Вікіпедыя bewiki https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.5 first-letter Мультымедыя Адмысловае Размовы Удзельнік Размовы з удзельнікам Вікіпедыя Размовы пра Вікіпедыю Файл Размовы пра файл MediaWiki Размовы пра MediaWiki Шаблон Размовы пра шаблон Даведка Размовы пра даведку Катэгорыя Размовы пра катэгорыю Партал Размовы пра партал TimedText TimedText talk Модуль Размовы пра модуль Event Event talk 0 635 5150897 5129927 2026-06-05T10:45:18Z Autumndancer 168015 /* Памерлі */ +1 5150897 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{каляндар на сакавік}}</noinclude> __NOTOC__ '''27 сакавіка''' — восемдзесят шосты (восемдзесят сёмы ў высакосны год) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == * [[460]]: [[Свевы]] захапілі [[Галы|гальскі]] горад [[Луга (Іспанія)|Луга]]. Кіраўнік горада быў забіты. * [[1513]]: Іспанскі даследчык [[Хуан Понсэ дэ Леон]] адкрыў [[Паўвостраў Фларыда|Фларыду]]. * [[1871]]: У [[Эдынбург]]у згуляны першы міжнародны матч па [[рэгбі]] (паміж камандамі Англіі і Шатландыі). * [[1918]]: [[Рада БНР]] абвясціла, што бярэ на сябе ўсю паўнату ўлады ў Беларусі. * [[1941]]: Зрынуты прафашысцкі ўрад у [[Югаславія|Югаславіі]]. * [[1977]]: На востраве [[Тэнэрыфэ]] здарылася сутыкненне двух самалётаў [[Boeing 747]], загінулі 583 чалавекі. == Нарадзіліся == * [[972]]: [[Роберт II Набожны]], кароль Францыі * [[1401]]: [[Альбрэхт III Набожны]], герцаг Баварыі (пам. 29.4.[[1460]]) * [[1845]]: [[Вільгельм Рэнтген]], нямецкі фізік * [[1847]]: [[Ота Валах]], нямецкі хімік, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па хіміі|Нобелеўскай прэміі па хіміі]] * [[1875]]: [[Альбер Марке]], французскі мастак * [[1909]]: [[Бен Уэбстэр]], амерыканскі джазавы музыкант * [[1923]]: [[Алесь Рылько]], беларускі драматург * [[1924]]: [[Павал Урбан]], беларускі гісторык, грамадскі дзеяч * [[1927]]: [[Мсціслаў Леапольдавіч Растраповіч|Мсціслаў Растраповіч]], рускі савецкі музыкант і грамадскі дзеяч * [[1927]]: [[Аляксандра Юр'еўна Данілава]], беларускі архітэктар * [[1941]]: [[Іван Гашпаровіч]], дзяржаўны дзеяч Славакіі * [[1947]]: [[Алякcaндp Віктаpэнка]], савецкі кacмaнаўт * [[1963]]: [[Квенцін Таранціна]], амерыканскі рэжысёр, сцэнарыст, акцёр і прадзюсар * [[1969]]: [[Мэрая Кэры]], амерыканская спявачка * [[1971]]: [[Дэвід Култхард]], гоншчык [[Формула-1|Формулы-1]] == Памерлі == * [[1378]]: [[Грыгорый XI|Рыгор XI, Папа Рымскі]] * [[1482]]: [[Марыя Бургундская]], герцагіня Бургундыі * [[1507]]: [[Войцех Табар]], біскуп віленскі (нар. ~1453) * [[1625]]: [[Якаў I (кароль Англіі)|Якаў I, кароль Англіі]] * [[1820]]: [[Герхард фон Кюгельген]], нямецкі мастак * [[1864]]: [[Жан-Жак Ампер]], французскі філолаг * [[1906]]: [[Эжэн Кар'ер]], французскі мастак * [[1923]]: [[Джэймс Дзьюар]], шатландскі фізік і хімік * [[1968]]: [[Юрый Гагарын]], савецкі лётчык-касманаўт, першы чалавек, які здзейсніў арбітальны касмічны палёт (нар. 9.3.[[1934]]) * [[1972]]: [[Морыц Карнеліс Эшэр]], нідэрландскі мастак * [[1978]]: [[Сверэ Фарстад]], нарвежскі канькабежац, алімпійскі чэмпіён * [[1979]]: [[Рыгор Крушына]], беларускі паэт (нар. 1907) * [[2006]]: [[Станіслаў Лем]], польскі пісьменнік-фантаст (нар. 12.9.[[1921]]) == Святкуюць == * {{Сцяг ЮНЕСКА}} Сусветны дзень тэатра <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|327]] </noinclude> [[Катэгорыя:27 сакавіка| ]] blv7vued27yw1xrw0a9en6iio1qyymn 0 1130 5150896 5046002 2026-06-05T10:44:39Z Autumndancer 168015 /* Нарадзіліся */ +1 5150896 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{каляндар на люты}}</noinclude>__NOTOC__ '''8 лютага''' — трыццаць дзявяты дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]] == Падзеі == [[Image:2002 Winter Olympics flame.jpg|thumb|Алімпійскі агонь у Солт-Лэйк-Сіці]] * [[362]]: [[Флавій Клаўдзій Юліян|Юліян]] выдае эдыкт, паводля якога адмяняюцца ўсе ссылкі хрысціянскіх мысліцеляў (напр. [[Афанасій Вялікі|Афанасія Вялікага]]). * [[421]]: [[Канстанцый III]] становіцца імператарам [[Заходняя Рымская імперыя|Заходняй Рымскай Імперыі]] * [[1587]]: У [[Англія|Англіі]] пакаралі смерцю былую шатландскую каралеву [[Марыя Сцюарт|Марыю Сцюарт]] * [[1649]]: У [[Расійская імперыя|Расіі]] юрыдычна замацаванна прыгоннае права * [[1697]]: Расія, Аўстрыя і Венецыя падпісалі [[Венскі саюзны дагавор, 1697|Венскі саюзны дагавор]] аб наступальным саюзе супраць Турцыі * [[1708]]: Падчас Паўночнай вайны шведскі атрад на чале з Карлам XII узяў [[Гродна]] і адбіў контратаку рускіх войскаў * [[1710]]: Падчас [[Паўночная вайна (1700—1721)|Паўночнай вайны]] 1700—1721 гг. рускі атрад генерал-маёра Посціца штурмам авалодаў крэпасцю Эльбінг ва Усходняй Прусіі * [[1724]]: [[Пётр I (імператар расійскі)|Пётр I]] заснаваў у Расіі Акадэмію навук * [[1726]]: У [[Расійская імперыя|Расіі]] створаны Вярхоўны таемны савет * [[1807]]: Завершылася двухдзённая [[бітва пры Прэйсіш-Элаў]] (зараз горад [[Баграціёнаўск]]) паміж рускай і французскай арміямі * [[1837]]: Адбылася дуэль паміж [[Аляксандр Сяргеевіч Пушкін|А. С. Пушкіным]] і [[Жорж Дантэс|Ж. Дантэсам]] * [[1863]]: Міністр замежных спраў [[Расійская імперыя|Расіі]] і генерал-ад’ютант прускага караля [[Каралеўства Прусія|Прусіі]] падпісалі канвенцыю аб узаемадапамозе ў барацьбе супраць [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстанцаў у Польшчы, Літве і Беларусі]] * [[1879]]: Падпісаны [[Канстанцінопальскі дагавор, 1879|Канстанцінопальскі дагавор]] паміж Расіяй і Турцыяй, які завершыў [[Руска-турэцкая вайна (1877—1878)|руска-турэцкую вайну 1877—1878 гадоў]] * [[1904]]: Японскі флот атакаваў рускую эскадру, пачатак [[Руска-японская вайна|Руска-японскай вайны]] * [[1924]]: У [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] ў [[Невада|штаце Невада]] ўпершыню для пакарання смерцю выкарыстаны атрутны газ * [[1943]]: Войскамі Варонежскага фронта ад нямецка-фашысцкіх акупантаў вызвалены [[Курск]] * [[1945]]: Войскі 1-га Украінскага фронта пачалі Ніжнесілезскую аперацыю * [[1971]]: З’явіўся біржэвы індэкс [[NASDAQ]] * 1971: Паўднёвав’етнамская армія распачала [[Аперацыя «Lam Son 719»|ўварванне]] на тэрыторыю [[Лаос]]а. * [[2002]]: Пачаліся ХІХ зімовыя [[Алімпійскія гульні]] ў [[Солт-Лэйк-Сіці]] == Нарадзіліся == * [[1291]]: [[Афонсу IV]], кароль партугальскі (пам. [[28 мая|28.5]].[[1357]]) * [[1293]]: [[Клеменцыя Венгерская]], каралева Францыі * [[1314]]: [[Алена Анжуйская]], каралева Сербіі * [[1700]]: [[Данііл Бернулі]], швейцарскі [[фізік]] * [[1741]]: [[Андрэ Грэтры]], французскі кампазітар * [[1810]]: [[Іван Хруцкі]], беларускі мастак (пам. 13.1.[[1885]]) * [[1820]]: [[Уільям Тэкумсэ Шэрман]], амерыканскі ваенны і дзяржаўны дзеяч * [[1828]]: [[Жуль Верн]], французскі пісьменнік-фантаст (пам. [[24.3]].[[1905]]) * [[1834]]: [[Дзмітрый Мендзялееў]], расійскі хімік (пам. [[2.2]].[[1907]]) * [[1876]]: [[Паула Мадэрзон-Бекер]], нямецкая мастачка * [[1878]]: [[Марцін Бубер]], нямецка-яўрэйскі філосаф * [[1880]]: [[Франц Марк]], нямецкі мастак * [[1886]]: [[Васіль Дружчыц]], беларускі гісторык (пам. 20.12.[[1937]]) * [[1889]]: [[Фёдар Турук]], беларускі гісторык і грамадскі дзеяч (пам. 20.7.[[1960]]) * [[1893]]: [[Антон Неманцэвіч]], каталіцкі святар, беларускі рэлігійны і культурна-грамадскі дзеяч (пам. 1.4.[[1943]]) * [[1903]]: [[Абдул Рахман]], 1-ы прэм'ер-міністр Малайзіі * [[1920]]: [[Сверэ Фарстад]], нарвежскі канькабежац, алімпійскі чэмпіён * [[1921]]: [[Іван Мележ]], беларускі пісьменнік (пам. [[9.8]].[[1976]]) * 1921: [[Лана Цёрнер]], амерыканская актрыса * [[1928]]: [[Эніа дэ Джорджы]], італьянскі матэматык * [[1928]]: [[Вячаслаў Ціханаў]], савецкі і расійскі акцёр (пам. 4.12.[[2009]]) * [[1929]]: [[Леанід Міхайлавіч Лыч|Леанід Лыч]], беларускі гісторык (пам. 17.1.[[2021]]) * [[1931]]: [[Джэймс Дын]], амерыканскі акцёр * [[1944]]: [[Роджэр Лойд-Пак]], англійскі акцёр * [[1947]]: [[Міхась Кенька]], беларускі літаратуразнавец, перакладчык * [[1949]]: [[Ірына Вадзімаўна Мураўёва|Ірына Мураўёва]], расійская актрыса, Народная артыстка Расіі * [[1953]]: [[Мэры Стынберджэн]], амерыканская актрыса * [[1959]]: [[Маўрысіа Макры]], прэзідэнт Аргенціны * [[1962]]: [[Марцін Вутке]], нямецкі акцёр == Памерлі == [[Выява:Teodor Stratilat.jpg|thumb|100px|Феадор Стратылат]] [[Выява:Peter der-Grosse 1838.jpg|thumb|100px||Пётр I]] * [[319]]: [[Феадор Стратылат]], хрысціянскі святы * [[1265]]: [[Хулагу]], мангольскі кіраўнік і ваенаначальнік * [[1296]]: [[Пшэмысл II|Пшэмысл II, кароль Польшчы]] * [[1529]]: [[Бальдасарэ Кастыльёнэ]], італьянскі пісьменнік * [[1587]]: [[Марыя Сцюарт]], каралева Шатландыі * [[1696]]: [[Іван Аляксеевіч|Іван V]], рускі цар (нар. [[1666]]) * [[1709]]: [[Джузэпэ Тарэлі]], італьянскі скрыпач і кампазітар (нар. 22.4.[[1658]]) * [[1725]]: [[Пётр I (імператар расійскі)|Пётр I, імператар расійскі]] (нар. [[9.6]].[[1672]]) * [[1835]]: [[Гіём Дзюпюітрэн]], французскі ўрач, анатам * [[1871]]: [[Морыц фон Швінд]], аўстрыйскі мастак і графік * [[1886]]: [[Іван Сяргеевіч Аксакаў|Іван Аксакаў]], рускі паэт, публіцыст, выдавец і крытык, ідэолаг славянафільства * [[1909]]: [[Мечыслаў Карловіч]], беларускі кампазітар (нар. [[11.12]].[[1876]]) * [[1921]]: [[Пётр Аляксеевіч Крапоткін|Пётр Крапоткін]], рускі географ, гісторык, тэарэтык анархізму * [[1935]]: [[Макс Ліберман]], нямецкі мастак * [[1938]]: [[Мікалай Гуткоўскі]], праўнік (расстраляны) * [[1950]]: [[Аляксандр Чакс]], латвійскі паэт * [[1979]]: [[Мікалай Сямёнавіч Ціханаў|Мікалай Ціханаў]], рускі пісьменнік і грамадскі дзеяч * [[1987]]: [[Папуша]], цыганская паэтэса * [[1998]]: [[Хальдаўр Кільян Лакснес]], ісландскі пісьменнік, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па літаратуры|Нобелеўскай прэміі па літаратуры]] [[1955]] (нар. 23.4.[[1902]]) == Святкуюць == {{Вонкавыя спасылкі}} <noinclude> {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:8 лютага| ]] [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|208]] </noinclude> n4oav20j40ppzcxf525yb9kb9y3ihe6 0 1191 5150629 5136497 2026-06-04T14:23:33Z 5150629 wikitext text/x-wiki {{Кампанія}} '''«Санцзян-Волат»''' — супольнае [[Беларусь|беларуска]]-[[кітай]]скае прадпрыемства па выпуску [[Грузавы аўтамабіль|грузавых аўтамабіляў]] вялікай грузападымальнасці. Створана ў 1996 годзе. [[Статутны капітал]]: 52 млн [[Кітайскі юань|юаняў]]. Заснавальнікі — [[Мінскі завод колавых цягачоў]] (30 %) і аб’яднанне «[[Санцзян]]» пры кітайскай групавой кампаніі касмічнай прамысловасці (70 %). У 1998 быў збудаваны завод у горадзе [[Сіагань]] (правінцыя [[Хубэй]]). Праектная магутнасць: 300 машын у год. == Санкцыі == 23 красавіка 2026 года прадпрыемства уключана ў [[Чорны спіс Еўрасаюза]]<ref>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=OJ:L_202600503]</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Мінскі завод колавых цягачоў]] [[Катэгорыя:Кампаніі Беларусі]] [[Катэгорыя:Кампаніі Кітая]] 0btbgu4h27ry148g2m6s9sboi43v6h2 5150631 5150629 2026-06-04T14:27:00Z 5150631 wikitext text/x-wiki {{Кампанія}} '''«Санцзян-Волат»''' — супольнае [[Беларусь|беларуска]]-[[кітай]]скае прадпрыемства па выпуску [[Грузавы аўтамабіль|грузавых аўтамабіляў]] вялікай грузападымальнасці. Створана ў 1996 годзе. [[Статутны капітал]]: 52 млн [[Кітайскі юань|юаняў]]. Заснавальнікі — [[Мінскі завод колавых цягачоў]] (30 %) і аб’яднанне «[[Санцзян]]» пры кітайскай групавой кампаніі касмічнай прамысловасці (70 %). У 1998 быў збудаваны завод у горадзе [[Сіагань]] (правінцыя [[Хубэй]]). Праектная магутнасць: 300 машын у год. == Санкцыі == 23 красавіка 2026 года прадпрыемства уключана ў [[Чорны спіс Еўрасаюза]]<ref>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=OJ:L_202600503 COUNCIL IMPLEMENTING DECISION (CFSP) 2026/503]</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Мінскі завод колавых цягачоў]] [[Катэгорыя:Кампаніі Беларусі]] [[Катэгорыя:Кампаніі Кітая]] 8r0fraqlsqb3expybskrsx21qpusfuu 5150892 5150631 2026-06-05T10:27:32Z 5150892 wikitext text/x-wiki {{Кампанія}} '''«Санцзян-Волат»''' — супольнае [[Беларусь|беларуска]]-[[кітай]]скае прадпрыемства па выпуску [[Грузавы аўтамабіль|грузавых аўтамабіляў]] вялікай грузападымальнасці. Створана ў 1996 годзе. [[Статутны капітал]]: 52 млн [[Кітайскі юань|юаняў]]. Заснавальнікі — [[Мінскі завод колавых цягачоў]] (30 %) і аб’яднанне «[[Санцзян]]» пры кітайскай групавой кампаніі касмічнай прамысловасці (70 %). У 1998 быў збудаваны завод у горадзе [[Сіагань]] (правінцыя [[Хубэй]]). Праектная магутнасць: 300 машын у год. == Санкцыі == 23 красавіка 2026 года прадпрыемства уключана ў [[Чорны спіс Еўрасаюза]]<ref>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=OJ:L_202600503 COUNCIL IMPLEMENTING DECISION (CFSP) 2026/503]</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Мінскі завод колавых цягачоў]] [[Катэгорыя:Кампаніі Беларусі]] [[Катэгорыя:Кампаніі Кітая]] [[Катэгорыя:Беларускія юрыдычныя асобы ў Чорным спісе ЕС]] px7fq25hnm3zw4zlw1kq08z44r7khnn 0 10107 5150636 4878984 2026-06-04T14:47:00Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5150636 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Жвірблі}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Жвірблі |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 55|lat_min = 32|lat_sec = 16 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 6|lon_sec = 20.6 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Віцебская |раён = Браслаўскі |сельсавет = Ахрэмавецкі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 2153 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 2 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |OpenStreetMap = }} '''Жві́рблі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Žvirbli}}, {{lang-ru|Жвирбли}}) — вёска ў [[Браслаўскі раён|Браслаўскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Ахрэмавецкі сельсавет|Ахрэмавецкага сельсавета]]. == Гісторыя == Перад вайной у вёсцы жыло 33 чалавекі у 8 дварах<ref name="Бер">[http://db.narb.by/search/1423 Жвирбли]{{Недаступная спасылка}} {{ref-ru}}</ref>. У кастрычніку 1943 года гітлераўцамі было спалена 8 дамоў<ref name="Бер"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Ахрэмавецкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Ахрэмавецкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Браслаўскага раёна]] 401creqrrn62zo9dxkgv3s8yq7nrbu9 0 14512 5150773 5010425 2026-06-05T02:30:03Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5150773 wikitext text/x-wiki {{Вучоны | Імя = | Арыгінал імя = | Фота = | Шырыня = | Подпіс = | Месца нараджэння = | Месца смерці = | Грамадзянства = | Навуковая сфера = | Месца працы = | Альма-матэр = | Навуковы кіраўнік = | Знакамітыя вучні = | Вядомы як = | Узнагароды і прэміі = | Сайт = }} {{цёзкі2|Шыбека}} '''Заха́р Васілевіч Шыбека''' (нар. {{ДН|30|7|1948}}, в. [[Асінаўка, Беліцкі сельсавет|Асінаўка]], [[Беліцкі сельсавет (Сенненскі раён)|Беліцкі сельсавет]], {{МН|Сенненскі раён|у Сенненскім раёне|}}, [[Віцебская вобласць]]) — беларускі [[гісторык]], [[Доктар навук|доктар гістарычных навук]], [[прафесар]]. == Біяграфія == У 1972 годзе скончыў [[гістарычны факультэт БДУ|гістарычны факультэт]] [[БДУ|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]], у 1977 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Сацыяльна-эканамічнае развіццё Мінска ў канцы XIX — пачатку XX ст. (90-я гг. XIX ст. − 1914 г.)», у 1998 годзе абараніў доктарскую дысертацыю. У 2003 годзе атрымаў званне прафесара. Працаваў у 1972—1974 гадах настаўнікам гісторыі, у 1974—1991 гадах — навуковым супрацоўнікам у [[Інстытут гісторыі НАНБ|Інстытуце гісторыі]] [[АН БССР]], у 1991—1998 гадах — загадчыкам аддзела [[беларусазнаўства]] [[Нацыянальны навукова-асветніцкі цэнтр імя Ф. Скарыны|Нацыянальнага навукова-асветніцкага цэнтра імя Ф. Скарыны]]. У 1999 — дырэктар [[Нацыянальны музей гісторыі і культуры Беларусі|Нацыянальнага музея гісторыі і культуры Беларусі]]. З 2000 да 2012 года працаваў прафесарам кафедры эканамічнай гісторыі [[БДЭУ|Беларускага дзяржаўнага эканамічнага ўніверсітэта]]. З верасня 2001 па верасень 2002 па сумяшчальніцтве выконваў абавязкі галоўнага рэдактара часопіса «[[Спадчына (1970)|Спадчына]]». У чэрвені 2012 года з’ехаў на сталае жыццё ў [[Ізраіль]]<ref>[http://news.tut.by/society/293560.html Беларускі гісторык Захар Шыбека з’ехаў жыць у Ізраіль] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120901201037/http://news.tut.by/society/293560.html |date=1 верасня 2012 }}</ref>. == Сфера навуковых цікавасцяў == Даследуе [[Мінск]] 2-й паловы ХІХ — пачатка ХХ ст., гарады Беларусі 1861—1904 гадоў, беларускі нацыянальны рух ХІХ-ХХ ст. Мае больш за 200 навуковых публікацый. Праца па гісторыі Беларусі ХІХ-ХХ ст. адзначана прэміяй польскага часопіса «[[Przegląd Wschodni]]» за 2001 год і [[Прэмія імя Францішка Багушэвіча|прэміяй імя Францішка Багушэвіча]] [[Беларускі ПЭН-цэнтр|Беларускага ПЭН-цэнтра]] за 2003 год. Член [[Міжнародная асацыяцыя беларусістаў|Міжнароднай асацыяцыі беларусістаў]] і [[Беларускае гістарычнае таварыства|Беларускага гістарычнага таварыства]]. == Узнагароды == * [[Медаль 100 гадоў БНР]] [[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі|Рады Беларускай Народнай Рэспублікі]]<ref>[https://www.svaboda.org/a/29838254.html Алексіевіч, Пазьняк, Вольскі, Эрыксан, Белавус. Хто яшчэ ўзнагароджаны мэдалём у гонар БНР-100]</ref>. == Манаграфіі == [[Выява:zachar sybieka vokladka.jpg|thumb|200px|Вокладка кнігі «Нарыс гісторыі Беларусі. 1795—2002.»]] # Минск в конце ХІХ — начале ХХ в. Очерк социально-экономического развития. Мн., [[1985]]. С. 136. # Мінск. Старонкi жыцця дарэвалюцыйнага горада. 2-е выданне. Мн., [[1994]]. С. 341. У суаўтарстве з С.Шыбека. # Гарады Беларусі (60-я гады ХIХ-пачатак ХХ стагоддзяў). Мн., [[1997]]. С. 320. # Historia Białorusi. 1795—2000. Lublin, [[2002]]. S. 571. # Нарыс гісторыі Беларусі. 1795—2002. Мінск, [[2003]] (са студзеня 2025 г. у спісе выданняў, забароненых у Беларусі<ref>[http://mininform.gov.by/news/all/spisok-pechatnykh-izdaniy-zapreshchennykh-k-rasprostraneniyu-na-territorii-respubliki-belarus-dopoln/ Список печатных изданий, запрещенных к распространению на территории Республики Беларусь, дополнен 30 наименованиями печатных изданий]{{Недаступная спасылка}}</ref>). С. 490. # Dějiny Běloruska. Praha, [[2006]] (на [[чэшская мова|чэшскай мове]], у суаўтарстве з [[Генадзь Сагановіч|Генадзем Сагановічам]]). С. 400. # Минскъ сто гадоў таму. Мінск, [[2007]]. С. 304. # Гарадская цывілізацыя: Беларусь і свет. Курс лекцый. Вільня, [[2009]]. С. 372. == Артыкулы == # Сацыяльнае размежаванне беларусаў у канцы ХIХ ст. // Весці Акадэміі навук Беларускай ССР. Серыя грамадскіх навук. 1991. № 6. С.65-72. # Bialorus pomiedzy carsko-rosyjska kolonizacja i narodowo-gospodarcza konsolidacja // Materialy Instytutu Europy Srodkowo-Wschodniej. T.1. Lublin, 1992. С. 29-32. # Этапы навукова-асветнай дзейнасці беларусаў у новы час (ХIХ-ХХ стст.) // [[Беларусіка=Albaruthenica]]. Кн. I. Мн.,1993. (Матэрыялы Міжнароднага кангрэса беларусістаў). С. 57-64. # Спроба вызначэння структуры i эвалюцыі нацыянальнай самасвядомасці беларусаў // Беларусіка=Albaruthenica. Кн. 2. Мн.,1993. (Матэрыялы міжнароднай навуковай канферэнцыи). С. 37-41. # Цяга зямлі. Беларускае сялянства ў рэвалюцыі 1905 −1907 гг. // Запісы Інстытута беларусаведы. Т. 9. Ляймен. (Германія). 1993. # Беларусазнаўства // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. Т.1. Мн.,1993. С. 346—348. # Буржуазія // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. Т.2. Мн.,1994. С. 135—138. # Беларускія i яўрэйскія грамады мястэчкаў Беларусі ў працэсе горадаўтварэння (1861—1904) // Беларусика-Albaruthenica. Кн.4. Мн.,1995. # Гісторыя беларусаў як чыннік іх нацыянальнай самасвядомасці // Грамадзянская супольнасць i праблемы нацыянальна-культурнай ідэнтыфікацыі ў Беларусі. Матэрыялы навукова-практычнага семінара (Мінск, 30-31 мая 1996 года). Брэст, 1996. С. 14-20. # Горад — асяродак міжэтнічнага i міжкультурнага ўзаемадзеяння ў Беларусі (па матэрыялах перапісу насельніцтва 1897 г.) // Беларусіка=Albaruthenika. Кн.6. Ч.1. Мн., 1997. С. 65-74. # Слова пра Iнбелкульт // Кантакты i дыялогі. 1997. N 2. С. # Мінск у жыцці Мітрафана Доўнар-Запольскага // Палессе. 1997. N 3. С. 105-107. # Iдэя славянскай салідарнасці ў палітычным жыцці Беларусі 1905—1921 гг.// Кантакты i дыялогі.1998. N 7-8. С. 29-44. # Адам Міцкевіч i беларуская гісторыка-культурная традыцыя // Беларусіка-Albaruthenica. Кн. 11. Мн., 1998. (Матэрыялы міжнароданай навуковай канферэнцыі «Адам Міцкевіч i нацыянальныя культуры»). С. 187-190. # Семантыка беларускай гарадской традыцыі (пераемнасць i перарыўнасць у ХIХ-ХХ стагоддзях) // Шуфляда. Часопіс найноўшай гісторыі. 1999. N 1. С. 7-24. # Slayic solidarity as a political concept in Belarus in 1905—1921 //Contacts and dialogues. Belarusian culturalogical information analitical bulletin. 1-2. 2000. S. 13-32. # Палітыка русіфікацыі Беларусі праз праваслаўе ў 1863—1905 гадах // Churches — States — Nations in the enlightenment and in the nineteenth century. Part 4. Lublin 2000. S. 203-209. # La formation de l`identite nationale bielorusse au XIX siele (theses de discussion) // Les Frontieres et l`espae nationalen Europe du Centre-Est. Exemples de quatre paus: Bielorussie, Lituanie, Pologne et Ukraine. Lublin 2000. S. 120—126. # Die Nordwestprovinzen im Russischen Reich (1795—1917) // Handbuch der Geschichte Weissrusslands. Gottingen 2001. S. 119—134. # Das «alte» Minsk — vom zarischen Gouvernementszentrum zur sowjetischen Hauptstadt // Handbuch der Geschichte Weissrusslands. Gottingen 2001. S. 308—318. # Беларускі горад на скрыжалях нацыянальнай гісторыі // Народныя традыцыі і нацыянальная культура. Матэрыялы рэспубліканскайнавукова-практычнай канферэнцыі. Кніга 1. Мн.,2001. С. 15-19. # Перапіс домаўладальнікаў 1910 г. (краязнаўчы аналіз) // «Спадчына». 2001. № 3 (у сааўтарстве з Наталляй Марцынкевич). С. 91-114. # Городская цивилизация: Белорусский шлях // Европа. Журнал Польского института международных дел. 2002. № 1. С.179-183. # Няскончаная вайна // Спадчына. 2002. № 1. С. 77-86. # Сіла і Слова ў гісторыі рэфармацыйнага руху ў Беларусі // Рэфармацыя і залаты век Беларусі. Матэрыялы навукова-практычнай канферэнцыі. Мінск, 1 чэрвеня 2002 г. Мн., 2002. С. 81-85. # Пачатак рэвалюцыі. Развіццё сялянскага руху ў студзені-верасні 1905 г. Гісторыя сялянства Беларусі. Т.2. Мінск, 2002. С. 297—310. # Сялянскі рух у перыяд найвышэйшага ўздыму рэвалюцыі // Там жа. С. 310—324. # Сялянскі рух у перыяд адступлення рэвалюцыі // Там жа. С. 324—345. # Вынікі сялянскага руху ў перыяд рэвалюцыі 1905—1907 гг. // Там жа. С. 364-371. # Граф з піўной этыкеткі, або Пераўтваральнік Менска // Спадчына.2002. № 4. С. 10-21. # Właścicele ziemscy i chłopi Białorusi. Niezrealisowana myśl konsolidacji narodu w latach 1790—1918 // Przegląd Wschodni 2003. Tom YIII. Zeszyt 3 (31). S. 665—675. # Некаторыя вынікі вывучэння гісторыі Мінска (гістарыяграфічны агляд) // Материалы международной научно-практической конференции «Современные стратегии развития мегаполисов и крупных городов», состоявшейся 9—10 октября 2003 г. в г. Минске. Минск, 2003. С. 338—346. # Гарадское самакіраванне ў Беларусі царскага перыяду ў сувязі з трансфармацыяй магдэбургскага права (мадэль Мінска) // Міаsta i mieszczaństwo w Europie środkowowschodniej do połowy XIX wieku. Toruń, 2003. S. 123—131 # Праблемы тэрміналогіі эканамічнай гісторыі Беларусі 19-пачатку 20 ст. // Гістарычны альманах. 2003. Том 9. С. 14-18. # Ремесленики Витебска глазами Марка Шагала // Шагаловский международный ежегодник, 2003. Витебск, 2004. С. 41-46. # Новая и новейшая история Беларуси: важнейшие события и основные тенденции // Русский вопрос. 2004, № 2. (Прага). # Станаўленне рыначных формаў арэнды зямлі ў дасавецкім Мінску // Стратегическое планирование и управление развитием городов. Материалы международной научно-практической конференции, состоявшейся 7-8 октября 2004 года. Мн., 2004. С. 184-189. # Абагульняючыя версіі гісторыі Беларусі // Гістарычны альманах. Т.10. Гродна. 2004. С. 5-10. # Беларусь на маршрутах мадэрнасці. ХІХ-ХХ стст. // Беларусь у ХХ стагоддзі. Выпуск 3. Мн., 2004. С. 275-277. # Беларусь у перыяд Кастрычніцкай рэвалюцыі. // Гісторыя Беларусі ў кантэксце сусветных цывілізацый. Мн., 2005. С. 301—335. == Рэцэнзіі на працы і літаратура пра аўтара == # Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. Т. 6. Кніга II. Мінск, 2001. С. 244. # Рэцэнзія на кнігу «Гарады Беларусі (60-я гады ХІХ — пачатак ХХ стагоддзяў)» — Guido Hausman, Koeln, «Jahrbucher fuer Geschichte Osteuropas». Band 48/2000. S. 450—451. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.svaboda.org/a/29396605.html Захар Шыбека на svaboda.org] {{Лаўрэаты прэміі імя Францішка Багушэвіча}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Шыбека Захар Васільевіч}} [[Катэгорыя:Дактары гістарычных навук]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] 6u28pguqpzdqxuhgsebhfapux3lfbt8 0 16241 5150716 5150216 2026-06-04T18:31:45Z Lš-k. 16740 калі скланяць, то абодва словы 5150716 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = горад |беларуская назва = Глыбокае |арыгінальная назва = Глыбокае |краіна = Беларусь |выява = Hłybokaje, Глыбокае, панарама, Кагальнае, Глубокое, панорама, Głębokie, panorama (08.10.2021).jpg |подпіс = Панарама Глыбокага над возерам Кагальным |вобласць = Віцебская |раён = Глыбоцкі |сельсавет = |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = [[1514]] |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = |тэлефонны код = +375 2156 |паштовы індэкс = 211791, 211792, 211800 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 2 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |OpenStreetMap = 242978934 }} '''Глыбо́кае'''<ref name="NNP"/> ({{lang-be-trans|Hlybokaje}}) — [[горад]] у [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], адміністрацыйны цэнтр [[Глыбоцкі раён|Глыбоцкага раёна]]. Чыгуначная станцыя на лініі [[Крулеўшчына]] — [[Варапаева]]. За 200 км ад [[Віцебск]]а, на аўтамабільнай дарозе [[Полацк]] — [[Вільня]]. У межах горада возера [[Кагальнае]] і возера [[Вялікае (возера, Глыбоцкі раён)|Вялікае]], з якога выцякае рака [[Бярозаўка (прыток Дзісны)|Бярозаўка]]. == Гісторыя == === Полацкае Княства === Тэрыторыя цэнтральнай часткі сучаснага горада Глыбокага (паўночны, паўночна-заходні і заходні берагі возера Кагальнае) была заселеная ў часы [[Полацкае княства|Полацкага княства]], пра што сведчаць знаходкі керамікі XI—XIII стагоддзяў. Пазней паселішча перапыніла сваё існаванне — кераміка XIV—XV стагоддзяў на тэрыторыі горада адсутнічае<ref>Клімаў Марат. Археалагічныя назіранні ў г. Глыбокаe//[http://westki.info Westki.info] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200202070730/http://westki.info/ |date=2 лютага 2020 }}, старонка захавана 04.01.2008.</ref>. === Вялікае Княства Літоўскае === У пісьмовых крыніцах узгадваецца ў Метрыцы ВКЛ у 1514 г. як двор, цэнтр маёнтка Зяновічаў. Паводле афіцыйнай версіі, першая згадка пра Глыбокае — [[1414]] год, аднак гэтая дата трапіла ў гістарычныя працы ў выніку памылкі даследчыка Ежы Ахманьскага, якую ён дапусціў пры напісанні анатацыі да аднаго з прывілеяў Вітаўта<ref>[http://krytyka.by/by/page/science/kryinitsaznaustva/6941 Шыталь Кастусь. Узгадка пра Глыбокае ў 1414 годзе аказалася памылкай гісторыка.]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Глыбокае паўстала на мяжы [[Віленскае ваяводства|Віленскага]] і [[Полацкае ваяводства|Полацкага ваяводстваў]], мяжа якіх праходзіла па тэрыторыі паселішча па рацэ [[Бярозаўка (прыток Дзісны)|Бярэзвіцы]] (Бярозаўцы). Двор Зяновічаў знаходзіўся ў заходняй частцы Глыбокага, якая адносілася да [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ашмянскага павета]] Віленскага ваяводства, на паўночным беразе возера [[Кагальнае]], якое ў той час называлася Глыбокае. Назва возера дала назву населенаму пункту<ref>Hedemann Otton. Głębokie. Szkic dziejów. Wilno, 1935. S. 9</ref>. У 1514 годзе згадваецца «торг» пры двары [[Юрый Іванавіч Зяновіч|Юрыя Іванавіча Зяновіча]] ў Глыбокім, што сведчыць пра тое, што населены пункт быў асяродкам гандлю<ref>«Росийская Историческая Библиотека». Т. ХХ, с. 190.</ref>. У 1548 годзе Глыбокае ўпершыню згадваецца як [[мястэчка]]<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://centrumeuropy.pl/82024216/miedzy-wilnem-a-polockiem-odkrycie-regionalisty-kwestionuje-610-rocznice-wzmianki-o-glebokiem|title=Między Wilnem a Połockiem. Odkrycie regionalisty kwestionuje 610. rocznicę wzmianki o Głębokiem|author=Łupacz Z., Szytal K.|website=Centrum Europy|date=29.08.2024}}</ref>. У сярэдзіне XVI стагоддзя Зяновічы перайшлі ў [[кальвінізм]]. У 1582 г. [[Юрый Мікалаевіч Зяновіч]] валодаў заходняй часткай Глыбокага і завяшчаў сваім нашчадкам. У тэстамэнце [[Крыштаф Зяновіч (ваявода берасцейскі)|Кшыштафа Зяновіча]] ў 1611 годзе згадваецца кальвінскі збор і школа<ref name=":0" />. Сын Кшыштафа, [[Мікалай Багуслаў Зяновіч]] у 1613 годзе перайшоў у каталіцтва і заснаваў у мястэчку касцёл святога Міхала. У 1622 годзе ў маёнтку Зяновічаў згадваецца "бібліятэка кніг каля трохсот экзэмпляраў". Касцёл святога Міхала быў знішчаны падчас вайны з Маскоўскай дзяржавай 1654-1667 гадоў<ref>{{Артыкул|спасылка=https://drive.google.com/file/d/1BwCarR_Q-p6oFXyINxaJYm6rVEROc_pq/view|аўтар=Шыталь К.|загаловак=Род Зяновічаў і першы касцёл у Глыбокім|год=2024|мова=be|выданне=Каталіцкі Веснік|тып=газета|месяц=6|нумар=6|старонкі=4-5|issn=2224-9624}}</ref>. У 1628 годзе Ганна Зяновіч выйшла замуж за [[Альбрэхт Уладзіслаў Радзівіл|Альбрэхта Радзівіла]], і Глыбокае перайшло да Радзівілаў. Пасля вайны 1654-1667 гадоў і знішчэння мястэчка і двара новы двор быў заснаваны на поўдзень ад возера Кагальнага. Паводле інвентара 1702 г. двор Радзівілаў уключаў накрыты драніцай галоўны аднапавярховы драўляны будынак, флігель, пякарню, свірны, двухпавярховую гаспадарчую пабудову з галерэямі, хлявы, стайні, вазоўні, сажалку, ставок з вадзяным млынам і інш. У радзівілаўскай частцы Глыбокага было 263 двары. Там жа існавала грэка-каталіцкая царква Святой Тройцы, першая пацверджаная згадка пра якую адносіцца да 1694 года<ref>[https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/jednostka/-/jednostka/17903189 Archiwum Główne Akt Dawnych, sygn. 1/354/0/23/t.170 p. 10 - s. 294]</ref>. Усходняя частка была ва ўласнасці Корсакаў і ўваходзіла ў [[Полацкае ваяводства]]. У 1642 годзе [[Юзаф Корсак (ваявода мсціслаўскі)|Іосіф Корсак]] фундаваў у сваёй частцы мястэчка парафільяны [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Глыбокае)|касцёл Святой Тройцы]], драўляная святыня была збудаваная не пазней за 1652 год<ref name=":0">{{Кніга|спасылка=https://polona.pl/preview/7ff5fbbf-a3c6-4a59-8b3c-3f84ab13263f|аўтар=Hedemann O.|загаловак=Głębokie (szkic dziejów)|год=1935|месца=Wilno|выдавецтва=Nakładem oddziału Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego w Głębokiem|старонкі=11, 22-23|старонак=60}}</ref>. У 1639 годзе Корсак аддае мястэчка Глыбокае і астатнія маёнткі (Ластавічы, Свіла, Перадолы, Вольберавічы, Гняздзілава) рыма-каталіцкаму ордэну [[Кармеліты|кармелітаў босых]]<ref>''Wanat J. Zakon karmelitów bosych w Polsce. Klasztory karmelitów i karmelitanek bosych 1605—1975''. ss. 458—459.</ref>. Фундацыі Корсака былі зацверджаны варшаўскімі сеймікамі. Пры жыцці Іосіф Корсак пабудаваў драўляны касцёл. 16 красавіка 1643 года Корсак памірае, і ўся ягоная маёмасць пераходзіць духавенству. У 1643 годзе ў Глыбокае прыбылі кармеліты босыя. 13 верасня 1644 годзе настаяцель кляштара а. Язафат Тышкевіч прамовіў у глыбоцкім касцёле казанне на пахаванне Аляксандра Тышкевіча, якое ў 1645 годзе было выдадзенае ў Вільні кнігай - гэта была першая кніга, напісаная ў Глыбокім<ref>{{Артыкул|аўтар=Івашчонак А.|загаловак=Першым глыбоцкім пісьменьнікам быў Язафат Тышкевіч, кармэліт босы|год=2012|мова=be|выданне=Вольнае Глыбокае|тып=газета|месяц=2|чысло=16|нумар=7|старонкі=11|issn=0233-433X}}</ref>. У ходзе [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|вайны Маскоўскай з Рэччу Паспалітай]] атрад рускіх войскаў пад кіраўніцтвам думнага двараніна Ждана Кондырава 30 ліпеня 1654 года пад Глыбокім «''литовских людзей побил и и знамены и мушкеты поимал''». Глыбокае было спалена, а кіраўнік абароны полацкі падкаморы Бяганскі трапіў у палон. Праз паўгода рускія пакінулі Глыбокае, але ў жніўні 1658 года яны зноў былі ў горадзе. Ваявода В. Бешанцоў з 50 драгунамі прыбыў сюды, каб пабудаваць астрог. 7 студзеня 1659 года атрад палкоўніка літоўскага В. Валовіча «''сжёг острожек в Глубоком''», а гарматы, якія там былі, вывез у Даўгінаў. 6 лістапада 1661 года польска-літоўскія войскі пад кіраўніцтвам Чарнецкага на ўсход ад Глыбокага разбілі рускія войскі пад кіраўніцтвам І. Хаванскага і захапілі трафеі — 6 гармат, вялікі запас пораха, больш за 6 тыс. павозак з правіянтам. Рэшткі разбітага войска ўцяклі ў Полацк. Акрамя ваенных дзеянняў, вялікія страты Глыбокаму нанеслі пажары 1661 і 1700 гг. Паводле гарадскіх інвентароў, у Глыбокім на пачатку XVIII ст. сярод рамеснікаў былі скамарохі і мядзведнікі (каля дзесяці чалавек). Брацтва св. Тройцы, якое аб’ядноўвала мядзведнікаў, мела свой алтар у царкве ў царкве св. Тройцы. Можна меркаваць, што Глыбокае мела сваю «Мядзведжую акадэмію» і што паміж імі існавала сувязь. Вядома, што з канца XV ст. і да пачатку XIX ст. Глыбокае і Смаргонь належалі адным уладальнікам—спачатку Зяновічам, а з 1628 года Радзівілам.<ref>http://spadchyna.glubmusej.by/be/nasha-spadchyna/znakamityya-zemlyaki/289-glybotskiya-dudary-myadzvedniki</ref> Значную частку насельніцтва складалі яўрэі. Першыя згадкі пра яўрэяў сустракаюцца ў інвентары радзівілаўскай часткі Глыбокага ў 1694 годзе<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/jednostka/-/jednostka/17903189|title=Głębokie/Archiwum Główne Akt Dawnych, sygnatura 1/354/0/23/t.170 p.10|website=Szukaj w Archiwach}}</ref>. Іх колькасць хутка ўзрастала на працягу XVIII стагоддзя. Найстарэйшая вядомая мацэва на могілках датаваная 1708 годам. У 1742 годзе глыбоцкія яўрэі атрымалі ад віленскага біскупа [[Міхал Ян Зянковіч|Міхала Зянковіча]] дазвол на пабудову сінагогі на месцы, дзе была ранейшая<ref>{{Кніга|спасылка=https://polona.pl/preview/7ff5fbbf-a3c6-4a59-8b3c-3f84ab13263f|аўтар=Hedemann, Otton|загаловак=Głębokie: (szkic dziejów)|год=1935|месца=Wilno|старонкі=30-32}}</ref>. 16 ліпеня 1735 года віленскі суфраган [[Ежы Казімір Анцута|Ежы Анцута]] асвяціў барочны [[Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Глыбокае)|касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі]] кляштара кармелітаў босых. Паводле меркавання польскага даследчыка Войцеха Бабэрскага, касцёл быў зноў перабудаваны каля 1755 года. Аўтарам перабудовы быў віленскі архітэктар Абрагам Вюрцнэр, пад яго кіраўніцтвам былі ўзнесеныя дзве вежы і шчыт галоўнага фасада ў стылі [[Віленскае барока|віленскага барока]]<ref>{{Артыкул|спасылка=https://bibliotekanauki.pl/articles/24567385|аўтар=Boberski, Wojciech|загаловак=Architekt Abraham Würtzner (?). Przyczynek do dziejów wileńskiego baroku|год=2021|мова=pl|выданне=Biuletyn Historii Sztuki|тып=часопіс|том=T. 3|старонкі=664-667|issn=0006-3967}}</ref>. 11 ліпеня 1783 года віленскі суфраган Пётр Тачыдлоўскі асвяціў мураваны парафіяльны [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Глыбокае)|касцёл Святой Тройцы]], збудаваны ў 1764-1782 гадах<ref>{{Кніга|спасылка=https://polona.pl/preview/7ff5fbbf-a3c6-4a59-8b3c-3f84ab13263f|аўтар=Hedeman, Otton|загаловак=Głębokie: (szkic dziejów)|год=1935|месца=Wilno|старонкі=22-26}}</ref>. У канцы XVIII стагоддзя на могілках Копцеўка была збудаваная [[Калона ў гонар Канстытуцыі 3 мая 1791 года (Глыбокае)|мураваная калона]], якую, без пацверджання гістарычнымі крыніцамі называюць "Калонай [[Канстытуцыя 3 мая 1791 года|Канстытуцыі 3 Мая]]". === Напалеон у Глыбокім === [[Файл:Кляштар Кармелітаў.jpg|thumb|left|Свята-Раства-Багародзіцкі сабор (Былы кляштар Кармелітаў)]] У 1812 годзе шлях імператара [[Францыя|Францыі]] [[Напалеон Банапарт|Напалеона Банапарта]] з Вільні на Маскву праходзіў цераз Глыбокае. Побыт Напалеона ў Глыбокім апісвае гісторык Отан Гедэман, аўтар кнігі «Глыбокае», якая была надрукавана ў 1935 і перавыдадзена ў 2012 годзе. Паводле [[Отан Гедэман|Отана Гедэмана]], імператар прыбыў ў Глыбокае раніцай 18 ліпеня і затрымаўся ў кляштары кармелітаў босых на некалькі дзён, паводле меркаванняў іншых гісторыкаў Напалеон Банапарт прабыў у Глыбокім ад трох да дзесяці дзён<ref name="euro"/>. У працы «Глыбокае» гаворыцца, што менавіта ў Глыбокім Напалеон выдаў загад «Адозвы генеральнай канфедэрацыі да палякаў»(18 ліпеня 1812 года), прызначаны для палякаў, якія знаходзяцца на расійскай дзяржаўнай службе, і загад супраць марадзёраў і рабаўніцтва (20 ліпеня 1812 года). Згодна з распараджэннем Напалеона, у Глыбокім з’явіўся харчовы склад, загад пра гэта быў падпісаны маршалкам Алоізам Буйніцкім. Парафіяльны касцёл быў пашкоджаны з-за доўгага ўтрымання войскаў, бо быў ператвораны на склад правіянту, а таксама былі забраныя касцельныя рэчы<ref name="westki"/>. ====== Паданні ====== Існуе шмат легенд, звязаных са знаходжаннем Напалеона ў Глыбокім у 1812 годзе. Гэтыя легенды таксама прыводзяцца ў кнізе «Глыбокае» гісторыка Отана Гедэмана. Адна з легендаў жадае вызначыць знаходжанне займаных імператарам пакояў менавіта ў ацалелым блоку (дзе зараз месціцца староства — пакоі на другім паверсе № 8 і 9), абапіраючыся на наступны тэкст Сегура: «la Courlande nurria Macdonald, la Samogitie Oudinot; les plaines fertiles de Klubakoje (то бок — Глыбокае) — l‘Impereur». Гэтая версія тлумачыць, што «les plaines fertiles de Klubakoje», то бок урадлівыя раўніны Глыбокага, імператар мог бачыць толькі з акон на другім паверсе існуючага крыла (разбураныя два крылы былі павернутыя ў бок горада) — значыць, ён там жыў. Аднак не вынікае гэта наўпрост з тэксту Сегура, які меў на думцы толькі магчымасці забеспячэння арміі харчамі з урадлівых раўнін Курляндыі, Жмудзі і Глыбокага, г.зн. Белай Русі. Таксама, паводле легенды, паміж імператарам і прыёрам завязаўся наступны дыялог. Напалеон: «Якой велічыні кляштарная ўласнасць?» Прыёр: «1000 дамоў». Напалеон: «Гэтага замнога! А чым займаецеся?» Прыёр: «Молімся». Напалеон: «Гэтага замала!» Аднак, удзячны за гасціннасць, злажыў прыёру на ад’езд «поўнае блюда» напалеондораў. Імператар нават выказаў шкадаванне, што не можа забраць у Парыж касцёл кармелітаў, каб яго там паставіць побач з саборам Нотр Дам. === Глыбокае ў складзе Расійскай імперыі === З 1793 года ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], мястэчка [[Дзісенскі павет (Расійская імперыя)|Дзісенскага павета]]. Манахі-кармеліты падтрымалі паўстанцаў у 1830 і 1863 гадах. На Глыбоччыне адбыліся баі паміж паўстанцамі і царскай арміяй, у выніку якіх паўстанцы былі разгромлены. Для расправы з паўстанцамі сюды прыехаў губернатар М. Мураўёў і стварыў камісію вайсковага суда. Сотні чалавек былі асуджаны, кляштар кармелітаў быў ліквідаваны, маёмасць перайшла ў дзяржаўную казну. На тэрыторыі мястэчка, якое раней належала кармелітам, у 1886 годзе было 130 двароў, мястэчка Радзівілаў мела 403 двары, 2074 жыхары. Кожны тыдзень па чацвяргах праводзіліся кірмашы, на якіх гандлявалі прадуктамі харчавання, мануфактурнымі вырабамі, а таксама смалой, дзёгцем, паташом, што прыходзілі з памешчыцкіх маёнткаў. Сяляне гандлявалі прадуктамі харчавання, набывалі соль, крупы, гарбату, цукар, гарэлку. Глыбоцкі маёнтак князь Вітгенштэйн у 1870-я прадаў немцу Зігерсу. У 1886 годзе працавалі піваварня, вінакурны і цагельны заводы, у нядзелю збіраліся базары. Дзейнічалі народнае вучылішча, царква, касцёл, 6 сінагог, 8 піцейных дамоў. У Беразвеччы дзейнічалі два вадзяныя млыны і царква. У 1895 годзе ў прыёмным пакоі працаваў фельчар, дзейнічалі вольнапрактыкуючыя ўрачы, існавалі 4 аптэкарскія крамы. Паводле перапісу 1897 года ў мястэчку 5654 жыхары. Меліся народнае і яўрэйскае прыватнае вучылішчы. У 1897 годзе да Глыбокага пракладзена вузкакалейная чыгунка ад станцыі Свянцяны (цяпер — [[Швянчонелей]] у Літве) да станцыі Беразвеч на поўдзень ад мястэчка Глыбокае. У жніўні 1915 года, падчас [[Першая сусветная вайна|набліжэння фронту]], чыгунка была падоўжана да станцыі Сеславіна ([[Крулеўшчына]]). Пабудаванны ў 1911 годзе мураваны будынак млына захаваўся. У 1912 годзе ў мясцовай друкарні «Прагрэс» была выдадзена брашура земскага начальніка І. Дароніна «Ідзіце на хутары» аб тым, як праходзіла сталыпінская аграрная рэформа на Глыбоччыне. Грамадскі і рэвалюцыйны рух ажывіўся ў 1905 годзе, калі ў лістападзе адбылася забастоўка паштовых служачых і палітычныя дэманстрацыі, удзел у якіх прынялі некалькі соцень чалавек. Падчас Першай сусветнай вайны Глыбокае знаходзілася ў тыле 3-й рускай арміі. === Найноўшы час === У лістападзе 1917 года ўсталявана савецкая ўлада. У лютым-снежні 1918 года акупіравана нямецкімі войскамі. У пачатку 1919 года далучана да БССР. У жніўні 1919 занята польскімі войскамі. 6 лістапада 1919 года быў утвораны [[Дзісенскі павет (1921—1940)|Дзісенскі павет]], сядзіба ўладаў якога знаходзілася ў Глыбокім. У маі 1920 года Глыбокае на кароткі час было занятае Чырвонай арміяй, праз кароткі час яго зноў занялі польскія войскамі. 5 ліпеня 1920 года часці 15-й арміі пад камандаваннем А. І. Корка вялі ў ваколіцах Глыбокага баі з польскімі войскамі, у якіх загінулі 1,5 тыс. чал. У кастрычніку 1920 года зноў занятае польскімі войскамі. У 1921 годзе Глыбокаму быў нададзены статус горада<ref>{{Артыкул|спасылка=https://polona.pl/item-view/167ce1f0-ea6b-48f9-8b30-f880de2479ad?page=7|загаловак=Wieści i obrazki z kraju|год=1935|мова=pl|выданне=Kurjer Wileński|тып=газета|месяц=5|чысло=2|нумар=118|старонкі=8}}</ref> і ўтвораныя органы гарадскога самакіравання. Увесь міжваенны перыяд горад хутка разрастаўся і развіваўся дзякуючы адміністрацыйнаму і геаграфічнаму становішчу. У 1927 годзе тут было 5612 жыхароў, чатыры банкаўскія ўстановы — філіял Віленскага сельскагаспарча-прамысловага банка, Дзісенскі павятовы банк, Яўрэйскі народны банк, Камунальная ашчадная каса. У Глыбокім дзейнічала адна каталіцкая парафія, якая мела касцёл Святой Тройцы і капліцу Сэрца Езуса на могілках Копцеўка, адна - праваслаўная, якая мела царкву Раства Багародзіцы дзесяць сінагог, і мячэць (заснаваная ў 1931 годзе). У Глыбокім дзейнічалі дзве друкарні, выходзілі газеты на польскай мове "Głos Dziśnieński" (1924-1926), "Wiadomości głębockie" (1930-1931), "Wiadomości kresowe" (1934-1935), "Echo głębockie" (1936), "Echo kresowe" (1937), на габрэйскай - "Gluboker Leben" (1930-1936), "Gluboker Woch" (1934-1936), "Gluboker Sztyme" (1936-1939)<ref>{{Артыкул|спасылка=https://kamunikat.org/volnaye-glybokaye-shtotydnyovaya-gazeta-23-1000-2019|аўтар=Шыталь К.|загаловак=Да гісторыі перыядычнага друку ў Глыбокім|год=2019|мова=be|выданне=Вольнае Глыбокае|тып=газета|месяц=6|чысло=6|нумар=23|старонкі=5|issn=0233-433X}}</ref>. У 1926 годзе заснаваная польская прыватная гімназія імя Люблінскай Уніі. У горадзе існавалі дзве 7-класныя пачатковыя школы, габрэйская прыватная школа. У 1924-1927 гадах рабіліся спробы заснаваць прыватную беларускую гімназію, якія не мелі поспеху. У 1928 годзе заснаваная электрастанцыя. У 1936 годзе пабудаваная буйная бойня. У міжваенны час у прадмесці Беразвечча размяшчаўся штаб [[Полк КАП «Глыбокае»|палка Корпуса аховы памежжа «Глыбокае»]]. У 1939 годзе — 9,7 тыс. жыхароў. 17 верасня 1939 года Глыбокае было занята [[РСЧА|Чырвонай Арміяй]] і 2 лістапада 1939 года ўвайшло ў склад [[БССР]]. У 1940 годзе быў утвораны [[Глыбоцкі раён]]. Выдавалася газета РК КП(б)Б «За свабоднае жыццё». У 1941 годзе ў горадзе жыло 12 тыс. чал., з іх 8 тыс. — яўрэі. З 2 ліпеня 1941 года акупіраваны нямецкімі войскамі. У Беразвеччы быў створаны лагер ваеннапалонных, дзе ў ноч на 7 лістапада 1941 года ваеннапалонныя захапілі паўстанне, перабілі частку нямецкай аховы і збеглі ў лес. Было створана гета. Вясной 1942 года адбылося масавае забойства яўрэяў ва ўрочышчы Барок (каля 2 тыс. чал.). У жніўні 1943 года глыбоцкае гета было канчаткова знішчанае, былі забіты 4,5 тыс. чал. У горадзе дзейнічала падполле: дзейнічаў падпольны раённы камітэт КПБ пры партызанскай брыгадзе імя К. Ракасоўскага, падпольны РК ЛКСМБ, выдавалася газета «За Свабоднае жыццё». З красавіка да мая 1943 года ў горадзе размяшчалася галоўная каманда «Цэпяліна» «Расія—Цэнтр» ({{lang-de|SS-Hauptkommando Russland—Mitte Unternehmen Zeppelin}}) і разведшкола з [[Яблань (Люблінскае ваяводства)|Яблані]]<ref>Залесский, К. РСХА: Главное управление имперской безопасности / Константин Залесский. — М.: Яуза, ЭКСМО, 2004. — 382, [1] с., [8] л. ил., портр. — С. 241. — (Тайны III рейха). — ISBN 5-699-06223-8.</ref><ref>Чуев, С. Г. Спецслужбы Третьего Рейха: [В 2 кн.] / Сергей Геннадьевич Чуев. — СПб.: Нева, 2003. — 443, [1] с., [8] л. ил., портр. — С. 154. — (Досье. Спецслужбы мира). — ISBN 5-7654-2831-2.</ref> Горад вызвалены 3 ліпеня 1944 года ў ходзе Полацкай аперацыі. Указам [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]] ад 20 студзеня 2006 года № 36 зацверджаны сучасны [[Герб Глыбокага|герб горада]]. == Насельніцтва == <div style="float:right;margin:0 0.5em 1em;">{{Graph:Chart|width=160|height=128|type=rect|x=1959,1970,2009,2016,2017|y=7300,11900,19500,18921,19038}}</div> * '''XX стагоддзе''': 1959 год — 7,3 тыс. чал.; 1970 год — 11,9 тыс. чал. * '''XXI стагоддзе''': 2009 год — 19,5 тыс. чал.; 2016 год — 18&nbsp;921 чал.<ref name="2016-Estimate"/>; 2017 год — 19&nbsp;038 чал.<ref name="2017-Estimate"/> == Эканоміка == Прадпрыемствы харчовай і дрэваапрацоўчай прамысловасці. Буйнейшыя прадпрыемствы: * Глыбоцкая птушкафабрыка, ААТ * [[Глыбоцкі малочнакансервавы камбінат]], ААТ * [[Глыбоцкі доследны лясгас]], ДЛГУ * [[Глыбоцкі кансервавы завод]], ААТ * [http://glubmk.by/ Глыбоцкі мясакамбінат, ААТ] * Глыбоцкі хлебазавод, філіял РУПП «Віцебскхлебпрам» Гасцініца. Дом паляўнічага. Глыбокае — цэнтр турызму нацыянальнага значэння. З пачатку 20 ст. Глыбокае — цэнтр ганчарнага промыслу, так званай глыбоцкай керамікі. == Культура == [[Файл:Музей гісторыі і этнаграфіі Глыбоцкага краю.jpg|thumb|Музей гісторыі і этнаграфіі Глыбоцкага края]] * [[Глыбоцкі гісторыка-этнаграфічны музей]] * [[Глыбоцкая цэнтральная раённая бібліятэка|Цэнтральная раённая бібліятэка Глыбокага]] * [[Глыбоцкі дом рамёстваў]] * [[Дударскі рэй]] * [[Вішнёвы фэст]] У Глыбокім дзейнічае народны тэатр фальклору «Цярэшка», праграмы якога заснаваны на імкненні захаваць пераемнасць традыцый першага беларускага тэатра І. Ц. Буйніцкага. Кіруе гуртом Наталля Нікіфаровіч. == СМІ == * Газета «[[Вольнае Глыбокае]]». Уваходзіць у склад «[[Аб’яднаныя Масмедыі|Асацыяцыі выдаўцоў рэгіянальнай прэсы „Аб’яднаныя Масмедыі“]]». * Газета «[[Веснік Глыбоччыны]]». Орган мясцовых улад. == Славутасці == * [[Глыбоцкі дэндралагічны сад|Глыбоцкі дэндрарый]] — батанічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння * [[Глыбоцкі Троіцкі касцёл|Троіцкі касцёл]] ([[1764]]—[[1782]], [[1902]]—[[1908]]), пл.17 Верасня — {{ГККРБ 4|212Г000366}} * [[Глыбоцкі Раства-Багародзіцкі сабор|Комплекс былога кляштара кармелітаў: царква Раства Багародзіцы]], уваходныя дзверы і дэкаратыўная галерэя па перыметру царквы, будынак кляштара, агароджа з брамай ([[XVII]]—[[XVIII]] стагоддзі, сярэдзіна [[ХІХ]] стагоддзя), пл.17 Верасня — {{ГККРБ 4|212Г000365}} * Жылы будынак былога [[Беразвецкі манастыр|манастыра базыльян]] ([[1756]]—[[1763]]), на беразе [[Вялікае (возера, Глыбоцкі раён)|воз. Вялікае]] — {{ГККРБ 4|212Г000363}} * [[Ільінская капліца (Глыбокае)|Ільінская капліца]] (канец [[XVIII]] стагоддзя) — {{ГККРБ 4|213Г000364}} * [[Калона ў гонар Канстытуцыі 3 мая 1791 года (Глыбокае)|Калона ў гонар Канстытуцыі]] (кан. XVIII ст.) - мураваная калона на могілках Копцеўка, якую, без пацверджання гістарычнымі крыніцамі, называюць помнікам [[Канстытуцыя 3 мая 1791 года|Канстытуцыі 3 Мая]]. * [[Забудова вуліцы Леніна (Глыбокае)|Забудова вул. Леніна]] (канец [[ХІХ]] — пачатак [[XX]] стагоддзя), вул. Леніна, 5, 13, 38, 40 — {{ГККРБ 4|213Г000367}} * [[Забудова вуліцы Маскоўскай (Глыбокае)|Забудова вул. Маскоўскай]] (канец [[ХІХ]] — пачатак [[XX]] стагоддзя), вул. Маскоўская, 2, 3, 4 — {{ГККРБ 4|213Г000369}} * Будынак ([[1931]]), вул. Энгельса, 24. Цяпер [[Глыбоцкі гісторыка-этнаграфічны музей]] — {{ГККРБ 4|}} * [[Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан (Глыбокае)|Брацкая магіла]] ([[1944]]), вул. Леніна, [[парк Перамогі, Глыбокае|парк Перамогі]] — {{ГККРБ 4|213Д000368}} * Яўрэйскія могілкі * Польскія вайсковыя могілкі (1920-я гг.) * Магіла Ф. Мюнхгаўзена ([[1878]]) * Помнік Ф. Дзяржынскаму * Самалёт-помнік авіяканструктару П. Сухому * Скульптура «[[Ісус і самаранка]]» (2014) * [[Дзед-глыбачанін]] * [[Помнік барону Мюнхаўзену]] (2014) * [[Мемарыяльны комплекс «Барок»]] * [[Глыбоцкая дуда]] (копія дуды ў [[Глыбоцкі гісторыка-этнаграфічны музей|Глыбоцкім гісторыка-этнаграфічным музеі]]) У [[2012 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2012]] годзе да [[Дзень беларускага пісьменства|Дня беларускага пісьменства]] было ўсталявана 8 бронзавых бюстаў знакамітым беларусам [[Язэп Львовіч Корсак|Язэпу Корсаку]], [[Элізэр Бэн-Іегуда|Элізэру Бэн-Іегуду]] (Дэвід Перэльман), [[Язэп Драздовіч|Язэпу Драздовічу]], [[Ігнат Буйніцкі|Ігнату Буйніцкаму]], [[Алесь Дубровіч|Алесю Дубровічу]], [[Пётр Казлоў|Пятру Казлову]], [[Павел Сухі|Паўлу Сухому]], [[Вацлаў Ластоўскі|Вацлаву Ластоўскаму]]<ref name="kultura"/>. <gallery mode="packed" perrow="4" heights="150px"> Глыбоцкія замалёўкі. Дамы ў цэнтры.jpg|Дамы ў цэнтры горада Глыбокае. Царква (03).jpg|Свята-Раства-Багародзіцкі сабор Глыбоцкія замалёўкі. Касцёл на плошчы (01).jpg|Касцёл Найсвяцейшай Тройцы Глыбокае. Ільінская капліца на могілках (04).jpg|Ільінская капліца на могілках Глыбоцкія замалёўкі. Бюст Іосіфа Корсака (01).jpg|Алея знакамітых землякоў Глыбоцкі дэндрапарк.jpg|Глыбоцкі дэндрапарк Глыбокае. Могілкі. Калона ў гонар Канстытуцыі 1791 года (07).jpg|Ільінская капліца і калона ў гонар Канстытуцыі 1791 года на могілках Глыбоцкія замалёўкі. Яўрэйскія могілкі (01).jpg|Яўрэйскія могілкі </gallery> == Вядомыя асобы == {{main|Вядомыя асобы Глыбокага}} * [[T. Даленга-Мастовіч]] (1900—1939), польскі пісьменнік, аўтар «Знахара» * [[Фёдар Мікалаевіч Дамінікоўскі]], беларускі гісторык * [[Язэп Нарцызавіч Драздовіч|Язэп Драздовіч]] ([[1888 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1888]]—[[1954 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1954]]), беларускі мастак, скульптар, этнограф, археолаг, педагог. Адзін з заснавальнікаў беларускага нацыянальнага гістарычнага жывапісу <ref name="Канферэнцыя"/><ref name="Канферэнцыя_2"/>. * [[Клаўдзій Сцяпанавіч Душэўскі|Клаўдзій Душэўскі]] (1891—1959), беларускі палітычны дзеяч, дыпламат, рэдактар, педагог * [[Сямён Навумавіч Леках]], беларускі вучоны ў галіне металургіі * [[Тадэа Касцюшка|сястра Тадэа Касцюшка]] (1868—1946), манахіня непакалянка, узнагароджана сярэбраным крыжам заслугі, заклала ў Глыбокім школу, пабудавала кляштар * [[Павел Восіпавіч Сухі]] (1895—1975), савецкі авіяканструктар, двойчы Герой Працы * [[Аляксандр Францавіч Хайноўскі]], беларускі дыпламат * [[Марына Іванаўна Шкерманкова]], беларуская цяжкаатлетка * [[Мікалай Мінскі]], паэт, драматург, перакладчык * [[Лявонцій Іосіфавіч Ракоўскі]], пісьменнік. * [[Юрый Барысавіч Багушэвіч]], мастак * [[Дзмітрый Літвінскі]], мастак * [[Барыс Міхайлавіч Волін]], савецкі партыйны і дзяржаўны дзеяч РСФСР і УССР, публіцыст, гісторык * [[Сямён Іофе]] (сапраўднае імя — Сімон-Залман Шмуйловіч), партыйны дзеяч СССР * [[Віктар Антонавіч Ламака]] (1910—2001), заслужаны лесавод, заснавальнік глыбоцкага дэндрарыя == Гл. таксама == * [[Гарады Віцебскай вобласці]] * [[Гарады Беларусі]] * [[Глыбоцкі дзяржаўны прафесійны ліцэй]] * [[Спіс вуліц Глыбокага]] == Зноскі == {{Reflist|refs= <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> <ref name="euro">[http://eurobelarus.info/special-project/city-day/2013/03/03/dva-glybok-h-dzve-tsentral-nyya-ploshchy-dva-zamk.html «Два Глыбокіх, дзве цэнтральныя плошчы, два замкі»] 03.03.2013 Улaдзімір Скрабатун</ref> <ref name="westki">[http://westki.info/artykuly/13496/rouna-dzvesce-god-tamu-u-glybokae-uvayshou-napaleon «Роўна дзвесце год таму ў Глыбокае ўвайшоў Напалеон»] 18.07.2012 Кастусь Шыталь</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> <ref name="kultura">[http://kultura.gov.by/news/ab-vyn-kakh-konkursu-na-stvarenne-esk-znykh-praekta-pomn-ka-vyal-kamu-knyazyu-m-ndo-gu Аб выніках конкурсу на стварэнне эскізных праектаў помніка вялікаму князю Міндоўгу]</ref> <ref name="Канферэнцыя">[http://www.rh.by/by/221/20/6494/ «Канферэнцыя, прысвечаная Язэпу Драздовічу, прайшла ў Маладзечне»] («[[Рэгіянальная газета]]»)</ref> <ref name="Канферэнцыя_2">[http://www.rh.by/by/222/10/6551/ «Творчасць Драздовіча — прыклад нацыянальнага мастацтва»] («[[Рэгіянальная газета]]»)</ref> }} == Літаратура == * ''Гедэман О.'' Глыбокае: гістарычны нарыс / Отан Гедэман; перакл. з польск. М. Гіля. — Паставы; Глыбокае: [б. в.], 2012. — 59, [1] с. : іл. == Спасылкі == {{Commonscat-inline|Hlybokaje|Глыбокае}} {{OSM relation|1176300|Глыбокае}} * {{ГБ|http://globustut.by/glubokoe/index.htm}} * [http://www.vlib.by//PRIDVINIE-1/CITIES/Glubokoe.htm Прыдзвінскі край — Горад Глыбокае]{{Недаступная спасылка}} * [http://www.westki.info/hlybokaje Глыбокае — westki.info] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090418080427/http://westki.info/hlybokaje |date=18 красавіка 2009 }} * [http://radzima.org/be/pub/2515_m/ Глыбокае — radzima.org] * [https://www.gismeteo.by/weather-glubokoye-11028/ Надвор’е ў горадзе Глыбокае] {{Глыбоцкі раён}} {{Віцебская вобласць}} [[Катэгорыя:Глыбокае| ]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Полацкага ваяводства]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства]] 3zbizqrh0m7p0qxqrou40hq1g85z7b2 4 16411 5150879 5150437 2026-06-05T10:12:36Z Emilia Noah 155537 /* Мікалай Міхайлавіч Зуеў */ Перанесена ў архіў праз 2 дні, абмеркаванне скончана. 5150879 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДВ}} {{/Шапка}} == [[Праваабаронцы за свабодныя выбары]] == Значнасць сумнеўная, ніякіх крыніц, апроч афіляваных інфастаронак, але ёсць некалькі спасылак з іншых артыкулаў на яго. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:54, 4 чэрвеня 2026 (+03) * Яго дублікат «[[Лагон]]», ці то ЛагоС, выставіў да хуткага выдалення. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:10, 4 чэрвеня 2026 (+03) == [[Инкубатор:Цукеркавы дождж (Брэст)]] == Спасылкі з 2013 года, то бок значнасць падзеі не выйшла за межы навіннай. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:10, 2 чэрвеня 2026 (+03) == [[Музы́чны кура́тар]] == : {{выдаліць}}, уласнае даследаванне, тэкст з самарэкламай неаўтарытэтных асоб. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:38, 31 мая 2026 (+03) :: Сёння ж артыкул [https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=Музыкальный_куратор Музыкальный куратор] хутка выдалены з РуВікі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:44, 31 мая 2026 (+03) == [[NGC 971]] == Не артыкул, аб'ект каталога галактык, унесены туды памылкова. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:41, 30 мая 2026 (+03) == [[Волшебная Гора (рок-гурт)]] == Выглядае, як аматарства. У РуВікі артыкул пра гэты рускамоўны гурт выстаўлены да выдалення. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:06, 30 мая 2026 (+03) : Паралельна створаны артыкул з памылкай у назве [[Раман Каноплёў]] — гэта заснавальнік і лідар гурта, туды можна перанесці і пэўныя звесткі пра гурт. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:12, 30 мая 2026 (+03) :: Спасылка на газету "Завтра" — фальсіфікат. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:09, 30 мая 2026 (+03) :::Там Канаплёў згаданы. Адзін, без ансамбля. ;) [[Удзельнік:Γλωσσολαλιά|Γλωσσολαλιά]] ([[Размовы з удзельнікам:Γλωσσολαλιά|размовы]]) 14:15, 30 мая 2026 (+03) : {{Выдаліць}}: 1 дэма-запіс — курам на смех [[Удзельнік:Γλωσσολαλιά|Γλωσσολαλιά]] ([[Размовы з удзельнікам:Γλωσσολαλιά|размовы]]) 14:04, 30 мая 2026 (+03) == [[Максім Андрэевіч Крупейчанка]] == : артыкул [https://ru.wikipedia.org/wiki/Крупейченко,_Максим_Андреевич Крупейченко, Максим Андреевич] выдалены з РуВікі праз адстутнасць доказаў энцыклапедычнай значнасці, стаіць забарона стварэння, меліся спробы несанкцыянаванага аднаўлення старонкі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:07, 27 мая 2026 (+03) == [[Паліна Дваранская]] == Удзельнік {{u|Pabojnia}} выставіў артыкул на хуткае выдаленне з пытаннем значнасці. Я бачу некалькі крыніц, таму перанёс сюды на абмеркаванне. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:05, 7 мая 2026 (+03) :{{Выдаліць}}. Не пабачыў значнасць праз малую колькасць заслуг і твораў. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:02, 14 мая 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Feeleman]], няма ў нас такой практыкі, каб мы лічылі, што заслуг і твораў мае быць найменей, як напр. па чатыры ці сем. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 08:42, 18 мая 2026 (+03) :{{Пакінуць}}. [https://zviazda.by/editions/news/z-ya-lenne-debyutnaga-zbornika-padzeya-khvalyuyuchaya-a-kali-tabe-tolki-tolki-spo-nilasya-dzevyatnats/ Крытыка "ЛіМ"] змясціла рэцэнзію на яе зборнік, так што значнасць для беларускамоўнага творцы відавочна пацверджана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 08:41, 18 мая 2026 (+03) == [[Капліца (Душкава)]] і [[Пірамідальная капліца (Душкава)]] == Аб'екты не выбіваюцца з шэрагу апісаных у артыкуле [[Душкава#Славутасці]]. Назбіраць інфармацыі на асобныя артыкулы пра іх немагчыма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:28, 6 мая 2026 (+03) :{{Выдаліць}}, згодны з аргументацыяй. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:03, 14 мая 2026 (+03) == [[TEDxUlicaMińska]] == : {{выдаліць}} [[Сяргей Васілевіч Бесараб|Бесараб]] піша ў Вікі, нібы гэта яго ўласны дзённічак. У артыкула няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:27, 19 красавіка 2026 (+03) ::Шаноўны месье, згодна з правіламі Беларускай Вікіпедыі, заклікаю вас устрымлівацца ад пераходу на асобы і абмяркоўваць змест артыкула, а не яго аўтараў (парушэнне [[ВП:ЭП]] — Этычныя паводзіны і [[ВП:ДН]]. Сцвярджэнне «няма значнасці» не адпавядае рэчаіснасці бо артыкул абапіраецца на аўтарытэтныя, незалежныя другасныя крыніцы — разгорнутыя рэпартажы ў буйнейшых медыя («Белсат» і г.д.), якія падрабязна асвятлялі як сам факт івэнту, гэтак і тэмы дакладаў спікераў. Што тычыцца абвінавачвання ў стварэнні «ўласнага дзённічка» (намёк на канфлікт інтарэсаў — [[ВП:КІ]]): цяперашні тэкст артыкула напісаны ў максімальна сухім, нейтральным і энцыклапедычным стылі без якіх-небудзь ацэначных меркаванняў. Правілы не забараняюць рэдагаваць артыкулы пра падзеі з уласным удзелам, калі тэкст падмацаваны аўтарытэтнымі крыніцамі. Калі вы бачыце канкрэтны радок, які не пацверджаны крыніцай, вы, як удзельнік Вікіпедыі, можаце выправіць фармулёўку. Калі ж вы працягваеце лічыць, што міжнародная канферэнцыя франшызы TEDx, у якой прынялі ўдзел знакавыя прадстаўнікі беларускай навукі і бізнесу, апублікаваная ў афіцыйным сусветным рэестры і асветленая нацыянальнай прэсай, «не мае значнасці» — то вы зрабілі ужо свой "уклад", выставілі артыкул на вылучэнне да выдалення. Але майце на ўвазе, што рашэнне супольнасці павінна (і будзе хутчэй за ўсе) прымацца на падставе прадстаўленых незалежных СМІ і выканання фармальных правілаў, а не суб'ектыўных эмоцый ці вашай, вельмі відавочнай асабістай непрыязнасці да Бесараба. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 15:43, 19 красавіка 2026 (+03) :::Навошта вы гаворыце пра сябе ў трэцяй асобе? Што да вашых багатых спасылак на правілы — мы тут пішам энцыклапедыю, а не гуляемся ў футбол правілам і рэкламуем сябе. [[Вікіпедыя:Ігнаруйце ўсе правілы]]. Артыкул не мае значнасці. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:35, 19 красавіка 2026 (+03) ::::Месье, па-першае, у артыкуле я згадваю сябе ў трэцяй асобе, таму што гэтага прама патрабуе базавы энцыклапедычны стыль і правіла нейтральнага пункта гледжання. Пісаць у Вікіпедыі тэкст у духу «я выступіў на канферэнцыі» — гэта абсурд. Вы сурьезна, агулам, такое пытаеце? ::::Па-другое, я шчыра заклікаю вас спыніць выкарыстоўваць старонку размоў для трансляцыі нейкай дрэнна схаванай зайздрасці, асабістай непрыязнасці. Гэты пераход на асобы і пастаянныя эмацыйныя выказванні не проста з'яўляюцца прамым парушэннем этыкі, яны шчыра стамляюць і адцягваюць ад канструктыўнай працы над праектам. ::::Па-трэцяе. Вы кажаце, што мы «тут пішам энцыклапедыю». Вось і давайце яе пісаць. Паспрабуйце апераваць канкрэтнымі фактамі і аргументамі са СМІ, а не вашымі суб'ектыўнымі ацэначнымі меркаваннямі ці эмоцыямі. Правілы Вікіпедыі створаныя як падмурак, які абараняе энцыклапедыю ад хаосу і персанальнай "самнабулічнай" цэнзуры асобных удзельнікаў, якія вырашаюць, каму даваць значнасць, а каму не. ::::І самае галоўнае. Мы пішам энцыклапедыю навакольнага свету. Вікіпедыя — гэта жывая, актуальная сістэма, каштоўнасць якой менавіта ў тым, што яна фіксуе рэчаіснасць тут і цяпер, гэта не пакрыты пылам злепак палеанталагічнага музея, дзе дазволена пісаць выключна пра старыя вескі і падзеі стагадовай даўніны. Калі пра нешта пішуць аўтарытэтныя крыніцы (Deutsche Welle, Белсат, Zerkalo, Plan B), то я лічу мэтазгодным пра гэта пісаць у Вікіпедыю. Калі вы не чытаеце навін, не ведаеце пра падзеі - гэта толькі і толькі вашы асабістыя праблемы. Так што, падсумоўваючы, калі ў вас ёсць прэтэнзіі да канкрэтных радкоў ці аўтарытэтнасці прадстаўленых СМІ — прыводзьце іх. У іншым выпадку, працяг дыялогу ў падобным тоне лічу для сябе бессэнсоўным выдаткоўваннем часу. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 10:43, 20 красавіка 2026 (+03) ::::: [[Удзельнік:Siarhei V]], калі вы чытаеце навіны і ведаеце пра падзеі, гэта не нагода спаміць у Вікіпедыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 10:48, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::Скажу вам так. Кожны піша Вікіпедыю так, як хацеў бы яе чытаць. Мне цікава чытаць артыкулы, у якіх ёсць глыбіня, жывы кантэкст і якасныя спасылкі. Чытаць і пладзіць плоскія артыкулы без сувязі з рэальнасцю — гэта ператвараць Вікіпедыю ў мёртвы тэлефонны даведнік. Я пішу разгорнута з павагі да будучых чытачоў, не бачу сэнса абмяжоўвацца парай дзяжурных радкоў, калі можна НЕ абмяжоўвацца. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:00, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::: Няпраўда ваша, абавязковымі для рэдактараў з'яўляюцца [[Вікіпедыя:Пяць слупоў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:05, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::Ооо, [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|«Пяць слупоў»]], давайце паглядзім што ўнутры: ::::::::Першы слуп нам кажа што ''«Вікіпедыя — гэта энцыклапедыя»,'' якая павінна ўключаць элементы ўніверсальных ведаў на аснове аўтарытэтных крыніц. На мой погляд, жаданне некага абкарнаць тэкст да ўзроўню незразумелага сухога абрубка без гістарычнага кантэксту і глыбіні як раз такі ідзе ўразрэз з місіяй стварэння якаснай і аб'ёмнай энцыклапедыі. ::::::::Чацверты слуп з яго ''«Удзельнікі павінны ставіцца адзін да аднаго з павагай і не пераходзіць на асобы»''. Нават у нашым гэтым абмеркаванні відавочна бачны дрэнна схаваная таксічнасць, персанальныя выпады, безапеляцыйныя спробы абясцэніць чужую працу. Не час, як кажа месье вышэй «гуляць ў футбол правіламі», бывае што «не да законаў» ::::::::Нарэшце пятае, ''«Вікіпедыя не мае суровых правілаў»''. Яе галоўная мэта - гэта інтэлектуальная карысць. Калі выкарыстоўваць правілы не як інструмент паляпшэння, а як дубінку-шлагбаўм для ўласнай "вахцёрскай" самасцвярджанасці і выдалення інфармацыі ''—'' гэта і есць, тая самая, класічная гульня з правіламі. Толькі абсалютна не прыносячая ніякай карысці свету, у адрозненне ад таго, як вы кажаце «спама», падцверджанага разгорнутыми артыкуламі з DW ці Белсата. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:28, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::: Ну уж нет, чытаць правілы будзем не выбарачна, а па парадку. Пачнем з пункта 1. '''[[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя|Вікіпедыя — энцыклапедыя]]''', якая ўвабрала элементы агульных энцыклапедый, спецыялізаваных энцыклапедый і альманахаў. Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|Не ўласнае даследаванне]]» і імкнуцца да [[Вікіпедыя:Правяральнасць|дакладнасці]]. Вікіпедыя не месца для асабістых думак, досведу, аргументаў. Вікіпедыя — гэта НЕ непераборлівы збор інфармацыі. Гэта НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў, НЕ трыбуна, '''НЕ''' месца для самарэкламы, НЕ эксперымент у анархіі ці дэмакратыі, НЕ каталог сеціўных старонак. Таксама Вікіпедыя НЕ збор арыгінальных дакументаў, НЕ слоўнік і НЕ газета, дзеля гэтага існуюць суседнія праекты [[:s:Галоўная старонка|Вікікрыніцы (Wikisource)]], [[:wikt:Галоўная старонка|ВікіСлоўнік (Wiktionary)]] і [[:n:en:Main Page|ВікіНавіны (Wikinews)]], адпаведна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:32, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::::«Не ўласнае даследаванне і не асабістыя думкі»<nowiki>''</nowiki>: Тэкст артыкула грунтуецца ВЫКЛЮЧНА на матэрыялах і цытатах з аўтарытэтных незалежных медыя сусветнага і нацыянальнага ўзроўню (Deutsche Welle, Belsat, Zerkalo). Трансляцыя фактуры з найбуйнейшых СМІ гэта не «асабісты досвед», гэта фундаментальнае правіла правяральнасці. ::::::::::«НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў / НЕ газета»: Вікіпедыя выкарыстоўвае матэрыялы газет для фіксацыі гістарычна і сацыяльна значных фактаў. Першая за мяжой афіцыйная канферэнцыя TEDx беларускай дыяспары, якая аб'яднала на адной сцэне стваральнікаў карпарацый, аналітыкаў, навукоўцаў гэта не «трывіяльны дробны факт». Гэта адметнейшая культурная і інтэлектуальная з'ява, маштаб якой аб'ектыўна зафіксаваны СМІ першага эшалона. Ігнараваць гэты маштаб можа толькі чалавек, цалкам адарваны ад кантэксту навакольнай рэчаіснасці. ::::::::::«НЕ трыбуна і НЕ месца для самарэкламы»: Тое, што маё імя і ключавыя тэзісы з выступу фігуруюць у артыкуле поруч з іншымі выступоўцамі гэта прамое адлюстраванне таго, што вынесена ў загалоўкі і тэксты ў незалежнай прэсе. Энцыклапедыя літаральна абавязана трансляваць тое, што напісана ў аўтарытэтных другасных крыніцах. Выдаленне аб'ектыўных, пацверджаных прэсай фактаў выключна з-за таго, што вас персанальна раздражняе наяўнасць пэўнага прозвішча, кваліфікуецца ў Вікіпедыі як вандалізм i цэнзура. ::::::::::Так что хопіць усляпую капіраваць правілы. Пакуль я не бачу ніводнага прэтэнзійнага факта па сутнасці пададзеных незалежных крыніц, толькі нейкі марны эмацыйна-бюракратычны спам. ::::::::::Спадарства, я шчыра не разумею навошта вы гэта робіце? [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:42, 20 красавіка 2026 (+03) :::::::::::Я дык шчыра не разумею, навошта вы робіце сабе рэкламу ў Вікіпедыі замест напісання і рэдагавання артыкулаў пра сапраўды патрэбныя рэчы. Тут столькі працы на любую тэму, што хопіць на дзесяцігоддзі. А для звычайных падзей ёсць асобныя рэсурсы. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 11:50, 22 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::У мяне хапае артыкулаў і пра ''сапраўдны патрэбныя рэчы'' (патрэбныя мне і такім як я, напрыклад маім чытачам), і я іх пішу. А датычна падзеі, то я паспрабаваў данесці ў артыкуле чаму лічу падзею НЕшараговай і ў чым яе важлівасць для супольнасці беларусаў. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 12:38, 22 красавіка 2026 (+03) : {{выдаліць}}, гэта проста адна з шэрагу падзей, якая згадвалася ў навінах дня. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:59, 19 красавіка 2026 (+03) ::{{Пакінуць}}, ну якая ж "шараговая" падзея. На шараговую падзею, напрыклад, Белсат не робіць разгорнуты рэпартаж з аналізам кантэксту і дэталёвым цытаваннем спікераў (адна з цытат нават вынесена ў загаловак). Але тут самае галоўнае, што гэта першая ў гісторыі канферэнцыя глабальнай франшызы TEDx, арганізаваная беларускай супольнасцю за межамі Беларусі. Гэты беспрэцэдэнтны статус, для прэсы і эміграцыі гэта ўнікальная інтэлектуальная з'ява, якая стварае гісторыю дыяспары тут і цяпер. На мой погляд аб'ектыўныя крытэрыі энцыклапедычнай значнасці тут выкананы з вялікім лішкам [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 16:26, 19 красавіка 2026 (+03) :::{{нейтральны}} разглядзіце магчымасць дадавання гэтых звестак у іншыя звязаныя артыкулы. Таксама пытанне вікіфікацыі, на артыкул толькі спасылкі з артыкулаў пра выступоўцаў. Слабавата агулам там з крыніцамі і са значнасцю. Як і пісаў, занадта хутка дадалі ў вікі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:33, 26 красавіка 2026 (+03) :{{Выдаліць}}, не пабачыў значнасці. Выглядае як звычайная падзея. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:16, 2 мая 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. Ёсць значнасць, TEDx. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 01:49, 5 мая 2026 (+03) ::Для гэтага існуе асобны артыкул пра [[TED (канферэнцыя)|TEDx]]. Так якраз ёсць беларускі раздзел для запаўнення. Няма сэнсу ствараць асобны артыкул для падзеі звычайнай. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:06, 14 мая 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]] == * {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:13, 28 лютага 2026 (+03) *:а ў чым праблема? ВКЛ спыніла існаванне ў 1795 г., а Літва як краіна працягвала існаваць. дзеля гэтага патрэбная <nowiki>[[Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]]</nowiki> [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:24, 28 лютага 2026 (+03) {{/Падвал}} 3kcxaf3a1jypdqy6f57gy6kkag5zimu 5150881 5150879 2026-06-05T10:14:00Z Emilia Noah 155537 /* Инкубатор:Цукеркавы дождж (Брэст) */ 5150881 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДВ}} {{/Шапка}} == [[Праваабаронцы за свабодныя выбары]] == Значнасць сумнеўная, ніякіх крыніц, апроч афіляваных інфастаронак, але ёсць некалькі спасылак з іншых артыкулаў на яго. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:54, 4 чэрвеня 2026 (+03) * Яго дублікат «[[Лагон]]», ці то ЛагоС, выставіў да хуткага выдалення. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:10, 4 чэрвеня 2026 (+03) == [[Инкубатор:Цукеркавы дождж (Брэст)]] == Спасылкі з 2013 года, то бок значнасць падзеі не выйшла за межы навіннай. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:10, 2 чэрвеня 2026 (+03) *{{Выдаліць}}, згодна з аргументацыяй. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 13:14, 5 чэрвеня 2026 (+03) == [[Музы́чны кура́тар]] == : {{выдаліць}}, уласнае даследаванне, тэкст з самарэкламай неаўтарытэтных асоб. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:38, 31 мая 2026 (+03) :: Сёння ж артыкул [https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=Музыкальный_куратор Музыкальный куратор] хутка выдалены з РуВікі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:44, 31 мая 2026 (+03) == [[NGC 971]] == Не артыкул, аб'ект каталога галактык, унесены туды памылкова. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:41, 30 мая 2026 (+03) == [[Волшебная Гора (рок-гурт)]] == Выглядае, як аматарства. У РуВікі артыкул пра гэты рускамоўны гурт выстаўлены да выдалення. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:06, 30 мая 2026 (+03) : Паралельна створаны артыкул з памылкай у назве [[Раман Каноплёў]] — гэта заснавальнік і лідар гурта, туды можна перанесці і пэўныя звесткі пра гурт. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:12, 30 мая 2026 (+03) :: Спасылка на газету "Завтра" — фальсіфікат. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:09, 30 мая 2026 (+03) :::Там Канаплёў згаданы. Адзін, без ансамбля. ;) [[Удзельнік:Γλωσσολαλιά|Γλωσσολαλιά]] ([[Размовы з удзельнікам:Γλωσσολαλιά|размовы]]) 14:15, 30 мая 2026 (+03) : {{Выдаліць}}: 1 дэма-запіс — курам на смех [[Удзельнік:Γλωσσολαλιά|Γλωσσολαλιά]] ([[Размовы з удзельнікам:Γλωσσολαλιά|размовы]]) 14:04, 30 мая 2026 (+03) == [[Максім Андрэевіч Крупейчанка]] == : артыкул [https://ru.wikipedia.org/wiki/Крупейченко,_Максим_Андреевич Крупейченко, Максим Андреевич] выдалены з РуВікі праз адстутнасць доказаў энцыклапедычнай значнасці, стаіць забарона стварэння, меліся спробы несанкцыянаванага аднаўлення старонкі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:07, 27 мая 2026 (+03) == [[Паліна Дваранская]] == Удзельнік {{u|Pabojnia}} выставіў артыкул на хуткае выдаленне з пытаннем значнасці. Я бачу некалькі крыніц, таму перанёс сюды на абмеркаванне. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:05, 7 мая 2026 (+03) :{{Выдаліць}}. Не пабачыў значнасць праз малую колькасць заслуг і твораў. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:02, 14 мая 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Feeleman]], няма ў нас такой практыкі, каб мы лічылі, што заслуг і твораў мае быць найменей, як напр. па чатыры ці сем. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 08:42, 18 мая 2026 (+03) :{{Пакінуць}}. [https://zviazda.by/editions/news/z-ya-lenne-debyutnaga-zbornika-padzeya-khvalyuyuchaya-a-kali-tabe-tolki-tolki-spo-nilasya-dzevyatnats/ Крытыка "ЛіМ"] змясціла рэцэнзію на яе зборнік, так што значнасць для беларускамоўнага творцы відавочна пацверджана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 08:41, 18 мая 2026 (+03) == [[Капліца (Душкава)]] і [[Пірамідальная капліца (Душкава)]] == Аб'екты не выбіваюцца з шэрагу апісаных у артыкуле [[Душкава#Славутасці]]. Назбіраць інфармацыі на асобныя артыкулы пра іх немагчыма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:28, 6 мая 2026 (+03) :{{Выдаліць}}, згодны з аргументацыяй. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:03, 14 мая 2026 (+03) == [[TEDxUlicaMińska]] == : {{выдаліць}} [[Сяргей Васілевіч Бесараб|Бесараб]] піша ў Вікі, нібы гэта яго ўласны дзённічак. У артыкула няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:27, 19 красавіка 2026 (+03) ::Шаноўны месье, згодна з правіламі Беларускай Вікіпедыі, заклікаю вас устрымлівацца ад пераходу на асобы і абмяркоўваць змест артыкула, а не яго аўтараў (парушэнне [[ВП:ЭП]] — Этычныя паводзіны і [[ВП:ДН]]. Сцвярджэнне «няма значнасці» не адпавядае рэчаіснасці бо артыкул абапіраецца на аўтарытэтныя, незалежныя другасныя крыніцы — разгорнутыя рэпартажы ў буйнейшых медыя («Белсат» і г.д.), якія падрабязна асвятлялі як сам факт івэнту, гэтак і тэмы дакладаў спікераў. Што тычыцца абвінавачвання ў стварэнні «ўласнага дзённічка» (намёк на канфлікт інтарэсаў — [[ВП:КІ]]): цяперашні тэкст артыкула напісаны ў максімальна сухім, нейтральным і энцыклапедычным стылі без якіх-небудзь ацэначных меркаванняў. Правілы не забараняюць рэдагаваць артыкулы пра падзеі з уласным удзелам, калі тэкст падмацаваны аўтарытэтнымі крыніцамі. Калі вы бачыце канкрэтны радок, які не пацверджаны крыніцай, вы, як удзельнік Вікіпедыі, можаце выправіць фармулёўку. Калі ж вы працягваеце лічыць, што міжнародная канферэнцыя франшызы TEDx, у якой прынялі ўдзел знакавыя прадстаўнікі беларускай навукі і бізнесу, апублікаваная ў афіцыйным сусветным рэестры і асветленая нацыянальнай прэсай, «не мае значнасці» — то вы зрабілі ужо свой "уклад", выставілі артыкул на вылучэнне да выдалення. Але майце на ўвазе, што рашэнне супольнасці павінна (і будзе хутчэй за ўсе) прымацца на падставе прадстаўленых незалежных СМІ і выканання фармальных правілаў, а не суб'ектыўных эмоцый ці вашай, вельмі відавочнай асабістай непрыязнасці да Бесараба. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 15:43, 19 красавіка 2026 (+03) :::Навошта вы гаворыце пра сябе ў трэцяй асобе? Што да вашых багатых спасылак на правілы — мы тут пішам энцыклапедыю, а не гуляемся ў футбол правілам і рэкламуем сябе. [[Вікіпедыя:Ігнаруйце ўсе правілы]]. Артыкул не мае значнасці. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:35, 19 красавіка 2026 (+03) ::::Месье, па-першае, у артыкуле я згадваю сябе ў трэцяй асобе, таму што гэтага прама патрабуе базавы энцыклапедычны стыль і правіла нейтральнага пункта гледжання. Пісаць у Вікіпедыі тэкст у духу «я выступіў на канферэнцыі» — гэта абсурд. Вы сурьезна, агулам, такое пытаеце? ::::Па-другое, я шчыра заклікаю вас спыніць выкарыстоўваць старонку размоў для трансляцыі нейкай дрэнна схаванай зайздрасці, асабістай непрыязнасці. Гэты пераход на асобы і пастаянныя эмацыйныя выказванні не проста з'яўляюцца прамым парушэннем этыкі, яны шчыра стамляюць і адцягваюць ад канструктыўнай працы над праектам. ::::Па-трэцяе. Вы кажаце, што мы «тут пішам энцыклапедыю». Вось і давайце яе пісаць. Паспрабуйце апераваць канкрэтнымі фактамі і аргументамі са СМІ, а не вашымі суб'ектыўнымі ацэначнымі меркаваннямі ці эмоцыямі. Правілы Вікіпедыі створаныя як падмурак, які абараняе энцыклапедыю ад хаосу і персанальнай "самнабулічнай" цэнзуры асобных удзельнікаў, якія вырашаюць, каму даваць значнасць, а каму не. ::::І самае галоўнае. Мы пішам энцыклапедыю навакольнага свету. Вікіпедыя — гэта жывая, актуальная сістэма, каштоўнасць якой менавіта ў тым, што яна фіксуе рэчаіснасць тут і цяпер, гэта не пакрыты пылам злепак палеанталагічнага музея, дзе дазволена пісаць выключна пра старыя вескі і падзеі стагадовай даўніны. Калі пра нешта пішуць аўтарытэтныя крыніцы (Deutsche Welle, Белсат, Zerkalo, Plan B), то я лічу мэтазгодным пра гэта пісаць у Вікіпедыю. Калі вы не чытаеце навін, не ведаеце пра падзеі - гэта толькі і толькі вашы асабістыя праблемы. Так што, падсумоўваючы, калі ў вас ёсць прэтэнзіі да канкрэтных радкоў ці аўтарытэтнасці прадстаўленых СМІ — прыводзьце іх. У іншым выпадку, працяг дыялогу ў падобным тоне лічу для сябе бессэнсоўным выдаткоўваннем часу. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 10:43, 20 красавіка 2026 (+03) ::::: [[Удзельнік:Siarhei V]], калі вы чытаеце навіны і ведаеце пра падзеі, гэта не нагода спаміць у Вікіпедыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 10:48, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::Скажу вам так. Кожны піша Вікіпедыю так, як хацеў бы яе чытаць. Мне цікава чытаць артыкулы, у якіх ёсць глыбіня, жывы кантэкст і якасныя спасылкі. Чытаць і пладзіць плоскія артыкулы без сувязі з рэальнасцю — гэта ператвараць Вікіпедыю ў мёртвы тэлефонны даведнік. Я пішу разгорнута з павагі да будучых чытачоў, не бачу сэнса абмяжоўвацца парай дзяжурных радкоў, калі можна НЕ абмяжоўвацца. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:00, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::: Няпраўда ваша, абавязковымі для рэдактараў з'яўляюцца [[Вікіпедыя:Пяць слупоў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:05, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::Ооо, [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|«Пяць слупоў»]], давайце паглядзім што ўнутры: ::::::::Першы слуп нам кажа што ''«Вікіпедыя — гэта энцыклапедыя»,'' якая павінна ўключаць элементы ўніверсальных ведаў на аснове аўтарытэтных крыніц. На мой погляд, жаданне некага абкарнаць тэкст да ўзроўню незразумелага сухога абрубка без гістарычнага кантэксту і глыбіні як раз такі ідзе ўразрэз з місіяй стварэння якаснай і аб'ёмнай энцыклапедыі. ::::::::Чацверты слуп з яго ''«Удзельнікі павінны ставіцца адзін да аднаго з павагай і не пераходзіць на асобы»''. Нават у нашым гэтым абмеркаванні відавочна бачны дрэнна схаваная таксічнасць, персанальныя выпады, безапеляцыйныя спробы абясцэніць чужую працу. Не час, як кажа месье вышэй «гуляць ў футбол правіламі», бывае што «не да законаў» ::::::::Нарэшце пятае, ''«Вікіпедыя не мае суровых правілаў»''. Яе галоўная мэта - гэта інтэлектуальная карысць. Калі выкарыстоўваць правілы не як інструмент паляпшэння, а як дубінку-шлагбаўм для ўласнай "вахцёрскай" самасцвярджанасці і выдалення інфармацыі ''—'' гэта і есць, тая самая, класічная гульня з правіламі. Толькі абсалютна не прыносячая ніякай карысці свету, у адрозненне ад таго, як вы кажаце «спама», падцверджанага разгорнутыми артыкуламі з DW ці Белсата. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:28, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::: Ну уж нет, чытаць правілы будзем не выбарачна, а па парадку. Пачнем з пункта 1. '''[[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя|Вікіпедыя — энцыклапедыя]]''', якая ўвабрала элементы агульных энцыклапедый, спецыялізаваных энцыклапедый і альманахаў. Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|Не ўласнае даследаванне]]» і імкнуцца да [[Вікіпедыя:Правяральнасць|дакладнасці]]. Вікіпедыя не месца для асабістых думак, досведу, аргументаў. Вікіпедыя — гэта НЕ непераборлівы збор інфармацыі. Гэта НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў, НЕ трыбуна, '''НЕ''' месца для самарэкламы, НЕ эксперымент у анархіі ці дэмакратыі, НЕ каталог сеціўных старонак. Таксама Вікіпедыя НЕ збор арыгінальных дакументаў, НЕ слоўнік і НЕ газета, дзеля гэтага існуюць суседнія праекты [[:s:Галоўная старонка|Вікікрыніцы (Wikisource)]], [[:wikt:Галоўная старонка|ВікіСлоўнік (Wiktionary)]] і [[:n:en:Main Page|ВікіНавіны (Wikinews)]], адпаведна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:32, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::::«Не ўласнае даследаванне і не асабістыя думкі»<nowiki>''</nowiki>: Тэкст артыкула грунтуецца ВЫКЛЮЧНА на матэрыялах і цытатах з аўтарытэтных незалежных медыя сусветнага і нацыянальнага ўзроўню (Deutsche Welle, Belsat, Zerkalo). Трансляцыя фактуры з найбуйнейшых СМІ гэта не «асабісты досвед», гэта фундаментальнае правіла правяральнасці. ::::::::::«НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў / НЕ газета»: Вікіпедыя выкарыстоўвае матэрыялы газет для фіксацыі гістарычна і сацыяльна значных фактаў. Першая за мяжой афіцыйная канферэнцыя TEDx беларускай дыяспары, якая аб'яднала на адной сцэне стваральнікаў карпарацый, аналітыкаў, навукоўцаў гэта не «трывіяльны дробны факт». Гэта адметнейшая культурная і інтэлектуальная з'ява, маштаб якой аб'ектыўна зафіксаваны СМІ першага эшалона. Ігнараваць гэты маштаб можа толькі чалавек, цалкам адарваны ад кантэксту навакольнай рэчаіснасці. ::::::::::«НЕ трыбуна і НЕ месца для самарэкламы»: Тое, што маё імя і ключавыя тэзісы з выступу фігуруюць у артыкуле поруч з іншымі выступоўцамі гэта прамое адлюстраванне таго, што вынесена ў загалоўкі і тэксты ў незалежнай прэсе. Энцыклапедыя літаральна абавязана трансляваць тое, што напісана ў аўтарытэтных другасных крыніцах. Выдаленне аб'ектыўных, пацверджаных прэсай фактаў выключна з-за таго, што вас персанальна раздражняе наяўнасць пэўнага прозвішча, кваліфікуецца ў Вікіпедыі як вандалізм i цэнзура. ::::::::::Так что хопіць усляпую капіраваць правілы. Пакуль я не бачу ніводнага прэтэнзійнага факта па сутнасці пададзеных незалежных крыніц, толькі нейкі марны эмацыйна-бюракратычны спам. ::::::::::Спадарства, я шчыра не разумею навошта вы гэта робіце? [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:42, 20 красавіка 2026 (+03) :::::::::::Я дык шчыра не разумею, навошта вы робіце сабе рэкламу ў Вікіпедыі замест напісання і рэдагавання артыкулаў пра сапраўды патрэбныя рэчы. Тут столькі працы на любую тэму, што хопіць на дзесяцігоддзі. А для звычайных падзей ёсць асобныя рэсурсы. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 11:50, 22 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::У мяне хапае артыкулаў і пра ''сапраўдны патрэбныя рэчы'' (патрэбныя мне і такім як я, напрыклад маім чытачам), і я іх пішу. А датычна падзеі, то я паспрабаваў данесці ў артыкуле чаму лічу падзею НЕшараговай і ў чым яе важлівасць для супольнасці беларусаў. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 12:38, 22 красавіка 2026 (+03) : {{выдаліць}}, гэта проста адна з шэрагу падзей, якая згадвалася ў навінах дня. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:59, 19 красавіка 2026 (+03) ::{{Пакінуць}}, ну якая ж "шараговая" падзея. На шараговую падзею, напрыклад, Белсат не робіць разгорнуты рэпартаж з аналізам кантэксту і дэталёвым цытаваннем спікераў (адна з цытат нават вынесена ў загаловак). Але тут самае галоўнае, што гэта першая ў гісторыі канферэнцыя глабальнай франшызы TEDx, арганізаваная беларускай супольнасцю за межамі Беларусі. Гэты беспрэцэдэнтны статус, для прэсы і эміграцыі гэта ўнікальная інтэлектуальная з'ява, якая стварае гісторыю дыяспары тут і цяпер. На мой погляд аб'ектыўныя крытэрыі энцыклапедычнай значнасці тут выкананы з вялікім лішкам [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 16:26, 19 красавіка 2026 (+03) :::{{нейтральны}} разглядзіце магчымасць дадавання гэтых звестак у іншыя звязаныя артыкулы. Таксама пытанне вікіфікацыі, на артыкул толькі спасылкі з артыкулаў пра выступоўцаў. Слабавата агулам там з крыніцамі і са значнасцю. Як і пісаў, занадта хутка дадалі ў вікі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:33, 26 красавіка 2026 (+03) :{{Выдаліць}}, не пабачыў значнасці. Выглядае як звычайная падзея. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:16, 2 мая 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. Ёсць значнасць, TEDx. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 01:49, 5 мая 2026 (+03) ::Для гэтага існуе асобны артыкул пра [[TED (канферэнцыя)|TEDx]]. Так якраз ёсць беларускі раздзел для запаўнення. Няма сэнсу ствараць асобны артыкул для падзеі звычайнай. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:06, 14 мая 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]] == * {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:13, 28 лютага 2026 (+03) *:а ў чым праблема? ВКЛ спыніла існаванне ў 1795 г., а Літва як краіна працягвала існаваць. дзеля гэтага патрэбная <nowiki>[[Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]]</nowiki> [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:24, 28 лютага 2026 (+03) {{/Падвал}} qd4r3jz3balkazhqb05e8xis3tlgbk4 5150887 5150881 2026-06-05T10:18:35Z MocnyDuham 99818 /* Инкубатор:Цукеркавы дождж (Брэст) */ дапаўненне 5150887 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДВ}} {{/Шапка}} == [[Праваабаронцы за свабодныя выбары]] == Значнасць сумнеўная, ніякіх крыніц, апроч афіляваных інфастаронак, але ёсць некалькі спасылак з іншых артыкулаў на яго. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:54, 4 чэрвеня 2026 (+03) * Яго дублікат «[[Лагон]]», ці то ЛагоС, выставіў да хуткага выдалення. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:10, 4 чэрвеня 2026 (+03) == [[Цукеркавы дождж (Брэст)]] == Спасылкі з 2013 года, то бок значнасць падзеі не выйшла за межы навіннай. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:10, 2 чэрвеня 2026 (+03) *{{Выдаліць}}, згодна з аргументацыяй. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 13:14, 5 чэрвеня 2026 (+03) == [[Музы́чны кура́тар]] == : {{выдаліць}}, уласнае даследаванне, тэкст з самарэкламай неаўтарытэтных асоб. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:38, 31 мая 2026 (+03) :: Сёння ж артыкул [https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=Музыкальный_куратор Музыкальный куратор] хутка выдалены з РуВікі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:44, 31 мая 2026 (+03) == [[NGC 971]] == Не артыкул, аб'ект каталога галактык, унесены туды памылкова. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:41, 30 мая 2026 (+03) == [[Волшебная Гора (рок-гурт)]] == Выглядае, як аматарства. У РуВікі артыкул пра гэты рускамоўны гурт выстаўлены да выдалення. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:06, 30 мая 2026 (+03) : Паралельна створаны артыкул з памылкай у назве [[Раман Каноплёў]] — гэта заснавальнік і лідар гурта, туды можна перанесці і пэўныя звесткі пра гурт. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:12, 30 мая 2026 (+03) :: Спасылка на газету "Завтра" — фальсіфікат. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:09, 30 мая 2026 (+03) :::Там Канаплёў згаданы. Адзін, без ансамбля. ;) [[Удзельнік:Γλωσσολαλιά|Γλωσσολαλιά]] ([[Размовы з удзельнікам:Γλωσσολαλιά|размовы]]) 14:15, 30 мая 2026 (+03) : {{Выдаліць}}: 1 дэма-запіс — курам на смех [[Удзельнік:Γλωσσολαλιά|Γλωσσολαλιά]] ([[Размовы з удзельнікам:Γλωσσολαλιά|размовы]]) 14:04, 30 мая 2026 (+03) == [[Максім Андрэевіч Крупейчанка]] == : артыкул [https://ru.wikipedia.org/wiki/Крупейченко,_Максим_Андреевич Крупейченко, Максим Андреевич] выдалены з РуВікі праз адстутнасць доказаў энцыклапедычнай значнасці, стаіць забарона стварэння, меліся спробы несанкцыянаванага аднаўлення старонкі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:07, 27 мая 2026 (+03) == [[Паліна Дваранская]] == Удзельнік {{u|Pabojnia}} выставіў артыкул на хуткае выдаленне з пытаннем значнасці. Я бачу некалькі крыніц, таму перанёс сюды на абмеркаванне. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:05, 7 мая 2026 (+03) :{{Выдаліць}}. Не пабачыў значнасць праз малую колькасць заслуг і твораў. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:02, 14 мая 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Feeleman]], няма ў нас такой практыкі, каб мы лічылі, што заслуг і твораў мае быць найменей, як напр. па чатыры ці сем. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 08:42, 18 мая 2026 (+03) :{{Пакінуць}}. [https://zviazda.by/editions/news/z-ya-lenne-debyutnaga-zbornika-padzeya-khvalyuyuchaya-a-kali-tabe-tolki-tolki-spo-nilasya-dzevyatnats/ Крытыка "ЛіМ"] змясціла рэцэнзію на яе зборнік, так што значнасць для беларускамоўнага творцы відавочна пацверджана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 08:41, 18 мая 2026 (+03) == [[Капліца (Душкава)]] і [[Пірамідальная капліца (Душкава)]] == Аб'екты не выбіваюцца з шэрагу апісаных у артыкуле [[Душкава#Славутасці]]. Назбіраць інфармацыі на асобныя артыкулы пра іх немагчыма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:28, 6 мая 2026 (+03) :{{Выдаліць}}, згодны з аргументацыяй. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:03, 14 мая 2026 (+03) == [[TEDxUlicaMińska]] == : {{выдаліць}} [[Сяргей Васілевіч Бесараб|Бесараб]] піша ў Вікі, нібы гэта яго ўласны дзённічак. У артыкула няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:27, 19 красавіка 2026 (+03) ::Шаноўны месье, згодна з правіламі Беларускай Вікіпедыі, заклікаю вас устрымлівацца ад пераходу на асобы і абмяркоўваць змест артыкула, а не яго аўтараў (парушэнне [[ВП:ЭП]] — Этычныя паводзіны і [[ВП:ДН]]. Сцвярджэнне «няма значнасці» не адпавядае рэчаіснасці бо артыкул абапіраецца на аўтарытэтныя, незалежныя другасныя крыніцы — разгорнутыя рэпартажы ў буйнейшых медыя («Белсат» і г.д.), якія падрабязна асвятлялі як сам факт івэнту, гэтак і тэмы дакладаў спікераў. Што тычыцца абвінавачвання ў стварэнні «ўласнага дзённічка» (намёк на канфлікт інтарэсаў — [[ВП:КІ]]): цяперашні тэкст артыкула напісаны ў максімальна сухім, нейтральным і энцыклапедычным стылі без якіх-небудзь ацэначных меркаванняў. Правілы не забараняюць рэдагаваць артыкулы пра падзеі з уласным удзелам, калі тэкст падмацаваны аўтарытэтнымі крыніцамі. Калі вы бачыце канкрэтны радок, які не пацверджаны крыніцай, вы, як удзельнік Вікіпедыі, можаце выправіць фармулёўку. Калі ж вы працягваеце лічыць, што міжнародная канферэнцыя франшызы TEDx, у якой прынялі ўдзел знакавыя прадстаўнікі беларускай навукі і бізнесу, апублікаваная ў афіцыйным сусветным рэестры і асветленая нацыянальнай прэсай, «не мае значнасці» — то вы зрабілі ужо свой "уклад", выставілі артыкул на вылучэнне да выдалення. Але майце на ўвазе, што рашэнне супольнасці павінна (і будзе хутчэй за ўсе) прымацца на падставе прадстаўленых незалежных СМІ і выканання фармальных правілаў, а не суб'ектыўных эмоцый ці вашай, вельмі відавочнай асабістай непрыязнасці да Бесараба. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 15:43, 19 красавіка 2026 (+03) :::Навошта вы гаворыце пра сябе ў трэцяй асобе? Што да вашых багатых спасылак на правілы — мы тут пішам энцыклапедыю, а не гуляемся ў футбол правілам і рэкламуем сябе. [[Вікіпедыя:Ігнаруйце ўсе правілы]]. Артыкул не мае значнасці. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:35, 19 красавіка 2026 (+03) ::::Месье, па-першае, у артыкуле я згадваю сябе ў трэцяй асобе, таму што гэтага прама патрабуе базавы энцыклапедычны стыль і правіла нейтральнага пункта гледжання. Пісаць у Вікіпедыі тэкст у духу «я выступіў на канферэнцыі» — гэта абсурд. Вы сурьезна, агулам, такое пытаеце? ::::Па-другое, я шчыра заклікаю вас спыніць выкарыстоўваць старонку размоў для трансляцыі нейкай дрэнна схаванай зайздрасці, асабістай непрыязнасці. Гэты пераход на асобы і пастаянныя эмацыйныя выказванні не проста з'яўляюцца прамым парушэннем этыкі, яны шчыра стамляюць і адцягваюць ад канструктыўнай працы над праектам. ::::Па-трэцяе. Вы кажаце, што мы «тут пішам энцыклапедыю». Вось і давайце яе пісаць. Паспрабуйце апераваць канкрэтнымі фактамі і аргументамі са СМІ, а не вашымі суб'ектыўнымі ацэначнымі меркаваннямі ці эмоцыямі. Правілы Вікіпедыі створаныя як падмурак, які абараняе энцыклапедыю ад хаосу і персанальнай "самнабулічнай" цэнзуры асобных удзельнікаў, якія вырашаюць, каму даваць значнасць, а каму не. ::::І самае галоўнае. Мы пішам энцыклапедыю навакольнага свету. Вікіпедыя — гэта жывая, актуальная сістэма, каштоўнасць якой менавіта ў тым, што яна фіксуе рэчаіснасць тут і цяпер, гэта не пакрыты пылам злепак палеанталагічнага музея, дзе дазволена пісаць выключна пра старыя вескі і падзеі стагадовай даўніны. Калі пра нешта пішуць аўтарытэтныя крыніцы (Deutsche Welle, Белсат, Zerkalo, Plan B), то я лічу мэтазгодным пра гэта пісаць у Вікіпедыю. Калі вы не чытаеце навін, не ведаеце пра падзеі - гэта толькі і толькі вашы асабістыя праблемы. Так што, падсумоўваючы, калі ў вас ёсць прэтэнзіі да канкрэтных радкоў ці аўтарытэтнасці прадстаўленых СМІ — прыводзьце іх. У іншым выпадку, працяг дыялогу ў падобным тоне лічу для сябе бессэнсоўным выдаткоўваннем часу. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 10:43, 20 красавіка 2026 (+03) ::::: [[Удзельнік:Siarhei V]], калі вы чытаеце навіны і ведаеце пра падзеі, гэта не нагода спаміць у Вікіпедыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 10:48, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::Скажу вам так. Кожны піша Вікіпедыю так, як хацеў бы яе чытаць. Мне цікава чытаць артыкулы, у якіх ёсць глыбіня, жывы кантэкст і якасныя спасылкі. Чытаць і пладзіць плоскія артыкулы без сувязі з рэальнасцю — гэта ператвараць Вікіпедыю ў мёртвы тэлефонны даведнік. Я пішу разгорнута з павагі да будучых чытачоў, не бачу сэнса абмяжоўвацца парай дзяжурных радкоў, калі можна НЕ абмяжоўвацца. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:00, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::: Няпраўда ваша, абавязковымі для рэдактараў з'яўляюцца [[Вікіпедыя:Пяць слупоў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:05, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::Ооо, [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|«Пяць слупоў»]], давайце паглядзім што ўнутры: ::::::::Першы слуп нам кажа што ''«Вікіпедыя — гэта энцыклапедыя»,'' якая павінна ўключаць элементы ўніверсальных ведаў на аснове аўтарытэтных крыніц. На мой погляд, жаданне некага абкарнаць тэкст да ўзроўню незразумелага сухога абрубка без гістарычнага кантэксту і глыбіні як раз такі ідзе ўразрэз з місіяй стварэння якаснай і аб'ёмнай энцыклапедыі. ::::::::Чацверты слуп з яго ''«Удзельнікі павінны ставіцца адзін да аднаго з павагай і не пераходзіць на асобы»''. Нават у нашым гэтым абмеркаванні відавочна бачны дрэнна схаваная таксічнасць, персанальныя выпады, безапеляцыйныя спробы абясцэніць чужую працу. Не час, як кажа месье вышэй «гуляць ў футбол правіламі», бывае што «не да законаў» ::::::::Нарэшце пятае, ''«Вікіпедыя не мае суровых правілаў»''. Яе галоўная мэта - гэта інтэлектуальная карысць. Калі выкарыстоўваць правілы не як інструмент паляпшэння, а як дубінку-шлагбаўм для ўласнай "вахцёрскай" самасцвярджанасці і выдалення інфармацыі ''—'' гэта і есць, тая самая, класічная гульня з правіламі. Толькі абсалютна не прыносячая ніякай карысці свету, у адрозненне ад таго, як вы кажаце «спама», падцверджанага разгорнутыми артыкуламі з DW ці Белсата. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:28, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::: Ну уж нет, чытаць правілы будзем не выбарачна, а па парадку. Пачнем з пункта 1. '''[[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя|Вікіпедыя — энцыклапедыя]]''', якая ўвабрала элементы агульных энцыклапедый, спецыялізаваных энцыклапедый і альманахаў. Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|Не ўласнае даследаванне]]» і імкнуцца да [[Вікіпедыя:Правяральнасць|дакладнасці]]. Вікіпедыя не месца для асабістых думак, досведу, аргументаў. Вікіпедыя — гэта НЕ непераборлівы збор інфармацыі. Гэта НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў, НЕ трыбуна, '''НЕ''' месца для самарэкламы, НЕ эксперымент у анархіі ці дэмакратыі, НЕ каталог сеціўных старонак. Таксама Вікіпедыя НЕ збор арыгінальных дакументаў, НЕ слоўнік і НЕ газета, дзеля гэтага існуюць суседнія праекты [[:s:Галоўная старонка|Вікікрыніцы (Wikisource)]], [[:wikt:Галоўная старонка|ВікіСлоўнік (Wiktionary)]] і [[:n:en:Main Page|ВікіНавіны (Wikinews)]], адпаведна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:32, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::::«Не ўласнае даследаванне і не асабістыя думкі»<nowiki>''</nowiki>: Тэкст артыкула грунтуецца ВЫКЛЮЧНА на матэрыялах і цытатах з аўтарытэтных незалежных медыя сусветнага і нацыянальнага ўзроўню (Deutsche Welle, Belsat, Zerkalo). Трансляцыя фактуры з найбуйнейшых СМІ гэта не «асабісты досвед», гэта фундаментальнае правіла правяральнасці. ::::::::::«НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў / НЕ газета»: Вікіпедыя выкарыстоўвае матэрыялы газет для фіксацыі гістарычна і сацыяльна значных фактаў. Першая за мяжой афіцыйная канферэнцыя TEDx беларускай дыяспары, якая аб'яднала на адной сцэне стваральнікаў карпарацый, аналітыкаў, навукоўцаў гэта не «трывіяльны дробны факт». Гэта адметнейшая культурная і інтэлектуальная з'ява, маштаб якой аб'ектыўна зафіксаваны СМІ першага эшалона. Ігнараваць гэты маштаб можа толькі чалавек, цалкам адарваны ад кантэксту навакольнай рэчаіснасці. ::::::::::«НЕ трыбуна і НЕ месца для самарэкламы»: Тое, што маё імя і ключавыя тэзісы з выступу фігуруюць у артыкуле поруч з іншымі выступоўцамі гэта прамое адлюстраванне таго, што вынесена ў загалоўкі і тэксты ў незалежнай прэсе. Энцыклапедыя літаральна абавязана трансляваць тое, што напісана ў аўтарытэтных другасных крыніцах. Выдаленне аб'ектыўных, пацверджаных прэсай фактаў выключна з-за таго, што вас персанальна раздражняе наяўнасць пэўнага прозвішча, кваліфікуецца ў Вікіпедыі як вандалізм i цэнзура. ::::::::::Так что хопіць усляпую капіраваць правілы. Пакуль я не бачу ніводнага прэтэнзійнага факта па сутнасці пададзеных незалежных крыніц, толькі нейкі марны эмацыйна-бюракратычны спам. ::::::::::Спадарства, я шчыра не разумею навошта вы гэта робіце? [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:42, 20 красавіка 2026 (+03) :::::::::::Я дык шчыра не разумею, навошта вы робіце сабе рэкламу ў Вікіпедыі замест напісання і рэдагавання артыкулаў пра сапраўды патрэбныя рэчы. Тут столькі працы на любую тэму, што хопіць на дзесяцігоддзі. А для звычайных падзей ёсць асобныя рэсурсы. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 11:50, 22 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::У мяне хапае артыкулаў і пра ''сапраўдны патрэбныя рэчы'' (патрэбныя мне і такім як я, напрыклад маім чытачам), і я іх пішу. А датычна падзеі, то я паспрабаваў данесці ў артыкуле чаму лічу падзею НЕшараговай і ў чым яе важлівасць для супольнасці беларусаў. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 12:38, 22 красавіка 2026 (+03) : {{выдаліць}}, гэта проста адна з шэрагу падзей, якая згадвалася ў навінах дня. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:59, 19 красавіка 2026 (+03) ::{{Пакінуць}}, ну якая ж "шараговая" падзея. На шараговую падзею, напрыклад, Белсат не робіць разгорнуты рэпартаж з аналізам кантэксту і дэталёвым цытаваннем спікераў (адна з цытат нават вынесена ў загаловак). Але тут самае галоўнае, што гэта першая ў гісторыі канферэнцыя глабальнай франшызы TEDx, арганізаваная беларускай супольнасцю за межамі Беларусі. Гэты беспрэцэдэнтны статус, для прэсы і эміграцыі гэта ўнікальная інтэлектуальная з'ява, якая стварае гісторыю дыяспары тут і цяпер. На мой погляд аб'ектыўныя крытэрыі энцыклапедычнай значнасці тут выкананы з вялікім лішкам [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 16:26, 19 красавіка 2026 (+03) :::{{нейтральны}} разглядзіце магчымасць дадавання гэтых звестак у іншыя звязаныя артыкулы. Таксама пытанне вікіфікацыі, на артыкул толькі спасылкі з артыкулаў пра выступоўцаў. Слабавата агулам там з крыніцамі і са значнасцю. Як і пісаў, занадта хутка дадалі ў вікі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:33, 26 красавіка 2026 (+03) :{{Выдаліць}}, не пабачыў значнасці. Выглядае як звычайная падзея. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:16, 2 мая 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. Ёсць значнасць, TEDx. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 01:49, 5 мая 2026 (+03) ::Для гэтага існуе асобны артыкул пра [[TED (канферэнцыя)|TEDx]]. Так якраз ёсць беларускі раздзел для запаўнення. Няма сэнсу ствараць асобны артыкул для падзеі звычайнай. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:06, 14 мая 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]] == * {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:13, 28 лютага 2026 (+03) *:а ў чым праблема? ВКЛ спыніла існаванне ў 1795 г., а Літва як краіна працягвала існаваць. дзеля гэтага патрэбная <nowiki>[[Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]]</nowiki> [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:24, 28 лютага 2026 (+03) {{/Падвал}} pq6gxzuuoqqrgsd24boczn639loy9bz 5150889 5150887 2026-06-05T10:22:52Z MocnyDuham 99818 /* Музы́чны кура́тар */ вынік 5150889 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДВ}} {{/Шапка}} == [[Праваабаронцы за свабодныя выбары]] == Значнасць сумнеўная, ніякіх крыніц, апроч афіляваных інфастаронак, але ёсць некалькі спасылак з іншых артыкулаў на яго. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:54, 4 чэрвеня 2026 (+03) * Яго дублікат «[[Лагон]]», ці то ЛагоС, выставіў да хуткага выдалення. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:10, 4 чэрвеня 2026 (+03) == [[Цукеркавы дождж (Брэст)]] == Спасылкі з 2013 года, то бок значнасць падзеі не выйшла за межы навіннай. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:10, 2 чэрвеня 2026 (+03) *{{Выдаліць}}, згодна з аргументацыяй. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 13:14, 5 чэрвеня 2026 (+03) == [[Музы́чны кура́тар]] == {{закрыта}} : {{выдаліць}}, уласнае даследаванне, тэкст з самарэкламай неаўтарытэтных асоб. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:38, 31 мая 2026 (+03) :: Сёння ж артыкул [https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=Музыкальный_куратор Музыкальный куратор] хутка выдалены з РуВікі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:44, 31 мая 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Не энцыклапедычны артыкул. Выдалена --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 13:22, 5 чэрвеня 2026 (+03) == [[NGC 971]] == Не артыкул, аб'ект каталога галактык, унесены туды памылкова. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:41, 30 мая 2026 (+03) == [[Волшебная Гора (рок-гурт)]] == Выглядае, як аматарства. У РуВікі артыкул пра гэты рускамоўны гурт выстаўлены да выдалення. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:06, 30 мая 2026 (+03) : Паралельна створаны артыкул з памылкай у назве [[Раман Каноплёў]] — гэта заснавальнік і лідар гурта, туды можна перанесці і пэўныя звесткі пра гурт. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:12, 30 мая 2026 (+03) :: Спасылка на газету "Завтра" — фальсіфікат. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:09, 30 мая 2026 (+03) :::Там Канаплёў згаданы. Адзін, без ансамбля. ;) [[Удзельнік:Γλωσσολαλιά|Γλωσσολαλιά]] ([[Размовы з удзельнікам:Γλωσσολαλιά|размовы]]) 14:15, 30 мая 2026 (+03) : {{Выдаліць}}: 1 дэма-запіс — курам на смех [[Удзельнік:Γλωσσολαλιά|Γλωσσολαλιά]] ([[Размовы з удзельнікам:Γλωσσολαλιά|размовы]]) 14:04, 30 мая 2026 (+03) == [[Максім Андрэевіч Крупейчанка]] == : артыкул [https://ru.wikipedia.org/wiki/Крупейченко,_Максим_Андреевич Крупейченко, Максим Андреевич] выдалены з РуВікі праз адстутнасць доказаў энцыклапедычнай значнасці, стаіць забарона стварэння, меліся спробы несанкцыянаванага аднаўлення старонкі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:07, 27 мая 2026 (+03) == [[Паліна Дваранская]] == Удзельнік {{u|Pabojnia}} выставіў артыкул на хуткае выдаленне з пытаннем значнасці. Я бачу некалькі крыніц, таму перанёс сюды на абмеркаванне. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:05, 7 мая 2026 (+03) :{{Выдаліць}}. Не пабачыў значнасць праз малую колькасць заслуг і твораў. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:02, 14 мая 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Feeleman]], няма ў нас такой практыкі, каб мы лічылі, што заслуг і твораў мае быць найменей, як напр. па чатыры ці сем. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 08:42, 18 мая 2026 (+03) :{{Пакінуць}}. [https://zviazda.by/editions/news/z-ya-lenne-debyutnaga-zbornika-padzeya-khvalyuyuchaya-a-kali-tabe-tolki-tolki-spo-nilasya-dzevyatnats/ Крытыка "ЛіМ"] змясціла рэцэнзію на яе зборнік, так што значнасць для беларускамоўнага творцы відавочна пацверджана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 08:41, 18 мая 2026 (+03) == [[Капліца (Душкава)]] і [[Пірамідальная капліца (Душкава)]] == Аб'екты не выбіваюцца з шэрагу апісаных у артыкуле [[Душкава#Славутасці]]. Назбіраць інфармацыі на асобныя артыкулы пра іх немагчыма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:28, 6 мая 2026 (+03) :{{Выдаліць}}, згодны з аргументацыяй. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:03, 14 мая 2026 (+03) == [[TEDxUlicaMińska]] == : {{выдаліць}} [[Сяргей Васілевіч Бесараб|Бесараб]] піша ў Вікі, нібы гэта яго ўласны дзённічак. У артыкула няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:27, 19 красавіка 2026 (+03) ::Шаноўны месье, згодна з правіламі Беларускай Вікіпедыі, заклікаю вас устрымлівацца ад пераходу на асобы і абмяркоўваць змест артыкула, а не яго аўтараў (парушэнне [[ВП:ЭП]] — Этычныя паводзіны і [[ВП:ДН]]. Сцвярджэнне «няма значнасці» не адпавядае рэчаіснасці бо артыкул абапіраецца на аўтарытэтныя, незалежныя другасныя крыніцы — разгорнутыя рэпартажы ў буйнейшых медыя («Белсат» і г.д.), якія падрабязна асвятлялі як сам факт івэнту, гэтак і тэмы дакладаў спікераў. Што тычыцца абвінавачвання ў стварэнні «ўласнага дзённічка» (намёк на канфлікт інтарэсаў — [[ВП:КІ]]): цяперашні тэкст артыкула напісаны ў максімальна сухім, нейтральным і энцыклапедычным стылі без якіх-небудзь ацэначных меркаванняў. Правілы не забараняюць рэдагаваць артыкулы пра падзеі з уласным удзелам, калі тэкст падмацаваны аўтарытэтнымі крыніцамі. Калі вы бачыце канкрэтны радок, які не пацверджаны крыніцай, вы, як удзельнік Вікіпедыі, можаце выправіць фармулёўку. Калі ж вы працягваеце лічыць, што міжнародная канферэнцыя франшызы TEDx, у якой прынялі ўдзел знакавыя прадстаўнікі беларускай навукі і бізнесу, апублікаваная ў афіцыйным сусветным рэестры і асветленая нацыянальнай прэсай, «не мае значнасці» — то вы зрабілі ужо свой "уклад", выставілі артыкул на вылучэнне да выдалення. Але майце на ўвазе, што рашэнне супольнасці павінна (і будзе хутчэй за ўсе) прымацца на падставе прадстаўленых незалежных СМІ і выканання фармальных правілаў, а не суб'ектыўных эмоцый ці вашай, вельмі відавочнай асабістай непрыязнасці да Бесараба. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 15:43, 19 красавіка 2026 (+03) :::Навошта вы гаворыце пра сябе ў трэцяй асобе? Што да вашых багатых спасылак на правілы — мы тут пішам энцыклапедыю, а не гуляемся ў футбол правілам і рэкламуем сябе. [[Вікіпедыя:Ігнаруйце ўсе правілы]]. Артыкул не мае значнасці. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:35, 19 красавіка 2026 (+03) ::::Месье, па-першае, у артыкуле я згадваю сябе ў трэцяй асобе, таму што гэтага прама патрабуе базавы энцыклапедычны стыль і правіла нейтральнага пункта гледжання. Пісаць у Вікіпедыі тэкст у духу «я выступіў на канферэнцыі» — гэта абсурд. Вы сурьезна, агулам, такое пытаеце? ::::Па-другое, я шчыра заклікаю вас спыніць выкарыстоўваць старонку размоў для трансляцыі нейкай дрэнна схаванай зайздрасці, асабістай непрыязнасці. Гэты пераход на асобы і пастаянныя эмацыйныя выказванні не проста з'яўляюцца прамым парушэннем этыкі, яны шчыра стамляюць і адцягваюць ад канструктыўнай працы над праектам. ::::Па-трэцяе. Вы кажаце, што мы «тут пішам энцыклапедыю». Вось і давайце яе пісаць. Паспрабуйце апераваць канкрэтнымі фактамі і аргументамі са СМІ, а не вашымі суб'ектыўнымі ацэначнымі меркаваннямі ці эмоцыямі. Правілы Вікіпедыі створаныя як падмурак, які абараняе энцыклапедыю ад хаосу і персанальнай "самнабулічнай" цэнзуры асобных удзельнікаў, якія вырашаюць, каму даваць значнасць, а каму не. ::::І самае галоўнае. Мы пішам энцыклапедыю навакольнага свету. Вікіпедыя — гэта жывая, актуальная сістэма, каштоўнасць якой менавіта ў тым, што яна фіксуе рэчаіснасць тут і цяпер, гэта не пакрыты пылам злепак палеанталагічнага музея, дзе дазволена пісаць выключна пра старыя вескі і падзеі стагадовай даўніны. Калі пра нешта пішуць аўтарытэтныя крыніцы (Deutsche Welle, Белсат, Zerkalo, Plan B), то я лічу мэтазгодным пра гэта пісаць у Вікіпедыю. Калі вы не чытаеце навін, не ведаеце пра падзеі - гэта толькі і толькі вашы асабістыя праблемы. Так што, падсумоўваючы, калі ў вас ёсць прэтэнзіі да канкрэтных радкоў ці аўтарытэтнасці прадстаўленых СМІ — прыводзьце іх. У іншым выпадку, працяг дыялогу ў падобным тоне лічу для сябе бессэнсоўным выдаткоўваннем часу. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 10:43, 20 красавіка 2026 (+03) ::::: [[Удзельнік:Siarhei V]], калі вы чытаеце навіны і ведаеце пра падзеі, гэта не нагода спаміць у Вікіпедыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 10:48, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::Скажу вам так. Кожны піша Вікіпедыю так, як хацеў бы яе чытаць. Мне цікава чытаць артыкулы, у якіх ёсць глыбіня, жывы кантэкст і якасныя спасылкі. Чытаць і пладзіць плоскія артыкулы без сувязі з рэальнасцю — гэта ператвараць Вікіпедыю ў мёртвы тэлефонны даведнік. Я пішу разгорнута з павагі да будучых чытачоў, не бачу сэнса абмяжоўвацца парай дзяжурных радкоў, калі можна НЕ абмяжоўвацца. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:00, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::: Няпраўда ваша, абавязковымі для рэдактараў з'яўляюцца [[Вікіпедыя:Пяць слупоў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:05, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::Ооо, [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|«Пяць слупоў»]], давайце паглядзім што ўнутры: ::::::::Першы слуп нам кажа што ''«Вікіпедыя — гэта энцыклапедыя»,'' якая павінна ўключаць элементы ўніверсальных ведаў на аснове аўтарытэтных крыніц. На мой погляд, жаданне некага абкарнаць тэкст да ўзроўню незразумелага сухога абрубка без гістарычнага кантэксту і глыбіні як раз такі ідзе ўразрэз з місіяй стварэння якаснай і аб'ёмнай энцыклапедыі. ::::::::Чацверты слуп з яго ''«Удзельнікі павінны ставіцца адзін да аднаго з павагай і не пераходзіць на асобы»''. Нават у нашым гэтым абмеркаванні відавочна бачны дрэнна схаваная таксічнасць, персанальныя выпады, безапеляцыйныя спробы абясцэніць чужую працу. Не час, як кажа месье вышэй «гуляць ў футбол правіламі», бывае што «не да законаў» ::::::::Нарэшце пятае, ''«Вікіпедыя не мае суровых правілаў»''. Яе галоўная мэта - гэта інтэлектуальная карысць. Калі выкарыстоўваць правілы не як інструмент паляпшэння, а як дубінку-шлагбаўм для ўласнай "вахцёрскай" самасцвярджанасці і выдалення інфармацыі ''—'' гэта і есць, тая самая, класічная гульня з правіламі. Толькі абсалютна не прыносячая ніякай карысці свету, у адрозненне ад таго, як вы кажаце «спама», падцверджанага разгорнутыми артыкуламі з DW ці Белсата. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:28, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::: Ну уж нет, чытаць правілы будзем не выбарачна, а па парадку. Пачнем з пункта 1. '''[[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя|Вікіпедыя — энцыклапедыя]]''', якая ўвабрала элементы агульных энцыклапедый, спецыялізаваных энцыклапедый і альманахаў. Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|Не ўласнае даследаванне]]» і імкнуцца да [[Вікіпедыя:Правяральнасць|дакладнасці]]. Вікіпедыя не месца для асабістых думак, досведу, аргументаў. Вікіпедыя — гэта НЕ непераборлівы збор інфармацыі. Гэта НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў, НЕ трыбуна, '''НЕ''' месца для самарэкламы, НЕ эксперымент у анархіі ці дэмакратыі, НЕ каталог сеціўных старонак. Таксама Вікіпедыя НЕ збор арыгінальных дакументаў, НЕ слоўнік і НЕ газета, дзеля гэтага існуюць суседнія праекты [[:s:Галоўная старонка|Вікікрыніцы (Wikisource)]], [[:wikt:Галоўная старонка|ВікіСлоўнік (Wiktionary)]] і [[:n:en:Main Page|ВікіНавіны (Wikinews)]], адпаведна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:32, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::::«Не ўласнае даследаванне і не асабістыя думкі»<nowiki>''</nowiki>: Тэкст артыкула грунтуецца ВЫКЛЮЧНА на матэрыялах і цытатах з аўтарытэтных незалежных медыя сусветнага і нацыянальнага ўзроўню (Deutsche Welle, Belsat, Zerkalo). Трансляцыя фактуры з найбуйнейшых СМІ гэта не «асабісты досвед», гэта фундаментальнае правіла правяральнасці. ::::::::::«НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў / НЕ газета»: Вікіпедыя выкарыстоўвае матэрыялы газет для фіксацыі гістарычна і сацыяльна значных фактаў. Першая за мяжой афіцыйная канферэнцыя TEDx беларускай дыяспары, якая аб'яднала на адной сцэне стваральнікаў карпарацый, аналітыкаў, навукоўцаў гэта не «трывіяльны дробны факт». Гэта адметнейшая культурная і інтэлектуальная з'ява, маштаб якой аб'ектыўна зафіксаваны СМІ першага эшалона. Ігнараваць гэты маштаб можа толькі чалавек, цалкам адарваны ад кантэксту навакольнай рэчаіснасці. ::::::::::«НЕ трыбуна і НЕ месца для самарэкламы»: Тое, што маё імя і ключавыя тэзісы з выступу фігуруюць у артыкуле поруч з іншымі выступоўцамі гэта прамое адлюстраванне таго, што вынесена ў загалоўкі і тэксты ў незалежнай прэсе. Энцыклапедыя літаральна абавязана трансляваць тое, што напісана ў аўтарытэтных другасных крыніцах. Выдаленне аб'ектыўных, пацверджаных прэсай фактаў выключна з-за таго, што вас персанальна раздражняе наяўнасць пэўнага прозвішча, кваліфікуецца ў Вікіпедыі як вандалізм i цэнзура. ::::::::::Так что хопіць усляпую капіраваць правілы. Пакуль я не бачу ніводнага прэтэнзійнага факта па сутнасці пададзеных незалежных крыніц, толькі нейкі марны эмацыйна-бюракратычны спам. ::::::::::Спадарства, я шчыра не разумею навошта вы гэта робіце? [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:42, 20 красавіка 2026 (+03) :::::::::::Я дык шчыра не разумею, навошта вы робіце сабе рэкламу ў Вікіпедыі замест напісання і рэдагавання артыкулаў пра сапраўды патрэбныя рэчы. Тут столькі працы на любую тэму, што хопіць на дзесяцігоддзі. А для звычайных падзей ёсць асобныя рэсурсы. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 11:50, 22 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::У мяне хапае артыкулаў і пра ''сапраўдны патрэбныя рэчы'' (патрэбныя мне і такім як я, напрыклад маім чытачам), і я іх пішу. А датычна падзеі, то я паспрабаваў данесці ў артыкуле чаму лічу падзею НЕшараговай і ў чым яе важлівасць для супольнасці беларусаў. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 12:38, 22 красавіка 2026 (+03) : {{выдаліць}}, гэта проста адна з шэрагу падзей, якая згадвалася ў навінах дня. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:59, 19 красавіка 2026 (+03) ::{{Пакінуць}}, ну якая ж "шараговая" падзея. На шараговую падзею, напрыклад, Белсат не робіць разгорнуты рэпартаж з аналізам кантэксту і дэталёвым цытаваннем спікераў (адна з цытат нават вынесена ў загаловак). Але тут самае галоўнае, што гэта першая ў гісторыі канферэнцыя глабальнай франшызы TEDx, арганізаваная беларускай супольнасцю за межамі Беларусі. Гэты беспрэцэдэнтны статус, для прэсы і эміграцыі гэта ўнікальная інтэлектуальная з'ява, якая стварае гісторыю дыяспары тут і цяпер. На мой погляд аб'ектыўныя крытэрыі энцыклапедычнай значнасці тут выкананы з вялікім лішкам [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 16:26, 19 красавіка 2026 (+03) :::{{нейтральны}} разглядзіце магчымасць дадавання гэтых звестак у іншыя звязаныя артыкулы. Таксама пытанне вікіфікацыі, на артыкул толькі спасылкі з артыкулаў пра выступоўцаў. Слабавата агулам там з крыніцамі і са значнасцю. Як і пісаў, занадта хутка дадалі ў вікі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:33, 26 красавіка 2026 (+03) :{{Выдаліць}}, не пабачыў значнасці. Выглядае як звычайная падзея. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:16, 2 мая 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. Ёсць значнасць, TEDx. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 01:49, 5 мая 2026 (+03) ::Для гэтага існуе асобны артыкул пра [[TED (канферэнцыя)|TEDx]]. Так якраз ёсць беларускі раздзел для запаўнення. Няма сэнсу ствараць асобны артыкул для падзеі звычайнай. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:06, 14 мая 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]] == * {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:13, 28 лютага 2026 (+03) *:а ў чым праблема? ВКЛ спыніла існаванне ў 1795 г., а Літва як краіна працягвала існаваць. дзеля гэтага патрэбная <nowiki>[[Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]]</nowiki> [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:24, 28 лютага 2026 (+03) {{/Падвал}} 1ma7989yaisvtlji1a1dnjbx8hs7pqo 0 19107 5150571 5064595 2026-06-04T12:11:59Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5150571 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка | Беларуская назва = Жамойць | Арыгінальная назва = {{lang-lt|Žemaitija}}, {{lang-sgs|Žemaitėjė}} | Краіна = {{Сцягафікацыя|Літва}} | Сталіца = [[Цельшы]] | Буйныгорад = [[Шаўлі]] | Мовы = [[літоўская мова]], [[жамойцкая мова|жамойцкая мова (жамойцкі дыялект)]] | Насельніцтва = ≈ 0.5 млн | Канфесійны склад = [[каталіцтва]], [[лютэранства]], [[праваслаўе]], [[іўдаізм]] | Плошча = ≈ 21 000 | Карта = Мапа этнаграфічных рэгіёнаў Літвы.jpg | Часавыпояс = UTC +2 | Код аўтамабільных нумароў = LT }} '''Жамо́йць''', ці часам '''Жмудзь''', '''Самагі́ція''' ({{lang-sgs|Žemaitėjė}}, {{lang-lt|Žemaitija}}; {{lang-la|Samogitia}}; {{lang-pl|Żmudź}}; {{lang-ru|Жемайтия}}; [[Старабеларуская мова|стар.-бел.]]: ''Жмойдъ''<ref>{{Cite web|url=https://verbum.by/hsbm/zhmojd|title=жмойдъ - Гістарычны слоўнік беларускай мовы (1982–2017)}}</ref>, ''Жмуйдъ''<ref>{{Cite web|url=https://verbum.by/hsbm/zhmujd|title=жмуйдъ - Гістарычны слоўнік беларускай мовы (1982–2017)}}</ref>, ''Жомойть''<ref>{{Cite web|url=https://verbum.by/hsbm/zhomojt|title=жомойть - Гістарычны слоўнік беларускай мовы (1982–2017)}}</ref>) — гістарычная вобласць і [[Рэгіёны Літвы|этнаграфічны рэгіён]] сучаснай [[Літва|Літвы]], размешчаны на паўночным захадзе краіны паміж нізоўямі [[Нёман|ракі Нёман]] і вярхоўямі рэк [[Дубіса]] і [[Вэнта|Вента]]. Жамойць мае доўгую пісьмовую гісторыю і самабытныя культурныя традыцыі, адлюстраваныя паміж іншага ў існаванні [[жамойцкая мова|жамойцкага дыялекту (мовы)]]. На тэрыторыі рэгіёну [[Жамайцкае ўзвышша]]: узгорыста-марэнны рэльеф; хваёвыя і змешаныя лясы, лугі, пашы, ралля; шмат маленькіх азёр і рэчак. У цяперашні час самым вялікім горадам этнаграфічнага рэгіёну ёсць [[Шаўлі]] (звыш 104 тыс. жыхароў у 2023 г.), а гістарычнай сталіцай — горад [[Цельшы]] (звыш 22 тыс. у 2023 г.). == Назва == Традыцыйна лічыцца, што назва «Жамойць» («Žemaitija») паходзіць ад літоўскага слова ''žemas'' «нізкі, ніжні» ([[Аўкштайція]], адпаведна, ад ''aukštas'' «высокі, вышынны»). На думку многіх гісторыкаў, гэтае слова ўжывалася для абазначэння зямель, ніжэйшых па цячэнні [[Нёман]]а за астатнія землі Літвы. Некаторыя сучасныя літоўскія даследчыкі кажуць таксама пра нізоўі басейна ракі Нявяжы<ref>''Дзярновіч, А.'' [http://belarus.kulichki.net/index.php?option=com_content&task=view&id=1797&Itemid=70 Жамойць і Літва].</ref><ref>''Зинкявичюс, З.'' Откуда родом литовцы… С. 126.</ref>. Італьянскі балтыст П. У. Дзіні звяртае ўвагу, што літоўская назва «Žemaitija» мае той жа корань, што і літоўскае ''žemė'' «зямля»<ref>[http://www.baltistica.lt/index.php/baltistica/article/view/726/665 ''Dini, Pietro Umberto'' «Illuc erant leones»]</ref>, пры гэтым літоўскае ''žemė'' «зямля» i ''žemas'' «нізкі» аднаго паходжання<ref>J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 415.</ref><ref>Цікава, што слова «Zemgale» / «[[Зэмгалэ|Земгалія]]» / «Земгала» (па-літоўску «Žiemgala» / «Žemgala») у перакладзе з латышскай мовы («zeme gali») азначае «канец зямлі», «акраіна зямлі».</ref>. На [[латынь|лацінскай мове]] слова «Жамойць» пісалася як «Samogitia», што ў сваю чаргу прывяло да ўзнікнення ў [[руская мова|рускай мове]] лацінізма «Самогития» (Самагіція). == Жамойць да ўтварэння ВКЛ == [[Файл:Lopaiciai. 2007-06-12.jpg|thumb|left|220px|Ландшафт Жамойці — вёска [[Лопайчай]] ([[Рэтаўскае самакіраванне]]). Фота 2009 г.]] Насельніцтва Жамойці першапачаткова практыкавала родавыя культы ([[язычніцтва]]). Этнагенез [[жамойты|жамойтаў]] у навукоўцаў выклікае дыскусію. Упершыню Жамойць ускосна згадваецца ў [[1219]] г. у [[Дагавор 1219|дагаворы галіцка-валынскіх і літоўскіх князёў]]. Пералік апошніх пачынаецца «старэйшымі» або «старэйшым» князем (у гэтым месцы [[Галіцка-Валынскі летапіс|Галіцка-Валынскага летапісу]], верагодна, ёсць розначытанні паміж спісамі), але не «вялікім князем», а за імі ў дагаворы названы жамойцкія князі [[Эрдзівіл|Гердзівіл]] і [[Вікінт]]. З гэтага часу назва «Жамойць» стала згадваецца (у тым ліку побач з назвай «Літва») у [[Галіцка-Валынскі летапіс|Галіцка-Валынскім летапісе]] як да часу ўзнікнення [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], так і пазней. У нямецкай крыніцы «[[Хроніка Лівоніі]]» [[Генрых Латвійскі|Генрыха Латвійскага]] (цэнтрам яго ўвагі была тэрыторыя сучаснай [[Латвія|Латвіі]], а іншыя землі — перыферыяй) пры апісанні падзей 1210—1220-х гг. землі Жамойці, сумежныя з уладаннямі [[Лівонскі ордэн|Лівонскага ордэна]], завуцца проста «Літвой». Беларускі гісторык [[Вячаслаў Леанідавіч Насевіч|Вячаслаў Насевіч]] тлумачыць гэта палітычнай залежнасцю Жамойці ад дынастыі «старшых князёў» Літвы ў тыя часы і пазней<ref name="Літва">''Насевіч В. Л.'' [http://vln.by/node/17 Літва]; ''Насевіч, В.'' [http://www.belhistory.eu/pytannyaў-bolsh-chym-adkazaў-vyachaslaў-nasevich/#ftn10 Пытанняў больш, чым адказаў].</ref>. Генрых Латвійскі не пазначае ніводнага з пяці «старэйшых князёў» і ўвогуле нікога з літоўскага боку Дагавора 1219 года, зафіксаванага ў [[Галіцка-Валынскі летапіс|Галіцка-Валынскім летапісе]], а «найбольш магутным з літоўцаў» (''potentioris de Lethonia'') называў князя [[Даўгерутэ]], які быў цесцем князя [[Усевалад Герцыкскі|Усевалада]] з [[Герцыке]], загінуў у [[1213]] г. і таму не згадваўся ў Дагаворы 1219 года<ref>''Краўцэвіч К.'' Стварэнне Вялікага княства Літоўскага… С.137</ref><ref>Генрых Латвійскі не ўжывае тытулатуру «кароль» у адносінах да паганскіх уладароў (у тым ліку да Даўгерутэ), а толькі азначэнне «старшыня». Лівонская рыфмаваная хроніка называе ананімнага бацьку Міндоўга як «könig gros» («вялікі кароль»). Гл.: ''Насевіч В. Л.'' [http://www.belhistory.eu/pytannyaў-bolsh-chym-adkazaў-vyachaslaў-nasevich/#ftn10 Пытанняў больш, чым адказаў].</ref>. Вячаслаў Насевіч выказаў гіпотэзу, што Даўгерутэ мог быць сваяком тых «старэйшых» князёў і нават бацькам [[Міндоўг]]а<ref>''Насевіч, В.'' [http://www.belhistory.eu/pytannyaў-bolsh-chym-adkazaў-vyachaslaў-nasevich/#ftn10 Пытанняў больш, чым адказаў].</ref><ref>На думку некаторых даследчыкаў, адсутнасць у Хроніцы Лівоніі імён з пяці «старэйшых князёў» (і ўвогуле нікога з літоўскага боку Дагавора 1219 года) можа тлумачыцца маладым узростам тых князёў у часы жыцця Даўгерутэ.</ref>. Першакрыніцы фіксуюць таксама факты дзейнасці балцкіх князёў (у тым ліку і [[Літва (племя)|літоўскіх]]) незалежна адзін ад аднаго<ref>''Краўцэвіч, А. К.'' Стварэнне Вялікага Княства Літоўскага… С. 137.</ref>. [[Файл:Teutonic Order 1260.png|thumb|220px|Экспансія крыжакоў на балцкія землі ў XIII ст.]] Пасля захопу большай часткі [[Лівонія|Лівоніі]] [[Інфлянцкі (Лівонскі) ордэн|Ордэн мечаносцаў]] звярнуў сваю ўвагу і на іншыя тэрыторыі балтаў-язычнікаў. У верасні [[1236]] г. адбыўся першы крыжовы паход у Жамойць і з таго часу гэтая тэрыторыя надоўга стала аб’ектам пастаяннай экспансіі крыжакоў<ref>''Насевiч, В. Л.'' Пачаткі Вялікага княства Літоўскага… С. 30; ''Гудавичюс, Э.'' История Литвы / Э. Гудавичюс. — Т. 1 : с древнейших времен до 1569 года… С. 44.</ref>. Але [[Саўлеская бітва (1236)|бітва пры Саўле]] ([[22 верасня]] [[1236]] г.) — паміж войскам [[Інфлянцкі (Лівонскі) ордэн|Ордэна мечаносцаў]] і яго саюзнікаў з аднаго боку і войскам [[жамойты|жамойтаў]] і [[земгалы|земгалаў]] з другога — скончылася тады паражэннем крыжакоў. Разгром у [[Саўлеская бітва (1236)|бітве пры Саўле]] вымусіў Ордэн мечаносцаў у [[1237]] г. уключыцца ў склад [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага ордэна]] (у [[Старажытная Прусія|Прусіі]]): новаствораны ў Лівоніі замест Ордэна мечаносцаў [[Лівонскі ордэн]] стаў адгалінаваннем Тэўтонскага, на што даў згоду асабіста [[Грыгорый IX|папа рымскі Рыгор IX]]. Натуральнай стала ідэя злучыць тэрыторыі двух частак Тэўтонскага ордэна (у Прусіі і Лівоніі), захопліваючы прамежкавыя (у першую чаргу — прыморскія) тэрыторыі паміж імі<ref>''Насевiч, В. Л.'' Пачаткі Вялікага княства Літоўскага… С. 30—31; ''Гудавичюс, Э.'' История Литвы / Э. Гудавичюс. — Т. 1 : с древнейших времен до 1569 года… С. 44—45.</ref>. У верасні [[1237]] г. папскі легат Вільгельм Мадэнскі апісаў межы [[Курземе|Курземе (Куроніі)]], на частцы яе — ад рэк Венты і Нёмана да Літвы і ад ракі Абавы да [[Земгале]] — было створана [[Курляндскае біскупства]], а паўночна-ўсходняя частка Курземэ — «Фрэдэкуронія» (г.зн. «мірная Куронія»), якая не ўдзельнічала ў [[куршы|куршскім]] паўстанні — была далучана легатам да Рыжскай дыяцэзіі. Вільгельм Мадэнскі называе Літвою тэрыторыі, якія пазней сярод немцаў будуць болей вядомыя як Жамойць, тым часам [[жамойты]] не жылі на ўзбярэжжы [[Балтыйскае мора|Балтыйскага мора]] — тэрыторыя іх рассялення пачыналася ў вярхоўях ракі Венты і цягнулася далей на ўсход, уздоўж межаў Земгале<ref>''«Curonensem vero dioecesin sic limitamus, ut quidquid est inter Memelam et praedictum fluvium Vende, usque ad Litoviam, at sicut Aboa clauditur versus fluvium Vende, usque ad terminos Semigalliae, in Curonensi dioecesi computetur»'' — Паводле LUB 1. Bd. 1. № 153. S. 197; ''Donner G. A.'' Kardinal Wilhelm. S. 202—203.</ref>. Сучасны беларускі гісторык [[Вячаслаў Леанідавіч Насевіч|Вячаслаў Насевіч]] лічыць, што пад «Літвой» у такім сэнсе разумелася тэрыторыя шэрагу паўсамастойных «княстваў», на якія таксама распаўсюджваўся палітычны ўплыў дынастыі «старшых князёў» [[Літва (племя)|літвы]] ў тыя часы<ref name="Літва" />. Сучасны літоўскі гісторык [[Эдвардас Гудавічус]] выказаўся (адносна аб’яўленага ў папскай буле ад [[19 лютага]] [[1236]] г. [[крыжовыя паходы|крыжовага паходу]] супраць язычнікаў, геаграфічных апісанняў і дзеянняў легата Вільгельма Мадэнскага), што немцы-крыжакі тады дрэнна сабе ўяўлялі, якія землі былі размешчаныя паміж [[Курземе|Куроніяй]] і [[Старажытная Прусія|Прусіяй]], але імкнуліся іх засвоіць шляхам ваеннага захопу<ref>''Гудавичюс, Э.'' История Литвы / Э. Гудавичюс. — Т. 1 : с древнейших времен до 1569 года… С. 44.</ref>. == Жамойць у часы ВКЛ == === Жамойць да часу поўнай хрысціянізацыі (1417) === [[Файл:Teutonic Order 1410.png|thumb|right|Барацьба [[ВКЛ]] і [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага ордэна]] за Жамойць у канцы XIV — пачатку XV ст.]] У сярэдзіне XIII ст. Жамойць займала парэчча [[Свента|Свенты]] і [[Юра (рака)|Юры]] — на тэрыторыі будучых воласцяў Бетыгола, Айрагола, Расіены, Крожы, Лукаў, Каршова. На Жамойць звярнулі сваю ўвагу яшчэ самыя першыя вялікія князі літоўскія падчас стварэння новай дзяржавы ва Усходняй Еўропе і ўрэшце Жамойць стала часткай [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага, Рускага і Жамойцкага]]. У [[1251]] г. [[вялікі князь літоўскі]] Міндоўг ідзе вайной на Жамойць да горада Цверамет (цяпер літ. ''Tverai'' «Цверы»), якім валодаў яго дзяцька князь [[Вікінт]], але не здолеў захапіць горада. У [[1253]] г. Міндоўг падараваў сваёй граматай значную частку Жамойці [[Лівонскі ордэн|Лівонскаму ордэну]], хоць у той час Міндоўг Жамойцю не валодаў. У [[1260]] г. у Жамойці ўзнялося паўстанне, якое падтрымаў сваімі войскамі Міндоўг і замацаваў пасля ў Жамойці свайго стаўленіка — князя Траняту. Пасля забойства Міндоўга ў [[1263]] г. кантроль над Жамойцю і Літвой захаваў новы [[вялікі князь літоўскі]] — [[Транята]]<ref>Гісторыя Беларусі: у 6 т. / Ю. Бохан [і інш.]. — Т. 2. Беларусь у перыяд Вялікага Княства Літоўскага. — С. 76—77.</ref>. Пасля забойства Траняты ў [[1264]] г. і прыхода да ўлады ў [[ВКЛ|Літве]] [[Войшалк]]а Жамойць выйшла з-пад кантролю вялікага князя літоўскага. Толькі пры вялікім князю літоўскім [[Трайдзень|Трайдзені]] ў [[1270]]-ыя гг. Жамойць зноў аказалася пад кантролем уладара [[ВКЛ]], але аб статусе Жамойці звестак не засталося<ref>Гісторыя Беларусі: у 6 т. / Ю. Бохан [і інш.]. — Т. 2. Беларусь у перыяд Вялікага Княства Літоўскага. — С. 77.</ref>. Аўтар «Апісання земляў» (Дублінская хроніка) другой паловы XIII ст., які прысутнічаў на каранацыі [[Міндоўг]]а, асобна ўпамінаў Жамойць ''(Samoita)'' побач з [[Літва (зямля)|Літвой]] ''(Lectauie)''<ref>Назва Lectauie з’яўляецца скажоным напісаннем лацінскай назвы Lettauie (г.зн. Літва).</ref>, [[Нальшчаны|Нальшчанамі]] ''(Nalsani)'' і [[Яцвягі|Яцвяззю]] ''(Ietuesi)'', адзначаючы пра язычніцкую Жамойць, што «без мяча там ніколі не прапаведвалі»<ref>[http://www.vostlit.info/Texts/rus4/Opisanie/frametext.htm «Описание земель». Анонимный географический трактат второй половины XIII в.]</ref>. Захопніцкія паходы крыжакоў на Жамойць і Літву не спыняліся. Да [[1289]] г. крыжакі захапілі шэраг памежных жамойцкіх валасцей (Каршуву, Шаўле і Цверы)<ref>''Насевiч, В. Л.'' Пачаткі Вялікага княства Літоўскага… С. 66.</ref>. Новы вялікі князь літоўскі [[Будзікід]] названы ў лісце [[Ландмагістры Тэўтонскага ордена|лівонскага ландмайстра]] ў [[1290]] г. як «кароль», на якога крыжакі плануюць зрабіць сумесны напад з Лівоніі і Прусіі праз землі Жамойці. Крыжакі з [[1292]] па [[1295]] г. кожны год нападалі на Жамойць і іншыя куткі ВКЛ<ref>''Краўцэвіч, А. К.'' Стварэнне Вялікага Княства Літоўскага. — Rzeszów, 2000. — С. 175.</ref>. У [[1294]] г. [[вялікі князь літоўскі]] [[Віцень]] ваяваў у [[Ленчыцкая зямля|Ленчыцкай зямлі]] і задушыў паўстанне ў Жамойці, дзе [[жамойты|жамойцкая]] знаць схілялася да саюзу з [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскім ордэнам]]. [[Пётр з Дусбурга]] ў сваёй хроніцы [[Хроніка Прускай зямлі|«Chronicon terrae Prussiae» (1326)]] пры апісанні ваенных падзей 1294—1300 гг. называе Жамойць як адну з дзвюх частак уладанняў вялікага князя літоўскага [[Віцень|Віценя]] (''«караля Літвы»''), побач з [[Аўкштота|Аўкштойцю]]. Так яна названая раней і ў [[Дагавор 1323|дагаворы Гедзіміна з Рыгай (1323)]]<ref name="Жамойць">''Насевіч, В. Л.'' [http://vln.by/node/29 Жамойць]</ref>. На ўсім працягу [[XIV ст.]] Жамойць моцна цярпела ад [[Вайна Тэўтонскага ордэна і ВКЛ|нападаў (1283—1409) рыцараў Тэўтонскага і Лівонскага ордэнаў]]: толькі за часы Віценя крыжакі правялі больш 20 паходаў з тэрыторыі Прусіі ў Жамойць і Літву, даходзячы нават да [[Гродна|Гародні]] і [[Навагрудак|Навагрудка]], і стараліся падбухторваць некаторых жамойцкіх лідараў супраць вялікіх князёў літоўскіх — храніст [[Пётр з Дусбурга]] ўказвае пра сутычкі паміж жамойтамі і войскам ВКЛ<ref>''Краўцэвіч, А. К.'' Стварэнне Вялікага Княства Літоўскага. — Rzeszów, 2000. — С. 176—177.</ref>. З-за пастаяннай барацьбы ВКЛ і крыжакоў памежныя воласці Жамойці ў 2-й палове XIV ст. практычна запусцелі. У [[1345]] г. пасля ўстанаўлення ў [[ВКЛ]] дуумвірату Жамойць, Панямонне, Падляшша і Берасцейская зямля адышлі пад кантроль вялікага князя літоўскага [[Кейстут]]а<ref>Гісторыя Беларусі: у 6 т. / Ю. Бохан [і інш.]. — Т. 2. Беларусь у перыяд Вялікага Княства Літоўскага. — С. 83.</ref>. У Жамойці амаль не было вялікакняскай адміністрацыі, збор войска склікала мясцовая знаць<ref>''Гудавичюс, Э.'' История Литвы / Э. Гудавичюс. — Т. 1 : с древнейших времен до 1569 года. — С. 94—95.</ref>. Паўлегендарныя звесткі кажуць, што [[Бірута]] (маці будучага вялікага князя літоўскага [[Вітаўт Кейстутавіч|Вітаўта]]) нарадзілася каля [[Паланга|Палангі]], таму магла належаць да племені [[жамойты|жамойтаў]] ці, хутчэй, [[куршы|куршаў]], бо, верагодна, што жамойты яшчэ не жылі ў тыя часы на ўзбярэжжы [[Балтыйскае мора|Балтыйскага мора]]. У [[1377]] г. войскі вялікага магістра Тэўтонскага ордэна [[Вінрых фон Кніпродэ|Вінрыха фон Кніпродэ]] і [[герцаг Аўстрыі|герцага Аўстрыі]] [[Альбрэхт III (герцаг Аўстрыі)|Альбрэхта III]] пайшлі ў чарговы [[крыжовы паход]] супраць язычнікаў і разрабавалі жамойцкія воласці Відукле і [[Мястэчка Кражэй|Крожы]]<ref>''Гудавичюс, Э.'' История Литвы / Э. Гудавичюс. — Т. 1 : с древнейших времен до 1569 года. — С. 389—152.</ref>. Пад час усобіцы ў [[ВКЛ]] у [[1382]] г. Жамойць амаль цалкам (воласці Меднікі, Крожы, Калтыняны, Кнетува, Відукле, Расіены і Айрагола) была перададзена Тэўтонскаму ордэну. У складзе [[ВКЛ]] засталіся толькі воласці на ўсход ад ракі Дубісы — Ясвойна і Тандзягола<ref name="Жамойць"/>. [[Файл:Zmudz 1386-1434 AD.jpg|thumb|left|Жамойць у складзе [[ВКЛ]] у 1386—1434 гадах]] У [[1387]] г. адбылося (праз захады вялікага князя [[Ягайла|Ягайлы]]) хрышчэнне літоўцаў у [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]] з язычніцтва ў [[каталіцызм|каталіцтва]], але гэта не закранула большай часткі Жамойці. Акрамя таго, пастаянныя супярэчнасці паміж ВКЛ і крыжакамі рабілі Жамойць у пэўнай ступені самастойнай — да [[Салінскі дагавор (1398)|Салінскага пагаднення]], заключанага [[12 кастрычніка]] [[1398]] г. паміж вялікім князем літоўскім [[Вітаўт Кейстутавіч|Вітаўтам]] і гросмайстрам [[Конрад фон Юнгінген|Конрадам фон Юнгінгенам]]: паводле дагавора Вітаўт саступіў крыжакам заходнюю частку Жамойці (да [[Дубіса|ракі Дубісы]]), што следам прывяло да прымусовага навязання крыжакамі каталіцтва сярод жамойтаў. На працягу [[1399]] года крыжакі спалілі шмат пасяленняў, бо [[жамойты]] ўпарта адстойвалі свае родавыя культы і хаваліся па лясах. У лютым [[1400]] г. крыжакі, падмацаваныя рыцарамі з Францыі і Нідэрландаў, на чале з [[Спіс кіраўнікоў Латарынгіі|герцагам латарынгскім]] [[Карл II, герцаг Латарынгіі|Карлам II Смелым]] (1364—1431) пераправіліся з Прусіі цераз Нёман у Жамойць і пачалі яе спусташаць<ref name="ReferenceA">Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генерального штаба. Ковенская губерния… С. 13—14.</ref>. Пасля [[Бітва на Ворскле (1399)|паражэння на Ворскле (1399)]] ад татараў Вітаўт не наважыўся парушыць дагавор з крыжакамі і сам з комтурам Рагнеты [[Марквард фон Зальцбах|Марквардам Зальцбахам]] увайшоў на землі заходняй Жамойці для яе ўціхамірання. Жамойты паабяцалі прыняць каталіцтва і пакарыцца крыжакам. Аднак хутка было ўзнята новае [[Паўстанне ў Жамойці (1401)|жамойцкае паўстанне (1401)]], якое было падаўлена, але лакальныя хваляванні працягваліся да [[1409]] г.<ref name="ReferenceA" /> Фактычная ўлада вялікага князя літоўскага над Жамойцю была вернутая ў час новага [[Паўстанне ў Жамойці (1409—1411)|жамойцкага паўстання (1409—1411)]] і пачатку [[Вялікая вайна (1409-1411)|Вялікай вайны (1409—1411)]] з крыжакамі. Паводле [[Першы Торунскі мір|Торуньскага міру (1411)]] уся Жамойць пажыццёва пераходзіла ў валоданне польскага караля Ягайлы і вялікага князя літоўскага Вітаўта, а пасля іх смерці заходняя Жамойць вярталася ў валоданне крыжакоў. Тады ж было трывала створана [[Жамойцкае староства]] (1411—1793) і да яго былі канчаткова далучаны запусцелыя [[Куршы|куршскія землі]] — [[Мегава]] (з [[Паланга]]й) і [[Цэкліс]], а таксама воласць [[Панемунь]] за Нёманам. З гэтага часу пачалася інтэнсіўнае засяленне запусцелых памежных валасцей<ref name="Жамойць"/>. У [[1412]] г. [[Кезгайла Валімонтавіч]] (з блізкага кола [[Вітаўт Кейстутавіч|Вітаўта]]) быў прызначаны на пасаду [[Старосты жамойцкія|жамойцкага старосты]], галоўнай задачай якога было распаўсюджанне каталіцтва, а Жамойцкае староства падзялялася на воласці (цівунствы). Плошча Жамойці тады складала каля 19 тыс. км²<ref name="Жамойць"/>. У [[1413]] г. Ягайла і Вітаўт самі адправіліся ў Жамойць для канчатковага ўвядзення там каталіцтва, хоць насельніцтва ўпарта супраціўлялася. Вітаўт звярнуўся да Папы рымскага аб заснаванні тут біскупства, і ў [[1416]] г. [[Канстанцкі сабор]] прыняў рашэнне аб заснаванні каталіцкага [[Жамойцкае біскупства|Медніцкага (Жамойцкага) біскупства]], якое [[27 кастрычніка]] [[1417]] г. было кананічна ўфундавана польскім львоўскім архібіскупам і віленскім біскупам. Яно адміністрацыйна-тэрытарыяльна ахоплівала не толькі [[Жамойцкае староства]], але і [[Упіцкі павет]] [[Троцкае ваяводства|Троцкага ваяводства]]. Рэзідэнцыяй Жамойцкага біскупства сталі [[Варняй|Меднікі (Ворні)]], а першым біскупам — [[Мацей з Вільні|Мацей (з Вільні)]]<ref name="Жамойць"/>. У [[1418]] г. пачалося [[Паўстанне ў Жамойці (1418)|паўстанне язычніцкага насельніцтва Жамойці]] супраць запрыгоньвання: былі выгнаны жамойцкі біскуп і святары, разбураны касцёлы, спалены дамы баяр, прыняўшых каталіцтва, будаваліся язычніцкія капішчы і ставіліся ідалы. Вітаўт сілай падавіў паўстанне і ўзнавіў хрысціянізацыю края. У Жамойці захавалася значная праслойка вольных сялян, але ўсё ж паступова і расла колькасць прыгонных. Лічыцца, што Жамойць была адным з апошніх рэгіёнаў [[Еўропа|Еўропы]], які адмовіўся ад [[язычніцтва]]. === Фарміраванне асаблівага статусу ў адміністрацыйнай сістэме ВКЛ і пачатак уніфікацыі (XV — сярэдзіна XVI ст.) === [[Файл:Teutonic Order 1466.png|thumb|right|Жамойць у складзе [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага, Рускага і Жамойцкага]], 1466 г.]] [[Файл:POL województwo żmudzkie IRP COA.svg|thumb|left|Герб Жамойці ў XVI—XVIII стст.]] Наяўнасць спецыфічнай адміністрацыйна-тэрытарыяльнай адзінкі ([[Жамойцкае староства]] з 28-30 валасцей) і асобнай каталіцкай епархіі ([[Жамойцкае біскупства]]), а таксама асаблівасцей эканамічнага ўкладу (значнай колькасці вольных («пахожых») сялян, латыфундый і інш.) на працягу ўсяго існавання [[ВКЛ]] адрознівала Жамойць ад усіх іншых зямель дзяржавы. Вольныя сяляне Жамойці былі даннікамі вялікага князя, а не жамойцкага старосты<ref>История Литовской ССР… С. 79.</ref>. Сутычкі і спрэчкі за Жамойць працягнуліся да заключэння [[17 жніўня]] [[1422]] г. [[Мельнскі мір|Мельнскага міру]], падпісанага з крыжакамі, паводле якога Жамойць назаўсёды пераходзіла ў вотчыннае валоданне Ягайлы і Вітаўта і ніколі ўжо не была пад уладай крыжакоў. Мірны дагавор, падпісаны ў [[1431]] г. у Хрыстмемеле паміж вялікім князем літоўскім [[Свідрыгайла Альгердавіч|Свідрыгайлам]] і гросмайстрам [[Паўль фон Русдарф|Паўлам Русдарфам]], канчаткова зафіксоўваў вызначаныя ў часы Вітаўта межы паміж ВКЛ і крыжацкімі валоданнямі<ref>Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генерального штаба. Ковенская губерния… С. 15.</ref>. У час [[Грамадзянская вайна ў Вялікім Княстве Літоўскім у 1430-х гадах|грамадзянскай вайны (1432—1437)]] у [[1432]] і [[1433]] г. адбыліся наезды лівонскіх рыцараў на Жамойць, але жамойцкі староста здолеў адбіць напады і нанесці ў [[1433]] г. удар у адказ па Лівоніі. У [[1 верасня]] [[1435]] г. перамога вялікага князя [[Жыгімонт Кейстутавіч|Жыгімонта Кейстутавіча]] ў бітве каля Пабойска (каля [[Вількамір]]а) прымусіла крыжакоў адмовіцца ад умяшальніцтва ў справы [[ВКЛ]]<ref>Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генерального штаба. Ковенская губерния… С. 16.</ref>. Пасля абрання вялікім князем [[Казімір Ягелончык|Казіміра Ягелончыка]], у Жамойці пачалося [[Паўстанне ў Жамойці, 1440|паўстанне мясцовага баярства (1440)]], што было на баку іншага прэтэндэнта на сталец — [[Міхаіл Жыгімонтавіч|Міхаіла Жыгімонтавіча]]. Жамойцкім старостам быў абраны мясцовы баярын [[Контаўт]]. Каб улагодзіць баярства, вялікі князь выдаў прывілей (1441), паводле якога Жамойцкаму староству гарантаваўся асобны федэратыўны статус, у тым ліку беспрэцэдэнтнае права мясцоваму баярству самім абіраць кандыдатуру на пасаду старосты, які сваім статусам быў роўны ваяводзе, а таксама мясцовых службоўцаў — цівуноў (кіраўнікоў валасцей Жамойці)<ref>''Дзярновіч, А.'' [http://belarus.kulichki.net/index.php?option=com_content&task=view&id=1797&Itemid=70 Жамойць і Літва]</ref>. Зацвярджэнне выбранага баярствам кандыдата на пасаду старосты было прэрагатывай вялікага князя. [[Контаўт]] (на выбар баяр і зацвярджэнне вялікага князя) захаваў пасаду старосты і пасля паўстання. З гэтага часу поўная афіцыйная назва Вялікага Княства Літоўскага абавязкова змяшчала і назву «княства Жамойцкае», якое традыцыйна называлася «зямлёй», але фактычна была па адміністрацыйнаму статусу роўнай [[ваяводства|ваяводству]]. Пасада [[Старосты жамойцкія|жамойцкага старосты]] ў [[1445]] г. перайшла зноў да [[Кезгайла Валімонтавіч|Кезгайлы Валімонтавіча]] і заставалася ў руках 4 прадстаўнікоў [[Кезгайлы|роду Кезгайлаў]] на працягу 3 пакаленняў аж да [[1532]] г., што сведчыла аб дамінуючым становішчы той сям’і ў Жамойці<ref name="Жамойць" />. Адміністрацыйным цэнтрам староства было мястэчка [[Мястэчка Кражэй|Крожы]] (з [[1535]] г. — [[Кедайней|Кейданы]], а з канца XVI ст. — [[Расейняй|Расіены (Расейны)]]), а духоўным — [[Варняй|Меднікі]] (рэзідэнцыя [[Біскупы жамойцкія|жамойцкага біскупа]]). [[22 жніўня]] [[1492]] г. вялікі князь [[Аляксандр Ягелончык|Аляксандр]] выдаў [[Аляксандраў прывілей, 1492|земскі прывілей]], якім надзяляў баяр Жамойці тымі ж самымі правамі, што ўжо мелі баяры іншых зямель ВКЛ, і пацвярджаў федэратыўны статус Жамойці. Той жа статус быў пацверджаны земскім прывілеем (1507) вялікага князя [[Жыгімонт I Стары|Жыгімонта I Старога]]<ref name="Жамойць"/>. У першым пункце граматы 1492 г. вялікі князь Аляксандр усім жыхарам [[ВКЛ]] забараняў казаць, што жыхары Жамойці далучаны да [[ВКЛ]] сілай, а не па добрай волі (''«Найпервей, хочем, иж им [жыхарам Жамойці] жадны не мает мовити, альбо на очи истить, иж бы през меч, альбо через оныи валки были звалчоные, але з доброю волею пристали»'')<ref>Жалованная грамота литовского великого князя Александра Казимировича жителям Жмудской земли. 15 августа 1492 г. // Акты относящиеся к истории Западной России, собранные и изданные Археографическою комиссиею: в 5 т. — Т. 1. 1340—1506. — Санкт-Петербург : Тип. II Отделения Собственной Е. И. В. Канцелярии, 1846. — С. 120—122.</ref>. Між тым, поўнай самаізаляцыі ўнутранага жыцця Жамойці не ўдалося дасягнуць. Наадварот, Жамойць праз дзеянні найвышэйшага саслоўя дзяржавы ([[шляхта|шляхты]]) уцягвалася ў агульнадзяржаўныя працэсы: на тэрыторыі Жамойці распаўсюджвалася дзеянне «[[старабеларуская мова|рускамоўных]]» [[Статуты Вялікага Княства Літоўскага|агульнадзяржаўных Статутаў ВКЛ]] (1529, 1566, 1588); на сенатарскія пасады ў Жамойць прызначаліся людзі нежамойцкага паходжання (у тым ліку — прадстаўнікі [[магнат|магнацкіх]] родаў [[Радзівілы|Радзівілаў]], [[Хадкевічы|Хадкевічаў]], [[Кішкі|Кішкаў]], [[Тышкевічы|Тышкевічаў]], [[Сапегі|Сапегаў]], [[Валовічы|Валовічаў]] і інш., галоўныя сядзібы якіх знаходзіліся зусім не ў Жамойці), што адсоўвала на другарадныя пазіцыі такія вядомыя мясцовыя роды як Гірвойны, Буйвіды, Гінтылы і інш.; вялікі князь раздаваў маёнткі ў Жамойці ў вотчыну ці пажыццёва як шляхце з усіх зямель ВКЛ, так і натуралізаваным прыбышам з-за мяжы (з якіх узвысіліся [[род Гурскіх|Гурскія (Горскія)]], [[Гедройцы]], Міланоўскія, [[кальвінізм|кальвіністы]] Гружэўскія і інш.)<ref>Żmudź / Encyklopedia Powszechna. — T. 28. — С. 988—989, 994.</ref>. Прававыя нормы ВКЛ (у тым ліку — [[Статуты Вялікага Княства Літоўскага|Статуты ВКЛ]]) і агульнае палітычнае жыццё сфарміравалі палітычны клас дзяржавы — [[шляхта|шляхту]], якая ў сваёй большасці паходзіла ад «рускіх» родаў; была праваслаўнай і каталіцкай па веравызнанні (а з XVII ст. — у абсалютнай большасці каталіцкай); мовіла спачатку на «[[старабеларуская мова|рускай мове]]», а пасля на [[польская мова|польскай мове]]; вызначала сябе як «літоўцы» (ці больш складана — «лiтоўцы грэцкага закону людзi», «лiтоўцы руськага рода», «gente Lithuanus, natione Polonus») і лічыла сябе грамадзянамі [[ВКЛ]], а пасля [[Люблінская ўнія|Люблінскай уніі (1569)]] і шырэй — грамадзянамі ўсёй федэрацыйнай польска-літоўскай [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]<ref>История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — С. 83, 86; Беларусы : у 10 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш.]. — Мінск : Беларус. навука, 1994—2007. — Т. 4 : Вытокі і этнічнае развіццё. — С. 53, 60, 64, 95; ''Сагановіч, Г.'' Нарыс гісторыі Беларусі ад старажытнасці да канца XVIII стагоддзя / Г. Сагановіч. — Мінск : Энцыклапедыкс, 2001. — С. 179.</ref><ref>Напрыклад, у прывілеі караля польскага і вялікага князя літоўскага [[Жыгімонт Ваза|Жыгімонта III]] ад 28 студзеня 1588 г. аб зацвярджэнні і ўвядзенні ў дзеянне [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588|новага Статута ВКЛ]] адзначалася, што манарх удзячны шляхце Польскага Каралеўства і Вялікага Княства Літоўскага (двум слаўным «народам» — польскаму і літоўскаму) за пашырэнне меж дзяржаў і трыманне абароны, а таму і выдае новы Статут для ўсіх саслоўяў Вялікага Княства Літоўскага аб пашырэнні свабод і вольнасцей. Прывілей загадваў надрукаваць Статут для «літоўскага народа» на «[[старабеларуская мова|рускай]]» і [[польская мова|польскай мове]]: ''«Жикгимонтъ Третий, божъю м[и]л[о]стью король полский, великий князь литовъский, руский, пруский, жомоитъский, мазовецъкий, ифляньтъский, тою жъ божъю м[и]л[о]стью назначоный король шведъский, кготъский, ванъдальский и великое княже финълянъдъское и иныхъ. <…> Мы, г[о]с[по]д[а]ръ, знаючы быти повинъность нашу, ижъ есмо тымъ паньствомъ, на которыхъ насъ панъ богъ з ласки и воли своее светое за добровольнымъ обудвухъ народовъ Короны польское и Великого князьства Литовъского обраньемъ посадити рачилъ, повиньни права, вольности и свободы ихъ не толко цело и непорушно деръжати, але што бы наболей примножати, справедливость и оборону чынити, помнечы тежъ и на то, яко тые '''обадва славные народы, польскый и литовскый''' <…> насъ, г[о]с[по]д[а]ра, за пана собе зверхнего на Корону польскую и на Великое князьство Литивъское взяти волели, чого мы, вдячни от нихъ будучы и хотечы имъ завжды правъ, волностей и свободъ въшелякихъ прыкладомъ продъковъ нашихъ прибавляти и примножати, <…> тот статутъ права Великого князьства Литовъского новопоправленый симъ прывильемъ нашимъ стверъжаемъ и всимъ станомъ Великого князьства Литовъского ку уживанью на вси потомные часы выдаемъ. <…> А ижъбы тымъ рыхълей всимъ ку ведомости и уживанью прыйти могъ, прото тотъ статутъ новопоправленый и прывильями земъскими '''писмомъ польскимъ и рускимъ друковати''' и в поветы розослати велели есмо. <…> Писанъ у Кракове лета бож[ъ]его нароженья 1588 м[е]с[я]ца генвара, 28 дня. Сиисмунъдусъ рексъ. [[Леў Іванавіч Сапега|Левъ Сапега]], подъканъцлерый Великого князьства Литовъского. Кгабриель Война, писаръ»''. Гл.: http://starbel.narod.ru/statut1588_pryv2.htm {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180628130829/http://starbel.narod.ru/statut1588_pryv2.htm |date=28 чэрвеня 2018 }}. Той жа [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588|Трэці Статут ВКЛ (1588)]] таксама ўказваў, што земскія акты (г.зн. афіцыйнае справаводства) павінны пісацца на «[[старабеларуская мова|рускай мове]]»: ''«А писаръ земъский маеть по-руску литерами и словы рускими вси листы, выписы и позвы писати, а не иншимъ езыкомъ и словы»''. Гл.: http://starbel.narod.ru/statut1588_4.htm {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071119022120/http://starbel.narod.ru/statut1588_4.htm |date=19 лістапада 2007 }}.</ref>. Верагодна, што першым горадам на Жамойці, атрымаўшым [[магдэбургскае права]] на самакіраванне ў канцы XV ст., быў [[Мястэчка Кражэй|горад Крожы]]; дакладна вядома, што другім жамойцкім горадам атрымаўшым тое права ў [[1501]] г., быў [[горад Велюона|горад Вялёна]]<ref>''Гудавичюс, Э.'' История Литвы / Э. Гудавичюс. — Т. 1 : с древнейших времен до 1569 года. — С. 369.</ref>. У [[1527]] г. вялікі князь [[Жыгімонт I Стары]] ўзяў пад свой непасрэдны кантроль большую частку (18 валасцей) Жамойцкага староства, тым абмяжоўваючы ўсеахопнасць улады роду Кезгайлаў; а ў [[1527]] і [[1529]] г. увёў грашовы збор (замест натуральнага аброку) у Жамойці, на што ўзнялося [[Паўстанне ў Жамойці (1535—1537)|паўстанне жамойцкіх сялян (1535—1537)]], якое было задушана<ref>''Гудавичюс, Э.'' История Литвы / Э. Гудавичюс. — Т. 1 : с древнейших времен до 1569 года. — С. 382; Żmudź / Encyklopedia Powszechna. — T. 28. — С. 989.</ref>. Тым не менш, новым жамойцкім старостам у 1527 г. па просьбе мясцовай шляхты стаў князь [[Станіслаў Станіслававіч Кезгайла]], сын папярэдняга старосты, які заставаўся самым буйным уласнікам Жамойці і ў 1528 г. выстаўляў ад сваіх маёнткаў 371 вершніка ў войска<ref>История Литовской ССР… С. 79; Żmudź / Encyklopedia Powszechna. — T. 28. — С. 989.</ref>. === Хвалі новай уніфікацыі ўнутранага жыцця Жамойці (сярэдзіна XVI—XVIII стст.) === [[Файл:Eldership of Samogitia (Žemaitija) within Lithuania in the 17th century.png|thumb|left|220px|[[Жамойцкае староства]] ''(вылучана чырвоным колерам)'' у складзе [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага, Рускага і Жамойцкага]], XVII ст.]] [[Файл:Kurlandyja-Žamojć. Курляндыя-Жамойць (N. Sanson, 1659).jpg|thumb|220px|Карта Жамойці, 1656 г.]] У [[1566]] г. у [[ВКЛ]] адбылася чарговая ўніфікацыйная адміністрацыйна-тэрытарыяльная рэформа, якая канчаткова ліквідавала блытаніну розных тэрытарыяльных адзінак, нярэдка рэліктавых, і паводле якой у дзяржаве асноўнымі адзінкамі адміністрацыйна-тэрытарыяльнай структуры станавіліся ваяводствы і паветы (са сваімі соймікамі), колькасць якіх была павялічана шляхам падзелу былых вялізных ваяводстваў. Аднак гэта не закранула Жамойці, дзе працягвала існаваць [[Жамойцкае староства]]: у рацыянальна арганізаванай адміністрацыйна-тэрытарыяльнай структуры дзяржавы Жамойцкае староства (з 28 цівунстваў) выразна вылучалася і па сутнасці было паветам, бо мела толькі адзін [[Ваяводскі соймік|соймік]], аднак [[Старосты жамойцкія|жамойцкі староста]] меў кампетэнцыі ваяводы і таму быў сенатарам і засядаў у [[Сенат Рэчы Паспалітай|Сенаце]]<ref name="Albaruthenica 1994">''Закшэўскі, А. Б.'' Юрыдычна-адміністрацыйны рэгіяналізм у І Рэчы Паспалітай / А. Б. Закшэўскі // Беларусіка = Albaruthenica. Кн. 3 : Нацыянальная і рэгіянальныя культуры, іх узаемадзеянне. — Мінск : Навука і тэхніка, 1994. — С. 16—23.</ref>. Староства мела трох сенатараў — [[біскупы жамойцкія|жамойцкі біскуп]], [[Старосты жамойцкія|жамойцкі староста]] і [[кашталяны жамойцкія|жамойцкі кашталян]]. Жамойцкая шляхта была ў XV—XVIII стст. таксама ўключана ў барацьбу магнацкіх груповак у [[ВКЛ]]. [[Файл:Siauliaiaktas17940505.jpg|thumb|right|220px|Акт паўстання шляхты Шавельскай зямлі [[Жамойцкае староства|Жамойцкага княства]], 1794 г. ''(на польскай мове)'']] У [[1581]] г. у [[ВКЛ]] узнік [[Трыбунал Вялікага Княства Літоўскага|Трыбунал]]. Першапачаткова Жамойць, як і ўкраінскія ваяводствы [[Польскае каралеўства|Польскага каралеўства]], павінна была атрымаць асобныя трыбунальскія суды (у Расіенах), аднак сама шляхта Жамойцкага староства ад такой прапановы Вільні адмовілася, што таксама не спрыяла самаізаляцыі ўнутранага жыцця Жамойці<ref name="Albaruthenica 1994"/>. Жамойць стала тэатрам ваенных дзеянняў у ходзе [[Паўночная вайна 1655—1660|Паўночнай вайны (1655—1660)]], у [[1655]] г. была занята шведскімі войскамі і моцна пацярпела. Па ініцыятыве гетмана [[Януш Радзівіл (1612—1655)|Януша Радзівіла]] і часткі шляхты ў [[1655]] г. у радзівілаўскай сядзібе была аб’яўлена [[Кейданская дэкларацыя]]. Жамойць, дзе меліся значныя латыфундыі [[Сапегі|Сапегаў]] (маёнткі [[Скуодас|Шкуды]], [[Крацінга]] і інш.)<ref>История Литовской ССР… С. 142.</ref>, стала важным тэатрам ваенных дзеянняў у ходзе [[Грамадзянская вайна ў Вялікім Княстве Літоўскім (1696—1702)|Грамадзянскай вайны ў Вялікім Княстве Літоўскім (1696—1702)]], якая спалучылася з наступнай [[Паўночная вайна (1700—1721)|Паўночнай вайной (1700—1721)]], калі праз Жамойць у [[1701]]—[[1708]] гг. праходзілі шведскія войскі. У [[1707]] г. у Жамойці прайшлі значныя хваляванні сялян, а ў [[1707]]—[[1711]] гг. голад і хваробы (эпідэмія [[чума|чумы]]) значна скарацілі колькасць насельніцтва Жамойці і [[Каралеўства Прусія|Каралеўства Прусіі]]<ref>Литва Малая // Большая Российская энциклопедия: в 30 т. — Москва, 2010. — Т. 17. — С. 628.</ref>. Праз Жамойць праходзілі расійскія войскі ў 1733 г. (у час бескаралеўя ў Рэчы Паспалітай і «[[Вайна за польскую спадчыну|Вайны за польскую спадчыну]]») і ў 1758—1760 гг. у час [[Сямігадовая вайна|Сямігадовай вайны (1753—1763)]]. Жамойць стала важным цэнтрам пачатку [[Барская канфедэрацыя|Барскай канфедэрацыі]] — у [[1768]] г. у [[Расяйней|Расейнах]] была аб’яўлена Генеральная канфедэрацыя ВКЛ. У [[1769]] г. адбыліся значныя [[Паўстанне ў Шавельскай эканоміі|хваляванні сялян Шавельскай эканоміі]]<ref>История Литовской ССР… С. 157—159.</ref>. У 1768—1782 і 1791—1796 гг. адбыліся значныя пратэсты сялян староства Паланга супраць пажыццёвага ўласніка віленскага біскупа [[Ігнацій Якуб Масальскі|Ігната Масальскага]], а ў 1775—1792 гг. — у старостве Вялёна супраць каралеўскага губернатара [[Антоній Тызенгаўз|Антонія Тызенгаўза]]<ref>История Литовской ССР… С. 157.</ref>. [[23 лістапада]] [[1793]] г. у ходзе адміністрацыйна-тэрытарыяльных рэформ, прынятых [[Чатырохгадовы сейм|Вялікім соймам]] (1788—1792), [[Жамойцкае староства]] было пераўтворана ў [[Жамойцкае ваяводства]] (1793—1795) і падзелена на тры паветы («зямлі») — Расіенскі, Цельшаўскі і Шавельскі<ref>''Закшэўскі, А. Б.'' Юрыдычна-адміністрацыйны рэгіяналізм у І Рэчы Паспалітай / А. Б. Закшэўскі // Беларусіка = Albaruthenica. Кн. 3 : Нацыянальная і рэгіянальныя культуры, іх узаемадзеянне. — Мінск : Навука і тэхніка, 1994. — С. 16—23; Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генерального штаба. Ковенская губерния… С. 20—21.</ref>. Па прычыне сваёй аддаленасці ад месцаў канцэнтрацыі расійскіх войск тэрыторыя Жамойці стала адным з важных цэнтраў, дзе ўзнялося [[Паўстанне 1794 года|паўстанне 1794 года на чале з Тадэвушам Касцюшкам]]. Для заахвочання сялян адозвы касцюшкаўцаў спецыяльна перакладаліся з польскай на [[літоўская мова|літоўскую мову]]<ref>История Литовской ССР / А. Таутавичюс, Ю. Юргинис, М. Ючас и др… С. 174—175.</ref>. === Эканамічнае становішча ў XVI—XVIII стст. === На Жамойці меліся вялікія як дзяржаўныя староствы і эканоміі (Шаўлі, Цверы, Жараны, Платэле, [[Ціркшляй|Ціркшлі]], [[Цяльшэй|Цельшы]] і інш.)<ref>''Gadon, M.'' Opisanie Powiatu Telszewskiego… С. 43, 47, 51.</ref>, якія раздаваліся пажыццёва, так і значныя прыватнаўласніцкія маёнткі, з якіх у XVI—XVII стст. асаблівымі памерамі вылучаліся прыватныя латыфундыі магнатаў [[Хадкевічы|Хадкевічаў]] (маёнткі [[Шаўкенай|Шаўкяны]], [[Лідувяняй|Лідавяны]], [[Відукле|Відуклі]], [[Скуодас|Шкуды]], [[Крацінга]], Грусце, Гондынга і інш.), [[Радзівілы|Радзівілаў]] (маёнтак [[Кедайняй|Кейданы]], [[Цітувенай|Цытавяны]], [[Таўраге|Таўрогі]]), [[Сапегі|Сапегаў]] (маёнтак [[Рыетавас|Рэтава]], Гелгудышкі), [[Кішкі|Кішкаў]] (маёнтак [[Кедайняй|Кейданы]]), [[Валовічы|Валовічаў]] (маёнтак [[Цітувенай|Цытавяны]], Трушкі, Платэле, Эйгірдзі), [[Тышкевічы|Тышкевічаў]] (мястэчка [[вёска Плокшчай|Благаславенства]])<ref>История Литовской ССР… С. 150; ''Кіркене, Г.'' Новы погляд на род Хадкевічаў… С. 68—69; ''Aftanazy, R.'' Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej : w 11 t. / R. Aftanazy. — Wrocław — Warszawa — Kraków : Zaklad im. Ossolinskich Wyd-wo, 1993. — Cz. 1. Wielkie księstwo Litewskie. Inflanty. Kurlandia. — T. 3. Województwo trockie, Księstwo Żmudzkie, Inflanty Polskie, Księstwo Kurlandzkie. — 413 s.</ref>. [[Біскупы жамойцкія|Жамойцкі біскуп]] таксама быў значным зямельным уласнікам ([[Варней|Ворні]], [[Жамайчу Калварыя|Кальварыя]], Янопаль і інш.)<ref>''Gadon, M.'' Opisanie Powiatu Telszewskiego… С. 39, 44, 46.</ref>. У сярэдзіне XVI ст. па мужчынскай лініі выгас магнацкі [[Кезгайлы|род Кезгайлаў]], землі якога перайшлі да сваякоў — паноў [[Завішы|Завішаў]] і [[род Шэметаў|Шэметаў]], а самай уплывовай сям’ёй у Жамойці сталі [[Хадкевічы]]. У сярэдзіне XVII ст. згас род Кішкаў, а велізарныя латыфундыі Хадкевічаў па жаночай лініі перайшлі да [[Сапегі|Сапегаў]] (маёнткі [[Скуодас|Шкуды]], [[Крацінга]] і інш.) і іншых асоб. У сярэдзіне XVII ст. у склад латыфундыстаў Жамойці ўвайшлі і [[Агінскія]] (маёнтак [[Ціркшляй|Ціркшлі]] і інш., а ў XVIII ст. набылі значны маёнтак [[Рыетавас|Рэтава]]), а ў XVIII ст. — яшчэ і [[Плятэры]] (маёнтак [[Швекшна|Швекшне]]), [[Карпы (род)|Карпы]] (мястэчка [[Плокшчай|Благаславенства]]), [[Касакоўскія]] (маёнтак Юзафова ў [[Жамойцкае староства|Жамойцкім княстве]], ключ Геруці ва [[Упіцкі павет|Упіцкім павеце]]), [[Масальскія]] (маёнткі [[Паланга]], [[Плунге|Плунгяны]], Фарніды). Аднак галоўныя рэзідэнцыі ўсіх гэтых магнацкіх родаў знаходзіліся па-за жамойцкімі землямі. Значнымі памерамі ў XVI ст. вылучаліся таксама валоданні сярэднезаможнай шляхты — такіх родаў як [[Білевічы]], [[Белазоры]], Талька-Грынцэвічы, Гротусы, Гружэўскія, [[Зяновічы]], Орвіды, Пяткевічы; у XVII ст. — яшчэ і [[род Гурскіх|Гурскія (Горскія)]], Войны, [[Крышпін-Кіршэнштэйны|Кіршэнштэйны]], [[Гелгуды]], [[Гедройцы]], [[Масальскія]], [[Пацы]], [[Род Сіруцяў|Сіруці]], кальвіністы [[Блінструбы]]; у XVIII ст. — яшчэ і [[род Пшаздзецкіх|Пшаздзецкія]], [[род Коньчаў|Коньчы]], [[Род Залускіх|Залускія]], [[Род Вейсенгофаў|Вейсенгофы]], Нагурскія, [[Род Монтвілаў|Монтвілы]], [[род Пілсудскіх|Пілсудскія]], [[Род Страшэвічаў|Страшэвічы]], [[Род Станевічаў|Станевічы]], Станкевічы і інш.<ref>''Aftanazy, R.'' Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej : w 11 t. / R. Aftanazy. — Wrocław — Warszawa — Kraków : Zaklad im. Ossolinskich Wyd-wo, 1993. — Cz. 1. Wielkie księstwo Litewskie. Inflanty. Kurlandia. — T. 3. Województwo trockie, Księstwo Żmudzkie, Inflanty Polskie, Księstwo Kurlandzkie. — 413 s.</ref> Мець маёнтак у Жамойці было выгадней, чым аналагічны, напрыклад, у [[чарназём]]ных украінскіх ваяводствах [[Карона Каралеўства Польскага|Польскага Каралеўства]], бо галоўны экспарт збожжа ішоў у Заходнюю Еўропу — праз [[Калінінград|Кёнігсберг]] і [[Гданьск]], а не [[Чорнае мора]]<ref>История Литовской ССР… С. 156.</ref>. З першай паловы XVI ст. у Жамойці назіраецца рост прысутнасці нямецкіх купцоў з [[Герцагства Прусія]] і рост гандлёвага абароту з ім, а ў [[1529]] г. для сваёй выгады [[ВКЛ]] заключыла гандлёвы дагавор з Прусіяй, які забараняў вываз металаў з ВКЛ<ref>''Гудавичюс, Э.'' История Литвы / Э. Гудавичюс. — Т. 1 : с древнейших времен до 1569 года. — С. 389—390.</ref>. «[[Валочная памера]]» у Жамойці пачалася яшчэ ў [[1553]] г., але на Жамойці ніколі не было развітай [[фальварак|фальваркавай гаспадаркі]], бо вялікія князі літоўскія гарантавалі не засноўваць у Жамойці фальваркаў, таму стварэнне [[фальварак|фальваркаў]] было рэдкасцю<ref>''Гудавичюс, Э.'' История Литвы / Э. Гудавичюс. — Т. 1 : с древнейших времен до 1569 года. — С. 589; История Литовской ССР… С. 88, 152.</ref>. Большая частка сялян была вольнай (на паўночным-захадзе Жамойці — каля 90 % усіх сялян), бо плаціла маянткоўцам [[чынш]] — аж да 1861 г., калі быў [[Сялянская рэформа ў Расійскай імперыі|адменены прыгон у Расійскай імперыі]]<ref>Żmudź / Encyklopedia Powszechna. — T. 28. — С. 996; История Литовской ССР… С. 152.</ref>. Шмат сялян займалася гандлем у [[Каралеўства Прусія|Каралеўстве Прусія]], які дазваляў ім адпраўляць сваіх дзяцей вучыцца за грошы ў жамойцкія парафіяльныя школы і вучыцца на каталіцкіх ксяндзоў, што лічылася за вялікае шчасце<ref>Żmudź / Encyklopedia Powszechna. — T. 28. — С. 996; История Литовской ССР… С. 152—153.</ref>. У 1650 г. у Жамойцкім старостве колькасць [[Дым (адзінка падаткаабкладання)|сялянскіх дымоў]] складала звыш 49 тыс., што адпавядае колькасці насельніцтва каля 330 тыс. чалавек<ref name="Жамойць"/>. Шчыльнасць насельніцтва (17,4 чал./км²) была адною з самых высокіх у ВКЛ<ref name="Жамойць"/>. Па прычыне ваенных дзеянняў колькасць дымоў паводле дадзеных ад 1667 г. скарацілася да 34 тыс.<ref name="Жамойць"/> Жамойць славілася вялікай колькасцю дробнай (малазаможнай) шляхты, якая пражывала часта супольна — цэлымі ваколіцамі. У 1667 г. у [[Жамойцкае староства|Жамойцкім старостве]] мелася 5486 маёнткаў шляхты, з якіх 3940 маёнткаў (71,8 %) не мелі прыгонных сялян, а шляхціцы былі аднадворцамі; толькі 1546 шляхецкіх сямей валодалі прыгоннымі сялянамі (цалкам {{num|14036}} сялянскіх двароў); толькі 53 шляхецкія сям’і мелі больш чым па 50 прыгонных<ref>История Литовской ССР… С. 112—113.</ref>. У 2-й палове XVIII ст. колькасць насельніцтва вярнулася да ўзроўню 1650 г. — каля 330 тыс. чалавек<ref name="Жамойць"/>. Паводле попісу 1775 г. у [[Жамойцкае староства|Жамойцкім старостве]] шляхта мела 12,5 тыс. [[Дым (адзінка падаткаабкладання)|сялянскіх дымоў]], вялікі князь літоўскі — 11 тыс., каталіцкі касцёл — 3 тыс.<ref name="История Литовской ССР... С. 150">История Литовской ССР… С. 150.</ref> Той жа попіс налічыў 5 748 двароў шляхты (у тым ліку магнатаў), з якіх толькі 1 179 двароў (20,5 %) мелі прыгонных сялян<ref name="История Литовской ССР... С. 150"/>. Вялізная [[Шавельская эканомія]] ў 1788 г. налічвала 17 652 душы, дзе на селяніна прыходзілася 1,5 [[валока|валокі]] зямлі<ref>История Литовской ССР… С. 151.</ref>. === Рэлігійна-культурнае жыццё Жамойці ў часы ВКЛ === [[Файл:Hill of Crosses Siauliai.jpg|thumb|[[Гара Крыжоў]] каля [[Шаўляй|Шаўляя]] на Жамойці. Фота 2005 г.]] [[Файл:Žemaičių Kalvarijos bažnyčia mišios, 2006.jpg|thumb|Працэсія паломнікаў у мястэчку [[Жамайчу Калварыя|Жамойцкая Кальварыя]]. Фота 2006 г.]] Пасля пачатку хрысціянізацыі ў XV ст. Жамойць на працягу існавання [[ВКЛ]] была каталіцкім рэгіёнам, хоць хрысціянізацыя доўгі час з-за няведання балцкіх гаворак многімі немясцовымі ксяндзамі (палякамі і інш.) насіла павярхоўны характар і працягла захоўваўся рэлігійны дуалізм — змешванне дахрысціянскіх вераванняў з хрысціянскімі, а ў паўночна-заходніх кутках Жамойці нават у сярэдзіне XVI ст. не было касцёлаў<ref>Stosunki litewsko-polskie w Djecezji Wileńskiej i nadużycia Partji Wszechpolskiej. Memorjał duchowieństwa litewskiego. — Wilno, 1913. — С. 8—12; ''Зинкявичюс, З.'' К вопросу о происхождении жемайтского диалекта… С. 117.</ref>. Калі пачаткова [[язычніцтва|паганскае]] насельніцтва Жамойці зацята супраціўлялася прыняццю каталіцтва, то пасля паўсюднага прыняцця пачало зацята яго трымацца. Жамойць стала адзінай зямлёй, якая атрымала ў часы [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] неафіцыйную назву сярод шляхты «святой» зямлі<ref name="ReferenceB">Żmudź / Encyklopedia Powszechna. — T. 28. — С. 994.</ref> за сваю набожнасць і адданасць [[каталіцызм]]у, якія ўвайшлі ў легенды і прымаўкі і захаваліся нават да XX ст. Яшчэ са старажытных часоў у знак шчырай веры насельніцтва (асабліва сялянскае) ставіла ў кожнай вёсцы сімвалічныя драўляныя крыжы, а часам абстаўляла групамі крыжоў цэлыя пагоркі. Каталіцкія ксяндзы карысталіся ўсямернай павагай на вёсцы<ref>Żmudź / Encyklopedia Powszechna. — T. 28. — С. 994—995.</ref>. У каталіцкім набажэнстве і справаводстве асноўнай мовай была [[лацінская мова|лацінская]], а дадатковай — [[польская мова|польская]]; балцкія гаворкі абмежавана выкарыстоўваліся ў якасці другасных пры пропаведзях у дадатковым набажэнстве, што не спрыяла трываламу засваенню прынцыпаў хрысціянскага веравучэння сярод сялян<ref>Stosunki litewsko-polskie w Djecezji Wileńskiej i nadużycia Partji Wszechpolskiej. Memorjał duchowieństwa litewskiego. — Wilno, 1913. — С. 8—12.</ref>. З пачатку XVI ст. у Жамойці з’яўляюцца [[яўрэі]], якія засноўваюць у гарадах і мястэчках свае [[кагал]]ы і ўваходзяць у склад [[Брэсцкая сінагога|Брэсцкай сінагогі (акругі)]], а пасля стварэння ў [[1652]] г. [[Віленская сінагога|Віленскай сінагогі (акругі)]] — у яе склад аж да падзелаў Рэчы Паспалітай. Асаблівасцю Жамойці было тое, што тут не мелася пасяленняў [[татары|татар]]. Жамойць павярхоўна закранулі працэсы [[Рэфармацыя ў Рэчы Паспалітай|Рэфармацыі ў Рэчы Паспалітай]] і зусім абмінуў працэс увядзення [[уніяцтва|ўніяцтва]] (з 1596 г.). Спроба распаўсюджання [[лютэранства]] ў ВКЛ, калі пачаўся рух [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]], не мела поспеху: у 1539 г. у [[Вільнюс|Вільні]] шляхціц-лютаранін [[Абрахам Кульвец]] (ураджэнец вёскі Кульва — каля [[Каўнас|Коўна]]) адкрыў рэлігійную (лютэранскую) школу для малазаможнай шляхты (аднак школа карысталася папулярнасцю толькі ў [[немцы|немцаў]]-мяшчан), а ў 1542 г. Кульвец вымушаны быў эмігрыраваць у суседнюю лютэранскую [[Герцагства Прусія|Прусію]], дзе прапанаваў праграму зрабіць балцкія гаворкі падмуркам усёй адукацыйнай сістэмы ў ВКЛ, выкарыстоўваючы базу новастворанага [[Кёнігсбергскі ўніверсітэт|Кёнігсбергскага ўніверсітэта]] (1544)<ref>История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — С. 67, 81.</ref>. Менавіта ў рамках гэтых задум ураджэнец Жамойці, лютэранскі пастар [[Марцінас Мажвідас]] выдаў пры дапамозе прускага герцага ў 1547 г. у [[Калінінград|Кёнігсбергу]] (Прусія) лютэранскі «Катэхізіс» — на заходніх гаворках сучаснай [[жамойцкая мова|жамойцкай мовы (дыялекту)]] з вялікім уплывам гаворак [[пруская мова|прускай мовы]], што было пачаткам друкарства на балцкіх гаворках ВКЛ<ref>''Зинкявичюс, З.'' Откуда родом литовцы… С. 134; ''Гудавичюс, Э.'' История Литвы / Э. Гудавичюс. — Т. 1 : с древнейших времен до 1569 года. — С. 597—599; Живописная Россия: Отечество наше в его земельном, историческом, племенном, экономическом и бытовом значении: Литовское и Белоруское Полесье… С. 93, 101.</ref>. Аднак праграма пераходу сістэмы адукацыі на балцкія гаворкі ў ВКЛ (у тым ліку ў Жамойці) не сустрэла ўвагі і не атрымала падтрымкі ў шляхты ВКЛ<ref>История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — С. 64, 67, 81; ''Зинкявичюс, З.'' Откуда родом литовцы… С. 128—129.</ref>. Наадварот, самы ўплывовы магнацкі род ВКЛ — [[Радзівілы]] на чале з [[Мікалай Радзівіл Чорны|Мікалаем Радзівілам «Чорным»]] — прыняў галоўны ўдзел у мясцовым руху Рэфармацыі ў [[1550]]—[[1570]]-ыя гг., але імкнуўся распаўсюджваць у краіне [[кальвінізм]] і падтрымаў друк рэлігійнай літаратуры на «[[старабеларуская мова|рускай мове]]» ([[Катэхізіс Сымона Буднага|«Катэхізіс» (1562) Сымона Буднага]]) і [[польская мова|польскай мове]] ([[Берасцейская Біблія|«Берасцейская Біблія», 1563]])<ref>История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — С. 68.</ref>. Кальвінізм падтрымала тады большая частка сенатараў ВКЛ — у тым ліку жамойцкі староста [[Ян Геранімавіч Хадкевіч]] (хоць і заснаваў у сваім перыферыйным маёнтку [[Скуодас|Шкуды]]<ref>Пачаткова ў XVI ст. мястэчка называлася Ёханесберг і мела па большасці нямецкае насельніцтва нават у XVIII ст. Гл.: ''Gadon, M.'' Opisanie Powiatu Telszewskiego… С. 53, 56, 57.</ref> лютэранскую кірху для немцаў, але ў галоўнай сядзібе — Шаўкяны — кальвінісцкі збор), жамойцкі кашталян [[Мікалай Нарушэвіч (кашталян жамойцкі)|Мікалай Мікалаевіч Нарушэвіч]], троцкі кашталян [[Ян Янавіч Глябовіч]], падканцлер [[Астафій Багданавіч Валовіч]], новагародскі ваявода [[Павел Сапега (ваявода новагародскі)|Павел Іванавіч Сапега]], вялікі пісар літоўскі [[Леў Іванавіч Сапега]] і іншыя магнаты<ref>История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — С. 68; Гісторыя Беларусі: у 6 т. / Ю. Бохан [і інш.]. — Т. 2. Беларусь у перыяд Вялікага Княства Літоўскага. — С. 507; Живописная Россия: Отечество наше в его земельном, историческом, племенном, экономическом и бытовом значении: Литовское и Белоруское Полесье… С. 93.</ref>. У Жамойці па загаду магнатаў пачалі ўзнікаць з [[1550]]-х гг. кальвінісцкія зборы (храмы), але па іх жа загаду ў [[1580]]-ыя гг. амаль усе яны былі пераведзены ў каталіцкія касцёлы<ref>Гісторыя Беларусі: у 6 т. / Ю. Бохан [і інш.]. — Т. 2. Беларусь у перыяд Вялікага Княства Літоўскага. — С. 524.</ref>. Жамойцкі староста, а пазней віленскі кашталян [[Ян Станіслававіч Кішка]] (каля 1552—1592), прыхільнік [[арыянства]], заснаваў у [[Кедайней|Кейданах]] суполку арыян, аднак галоўную падтрымку іх дзейнасці разгарнуў па-за жамойцкімі землямі — [[Іўе]], [[Лоск]], [[Любча]], [[Вэнграў|Венграў]]<ref>Гісторыя Беларусі: у 6 т. / Ю. Бохан [і інш.]. — Т. 2. Беларусь у перыяд Вялікага Княства Літоўскага. — С. 513.</ref>. Пасля [[Контррэфармацыя|Контррэфармацыі]] на Жамойці, побач з невялікай колькасцю кальвінісцкіх збораў, толькі [[Кедайней|Кейданы]] засталіся (для шляхты) важным цэнтрам [[кальвінізм]]у, [[арыянства]] (да 1658 г.) і [[праваслаўе|праваслаўя]] (меўся значны мужчынскі манастыр і царква з 1652 г.), бо падтрымліваліся біржанскай («кальвінісцкай») галіной князёў [[Радзівілы|Радзівілаў]], уласнікаў Кейданскай латыфундыі. Акрамя таго, у [[Кейданская друкарня|Кейданах мелася значная друкарня (1651—1653)]], суполкі [[шатландцы|шатландцаў]], [[немцы|немцаў]], [[галандцы|галандцаў]] і самая буйная [[кагал|яўрэйская суполка]] ў Жамойці. Толькі ў 1595 г. у [[Вільнюс|Вільні]] быў выдадзены «Катэхізіс» [[Мікалоюс Даўкша|Мікалоюса Даўкшы]], ураджэнца [[Кедайняй|Кейдан]], — першая друкаваная кніга на тэрыторыі ВКЛ на [[літоўская мова|літоўскай мове]], а ў прыватнасці — на заходніх гаворках аўкштайцкага дыялекту [[літоўская мова|сучаснай літоўскай мовы]] (гаворкі вакол гарадоў [[Кедайней|Кейданы]] і [[Шаўляй|Шаўлі]]), якія ў тыя часы атрымалі назву «жамойцкая мова» (lingua Samogitica) тапанімічна — па назве [[Жамойцкае староства|Жамойцкага староства]]<ref>''Зинкявичюс, З.'' К вопросу о происхождении жемайтского диалекта… С. 115; ''Зинкявичюс, З.'' Откуда родом литовцы… С. 129; ''Дзярновіч, А.'' [http://belarus.kulichki.net/index.php?option=com_content&task=view&id=1797&Itemid=70 Жамойць і Літва]; ''Насевіч, В. Л.'' [http://vln.by/node/17 Літва].. С. 205.</ref>. Заклік Даўкшы развіваць высокую культуру на балцкіх гаворках таксама не сустрэў падтрымкі ў шляхты<ref>История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — С. 81.</ref>. Далейшы друк у ВКЛ на балцкіх гаворках (дзейнасць жамойцкага біскупа [[Мельхіёр Гедройц|Мельхіёра Гедройца]], работы [[Канстанцінас Шырвідас|Канстанцінаса Шырвідаса]] і інш.) меў ужо абмежаваны наклад і дапаможны характар — для ўмацавання хрысціянскай веры сярод балтамоўных сялян (некаторыя з якіх яшчэ не адмовіліся поўнасцю ад язычніцкіх абрадаў), а таму меў рэлігійны змест, другаснае (пасля друку на «рускай», лацінскай і польскай мовах) значэнне, зыходзіў ад каталіцкага святарства (а не свецкай шляхты) і быў на «жамойцкай мове» (заходнеаўкштайцкім дыялекце)<ref>История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — С. 81; История Литовской ССР… С. 146.</ref>. За ўзмацненне пазіцый [[каталіцызм]]у і дзейнасць супраць перажыткаў [[язычніцтва]] [[Біскупы жамойцкія|жамойцкі біскуп]] (1576—1609) [[Мельхіёр Гедройц]] быў празваны «другім хрысціцелем Жамойці». Узнятая ў XVI ст. спроба заснаваць сталую традыцыю пісьменнасці і друку на балцкіх гаворках, часта на розных яе варыянтах, аказалася няўдалай у ВКЛ і трывала падтрымлівалася ў XVI—XVIII стст. і пазней толькі ў лютэранскім [[Герцагства Прусія|Герцагстве Прусія]] (напрыклад, дзейнасць [[Балтрамеюс Вілентас|Балтрамеюса Вілентаса]], [[Ёнас Брэткунас|Ёнаса Брэткунаса]], [[Даніэль Клейн|Даніэля Клейна]], [[Крысціонас Данелайціс|Крысціонаса Данелайціса]], [[Філіп Руйгіс|Філіпа Руйгіса]], [[Людвікас Рэза|Людвікаса Рэзы]] і інш.), у тым ліку пры дапамозе правячай мясцовай нямецкай [[Гогенцолерны|дынастыяй Гогенцолернаў]]<ref>История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — С. 81; ''Гудавичюс, Э.'' История Литвы / Э. Гудавичюс. — Т. 1 : с древнейших времен до 1569 года. — С. 595—606; Живописная Россия: Отечество наше в его земельном, историческом, племенном, экономическом и бытовом значении: Литовское и Белоруское Полесье… С. 93, 102; История Литовской ССР… С. 145.</ref>. Прычым гэты друк у Прусіі, які ажыццяўляўся мясцовымі балтамі-лютэранамі, быў працягам моўнай традыцыі [[Марцінас Мажвідас|Мажвідаса]]: кнігі там друкаваліся на заходніх гаворках сучаснай [[жамойцкая мова|жамойцкай мовы (дыялекту)]] з вялікім уплывам [[пруская мова|прускіх гаворак]], а таму мова выданняў вылучалася аддаленасцю ад большасці балцкіх гаворак ВКЛ<ref>''Зинкявичюс, З.'' Откуда родом литовцы… С. 134; ''Дзярновіч, А.'' [http://belarus.kulichki.net/index.php?option=com_content&task=view&id=1797&Itemid=70 Жамойць і Літва].</ref>. Першы поўны пераклад Бібліі на [[жамойцкая мова|жамойцкую мову (дыялект)]] быў надрукаваны ў [[1735]] г. у [[Калінінград|Кёнігсбергу]] ([[Каралеўства Прусія]]) і паўторна надрукаваны пасля выпраўкі ў [[1755]] г. там жа<ref>''Зинкявичюс, З.'' Откуда родом литовцы… С. 134.</ref>. [[Файл:Kraziu kolegija bursa.jpg|thumb|left|Езуіцкі калегіум у [[Мястэчка Кражэй|Крожах]], уфундаваны [[Ян Караль Хадкевіч|Янам Каралем Хадкевічам]]. XVII ст.]] Земскія акты (г.зн. афіцыйнае справаводства), якія захаваліся толькі з сярэдзіны XVI ст., у [[Жамойцкае староства|Жамойцкім старостве]] пісаліся да [[1640]] г. на [[старабеларуская мова|«рускай мове» (г.зн. старабеларускай)]], а пасля — на [[польская мова|польскай мове]]<ref name="ReferenceB"/>. Апошняя рэдакцыя агульнадзяржаўнага і «рускамоўнага» зводу законаў — [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588|трэці Статут ВКЛ (1588)]] — толькі ў [[1614]] г. была надрукавана на польскай мове. [[Польская мова]] пачынае шырока распаўсюджвацца сярод шляхты (у тым ліку жамойцкай) з [[1610]]-х гг., чаму спрыяў хуткі рост сеткі [[езуіты|езуіцкіх]] школ і [[калегіум]]аў (з [[латынь|лацінскай]] і польскай мовамі навучання), дзе адукацыя была на найвышэйшым узроўні ў ВКЛ і таму прывабнай для [[шляхта|шляхты]]<ref>История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — С. 81—83.</ref>. Так, у [[1614]] г.<ref>У літаратуры сустракаюцца і іншыя даты заснавання калегіума ў Крожах — 1616 г. і 1618 г.</ref> [[Старосты жамойцкія|жамойцкі староста]] [[Ян Караль Хадкевіч]] уфундаваў у [[Мястэчка Кражэй|Крожах]] езуіцкі калегіум (1614—1773), а [[езуіты]] пачалі з таго, што знішчылі ў Крожах святыя жамойцкія дубы і зверглі ідалаў, якім частка сялянства ў тыя часы яшчэ пакланялася і давала ім ахвяры жывёламі<ref>Живописная Россия: Отечество наше в его земельном, историческом, племенном, экономическом и бытовом значении: Литовское и Белоруское Полесье… С. 33.</ref>. [[Польская мова]] з той пары стала дамінуючай у культурным жыцці шляхты і святарства Жамойці аж да [[падзелы Рэчы Паспалітай|падзелаў Рэчы Паспалітай]] і нават пазней. Як сведчылі справаздачы жамойцкіх біскупаў у [[Рым]], шляхта не наведвала касцёлаў, дзе набажэнства вялося на балцкіх гаворках<ref>История Литовской ССР… С. 145.</ref>. У Жамойці балцкія гаворкі існавалі галоўным чынам толькі ў асяроддзі сялянства, дробнай і непісьменнай шляхты і парафіяльнага каталіцкага святарства, бо апошняе рэкрутавалася звычайна з ліку сялян, і выкарыстоўваліся асобнымі езуітамі ў якасці дапаможных пры пропаведзях<ref>История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — С. 69.</ref><ref>Выдаваныя ў XVII—XVIII стст. маластаронкавыя польска-літоўскія (польска-літоўска-лацінскія) слоўнікі і лемантары служылі для балтамоўных жыхароў падмуркам для засваення польскай ці лацінскай мовы.</ref>. Яшчэ ў [[1737]] г. жамойцкі біскуп [[Юзаф Міхал Карп]] у сваёй акруговай грамаце рэзка нападаў на многія рэшткі [[язычніцтва]] ў Жамойці сярод сялян<ref>Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генерального штаба. Ковенская губерния… С. 570.</ref>. Самым вядомым месцам каталіцкага паломніцтва аж да сённяшняга часу стала мястэчка [[Жамайчу Калварыя|Жамойцкая Кальварыя]], дзе жамойцкі біскуп [[Юрый Тышкевіч (біскуп віленскі)|Юрый Тышкевіч]] у [[1633]] г. заснаваў [[кальварыя|кальварыю]]. У XVII—XVIII стст., у Жамойці, як і паўсюль у [[ВКЛ]], панаваў росквіт пышнага і каталіцкага мастацтва [[барока]], але рэгіён быў перыферыяй дзяржавы ў адносінах культурных тэндэнцый і развіцця навукі. У [[Кедайней|Кейданах]] была адкрыта [[Кейданская гімназія|кальвінісцкая гімназія (1629—1863)]], дзе з 1647 г. пачалі выкладаць у тым ліку і «рускую мову», але ніколі не выкладалі літоўскую ці жамойцкую; а ў 1741 г. у [[Варней|Ворні]] была пераведзена біскупская духоўная (каталіцкая) семінарыя з [[Кражэй|Крож]] (дзе яна раней існавала з 1570 г.)<ref name="ReferenceC">''Gadon, M.'' Opisanie Powiatu Telszewskiego… С. 39.</ref>. У мястэчку [[Базылянай|Падубісь (Падубісь Базыльянскі)]] у 1749—1835 гг. дзейнічалі адзіны ў Жамойці ўніяцкі базыльянскі кляштар, уніяцкая царква і з 1773 г. [[Ордэн Базыльян|базыльянская]] школа (дзе выкладалася ў тым ліку і «руская мова»)<ref>«Руская мова» вывучалася ва ўсіх школах ордэна базыльян і выкарыстоўвалася толькі пры набажэнствах, а справаводства ўніяцкай царквы ў XVIII ст. вялося выключна на польскай мове.</ref>, якая ў XIX ст. налічвала звыш 300 вучняў<ref>[http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VIII/475 Podubiś Bazyliański w ''Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego'']</ref><ref>У 1836 г. уніяцкая царква па распараджэнні расійскай улады была пераўтворана ў праваслаўную і стала цэнтрам праваслаўнай парафіі, а кляштар базыльян пераўствораны ў праваслаўны манастыр.</ref>. [[Адукацыйная камісія]] (1773) вылучыла Жамойць у 1783 г. у адну з чатырох адукацыйных акруг Літоўскай правінцыі: цэнтрам Жамойцкага аддзела (з трох падакруг) стаў [[Кражэй|горад Крожы]], а школы ў [[Крацінга|Крэцінзе]] і [[Расейняй|Расейнах (Расіенах)]] сталі цэнтрамі падакруг. == Жамойць у часы Расійскай імперыі == === Адміністрацыйная прыналежнасць === [[Файл:Kovno Governorate (1888).jpg|thumb|right|Падзел [[Ковенская губерня|Ковенскай губерні]] (1842—1917) на паветы, 1888 г.]] [[Файл:Kowno dzisiejsza stolica Żmudzi (A. Oleszczyński, 1850).jpg|thumb|right|Малюнак [[Антоній Аляшчынскі|Антонія Аляшчынскага]] ''«[[Каўнас|Коўна]] — цяперашняя сталіца Жамойці»'' ([[1850]] г.)]] Пасля [[трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзела Рэчы Паспалітай]] у 1795 г. тэрыторыя Жамойці была ўключана ў склад [[Літоўская губерня|Літоўскай губерні]] (1795—1801) [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], акрамя паўднёва-ўсходніх раёнаў, якія ўвайшлі ў склад [[Каралеўства Прусія|Прусіі]]. І ў Расійскай імперыі перастала існаваць адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка, якая б мела назву «Жамойць» у афіцыйнай яе назве, аднак назва «Жамойць» стала прысутнічаць у [[Імператар усерасійскі|афіцыйным тытуле расійскага імператара]] — выразам «князь Самагіцкі» аж да 1917 г. Расійскі імператар [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандр I]] (1801—1825) сваім указам ад [[21 верасня|9 (21) верасня]] [[1801]] г. падзяліў Літоўскую губерню на дзве — [[Віленская губерня|Літоўска-Віленскую]] і [[Гродзенская губерня|Літоўска-Гродзенскую губерні]]<ref>Поўны збор законаў Расійскай імперыі. Збор першы. Т. 26, № 20004; История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — С. 111; История Литовской ССР… С. 176.</ref>. Тэрыторыя Жамойці цалкам увайшла ў склад [[Віленская губерня|Літоўска-Віленскай губерні]] (1801—1840)<ref>Żmudź / Encyklopedia Powszechna. — T. 28. — С. 997.</ref>. У 1819 г. прыморскае мястэчка [[Паланга]] з акругай былі перададзены ў склад [[Курляндская губерня|Курляндскай губерні]], але ў 1827 г. зноў вернуты ў склад Літоўска-Віленскай губерні, а пасля ў 1829 г. зноў уключаны ў склад Курляндскай губерні<ref>Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генерального штаба. Ковенская губерния… С. 22.</ref>. 18 ліпеня 1840 г. расійскі імператар [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалай I]] загадаў Сенату перайменаваць Літоўска-Віленскую губерню ў [[Віленская губерня|Віленскую губерню]] (1840—1917)<ref>Поўны збор законаў Расійскай імперыі. Збор другі. Т. 15, аддзяленне 1, № 13678; Żmudź / Encyklopedia Powszechna. — T. 28. — С. 997; История Литовской ССР… С. 176.</ref>. Хоць Жамойць не прадстаўляла сабой асобную адміністрацыйна-тэрытарыяльную адзінку ў Расійскай імперыі, да пачатку 1840-х гг. у афіцыйным расійскім справаводстве Жамойць часам называлася як «Самагіція» ці «самагіцкія паветы» (па-руску «самогитские поветы») — [[Шавельскі павет|Шавельскі]], [[Цельшаўскі павет|Цельшаўскі]], [[Расіенскі павет|Расіенскі]] і [[Панявежскі павет (Расійская імперыя)|Упіцкі паветы]]<ref>Указ от 29 ноября 1824 года «Об учреждении контрактов в городе Шавлях Виленской губернии под именем Самогитских» // Поўны збор законаў Расійскай імперыі. Збор першы. Т. 39, № 30131; указ 27 мая 1831 года «Об установле­нии временного управления по гражданской части в четырёх Самогитских уездах Виленской губер­нии» // Поўны збор законаў Расійскай імперыі. Збор другі. Т. 6, аддзяленне 1, № 4594; указ 12 февраля 1832 года «О прекращении действия особого в Самогитии Начальника и о восстановлении обыкновенного порядка отношений четырех Самогитских уездов с Виленским Губернским Начальством» // Поўны збор законаў Расійскай імперыі. Збор другі. Т. 7, № 5151; Указ от 11 марта 1832 года «О порядке определения римско-католических духовных к должностям в Самогитии» // Поўны збор законаў Расійскай імперыі. Збор другі. Т. 7, аддзяленне 1, № 5225; Указ от 3 мая 1832 года «О непроизводстве двойных окладов чиновникам, командированным из России для исправления должностей земских исправников, заседателей земских судов, городничих и полицмейстеров в четырех самогитских уездах» // Поўны збор законаў Расійскай імперыі. Збор другі. Т. 7, аддзяленне 1, № 5327; Указ от 1 июля 1832 года «О наставлениях касательно долга верноподданичества» // Поўны збор законаў Расійскай імперыі. Збор другі. Т. 7, аддзяленне 1, № 5521; Указ от 19 декабря 1833 года «О учреждении в губерниях, от Польши возвращенных, особых комиссий для рассмотрения метрических и актовых книг» // Поўны збор законаў Расійскай імперыі. Збор другі. Т. 8, аддзяленне 1, № 6644; і інш.</ref>. Існавала таксама каталіцкая [[Жамойцкая дыяцэзія|«Самагіцкая» (Жамойцкая) дыяцэзія]], перайменаваная [[11 кастрычніка]] [[1840]] г. у Цельшаўскую (з цэнтрам у [[Варней|Ворнях]]), а ў 1848 г. старая назва «Самагіцкая» была зноў дазволена расійскімі ўладамі да выкарыстання побач з новай<ref>Поўны збор законаў Расійскай імперыі. Збор першы. Т. 25, № 18504; Указ 11 октября 1840 года «О переименовании Литовского Евангелическо-Реформаторского Синода в Виленский, а Самогитской Римско-Католической Епархии в Тельшевскую» // Поўны збор законаў Расійскай імперыі. Збор другі. Т. 15, аддзяленне 1, № 13854.</ref>. Тым жа ўказам 11 кастрычніка 1840 г. большая частка зямельнай маёмасці цельшаўскага біскупа перайшла ў валоданне дзяржаўнага скарбу Расійскай імперыі, што значна звузіла фінансавыя мажлівасці дыяцэзіі<ref name="ReferenceC"/>. [[18 снежня]] [[1842]] г. са складу Віленскай губерні былі вылучаны паветы з пераважна балтамоўным сялянскім насельніцтвам губерні, з якіх была створана [[Ковенская губерня]] (1842—1917), атрымаўшая неафіцыйную назву «Самагіція» («Жамойць», «Жмудзь»)<ref>''Корнилов, И.'' Русское дело в Северо-Западном крае… С. 4, 20, 22; ''Арсеньев, К.'' Статистические очерки России… С. 180—181.</ref><ref>История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — С. 112.</ref>. Цэнтрам Ковенскай губерні стаў [[Каўнас|горад Коўна (цяперашні горад Каўнас)]]. У [[Каўнас|Коўна]] (пабліжэй да губернскай адміністрацыі) па загаду расійскіх улад у 1864 г. была пераведзена і рэзідэнцыя [[Жамойцкае біскупства|жамойцкага (цельшаўскага) біскупа]]. З 1795 г. мовай афіцыйнага справаводства стала [[руская мова]], аднак да канца падаўлення [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|Лістападаўскага паўстання (1830—1831)]] афіцыйна выкарыстоўвалася паралельна і [[польская мова]] ў многіх дзяржаўных установах, асабліва дваранскіх і судовых. Жамойць заўсёды ўваходзіла ў склад [[Літоўскае генерал-губернатарства|Літоўскага (Віленскага) генерал-губернатарства]], а таму была часткай [[Паўночна-Заходні край|Паўночна-Заходняга края]] Расійскай імперыі — з усімі наступствамі гэтай прыналежнасці. === Жамойць у час вайны 1812 года, Лістападаўскага і Студзеньскага паўстанняў === [[Файл:Kovenskaya gubernia.jpg|thumb|right|[[Ковенская губерня]] (1842—1917)]] У [[1812]] г. Жамойць была перыферыяй [[Вайна 1812 года|франка-рускай вайны]], але мясцовыя каталіцкія маянткоўцы пастаўлялі харчаванне для армій [[Напалеон I Банапарт|Напалеона I]]. Каб прадухіліць незадаволенасць сялян, [[Біскупы жамойцкія|жамойцкі біскуп]] [[Юзаф Арнульф Гедройц]] (у сваім пасланні ад [[5 жніўня]] [[1812]] г. парафіяльнаму святарству) спецыяльна загадваў сялянам безумоўна падпарадкоўвацца маянткоўцам<ref>История Литовской ССР… С. 120.</ref>. Жамойць стала важным і актыўным раёнам [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|Лістападаўскага паўстання (1830—1831)]] і [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|Студзеньскага паўстання (1863—1864)]], якія былі ўзняты шляхтай Літвы і Беларусі, бо Жамойць мела стратэгічнае значэнне з-за свайго выхаду да [[Балтыйскае мора|Балтыйскага мора]]: адсутнасць у дастатковай колькасці ў паўстанцаў [[Агнястрэльная зброя|агнястрэльнай зброі]] рабіла адзіна магчымым яе падвоз з-за мяжы толькі на караблях — да порта [[Паланга|Палангі]] ([[Курляндская губерня]]) побач з жамойцкай [[Крацінга]]й<ref>История Литовской ССР… С. 195, 215.</ref>. Акрамя таго, у паўстаннях на Жамойці (акрамя шляхты) прыняла ўдзел значная колькасць мясцовага сялянства, якое ўдавалася падымаць на барацьбу толькі пры дапамозе прапаганды мясцовых каталіцкіх ксяндзоў. У [[1863]] г. самую вялікую вядомасць атрымаў лідар жамойцкіх паўстанцаў-сялян ксёндз [[Антанас Мацкявічус]] (1828—1863)<ref>История Литовской ССР… С. 213.</ref>. === Структура дваранскага землеўладання === [[Файл:Plunges Oginskio dvaras.JPG|thumb|left|Палац (1879) князёў Агінскіх у [[Плунге|Плунгянах]] у стылі [[неарэнесанс]]]] [[Файл:Palanga Palac Tyszkiewiczow.JPG|thumb|left|Палац (1897) графаў Тышкевічаў у [[Паланга|Паланзе]] ў стылі [[неарэнесанс]]]] У Расійскай імперыі землі Жамойці аж да [[Лютаўская рэвалюцыя|Лютаўскай рэвалюцыі (1917)]] вылучаліся вялікай канцэнтрацыяй зямельных латыфундый, як мясцовых каталіцкіх уласнікаў, так і рускіх: каля 60 уласнікаў валодалі 1/3 зямлі<ref>История Литовской ССР… С. 180.</ref>. Пасля далучэння зямель [[ВКЛ]] да Расійскай імперыі ў выніку падзелаў Рэчы Паспалітай у многіх нелаяльных мясцовых уласнікаў расійская ўлада канфіскавала маёнткі і пачала раздаваць рускім дваранам ці прадаваць мясцовым латыфундыстам. Так, на Жамойці расійскія дваране графы [[род Зубавых|Зубавы]] атрымалі вялізныя латыфундыі [[Юрбаркас|Юрбург]] і [[Таўраге|Таўрогі]] (51 тыс. дзесяцін), пазней прададзеныя дзяржаўнаму скарбу; латыфундыі {{нп5|Грузджэй|Груздзе|lt|Gruzdžiai}} і [[Жагарэ|Жагоры]] (146 тыс. дзесяцін); латыфундыі [[Крацінга]] і [[Плунге|Плунгяны]] (60 тыс. дзесяцін); і [[Шавельская эканомія|Шавельскую эканомію]] (64 тыс. дзесяцін); князі [[род Васільчыкавых|Васільчыкавы]] — латыфундыі [[Юрбаркас|Юрбург]] і [[Таўраге|Таўрогі]] (51 тыс. дзесяцін), падараваныя расійскім імператарам [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалаем I]]; графы Кайсаравы — Лабгіры (28 тыс. дзесяцін); [[род Нарышкіных|Нарышкіны]] набылі ў Зубавых латыфундыі Груздзе і [[Жагарэ|Жагоры]] (146 тыс. дзесяцін); графы [[род Татлебенаў|Татлебены]] — маёнтак [[Кедайней|Кейданы]] (у 1866 г.); і г.д.<ref>Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генерального штаба. Ковенская губерния… С. 585—589; ''Aftanazy, R.'' Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej : w 11 t. / R. Aftanazy. — Wrocław — Warszawa — Kraków : Zaklad im. Ossolinskich Wyd-wo, 1993. — Cz. 1. Wielkie księstwo Litewskie. Inflanty. Kurlandia. — T. 3. Województwo trockie, Księstwo Żmudzkie, Inflanty Polskie, Księstwo Kurlandzkie. — 413 s.</ref> Гэта прывяло на Жамойці (а пазней — у створанай [[Ковенская губерня|Ковенскай губерні]]) да найбольшай канцэнтрацыі латыфундый рускіх маянткоўцаў сярод [[Паўночна-Заходні край|усіх паўночна-заходніх губерняў]] Расійскай імперыі, што толькі ўзмацнілася пасля антырасійскіх паўстанняў мясцовай шляхты ў 1831 і 1863 гадах і чарговых канфіскацый. Значна скарацілася на Жамойці колькасць маёнткаў князёў [[Радзівілы|Радзівілаў]] — яны страцілі ці прадалі такія значныя свае шматвяковыя валоданні як латыфундыі [[Біржай|Біржы]], [[Кедайней|Кейданы]] і інш. Так, пасля [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|Лістападаўскага паўстання (1830—1831)]] на Жамойці былі канфіскаваны маёнткі асобных прадстаўнікоў мясцовых каталіцкіх родаў — князёў [[Сапегі|Сапегаў]] (маёнтак [[Скуодас|Шкуды]]), графаў [[Плятэры|Плятэраў]] (маёнтак [[Дусятас|Дусяты]]), [[Род Залускіх|Залускіх]] (маёнтак [[Гульбіны]]), [[Род Станевічаў|Станевічаў]] (маёнтак {{нп5|Лідувенай|Лідавяны|lt|}}), Страшэвічаў (маёнтак {{нп5|Рагувеле|Рогаў|lt|Raguvėlė}}), Трускоўскіх (маёнтак Трускаў) і г.д.<ref>''Iwaszkiewicz, J.'' Wykaz dóbr ziemskich skonfiskowanych przez rządy zaborcze w latach 1773—1867… С. 42.</ref> Пасля [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|Студзеньскага паўстання (1863—1864)]] былі канфіскаваны валоданні Гейштараў (маёнтак Ігнацагрод), графаў [[Чапскія|Чапскіх]] (маёнтак [[Кедайней|Кейданы]] і Калнабяржэ), Віткевічаў (маёнтак Пашаўша) і г.д.<ref>''Iwaszkiewicz, J.'' Wykaz dóbr ziemskich skonfiskowanych przez rządy zaborcze w latach 1773—1867… С. 43—44.</ref> Нягледзячы на гэта, на Жамойці пасля 1864 г. захоўвалася большая, чым у рускіх уласнікаў, колькасць латыфундый мясцовых каталіцкіх уласнікаў — графаў [[Тышкевічы|Тышкевічаў]] (маёнткі [[Біржай|Біржы]], [[Паланга]]<ref>Горад Паланга ўваходзіў у склад Курляндскай губерні Расійскай імперыі, але побач з горадам Крацінга Ковенскай губерні.</ref>, [[Крацінга]], [[Раўдондварыс|Чырвоны Двор]], Шукяны, [[Куртувенай|Куртавяны]], [[вёска Дарбенай|Дарбяны]], Бабціны і інш.), графаў [[Тызенгаўзы|Тызенгаўзаў]] (маёнткі Солы, [[Рокішкіс|Ракішкі]] і інш.), графаў [[Агінскія|Агінскіх]] (маёнткі [[Рыетавас|Рэтава]], [[Плунгэ|Плунгяны]] і інш.), [[Карпы (род)|Карпаў]] (маёнткі [[Ёнішкеліс|Яганішкеле]], [[вёска Смільгяй|Смільге]], [[Клавайней|Клаваны]] і інш.), князёў [[Радзівілы|Радзівілаў]] (маёнтак [[вёска Таўенай|Тавяны]]), графаў [[Плятэры|Плятэраў]] (маёнткі Бяльмонты, [[вёска Карцяна|Карцяны]], Шатэйкі, Вількяны, [[Швекшна|Швекшне]] і інш.), графаў [[Касакоўскія|Касакоўскіх]] (маёнткі [[Ёнава|Янава]], Марцінішкі і інш.), графаў [[Валовічы|Валовічаў]] (маёнтак Савятышкі), князёў [[Друцкія-Любецкія|Друцкіх-Любецкіх]] (маёнткі [[Ужвянціс|Ужвенты]], Капяны і інш.), графаў [[Пуслоўскія|Пуслоўскіх]] (маёнткі [[вёска Жыдыкай|Жыдыкі]], [[Таўрагнай|Таўрагіны]], Элеанорава і інш.), баронаў фон дэр [[род Ропаў|Ропаў]] (маёнткі [[Шэдува|Шадаў]], Радзівіланы, Жыляны, Даўкшагола, Юхнайце і інш.), якія звычайна стала пражывалі ў сваіх жамойцкіх сядзібах. Да сярэднезаможнага мясцовага каталіцкага дваранства адносіліся [[Камары (род)|Комары]], графы [[Забелы (род)|Забелы]], [[род Бурбаў|Бурбы]], [[Лапацінскія]], [[Білевічы]], [[род Храпавіцкіх|Храпавіцкія]], [[род Гурскіх|Гурскія (Горскія)]], [[род Пілсудскіх|Пілсудскія]], графы [[Чапскія]], [[Пшацішэўскія|Пжацішэўскія]], [[Касцялкоўскія]], [[Даўгялы (род)|Даўгялы]], [[род Коньчаў|Коньчы]], [[род Монтвілаў|Монтвілы]], [[род Шэметаў|Шэметы]], [[род Мінейкаў|Мінейкі]], Заны, Пяткевічы, [[род Марыконі|Марыконі]], [[Хлявінскія]], [[Сясіцкія]], [[Рутоўскія]] і інш.<ref>Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генерального штаба. Ковенская губерния… С. 585—589; История Литовской ССР… С. 180; ''Aftanazy, R.'' Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej : w 11 t. / R. Aftanazy. — Wrocław — Warszawa — Kraków : Zaklad im. Ossolinskich Wyd-wo, 1993. — Cz. 1. Wielkie księstwo Litewskie. Inflanty. Kurlandia. — T. 3. Województwo trockie, Księstwo Żmudzkie, Inflanty Polskie, Księstwo Kurlandzkie. — 413 s.</ref> У [[1890]]-ыя гг. у Ковенскай губерні дваране (5224 маёнткі) валодалі 40,6 % усёй зямлі, а сярод сялян пераважалі дробныя ўласнікі, якія мелі да 10 дзесяцін<ref name="История Литовской ССР... С. 248">История Литовской ССР… С. 248.</ref>. === Эканамічнае развіццё === [[Файл:Rietavo Sv.ark.Mykolo baznycia.JPG|thumb|Касцёл Святога архангела Міхаіла (1873) у [[неараманскі стыль|неараманскім стылі]] ў маёнтку [[Рыетавас|Рэтава]] князёў [[Агінскія|Агінскіх]]]] Сяляне па большасці жылі бедна, акрамя невялікай колькасці тых, якія хадзілі на заробкі ў найбліжэйшыя партовыя гарады ці [[Усходняя Прусія|Усходнюю Прусію]]<ref>Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генерального штаба. Ковенская губерния… С. 589.</ref>. У [[1861]] г. у Расійскай імперыі было [[Сялянская рэформа ў Расійскай імперыі|адменена прыгоннае права]], чым быў адкрыты шлях для інтэнсіўнага развіцця [[капіталізм|капіталістычных адносін]], хоць і да таго часу ў [[Ковенская губерня|Ковенскай губерні]] мелася значная праслойка асабіста вольных сялян (у 1860 г. — 54 %), а каля 25 % прыгонных сядзелі на [[чынш]]ы<ref>История Литовской ССР… С. 180, 181.</ref>. [[Яўрэі]] таксама ўвесь час былі катэгорыяй асабіста вольнага насельніцтва і займалі дамінуючыя пазіцыі ў сферы гандлю і рамяства<ref>Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генерального штаба. Ковенская губерния… С. 591.</ref>. Тым не менш, галоўнымі рухавікамі эканомікі губерні былі сярэднія і заможныя каталіцкія дваране, а базай эканомікі заставалася [[сельская гаспадарка]] іх маёнткаў<ref>Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генерального штаба. Ковенская губерния… С. 589—590.</ref>. Самыя перадавыя тэхналогіі прыносіліся ў край мясцовымі дваранамі. Так, яшчэ ў [[1855]] г. заможны маянтковец [[Віленская губерня|Віленскай]] і [[Ковенская губерня|Ковенскай губерняў]] граф [[Райнальд Тызенгаўз]] купіў першыя ў Ковенскай і Віленскай губерні [[параход]]ы: вялікі хадзіў па [[Нёман|рацэ Нёман]], а меншы — па [[Вілія|рацэ Вілія]]<ref>Живописная Россия: Отечество наше в его земельном, историческом, племенном, экономическом и бытовом значении: Литовское и Белоруское Полесье… С. 54.</ref>. А з [[1870]]-ых гг. князь [[Багдан Ірэніевіч Агінскі|Багдан Агінскі]] (1848—1909) ствараў са свайго маёнтка [[Рыетавас|Рэтава]] ўзорны прагрэсіўны эканамічны і культурны цэнтр: мелася гута; фабрыка па вырабу сельскагаспадарчых машын; сімфанічны аркестр; музычная школа; ветраная электрастанцыя (1892); лакальная [[Тэлефонная сувязь|тэлефонная лінія]] (1892), якая злучыла маёнткі Рэтава, Плунгяны ([[Міхал Ірэніевіч Агінскі|Міхала Агінскага]]) і [[Крацінга]] (графаў [[Тышкевічы|Тышкевічаў]]); і інш. У [[1900]] г. мясцовыя заможныя каталіцкія маянткоўцы (Тышкевічы, Агінскія, [[род Мяйштовічаў|Мяйштовічы]], Коньчы, Завішы, Комары, [[род Венцлавовічаў|Венцлавовічы]] і інш.) па прыкладу мінскіх дваран з [[Мінскае таварыства сельскай гаспадаркі|Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі]] стварылі сваё [[Ковенскае таварыства сельскай гаспадаркі]] для супольнай арганізацыі намаганняў па эканамічнаму развіццю губерні. У таварыства запрашаліся і рускія землеўласнікі: напрыклад, [[Пётр Аркадзевіч Сталыпін|Пётр Сталыпін]] быў яго першым старшынёй (1901—1902), бо валодаў у губерні канфіскаваным у графаў [[Чапскія|Чапскіх]] маёнткам Калнабяржэ. Прамысловасць была развіта адносна слаба. Малазямелле прымушала сялян у пачатку XX ст. эмігрыраваць у [[Велікабрытанія|Велікабрытанію]], [[ЗША]], [[Лацінская Амерыка|Лацінскую Амерыку]]<ref name="История Литовской ССР... С. 248"/>. === Рэлігійна-культурнае жыццё Жамойці ў Расійскай імперыі === [[Файл:Simonas Daukantas.png|thumb|left|[[Сіманас Даўкантас]] (1793—1864)]] [[Файл:Motiejus Valančius, Bishop of Samogitia.jpg|thumb|Жамойцкі біскуп [[Матэюс Валанчус]] (1801—1875)]] [[Файл:Poetas Antanas Strazdas.jpg|thumb|Ксёндз і паэт [[Антанас Страздас]] (1760—1833), выхаванец [[Варнейская семінарыя|Варнейскай семінарыі]]. Партрэт-уяўленне аўтарства [[Эдвард Матэй Ромер|Эдварда Ромера]], 1877 г.]] У сярэдзіне XIX ст. Жамойць стала месцам т.зв. «[[Жамойцкае адраджэнне|Жамойцкага адраджэння]]» (хуткага развіцця свецкай літаратуры на [[жамойцкая мова|жамойцкай гаворцы (мове)]] і [[літоўская мова|літоўскай мове]]), а пазней — месцам фармавання літоўскага нацыянальна-дэмакратычнага руху, што было забяспечана падтрымкай каталіцкага святарства (у першую чаргу — каталіцкіх біскупаў [[Матэюс Валанчус|Матэюса Валанчуса]] і [[Антанас Баранаўскас|Антанаса Баранаўскаса]]) і сістэмай каталіцкіх школ і семінарый<ref>История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — С. 123—127, 128—132.</ref>. У [[1803]] г. у [[Вільнюс|Вільні]] быў створаны [[Віленскі ўніверсітэт]], дзе сярод многіх выкладчыкаў і студэнтаў вялікую папулярнасць атрымаў [[рамантызм]], які заклікаў праяўляць цікавасць да простанароднай культуры і мовы<ref>История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — С. 123.</ref>. У [[1808]] г. у [[Варшава|Варшаве]] ксяндзом [[Францішак Ксаверый Богуш|Францішкам Ксаверыем Богушам]] была надрукавана кніга «Аб пачатку народа і мовы літоўскай», якая сцвярджала, што «літоўская мова» — гэта [[балцкія мовы|балцкая мова]], вельмі старажытная і ўнікальная; што «літоўцы» — гэта балцкі народ; і заклікала шляхту Літвы зрабіць літоўскую (балцкую) мову мовай высокай культуры<ref>История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — С. 123—124.</ref>. Аднак на Віленшчыне ідэі Богуша не атрымалі папулярнасці, а знайшлі сваю падтрымку ў студэнта Віленскага ўніверсітэта і ўраджэнца Жамойці, селяніна [[Сіманас Даўкантас|Сіманаса Даўкантаса]], які пазней аказаў уплыў на дробных шляхціцаў з Жамойці [[Сіманас Станявічус|Шымана Станевіча (Сіманаса Станявічуса)]] і [[Дыянізас Пошка|Дыянізія Пашкевіча (Дыянізаса Пошку)]]<ref name="ReferenceD">История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — С. 124—125.</ref>. Даўкантас, Станявічус і Пошка сталі балтамоўнымі паэтамі і гісторыкамі-аматарамі, якія першапачаткова прызнаваліся ў любві да роднай Жамойці (а пасля шырэй — Літвы), лічылі [[жамойты|жамойтаў]] і [[літоўцы|літоўцаў]] адным народам і мэтанакіравана пачалі ствараць творы высокай культуры на [[жамойцкая мова|жамойцкай мове (гаворцы)]]<ref>[[Жамойцкая мова]], на якой пісаліся творы С. Валюнаса, С. Даўкантаса, С. Станявічуса і іншых асоб у XIX ст. у часы «Жамойцкага адраджэння» і якая зараз часцей разглядаецца як дыялект [[Літоўская мова|сучаснай літоўскай мовы]], склалася (на думку З. Зіняквічуса) галоўным чынам на аснове гаворак [[Куршы|куршаў]] ці (на думку [[Валянцін Васілевіч Сядоў|В. В. Сядова]] і [[Алег Сяргеевіч Шырокаў|А. С. Шырокава]]) на аснове гаворак старажытных [[Жамойты|жамойтаў]] і часткова [[Куршы|куршаў]]. Гл.: ''Зинкявичюс, З.'' Откуда родом литовцы… С. 129; Языки мира: Балтийские языки. — Москва, 2006. — С. 146—147.</ref> і адначасова на [[польская мова|польскай мове]], хоць многія значныя кнігі Даўкантаса і Пошкі былі надрукаваны толькі ў канцы XIX — пачатку XX ст.<ref name="ReferenceD"/> Аднак дзейнасць Даўкантаса, Станявічуса, Пошкі і іншых жамойцкіх ураджэнцаў у [[1820]]—[[1840]]-ыя гг. не аказала вялікага ўплыву на мясцовае сярэдняе і заможнае каталіцкае дваранства Жамойці і Віленшчыны. Для мясцовых польскамоўных каталіцкіх сярэдніх і заможных дваран [[Паўночна-Заходні край|літоўска-беларускіх губерняў]] у першай палове XIX ст. было больш характэрна называць сябе і славянамоўнае сялянства (у першую чаргу беларускамоўнае сялянства) «літоўцамі» (ці па-польску «літвінамі»), а ўсё балтамоўнае насельніцтва [[Ковенская губерня|Ковенскай]] і [[Віленская губерня|Віленскай губерні]] — «жамойтамі» (ці па-польску «жмудзінамі»)<ref>''Эркерт, Р. Ф.'' [http://dlib.rsl.ru/loader/view/01003543776?get=pdf Взгляд на историю и этнографию западных губерний России : (с атласом)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160303234943/http://dlib.rsl.ru/loader/view/01003543776?get=pdf |date=3 сакавіка 2016 }}…С. 8, 64; ''Реклю, Э.'' [http://dlib.rsl.ru/loader/view/01004461306?get=pdf Россия европейская и азиатская] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160303211904/http://dlib.rsl.ru/loader/view/01004461306?get=pdf |date=3 сакавіка 2016 }} : в 2 т. / Э. Реклю. — Т. 1. — С. 124; ''Снегирев, И. М.'' Русские простонародные праздники и суеверные обряды : в 4 вып. — 1837. — Вып. 1. — С. 94.</ref><ref>Напрыклад, паводле афіцыйных дакументаў Міністэрства народнай асветы Расійскай Імперыі ад 1803 г., у друкарні Віленскага ўніверсітэта (якой заведвалі ксяндзы езуіты) і віленскай друкарні ксяндзоў базыліянаў мова выданняў на балцкіх гаворках афіцыйна пазначалася па традыцыі як «самогицкий язык» (г.зн. «жамойцкая мова» ці «жмудская мова»). Гл.: [http://dlib.rsl.ru/loader/view/01004166139?get=pdf Сборник материалов для истории просвещения в России, извлеченных из Архива Министерства народного просвещения]{{Недаступная спасылка}}. — Санкт-Петербург, 1902. — Т. 4. Вып.1. — С. 341—342.</ref><ref>Ананімны сучаснік Y.Q. у часопісе «Dziennik Wileński» (1817 г., № 33) аспрэчыў высновы трактата «Аб пачатку народа і мовы літоўскай» ксяндза [[Францішак Ксаверый Богуш|Францішка Ксаверыя Богуша]] аб балцкасці сучасных і старажытных літоўцаў, у тым ліку спасылаючыся на работы шведскага гісторыка Тунмана. Ананімны сучаснік адзначыў, што ўсім вядома, што сялянства ў Літве славянскае, а старажытныя літоўцы паходзяць не ад герулаў (як кажа ксёндз Богуш), а ад славянскага народа «леты», на славянскую мову якіх часткова паўплывалі готы і фіны, аднак «механізм мовы» ў канечным выніку застаўся славянскім на тры чвэрці моўнага складу (Гл.: [http://ebuw.uw.edu.pl/Content/22974/zip/ «Dziennik Wileński», 1817 г., № 33. С. 332, 335]). А прыведзеныя ксяндзом Богушам прыклады «літоўскіх слоў» ананімны сучаснік Y.Q. вызначыў як «жамойцкую мову», а не «літоўскую»: «Падабалася Богушу для забавы ці для смеху ў такім вялізным гістарычным трактаце шэсць старонак на жамойцкую этымалогію не пашкадаваць» (Гл.: [http://ebuw.uw.edu.pl/Content/97861/zip/ «Pamiętnik Warszawski», 1817 г. Т. 9 (grudzień). С. 475.]).</ref>. Тых жа нешматлікіх збяднелых каталіцкіх дваран і балтамоўную інтэлігенцыю Жамойці, якія ў канцы XIX — пачатку XX ст. пачалі цікавіцца балцкімі гаворкамі і лічыць, што «літоўцы» (ці па-польску «літвіны») — гэта [[балты]], мясцовае сярэдняе і заможнае каталіцкае дваранства літоўска-беларускіх губерняў пачало называць «[[літваманы|літваманамі]]»<ref>''Buchowski, K.'' [http://pbc.biaman.pl/Content/2045/litwomani_i_polonizatorzy.pdf Litwomani i polonizatorzy : mity, wzajemne postrzeganie i stereotypy w stosunkach polsko-litewskich w pierwszej połowie XX wieku]… С. 26; История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — С. 137.</ref>. [[Файл:Cerkve1.jpg|thumb|left|Праваслаўная царква Успення Божай Маці (1894) у [[горад Мажэйкей|горадзе Мажэйкеі]]. Фота 2009 г.]] Поспех руху па папулярызацыі жамойцкай мовы (гаворкі) наступіў пасля [[1848]] г., калі Даўкантас прапанаваў новапрызначанаму [[Біскупы жамойцкія|жамойцкаму біскупу]] (1849—1875) [[Матэюс Валанчус|Матэюсу Валанчусу (Валанчэўскаму)]], першаму біскупу сялянскага паходжання, напісаць на жамойцкай гаворцы гісторыю [[Жамойцкае біскупства|Жамойцкага біскупства]], а Валанчус пачаў патрабаваць ад ксяндзоў казаць пропаведзі ў Жамойцкім біскупстве на [[жамойцкая мова|жамойцкай гаворцы]] і адкрываць школы пры касцёлах з навучаннем на жамойцкай гаворцы. Гэты крок яшчэ больш узмацніў аўтарытэт Валанчуса сярод жамойцкіх сялян, празваўшых Валанчуса «жамойцкім князем»<ref name="ReferenceE">История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — С. 126.</ref>, хоць каталіцкія біскупы ў Жамойці атрымлівалі аўтарытэт сярод сялян апрыёры. Умела лавіруючы паміж афіцыйнай расійскай адміністрацыяй і польскамоўным каталіцкім дваранствам, Валанчус здолеў пашырыць сферу выкарыстання жамойцкай гаворкі [[літоўская мова|літоўскай мовы]], прадухіліць русіфікацыю каталіцкага касцёла ў [[Ковенская губерня|Ковенскай губерні]], што пачала шырыцца ў іншых [[Паўночна-Заходні край|літоўска-беларускіх губернях]], а таксама арганізаваць друк літоўскамоўнай літаратуры ў суседняй лютаранскай [[Усходняя Прусія|Усходняй Прусіі]], дзе [[літоўская літаратура]] заўжды падтрымлівалася, і т.зв. [[кніганошы|рух «кніганош» (1864—1904)]]<ref>История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — С. 126, 130—131.</ref>. Аднак папулярызацыя жамойцкай гаворкі літоўскай мовы закранула толькі сялянскую масу і ксяндзоў, многія з якіх таксама паходзілі з сялян, і таму была больш ліквідацыяй непісьменнасці, чым увядзеннем «літоўскай мовы» у дваранскія колы<ref>История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — С. 125—127, 130—132.</ref>. Гэта значна адрознівалася ад працэсу папулярызацыі [[беларуская мова|беларускай мовы]], што падтрымлівалася дваранамі Беларусі: напрыклад, у [[1852]] г. у [[Мінск]]у прэм’ера п’есы «Ідылія» («Sielanka») двараніна [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча]] (закліка да паразумення паміж дваранамі і сялянамі і адзінства) была арганізавана мінскімі каталіцкімі дваранамі, якія і былі галоўнымі гледачамі. У [[1840]]—[[1850]]-я гг. Дунін-Марцінкевіч з трупай свайго тэатра ласкава запрашаўся ў многія дваранскія сядзібы Беларусі, нават нелегальна, бо з [[1852]] г. дзейнасць яго тэатра была забаронена<ref>16 лютага 1856 г. [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч]], які пісаў раней і па-польску, і па-беларуску, напісаў публіцыстычны верш «Хіба я стары?» з праграмным крэда: ''«Як раіць [[Уладзіслаў Сыракомля|пясняр Сыракомля]], пішу я цяпер, як заўсёды, на [[беларуская мова|мове мужычай]]»''. А 10 снежня 1856 г. у Мінску напісаў вершаванае апавяданне «Літаратарскія клопаты» з прысвячэннем [[Уладзіслаў Сыракомля|Уладзіславу Сыракомлю]], дзе апісаў, як ахвотна ў Магілёўскай губерні каталіцкія маянткоўцы (у тым ліку жанчыны) папулярызуюць творы Марцінкевіча: ''«Там амаль кожны маянтковец з ахвотаю і энтузіязмам паўтарае перад грамадою сваіх сялян усё, што толькі на [[беларуская мова|іх мове]] надрукавана, паколькі ён гэтых сялян дзецьмі сваімі называе. Міла назіраць, як прыгожая, з арыстакратычным выхаваннем, таленавітая дзяўчына, як багатая цнотамі гаспадыня вясковага панскага двара, сабраўшы ў святочны дзень дваровую чэлядзь і сялянак, якія прыйшлі на нараду або з якой просьбай да пані, чытае перад усцешанымі ўрыўкі з „Гапона“, „Вечарніц“ або з „Купалы“, а пачцівыя сялянкі слухаюць сцэны; удзячныя сваім чытальніцам, вяртаюцца яны ўзрушаныя дамоў, у сямейных колах апавядаючы, як паны апісваюць іх звычаі і ахвотна цікавяцца іх доляй. Таму селянін наш, набываючы да паноў нейкую сімпатыю, мацней з імі звязваецца і паволі выцясняе са свайго сэрца ўкаранёны з дзяцінства супраць тых жа паноў погляд, таму селянін, бачачы на сваёй зразумелай мове кніжку, у якой апісваюцца звычаі і абрады, перададзеныя яму па традыцыі ад продкаў, рад бы такую прачытаць, сам набірае ахвоты вучыцца або заахвочвае сваіх дзяцей. У гэтым я пераканаўся на ўласныя вочы, якія заплылі слязою радасці і ўзрушэння…»''. Гл.: ''Дунін-Марцінкевіч, В.'' Збор твораў: у 2 т. — Т. 2. — С. 92—93, 381, 572, 574. Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч яшчэ ў 1859 г. пачаў рабіць першы пераклад на беларускую мову польскамоўнай паэмы «Пан Тадэвуш», якую напісаў [[Адам Міцкевіч]].</ref><ref>Цікава, што, калі пасля задушэння паўстання адміністрацыя [[Літоўскае генерал-губернатарства|віленскага генерал-губернатара]] падштурхоўвала мясцовае дваранства прыносіць вернападданыя адрасы расійскаму імператару, [[Прадвадзіцелі (маршалкі) дваранства Мінскай губерні|мінскі губернскі маршалак]] [[Яўстах Станіслававіч Прушынскі|Яўстах Прушынскі]] прамовіў свой адрас у верасні 1863 г. ад імя дваран Мінскай губерні на беларускай мове. Рускі чыноўнік адміністрацыі віленскага генерал-губернатара Масолаў, сведка падзеі, напісаў у мемуарах, што гэты беларускамоўны адрас палічылі за чарговую хітрасць мясцовых каталіцкіх дваран («палякаў»): «Ковенскае дваранства прадставіла адрас за 500-мі подпісамі 26 жніўня, затым гродзенскае — у сярэдзіне верасня; у канцы верасня і мінскае разам з новым маршалкам Прушынскім, чалавекам выдатнай сумленнасці, сілы волі і розуму. Вырашыўшы скласці адрас, ён напісаў агульнае пасланне на беларускай мове з выказваннем сваіх перакананняў. У ім ён выказаў упэўненасць у гістарычнай неабходнасці зліцця [[Паўночна-Заходні край|заходніх губерняў]] з Расіяй, але ў той жа час неабходнасць гэтага зліцця ён даказваў думкай аб панславізме. Думка гэта пусціла карані ў Мінскай губерні, бо ў ёй заключалася вядомая хітрасць палякаў, якія на ўсё згодны, абы толькі не быць і не называцца рускімі». (Гл.: ''Масолов, А. Н.'' Виленские очерки 1863—1865 гг. / А. Н. Масолов // Русская старина. — 1883. — Т. 40. — С. 585.).</ref><ref>Мінскі маянтковец і мемуарыст [[Міхал Крыспін Паўлікоўскі]] напісаў у сваіх мемуарах аб стаўленні дваран Беларусі да беларускай мовы ў канцы XIX — пачатку ХХ ст.: ''«Маёнтак быў, як правіла, прыхільны да беларушчыны. З селянінам размаўлялі па-беларуску. Правільная і беглая беларуская гаворка была як бы своеасаблівым стылем. Заахвочванне беларускай мовы, фальклору і звычаю і клопат пра іх лічыліся адзіным плённым, і прытым легальным, спосабам змагання з [[русіфікацыя]]й»''. Гл.: ''Pawlikowski, M.K.'' Mińszczyzna… С. 301.</ref>. А рэха тых гучных падзей успамінаў яшчэ [[Эдвард Адамавіч Вайніловіч|Эдвард Вайніловіч]]<ref>''Woyniłłowicz, E.'' Wspomnienia … С. 210.</ref>. Пасля Валанчуса дзейнасць па папулярызацыі балтамоўнага пісьменства і літаратуры ўзначаліў ксёндз [[Антанас Баранаўскас]], які паходзіў з сялян, быў гадаванцам [[Варнейская семінарыя|Варнейскай семінарыі]] ([[Ковенская губерня]]) і прафесарам Ковенскай семінарыі, а пазней стаў [[Ломжынскае біскупства|сейненскім біскупам]] (1897—1902) — у [[Сувалкаўская губерня|Сувалкаўскай губерні]] ([[Варшаўскае генерал-губернатарства]]), куды і перамясціўся галоўны цэнтр падтрымкі «літоўскай мовы»<ref name="ReferenceE"/>. Менавіта ў [[Марыямпальская гімназія|Марыямпальскай гімназіі]] (у Сувалкаўскай губерні) атрымаў першую адукацыю [[Ёнас Басанавічус]], які ўжо ў пачатку XX ст. пачаў лічыцца «патрыярхам літоўскага народа» — лідарам літоўскага нацыянальна-дэмакратычнага руху — і стаў адным з падпісантаў [[Акта незалежнасці Літвы|Акта незалежнасці Літвы (1918)]]<ref name="ReferenceF">История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — С. 142.</ref>. А літоўскамоўнае выданне руху [[штомесячнік]] [[Аўшра (1883)|«Аўшра» («Світанак»)]], рэдактарам якога быў Басанавічус, пачало выдавацца з [[1883]] г. ва [[Усходняя Прусія|Усходняй Прусіі]]<ref name="ReferenceF"/>. Менавіта на аснове балцкіх гаворак вакол [[Марыямпале]] (па сучаснай класіфікацыі — сувалкійская гаворка аўкштайцкага дыялекту літоўскай мовы, складзеная пад уплывам гаворак [[яцвягі|яцвягаў]]<ref>На тэрыторыі вакол гарадоў Марыямпале і Сувалкі ў старажытнасці жыло заходнебалцкае племя [[яцвягі|яцвягаў]]. Паводле даследаванняў сучаснага літоўскага лінгвіста Зігмаса Зінкявічуса менавіта на базе гаворак яцвягаў у Вялікім Княстве Літоўскім былі складзены сучасныя паўднёвыя гаворкі аўкштайцкага дыялекту літоўскай мовы, якія далі пачатак сучаснай літоўскай літаратурнай мове, надаўшы ёй па прычыне сваёй аддаленасці ад большасці гаворак арэол і ўражанне вельмі старажытнай і архаічнай мовы ўцэлым. Гл.: ''Зинкявичюс, З.'' Откуда родом литовцы… С. 100. Балцкія гаворкі ў [[Вільнюс|Вільні]] і Віленшчыне не захаваліся да нашага часу, бо яшчэ ў часы існавання Вялікага Княства Літоўскага яны былі выцеснены ці заменены славянскімі гаворкамі.</ref>) пачала тады стварацца [[літоўская мова|сучасная літоўская літаратурная мова]], ігнаруючы набыткі балтамоўнага друку ў часы Рэфармацыі і «Жамойцкага адраджэння». Плёнам «[[Жамойцкае адраджэнне|Жамойцкага адраджэння]]» для фарміравання ўстойлівай літаратурнай мовы аказалася толькі хваля зацікаўленасці да балцкіх гаворак. Захоўваліся яўрэйскія рэлігійныя суполкі. У 1824 г. у Кейданах па ўказу імператара было зачынена ўніяцкае духоўнае вучылішча. Расійскія ўлады будавалі і праваслаўныя цэрквы, у першую чаргу для рускіх чыноўнікаў і вайскоўцаў<ref>''Gadon, M.'' Opisanie Powiatu Telszewskiego… С. 34.</ref>. === Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў і шлях да літоўскай дзяржаўнасці === [[Файл:Starolitwin - Kuryer Litewski 1906 nr 146 s 1.jpg|left|thumb|Артыкул «Мы і літоўцы» ананімнага аўтара пад крыптонімам «Старалітовец» (Starolitwin) у газеце «[[Kurier Litewski (1905)|Kurier Litewski]]» (№ 146, 1906 г.)]] [[Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расіі|Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расійскай імперыі]] дазволіла легалізаваць дзейнасць палітычных партый, але многія партыі былі заснаваны рознымі народамі імперыі яшчэ да той пары. Вынікі рэвалюцыі дазволілі легалізаваць культурную дзейнасць на любых мовах, што было спрыяльным для ўздыму і росквіту балтамоўнай культуры. [[Файл:Newspaper Prawda - nr 41 - 1907 AD.jpg|thumb|Артыкул «Шчырыя словы» у варшаўскай газеце «Prawda» (№ 41, 1907 г.) аб тым, як на «Жамойці» («Жмудзі») пры першых выбарах у [[Дзяржаўная Дума, Расійская імперыя|Дзяржаўную Думу Расійскай імперыі]] мясцовае сялянства адмовіла «польскім дваранам» у праве прамаўляць за ўсё насельніцтва Жамойці і адносілася да дваран варожа, як да суседзяў і чужынцаў]] Хоць у Ковенскай губерні дзейнічалі аддзяленні многіх партый і рухаў [[Паўночна-Заходні край|Паўночна-Заходняга края]] і [[Варшаўскае генерал-губернатарства|польскіх губерняў]] Расійскай імперыі, аднак самымі ўплывовымі і масавымі былі партыі літоўскага (балтамоўнага) нацыянальна-дэмакратычнага руху, які складаўся з прадстаўнікоў сялян, каталіцкага святарства і з невялікай колькасці малазаможных дваран-«літваманаў» — ураджэнцаў Ковенскай і Аўгустоўскай губерняў. Такі сацыяльны склад у многім вызначыў фармаванне трох асноўных плыней руху: сацыялістычныя партыі, хрысціянскія дэмакраты (кансерватары — на чале з [[Аляксандрас Стульгінскіс|Аляксандрасам Стульгінскісам]]) і нацыяналісты («таўцінінкі» — на чале з [[Антанас Смятона|Антанасам Смятонам]]). Самымі моцнымі і стабільнымі былі хрысціянскія дэмакраты (каталіцкі клір і клерыкальная інтэлігенцыя) і нацыяналісты (сяляне і свецкая інтэлігенцыя)<ref name="ReferenceG">История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — С. 140.</ref>. На выбарах у [[Дзяржаўная Дума, Расійская імперыя|Дзяржаўную Думу Расійскай імперыі]] гэтыя партыі аб’ядноўваліся з [[яўрэі|яўрэямі]] супраць мясцовых каталіцкіх маянткоўцаў і польскамоўных палітыкаў, бо не бачылі ў апошніх саюзнікаў і сяброў<ref>История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — С. 138, 189.</ref><ref>Адной з галоўных супярэчнасцей была мова набажэнстваў у каталіцкіх касцёлах Ковенскай губерні: літоўскамоўнае каталіцкае святарства актыўна імкнулася ўвесці толькі літоўскую мову ва ўсіх касцёлах Жамойці і выкараніць польскую мову з набажэнстваў, а большая частка польскамоўнага насельніцтва Ковенскай губерні адхіляла падобную літуанізацыю (балтызацыю) духоўнага і культурнага жыцця.</ref>. Таму многія каталіцкія польскамоўныя маянткоўцы Ковенскай губерні да [[1911]] г. у пэўнай ступені падтрымлівалі [[краёўцы|краёўцаў-кансерватараў]], а пасля сталі прыхільнікамі ідэй [[Польская нацыянальна-дэмакратычная партыя|Польскай нацыянальна-дэмакратычнай партыі]], якая выступала супраць ідэі ліквідацыі буйной зямельнай уласнасці і за інкарпарацыю часткі зямель Літвы і Беларусі ў склад Польшчы з далейшай паланізацыяй насельніцтва<ref name="ReferenceG"/>. Сярэдняе і заможнае каталіцкае дваранства [[Паўночна-Заходні край|паўночна-заходніх губерняў]] Расійскай імперыі вызначала сябе і як «літоўцы» (ці па-польску «літвіны»), і як «палякі»<ref name="ReferenceH">''Смалянчук, А. Ф.'' Паміж краёвасцю… С. 115—124.</ref>. Тэрмін «палякі» быў для іх [[палітонім]]ам і звязваўся з ідэяй адраджэння «Польшчы» — былой федэрацыйнай [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]<ref name="ReferenceH"/>. Укладванне ў тэрмін «беларусы», якім стала пачалі называць большасць славянамоўнага сялянскага насельніцтва края, значэння [[трыадзіны рускі народ|часткі (галіны) «адзінага рускага народа»]] было непрымальным для самаідэнтыфікацыі значнай часткі (асабліва матэрыяльна незалежнага) мясцовага дваранства, бо было б прызнаннем этнічнай асіміляцыі (абрусення) і адрачэння ад уласнай гісторыі і традыцый<ref>Беларускі нацыянальна-дэмакратычны рух канца XIX — пачатку XX ст. быў прадстаўлены прыхільнікамі з самых розных саслоўяў (дваран, святароў, мяшчан і сялян), дзе пераважалі прадстаўнікі той сялянскай інтэлігенцыі расійскай асветы, якая выходзіла з вёскі і, канчаючы настаўніцкія і духоўныя семінарыі, не далучалася да «[[заходнерусізм|заходнерусістаў]]», а таксама прадстаўнікі інтэлігенцыі мясцовай «польскай» (каталіцкай і польскамоўнай) культуры, якія паходзілі з дробнай засцянковай шляхты. І менавіта апошняя катэгорыя (малазаможнае дваранства польскай культуры) была самай шматлікай і вызначальнай у той перыяд у сацыяльным руху, які вырашыў узняць і прапагандаваць мясцовую беларускамоўную культуру. Гл.: ''Цьвікевіч, А.'' «Западно-руссизм»… С. 311—312. Акрамя нацыянальна-дэмакратычнага руху ў Беларусі быў моцны кансерватыўны рух, на чале якога стаяў [[Эдвард Адамавіч Вайніловіч]], заўзяты прыхільнік палітычнай суб’ектнасці Беларусі.</ref>. А замацаванне ў другой палове XIX ст. у афіцыйнай расійскай навуцы, ідэалогіі і прэсе тэрміна «літоўцы» («літвіны») толькі за балтамоўным насельніцтвам прывяло да таго, што мясцовае дваранства, якое не згадзілася аднесці сябе да [[балты|балтаў]], для знешніх адносін з афіцыйнай уладай і рускім дваранствам пачало карыстацца толькі тэрмінам «палякі», хоць у прыватных зносінах паміж сабой і з «караняжамі» (г.зн. з [[палякі|палякамі]] з [[Варшаўскае генерал-губернатарства|уласна польскіх губерняў]] Расійскай імперыі — губерняў былога [[Царства Польскае|Царства Польскага]]) яшчэ выкарыстоўвалі паралельна і тэрмін «літоўцы» («літвіны»)<ref>Дачка [[Ежы Эмерыкавіч Чапскі|Ежы Чапскага]] графіня [[Марыя Чапская]] (1894—1981) у сваім эсэ «Florian Czarnyszewicz» (1965 г., Парыж) напісала пра палеміку паміж польскамоўным пісьменнікам {{нп3|Фларыянам Чарнышэвічам||pl|Florian Czarnyszewicz}} (1895—1964) і беларускамоўным пісьменнікам [[Кастусь Акула|Кастусём Акулам]] (1925—2008), калі апошні, жадаючы польска-беларускага паразумення, усё ж папракаў Чарнышэвіча ў фальшаванні гісторыі Беларусі і казаў, што землеўласнікі-«палякі» і беззямельная шляхта гэта чарвякі, якія крывавілі цела яго айчыны і сялян-«беларусаў». У эсе графіня патлумачыла, якія адносіны былі ў карэннага дваранства да сялян і чаму «польскія» дваране не прымалі слова «беларусы», прыводзячы вытрымкі з палемічных лістоў Фларыяна Чарнышэвіча, напісаных па-беларуску да Кастуся Акулы і перасланых копіяй пазней Марыі Чапскай: «Сяляне станавіліся шляхтай, а шляхта выгасала, пераходзячы ў становішча сялян. <…> Важна тое, што спадар з’яўляецца сынам свайго краю. Я таксама ёсць сын Вялікага Княства Літоўскага. Мой бацька і дзед, і дзед майго дзеда нарадзіліся і злажылі свае косці ў гэтай зямлі; і суджу, што можна мне родны край кахаць і тужыць па ім, і думаць аб ім, і цешыцца, калі гаспадары чыняць штось мудрае і шляхетнае, і самоціцца, калі памнажаюць памылкі. <…> І не былі гэта караняжы, а сыны Вялікага Княства Літоўскага, многія ў доме не мовілі па-польску, але назвы „бела-“ ці „чарнарусаў“ не прымалі, бо „рускі“ для іх азначаў тры чацвёртых маскаля. Называлі сябе палякамі, але чулі сваю своеасаблівасць. І калі б тады якая мудрасць, якісь аўтарытэт пагадзіўся і прывёў у жыццё найменне „літоўца“ (у значэнні міцкевічаўскім) альбо крывічаніна, ахвотна бы тое прынялі». (Гл.: ''Czapska, M.'' Florian Czarnyszewicz … С. 166—167.). Фларыян Чарнышэвіч, хоць і не належаў да ідэолагаў «[[краёўцы|краёвасці]]», выказваў тыповыя для краёўцаў думкі.</ref>, працягваючы называць балтамоўнае насельніцтва края «жамойтамі» (ці па-польску «жмудзінамі»). Непрыняцце новага значэння тэрміна «літоўцы» (г.зн. толькі балтамоўнае насельніцтва)<ref>Літоўскі (балтамоўны) нацыянальна-дэмакратычны рух быў прадстаўлены ў абсалютнай большасці сялянамі ці інтэлігенцыяй і святарствам сялянскага паходжання, якія нарадзіліся ў Ковенскай губерні (жамойцкі біскуп [[Антанас Баранаўскас]] (1835—1902), ксёндз [[Ёнас Майроніс]] (1862—1932), ксёндз [[Ёнас Басанавічус]], [[Пятрас Краўчунас]], [[Ёнас Вілейшыс]], [[Пятрас Вілейшыс]], [[Вацловас Біржышка]], [[Пеліксас Бугайлішкіс]], [[Андрус Булёта]], [[Юргіс Шайліс]], [[Казімерас Сцяпонас Шайліс]] і інш.). Напярэдадні 1917 г. у ім было два кірункі — хрысціянска-дэмакратычны, клерыкальны (імкненне да пабудовы каталіцкай і кансерватыўнай дзяржавы, дзе дамінуючае становішча будзе займаць клір) і нацыяналістычны (нацыяналізм і дэмакратызм ва ўсіх галінах жыцця, найбольш папулярны сярод сялянства). Гл.: ''Смалянчук, А. Ф.'' Паміж краёвасцю… С. 337.</ref> прывяло да ўзнікнення ў канцы XIX — пачатку XX ст. і пэўнага распаўсюджання ў асяроддзі мясцовага (каталіцкага і польскамоўнага) дваранства [[Паўночна-Заходні край|паўночна-заходніх губерняў]] (асабліва ў этнакантактнай зоне — у [[Віленская губерня|Віленскай губерні]], прымежнай з асноўным масівам балтамоўнага насельніцтва — [[Ковенская губерня|Ковенскай губерняй]]) тэрміна «младалітоўцы» для абазначэння балтамоўнага насельніцтва, а для ўласнага самавызначэння — тэрмінаў «старалітоўцы» (starolitwini), «гістарычныя літоўцы» (litwini historyczni), «міцкевічоўцы» (у знак салідарнасці з тым значэннем паняцця «літоўцы» (litwini), якое выкарыстоўваў [[Адам Міцкевіч]] у сваім творы «[[Пан Тадэвуш]]»)<ref>Гл.: ''Buchowski, K.'' Litwomani … С. 26; История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис… С. 15.</ref><ref>Ананімны аўтар (відавочна, маянтковец) пад крыптонімам «Старалітовец» (Starolitwin) у газеце «Kurier Litewski» (№ 146, 1906 г.) размясціў артыкул «Мы і літоўцы», дзе спрабаваў папулярызаваць тэрмін «старалітовец» і нават прапаноўваў стварыць «Cтаралітоўскую партыю», якая б адлюстроўвала інтарэсы карэнных дваран; а балтамоўнае сялянства, якое пачало (на думку аўтара, з падачы і падтрымкі расійскага ўрада) карыстацца назвай «літоўцы», прапаноўваў называць «младалітоўцамі». Яшчэ ў 1934 г. [[Раман Аляксандравіч Скірмунт|Раман Скірмунт]] у артыкуле-некралогу «Панны з Муру» у газеце «[[Słowo (1922)|Słowo]]» (№ 127, 1934 г.) аб [[Канстанцыя Скірмунт|Канстанцыі Скірмунт]] і Юзэфе Куржанеўскай напісаў, што захапленні Канстанцыяй Скірмунт «[[Літваманы|літваманіяй]]» не ўлічвалі тое, што «младалітоўцамі» паняцце «Літва» было звужана толькі да свайго этнаграфічнага, балтамоўнага арэала (Ковеншчыны), сягаючага межамі толькі да [[Вільнюс|Вільні]] (неўключна). Гл.: ''Skirmuntt, R.'' [[commons:File:Slowo - 1934, nr 127 Roman Skirmunt - Panie z muru - p 3.jpg|Panie z Muru (III)]] / R. Skirmuntt // Słowo. — 1934. — № 127. — S. 3.</ref>. Хоць хутка і яны пачалі менаваць сябе толькі як «палякі»<ref>Гл. напрыклад: ''Туронак, Ю.'' Вацлаў Іваноўскі і адраджэнне Беларусі / Ю. Туронак. — Мінск : Медисонт, 2006. — С. 18.</ref>. У канцы [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] пры падтрымцы немцаў [[16 лютага]] [[1918]] г. [[Літоўская Тарыба]] (у складзе якой першапачаткова было аж 6 ксяндзоў) на чале з Антанасам Смятонам аб’явіла ў Вільні аб дзяржаўным суверэнітэце «Літоўскай рэспублікі», што было вынікам злучнасці хрысціянскіх дэмакратаў і нацыяналістаў<ref>История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — С. 152—154.</ref>. Летам 1918 г. [[Германская імперыя|нямецкі ўрад]] у Берліне (з адабрэннем ад князя [[Мацей Мікалай Радзівіл|Мацея Радзівіла]]) разглядаў планы стварэння на акупаванай тэрыторыі лімітрофнай манархічнай дзяржавы [[Каралеўства Літва (1918)|Каралеўства Літва]] на чале з саксонскім каралевічам Фрыдрыхам Крысціянам і наступнай германізацыі (анямечання) балтамоўнага насельніцтва Літвы, якое разглядалася [[Берлін]]ам як «цёмная маса», што было з задаволеннем пачута многімі польскамоўнымі жыхарамі [[Вільнюс|Вільні]]<ref>''Gierowska-Kałłaur, J.'' Zarząd cywilny Ziem Wschodnich… С. 28.</ref>. У канечным выніку Літоўская Тарыба не здолела ўключыць у склад Літоўскай рэспублікі [[Вільнюс|Вільню]] і [[Віленская губерня|Віленскі край]] з-за супраціўлення мясцовых польскамоўных каталіцкіх маянткоўцаў, стварыўшых [[Сярэдняя Літва|Сярэднюю Літву]] (1920—1922): напярэдадні паўстання генерал [[Люцыян Жалігоўскі]], ураджэнец [[Ашмяны|Ашмян]], выдаў па-польску адозву да насельніцтва Вільні і Віленшчыны з заклікам ''«выгнаць жмудзінаў»''<ref>История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — С. 162—164; ''Wyszczelski, L.'' Wojna o Polskie Kresy 1918—1921… С. 109, 123.</ref><ref>[[Люцыян Жалігоўскі]] і яго паплечнікі лічылі сябе за славян і называлі сябе «літоўцамі», а балтамоўнае насельніцтва адмаўляліся прызнаваць за «літоўцаў» і называлі тое насельніцтва выключна «жамойтамі» (ці па-польску «жмудзінамі»). У 1943 г., удалечыні ад Вільні, у шатландскім [[Эдынбург|Эдзінбургу]], Люцыян Жалігоўскі пісаў ва ўспамінах пра выгнанне з Вільні балтамоўнай адміністрацыі Літоўскай рэспублікі (1918—1920), балтамоўных ксяндзоў і непрыняцце новага сэнсу «літовец» у значэнні балта, які раней лічыўся дваранамі за «жамойта» (ці па-польску «жмудзіна»): ''«Напярэдадні маршу на Вільню, у Веранёве, былі не толькі палякамі — былі і літоўцамі. <…> Мы ўсе аперавалі даўнімі катэгорыямі. Пад словам „літовец“ мы разумелі паняцце гістарычнай Літвы, Літву вялікіх мэтаў, вялікіх людзей, вялікай ідэі. Мы шанавалі нашыя традыцыі, нават попел Зніча пад [[Архікафедральны сабор Святога Станіслава (Вільнюс)|Катэдрай]]. Нічога з мінуўшчыны не пакінула следу, новаяўлены „літовец“ аказаўся ворагам… і чакаў прыезду на трон літоўскі — Гогенцолерна, пад імем — о іронія — [[Міндоўг II|Міндоўга II]]. <…> Толькі мясцовыя людзі адкідалі ўсё, што звалася літоўскім. Ніхто не хацеў чуць пра навуку [[літоўская мова|жмудзкай мовы]], ніхто не прызнаваў „літоўскага“ чыноўніка, і любая жанчына не хацела ісці ў касцёл, дзе служыў „літоўскі“ ксёндз. Чаму мы, адвечныя насельнікі Літвы, мусілі пазбягаць той дарагой для нас назвы, а іншыя людзі, што не маюць з Літвой нічога супольнага, — называць сябе літоўцамі?»''. Гл.: ''Żeligowski, L.'' Zapomniane prawdy… S. 35—36.</ref>. Асновай дзяржаўнай тэрыторыі створанай Літоўскай рэспублікі (1918—1940) сталі большая частка [[Ковенская губерня|Ковенскай]] і [[Сувалкаўская губерня|Сувалкаўскай губерняў]]. == Жамойць як этнаграфічны рэгіён сучаснай Літвы == === Нівеліроўка эканамічных і культурных асаблівасцей у міжваенны перыяд === [[Файл:Flag of Žemaitija.svg|thumb|right|220px|Сцяг Жамойці — этнаграфічнага рэгіёна сучаснай Літвы, зацверджаны 21 ліпеня 1994 г.]] [[Файл:Grand Coat of Arms of Samogitia.png|thumb|right|220px|Герб Жамойці — [[Рэгіёны Літвы|этнаграфічнага рэгіёна сучаснай Літвы]], зацверджаны 21 ліпеня 1994 г.]] З 1918 г. землі Жамойці ўваходзілі ў склад міжваеннай Літоўскай рэспублікі (1918—1940), а сталіца былой [[Ковенская губерня|Ковенскай губерні]] (расійскай «Жамойці») — горад [[Коўна]] — па факце станавілася сталіцай дзяржавы. Стварэнне дзяржавы пацягнула за сабой эміграцыю і іміграцыю, а таксама ўніфікацыю жыцця праз увядзенне дзяржаўных стандартаў: новы адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Літоўскай рэспублікі — 21 павет (249 валасцей) — не ўлічваў ранейшыя і гістарычныя межы; ніякай рэгіянальнай своеасаблівасці кіравання ці нацыянальна-тэрытарыяльных аўтаномій (у першую чаргу для [[яўрэі|яўрэяў]] і [[палякі|палякаў]]) не было створана; дзяржаўнай станавілася літаратурная [[літоўская мова]], створаная не на аснове жамойцкіх гаворак, што паступова выцясняла апошнія з ужытку ў многіх сацыяльных слаёў; была створана сетка агульнадзяржаўных школ з адзінымі адукацыйнымі стандартамі; развіццё тэлефоннай сувязі і сеткі дарог прыводзілі да павелічэння інтэнсіўнасці кантактаў жыхароў розных куткоў дзяржавы і культурнага абмену; адбывалася ўрбанізацыя і [[Секулярызацыя (сацыялогія)|секулярызацыя]] грамадскага жыцця<ref>История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — С. 189—190, 193—200.</ref>. Толькі яўрэям было прадастаўлена права рабіць прамовы ў парламенце не на дзяржаўнай мове, а на [[ідыш]]ы, хоць на вуліцы яўрэі часта размаўлялі і на [[руская мова|рускай мове]]<ref>История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — С. 189—190.</ref>. У 1923 г. у [[Каўнаскі павет|Ковенскім павеце]] [[літоўцы]] складалі 56,7 %; у [[Коўна|Коўні]] літоўцы складалі толькі 29,9 %, палякі — 31,5 %, а [[яўрэі]] — 31,8 %<ref>''Starzyński, S.'' Litwa: zarys stosunków gospodarczych… С. 12, 13.</ref>. Напачатку яўрэі складалі 30-40 % гарадскіх жыхароў новай дзяржавы<ref>''Starzyński, S.'' Litwa: zarys stosunków gospodarczych… С. 12.</ref>. [[Файл:Memorejo en Žibininkai.jpg|thumb|left|220px|Мемарыяльная драўляная скульптура ў вёсцы Жыбінінкай каля [[Крацінга|Крацінгі]] з надпісам ''«Калісь тут жылі продкі сям’і Пляйкяй»'', фота 2006 г.]] Значную частку буйных зямельных уласнікаў складалі польскамоўныя дваране-«старалітоўцы», якія валодалі 26 % зямлі ў новай дзяржаве і палітычна былі арыентаваны на [[Другая Рэч Паспалітая|Польшчу]] (1918—1939)<ref>История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — С. 168.</ref><ref>Каталіцкі маянтковец Міхал Юхневіч з Панявежскага павета на прэтэнзіі балтамоўных інтэлігентаў Літоўскай рэспублікі (1918—1940), што «літоўцы» гэта яны, выказаўся: ''«Літоўцы — гэта [[Ягайла]], [[Ян Караль Хадкевіч|Хадкевіч]], [[Адам Міцкевіч|Міцкевіч]], [[Юзаф Пілсудскі|Пілсудскі]] і я, а вы — летувісы»''. Гл.: Power and the Nation in European History… P. 225. Тэрмін «літовец» на [[літоўская мова|літоўскай (балцкай) мове]] пішацца як «lietuvis» («летувіс»). Фраза Юхневіча стала распаўсюджаным анекдотам сярод маянткоўцаў для адасаблення ад балтамоўнай культуры.</ref>. Да 1926 г. вядучай партыяй у парламенце былі хрысціянскія дэмакраты, якія [[15 лютага]] [[1922]] г. прынялі закон аб зямельнай рэформе: нацыяналізавалася зямля ў праціўнікаў незалежнасці Літвы і дваранскія маёнткі, пажалаваныя расійскімі ўладамі ў часы Расійскай імперыі з абшару скарбовых зямель; усталёўваўся максімум неад’емнай зямлі ў 80 га (з [[1929]] г. — 150 га), што ліквідоўвала (шляхам прымусовай парцэляцыі) латыфундыі, характэрныя раней для жамойцкіх зямель<ref>История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — С. 168—169.</ref>. Напрыклад, графы [[Тышкевічы]] захавалі пасля рэформы толькі невялікія абшары зямлі вакол сваіх [[палац]]аў у маёнтках [[Паланга]], [[Біржы]], [[Крэтынга]], [[Раўдондварыс|Чырвоны Двор]] і інш., а лёсы графаў Тышкевічаў — даволі тыповы прыклад далейшага лёсу многіх дваран-«старалітоўцаў». Так, граф [[Бенедыкт Ян Тышкевіч]] (1875—1948), уласнік Чырвонага Двара, пакінуў з сям’ёй [[Літва|Літву]], з’ехаў у Польшчу, дзе меў маёнткі ў [[Заходняя Беларусь|заходнебеларускіх ваяводствах]], і вандраваў па [[Еўропа|Еўропе]]. Яго палац у Чырвоным Двары перайшоў ва ўласнасць дзяржавы, дзе была створана [[школа]] для дзяцей. Граф [[Альфрэд Ян Тышкевіч]] (1882—1930), уласнік Біржаў, жадаючы захаваць ва ўласнасці сваю [[біржанская ардынацыя|біржанскую ардынацыю]], падтрымліваў сувязі з [[Літоўская Тарыба|Літоўскай Тарыбай]] і стварэнне незалежнай Літвы ў 1918 г., але ў душы жадаў адзінства зямель былога [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] і выпрацаваў нават свой уласны праект сумеснага жыцця палякаў, літоўцаў, беларусаў і яўрэяў у адной дзяржаве<ref>''Korwin-Milewski, H.'' Siedemdziesiąt lat wspomnień… С. 506—507.</ref>, а пасля аграрнай рэформы ўжо вырашыў пакінуць Літву, прадаў свой абрэзаны ўладамі маёнтак і выехаў у [[Парыж]] з прадметамі мастацтва, якія там і прадаў. Граф [[Фелікс Тышкевіч]] (1869—1933), уласнік Палангі, атрымаў літоўскае грамадзянства, працягваў трымаць прыбытковы марскі курорт, але сыноў пасылаў вучыцца ў [[Парыж]] і [[Варшава|Варшаву]]. Граф [[Аляксандр Тышкевіч]] (1864—1944), уласнік Крацінгі і былы [[краёўцы|краёвец-кансерватар]], застаўся ў Літве і вызначаўся лаяльнасцю да літоўскай улады, а яго сын [[Казімір Віктар Тышкевіч]] (1896—1941) служыў у літоўскім войску, мясцовай адміністрацыі, займаўся гаспадаркай і па сутнасці літуанізаваўся. Другі ж сын Аляксандра граф [[Станіслаў Тышкевіч]] (1888—1965) стаў грамадзянінам Польшчы і бурмістрам [[Варшава|Варшавы]]. Лішкі зямлі, атрыманыя дзяржавай у ходзе рэформы, за плату размяркоўваліся паміж беззямельнымі і малазямельных сялянамі: знікалі старыя бедныя вёскі, а людзі з іх пераязджалі на хутары<ref>История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — С. 169.</ref>. Літва засталася краінай з аграрнай эканомікай, арыентаванай на знешні рынак: у 1919—1929 гг. у Літве пераважна развіваліся малочная жывёлагадоўля, вытворчасць збожжа, ільнаводства, птушкагадоўля. Пасля перамогі ў маі 1926 г. на выбарах сацыялістаў і сацыял-дэмакратаў, хрысціянскія дэмакраты і нацыяналісты злучыліся разам і [[Ваенны пераварот у Літве (1926)|ў снежні 1926 г. зрабілі дзяржаўны пераварот, які ўстанавіў у Літве да 1940 г. аўтарытарны рэжым нацыяналістаў]] на чале з прэзідэнтам [[Антанас Смятона|Антанасам Смятонам]]<ref>История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — С. 174—179.</ref>. Урад працягваў мяккую, але паступальную літуанізацыю (балтызацыю) насельніцтва краіны ([[немцы|немцаў]], [[рускія|рускіх]], [[палякі|палякаў]] і інш.), акрамя [[яўрэі|яўрэяў]], якім дазволілі этнічную сегрэгацыю; абмяжоўваў магчымасці для культурнага развіцця на [[польская мова|польскай мове]] і ставіў перашкоды [[палякі|палякам]] для заняцця дзяржаўных пасад<ref>История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — С. 192—193.</ref><ref>Напрыклад, былы рускі латыфундыст [[Уладзімір Мікалаевіч Зубаў]] (1862—1933), па прычыне захопу бальшавікамі ўлады ў Расіі, нягледзячы на зямельную рэформу ў міжваеннай Літве, якая скараціла памеры яго маёнткаў каля [[Шаўляй|горада Шаўляй]], прыняў з сям’ёй літоўскае грамадзянства і карыстаўся прозвішчам на літоўскі манер — «Зубавас».</ref>. Уключэнне [[Літва|Літвы]] [[3 жніўня]] [[1940]] г. у склад [[СССР]] пацягнула за сабой далейшую нівеліроўку рэгіянальных асаблівасцей і ўвядзенне [[руская мова|рускай мовы]] ў адукацыйны працэс і дзяржаўны ўжытак. Маянткоўцы былі вымушаны эмігрыраваць, бо ў адваротным выпадку былі б рэпрэсаваны савецкай уладай. Савецкая [[калектывізацыя]] прывяла да маштабных перасяленняў насельніцтва з хутароў у гарады і пасёлкі гарадскога тыпу, дзе часта сціраліся вясковыя традыцыі. === Статус і турыстычны патэнцыял сучаснай Жамойці === [[Файл:Palanga Beach.jpg|thumb|220px|Пляж каля горада [[Паланга]]. Фота 12 чэрвеня 2009 г.]] Пасля атрымання [[11 сакавіка]] [[1990]] г. [[Літва|Літвой]] незалежнасці ад [[СССР]], Жамойць працягвае разглядацца выключна як [[Рэгіёны Літвы|этнаграфічны (этнакультурны) рэгіён]] на паўночным захадзе краіны, жыхары якога размаўляюць на адным з двух дыялектаў [[літоўская мова|літоўскай мовы]] — на [[жамойцкая мова|жамойцкім]]. [[21 ліпеня]] [[1994]] г. Геральдычная камісія зацвердзіла сцяг і герб гістарычнай вобласці Жамойць, аўтарам эталона якіх стаў Альгіс Клішавічус. Межы этнаграфічнага рэгіёна не супадаюць з межамі [[Жамойцкае староства|Жамойцкага староства]], [[Жамойцкае біскупства|Жамойцкага біскупства]], [[Ковенская губерня|Ковенскай губерні]] ці сучаснымі адміністрацыйнымі межамі [[Літва|Літоўскай рэспублікі]], а былі вызначаны на падставе распаўсюджання [[жамойцкая мова|жамойцкага дыялекту (мовы)]], які мае аж тры паддыялекты ў сельскай мясцовасці. Самым вялікім горадам этнаграфічнага рэгіёна ёсць [[Шаўлі]], а гістарычнай сталіцай — горад [[Цельшы]]. Асобныя нешматлікія грамадскія групы выступаюць за правядзенне адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы і стварэнне з паветаў этнакультурнага рэгіёна асобнага Жамойцкага рэгіёна (згодна з нормамі [[Еўрасаюз]]а аб праве на культурную самабытнасць)<ref>[http://www.klaipeda1945.org/nasha-klajpeda/oregione-zhemajtiya/ «О регионе Жемайтия»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191115123513/http://www.klaipeda1945.org/nasha-klajpeda/oregione-zhemajtiya/ |date=15 лістапада 2019 }}</ref>, аднак іх намаганні не маюць поспеху і пакуль [[Літва]] з’яўляецца ўнітарнай дзяржавай. Культурныя асаблівасці рэгіёна, якія яшчэ не паспелі сцерціся, пачалі выкарыстоўвацця ў якасці турыстычнага патэнцыялу. Традыцыйна цікавымі з’яўляюцца будаўнічыя традыцыі (маленькія капліцы, якія ўсталёўваюцца як на зямлі, так і на слупах і нават на дрэвах) і малыя архітэктурныя формы (разьбяныя фігуры святых, якія стаяць пры дарогах; прыгожа аздобленыя крыжы; драўляныя слупы з майстэрскай разьбой), што характэрна для ўсёй сучаснай [[Літва|Літвы]]. [[Гара Крыжоў]] (у 12 км ад [[Шаўлі|Шавель]]) з’яўляецца мастацкай і хрысціянскай славутасцю Жамойці. Горад [[Векшні]] са старых часоў з’яўляецца вядомым цэнтрам [[ганчарства]]. Захавалася багатая архітэктурная спадчына розных [[архітэктурны стыль|архітэктурных стыляў]] і перыядаў. Карыстаецца папулярнасцю [[нацыянальны парк Жамайція|Нацыянальны парк «Жамайція»]] (у 33 км ад горада [[Плунгяны]]). [[Паланга]] знакаміта як буйны бальнеялагічны курорт, дзе пясчаныя пляжы і дзюны Балтыйскага ўзбярэжжа напоены хваёвым водарам і марскім паветрам. У Паланзе таксама маецца [[музей бурштыну, Паланга|музей бурштыну]], а ў [[Цельшы|Цельшах]] — цікавы рэгіянальны этнаграфічны музей жамойцкага быту. [[Кальварыя Жамойцкая|Мястэчка Кальварыя Жамойцкая]] (празваная «Новы Ерусалім») з’яўляецца цэнтрам каталіцкага паломніцтва і месцам правядзення штогадовага папулярнага царкоўнага фестывалю (Didieji Žemaičių Kalvarijos atlaidai) — звычайна ў чэрвені ці ліпені. Адзначаюцца і традыцыйныя народныя святы. Існуюць аматарскія суполкі [[неаязычніцтва]], якія займаюцца арганізацыяй фальклорных фестываляў і старажытных абрадаў (дзень летняга сонцастаяння («Швента Росі»), свята памінання продкаў, зімовая Каляда і г.д.). <gallery perrow=5> File:Aukstasis tyras.jpg|Тэльмалагічны (балотавы) прыродны запаведнік Аўкстасіс каля [[Рыетавас|горада Рэтавас]] File:2010 06 13Plateliai01.JPG|[[Плацялей|Возера Платэляй]] на тэрыторыі [[нацыянальны парк Жамайція|Нацыянальнага парка «Жамайція»]] File:Babrungenai.Zem.2007-08-23.jpg|Вёска Бабрунгенай на тэрыторыі [[нацыянальны парк Жамайція|Нацыянальнага парка «Жамайція»]] File:Uzpelkiai.2007-06-15.jpg|Краявід вёскі Ужпелкяй каля [[Плунге|горада Плунгэ]] File:Kusų kryžius 2011.JPG|Вясковы крыж пры дарозе каля [[Скуодас|горада Скуодас]] File:Zemaites muziejus Bukanteje.Zem.2007-08-23.jpg|Драўляная скульптура — помнік пісьменніцы [[Юлія Жамайтэ|Юліі Жамайтэ]] — у вёсцы Букантэ каля [[Плунге|горада Плунгэ]] File:2010 08 11Dubroliai1.JPG|Драўляныя скульптуры абапал увахода ў краму, [[Шаўляй|горад Шаўляй]] File:Zemaiciu kletis, 2007-04-21.jpg|Жамойцкая сялянская клець, XIX ст. File:Sun of Amber.jpg|«Бурштынавае сонца» (3,5 кг) — у [[музей бурштыну, Паланга|музеі бурштыну ў Паланзе]] File:Panemunes pilis.JPG|«Замак Гелгуда» XVI—XVIII стст. ''(пасля паўторнага знішчэння аднаўляецца з 1935 г.)'' — вёска Панямунь у 15 км на ўсход ад [[Юрбаркас|горада Юрбакас]] File:Zemaiciu Kalvarijos baznycia1.Zem.2007-08-16.jpg|Касцёл Візітацыі Найсвяцейшай Панны Марыі ў [[Мястэчка Жамайчу Калварыя|мястэчку Жамайчу Калварыя]] File:Varnių muziejus3.JPG|Будынак былой [[Варняйская семінарыя|Варняйскай духоўнай семінарыі]] — зараз [[музей жамойцкіх біскупаў]] File:Berzenai dvaras.jpg|Палац графаў Чапскіх у [[горад Бержаняй|горадзе Бержаняй]] File:Frenkelio vila 2008 spalio mėn.JPG|Віла [[Хаім Фрэнкель|Хаіма Фрэнкеля]] ў [[Шаўляй|горадзе Шаўляй]] File:SveksnaBaznycFas.jpg|Каталіцкі касцёл Святога Якуба ў [[горад Швекшна|горадзе Швекшна]], пабудаваны ў 1905 г. графам Адамам Плятэрам і графам Аляксандрам Плятэрам </gallery> == Вядомыя асобы == * [[Антоні Адам Скарульскі]] * [[Юлія Жамайтэ]] * [[Чэслаў Мілаш]] == У філатэліі == <center><gallery perrow="5"> File:Stamps of Lithuania, 2015-21.jpg </gallery></center> == Зноскі == {{reflist}} == Літаратура == * Акты относящиеся к истории Западной России, собранные и изданные Археографическою комиссиею: в 5 т. — Т. 1. 1340—1506. — Санкт-Петербург : Тип. II Отделения Собственной Е. И. В. Канцелярии, 1846. — 375 с. * ''Арсеньев, К.'' Статистические очерки России / К. Арсеньев. — Санкт-Петербург : Тип. Импер. академии наук, 1848. — 503 с. * Археология СССР. Т. 17. Финно-угры и балты в эпоху средневековья / Л. А. Голубева [и др.]; Отв. ред. тома [[Валянцін Васілевіч Сядоў|В. В. Седов]]; Редкол.: [[Барыс Аляксандравіч Рыбакоў|Б. А. Рыбаков]] (гл. ред.) [и др.]. — М.: Наука, 1987. — 510 с. * Языки мира: Балтийские языки / РАН. Ин-т языкознания; Ред. кол.: В. Н. Топоров, М. В. Завьялова, А. А. Кибрик и др. — Москва : Academia, 2006. — 224 с. * Беларусы : у 10 т. / Рэдкал.: [[Васіль Кірылавіч Бандарчык|В. К. Бандарчык]] [і інш.]. — Мінск : Беларус. навука, 1994—2007. — Т. 4 : Вытокі і этнічнае развіццё / В. К. Бандарчык [і інш]. — 2001. — 433 с. * ''Вайткявичус, В.'' [http://elib.bsu.by/bitstream/123456789/1793/1/%D0%92%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BA%D1%8F%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8E%D1%81%20%D0%92.pdf Нестереотипный взгляд на культуру восточнолитовских курганов] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305110625/http://elib.bsu.by/bitstream/123456789/1793/1/%D0%92%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BA%D1%8F%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8E%D1%81%20%D0%92.pdf |date=5 сакавіка 2016 }} // Працы гістарычнага факультэта БДУ. Навук. зборнік. — Вып. 3. — Мн., 2008. — С. 180—188. * Генрих Латвийский. Хроника Ливонии. — Москва-Ленинград : АН СССР, 1938. — 608 с. * Гісторыя Беларусі: у 6 т. / [[Юрый Мікалаевіч Бохан|Ю. Бохан]] [і інш.]; рэдкал: [[Міхаіл Паўлавіч Касцюк|М. Касцюк]] (гал. рэд.) [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2000—2012. — Т. 2. Беларусь у перыяд Вялікага Княства Літоўскага. — Мінск : Экаперспектыва, 2008. — 688 с. * ''[[Эдвардас Гудавічус|Гудавичюс, Э.]]'' История Литвы / Э. Гудавичюс. — Т. 1 : с древнейших времен до 1569 года. — Москва : Фонд им. И. Д. Сытина; Baltrus, 2005. — 680 с. * ''[[Алег Іванавіч Дзярновіч|Дзярновіч, А.]]'' [http://belarus.kulichki.net/index.php?option=com_content&task=view&id=1797&Itemid=70 Жамойць і Літва] / А. Дзярновіч // Наша ніва. — 22 чэрвеня 2013. * ''[[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Дунін-Марцінкевіч, В.]]'' Збор твораў: у 2 т. / В. Дунін-Марцінкевіч; уклад. з тэкст. падрыхт., пер. [[Язэп Язэпавіч Янушкевіч|Я. Янушкевіча]]. — Т. 2. Вершаваныя аповесці і апавяданні, вершы, публіцыстыка, лісты і пасланні, пераклады, Dubia. — Мінск : Мастацкая літаратура, 2008. — 598 с. * Живописная Россия: Отечество наше в его земельном, историческом, племенном, экономическом и бытовом значении: Литовское и Белоруское Полесье / под общ. ред. П. П. Семенова. — репринт. воспр. изд. 1882 г. — Минск : БелЭн, 1993. — 550 с. * ''[[Анджэй Закшэўскі|Закшэўскі, А. Б.]]'' Юрыдычна-адміністрацыйны рэгіяналізм у І Рэчы Паспалітай / А. Б. Закшэўскі // Беларусіка = Albaruthenica. Кн. 3 : Нацыянальная і рэгіянальныя культуры, іх узаемадзеянне. — Мінск : Навука і тэхніка, 1994. — С. 16—23. * Западные окраины Российской империи / Л. А. Бережная [и др.]; науч. ред. М. Долбилов, А. Миллер. — М. : Новое литературное обозрение, 2006. — 608 с. * ''Зверуго, Я. Г.'' Верхнее Понеманье в IX—XIII вв. — Мн: Навука і тэхніка, 1989. * ''[[Зігмас Зінкявічус|Зинкявичюс, З.]]'' Откуда родом литовцы / З. Зинкявичюс, А. Лухтанас, Г. Чеснис. — Вильнюс : Mokslo ir enciklopedijų leidybos institutas, 2006. — 144 с. * ''[[Зігмас Зінкявічус|Зинкявичюс, З.]]'' К вопросу о происхождении жемайтского диалекта / З. Зинкявичюс // Балто-славянские исследования. 1982. — Москва : Наука, 1983. — С. 113—119. * История Литовской ССР / А. Таутавичюс, Ю. Юргинис, М. Ючас и др.; Ред. колл. Б. Вайткявичюс (отв. ред.) [и др.]. — Вильнюс : Мокслас, 1978. — 676 с. * История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — Вильнюс : Eugrimas, 2013. — 318 с. * ''Кіркене, Г.'' Новы погляд на род Хадкевічаў — графаў на Шклове і Мышы / Г. Кіркене // ARCHE. — 2014. — № 6. — С. 59—70. * ''Корнилов, И.'' Русское дело в Северо-Западном крае. Материалы для истории Виленского учебного округа преимущественно в муравьевскую эпоху / И. Корнилов. — Санкт-Петербург : Тип. А. Лопухина, 1901. — 420 с. * ''[[Аляксандр Канстанцінавіч Краўцэвіч|Краўцэвіч, А.]]'' [http://kamunikat.org/download.php?item=2154-2.pdf&pubref=2154 Праблема лакалізацыі сярэднявечнай Літвы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090408123400/http://kamunikat.org/download.php?item=2154-2.pdf&pubref=2154 |date=8 красавіка 2009 }} // Беларускі Гістарычны Зборнік — Białoruskie Zeszyty Historyczne № 8. 1997. * ''[[Аляксандр Канстанцінавіч Краўцэвіч|Краўцэвіч, А.]]'' Міндаўг. Пачатак вялікага гаспадарства / А. Краўцэвіч. — Мінск : Мастацкая Літаратура, 2005. — 163 с. [http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=4828] * ''[[Аляксандр Канстанцінавіч Краўцэвіч|Краўцэвіч, А. К.]]'' Стварэнне Вялікага Княства Літоўскага / А. К. Краўцэвіч. — Rzeszów, 2000. — 238 с. * ''Куликаускене, Р.'' Погребения с конями у древних литовцев // Советская археология. — 1953. — Т. 17. — С. 83—93. * ''[[Іван Антонавіч Ласкоў|Ласкоў, І.]]'' Дагістарычныя блуканні: Літва і Жамойць // [[Літаратура і мастацтва (1932)|Літаратура і мастацтва]]. — 14 мая 1993 г. * ''[[Язэп Юр’евіч Лёсік|Лёсік, Я.]]'' «Літва-Беларусь» //Беларуская думка XX ст. Гісторыя, рэлігія, культура. Анталогія. — Варшава, 1998. * Литва Малая // Большая Российская энциклопедия: в 30 т. / Председатель Науч.-ред совета Ю. С. Осипов. Отв. ред. С. Л. Кравец. — Москва : Большая Российская энциклопедия, 2010. — Т. 17. Лас-Тунас — Ломонос. — С. 628. * Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генерального штаба. Ковенская губерния / сост. Д. Афанасьев. — Санкт-Петербург : Общественная польза, 1861. — 745 с. * ''Медведев, А. М.'' К вопросу о взаимоотношении западных балтов и носителей культуры штрихованной керамики в І тысячелетии н. э. // Насельніцтва Беларусі і сумежных тэрыторый у эпоху жалеза. — Мн., 1992. — С. 81—83. * ''[[Вячаслаў Насевіч|Насевіч, В. Л.]]'' [http://vln.by/node/29 Жамойць] / В. Л. Насевіч // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя ў 2 т. — Мн.: БелЭН, 2006. — Т.1. — С. 624—625. * ''[[Вячаслаў Насевіч|Насевіч, В. Л.]]'' [http://vln.by/node/17 Літва] / В. Л. Насевіч // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя ў 2 т. — Мн.: БелЭН, 2006. — Т.2. — С. 202—206. * ''[[Вячаслаў Леанідавіч Насевіч|Насевiч, В. Л.]]'' [http://vln.by/node/59 Пачаткі Вялікага княства Літоўскага: Падзеі і асобы]. — Мінск : Полымя, 1993. — 160 с. * ''[[Вячаслаў Леанідавіч Насевіч|Насевіч, В.]]'' [http://www.belhistory.eu/pytannyaў-bolsh-chym-adkazaў-vyachaslaў-nasevich/#ftn10 Пытанняў больш, чым адказаў] // Беларускі гістарычны агляд. Т. 5. Сш.1(8). Мн., 1998. С. 210—226. Рэцензія: ''Краўцэвіч А. Стварэнне Вялікага княства Літоўскага. Мн.: Беларуская навука, 1998. 208 с.'' * [http://www.vostlit.info/Texts/rus4/Opisanie/frametext.htm «Описание земель». Анонимный географический трактат второй половины XIII в.] // Средние века. — Москва : Наука, 1993. — Вып. 56. — С. 206—225. * ''Реклю, Э.'' [http://dlib.rsl.ru/loader/view/01004461306?get=pdf Россия европейская и азиатская] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160303211904/http://dlib.rsl.ru/loader/view/01004461306?get=pdf |date=3 сакавіка 2016 }} : в 2 т. / Э. Реклю. — Т. 1. Европейская Россия. До Урала. — Санкт-Петербург : А. Ильин, 1883. — 700 с. * ''[[Генадзь Мікалаевіч Сагановіч|Сагановіч, Г.]]'' Нарыс гісторыі Беларусі ад старажытнасці да канца XVIII стагоддзя / Г. Сагановіч. — Мінск : Энцыклапедыкс, 2001. — 412 с. * [http://dlib.rsl.ru/loader/view/01004166139?get=pdf Сборник материалов для истории просвещения в России, извлеченных из Архива Министерства народного просвещения]{{Недаступная спасылка}} / Министерство народного просвещения. — Санкт-Петербург : Мин-во народн. просвещения, 1902. — Т. 4. Вып.1. — 432 с. * ''[[Аляксандр Фёдаравіч Смалянчук|Смалянчук, А. Ф.]]'' Паміж краёвасцю і нацыянальнай ідэяй. Польскі рух на беларускіх і літоўскіх землях. 1864 — люты 1917 г. / А. Ф. Смалянчук. — СПб. : Неўскі прасцяг, 2004. — 406 с. * ''[[Іван Міхайлавіч Снягіроў|Снегирев, И. М.]]'' Русские простонародные праздники и суеверные обряды : в 4 вып. / И. М. Снегирев. — Москва : Тип. Московского университета, 1837. — Вып. 1. — 246 с. * ''Таутавичус, А. З.'' Восточнолитовские курганы // Труды Прибалтийской объединенной комплексной экспедиции. Вопросы этнической истории народов Прибалтики / Под ред. Х. А. Моора и др. — М., 1959. — Том 1. * ''[[Юрый Туронак|Туронак, Ю.]]'' [http://pdf.kamunikat.org/1771-1.pdf Вацлаў Іваноўскі і адраджэнне Беларусі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140815024349/http://pdf.kamunikat.org/1771-1.pdf |date=15 жніўня 2014 }} / Ю. Туронак. — Мінск : Медисонт, 2006. — 180 с. * ''Ушинскас, В. А.'' Роль культуры штрихованной керамики в этногенезе балтов // Славяне: Этногенез и этническая история. — Ленинград. — 1989. — С. 62—67. * ''[[Аляксандр Іванавіч Цвікевіч|Цьвікевіч, А.]]'' «Западно-руссизм»: Нарысы з гісторыі грамадскай мысьлі на Беларусі ў ХІХ і пачатку ХХ в. / А. Цьвікевіч. — 2-е выд. — Мінск : Навука і тэхніка, 1993. — 352 с. * ''[[Родрыг Фёдаравіч Эркерт|Эркерт, Р. Ф.]]'' [http://dlib.rsl.ru/loader/view/01003543776?get=pdf Взгляд на историю и этнографию западных губерний России : (с атласом)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160303234943/http://dlib.rsl.ru/loader/view/01003543776?get=pdf |date=3 сакавіка 2016 }} / [соч.] Полк. Р. Ф. Эркерта. — Санкт-Петербург : тип. Дома призрения малолет. бедных, 1864. — 72 с. * ''[[Раман Афтаназы|Aftanazy, R.]]'' Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej : w 11 t. / R. Aftanazy. — Wrocław — Warszawa — Kraków : Zaklad im. Ossolinskich Wyd-wo, 1993. — Cz. 1. Wielkie księstwo Litewskie. Inflanty. Kurlandia. — T. 3. Województwo trockie, Księstwo Żmudzkie, Inflanty Polskie, Księstwo Kurlandzkie. — 413 s. * ''Bohusz.'' [http://ebuw.uw.edu.pl/Content/97861/zip/ Odpowiedź na odezwę Bezimiennego w Dzienniku Wileńskim na miesiąc Wrzesień umieszczoną. (O początkach narodu Litewskiego)] / Bohusz // Pamiętnik Warszawski. — 1817. — T. 9 (grudzień). — S. 466—476. * ''Buchowski, K.'' [http://pbc.biaman.pl/Content/2045/litwomani_i_polonizatorzy.pdf Litwomani i polonizatorzy : mity, wzajemne postrzeganie i stereotypy w stosunkach polsko-litewskich w pierwszej połowie XX wieku] / K. Buchowski. — Białystok : Biblioteka Uniwersytecka im. Jerzego Giedroycia w Białymstoku, 2006. — 430 s. * ''[[Марыя Чапская|Czapska, M.]]'' Florian Czarnyszewicz // Ostatnie odwiedziny i inne szkice / M. Czapska. — Warszawa : Więź, 2006. — S. 164—171. * ''[[Норман Дэвіс|Davies, N.]]'' Boże igrzysko. Historia Polski / N. Davies. — 6-e wyd. — Kraków : Znak, 2006. — 1232 s. * ''Gadon, M.'' Opisanie Powiatu Telszewskiego w Guberni Kowieńskiej w dawnem Xięstwie Żmujdzkiem położonego / M. Gadon. — Wilno : druk. S. Blumowicza, 1846. — 186 s. * ''Gierowska-Kałłaur, J.'' Zarząd cywilny Ziem Wschodnich (19 lutego 1919 — 9 września 1920) / J. Gierowska-Kałłaur. — Warszawa : Neriton, 2003. — 455 s. * ''[[Януш Леанардавіч Івашкевіч|Iwaszkiewicz, J.]]'' Wykaz dóbr ziemskich skonfiskowanych przez rządy zaborcze w latach 1773—1867 / J. Iwaszkiewicz. — Warszawa : Druk. St. Niemiry, 1929. — 53 s. * ''[[Іпаліт Корвін-Мілеўскі|Korwin-Milewski, H.]]'' Siedemdziesiąt lat wspomnień (1855—1925) / H. Korwin-Milewski. — Poznań : 1930, Jan Jachowski. — 600 s. * ''Luchtanas A.'' Rytų Lietuva I tūkst. pr. m. erą // Lietuvos archeologija. — 1992. — T. 8. — P. 56—85. * ''[[Міхал Крыспін Паўлікоўскі|Pawlikowski, M.K.]]'' Mińszczyzna, Pamiętnik Wileński / M.K. Pawlikowski; Polska Fundacja Kulturalna. — Londyn, 1972. * Power and the Nation in European History / edit. Len Scales, Oliver Zimmer. — Cambridge-New York-Melbourne-Madrid-Cape Town-Singapore-Sao Paulo : Cambridge University Press, 2005. — 389 p. * ''Rodkiewicz, W.'' Russian Nationality Policy in the Western Provinces of the Empire (1863—1905) / W. Rodkiewicz. — Lublin: Scientific Society of Lublin, 1998. — 257 s. * ''[[Раман Аляксандравіч Скірмунт|Skirmuntt, R.]]'' [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Slowo_-_1934,_nr_127_Roman_Skirmunt_-_Panie_z_muru_-_p_3.jpg Panie z Muru (III)] / R. Skirmuntt // Słowo. — 1934. — № 127. — S. 3. * ''Starzyński, S.'' [http://mbc.cyfrowemazowsze.pl/Content/8351/zip/ Litwa: zarys stosunków gospodarczych] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220827144801/http://mbc.cyfrowemazowsze.pl/Content/8351/zip/ |date=27 жніўня 2022 }} / S. Starzyński. — Warszawa : Przemysł i Handel, 1928. — 122 s. * [http://pbc.biaman.pl/Content/5425/zip/ Stosunki litewsko-polskie w Djecezji Wileńskiej i nadużycia Partji Wszechpolskiej. Memorjał duchowieństwa litewskiego]. — Wilno : Druk. J. Zawadzkiego, 1913. — 66 s. * ''[[Стасіс Вайтэкунас|Vaitekūnas, S.]]'' The Population of Lithuania / S. Vaitekūnas. — Vilnius : Mokslo ir enciklopedijų leidybos institutas, 2009. — 150 с. * ''[[Эдвард Адамавіч Вайніловіч|Woyniłłowicz, E.]]'' Wspomnienia. 1847—1928 / E. Woyniłłowicz. — Wilno : Józef Zawadzki, 1931. — cz. 1. — 368 s. * ''[[Леан Вышчэльскі|Wyszczelski, L.]]'' Wojna o Polskie Kresy 1918—1921 / L. Wyszczelski. — Warszawa: Bellona, 2011. — 490 s. ISBN 978-83-11-12012-9. * ''Y.Q.'' [http://ebuw.uw.edu.pl/Content/22974/zip/ Początku narodu Litewskiego, rozmaite dochodzenia] / Y.Q. // Dziennik Wileński. — 1817. — № 33. — S. 331—336. * ''[[Люцыян Жалігоўскі|Żeligowski, L.]]'' Zapomniane prawdy / L. Żeligowski. — Londyn : F. Mildner & Sons, 1943. — 43 p. * Żmudź / Encyklopedia Powszechna. — Warszawa : S. Orgelbrand, 1868. — T. 28 (Wybrzeże-Żyżmory). — S. 973—997. == Спасылкі == * [http://www.samogit.lt/ Žemaitija] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100420013631/http://www.samogit.lt/ |date=20 красавіка 2010 }} — сайт аб Жамойці * [http://club-kaup.narod.ru/kaup_r_rec-img_baltu.html Галерэя рэканструкцый балтаў (літоўцаў, жамойтаў, яцвягаў, куршаў і інш.) паводле В. Кулакова, Р. Валкайтэ-Кулікаўскене, А. Астраўскаса і інш.] * ''Simas Suziedielis'' [http://www.samogit.lt/ISTORIJA/nsamogit.en.htm SAMOGITIA (history)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160306112922/http://www.samogit.lt/ISTORIJA/nsamogit.en.htm |date=6 сакавіка 2016 }} // samogit.lt * [http://www.klaipeda1945.org/nasha-klajpeda/oregione-zhemajtiya/ «О регионе Жемайтия»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191115123513/http://www.klaipeda1945.org/nasha-klajpeda/oregione-zhemajtiya/ |date=15 лістапада 2019 }} //www.klaipeda1945.org * [https://ru.wikisource.org/wiki/ЕЭБЕ/Жмудь Яўрэі ў Жамойці] // Еврейская энциклопедия Брокгауза и Ефрона {{Вонкавыя спасылкі}} {{Рэгіёны Літвы}} {{Выдатны артыкул|Гісторыя}} {{Артыкул года|2014}} [[Катэгорыя:Рэгіёны Літвы]] [[Катэгорыя:Вялікае Княства Літоўскае]] [[Катэгорыя:Расійская імперыя]] [[Катэгорыя:Гісторыя Літвы]] [[Катэгорыя:Гістарычная геаграфія Літвы]] [[Катэгорыя:Жамойць| ]] 9t5lrt78fhntxdnwdz1scjzx7z5y97i 0 19245 5150873 5121055 2026-06-05T09:58:53Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5150873 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Зубр (значэнні)}} {{Таксон | regnum = Жывёлы | image file = | image title = | parent = Bison | rang = Від | latin = Bison bonasus | author = ([[Карл Ліней|Linnaeus]], 1758) | syn = {{btname|Bos bonasus|Linnaeus, 1758}} | children name = | children = | range map = BisonBonasusIUCN.svg | range map caption = | range legend = {{легенда|#008000|Распаўсюджанне на 2020 год}} | iucnstatus = NT | wikispecies = Bison bonasus }} '''Зубр еўрапе́йскі''' (''Bison bonasus'') — [[Еўропа|еўрапейскі]] від з роду {{bt-bellat|Бізоны{{!}}бізонаў|Bison}} атраду {{bt-bellat|Парнакапытныя|Artiodactyla}}, рэдкая [[жывёла]], якая знаходзіцца ў стане аднаўлення [[папуляцыя|папуляцыі]]. Апошні прадстаўнік дзікіх быкоў у Еўропе<ref>Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь. — Менск: Беларуская Энцыклапедыя, 1993. — ISBN 5-85700-095-5</ref>. У раннім [[Сярэднявечча|Сярэднявеччы]] зубры яшчэ сустракаліся ў некранутых лясах [[Заходняя Еўропа|Заходняй]], [[Цэнтральная Еўропа|Цэнтральнай]] і [[Паўднёвая Еўропа|Паўднёва]]-[[Усходняя Еўропа|Усходняй]] Еўропы. Іх асяроддзе пражывання — [[Шыракалістыя лясы|лісцевыя]], [[Хвойны лес|хвойныя]] і [[мяшаныя лясы]] ва [[умераны клімат|ўмеранай паласе]]. У адпаведнасці з такім асяроддзем, зубр, як чародная жывёла, сустракаецца толькі ў малых групах. Тыповы [[статак]] налічвае ад 12 да 20 жывёл і складаецца з кароў і маладняку. Палаваспелыя быкі знаходзяцца ў статках толькі падчас [[цечка|цечкі]] ў самак. Найбліжэйшым сваяком зубра з’яўляецца {{bt-bellat|амерыканскі бізон|Bison bison}}. Гэтыя два віды генетычна сумяшчальныя і могуць скрыжоўвацца без абмежаванняў. Папуляцыя зубра ў Еўропе складалася з двух падвідаў: горных зуброў (''Bison bonasus caucasicus'') і раўнінных (''Bison bonasus bonasus''). Горныя зубры [[выміранне|вымерлі]] і існуюць сёння выключна як змешаны від ([[гібрыд]]) з раўнінным зубрам (раўнінна-каўказская лінія). Гэта лінія ўзыходзіць толькі да аднаго горнага зубра, т. зв. «каўказскага», апошняга чыстакроўнага прадстаўніка гэтага падвіда. Такім чынам, у пародзе зуброў выдзяляецца дзве лініі: раўнінная (Bison bonasus bonasus) і раўнінна-каўказская — скрыжаванне раўнінных і горных зуброў. Кожная пародзістая жывёліна знаходзіцца на ўліку ў адмысловай кнізе, якая вядзецца ў [[Белавежскі нацыянальны парк|Белавежскім нацыянальным парку]]. У 1920-х гг. зубр быў пад пагрозай знікнення. Апошняга дзікага зубра застрэлілі на [[Каўказ]]е ў [[1927]] г. Усе сённяшнія зубры паходзяць усяго ад дванаццаці асобін, захаваных у [[заапарк]]ах і [[запаведнік]]ах<ref>Krasińska M., Krasiński Z. Der Wisent. Die Neue Brehm-Bücherei. с. 42</ref>. Нізкая [[Зменлівасць|генетычная зменлівасць]] з’яўляецца адною з галоўных пагроз для доўгатэрміновага захавання віду<ref>Ariane Bemmer: [http://www.tagesspiegel.de/politik/lob-des-wiederkaeuens/8859312.html Lob des Wiederkäuens] In: ''[[Der Tagesspiegel]] vom 28. September 2013</ref>. Дзякуючы намаганням па захаванні віду з боку заапаркаў і прыватных асоб, у [[1952]] г. стала магчымым ізноў пасяліць першыя свабодныя статкі зуброў у раёне сённяшняга Белавежскага нацыянальнага парку на [[Беларусь|беларуска]]-[[Польшча|польскай]] мяжы. У [[2004]] г. існавала 31 свабодная папуляцыя з агульнай колькасцю 1955 зуброў. Гэта складае каля 60 % сусветнага пагалоўя<ref>Krasińska M., Krasiński Z. Der Wisent. Die Neue Brehm-Bücherei. с. 265</ref>. == Этымалогія == ''Зубр'' — кароткая форма старажытнага прыметніка, утвораная ад ''зуб'' з дапамогай суфікса -р-. ''Зуб'' мае больш старажытнае значэнне тыпу «востры, выступаючы прадмет», якое пазначала доўгія [[рогі]] гэтай жывёлы, таму ''Зубр'' можна перакласці як «рагаты»<ref>[http://netnotes.narod.ru/interest/t8.html Происхождение слов. Названия животных]</ref><ref>[http://www.classes.ru/all-russian/russian-dictionary-Vasmer-term-4241.htm зубр] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120113042856/http://www.classes.ru/all-russian/russian-dictionary-Vasmer-term-4241.htm |date=13 студзеня 2012 }} Фасмер Макс</ref>. == Апісанне == [[Файл:EuropeanBisonLyd3.png|thumb|left|250px|Шкілет зубра.]] [[Файл:Bison bonasus horn p.jpg|thumb|250px|left|Рог зубра.]] [[Файл:Bison bonasus right eye close-up.jpg|thumb|left|250px|Вока зубра.]] Зубр — самае цяжкае і буйное з наземных млекакормячых у [[Еўропа|Еўропе]]<ref name="RR">[http://www.rri.ro/art.shtml?lang=9&sec=228&art=108222 Заповедники зубров в Румынии 29.07.2011]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Варта заўважыць, што гэта тычыцца старых замераў XIX і першай паловы і сярэдзіны XX стагоддзяў, а [[сучаснасць|сучасныя]] зубры сталі некалькі драбнейшыя і саступаюць па памерах як сваім [[продкі|продкам]] (і іх [[пудзіла]]м), гэтак і сучасным [[амерыка]]нскім {{bt-bellat|Лясны бізон{{!}}лясным бізонам|Bison bison athabascae}} (падвід амерыканскіх бізонаў). Вага сучасных дарослых самцоў белавежскага падвіду дасягае 850 кілаграмаў<ref name="ПНП">[https://wildlife.by/hunting-and-fishing/articles/Patriarh%20Nalibokskoy%20pushti%20%28chasty%202%29/?sphrase_id=41178 Патриарх Налибокской пущи] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210621015523/https://wildlife.by/hunting-and-fishing/articles/Patriarh%20Nalibokskoy%20pushti%20%28chasty%202%29/?sphrase_id=41178 |date=21 чэрвеня 2021 }} {{ref-ru}}</ref>, каўказскага — 700. Даўжыня тулава да 330 см<ref name="RR"/> ці нават большая<ref name="ПНП"/>, вышыня ў плячах ад 1,6 да амаль 2 метраў<ref name="ПНП"/>. Самкі драбнейшыя за самцоў<ref name="floranimal"/>. Як ужо адзначалася, сучасныя зубры некалькі здрабнелі, а даныя аб звычайным для іх росце ў 2 метры і вазе да тоны<ref name="RR"/>, якія сустракаюцца ў энцыклапедыях і даведніках, грунтуюцца на абмеры жывёл векавой даўнасці. Пярэдняя частка [[Цела (біялогія)|цела]] ў зубра значна лепш развіта<ref name="floranimal">[http://www.floranimal.ru/pages/animal/z/405.html ЗУБР (Bison bonasus)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111127220754/http://www.floranimal.ru/pages/animal/z/405.html |date=27 лістапада 2011 }} {{ref-ru}}</ref> — яна масіўнейшая, вышэйшая і шырэйшая чым задняя, [[карак]] і перад {{нп3|спіна|спіны|ru|Спина}} выдаецца гарбом<ref name="ЗЖ">[http://animals-wild.ru/mlekopitayushhie-zhivotnye/170-zubr-zhivotnoe.html Зубр животное] {{ref-ru}}</ref><ref name="ВВФ">[http://www.wwf.ru/species/zubr Зубр на сайце WWF.ru]</ref>. {{нп3|Жывот||ru|Живот}} падабраны і не правісае. [[Галава]] жывёлы масіўная<ref name="ВВФ"/>, укарочаная з шырокім выпуклым [[лоб|ілбом]]<ref name="БПУШ"/>, нахіленая ўніз. [[Рог]]і ў зубра невялікія<ref name="ВВФ"/> і чорныя, круглявыя, выпуклыя, накіраваныя выгібам вонкі (у бакі), а кончыкамі ўверх. На працягу жыцця яны не змяняюцца, унутры полыя<ref name="БПУШ"/>. Даўжыня іх па вонкавым выгібе да 65 см, развал — да 78 см<ref name="ББ">[http://belhuntclub.net/catalog/item32.html Зубр, зубр европейский (Bison bonasus)] {{Архівавана|url=https://archive.today/20130109084356/http://belhuntclub.net/catalog/item32.html |date=9 студзеня 2013 }} {{ref-ru}}</ref>. [[Вуха|Вушы]] кароткія і шырокія, густа парослыя поўсцю ўнутры і звонку<ref name="БПУШ"/>. [[Вока|Вочы]] маленькія і шырока расстаўленыя, цёмна-карычневага, амаль чорнага колеру, вочны яблык выпуклы і рухлівы<ref name="ЗЖ"/><ref name="БПУШ"/>. Зрэнка вертыкальна даўгаватая, у сярэдзіне звужаная. Вейкі доўгія і густыя<ref name="БПУШ"/>. [[Губы]], [[язык]] і [[паднябенне]] цёмныя, аспідна-сіняватага колеру<ref name="БПУШ"/>. Язык пакрыты сасочкамі значнай велічыні<ref name="БПУШ"/>. Зубоў 32. Формула іх у зуброў агульная з большасцю {{bt-bellat|Жвачныя{{!}}жвачных|Ruminantia}}: разцы 0/3, клыкі 0/1, перадкарэнныя 3/3, карэнныя 3/3. Разцы пашыраныя і маюць долатападобную форму<ref name="БПУШ"/><ref name="ББ"/>. [[Шыя]] магутная, тоўстая, без характэрнага для многіх быкоў адвіслага {{нп3|падгрудак|падгрудка|en|Dewlap}}. [[Нага|Ногі]] у зубра моцныя, тоўстыя, прычым пярэднія нашмат карацейшыя за заднія. [[Капыт]]ы вялікія, выпуклыя, ёсць таксама маленькія бакавыя капыткі, якія не дасягаюць зямлі ({{нп3|Рудыментарныя органы|рудыменты|ru|Рудиментарные органы}}). [[Хвост]] у зуброў пакрыты доўгімі валасамі амаль па ўсёй даўжыні, на канцы густы [[валасы|валасяны]] пучок, падобны на [[пэндзаль]]. Хвост прыкметна адрознівае зубра ад іншых быкоў і хатняга рагатага быдла. Хваставых пазванкоў ў зубра на адзін больш, чым у хатняга быка, але кожны з іх карацейшы, таму ў цэлым і ўвесь хвост карацейшы, што асабліва прыкметна пры параўнальна вялікіх памерах звера. Апошні хваставы [[пазванок]] не даходзіць да {{нп3|Скакацельны сустаў|скакацельнага сустава|en|Hock (anatomy)}}<ref name="БПУШ">[http://www.brest-sv.com/librery/animals/zybr3.html Карцов Г. Беловежская пуща, 1382—1902.— 295 с.: ил., 2007] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111027145220/http://brest-sv.com/librery/animals/zybr3.html |date=27 кастрычніка 2011 }} {{ref-ru}}</ref>. Без уліку рагоў і капытоў зубр цалкам пакрыты густой [[Поўсць|поўсцю]] і толькі сярэдзіна верхняй [[губы]] і пярэдні край [[ноздры|ноздраў]] голыя<ref name="БПУШ"/>. Спераду тулава і на грудзях поўсць доўгая і падобная на [[грыва|грыву]]<ref name="ВВФ"/>, а на [[горла|горле]] і [[падбародак|падбародку]] — на [[барада|бараду]]. Галава і [[лоб]] пакрытыя кучаравай поўсцю<ref name="БПУШ"/>. Ззаду поўсць кароткая, што асабліва кідаецца ў вочы ў параўнанні з доўгай поўсцю спераду, таму часам складваецца памылковае ўражанне, быццам задняя частка ў зубра голая, але гэта не так — уся [[скура]] ў зубра пакрыта поўсцю<ref name="БПУШ"/>. Летняя {{нп3|масць|афарбоўка|de|Fellfarbe}} зубра каштанава-бурая. Галава прыкметна цямнейшая за тулава. Барада чорная, грыва светла-каштанавая. Зімовая афарбоўка цямнейшая, акрамя таго зімовая поўсць даўжэйшая, гусцейшая і больш кучаравая чым летняя. У маладых цялят поўсць бежавая<ref name="ЗЖ"/> пры нараджэнні, пазней — карычневая з чырвоным адценнем<ref name="З"/>. Вясновая {{нп3|лінька||ru|Линька}} адбываецца ў сярэдзіне мая-чэрвені, прычым да чэрвеня старая поўсць вылазіць настолькі, што зубры здалёк здаюцца голымі. У верасні поўсць кароткая, але {{нп3|падшэрстак||ru|Подшёрсток}} такі густы, што з-за яго ўжо не відаць скуры. Да зімы поўсць даўжэе, асабліва ў пярэдняй частцы цела і на галовах у самцоў<ref name="ЗЖ"/><ref name="БПУШ"/>. Шэрсць на загрыўку зуброў тырчыць уверх, з-за чаго жывёлы здаюцца вышэйшымі. Каровы меншыя за быкоў ростам<ref name="ЗЖ"/>, маюць больш тонкія і гладкія рогі. Поўсць на галаве і шыі, а таксама барада меншыя чым у самцоў. Зубраняты адрозніваюцца ад хатніх цялят вялікімі галовамі, высокім гарбатым каркам і барадой<ref name="БПУШ"/>, якая звешваецца з ніжняй часткі мыскі. Поўсць у маладых зуброў карацейшая чым у дарослых. У зубра добра развітыя нюх і слых, а зрок крыху горшы<ref name="floranimal"/><ref name="ЗЖ"/>. [[Файл:Wisent feces-Skupowo-1.jpg|150px|thumb|Памёт зубра]] Сам зубр адчувальна пахне мускусам<ref name="БПУШ"/>. Наяўнасць зуброў у пэўнай мясцовасці можна вызначыць па іх {{нп3|Сляды жывёл|слядах|ru|Следы животных}} і [[кал|памёце]], а таксама па аб’едзенай [[Папарацепадобныя|папараці]] (ні ва ўсходнееўрапейскіх лясах, ні на [[Каўказ]]е цяпер няма іншых жывёл, якія б елі папараць). Памёт зуброў вельмі падобны на каровін. След звера таксама вельмі падобны на след каровы, толькі пяткі значна больш ўціскаюцца і самі сляды большыя і круглейшыя, чым у кароў. У зубрыц след некалькі даўжэйшы і вастрэйшы, чым у самцоў<ref name="БПУШ"/>. == Арэал == [[Файл:Wisent at Skansen.jpg|thumb|left|250px|Зубр у музеі [[Скансен]], [[Стакгольм]], [[Швецыя]]]] Гістарычны арэал віду прасціраўся ад Пірэнеяў, Англіі і паўднёвай Скандынавіі да Заходняй Сібіры.<ref>[http://redbook-ua.org/item/bison-bonasus-linnaeus/ Чырвоная кніга Украіны]</ref> Вольнажывучыя папуляцыі зараз ёсць у [[Польшча|Польшчы]]<ref name="RR"/>, [[Літва|Літве]], [[Беларусь|Беларусі]]<ref name="RR"/>, [[Украіна|Украіне]]<ref name="RR"/>, [[Румынія|Румыніі]]<ref name="RR"/>, [[Расія|Расіі]]<ref name="RR"/>, [[Славакія|Славакіі]]<ref name="RR"/>, [[Латвія|Латвіі]], [[Кыргызстан]]е, [[Малдова|Малдове]] (з 2005 года)<ref name="Bison in the Republic of Moldova">[http://www.iatp.md/arii/text/eng/pad_domn_bison.htm Bison in the Republic of Moldova] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090306122131/http://www.iatp.md/arii/text/eng/pad_domn_bison.htm |date=6 сакавіка 2009 }}</ref> і [[Іспанія|Іспаніі]] (з 2010)<ref name="Univision.com">{{cite web |url=http://www.univision.com/contentroot/wirefeeds/world/8226775.shtml |title=El bisonte europeo se reimplanta en España |publisher=Univision.com |date=2010-06-05 |accessdate=2011-01-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110606191221/http://www.univision.com/contentroot/wirefeeds/world/8226775.shtml |archivedate=6 чэрвеня 2011 |url-status=dead }}</ref>. На Беларусі існуе сем прыродных мікрапапуляцый зуброў: [[Белавежская пушча#Фаўна|Белавежская]], Барысаўска-Бярэзінская, [[Налібоцкая пушча#Прырода|Налібоцкая]], Палеская, Асіповіцкая, Азёрская, Азяранская, агульнай колькасцю каля тысячы галоў<ref name="ТБ">[http://news.tut.by/society/247392.html Концепцию сохранения зубров разработали в Беларуси] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110826092702/http://news.tut.by/society/247392.html |date=26 жніўня 2011 }}</ref><ref>[http://www.youtube.com/watch?v=b1lgWS8I4dg Фільм «Радиоактивные волки Чернобыля»] {{ref-ru}}</ref><ref>[http://naviny.by/rubrics/society/2011/05/02/ic_media_photo_116_4737/ Стадо зубров в Полесском радиационно-экологическом заповеднике ежегодно увеличивается] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110928145950/http://www.naviny.by/rubrics/society/2011/05/02/ic_media_photo_116_4737/ |date=28 верасня 2011 }} {{ref-ru}}</ref>. == Роднасныя адносіны == Зубр вельмі блізкі да {{bt-bellat|Амерыканскі бізон{{!}}бізона амерыканскага|Bison bison}}, з якім уваходзіць у адзін род. Абодва віды могуць без абмежаванняў скрыжоўвацца і даваць пладавітае патомства — {{нп3|зубрабізон|зубрабізонаў|ru|Зубробизон}}, з-за чаго іх часам разглядаюць як адзін від. === Падвіды === Усяго існавалі тры падвіды зуброў, два з якіх на сучасных момант зніклі: * ''Bison bonasus bonasus'' — белавежскі зубр; * ''Bison bonasus caucasicus'' — {{нп3|каўказскі зубр||ru|Кавказский зубр}} (апошнія «чыстыя» прадстаўнікі падвіду былі знішчаны ў пачатку XX стагоддзя); * ''Bison bonasus hungarorum'' — зубр карпацкі або венгерскі (канчаткова знішчаны ў канцы XVIII стагоддзя)<ref>[http://www.petermaas.nl/extinct/speciesinfo/carpathianbison.htm Recently extinct animals — Bison bonasus hungarorum] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060522194018/http://www.petermaas.nl/extinct/speciesinfo/carpathianbison.htm |date=22 мая 2006 }}{{Ref-en}}</ref><ref>[http://www.apus.ru/site.xp/049056053049.html Праект APUS.RU] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111222132229/http://www.apus.ru/site.xp/049056053049.html |date=22 снежня 2011 }}{{Ref-ru}}</ref>. Белавежскі (еўрапейскі) падвід аднаўляецца шляхам развядзення жывёл, якія захаваліся ў [[Заалагічны парк|заапарках]], каўказскі — узнаўляецца гібрыдызацыяй ''Bison bonasus'' і ''Bison bonasus caucasicus''. == Асаблівасці біялогіі == === Гон === [[Файл:Turnir.jpg|thumb|250px|Турнір быкоў]] {{нп3|Гон, біялогія|Гон|ru|Гон (биология)}} у зуброў адбываецца ў канцы [[лета]] — пачатку [[восень|восені]] ([[жнівень]] ([[ліпень]]<ref name="ПНП"/>)-[[верасень]])<ref name="ЗЖ"/><ref name="З"/>. У {{нп3|сезон размнажэння||uk|Шлюбний сезон}} быкі рыюць капытамі зямлю, труцца аб дрэвы, б’юцца паміж сабой, але пры гэтым у адрозненне ад хатняй жывёлы не равуць. Пераважаюць лабавыя (лоб у лоб) сутыкненні, але нярэдкія і ўдары рагамі збоку. Пачынаецца бой з дэманстрацыі пагрозы: быкі стаяць адзін супраць аднаго, нахіліўшы галаву, рохкаюць, качаюць галавой уверх-уніз, направа-налева, капаюць зямлю капытом, валяюцца па зямлі, а затым, сутыкаючыся лбамі, спрабуюць прагнаць праціўніка<ref name="ЗІБ">[http://bio.1september.ru/view_article.php?ID=201001001 Зубры и бизоны: долгий путь к спасению] {{ref-ru}}</ref>. Бойкі часта атрымліваюцца даволі жорсткімі. У барацьбе за самку самцы нярэдка наносяць адзін аднаму цяжкія [[Траўма|траўмы]]<ref name="ТГЗ">[http://slavyanskaya-kultura.ru/slavic/nature/ta-zhnyi-gost-zubr.html Таёжный гость. Зубр] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111025231501/http://slavyanskaya-kultura.ru/slavic/nature/ta-zhnyi-gost-zubr.html |date=25 кастрычніка 2011 }} {{ref-ru}}</ref>. Пераможаны зубр апускае галаву, як бы прызнаючы перавагу суперніка, паварочваецца і адыходзіць<ref name="ЗЖ"/><ref name="ЗІБ"/>. === Цяжарнасць і дзяцінства === [[Файл:Bison bonasus 005.jpg|thumb|left|250px|Зубраня]] [[Файл:Zubr BPN 02.jpg|thumb|left|250px|Самка і зубраня]] Як і ў [[Карова|свойскіх быкоў]], у зуброў [[цяжарнасць]] доўжыцца 9 месяцаў<ref name="ЗЖ"/>, таму роды прыпадаюць на канец [[красавік]]а-[[май]]. У каровы нараджаецца адно зубраня вагой да 25 кг<ref name="ЗЖ"/>, якое праз 1-1,5 гадзіны ўжо можа бегчы за самкай<ref name="floranimal"/><ref name="ЗЖ"/>. Зубрыха год выкормлівае цяля [[малако]]м (яго [[Тлушчы|тлустасць]] — 8-12 %, часам да 14 %<ref name="ПНП"/>)<ref name="ЗЖ"/><ref name="З"/><ref name="ЗІБ"/>, але дзіцяня не пакідае маці на працягу двух гадоў, хоць на другі год ужо [[харчаванне|сілкуецца]] самастойна. Першую раслінную ежу зубраня спрабуе ва ўзросце трох тыдняў<ref name="ЗЖ"/>. {{нп3|Палавая спеласць|Палавой спеласці|ru|Половая зрелость}} зубры дасягаюць у шасцігадовым узросце, часам раней. Гон у самак здараецца раз у 3 гады. Працягласць жыцця складае 20-25 гадоў, асобныя прадстаўнікі віду дажываюць да 30 гадоў (у заапарках працягласць жыцця зуброў звычайна даўжэйшая чым на волі)<ref name="ПНП"/><ref name="ЗЖ"/>. === Харчаванне === У вясенне-летні перыяд зубры трымаюцца ў мясцінах з разнатраўем і сілкуюцца пераважна [[трава|травой]] і значна менш — [[Кара (біялогія)|карой]] [[дрэва|дрэў]], увосень часта збіраюцца ў дубровах. Зімой добра раскопваюць корм з-пад снегу капытам ці рогам, робяць ямкі ў снезе пысай<ref name="floranimal"/>, ядуць шмат галінак і кары<ref name="ЗЖ"/>, але часам могуць есці нават [[ігліца, расліны|ігліцу]], у запаведніках трымаюцца паблізу спецыяльных падкормачных пляцовак. Акрамя гэтага могуць есць пабегі раслін, лішайнікі і нават грыбы<ref name="ЗЖ"/>. Склад кармавых раслін зуброў адносна вялікі — не меней чым 400 відаў, склад корму мяняецца ў залежнасці ад сезону і канкрэтнай мясцовасці<ref name="floranimal"/>. З драўнянага корму перавага аддаецца {{bt-bellat|Граб{{!}}грабу|Carpinus}}, {{bt-bellat|Ясень{{!}}ясеню|Fraxinus}}, {{bt-bellat|Ліпа{{!}}ліпе|Tilia}}, {{bt-bellat|Дуб{{!}}дубу|Quercus}}, з травяністых раслін — {{bt-bellat|Метлюжковыя{{!}}метлюжковым|Poaceae}}, {{bt-bellat|Бабовыя{{!}}бабовым|Fabaceae}}, {{bt-bellat|Астравыя{{!}}астравым|Asteraceae}}. Хмызнякі і кустоўі ў рацыёне прадстаўлены {{bt-bellat|Вярба{{!}}вярбой|Salix}}, {{bt-bellat|Маліна{{!}}малінай|Rubus}}, {{bt-bellat|Чарніцы{{!}}чарніцамі|Vaccinium myrtillus}}. Дарослыя зубры ў суткі з’ядаюць 40-60 кг зялёнай масы (маладняк ва ўзросце 2-3 гадоў удвая менш) і выпіваюць да 50 літраў вады. У натуральных умовах у летні перыяд травяністы корм зубра складае 70-80 %, драўняна-галінаваты — 20-30 %<ref name="ББ"/>. === Паводзіны === Вялікую частку дня зубры [[сон|спяць]] або дрэмлюць, хоць зрэдку могуць пасвіцца і днём, але як правіла на [[Паша|пашу]] або на [[вада]]пой яны ідуць увечары за тры-чатыры гадзіны да [[заход]]у сонца. Нягледзячы на свой велічэзны рост, зубр перамяшчаецца хутка. Ён нават можа скакаць галопам і, больш таго, лёгка пераскоквае перашкоду вышынёй у 2 метры<ref name="ТГЗ"/>. Гістарычна зубры {{нп3|Калектыўныя паводзіны жывёл|статкавыя жывёлы|en|Collective animal behavior}} — нават старыя самцы звычайна трымаліся маленькімі групкамі, а звычайнымі былі [[статак|статкі]] ў 6-8 і больш галоў на чале з вопытнай самкай<ref name="ПНП"/>. У Белавежскай пушчы трапляліся статкі да 50-60 галоў, на Каўказе такіх вялікіх не было. Зараз звычайна папуляцыі ў [[запаведнік]]ах невялікія, што адбіваецца на памеры [[калектыў|калектываў]], якія ўтвараюць жывёлы. У норме статак зуброў складаецца з кароў, іх [[цяля]]т і маладых бычкоў 2-3 гадоў. Маладыя быкі пасля пакідання статка часта аб’ядноўваюцца і ўтвараюць групы «маладых халасцякоў». Дарослыя самцы трымаюцца асобна (адзінцы) і далучаюцца да статкаў толькі падчас гону<ref name="ЗЖ"/>. Зімой асобныя статкі часта аб’ядноўваюцца ў яшчэ большыя групы, у якіх можа знаходзіцца і некалькі самцоў. {{external media |topic = Голас зубра |subtopic = |font-size = |align = |clear = |width = 230px |image1 = |image2 = |image3 = |audio1 =[http://belhuntclub.net/upload/userfiles/1/1463-1252318283-459.mp3 Голас зубра] , размешчаны [http://belhuntclub.net/catalog/item32.html тут] |audio2 = |audio3 = |video1 = |video2 = |video3 = }} У адрозненне ад [[Карова|хатніх кароў]] зубры маўклівыя жывёлы<ref name="floranimal"/>, [[мыканне|рыкаюць]] яны толькі зрэдку і вельмі ціха — іх не чуваць ўжо за некалькі дзясяткаў [[крок]]аў. Голас зубра — адрывістае нягучнае рохканне, пры раздражненні — буркатанне, пры спалоху — пырханне<ref name="floranimal"/>. Да іншых жывёл зубры ставяцца {{нп3|Агрэсіўныя паводзіны|варожа|en|Aggression}} — асабліва да іншых буйных [[Фітафагія|траваедных]]. У Белавежскай пушчы ля {{нп3|кармушка|кармушак|ru|Кормушка}} зуброў знаходзілі трупы забітых імі [[Конь свойскі|коней]], [[лось|ласёў]] і [[алені|аленяў]]. Людзей зубры звычайна пазбягаюць<ref name="floranimal"/>, калі ж чалавек падыходзіць вельмі блізка, то могуць пагражаць — матляць галавой, настаўляць рогі, {{нп3|злосць|злосна|ru|Злость}} [[сапенне|сапці]]. У летні перыяд жывёлы больш палахлівыя і асцярожныя. Убачыўшы ці пачуўшы чалавека ў тую пару, жывёлы ўцякаюць па сігналу самкі-важака, але падняць сігнал трывогі можа любы зубр. За важаком накіроўваюцца наўскач усе астатнія члены групы: у галаве бягуць цяляты, а ў хвасце статка — самцы<ref name="belhuntclub"/>. На людзей нападаюць вельмі рэдка, але вядомыя выпадкі, калі зубры атакавалі машыны<ref>[http://road-crimea.narod.ru/2008/zubr.htm Зубры в Крыму] {{ref-ru}}</ref>. Таксама часам (з-за свайго даволі дрэннага зроку), калі чалавек падыходзіць з падветранага боку, могуць самі падысці да яго каб лепш разгледзець. [[Натуральны вораг|Натуральнымі ворагамі]] зуброў з’яўляюцца {{bt-bellat|Буры мядзведзь{{!}}мядзведзі|Ursus arctos}}, {{bt-bellat|воўк{{!}}ваўкі|Canis lupus}}<ref name="floranimal"/>, {{bt-bellat|Леапард{{!}}леапарды|Panthera pardus}} (на Каўказе) і {{bt-bellat|Рысь звычайная{{!}}рысі|Lynx lynx}}. Праўда ні адна з гэтых жывёл у адзіночку не ўяўляе пагрозы для дарослага зубра, але яны могуць паляваць на цялят і [[моладзь]], а [[зграя]] ваўкоў часам небяспечная нават для дарослых асобін. == Пражыванне == [[Файл:Bison live in Bialowieza forest 2.jpg|thumb|250px|Зубр у Белавежскай пушчы]] Гістарычна зубры — жыхары [[Мяшаныя лясы|мяшаных лясоў]]<ref name="floranimal"/><ref name="ЗЖ"/>, пры гэтым белавежская папуляцыя жыла ў [[раўніна|раўнінных]], а каўказская — у {{нп3|Горна-лясны пояс|горных лясах|ru|Горно-лесной пояс}}. Звычайна зубры выбіраюць сабе пэўны ўчастак, як правіла каля ракі, на якім і пасвяцца. У выпадку недахопу корму жывёлы шукаюць сабе новыя ўчасткі. [[Балота|Багністых]] мясцовасцей зубры пазбягаюць і наведваюць іх толькі ў [[засуха|засухі]], калі нават такія ўчасткі становяцца сушэйшымі. У старажытнасці, калі ў еўрапейскіх лясах яшчэ жылі {{bt-bellat|Тур, жывёла{{!}}туры|Bos primigenius}}, гэтыя два віды быкоў дзялілі паміж сабой экалагічныя нішы — туры жылі ў вільготных і багністых нізінах, а зубры ў сухіх лясах. Вясной зубры трымаюцца каля рэк, а з пачаткам лета пераходзяць пасвіцца ў глыбіню лесу. У самую спякоту хаваюцца ў густых цяністых зарасніках. Ад насякомых-крывасмокаў жывёлы ратуюцца ў сухіх месцах і ў мясцовасцях, дзе лес прадзімаецца ветрам. Пасвяцца зубры раніцай і ўвечары, выходзячы на паляны, а сярэдзіну дня праводзяць на лежні ў лесе, перажоўваючы жвачку. У гарачае надвор’е зубры двойчы ў дзень ходзяць на вадапой. Яны любяць катацца ў сухой друзлай зямлі, але гразевых ваннаў не прымаюць<ref name="floranimal"/>. Калі белавежскія зубры жылі пераважна ў лісцевых лясах, то каўказскія — у {{bt-bellat|Піхта{{!}}піхтавых|}} з прымешкамі {{bt-bellat|бук{{!}}буку|}}, {{bt-bellat|вяз{{!}}вязу|}}, {{bt-bellat|граб{{!}}грабу|}} і іншых лісцевых парод. Пасвіліся яны пераважна на [[Паляна (геаграфія)|палянах]]<ref name="ЗЖ"/> і [[схіл]]ах [[Балка|лагчын]], пры гэтым аддаючы перавагу самым роўным ўчасткам. Улетку каўказскія зубры падымаліся да верхняй мяжы лясоў, дзе было нямала [[корм]]у, а самі жывёлы не пакутавалі ад спякоты і надакучлівых насякомых. == Гісторыя == [[Файл:Niaux, bisons.JPG|thumb|250px|right|Копія выявы зубра з [[Пячора Ніо|пячоры Ніо]]]] У даўнія часы зубры насялялі ўсю Еўропу<ref name="ПНП"/>: на радзіме [[Галы|галаў]], [[Германцы|германцаў]], [[Шведы|шведаў]], [[Дакі|дакаў]] і [[Славяне|славян]]. У [[Грэцыя|Грэцыі]], [[Іспанія|Паўночнай Іспаніі]] і [[Англія|Англіі]] зуброў вынішчылі ў дагістарычныя часы<ref name="ЗІБ"/>. Магчыма, першая згадка пра зубра сустракаецца ў працы [[Арыстоцель|Арыстоцеля]] ў [[300 да н.э.]], дзе, побач з апісаннем жывёлы, вельмі падобнай да зубра, напісана наступнае<ref name="ПНП"/>: {{Цытата|Ёсць таксама некаторыя жывёлы, якія двухкапытовыя і ў той жа час маюць чуб і два адзін да аднаго загнутыя рогі; сюды адносіцца баназас, які жыве ў Пеоніі і Медыцы ... Ён велічынёй з быка, але мае большы аб'ём, чым вол, бо не выцягнуты ў даўжыню; расцягнутая скура яго можа пакрыць ложак для сямі чалавек}} Яшчэ адно апісанне зубра было зроблена [[Пліній Старэйшы|Плініем Старэйшым]], які назваў яго «Бізонам»<ref name="З">[http://www.infonature.ru/animal/animal-00042.html Зубр] {{ref-ru}}</ref> Пліній даў зубру такое апісанне<ref name="З"/><ref>[http://old.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.02.0137&query=head%3D%23349 Англійскі пераклад] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20091002070209/http://old.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.02.0137&query=head%3D%23349 |date=2 кастрычніка 2009 }}, праверана 28 кастрычніка 2011 года</ref>: {{Цытата|бык з конскай грывай, які носіць настолькі кароткія рогі, што ў баі яны не маюць ніякай карысці. Замест таго, каб змагацца, зубр ўцякае ад кожнай пагрозы і пакідае за сабой на працягу паўмілі след з фекалій, якія пры дакрананні абпальваюць праследавацеля як агонь}} Рымляне лавілі зуброў у [[Фракія|Фракіі]] і [[Германія|Германіі]] для ўдзелу ў гладыятарскіх баях, якія {{Не перакладзена 3|Venatio|інсцэніравалі паляванне на дзікіх жывёл|pl|Venatio}}<ref name="З"/>. [[Файл:Wisent (100866184) (greyscale).jpg|thumb|250px|Зубр, [[Сігізмунд Герберштэйн]], 1556]] Зубр, дзякуючы сваім памерам, быў вельмі зручным і выгадным аб’ектам [[паляванне|палявання]], таму ў [[стэп]]авай зоне [[Усходняя Еўропа|Усходняй Еўропы]] зубр знік яшчэ ў XVI—XVII стагоддзях, у лесастэпах — у канцы XVII — пачатку XVIII стагоддзя. У [[Заходняя Еўропа|Заходняй Еўропе]] папуляцыя зуброў пачала скарачацца яшчэ у VI стагоддзі з-за хуткіх тэмпаў высечкі лясоў. Апошнія зубры зніклі ў [[Англія|Англіі]] ў XI стагоддзі, у [[Францыя|Францыі]] і [[Швецыя|Швецыі]] — у XIV стагоддзі. Пазней скарачэнне арэала зуброў адбылося ва ўсходніх і паўднёвых частках Еўропы: у [[Венгрыя|Венгрыі]], на [[Балканскі паўвостраў|Балканах]] і ва [[Усходняя Прусія|Усходняй Прусіі]] — у сярэдзіне XVIII стагоддзя<ref name="belhuntclub">[http://belhuntclub.net/catalog/item32.html Зубр, зубр европейский (Bison bonasus)] {{Архівавана|url=https://archive.today/20130109084356/http://belhuntclub.net/catalog/item32.html |date=9 студзеня 2013 }} Белорусский охотничий портал</ref>, у [[Румынія|Румыніі]] ў {{Нп3|Роднанскія горы|Роднанскіх гарах|ru|Родна}} апошні зубр быў забіты ў [[1762]] годзе, у горных лясах [[Курфюрства Саксонія|Саксоніі]] — да [[1793]] года<ref name="floranimal"/>. У канцы XIX — пачатку XX стагоддзяў уцалелі толькі дзве прыродныя [[папуляцыя|папуляцыі]] — у [[Белавежская пушча|Белавежскай пушчы]] і на [[Паўночны Каўказ|Паўночным Каўказе]] ў вярхоўях рэк [[Лаба (прыток Кубані)|Лабы]] і [[Белая (прыток Кубані)|Белай]]. У Белавежскай пушчы ў канцы XIX стагоддзя жыло да 1700 галоў — з аднаго боку жывёл ахоўвалі, з другога — рэгулярна ладзілі [[цар]]скія паляванні. Менавіта з паляўнічымі мэтамі ў той час зуброў прывезлі ў [[Крым]] і ў [[Гатчына|Гатчыну]]. Актыўнае паляванне паменшыла Белавежскую папуляцыю да 737 асобін у 1914 годзе. [[Першая сусветная вайна|Вайна]] і звязанае з ёй {{нп3|браканьерства||ru|Браконьерство}} прывялі да [[катастрофа|катастрафічнага]] скарачэння [[пагалоўе|пагалоўя]]. У 1917 годзе ў Пушчы засталося толькі 168 зуброў, а ў 1918 толькі 76. Частка жывёл была вывезена ў Германію. 9 лютага 1921<ref name="floranimal"/> года (па іншых звестках у 1919 годзе<ref name="ПНП"/>) былым лесніком пушчы Варфаламеем Шпаковічам быў забіты дзеля мяса апошні вольны белавежскі зубр. Нямецкі заолаг {{Не перакладзена 3|Эрна Мор|Эрна Мор|de|Erna Mohr}} так адгукнулася на гэту падзею<ref name="floranimal"/>: {{Цытата|Няхай яго імя, як і імя Герастрата, захаваецца ў стагоддзях!}} Прыкладна ў той жа час загінулі невялікія папуляцыі ў Кіры і Гатчыне. З прычыны грамадзянскай вайны спынілася ахова зуброў і на Каўказе. [[Браканьер]]ы вынішчылі асноўную папуляцыю да 1924 года, у 1926 годзе бачылі апошніх асобін. Каўказскі падвід зубра быў цалкам знішчаны. === Развядзенне і ўзнаўленне папуляцыі === [[Файл:Jan Sztolcman Polish ornithologist.jpg|thumb|150px|left|{{Не перакладзена 3|Ян Штольцман|Ян Штольцман|de|Jan Sztolcman}}]] [[Файл:C109.jpg|250px|thumb|Зубраня з самкай]] [[Файл:Wisentsauerland1.jpg|thumb|250px|Зубр]] Вынішчаны інтэнсіўным паляваннем чалавека зубр у пачатку XX стагоддзя захаваўся на волі толькі ў [[Белавежская пушча|Белавежскай пушчы]] і на [[Каўказ]]е, але знік і ў гэтых мясцінах. Апошні зубр на волі быў забіты ў [[Польшча|Польшчы]] ў 1921 годзе. Такая вялікая і прыгожая жывёла як зубр прыцягвала да сябе ўвагу, таму з’явілася ідэя адрадзіць гэтых жывёл. У 1923 годзе па прапанове польскага арнітолага і намесніка дырэктара Заалагічнага музея ў Варшаве {{Не перакладзена 3|Ян Штольцман|Яна Штольцмана|de|Jan Sztolcman}} на Парыжскім кангрэсе было створана {{Не перакладзена 3|Міжнароднае таварыства па ахове зубра|Міжнароднае таварыства па ахове зубра|de|Internationale Gesellschaft zur Erhaltung des Wisents}} са штаб-кватэрай у [[Франкфурт-на-Майне|Франкфурце-на-Майне]]<ref name="З"/><ref>[http://www.geo.ru/puteshestviya/vozvrashchenie-poteryannogo-vida Возвращение потерянного вида] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111118165456/http://www.geo.ru/puteshestviya/vozvrashchenie-poteryannogo-vida |date=18 лістапада 2011 }} {{ref-ru}}</ref>. У 1926 годзе быў праведзены [[улік|ўлік]] усіх зуброў, што захаваліся яшчэ ў [[заапарк]]ах свету — былі знойдзеныя 52 асобіны<ref>Заблоцкий М. А. Восстановление зубра в СССР и за границей //Охрана природы и заповедное дело в СССР. Бюллетень № 4. — М., 1960. — С. 52 — 70.</ref>. Да 1938 года колькасць зуброў павялічылася да 97 — 43 быкі і 54 каровы, прычым толькі адзін зубр быў народжаны на волі яшчэ ў 1913 годзе ў Белавежскай Пушчы. Зубр стаў адным з першых відаў, які захаваўся ў заапарках пасля знішчэння ў прыродзе. Вялікі ўдар па зубрах нанесла [[Другая сусветная вайна]], калі загінула каля паловы ўсяго статку і толькі па яе заканчэнні колькасць зуброў пачала паступова расці. Спачатку зуброў выпусцілі на волю ў Белавежскай пушчы — як у [[Польшча|польскай]], так і ў [[Беларусь|беларускай]] (тады яшчэ [[СССР|савецкай]]) яе частках. Пазней, па меры павелічэння пагалоўя, зуброў выпусцілі і ў іншых мясцовасцях. У цэлым можна сказаць, што колькасць папуляцыі белавежскага падвіду зубра стабілізавалася. Па іншаму склаўся лёс каўказскага [[падвід]]у. Чыстакроўных каўказскіх зуброў пасля знішчэння прыроднай папуляцыі не захавалася. Праўда ў некаторых заапарках былі жывёлы з дамешкам крыві каўказскага зубра — гібрыды з белавежскімі зубрамі або амерыканскімі бізонамі. У 1940 годзе пачалася праца па аднаўленню каўказскага зубра метадам [[Племянная работа|племянной работы]] і [[Селекцыя|селекцыі]] дзякуючы [[Паглынальнае скрыжаванне|паглынальнаму скрыжаванню]]. На жаль, тыя жывёлы загінулі падчас Другой сусветнай вайны, таму першапачатковы падвід каўказскага зубра парушаны. Аднак у другой палове XX стагоддзя было вырашана аднавіць каўказскую папуляцыю — быў створаны статак з зуброў і зубрабізонаў, якіх выпусцілі ў некаторыя запаведнікі на [[Паўночны Каўказ|Паўночным Каўказе]]. Як ні дзіўна, але з часам, літаральна за некалькі пакаленняў, гэтыя жывёлы, у якіх практычна не было крыві каўказскіх зуброў, сталі вельмі моцна нагадваць падвід, які тут калісьці жыў. Яны прыкметна змяніліся марфалагічна, яшчэ больш змяніліся іх паводзіны. Таму хоць па паходжанню папуляцыя сучасных каўказскіх зуброў не з’яўляецца спадчынніцай гістарычнай, але [[Марфалогія, біялогія|марфалагічна]] і [[Эталогія|эталагічна]] падобная на яе. Гібрыд зубра і бізона, які натуралізаваўся на Паўночна-Заходнім Каўказе, быў апісаны ў 2000 годзе, як асобны, хоць і няпэўны падвід еўрапейскага зубра — ''горны'' ({{bt|Bison bonasus montanus|[[Rautian]], [[Kalabuschkin]], [[Nemtsev]], 2000}})<ref>Rautian G.S., Kalabushkin B.A., Nemtsev A.S. 2000. A new subspecies of the European bison, Bison bonasus montanus ssp. nov. (Bovidae, Artiodactyla). Doklady Biological Sciences. 375, 4: 563—567.</ref><ref name="НП">[http://www.dprgek.ru/redbook/detail.php-ID_SPEC=16027.htm Bison bonasus montanus Rautian, kalabuschkin, nemtsev, 2000] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120407224641/http://www.dprgek.ru/redbook/detail.php-ID_SPEC=16027.htm |date=7 красавіка 2012 }}</ref>. Узнаўленне зубра праводзілася ў спецыяльных гадавальніках у Белавежскай пушчы, заапарках Еўропы, на Каўказе і ў іншых месцах. === Рэінтрадукцыя === Зубры пачалі [[Рэінтрадукцыя|вяртацца]] ў дзікую прыроду, пачынаючы з 1951 года. У [[Белавежская пушча|Белавежскай пушчы]] ў Польшчы і Беларусі ўтрымліваецца 800 дзікіх зуброў, з іх на тэрыторыі Беларусі на пачатак 2011 года жыло каля 415 асобін<ref name="ТБ"/><ref name=climch>{{cite news | first = Gabriela | last = Baczynska | url = http://www.reuters.com/article/latestCrisis/idUSLN291035 | title = FEATURE-Climate change clouds fate of ancient Polish woods | date = 2008-09-28 | work = [[Reuters]] | accessdate = 2008-09-28}}</ref>. Усяго на тэрыторыі Беларусі сфарміравана 7 мікрапапуляцый зуброў агульнай колькасцю 983 асобіны, што параўнальнае з колькасцю зуброў у Белавежскай пушчы ў канцы XIX стагоддзя<ref name="ej">{{кніга |аўтар = Сергей Глаголев |частка = |загаловак = Беларускія зубры пачынаюць выраджацца |арыгінал = Белорусские зубры начинают вырождаться |спасылка = http://www.ej.by/news/sociaty/2011/08/27/belorusskie_zubry_nachinayut_vyrozhdat_sya.html |адказны = |выданне = EJ |месца = |выдавецтва = |год = [[27 жніўня]] [[2011]] |том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = |archiveurl = https://web.archive.org/web/20210622033502/https://ej.by/news/sociaty/2011/08/27/belorusskie_zubry_nachinayut_vyrozhdat_sya.html |archivedate = 22 чэрвеня 2021 }}</ref>. Яны таксама знаходзяцца ў лясных запаведніках на Заходнім Каўказе. Вольнажывучыя папуляцыі зараз існуюць у [[Польшча|Польшчы]], [[Літва|Літве]], [[Беларусь|Беларусі]], [[Украіна|Украіне]], [[Румынія|Румыніі]], [[Расія|Расіі]], [[Славакія|Славакіі]], [[Латвія|Латвіі]], [[Кыргызстан]]е, [[Малдова|Малдове]] (з 2005 года),<ref name="Bison in the Republic of Moldova"/> і Іспаніі (з 2010)<ref name="Univision.com"/>. Зубры ўтрымліваюцца ў заапарках 30 краін. Сусветная папуляцыя складае прыкладна 8461 асобін (па стане на пачатак 2020 года), з якіх 6244<ref name="СЗЖ">[https://brestcity.com/blog/skolko-zubrov-zhivet-v-belovezhskoj-pushhe-po-dannym-na-2020-j-god Сколько зубров живет в Беловежской пуще по данным на 2020-й год?] {{ref-ru}}</ref> жылі ў дзікай прыродзе, паўвольна ўтрымліваліся 479 асобін<ref name="СЗЖ"/>, а 1738 — у вальерах<ref name="СЗЖ"/><ref>{{cite web |url= https://bpn.com.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=1133&Itemid=213|title= Powojenne zeszyty Księgi Rodowodowej Żubrów w wersji elektronicznej do pobrania|publisher= Białowieski Park Narodowy|accessdate=06.04.2024 |lang=pl}}</ref>. Усе яны паходзяць усяго ад 12 асобін<ref name="З"/>. У 2011 годзе [[Міністэрства прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя Беларусі|Міністэрствам прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя]] была распрацавана канцэпцыя захавання зуброў у Беларусі. На першым этапе (2011—2015 гады) канцэпцыя прадугледжвае стварэнне схем рассялення зуброў, комплексу ветэрынарна-санітарных мерапрыемстваў па паляпшэнні ўмоў утрымання, а таксама фарміраванне не меней чым пяці новых мікрапапуляцый. Плануецца стварыць на базе [[рэспубліканскі ландшафтны заказнік «Налібоцкі»|рэспубліканскага ландшафтнага заказніка «Налібоцкі»]] навукова-селекцыйны цэнтр па пытаннях захавання і паляпшэння стану папуляцыі беларускіх зуброў, таксама стварыць адзіную базу даных аб стане белавежскіх зуброў, якая будзе ўключаць інфармацыю аб мікрапапуляцыях, іх колькасці і распаўсюджванні. У рамках другога этапа (2016—2030 гады) канцэпцыі плануецца распрацаваць крытэрыі ацэнкі племянной каштоўнасці, правілы вядзення селекцыйна-племянной работы з зубрамі. Немалаважная роля адведзена стварэнню генетычных пашпартоў жывёл<ref name="brest">{{Cite web |url=http://virtual.brest.by/news11092.php |title=Концепцию сохранения зубров разработали в Беларуси |access-date=27 лістапада 2011 |archive-date=21 лістапада 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111121214246/http://virtual.brest.by/news11092.php |url-status=dead }}</ref>. <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.7) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6) ImageSize = width:1000 height:373 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:400 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:50 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:10 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1971 text:1971 bar:1972 text:1972 bar:1973 text:1973 bar:1974 text:1974 bar:1975 text:1975 bar:1976 text:1976 bar:1977 text:1977 bar:1978 text:1978 bar:1979 text:1979 bar:1980 text:1980 bar:1981 text:1981 bar:1982 text:1982 bar:1983 text:1983 bar:1984 text:1984 bar:1985 text:1985 bar:1986 text:1986 bar:1987 text:1987 bar:1988 text:1988 bar:1989 text:1989 bar:1990 text:1990 bar:1991 text:1991 bar:1992 text:1992 bar:1993 text:1993 bar:1994 text:1994 bar:1995 text:1995 bar:1996 text:1996 bar:1997 text:1997 bar:1998 text:1998 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1971 from:0 till: 66 bar:1972 from:0 till: 77 bar:1973 from:0 till: 82 bar:1974 from:0 till: 87 bar:1975 from:0 till: 90 bar:1976 from:0 till: 101 bar:1977 from:0 till: 114 bar:1978 from:0 till: 132 bar:1979 from:0 till: 143 bar:1980 from:0 till: 159 bar:1981 from:0 till: 156 bar:1982 from:0 till: 169 bar:1983 from:0 till: 196 bar:1984 from:0 till: 206 bar:1985 from:0 till: 204 bar:1986 from:0 till: 226 bar:1987 from:0 till: 242 bar:1988 from:0 till: 255 bar:1989 from:0 till: 263 bar:1990 from:0 till: 315 bar:1991 from:0 till: 315 bar:1992 from:0 till: 295 bar:1993 from:0 till: 308 bar:1994 from:0 till: 290 bar:1995 from:0 till: 280 bar:1996 from:0 till: 251 bar:1997 from:0 till: 232 bar:1998 from:0 till: 238 PlotData= bar:1971 at: 66 fontsize:S text: 66 shift:(-8,5) bar:1972 at: 77 fontsize:S text: 77 shift:(-10,5) bar:1973 at: 82 fontsize:S text: 82 shift:(-10,5) bar:1974 at: 87 fontsize:S text: 87 shift:(-10,5) bar:1975 at: 90 fontsize:S text: 90 shift:(-10,5) bar:1976 at: 101 fontsize:S text: 101 shift:(-10,5) bar:1977 at: 114 fontsize:S text: 114 shift:(-10,5) bar:1978 at: 132 fontsize:S text: 132 shift:(-10,5) bar:1979 at: 143 fontsize:S text: 143 shift:(-10,5) bar:1980 at: 159 fontsize:S text: 159 shift:(-10,5) bar:1981 at: 156 fontsize:S text: 156 shift:(-10,5) bar:1982 at: 169 fontsize:S text: 169 shift:(-10,5) bar:1983 at: 196 fontsize:S text: 196 shift:(-10,5) bar:1984 at: 206 fontsize:S text: 206 shift:(-10,5) bar:1985 at: 204 fontsize:S text: 204 shift:(-10,5) bar:1986 at: 226 fontsize:S text: 226 shift:(-10,5) bar:1987 at: 242 fontsize:S text: 242 shift:(-10,5) bar:1988 at: 255 fontsize:S text: 255 shift:(-10,5) bar:1989 at: 263 fontsize:S text: 263 shift:(-10,5) bar:1990 at: 315 fontsize:S text: 315 shift:(-10,5) bar:1991 at: 315 fontsize:S text: 315 shift:(-10,5) bar:1992 at: 295 fontsize:S text: 295 shift:(-10,5) bar:1993 at: 308 fontsize:S text: 308 shift:(-10,5) bar:1994 at: 290 fontsize:S text: 290 shift:(-10,5) bar:1995 at: 280 fontsize:S text: 280 shift:(-10,5) bar:1996 at: 251 fontsize:S text: 251 shift:(-10,5) bar:1997 at: 232 fontsize:S text: 232 shift:(-10,5) bar:1998 at: 238 fontsize:S text: 238 shift:(-10,5) TextData= fontsize:10px pos:(60,295) text:Дынаміка змянення папуляцыі зуброў у Белавежскай пушчы (1971-1998 гг.) </timeline> <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.7) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6) ImageSize = width:1000 height:373 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:3000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1992 text:1992 bar:1993 text:1993 bar:1994 text:1994 bar:1995 text:1995 bar:1996 text:1996 bar:1997 text:1997 bar:1998 text:1998 bar:1999 text:1999 bar:2000 text:2000 bar:2001 text:2001 bar:2002 text:2002 bar:2003 text:2003 bar:2004 text:2004 bar:2005 text:2005 bar:2006 text:2006 bar:2007 text:2007 bar:2008 text:2008 bar:2009 text:2009 bar:2010 text:2010 bar:2011 text:2011 bar:2012 text:2012 bar:2013 text:2013 bar:2014 text:2014 bar:2015 text:2015 bar:2016 text:2016 bar:2017 text:2017 bar:2018 text:2018 bar:2019 text:2019 bar:2020 text:2020 bar:2021 text:2021 bar:2022 text:2022 bar:2023 text:2023 bar:2024 text:2024 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1992 from:0 till: 350 bar:1993 from:0 till: 350 bar:1994 from:0 till: 383 bar:1995 from:0 till: 362 bar:1996 from:0 till: 386 bar:1997 from:0 till: 377 bar:1998 from:0 till: 390 bar:1999 from:0 till: 421 bar:2000 from:0 till: 471 bar:2001 from:0 till: 494 bar:2002 from:0 till: 534 bar:2003 from:0 till: 564 bar:2004 from:0 till: 564 bar:2005 from:0 till: 691 bar:2006 from:0 till: 691 bar:2007 from:0 till: 790 bar:2008 from:0 till: 883 bar:2009 from:0 till: 958 bar:2010 from:0 till: 1015 bar:2011 from:0 till: 1084 bar:2012 from:0 till: 1155 bar:2013 from:0 till: 1250 bar:2014 from:0 till: 1363 bar:2015 from:0 till: 1464 bar:2016 from:0 till: 1615 bar:2017 from:0 till: 1827 bar:2018 from:0 till: 1937 bar:2019 from:0 till: 2101 bar:2020 from:0 till: 2356 bar:2021 from:0 till: 2474 bar:2022 from:0 till: 2688 bar:2023 from:0 till: 2713 bar:2024 from:0 till: 2927 PlotData= bar:1992 at: 350 fontsize:S text: 350 shift:(-10,5) bar:1993 at: 350 fontsize:S text: 350 shift:(-10,5) bar:1994 at: 383 fontsize:S text: 383 shift:(-10,5) bar:1995 at: 362 fontsize:S text: 362 shift:(-10,5) bar:1996 at: 386 fontsize:S text: 386 shift:(-10,5) bar:1997 at: 377 fontsize:S text: 377 shift:(-10,5) bar:1998 at: 390 fontsize:S text: 390 shift:(-10,5) bar:1999 at: 421 fontsize:S text: 421 shift:(-10,5) bar:2000 at: 471 fontsize:S text: 471 shift:(-10,5) bar:2001 at: 494 fontsize:S text: 494 shift:(-10,5) bar:2002 at: 534 fontsize:S text: 534 shift:(-10,5) bar:2003 at: 564 fontsize:S text: 564 shift:(-10,5) bar:2004 at: 564 fontsize:S text: 564 shift:(-10,5) bar:2005 at: 691 fontsize:S text: 691 shift:(-10,5) bar:2006 at: 691 fontsize:S text: 691 shift:(-10,5) bar:2007 at: 790 fontsize:S text: 790 shift:(-10,5) bar:2008 at: 883 fontsize:S text: 883 shift:(-10,5) bar:2009 at: 958 fontsize:S text: 958 shift:(-10,5) bar:2010 at: 1015 fontsize:S text: 1015 shift:(-10,5) bar:2011 at: 1084 fontsize:S text: 1084 shift:(-10,5) bar:2012 at: 1155 fontsize:S text: 1155 shift:(-10,5) bar:2013 at: 1250 fontsize:S text: 1250 shift:(-10,5) bar:2014 at: 1363 fontsize:S text: 1363 shift:(-10,5) bar:2015 at: 1464 fontsize:S text: 1464 shift:(-10,5) bar:2016 at: 1615 fontsize:S text: 1615 shift:(-10,5) bar:2017 at: 1827 fontsize:S text: 1827 shift:(-10,5) bar:2018 at: 1937 fontsize:S text: 1937 shift:(-10,5) bar:2019 at: 2101 fontsize:S text: 2101 shift:(-10,5) bar:2020 at: 2356 fontsize:S text: 2356 shift:(-10,5) bar:2021 at: 2474 fontsize:S text: 2474 shift:(-10,5) bar:2022 at: 2688 fontsize:S text: 2688 shift:(-10,5) bar:2023 at: 2713 fontsize:S text: 2713 shift:(-10,5) bar:2024 at: 2927 fontsize:S text: 2927 shift:(-10,5) TextData= fontsize:10px pos:(60,330) text:Колькасць зуброў у Беларусі (асобін) </timeline> == Захворванні сучасных зуброў == З-за іх абмежаванага генафонду, зубры лічацца вельмі ўразлівымі да захворванняў, асабліва такіх як [[яшчур]] і [[сібірская язва]], хваробы мочапалавых органаў у самцоў, страўнікава-кішачныя хваробы, [[катаракта]] вачэй<ref name="ПНП"/><ref name="ТГЗ"/>. Лічыцца, што пры павелічэнні генетычнай разнастайнасці колькасць і працэнт хворых і слабых жывёл павінны зменшыцца. Навукоўцамі распрацоўваюцца праграмы па стварэнню папуляцый зуброў, якія б жылі асобна адна ад адной, і пашырэнню іх арэала і рацыёну харчавання, напрыклад, у Беларусі спецыялістамі Інстытута заалогіі НАН Беларусі пры падтрымцы іншых навуковых устаноў была распрацавана «Дзяржаўная праграма па рассяленню, захаванню і выкарыстанню зубра ў Беларусі», якая прадугледжвае рассяленне зуброў па як мага большай тэрыторыі ў нашай краіне<ref name="ПНП"/>. Акрамя рассялення жывёл, з 1985 года з мэтай аздараўлення папуляцыі, змяншэння нерацыянальных страт і вывучэння прычын захворвання мочапалавых органаў у самцоў пачало праводзіцца штогадовае селекцыйнае выбракоўванне і выключэнне непаўнавартасных асобін<ref name="ІР">[http://bp21.org.by/ru/books/celeb011.html Итоги разведения зубров за 60 лет] {{ref-ru}}</ref>. Доўгі час адзначаецца наяўнасць зуброў з пашкоджаннем геніталій у Белавежскай пушчы. Першыя выпадкі такіх захворванняў адносяцца да пачатку XX стагоддзя. Таксама адзначаны выпадкі такіх захворванняў і ў іншых папуляцыях<ref name="РЗ">[http://bp21.org.by/ru/books/gef_bp21.html Распространение инфекционных и инвазионных заболеваний у беловежских зубров] {{ref-ru}}</ref>. Пасля хвароба мочапалавой сістэмы была дыягнаставана як некратычны [[Баланіт|баланапасціт]]<ref name="РЗ"/><ref>Веремей Э. И., Максимович В. В., Синица Н. В., Терешенкова А. С., Гаевский В. И., Буневич А. Н. Некротический балано-постит зубров //Материалы научно-практической конференции, посвященной 50-летию регулярных исследований в Беловежской пуще. — Минск, 1990.- С. 201</ref>. Захворванне часта прыводзіць да смерці жывёл<ref name="РЗ"/>. Праведзеныя гельмінталагічныя даследаванні дазволілі выявіць, што зубры інвазіраваны (заражаны) 15 відамі гельмінтаў, прычым экстэнсіўнасць заражэння гэтых жывёл дасягае 91,2 %. У 79,18 % зуброў выяўлены {{bt-bellat|Круглыя чэрві{{!}}нематоды|Nematoda}}, у 66,7 % — {{bt-bellat|трэматоды|Trematoda}} і ў 7,69 % — {{bt-bellat|цэстоды|Cestoda}}<ref name="РЗ"/>. Як правіла, гельмінты ў зуброў сустракаліся ў асацыяцыях ад двух да васьмі відаў у адной асобіны<ref name="РЗ"/>. Зніжэнне імунітэту ў зуброў таксама, магчыма, звязана з лішкам у органах і тканках [[Свінец|свінцу]] і [[Кадмій|кадмію]] і недахопам [[Медзь|медзі]] і [[кобальт]]у<ref>Козло П. Г., Дерябина Т. Г., Буневич А. Н. Оценка накопления и распределения металлов в органах и тканях зубров, обитающих в Беловежской пуще //Сохранение биологического разнообразия лесов Беловежской пущи. — Каменюки-Минск, 1996. — С. 217—225</ref>. == Паляванне і ахова == [[Файл:Fleischextrakt 0002774 m.jpg|thumb|250px|left|Паляванне на зубра, Італія, каля 1900]] [[Файл:Ruseckas-Stumbro medžioklė.jpg|thumb|250px|left|«Паляванне на зубра». [[Канут Русецкі|К. Русецкі]]]] Зубр быў важным аб’ектам промыслу продкаў беларусаў, у Сярэднявеччы і пазней на іх палявалі літоўскія князі, польскія каралі і рускія цары, а таксама самыя высокапастаўленыя асобы многіх краін Еўропы<ref name="ПНП"/>. У 1409—1410 гадах у [[Белавежская пушча|Белавежскай пушчы]] адбыўся масавы забой зуброў, засоленае мяса нарыхтоўвалі для войскаў, якія ўдзельнічалі ў [[Вялікая вайна (1409-1411)|Вялікай вайне]], магчыма, бочкі з мясам па [[Буг]]у сплаўлялася да [[Чэрвіньск над Віслан|Чэрвіньска]], дзе саюзныя войскі злучыліся перад паходам да поля [[Грунвальдская бітва|Грунвальдскай бітвы]]<ref name="borisovmeat">[http://www.borisovmeat.com/ru/brand/king-hunting О королевской охоте] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111009090553/http://www.borisovmeat.com/ru/brand/king-hunting |date=9 кастрычніка 2011 }} {{ref-ru}}</ref>. З-за празмернага і некантралюемага [[промысел|промыслу]] зубры былі даведзены да пагрозы знікнення. Становішча вымусіла, напрыклад, літоўскіх князёў забараніць паляванне на гэтых жывёл. Тры [[Статуты Вялікага княства Літоўскага]] прадугледжвалі за зламыснае забойства зубра велічэзны штраф у 1200 грошаў (сярэбраных манет)<ref name="КЛІМАТ">[https://docs.google.com/viewer?a=v&q=cache:aDPiRDdbZQQJ:beldumka.belta.by/isfiles/000167_705238.pdf+%D1%88%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%84+%D1%83+1200+%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%88%D0%B0%D1%9E.&hl=ru&gl=by&pid=bl&srcid=ADGEESgGfo_A-URAjBoQTFOx_YTwf66Lj2QBxzXqjXEZ-TvbkgEwflGwjuBcJ80vQRRd5Tg29QeNaShRxbTUOhLJ9oxAzGOCfYgJO-lz4VcKGeYqW01bLNeOixp3mh3BIflhLUhtjoyl&sig=AHIEtbTLT0Affdf6pv9HRZ_ZDifaqJLwnA КЛІМАТ СТАРАЖЫТНАЙ БЕЛАРУСІ / АХОВА ПРЫРОДЫ: ПЕРШЫЯ КРОКІ] // «[[Беларуская думка (1991)|Беларуская думка]]»</ref>. У [[1559]] годзе вялікі князь літоўскі і кароль польскі [[Жыгімонт Аўгуст]] даручыў [[Маршалак земскі|каралеўскаму маршалку]] і галоўнаму рэвізору Вялікага Княства Літоўскага [[Рыгор Багданавіч Валовіч|Рыгору Валовічу]] правесці рэвізію ўсіх пушчаў і пераходаў звярыных, а асабліва зуброў.<ref name="borisovmeat"/> Але ў большасці краін знікненне зубра адбылося на працягу XVII—XIX стагоддзяў, і канчаткова від быў знішчаны ў многіх месцах падчас Першай сусветнай вайны. Па самых прыблізных дадзеных можна адзначыць, што знікненне зубра ў дзікай прыродзе адбылося ў Іспаніі, Балгарыі, былой Югаславіі ў IX—X стагоддзях, у Швецыі — у XI, у Англіі — у XII, у Францыі — у XVI стагоддзях, ва Усходняй Еўропе — у 1755 годзе<ref name="ПНП"/>. Такое становішча патрабавала мер па ахове віду, у тым ліку забароны на паляванне, мер па аднаўленню знішчаных папуляцый, стварэння запаведных участкаў у месцах пасялення гэтых быкоў. Дзякуючы мерам, якія прадпрымаюцца, колькасць зуброў у свеце паступова аднаўляецца. Від мае некалькі незалежных ахоўных катэгорый. Ён занесены ў [[Чырвоная кніга Беларусі|Чырвоную кнігу Беларусі]] з 1993 года (у Чырвоную кнігу БССР з 1981)<ref name="ПНП"/><ref>[http://redbook.minpriroda.by/animalsinfo.html?id=13 Красная книга Республики Беларусь. Европейский зубр] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110205193738/http://redbook.minpriroda.by/animalsinfo.html?id=13 |date=5 лютага 2011 }}{{Ref-ru}}</ref>, [[Чырвоная кніга Літвы|Літвы]], [[Чырвоная кніга Расіі|Расіі]], [[Чырвоная кніга Украіны|Украіны]] (увесь час, пачынаючы з 1980 года), [[Чырвоная кніга Польшчы|Польшчы]], [[Еўрапейскі Чырвоны спіс]] (1991), [[Чырвоная кніга МСАП|Чырвоную кнігу МСАП]] (пастаянна, з 1966 года)<ref name="ПНП"/>. [[Паляванне]] на зуброў, як правіла, забаронена або вельмі абмежавана. Гэта звязана з малымі тэмпамі размнажэння жывёл і вельмі вялікім попытам на іх як аб’екты палявання. Там, дзе прырост папуляцый зубра з’яўляецца высокім (перш за ўсё, у Беларусі), дазволена паляванне. Такія паляванні часта з’яўляюцца камерцыйнымі, з мэтай прыцягнення новых дадатковых сродкаў на ахоўныя мерапрыемствы. Зуброў спрабуюць развесці таксама ў {{Не перакладзена 3|Плейстацэнавы парк|Плейстацэнавым парку|ru|Плейстоценовый парк}} ў [[Якуція|Якуціі]]<ref>[http://elementy.ru/news/430403?page_design=print Хороший забор — главное условие восстановления мамонтовых степей]</ref>. == Гаспадарчае значэнне == [[Файл:Żubroń head Białowieża cropped.jpg|thumb|250px|Галава зуброна]] Прыручыць зубра яшчэ ні разу не ўдавалася. Зуброў паспяхова скрыжоўваюць з буйной рагатай жывёлай<ref name="ББ"/>. Першы вядомы гібрыд зубра і хатняга быдла быў атрыманы польскім памешчыкам Леапольдам Валіцкім у 1847 годзе. Яго назвалі [[зуброн]]ам. Самцы першага пакалення зубронаў не маюць здольнасці да размнажэння. У цяперашні час развядзенне зубронаў спынена. Паводле дадзеных даследаванняў, для гібрыдаў характэрныя высокая забойная вага (56 %), вышэйшае ўтрыманне ў мясе бялку (20,5 %) і ніжэйшае — тлушчу. Мяса мае лёгкі пах дзічыны, высокія кулінарныя якасці і падатлівае да тэрмічнай апрацоўкі. Атрыманне высокапрадукцыйных гібрыдаў — адзін са шляхоў практычнага выкарыстання зуброў у народнай гаспадарцы<ref name="ББ"/>. Мяса дарослага зубра мае характэрны пах мускусу, жорсткае і валакністае. Мяса маладых жывёл ва ўзросце да 4 гадоў — далікатнае, лёгка паддаецца тэрмічнай апрацоўцы<ref name="ББ"/>. Дарослы зубр дае да паўтоны мяса, 4 кг воўны, іх шкура валодае вялікай трываласцю і можа быць выкарыстаная на прывадныя рамяні<ref name="ГА">[http://www.google.by/url?sa=t&rct=j&q=%D1%85%D0%BE%D0%B7%D1%8F%D0%B9%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B5%20%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D1%87%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D0%B7%D1%83%D0%B1%D1%80%D0%B0&source=web&cd=16&ved=0CDYQFjAFOAo&url=http%3A%2F%2Fe-lib.gasu.ru%2Fkonf%2Fsssk%2Farhive%2F2009%2F01%2Fsel.pdf&ei=zImqTr6hGOn14QT7pcXXDg&usg=AFQjCNFaEH9f4pXtWT_pscfxUB3TcoxB4g&cad=rja Популяция зубра на Горном Алтае] {{ref-ru}}</ref>. З рагоў і капытоў зубра можна рабіць розныя сувеніры, са шкур рабілі лёгкія лодкі<ref name="ББ"/>. Шкуры маладых жывёл і самак прыдатныя для вытворчасці скураных вырабаў<ref name="ГА"/>. Зубры, як і іншыя буйныя траваедныя, угнойваюць глебу, што спрыяе паляпшэнню якасці расліннага покрыва. == Зубр у культуры == [[Файл:F07 0054.Ma.JPG|thumb|200px|Статуэтка {{Нп3|Зубр, які ліжа ўкус насякомага|зубра, які ліжа ўкус насякомага|en|Bison Licking Insect Bite}}]] [[Файл:Auerochsen.jpg|thumb|left|200px|[[Аўгуст Гаўль]]. {{Нп3|Зубры, якія змагаюцца|Зубры, якія змагаюцца|ru|Борющиеся зубры}}, [[Кёнігсберг]]]] [[Файл:Belarus-1992-Bill-100-Obverse.jpg|thumb|200px|Выява зубра на [[Беларускі рубель|беларускіх рублях]]]] [[Файл:Lithuania-1991-Bill-100-Reverse.jpg|thumb|200px|100 [[Літва|літоўскіх]] талонасаў (1991)]] [[Файл:Fritz Schaper - Altgermanische Wisentjagd.jpg|thumb|left|200px|«Старажытнагерманскае паляванне на зубра» {{Нп3|Фрыц Шапер|Фрыц Шапер|de|Fritz Schaper}}]] Зубры з’явіліся на наскальных малюнках Паўднёва-Заходняй Еўропы яшчэ 32000 гадоў таму. На 15000-гадовых насценных роспісах па частаце з’яўлення зубры займаюць другое месца пасля дзікіх коней.<ref>Nigge et al., S. 33</ref> Самыя вядомыя з іх прадстаўлены ў пячоры [[Пячора Альтаміра|Альтаміра]] ў [[Іспанія|Іспаніі]], а таксама ў пячоры [[Пячора Руфіньяк|Руфіньяк]] у дэпартаменце [[Дардонь]] на паўднёвым захадзе [[Францыя|Францыі]]. Адным з самых прыгожых увасабленняў з’яўляецца выразаная з аленевага рогу статуэтка {{Нп3|Зубр, які ліжа ўкус насякомага|зубра, які ліжа ўкус насякомага|en|Bison Licking Insect Bite}}, знойдзеная ў пячоры {{Нп3|Пячора Мадлен|Мадлен|en|Abri de la Madeleine}} у французскім дэпартаменце [[Дардонь]]. У сярэдневяковай літаратуры час ад часу з’яўляліся апісанні зубра. Зубр упамінаецца, напрыклад, у {{Нп3|Песня аб Нібелунгах|Песні аб Нібелунгах|ru|Песнь о Нибелунгах}}. У многіх творах былі пераблытаны апісанні тураў і зуброў, зубр часта называўся бізонам. Зубр з’яўляецца нацыянальным сімвалам [[Беларусь|Беларусі]]<ref>[http://birdwatch.by/news/858 birdwatch.by]{{Ref-be}}</ref>. Да таго ж ён з’яўляецца тытульным героем паэмы «[[Песня пра зубра]]» [[Мікола Гусоўскі|Міколы Гусоўскага]]. У апублікаваным у 1834 годзе польскім нацыянальным эпасе «[[Пан Тадэвуш]]» [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] зубры згадваюцца ў некалькіх вершах<ref>Fritz Gottschalk: Wisentinseln — Lebensbilder des europäischen Urwaldriesens, WAGE Verlag, Tessin, ISBN 3-9807492-5-8, S. 83 und S. 84</ref>. У «Палескіх рабінзонах» [[Янка Маўр|Янкі Маўра]] ёсць сцэна забойства апошняга зубра<ref> {{кніга |аўтар = [[Янка Маўр|Я. Маўр]] |частка = |загаловак = Сын воды. Полесские робинзоны. ТВТ |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = |выдавецтва = Юнацтва |год = 1986 |том = |старонкі = |старонак = 300 |серыя = |isbn = |тыраж = 180000 }}</ref>. Існуе даволі вялікая колькасць скульптур зуброў, з якіх можна згадаць, напрыклад «{{Нп3|Зубры, якія змагаюцца|Зуброў, якія змагаюцца|ru|Борющиеся зубры}}» [[Аўгуст Гаўль|Аўгуста Гаўля]], бронзавую скульптуру зубра ў [[Брэменскі парк рададэндранаў|Брэменскім парку рададэндранаў]], створаную {{Нп3|Эрнст Горземан|Эрнстам Горземанам|ru|Ernst Gorsemann}}, «Старажытнагерманскае паляванне на зубра» {{Нп3|Фрыц Шапер|Фрыца Шапера|de|Fritz Schaper}}. Самая вялікая скульптура зубра ў свеце знаходзіцца на аўтамабільнай трасе {{таблічка-by|М|1}} [[Брэст]] — [[Масква]] на мяжы [[Мінская вобласць|Мінскай]] і [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай]] абласцей ля вёскі [[Петкавічы (Баранавіцкі раён)|Петкавічы]]. Вага скульптуры 76 тон, вышыня — 20 метраў<ref>[http://www.nemiga.info/belarus/belaya-vezha/pamyatnik-zubru.htm Самая вялікая скульптура зубра ў свеце]</ref><ref>[http://www.ng.by/ru/issues?art_id=53266 Сем цудаў Беларусі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120802021952/http://ng.by/ru/issues?art_id=53266 |date=2 жніўня 2012 }}</ref>. Імя зубра выкарыстоўваюць для называння самых розных рэчаў: ад веласіпеда «Зубраня» ({{lang-ru|«Зубрёнок»}}) да напою «[[Зуброўка (напой)|Зуброўка]]». Таксама ў гонар зубра названы род метлюжковых {{bt-bellat|Зуброўка|Hierochloe}}, бо гэтыя жывёлы ахвотна ядуць яго. Найбольш вядомы ў Беларусі, раней — беларускі дзіцячы аздараўленчы лагер, а цяпер [[Нацыянальны дзіцячы адукацыйна-аздараўленчы цэнтр «Зубраня»]] ([[Мядзельскі раён]], [[Мінская вобласць]]). == Зубр у геральдыцы == Зубры на гербе сімвалізуюць уладу, сілу прыроды, якую цяжка прыручыць, мужнасць, велікадушнасць і працавітасць. === Галерэя гербаў з зубрамі === <gallery> Выява:POL gmina Białowieża COA.svg|Герб [[Белавежа|Белавежы]] Выява:POL powiat hajnowski COA.svg|Герб [[Гайнаўскі павет|Гайнаўскага павета]] Выява:POL gmina Narewka COA.svg|Герб {{Не перакладзена 3|Вёска Нараўка|Нараўкі|pl|Narewka}} Выява:Tykocin Herb.svg|Герб гміны {{Не перакладзена 3|Тыкоцін, гміна|Тыкоцін|pl|Gmina Tykocin}} Выява:Coat of Arms of Brest Region.svg|Герб [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] Выява:Coat of Arms of Hrodna Voblasts.svg|Герб [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]] Выява:Coat of Arms of Serpukhov rayon (Moscow oblast).png|Герб Серпухаўскага раёна [[Маскоўская вобласць|Маскоўскай вобласці]] </gallery> == У філатэліі == {{Commonscat|Wisent on stamps|Зубр на паштовых марках}} Першая [[паштовая марка]] з выявай зубра была выпушчана ў [[Польшча|Польшчы]] ў [[1954]] годзе. Маркі з зубрамі выпускаліся [[Паштовая адміністрацыя|паштовымі адміністрацыямі]] [[Стары свет|Старога]] і [[Новы свет|Новага Свету]]. Акрамя паштовых марак існуюць [[Мастацкі маркіраваны канверт|мастацкія маркіраваныя канверты]], а таксама [[спецыяльны паштовы штэмпель|спецыяльныя паштовыя штэмпелі]] з выявай зубра. <center><gallery> File:1998. Stamp of Belarus 0285.jpg|Зубр на [[Паштовая марка|паштовай марцы]] [[Беларусь|Беларусі]] [[1998]] года File:1999. Stamp of Belarus 0322.jpg|Зубр на [[Паштовая марка|паштовай марцы]] [[Беларусь|Беларусі]] [[1999]] года, прысвечанай [[Белавежская пушча|Белавежскай пушчы]] Выява:Belarus stamp 2008 5000R European Bisons.jpg|Зубр на [[Паштовая марка|паштовай марцы]] [[Беларусь|Беларусі]] [[2008]] года. Адзінаццаты стандартны выпуск Выява:European bison on stamps Romania 1968.jpg|Зубр [[Паштовая марка|паштовай марцы]] [[Румынія|Румыніі]] [[1968]] года Выява:The Soviet Union 1969 CPA 3796 stamp (European Bisons).jpg|Зубры [[Паштовая марка|паштовай марцы]] [[СССР]] [[1969]] года з серыі − Запаведнік [[Белавежская пушча]] Выява:1973 CPA 4248.jpg|[[Паштовая марка]] [[СССР]], [[1973]]: [[Каўказскі дзяржаўны прыродны біясферны запаведнік|Каўказскі запаведнік]] Выява:1996. Stamp of Belarus 0124.jpg|Выява зубра на паштовай марцы Беларусі [[1995]] года File:75 лет зоопарку2.jpg|[[спецыяльны паштовы штэмпель|Спецштэмпель]] [[Беларусь|Беларусі]], [[2002]] год, да 75-годдзя [[Гродна|Гродзенскага]] [[гродзенскі заапарк|заапарка]] File:1190 (25-hoddzie ŭstaliavannia dyplamatyčnych adnosin pamiž Respublikaj Bielaruś i Respublikaj Poĺšča) - Special postmark.png|[[спецыяльны паштовы штэмпель|Спецштэмпель]] [[Беларусь|Беларусі]], [[2017]] год, да 25-годдзя ўсталявання дыпламатычных адносін паміж [[Польшча]]й і [[Беларусь|Беларуссю]] File:Belarus–Poland relations 2017 stampsheet.jpg|[[Малы аркуш]] [[Беларусь|Беларусі]], [[2017]] год, да 25-годдзя ўсталявання дыпламатычных адносін паміж [[Польшча]]й і [[Беларусь|Беларуссю]] File:Postcard Belarus Song about Wisent 2008.jpg|[[Аднабаковая паштовая картка з арыгінальнай маркай]] [[Беларусь|Беларусі]], [[2008]] год, прысвечана 485-годдзю публікацыі паэмы [[Мікола Гусоўскі|Міколы Гусоўскага]] «''[[Песня пра зубра]]''» </gallery></center> == У нумізматыцы == Банкамі [[Расія|Расіі]], [[Украіна|Украіны]]<ref>[http://ukrcoins.kiev.ua/index.php?productID=184 Памятная монета Украины «Зубр»(2003)]</ref>, [[Малаві]]<ref>[http://belnumismat.1bbs.info/viewtopic.php?t=1745 Зубр на монете] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110513124700/http://belnumismat.1bbs.info/viewtopic.php?t=1745 |date=13 мая 2011 }} {{ref-ru}}</ref> і [[Беларусь|Беларусі]] былі выпушчаныя манеты з выявамі зубра. <center><gallery> Файл:Bialowieza Forest - Bison (silver) rv.png|Абарона навакольнага асяроддзя. Памятныя манеты «Белавежская пушча. Зубр» («Белавежская пушча. Зубр») Файл:RR5516-0007R Зубр.gif|Манета Банка Расіі — Серыя: «Чырвоная кніга», Зубр, 50 рублёў, рэверс Файл:BY-2006-50roubles-Bison-b.png|Залатая манета серыі «Нацыянальныя паркі і запаведнікі Беларусі» (2006 год) Файл:50 hod peramohi coin.jpg|Зубр на манеце "50 год Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне" (1995 год) </gallery></center> == Заўвагі == {{reflist}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар = |частка = |загаловак = Кавказский зубр |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = |выдавецтва = "Красный пролетарии" |год = 1939 |том = |старонкі = |старонак = 144 |серыя = |isbn = |тыраж = }} * {{кніга |аўтар = |частка = |загаловак = Published by the International Society for the Protection of the European Bison. |арыгінал = Księgi rodowodowe żubrów: Wydawnictwo Międzynarodowego Towarzystwa Ochrony Żubra. Pod redakcją Jana Żabińskiego. |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = |выдавецтва = Państwowe Wydawn. Naukowe |год = 1964 |том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }} '''Захаванне:''' * Буневич А. Н. Воспроизводительные показатели популяции зубров Беловежской пущи //Редкие виды млекопитающих России и сопредельных территорий. Тез. Междунар. Совещ., 9-11 апреля 1997 г., Москва. — М., 1997. — С. 17. * Буневич А. Н. Итоги расселения зубров по территории Беловежской пущи //Заповедники Белоруссии. Исследования. — Минск, 1991.- Вып. 15.- С. 98 — 110. * Буневич А. Н., Кочко Ф. П. Динамика численности и структура популяции зубров Беловежской пущи //Популяционные исследования в заповедниках. — М., 1988. — С. 96 — 114. * Веремей Э. И., Максимович В. В., Синица Н. В., Терешенкова А. С., Гаевский В. И., Буневич А. Н. Некротический балано-постит зубров //Материалы научно-практической конференции, посвященной 50-летию регулярных исследований в Беловежской пуще. — Минск, 1990.- С. 201. * Заблоцкий М. А. Восстановление зубра в СССР и за границей //Охрана природы и заповедное дело в СССР. Бюллетень № 4. — М., 1960. — С. 52 — 70. * Козло П. Г., Дерябина Т. Г., Буневич А. Н. Оценка накопления и распределения металлов в органах и тканях зубров, обитающих в Беловежской пуще //Сохранение биологического разнообразия лесов Беловежской пущи. — Каменюки-Минск, 1996. — С. 217—225. * Корочкина Л. Н. Беловежский зубр //Беловежская пуща. Исследования. — Минск, 1958. — Вып. 1. — С. 7 −34. * Корочкина Л. Н., Ковальков М. П., Толкач В. Н. и др. Беловежская пуща. — Минск, 1980. — 230 с. * Корочкина Л. Н., Вакула В. А. Зубр Беловежской пущи. — Брест: Альтернатива, 2008. — 95 с. * Сипко Т. П. Анализ генофонда зубров Беловежской пущи //Материалы научно-практической конференции, посвященной 50-летию регулярных исследований в Беловежской пуще. — Минск, 1990. — С. 16 — 18. * Małgorzata Krasińska, Zbigniew Krasiński: ''Der Wisent.'' Die Neue Brehm-Bücherei. Bd 74. Westarp Wissenschaften, Hohenwarsleben 2008. ISBN 3-89432-481-3 * Krasinska M., Krasinski Z.A., Bunevich A.N. Spatial Distribution of the European Bizon Populations in the Polish and Belarussian Parts of Bialowieza Primeval Forest //Abstracts Euro-American Mammal Congress, Santiago de Compostela, 19-24 July, 1998. Universidade de Santiago de Compostela. — 1998. — P. 331. * Krasinska M., Krasinski Z.A., Bunevich A.N. Zrozniowanie wielkosci grup mieszanych w populacjach zubra w zaleznosci od wycorzystania ekosystemow Puszczy Bialowieskiej //Parki Narodowe i Reserwaty Przyrody. — Bialowieza, 1997. — 16.1 — 58 — 55 — 66. * Krasinski Z.A., Bunevich A.N., Krasinska M. Characterystyka populacji zubra nizinnego w polskej i bialoruskiej czesci Puszczy Bialowieskiej //Parki Narodowe i Reserwaty Przyrody. — Bialowieza, 1994. — 13, № 4. — C. 25 — 67. * Slatis H.M. An analysis of inbreeding in the European bison //Genetics. — 1960. — № 45. — Р. 275—287. == Спасылкі == {{Чырвоная кніга Беларусі|жывёла|13|II}} {{Commonscat|Bison bonasus}} * [http://www.lasy.gov.pl/informacje/kampanie_i_akcje/zubryonline Зубры анлайн] — Вэбкамера ў Белавежскай пушчы на падкормавай пляцоўцы для зуброў, працуе кругласутачна ў рэжыме рэальнага часу. * [http://redbook.minpriroda.by/animalsinfo.html?id=13 Зубр еўрапейскі. Артыкул у Чырвонай кнізе Беларусі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110205193738/http://redbook.minpriroda.by/animalsinfo.html?id=13 |date=5 лютага 2011 }} * [http://www.google.by/url?sa=t&rct=j&q=%D1%85%D0%BE%D0%B7%D1%8F%D0%B9%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B5%20%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D1%87%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D0%B7%D1%83%D0%B1%D1%80%D0%B0&source=web&cd=16&ved=0CDYQFjAFOAo&url=http%3A%2F%2Fe-lib.gasu.ru%2Fkonf%2Fsssk%2Farhive%2F2009%2F01%2Fsel.pdf&ei=zImqTr6hGOn14QT7pcXXDg&usg=AFQjCNFaEH9f4pXtWT_pscfxUB3TcoxB4g&cad=rja Популяция зубра на Горном Алтае] {{ref-ru}} * [http://belhuntclub.net/catalog/item32.html Зубр, зубр еўрапейскі (Bison bonasus). Артыкул на сайце Беларускім паляўнічым партале] {{Архівавана|url=https://archive.today/20130109084356/http://belhuntclub.net/catalog/item32.html |date=9 студзеня 2013 }} * [http://www.encyklopedia.puszcza-bialowieska.eu/index.php?dzial=haslo&id=377 Зубры ў старых ілюстрацыях] {{ref-pl}} * [http://www.zubry.sggw.pl/ Żubry w Polsce!] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120111170616/http://www.zubry.sggw.pl/ |date=11 студзеня 2012 }} {{ref-pl}} * [http://bp21.org.by/ru/books/celeb011.html Итоги разведения зубров за 60 лет] {{ref-ru}} * [http://www.kknoka.ru/index.php?/topic/790-%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%BD%D0%B0%D1%8F-%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B0-%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%B8-%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BD%D1%8B%D0%B5-%D0%B2%D0%B8%D0%B4%D1%8B-%D0%B4%D0%BB%D1%8F-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B8%D0%B7%D0%B2/page__st__40 Красная Книга России, запретные виды для производства охоты] {{ref-ru}} * [http://www.wwf.ru/species/zubr Зубр] {{ref-ru}} * [http://www.floranimal.ru/pages/animal/z/405.html Зубр] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111127220754/http://www.floranimal.ru/pages/animal/z/405.html |date=27 лістапада 2011 }} {{ref-ru}} * [http://bp21.org.by/ru/books/gef_bp21.html Распространение инфекционных и инвазионных заболеваний у беловежских зубров] {{ref-ru}} * [http://bp21.org.by/ru/books/gef_bp19.html Зубр (Bison b. bonasus L.) в Беларуси: анализ состояния популяций и стратегия сохранения вида] {{ref-ru}} * [http://charter97.org/ru/news/2011/11/16/44723/ Академики предложили отстреливать зубров за деньги] {{ref-ru}} * [http://bison-stamps.narod.ru/index.html Бізоны на паштовых марках. Шмат марак з зубрамі] * [http://www.svaboda.org/a/28201511.html Навукоўцы адкрылі, адкуль прыйшлі белавескія зубры] {{Добры артыкул|Біялогія}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Быкі]] [[Катэгорыя:Сысуны Еўразіі]] [[Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе]] [[Катэгорыя:Жывёлы на манетах]] [[Катэгорыя:Жывёлы на марках]] qiq3avc1sdwtfgsgal8vxpco9pqcfsj 0 23855 5150724 5149601 2026-06-04T18:45:18Z Lš-k. 16740 5150724 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Рыго́р Рама́навіч Шы́рма''' ({{lang-be-lat|Ryhor Šyrma}}<ref>{{Cite web|url=https://www.google.com/httpservice/retry/enablejs?sei=qMchapumGYSKptQPhdvvoAw|title=Ryhor Šyrma|website=www.google.com|access-date=2026-06-04}}</ref>; {{ВД-Прэамбула}}) — беларускі харавы {{дырыжор|Беларусі|СССР|XX стагоддзя}}, {{кампазітар|Беларусі|СССР|XX стагоддзя}}, {{музычны педагог|Беларусі|СССР|XX стагоддзя}}, [[Фалькларыстыка|фалькларыст]], грамадскі дзеяч, [[Публіцыстыка|публіцыст]], [[Літаратуразнаўства|літаратуразнавец]]. Дзеяч беларускага культурнага і палітычнага руху ў [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]], арганізатар беларускіх хораў у [[Вільнюс|Вільні]]. Мастацкі кіраўнік і галоўны дырыжор [[Дзяржаўная акадэмічная харавая капэла БССР|Дзяржаўнай акадэмічнай харавой капэлы БССР]] (1939—1970). Сабраў больш за 2 тысячы беларускіх народных песень. Выдаў першыя зборнікі [[Міхась Васілёк|Міхася Васілька]], [[Максім Танк|Максіма Танка]], [[Сяргей Міхайлавіч Крывец|Сяргея Крыўца]]. == Біяграфія == === Маладыя гады === Нарадзіўся 8 (20) студзеня 1892 года ў вёсцы [[Шакуны]] [[Пружанскі павет (Расійская імперыя)|Пружанскага павета]] [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]<ref>{{артыкул|аўтар=Васіль Жураў.|загаловак=Рыгор Шырма: вялікі ў славе і просты ў жыцці|спасылка=http://www.zvyazda.minsk.by/ru/anons/index.php?id=37681|выданне=[[Звязда]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120324223615/http://www.zvyazda.minsk.by/ru/anons/index.php?id=37681|archive-date=24 сакавіка 2012}}</ref>. У вялікай сям’і Рыгора Шырмы спевакамі былі ўсе, пачынаючы з бондара дзеда Васіля па мянушцы Майстровіч. Добра спявалі дзянна<ref>дзядзькава жонка</ref> Ганна Іванаўна Шырма, яе дачка Алеся. Найлепшыя калыханкі Шырма пачуў ад маці Тэадоры Дзям’янаўны. Таленавітым выканаўцам быў бацька Раман Васільевіч (~1863—1947), які двойчы прызываўся ў расійскую армію і ведаў багата казацкіх, рэкруцкіх і салдацкіх песень. Праз беднасць сям’і з шасцігадовага ўзросту Рыгору Шырму даводзілася працаваць па найме, першую асвету атрымаў у «школе граматы», дзе працавалі найманыя настаўнікі. Адзін з настаўнікаў-семінарыстаў добра ведаў спевы, і Рыгор у гэты час пачаў спяваць у хоры. У 1904 употай ад бацькі з 15 капейкамі ў кішэні Шырма пешкі накіраваўся ў [[Пружаны]], каб паступіць у {{нп5|Пружанская другакласная школа|гарадское вучылішча|be-x-old|Пружанская другаклясная школа}}. Праз год стаў найлепшым вучнем, іграў на струнных інструментах і ўдзельнічаў у аркестры і хоры вучылішча. На светапоглядзе Шырмы адбілася тое, што ў хоры не спявалі беларускія песні<ref>{{кніга|загаловак = Рыгор Шырма|адказны = складальнік В. Дз. Ліцьвінка|месца = Мн.|выдавецтва = «Беларусь»|год = 1990|старонкі = 5}}</ref>. Скончыў школу на выдатна. Цягу Шырмы да народнай паэзіі заўважыў настаўнік літаратуры Манцэвіч, ён заахвоціў вучня запісваць песні. Спачатку гэта былі запісы ад Ганны Дудзейкі, у якой кватараваў юнак, пазней і ад іншых спевакоў. У 1907 годзе, у час летніх вакацый, Рыгор Шырма пешшу адправіўся ў сваю першую фальклорную вандроўку па [[Белавежская пушча|Белавежскай пушчы]], дзе запісаў беларускія народныя песні «''Ой, не вылятай, сіва зязюлька''», «''Я з казаком стаяла''», «''Там за гаем''». Добрай песенніцай была бацькава сястра Захвея Васілеўна (па мужы Хвораст, маці [[Янка Хвораст|Янкі Хвораста]]) з вёскі [[Кацёлкі]]. Звычайна яе запрашалі на ўсе ўрачыстасці як першую спявачку. Акрамя такіх народных песень, як восеньская «''Ой, не вылятай, сіва зязюлька''», Шырма запісаў ад яе радзінны і вясельны абрады. Пра багацце паэтычнай душы цёткі Захвеі ён напіша ў 1941 годзе ў артыкуле «''Выдатная песенніца з народу''». Агулам Шырма запісаў ад яе 150 песень. Падчас навучання на двухгадовых настаўніцкіх курсах у [[Швянчоніс|Свянцянах]] у 1911—1912 гадах Шырма праходзіць сальфеджыа, вучыцца іграць на скрыпцы, арганізуе настаўніцкі хор. Адначасова ён спрабуе запісваць мелодыі. Пасля сканчэння курсаў настаўнічаў у [[Лідскі павет (Расійская імперыя)|Лідскім]] і [[Свянцянскі павет (Расійская імперыя)|Свянцянскім]] (вёска Ганута сённяшняга [[Вілейскі раён|Вілейскага раёна]])<ref name="Naraczanka">{{Крыніцы/Нарачанка і яе берагі|649}}</ref> паветах. Больш плённа канцэртная работа працягнулася ў Седлецкім настаўніцкім інстытуце (1914), які на той час быў эвакуіраваны спачатку ў [[Масква|Маскву]] і [[Яраслаўль]], а потым у [[Варонеж]] (скончыў у 1918). Ладзячы канцэрты, яго засмучала тое, што ён не мог знайсці аніводнай апрацоўкі беларускай народнай песні. Усе запісы, зробленыя Шырмам да [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]], згарэлі разам з хатай у [[Шакуны|Шакунах]]. === Настаўніцкая дзейнасць === У канцы [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] мабілізаваны ў [[Руская імператарская армія|расійскую армію]], скончыў {{нп5|Чугуеўскае ваеннае вучылішча||ru|Чугуевское военное училище}} на Харкаўшчыне. Служыў у званні прапаршчыка ў [[Туркестан (рэгіён)|Туркестане]]. У 1918 годзе па накіраванні [[Беларускі нацыянальны камісарыят|Беларускага нацыянальнага камісарыяту]] едзе арганізоўваць школу ў сяле {{нп5|Сяло Навагольскае|Навагольскім|ru|Новогольское}} {{нп5|Новахапёрскі павет|Новахапёрскага павета|ru|Новохопёрский уезд}} [[Варонежская губерня|Варонежскай губерні]] [[Расійская Савецкая Федэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|Расіі]], куды выехалі перад вайной яго бацькі. Выкладаў псіхалогію, педагогіку і славеснасць, адначасова загадваў валаснымі аддзеламі адукацыі і культуры (да лета 1922<ref name="psalom">{{Спасылка|аўтар = Евгений Днепровский.| url = http://brama.brestregion.com/nomer25/artic16.shtml| загаловак = Красный псаломщик| выдавец = Гістарычная брама №1 (25) 2010 г.| дата = 11 студзеня 2012 | мова = ru}}</ref>). Сабраў і арганізаваў школьную бібліятэку, хор, драматычны гурток, ладзіў літаратурныя вечары. «''Светам свайго юнацтва''» назваў яго навагольскі вучань, расійскі пісьменнік, аўтар аповесці «{{нп5|Белы Бім Чорнае вуха||ru|Белый Бим Чёрное ухо (книга)}}» [[Гаўрыіл Мікалаевіч Траяпольскі|Гаўрыіл Траяпольскі]]<ref name="ПЖ">{{Спасылка| аўтар = Владимир| прозвішча = Глазов| url = http://bk-brest.by/ru/112/history/3124/| загаловак = Партитура жизни Рыгора Ширмы. К 120-летию уроженца музыкальной Пружанщины| выдавец = [[Брестский курьер]]| дата = 25 студзеня 2012| мова = ru| title = Архіўная копія| access-date = 29 ліпеня 2013| archive-url = https://web.archive.org/web/20140417021916/http://www.bk-brest.by/ru/112/history/3124/| archive-date = 17 красавіка 2014| url-status = dead}}</ref> і казаў, што «''не стаў бы пісьменнікам, калі б не сустрэў Рыгора Раманавіча. Ён навучыў нас думаць над прачытаным''»<ref name="ТКК">{{Спасылка| url = http://old.tvkultura.ru/news.html?id=76078&cid=110| загаловак = Троепольский Гавриил: "Ищите друга!"| выдавец = [[Тэлеканал Культура]]| дата = 29 лістапада 2005| мова = ru}}{{Недаступная спасылка}}</ref><ref name="ГТ">{{Спасылка| url = http://www.pereplet.ru/podiem/n11-05/Troe.shtml| загаловак = Гавриил ТРОЕПОЛЬСКИЙ. ВЕРЮ В СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ ЧЕЛОВЕКА| мова = ru}}</ref>. На другі год існавання школы Рыгора Шырму прызвалі ў [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвоную армію]], але неўзабаве вярнуўся да настаўніцкай дзейнасці. У Навагольскім Рыгор Шырма пазнаёміўся са сваёй будучай жонкай, таксама школьнай настаўніцай Клаўдзіяй Іванаўнай Раеўскай. Пасля шлюбу яна сваё жыццё звязала з беларускай народнай песняй, трыццаць гадоў праспявала ў капэле<ref name="budni9469">{{Артыкул|аўтар = Васіль Ліцьвінка.|загаловак = Шырма расказвае пра сябе… Ч. 2|выданне = [[Раённыя будні]]|год = 21 сакавіка 2012|нумар = 23 (9469)|старонкі = 5}}</ref>. === Вяртанне на радзіму === Улетку 1922 вярнуўся ў родныя [[Шакуны]] [[Пружанскі павет (1921—1940)|Пружанскага павета]], якія пасля [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскага падзелу]] адышлі да [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]]. Тут уключыўся ў палітычную дзейнасць, вёў работу ў Беларускім выбарчым камітэце. Каб пракарміць сям’ю (у іх з жонкай Клаўдзіяй Іванаўнай Раеўскай 22 верасня нарадзілася дачка Алена), давялося пэўны час працаваць на лесараспрацоўцы, аднак неўзабаве і адтуль Шырма быў звольнены за беларускую дзейнасць і «''дрэнны ўплыў на рабочых''»<ref name="budni9469" />. Пад канец 1922 года Шырма прыняў прапанову стаць [[рэгент]]ам хору [[Пружаны|пружанскага]] [[Свята-Аляксандра-Неўскі сабор (Пружаны)|Аляксандра-Неўскага сабора]]<ref name="psalom" />. У 1924 годзе Шырма арганізаваў у Пружанах хор, запісвае народныя песні і заахвочвае да гэтай працы здольных людзей, ладзіць канцэрты, пераносіць на [[Заходняя Беларусь|заходнебеларускую]] глебу «Беларускія вечарынкі». Каб паліцыя не магла іх забараніць, яны ладзіліся пад выглядам «Вечароў славянскай песні», а ў праграму ўключаліся і польскія народныя спевы. Хутка выступы хору і імя яго кіраўніка становяцца вядомымі ў [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]]. Паваротным для Шырмы стаў канцэрт у [[Пружаны|Пружанах]], на якім прысутнічаў [[Браніслаў Адамавіч Тарашкевіч|Браніслаў Тарашкевіч]], кіраўнік [[Беларуская сялянска-работніцкая грамада|БСРГ]]. Пазнаёміўшыся з фальклорнымі запісамі Шырмы, сам вядомы філолаг, Тарашкевіч убачыў у Шырму чалавека, здольнага весці культурна-асветную працу ў Заходняй Беларусі. === Віленскі перыяд === У 1925 годзе Шырма атрымаў [[Пашпарт грамадзяніна Польшчы|польскі пашпарт]] (дзе быў запісаны «[[Палешукі|палешуком]]») і дазвол на выкладанне ў пачатковых школах Закону Божага. У 1926 пераехаў у [[Вільня|Вільню]]. Працуе ў сакратарыяце [[Беларуская сялянска-работніцкая грамада|БСРГ]], выхавацелем у інтэрнаце для хлопчыкаў [[Віленская беларуская гімназія|Віленскай беларускай гімназіі]]. З 1926 года выкладае ў Віленскай беларускай гімназіі спевы і арганізуе хор. У гэтым самым годзе стаў першым кіраўніком народнай капэлы ў [[Дзяляцічы|Дзяляцічах]] ля [[Навагрудак|Наваградка]]<ref>{{Спасылка|url = http://novogrudok.iatp.by/text/text_CulturaSuchasnost.htm|загаловак = Народная Дзяляціцкая капэла|назва праекту = Культура|выдавец = Замкавая гара|дата = 13 лютага 2012|title = Архіўная копія|access-date = 29 ліпеня 2013|archive-url = https://web.archive.org/web/20060503181306/http://novogrudok.iatp.by/text/text_CulturaSuchasnost.htm|archive-date = 3 мая 2006|url-status = dead}}</ref>. Пазней некаторыя яе ўдзельнікі трапілі ў хор Рыгора Шырмы. Пасля таго, як яго звольнілі з гімназіі, працаваў у [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскім універсітэце]]<ref name="budni9469" />, стварыў хор [[Беларускі студэнцкі саюз|Беларускага студэнцкага саюза]] пры ім. Будучы паплечнік і найбольш паслядоўны вучань Шырмы, арганізатар [[Дзяржаўны акадэмічны народны хор БССР|Дзяржаўнага акадэмічнага народнага хору БССР]] [[Генадзь Іванавіч Цітовіч|Генадзь Цітовіч]] напіша: {{пачатак цытаты}}1926 год… Мая першая віленская восень. Бязмэтна блукаю па квадраце сціснутага манастырскімі сценамі двара. І раптам з напаўадчыненага акна палілася беларуская народная песня, за ёю другая, трэцяя. Чымсьці родным, блізкім дыхнула на мяне. «Сасна»? Ды гэтую ж песню і ў нас спяваюць… Але тут прыгажэй! «Перапёлачку» я ўжо слухаю ў зале, захаваўшыся ў далёкім вугалку, — таму што перад хорам строгі рэгент… Закончылася гэта генеральная рэпетыцыя, і куды дзелася сур’ёзнасць кіраўніка. Ён стаіць цяпер з дабрадушнай усмешкай у акружэнні моладзі, а тую дзяўчыну, што запявала «Зязюльку», па-бацькоўску нават па галоўцы пагладзіў. Ад выходзячых я даведаўся, што гэты рэгент — Шырма, беларускі пясняр. Сказалі гэта, ды яшчэ на мяне насмешліва: маўляў, хто ты такі, што Шырмы не знаеш!{{канец цытаты}} [[Файл:Chor Pračyśćenskaha saboru (Wilnia) with Ryhor Šyrma.jpg|250px|thumb|Хор Прачысценскага сабора ў Вільні. Сядзіць крайні справа — Рыгор Шырма.]] [[Файл:Вільня. Майронё, 13. Тут здымаў кватэру Рыгор Шырма. Архітэктар - Лявон Вітан-Дубейкаўскі (02).jpg|міні|злева|Дом па [[вуліца Майронё (Вільнюс)|вул. Св. Ганны]], 13, у якім жыў Рыгор Шырма.]] [[Файл:Галоўная ўправа ТБШ.jpg|250px|thumb|Галоўная ўправа [[Таварыства беларускай школы]]. Стаіць крайні злева — Рыгор Шырма]] Каб захаваць Шырму для культурна-асветнай легальнай працы (паводле [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскага дагавора]] Польшча абавязалася захаваць культурную аўтаномію нацыянальных меншасцяў), [[Браніслаў Адамавіч Тарашкевіч|Браніслаў Тарашкевіч]] рэкамендаваў яму не ўступаць афіцыйна ні ў [[Беларуская сялянска-работніцкая грамада|БСРГ]], ні ў [[Камуністычная партыя Заходняй Беларусі|КПЗБ]]. З 1927 года Шырма ўзначаліў [[Таварыства беларускай школы]] (ТБШ) і заставаўся сакратаром Галоўнай управы аж да забароны арганізацыі ў 1936 годзе. За гэты час ён аб’ехаў усю Заходнюю Беларусь, наладжваў гурткі ТБШ і хоры, школы з беларускай мовай навучання, дапамагаў ставіць спектаклі. Адначасна служыў рэгентам у віленскім [[Прачысценскі сабор (Вільнюс)|Прачысценскім саборы]], ад якога атрымаў кватэру на першым паверсе хаты па адрасе [[вуліца Майронё (Вільнюс)|вул. Святой Ганны]], 13. На гэтым будынку цяпер вісіць памятная дошка<ref name="nv127">{{Артыкул|аўтар = Андрэй Вашкевіч.|загаловак = Віктар Роўда: «Шырма „пілаваў“ на скрыпцы, аднак хор у яго спяваў ідэальна»|спасылка = http://www.nv-online.info/by/39/80/6976/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B0%D1%80-%D0%A0%D0%BE%D1%9E%D0%B4%D0%B0-%E2%80%9C%D0%A8%D1%8B%D1%80%D0%BC%D0%B0-%E2%80%9C%D0%BF%D1%96%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%9E%E2%80%9D-%D0%BD%D0%B0-%D1%81%D0%BA%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%86%D1%8B-%D0%B0%D0%B4%D0%BD%D0%B0%D0%BA-%D1%85%D0%BE%D1%80-%D1%83-%D1%8F%D0%B3%D0%BE-%D1%81%D0%BF%D1%8F%D0%B2%D0%B0%D1%9E-%D1%96%D0%B4%D1%8D%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%E2%80%9D.htm?tpl=127|выданне = [[Народная воля]]|год = 20 студзеня 2010|archive-url = https://web.archive.org/web/20110720072436/http://www.nv-online.info/by/39/80/6976/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B0%D1%80-%D0%A0%D0%BE%D1%9E%D0%B4%D0%B0-%E2%80%9C%D0%A8%D1%8B%D1%80%D0%BC%D0%B0-%E2%80%9C%D0%BF%D1%96%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%9E%E2%80%9D-%D0%BD%D0%B0-%D1%81%D0%BA%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%86%D1%8B-%D0%B0%D0%B4%D0%BD%D0%B0%D0%BA-%D1%85%D0%BE%D1%80-%D1%83-%D1%8F%D0%B3%D0%BE-%D1%81%D0%BF%D1%8F%D0%B2%D0%B0%D1%9E-%D1%96%D0%B4%D1%8D%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%E2%80%9D.htm?tpl=127|archive-date = 20 ліпеня 2011}}</ref>. У часе царкоўных святаў хор пад кіраўніцтвам Шырмы выконваў беларускія рэлігійныя песні ў [[Прачысценскі сабор (Вільнюс)|Прачысценскім саборы]]<ref>{{Артыкул|спасылка=https://elibrary.mab.lt/handle/1/2361|загаловак=Хроніка|год=1931|мова=be|выданне=Голас Праваслаўнага Беларуса|тып=часопіс|месяц=12|чысло=-|том=-|нумар=2|старонкі=22}}</ref>. Шырма шукаў кампазітараў для апрацоўкі народных песень, знайшоў для гэтага такіх майстроў як расійскі кампазітар [[Аляксандр Ціханавіч Грачанінаў|Аляксандр Грачанінаў]] у [[Парыж]]ы і ўкраінскіх {{нп5|Аляксандр Антонавіч Кошыц|Аляксандра Кошыца|uk|Кошиць Олександр Антонович}} і {{нп5|Міхаіла Орэст Гайваронскі|Міхайлу Гайваронскага|uk|Гайворонський Михайло Орест}} ў [[Нью-Ёрк]]у<ref name="ПЖ" />. Аляксандр Грачанінаў актыўна ліставаўся з Рыгорам Шырмам, захаваліся 17 ягоных апрацовак беларускіх народных песень для голасу і фартэпіяна, і яшчэ 11 для мяшанага хору. Ён таксама напісаў «''Беларускую рапсодыю''» для сімфанічнага аркестру, п’есу для скрыпкі на тэму калядкі з Пружанскага павета «Дар Белай Русі», музыку для п’есы [[Васіль Антонавіч Шашалевіч|Васіля Шашалевіча]] «[[Апраметная (п’еса)|Апраметная]]» (пастаўленая ў [[Нацыянальны акадэмічны драматычны тэатр імя Якуба Коласа|БДТ-2]] у 1926). [[Файл:Vilnia, Bieł-čyrvona-bieły ściah-Pahonia. Вільня, Бел-чырвона-белы сьцяг-Пагоня (1931).jpg|міні|250пкс|Вільня, [[Вільнюскі ўніверсітэт|Віленскі ўніверсітэт]], 1931 г. Удзельнікі хору [[Беларускі студэнцкі саюз|Беларускага студэнцкага саюза]] пад кіраваннем Рыгора Шырмы і з удзелам [[Міхаіл Забэйда-Суміцкі|Міхася Забэйды-Суміцкага]]. На фоне беларускі нацыянальны [[бела-чырвона-белы сцяг]] і герб [[Пагоня]]]] У Вільні Рыгор Шырма сябраваў з беларускім кампазітарам [[Канстанцін Міхайлавіч Галкоўскі|Канстанцінам Галкоўскім]], які апрацаваў чатыры беларускія песні — «''Там пад гаем зеляненькім''», «''Ой, маці, маці''», «''Пайшла дзяўчынка ў лес за грыбамі''», «''Ой, чумача, чумача''» — запісаныя Шырмам у Шакунах. Атрыманыя ад гэтых асоб апрацоўкі адразу правяраліся ў хорах гімназіі ў другой палове 1920-х і [[Беларускі студэнцкі саюз|Беларускага саюза студэнтаў]] у 1930-я гады. Апошні, заснаваны Шырмам у 1931 годзе, пасля таго, як з ім стаў выступаць [[Міхаіл Забэйда-Суміцкі|Міхась Забэйда-Суміцкі]]<ref name="ПЖ" />, стаў папулярным у Заходняй Беларусі. Хор студэнцкага саюза часта выступаў у Вільні для моладзі, вернікаў розных рэлігій, простых гараджан. Шырма выдаў для школьных і самадзейных хораў зборнікі «''Беларускія народныя песні''» (1929) і «''Наша песня''» (1938). У 1927 годзе выпусціў зборнік вершаў «''Шум баравы''», а ў 1936 годзе — «''З сялянскіх ніў''» папулярнага ў Заходняй Беларусі паэта [[Міхась Васілёк|Міхася Васілька]]. Выдаў першы зборнік [[Максім Танк|Максіма Танка]] «''На этапах''» (1936), а затым два наступныя зборнікі «''Журавінавы цвет''» (1937) і «''Пад мачтай''» (1938). Прапагандаваў творчасць сваіх вучняў-гімназістаў [[Алесь Салагуб|Алеся Салагуба]] і [[Валянцін Паўлавіч Таўлай|Валянціна Таўлая]], выдаваў таксама кнігі [[Сяргей Міхайлавіч Крывец|Сяргея Крыўца]]. Рыгор Шырма за беларускую і сацыялістычную дзейнасць пераследаваўся польскімі ўладамі. У 1928 годзе звольнены з [[Віленская беларуская гімназія|Віленскай беларускай гімназіі]] «''за наладжванне камсамольскіх ячэек''», тройчы трапляў у судовыя працэсы ў першай палове 1930-х гадоў. З 16 кастрычніка да 22 снежня 1930 года быў пад арыштам па абвінавачванні ў антыдзяржаўнай дзейнасці<ref>[https://polona.pl/item/sprawozdanie-z-zycia-mniejszosci-narodowych-1930-4-kwartal-wyd-1931,NzM0NDU5MjA/0/#info:metadata Sprawozdanie z życia mniejszości narodowych za IV kwartał 1930 roku. Wyd. 1931]. — s. 64.</ref>. [[Файл:Harbatka,_Anton_Niekanda-Trepka._Гарбатка,_Антон_Неканда-Трэпка_(1936).jpg|злева|міні|«Літаратурная гарбатка» на кватэры [[Антон Станіслававіч Неканда-Трэпка|Антона Неканды-Трэпкі]] ў Вільні, 1936 г. Злева направа: 1-шы шэраг— [[Мікалай Шчорс|Мікола Шчорс]], невядомая; 2-гі шэраг — [[Антон Станіслававіч Неканда-Трэпка|Антон Неканда-Трэпка]], [[Вячаслаў Васілевіч Багдановіч|Вячаслаў Багдановіч]], [[Канстанцін Міхайлавіч Галкоўскі|Канстанцін Галкоўскі]], [[Міхаіл Забэйда-Суміцкі|Міхась Забэйда-Суміцкі]], Рыгор Шырма, [[Антон Луцкевіч]]; 3-ці шэраг — [[Сяргей Канстанцінавіч Паўловіч|Сяргей Паўловіч]], [[Максім Танк]], [[Станіслаў Іосіфавіч Станкевіч|Станіслаў Станкевіч]], а. [[Станіслаў Глякоўскі]], [[Ян Станкевіч]].]] За выхад з ТБШ Шырму прапаноўвалі пэўныя выгоды. Паводле Шырмы віленскі ваявода Бацянскі прапанаваў яму прадаць фальклорныя запісы, каб перакласці іх і выдаць як польскія, на што збіральнік гнеўна адказаў: «''Каб перакласці народныя песні, трэба геній Адама Міцкевіча, а так як у вас яго няма, то гэта будзе тое самае, што абліць гэты белы абрус атрамантам!''». У пэўны час была выдадзеная фальсіфікацыя, што Шырма з’яўляецца агентам [[Дэфензіва|дэфензівы]], але прагрэсіўная грамадскасць на яе не паддалася. Судовыя акцыі, пераследы цягнуліся да далучэння Заходняй Беларусі да БССР. Сядзеў у вядомай турме «[[Лукішская турма|Лукішкі]]». Паводле Шырмы, пасля пачатку [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] польскія баевікі паводле загаду эміграцыйнага [[Урад Польшчы ў выгнанні|лонданскага ўраду]] нібыта намагаліся забіць яго, але не здолелі знайсці яго на здымнай кватэры ў [[Беласток]]у, ані ў Шакунах<ref name="budni9469" />. З літаратуразнаўчымі артыкуламі і рэцэнзіямі пачаў выступаць у друку з 1933 года. У 1933 годзе разам з [[Фелікс Іванавіч Стацкевіч|Феліксам Стацкевічам]] пачаў выдаваць часопіс «Летапіс ТБШ» (з 1936 «[[Беларускі летапіс (часопіс)|Беларускі летапіс]]»), у 1939 годзе стаў супрацоўнікам «[[Калоссе (часопіс)|Калосся]]». Наладжваў беларускія музычныя перадачы на польскім радыё, у сярэдзіне 1930-х адным падтрымаў праграму антыфашысцкага Народнага фронту, актыўна супрацоўнічаў як публіцыст з газетай КПЗБ «[[Наша воля (1935)|Наша воля]]». === Савецкі перыяд === З пачаткам [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]], у выніку [[Польскі паход Чырвонай Арміі (1939)|паходу Чырвонай арміі ў Заходнюю Беларусь і Заходнюю Украіну]], які пачаўся 17 верасня 1939 года, гэтыя тэрыторыі былі далучаныя да [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]]. З1 лістапада 1939 года савецкія ўлады ўручылі Рыгору Шырму мандат на стварэнне прафесійнага калектыву. Шырма збірае вакол сябе таленавітых спевакоў, у тым ліку і многіх былых удзельнікаў віленскіх хораў, і пачынае мэтанакіраваную працу з імі ў [[Беласток]]у (тагачасны цэнтр [[Беластоцкая вобласць|Беластоцкай вобласці]] [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]). У канцы 1940 года Беларускі ансамбль песні і танцу пад яго кіраўніцтвам выступае ў [[Мінск]]у, а ў траўні 1941 года — на [[Дэкада беларускага мастацтва|Дэкадзе беларускага мастацтва]] ў [[Масква|Маскве]]. [[Файл:Savieckaja, 19 building.jpg|thumb|250px|[[Дом Уніхоўскага]] ў Мінску на плошчы Незалежнасці, у якім жыў Рыгор Шырма]] У час нападу [[Трэці рэйх|Германіі]] на СССР калектыў быў на гастролях у [[Расійская Савецкая Федэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|РСФСР]], адкуль паехалі на [[Каўказ]], а пасля ў [[Краснаярск]]. Тут Рыгор Шырма быў арыштаваны [[Народны камісарыят унутраных спраў СССР|НКВД]] і сядзеў у турме да сакавіка 1942 года. Пасля перавезены на {{нп5|Будынак органаў дзяржбяспекі на Лубянцы|Лубянку|ru|Здание органов госбезопасности на Лубянке}}, дзе допыты ладзіліся да жніўня. Вызвалены паводле хадайніцтва [[Якуб Колас|Якуба Коласа]] перад [[Панцеляймон Кандратавіч Панамарэнка|Панцеляймонам Панамарэнкам]] і высланы пад нагляд органаў НКУС у Паўночны Казахстан, дзе працаваў настаўнікам сярэдняй школы. У 1943 годзе Рыгор Шырма атрымаў дазвол выехаць да жонкі, якая была з капэлай на гастролях. У ліпені 1944 года ансамбль вярнуўся ў Мінск. З восені 1944 плённа працуе ў [[Гродна|Гродне]]. Шырма заняўся падрыхтоўчай працай па пераўтварэнні ансамбля ў акадэмічны хор. Ён прыцягнуў да мастацкай апрацоўкі народных песень беларускіх кампазітараў [[Мікалай Ільіч Аладаў|Мікалая Аладава]], [[Анатоль Васільевіч Багатыроў|Анатоля Багатырова]], [[Яўген Карлавіч Цікоцкі|Яўгена Цікоцкага]], [[Пётр Пятровіч Падкавыраў|Пятра Падкавырава]], [[Рыгор Канстанцінавіч Пукст|Рыгора Пукста]], [[Уладзімір Уладзіміравіч Алоўнікаў|Уладзіміра Алоўнікава]], [[Васіль Аляксандравіч Яфімаў|Васіля Яфімава]], [[Несцер Фёдаравіч Сакалоўскі|Несцера Сакалоўскага]], [[Самуіл Уладзіміравіч Палонскі|Самуіла Палонскага]], [[Дзмітрый Аляксандравіч Лукас|Дзмітрыя Лукаса]], [[Эдзі Майсееўна Тырманд|Эдзі Тырманд]], [[Іван Іванавіч Кузняцоў|Івана Кузняцова]], а таксама прадстаўнікоў іншых нацыянальнасцяў [[Васіль Андрэевіч Залатароў|Васіля Залатарова]], {{нп5|Вісарыён Якаўлевіч Шабалін|Вісарыёна Шабаліна|ru|Шебалин, Виссарион Яковлевич}}, [[Андрэй Піліпавіч Пашчанка|Андрэя Пашчанкі]], {{нп5|Дзмітрый Сцяпанавіч Васільеў-Буглай|Дзмітрыя Васільева-Буглая|ru|Васильев-Буглай, Дмитрий Степанович}}, [[Рыгор Рыгоравіч Лабачоў|Рыгора Лабачова]], [[Аляксей Копасаў|Аляксея Копасава]], {{нп5|Мікалай Філарэтавіч Калеса|Мікалая Калесу|ru|Колесса, Николай Филаретович}}, {{нп5|Міхаіл Іванавіч Верыкоўскі|Міхаіла Верыкоўскага|uk|Вериківський Михайло Іванович}}, [[Аляксандр Сцяпанавіч Ленскі|Аляксандра Ленскага]], {{нп5|Аляксандр Георгіевіч Фляркоўскі|Аляксандра Фляркоўскага|ru|Флярковский, Александр Георгиевич}}, [[Галіна Канстанцінаўна Смірнова|Галіну Смірнову]], [[Віктар Аркадзевіч Белы|Віктара Белага]], {{нп5|Якаў Сямёнавіч Саладуха|Якава Саладуху|ru|Солодухо, Яков Семёнович}}, {{нп5|Марыян Віктаравіч Каваль|Марыяна Каваля|ru|Коваль, Мариан Викторович}}, {{нп5|Яніс Мядзіньш|Яніса Мядзіньша|en|Jānis Mediņš}} і інш<ref>{{Спасылка|url = http://hor.by/conductors/shirma-gr/|загаловак = ШИРМА Григорий Романович|назва праекту = Белорусский хоровой портал|дата = 13 лютага 2012|мова = ru}}</ref>. У 1950 годзе хор рэарганізаваны ў [[Дзяржаўная акадэмічная харавая капэла Рэспублікі Беларусь імя Рыгора Шырмы|Дзяржаўны хор БССР]]. У 1952 годзе Дзяржаўны хор пераязджае ў [[Мінск]], а ў 1955 годзе з поспехам выступае на [[Дэкада беларускага мастацтва|Дэкадзе беларускага мастацтва]] ў [[Масква|Маскве]], пасля якой Шырму было прысвоена званне [[Народны артыст Беларусі|Народнага артыста БССР]]. Яго ансамбль атрымаў назву Дзяржаўная харавая капэла Беларускай ССР (з 1957 — [[Дзяржаўная акадэмічная харавая капэла Рэспублікі Беларусь імя Рыгора Шырмы|Дзяржаўная акадэмічная харавая капэла БССР]]). У 1964 годзе стаў адным з заснавальнікаў грамадскай арганізацыі «[[Беларускае таварыства па сувязях з суайчыннікамі за рубяжом]]». У 1970 годзе пад ціскам вымушаны быў падаць на звальненне з пасады мастацкага кіраўніка капэлы<ref name="budni9473">{{Артыкул|аўтар=Васіль Ліцьвінка.|загаловак=Шырма расказвае пра сябе… Ч. 3|выданне=[[Раённыя будні]]|год=4 красавіка 2012|нумар=27 (9473)|старонкі=5}}</ref>. У адным са сваіх інтэрв’ю палітык [[Зянон Пазняк]] згадвае, як у сярэдзіне 1970-х прыйшоў да Рыгора Шырмы з просьбай падпісаць зварот да [[Леанід Ільіч Брэжнеў|Брэжнева]] ў абарону ад зруйнавання старога Мінска. Шырма не адмовіўся ад подпісу, нягледзячы на тое, што яго сяброўскія стасункі з [[Пётр Міронавіч Машэраў|Машэравым]], тагачасным першым сакратаром [[Камуністычная партыя Беларусі (1918)|ЦК КПБ]], пагоршыліся, але руйнаванне спынілася<ref name="ПЖ" />. У 1966—1978 гадах старшыня праўлення [[Саюз кампазітараў БССР|Саюза кампазітараў БССР]] і сакратар праўлення {{нп5|Саюз кампазітараў СССР|Саюза кампазітараў СССР|ru|Союз композиторов СССР}}. Выбіраўся дэпутатам [[Вярхоўны Савет БССР|Вярхоўнага Савета БССР]] 4 — 9 скліканняў (1955—1978). Сябра [[Саюз пісьменнікаў СССР|Саюза пісьменнікаў СССР]] з 1966 года. Пахаваны ў Мінску на [[Усходнія могілкі|Усходніх могілках]]. == Прозвішча == На думку [[Мікалай Васілевіч Бірыла|М. Бірылы]], беларускае прозвішча Шырма ўтворана ад асновы [[шырма]]. У беларускай антрапаніміі у XVI—XVII стст. сустракаецца ''Ширма''<ref>''М. В. Бірыла''. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 492.</ref>. Ёсць літоўскія антрапонімы (прозвішчы) ''Šìrma (Širmà), Širmelis, Širmulis, Širmonis'', якія звязаныя з літоўскім ''širmas'' «сівы; шэраваты»<ref>Lietuvių pavardžių žodynas. L-Ž. Vilnius, 1989. С. 937—938.</ref>. == Узнагароды == * [[Народны артыст Беларусі|Народны артыст БССР]] (1949) * [[Народны артыст СССР]] (1955) * [[Герой Сацыялістычнай Працы]] (2 лютага 1977) * [[Заслужаны дзеяч мастацтваў Рэспублікі Беларусь|Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі]] (1946) * два [[Ордэн Леніна|ордэны Леніна]] (1967, 1977) * [[ордэн Кастрычніцкай Рэвалюцыі]] (1971) * [[ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга]] (1962) * ордэн «[[Ордэн Пашаны (Беларусь)|Знак Пашаны]]» (1944) * балгарскі [[Ордэн Кірыла і Мяфодзія]] II ступені * медалі * лаўрэат [[Дзяржаўная прэмія БССР|Дзяржаўных прэмій БССР]] за канцэртна-выканаўчую дзейнасць (1966) і за «Беларускія народныя песні ў апрацоўках для хору» (1974). == Бібліяграфія == [[Файл:Першы песенны зборнік Рыгора Шырмы ў мастацкім афармленні Я. Горыда.png|thumb|злева|Першы песенны зборнік Рыгора Шырмы ў мастацкім афармленні [[Язэп Міхайлавіч Горыд|Язэпа Горыда]]]] * «Беларускія народныя песні» (1929) * «Наша песня» (1938) * «Беларускія народныя песні, загадкі і прыказкі» (1947) * «Беларускія песні» (1955) * «Школьны спеўнік» (1957) * «Выбраныя песні з рэпертуару Дзяржаўнага хору БССР» (1958) * «Дзвесце беларускіх народных песень» (1958) * «Беларускія народныя песні» (т. 1, 1959; т. 2, 1960; т. 3, 1962; т. 4, 1976) * «Спявае Дзяржаўная акадэмічная харавая капэла БССР» (1966) * «Беларускія народныя песні (для хору)» (т. 1, 1971; т. 2, 1973)<ref>{{кніга|загаловак = Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Пружанскага раёна|адказны = Рэдкал. [[Іван Шамякін|І. П. Шамякін]] (гал. рэд.) і інш.; Маст. А. М. Хількевіч|месца = Мн.|выдавецтва = БелЭн|год = 1992|старонкі = 406}}</ref> * «Песня — душа народа: Публіцыстыка; Фальклёр; Музыка; Літаратура: 1929—1939; 1944—1974» — Мн., 1976; * «Песня — душа народа: З літаратурнай спадчыны». Мн., 1993. == Ушанаванне памяці == [[Файл:Вільня. Майронё, 13. Тут здымаў кватэру Рыгор Шырма. Архітэктар - Лявон Вітан-Дубейкаўскі (04).jpg|thumb|Памятная дошка на доме па вул. Св. Ганны ў Вільні, дзе жыў Рыгор Шырма]] Заснаваная Рыгорам Шырмам [[Дзяржаўная акадэмічная харавая капэла Рэспублікі Беларусь імя Рыгора Шырмы|харавая капэла]] ў 1978 годзе атрымала ягонае імя. Імя Рыгора Раманавіча Шырмы носяць [[Дзяржаўная акадэмічная харавая капэла Рэспублікі Беларусь імя Рыгора Шырмы|Дзяржаўная акадэмічная харавая капэла Беларусі]], [[Пружанская дзіцячая школа мастацтваў]]<ref name="dmš">{{Артыкул|аўтар = Інеса Галаўніцкая.|загаловак = Дзве пяцёркі прафесіяналаў|спасылка = http://www.kimpress.by/index.phtml?page=2&id=3576|выданне = [[Культура (газета)|Культура]]|archive-date = 5 сакавіка 2016|archive-url = https://web.archive.org/web/20160305190712/http://kimpress.by/index.phtml?id=3576&page=2}}</ref>, Дзіцячая музычная школа мастацтваў № 8 г. Мінска<ref>http://uk.minsk.gov.by/shkoly/185-guo-detskaya-muzykalnaya-shkola-iskusstv-8-im-g-r-shirmy-g-minska {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210608102515/http://uk.minsk.gov.by/shkoly/185-guo-detskaya-muzykalnaya-shkola-iskusstv-8-im-g-r-shirmy-g-minska |date=8 чэрвеня 2021 }} ДУА «Дзіцячая музычная школа мастацтваў № 8 імя Г. Р. Ширмы г. Мінска»</ref> і [[Брэсцкі дзяржаўны музычны каледж імя Рыгора Шырмы|Брэсцкі музычны каледж]]<ref>{{Спасылка|url = http://www.levonevski.net/pravo/temy/tema33/char24/dokz3528.html|загаловак = Постановление Кабинета Министров Республики Беларусь от 12 августа 1994 г. №14 «О присвоении имени Григория Ширмы Брестскому музыкальному колледжу».|назва праекту = Права — заканадаўства Рэспублікі Беларусь|выдавец = [[Валерый Леванеўскі]]|дата = 13 лютага 2012|мова = ru}}</ref>. [[Якаў Сямёнавіч Малайчук|Якаў Малайчук]] стварыў у Пружанах музей Рыгора Шырмы<ref name="dmš" />, у [[Сярэдняя школа №150 (Мінск)|сярэдняй школе № 150]] Мінска харавой спецыялізацыяй створаная экспазіцыя, прысвечаная кампазітару. Адна з цэнтральных [[Вуліца Рыгора Шырмы (Пружаны)|вуліц]] [[Пружаны|Пружанаў]] носіць яго імя, у 2008 годзе імем Рыгора Шырмы названая [[Вуліца Рыгора Шырмы (Мінск)|вуліца]] ў Мінску. Мемарыяльныя дошкі месцяцца на дамах, дзе ён жыў, у Вільні, Гродне<ref>{{Спасылка|аўтар = Віктар Парфёненка, Ганна Васілевіч.|дата публікацыі = 20 студзеня 2012|url = http://new.racyja.by/news/rygoru-shyrme-%E2%80%93-120-gadou-fota|загаловак = Рыгору Шырму — 120 гадоў|выдавец = [[Радыё Рацыя]]|дата = 13 лютага 2012}}</ref>, Мінску. Шырму прысвечаны верш [[Ніл Гілевіч|Ніла Гілевіча]] «''Сэрца дзядзькі Рыгора''»<ref>[http://p-shkola.by/ru/psh?art_id=1220 Песняю песень у сэрцы — Радзiма] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305004913/http://p-shkola.by/ru/psh?art_id=1220 |date=5 сакавіка 2016 }}</ref> == У філатэліі == <center><gallery> 1992. Stamp of Belarus 0002.jpg 1997. Stamp of Belarus 0222.jpg 136 (125 hadoŭ z dnia naradžennia Ryhora Šyrmy).jpg 136 (125 hadoŭ z dnia naradžennia Ryhora Šyrmy) - Special postmark.png </gallery></center> {{Зноскі}} == Літаратура == {{Commonscat|Ryhor Szyrma}} * {{крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|2|}} * Нисневич И. Г. Г. Р. Ширма: Очерк жизни и творчества. 2 изд. Л., 1971. * Песня на ўсё жыццё: Успаміны пра Р. Р. Шырму. Мн., 1983. * Рыгор Шырма: (Фотаальбом) / Аўтар-склад. В.Ліцвінка. Мн., 1990. * {{крыніцы/БП (1992-95)|6|Шырма Рыгор Раманавіч}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Шырма Рыгор Раманавіч}} [[Катэгорыя:Народныя артысты Беларускай ССР]] [[Катэгорыя:Дырыжоры Беларусі]] [[Катэгорыя:Кампазітары Беларусі]] [[Катэгорыя:Дырыжоры СССР]] [[Катэгорыя:Кампазітары СССР]] [[Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы мастацтваў Беларускай ССР]] [[Катэгорыя:Фалькларысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Публіцысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пружанскім раёне]] [[Катэгорыя:Фалькларысты СССР]] [[Катэгорыя:Народныя артысты СССР]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі БССР]] [[Катэгорыя:Члены Саюза кампазітараў СССР]] [[Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 4-га склікання]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскай беларускай гімназіі]] [[Катэгорыя:Члены Таварыства беларускай школы]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Мінску]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Усходніх могілках Мінска]] [[Катэгорыя:Асобы на марках]] [[Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты СССР]] [[Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты Беларусі]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 5-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 6-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 7-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 8-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 9-га склікання]] [[Катэгорыя:Рыгор Шырма| ]] [[Катэгорыя:Зняволеныя Лукішскай турмы]] [[Катэгорыя:Харавыя дырыжоры Беларусі]] lk9q08uve8yj57oam20svcn32tcpk40 0 24999 5150633 5118767 2026-06-04T14:40:33Z Culamar 102133 /* Стаўка рэфінансавання */ 5150633 wikitext text/x-wiki {{Валюта |Выява = 500 Belarus 2009 front.jpg |Подпіс = 500 рублёў узору 2009 года |Складаецца1 = капеек |Суадносіны1 = 100 |Манеты = 1, 2, 5, 10, 20, 50 капеек, 1, 2 рублі |Банкноты = 5, 10, 20, 50, 100, 200, 500 рублёў |Манетны_двор = [[Крэмніцкі манетны двор]], [[Літоўскі манетны двор]] }} {{Значэнні|Рубель}} '''Беларускі рубель''' (код ISO — ''BYN'', да 1 студзеня 2000 года — ''BYB'', з 1 студзеня 2000 года па 1 ліпеня 2016 года — ''BYR'') — афіцыйная [[валюта]] [[Беларусь|Беларусі]]. [[Знакі валют|Знак]] — '''Br'''<ref name="Зацверджаны Праўленнем Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь">[http://www.nbrb.by/Press/Print/?nId=247 Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь | прэс-рэлізы]</ref>. У абарачэнні маюцца банкноты ўзору 2009 года наміналам 5, 10, 20, 50, 100, 200 і 500 рублёў, а таксама манеты наміналам 1, 2, 5, 10, 20 і 50 капеек, 1 і 2 рублі ўзору 2009 года. [[Файл:Символ белорусского рубля.png|міні|125x125пкс|Графічны знак беларускага рубля<ref name=":0">{{Cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=B22606202|title=Постановление Правления Национального банка Республики Беларусь от 27 января 2026 года № 25 «О графическом знаке официальной денежной единицы – белорусского рубля»|website=pravo.by}}</ref>.]] З 4 лютага 2026 года ўстаноўлены графічны знак афіцыйнай грашовай адзінкі – беларускага рубля<ref name=":0" />. == Назва == Назва «''Беларускі рубель''» была прынята пасля адмовы Беларусі ад [[савецкі рубель|савецкага рубля]] напачатку 1990-х гадоў. Тады шэраг грамадскіх дзеячаў прапанаваў «[[Беларускі талер|талер]]» як назву для нацыянальнай валюты<ref name="taler">[http://nashaniva.by/1998/09/06.htm НАША НІВА]{{Недаступная спасылка}}</ref><ref name="kp-20120223">{{cite web |url = http://kp.by/daily/25840.3/2811879/ |title = Расследаванне «КП»: беларускага «зайчыка» спісалі з дзіцячай кніжкі! |author = Генадзь Мажэйка. |date = 2012-02-23 |publisher = «Камсамольская праўда» |access-date = 2012-03-05 |lang = ru |archive-url = https://www.webcitation.org/68dAtwVm3?url=http://kp.by/daily/25840.3/2811879/ |archive-date = 23 чэрвеня 2012 |url-status = dead }}</ref>, і пытанне было разгледжана на Прэзідыуме [[Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь|Вярхоўнага Савета]], аднак з усіх прысутных за талер выказаўся толькі [[Ніл Гілевіч]]<ref>[http://www.svaboda.org/forum/37250.html Форум]</ref>. == Гісторыя == === Сітуацыя пасля распаду СССР === [[Файл:Belarus-1992-Consumer's Card-20-1.jpg|thumb|left|Картка спажыўца на 20 беларускіх купонаў, 1992 г.]] Напачатку 1992 года, падчас распаду агульнасавецкай грашовай сістэмы, у Беларусі была ўведзена купонная сістэма, затым — разліковыя білеты [[Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага банка]]. Афіцыйны [[Валютны курс|абменны курс]] складаў адзін разліковы білет за 10 савецкіх рублёў. З 1 ліпеня 1992 года пачалі праводзіцца аперацыі ў безнаяўных беларускіх рублях. У канцы ліпеня 1993 года пачаўся вывад з абарачэння савецкіх рублёў. Беларускі рубель стаў адзіным законным сродкам плацяжоў на тэрыторыі краіны. І нягледзячы на тое, што ў верасні [[Казахстан]], [[Арменія]], [[Расія]], [[Узбекістан]] і [[Таджыкістан]] падпісалі новую дамову аб стварэнні рублёвай зоны новага тыпу, дадзеная ідэя не атрымала развіцця, і беларускі рубель так і застаўся нацыянальнай валютай. === Дэнамінацыі === Першапачаткова ў 1992—1994 гадах беларускі рубель быў уведзены ў суадносінах 1 беларускі рубель (1992 года выпуску) за 10 савецкіх рублёў. 20 жніўня 1994 года была праведзена [[Дэнамінацыя (эканоміка)|дэнамінацыя]] беларускага рубля ў 10 разоў. 1 студзеня 2000 года ў Беларусі была праведзена яшчэ адна дэнамінацыя рубля (у 1000 разоў), закліканая, у тым ліку, стабілізаваць нацыянальную валюту. Рубель, уведзены ў 2000 годзе, не меў разменных грашовых адзінак. 1 ліпеня 2016 года праведзена дэнамінацыя беларускай валюты ў 10 000 разоў, пры гэтым была ўведзена разменная грашовая адзінка — [[капейка]]. === Эканамічны агляд за 2000—2015 гады === {{main|Эканоміка Беларусі}} Прыярытэтам палітыкі Нацбанка стала падтрыманне курса рубля — такія былі патрабаванні расійскага боку. Быў дазволены продаж [[Долар ЗША|долараў]] у абменных пунктах. Быў адкрыты доступ банкаў-нерэзідэнтаў на ўнутраны валютны рынак і зняты абмежаванні па выкарыстанні беларускага рубля ў знешнеэканамічных аперацыях. Палітыка Нацыянальнага Банка і спрыяльныя знешнія фактары прывялі да стабілізацыі курса беларускага рубля. На фоне пазітыўных змен у эканоміцы і падатковай сферы (зніжэнне ПДВ з 20 % да 18 %, падатку з абароту з 4,5 % да 4,15 % і г. д.), ад пачатку 2004 года і да канца 2008 года курс беларускага рубля ў адносінах да долара [[ЗША]] і расійскага рубля заставаўся фактычна нязменным. На працягу 2005 года назіраўся сталы рост банкаўскіх [[дэпазіт]]аў у нацыянальнай валюце<ref>Навіны tut.by — [http://news.tut.by/elections/62703.html У 2005 годзе ўнёскі насельніцтва ў нацыянальнай валюце выраслі на 56,5 %] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20091108144210/http://news.tut.by/elections/62703.html |date=8 лістапада 2009 }}</ref>. Тэмпы інфляцыі некаторы час пастаянна змяншаліся, так у 2002 годзе яна склала 34,8 %, у 2003 — 25,4 %, у 2004 — 14,4 %, у 2005 — 8,0 %, у 2006 — 6,6 %. Афіцыйны курс валюты цалкам зраўнаваўся з ценявым, як следства ценявы [[валютны рынак]] практычна знік. 16 сакавіка 2006 французскі банк [[BNP Paribas]] пачаў каціраваць беларускі рубель у адносінах да амерыканскага долара на міжбанкаўскім рынку. Банк выставіў двухбаковую [[Каціроўка|каціроўку]] — ён прадае і купляе беларускую валюту ў адносінах да долара ЗША. Намеснік старшыні праўлення Нацбанка Васіль Мацюшэўскі назваў дадзены факт досыць знакавай падзеяй:<ref>[http://www.br.minsk.by/index.php?article=27056 Нашы рублі ў ЗША]</ref> <blockquote>Гэта кажа пра тое, што вядучыя сусветныя фінансавыя інстытуты з цікавасцю назіраюць за стабілізацыяй нашай крэдытнай палітыкі ў цэлым, і ў тым ліку беларускага рубля. З’яўляецца цікавасць да беларускага рубля як аб’екта інвеставання</blockquote> Паводле слоў старшыні праўлення Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь [[Пётр Пракаповіч|Пятра Пракаповіча]], беларускі рубель павінен быў стаць цалкам канверсоўным у [[2010|2010 годзе]]<ref>Навіны tut.by [http://news.tut.by/70532.html Пракаповіч: Беларускі рубель можа стаць цалкам канверсоўным у 2010 годзе] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080212235826/http://news.tut.by/70532.html |date=12 лютага 2008 }}</ref>. Інфляцыя ў студзені-красавіку 2010 года 3,1 % (6,5 % за аналагічны перыяд 2009 года)<ref>{{Cite web |title=У студзене-красавіку інфляцыя ў Беларусі ў красавіку склала 3,1 % |url=http://naviny.by/rubrics/finance/2010/05/11/ic_news_114_330986/ |access-date=3 ліпеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170522155945/http://naviny.by/rubrics/finance/2010/05/11/ic_news_114_330986 |archive-date=22 мая 2017 |url-status=dead }}</ref>. З 2 студзеня 2009 года [[Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь]] перайшоў да механізма прывязкі курса беларускага рубля да кошыка замежных валют, адначасова дэвальваваўшы яго на 20,5 % у адносінах да долара ЗША<ref>[http://www.dw-world.de/dw/article/0,,3916150,00.html Deutsche Welle: Беларускі рубель дэвальваваны на 20,5 адсоткаў у адносінах да даляра]</ref>. Аб’ём чыстай куплі замежнай валюты суб’ектамі гаспадарання — рэзідэнтамі ў студзені—сакавіку 2010 склаў 1 млрд 497,1 млн долараў ЗША (значна вышэй, чым за аналагічны перыяд 2009 года — 955,4 млн долараў ЗША)<ref>{{Cite web |title=Попыт на валюту ў Беларусі расце |url=http://naviny.by/rubrics/finance/2010/05/13/ic_news_114_331152/ |access-date=3 ліпеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151002015913/http://naviny.by/rubrics/finance/2010/05/13/ic_news_114_331152/ |archive-date=2 кастрычніка 2015 |url-status=dead }}</ref>. З прычыны [[Фінансавы крызіс 2011 года ў Беларусі|фінансавага крызісу 2011 года]] макраэканамічныя паказчыкі значна пагоршыліся: інфляцыя дасягнула 108,7 %, стаўка рэфінансавання была павышана з 10 % да 45 % (гл. ніжэй). Пачынаючы з восені курс рубля пачаў вызначацца паводле вынікаў гандлю на Беларускай валютна-фондавай біржы. Курс беларускага рубля зменшыўся ў адносінах да долара ЗША з 3000 рублёў 31 снежня 2010 да 11 900 рублёў 31 снежня 2014 года (з улікам 20%-ай камісіі на куплю валюты насельніцтвам — больш за 14 тысяч рублёў). <!--+для абнаўлення-->Па выніках 2014 года інфляцыя ў Рэспубліцы Беларусь склала 16,2 %<ref>[http://belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/otrasli-statistiki/tseny/operativnaya-informatsiya_4/ob-izmenenii-potrebitelskih-tsen-v-dekabre-2014-g/ Пра змену спажывецкіх коштаў у снежні 2014 г.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150110191046/http://belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/otrasli-statistiki/tseny/operativnaya-informatsiya_4/ob-izmenenii-potrebitelskih-tsen-v-dekabre-2014-g/ |date=10 студзеня 2015 }}</ref>. ==== Пытанне валютнай інтэграцыі з Расіяй ==== З пачатку свайго кіравання прэзідэнт [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|А. Лукашэнка]] пачаў актыўна дзейнічаць у кірунку інтэграцыі з РФ. З самага пачатку ішла гаворка і пра ўвядзенне адзінай беларуска-расійскай валюты. Артыкул 13 падпісанага ў 1999 годзе «Дагавора аб стварэнні Саюзнай Дзяржавы» прадугледжваў увядзенне адзінай грашовай адзінкі. 30 лістапада 2000 у [[Мінск]]у было падпісана Міждзяржаўнае пагадненне паміж Рэспублікай Беларусь і Расіяй аб увядзенні адзінай грашовай адзінкі і фарміраванні адзінага эмісійнага цэнтра Саюзнай дзяржавы. Яно прадугледжвала, што ролю адзінай грашовай адзінкі з 1 студзеня 2005 года павінен быў выконваць расійскі рубель, а з 1 студзеня 2008 года павінна быць уведзена адзіная грашовая адзінка Саюзнай дзяржавы. Вакол размяшчэння і кантролю за гэтым цэнтрам разгарэлася доўгая дыскусія — ці павінна гэта быць [[Масква]], Мінск або які-небудзь трэці горад. У верасні 2005 года пасля правядзення пасяджэння Саўміна Саюзнай Дзяржавы [[прэм'ер-міністр]] Расіі [[Міхаіл Фрадкоў]] заявіў журналістам, што Расія і Беларусь не гатовыя да ўвядзення адзінай валюты з 2006 года і не гатовыя назваць новыя тэрміны датуль, пакуль не будуць створаны эканамічныя ўмовы для гэтага рашэння, у прыватнасці, маецца на ўвазе рашэнне пытанняў па эмісійным цэнтры і па выраўноўванні эканамічных умоў у нашых краінах. Фрадкоў адзначыў:<ref>[http://www.ucpb.org/?lang=rus&open=1753 Расія і Беларусь не гатовыя да ўводзін адзінай валюты з 2006 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080731172910/http://www.ucpb.org/?lang=rus&open=1753 |date=31 ліпеня 2008 }}</ref> <blockquote>З парадку дня гэта тэма не здымаецца, пытанне актуальна, больш таго, узнікае разуменне комплекснасці і неабходнасці рашэнняў, якія прадвызначаюць умовы для таго, каб адзіная валюта запрацавала ў інтарэсах і Расіі, і Беларусі, і Саюзнай дзяржавы ў цэлым</blockquote> На сённяшні дзень [[расійскі рубель]] так і не ўведзены ў Беларусі ў якасці адзінай валюты. Эксперты разыходзяцца ў адзнаках адносна таго, ці будзе гэта зроблена ў далейшым і калі менавіта. ==== Золатавалютныя рэзервы ==== Па метадалогіі МВФ, міжнародныя рэзервовыя актывы Беларусі за 2004 год павялічыліся на 54,4 % і склалі на 1 студзеня 2005 года $ 770,2 млн. У 2004 годзе золатавалютныя рэзервы ў нацыянальным вызначэнні выраслі на 17,1 % да $ 1,047 млрд. Па стане на 1 студзеня 2006 года аб’ём міжнародных рэзервовых актываў Беларусі ў вызначэнні спецыяльнага стандарту распаўсюджвання даных МВФ складаў $ 1296,5 млн. Валавыя актывы Нацбанка ў замежнай валюце, каштоўных металах і камянях складалі $ 1629,6 млн, павялічыўшыся за год на $ 449,7 млн. Залаты запас краіны складаў 25,02 тоны (у валютным эквіваленце — $ 412,7 млн). Міжнародныя рэзервовыя актывы Беларусі, разлічаныя па методыцы МВФ па стане на снежань 2007, склалі $ 4182,2 млн, павялічыўшыся з пачатку года на 202,4 %. Міжнародныя рэзервовыя актывы Беларусі ў нацыянальным вызначэнні склалі $ 4997,6 млн, павялічыўшыся з пачатку года на 185 %<ref>[http://naviny.by/rubrics/finance/2008/01/09/ic_news_114_283537/ Міжнародныя рэзервовыя актывы Беларусі павялічыліся ў тры разы | Беларускія навіны] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080213030536/http://naviny.by/rubrics/finance/2008/01/09/ic_news_114_283537/ |date=13 лютага 2008 }}</ref>. Па стане на 1 сакавіка 2008 года, міжнародныя рэзервовыя актывы Беларусі, разлічаныя па методыцы МВФ, склалі $ 4 млрд 352,9 млн, павялічыўшыся з пачатку года на 4,1 %. Міжнародныя рэзервовыя актывы ў нацыянальным вызначэнні павялічыліся за гэты ж перыяд на 9,1 %, да $ 5 млрд 446,6 млн<ref>[http://news.tut.by/economics/104901.html Міжнародныя рэзервы Беларусі ў параўнанні з пачаткам года выраслі на 170 млн даляраў і складаюць 4,3 млрд даляраў ЗША] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080315021125/http://news.tut.by/economics/104901.html |date=15 сакавіка 2008 }}</ref>. На 1 студзеня 2015 года міжнародныя рэзервовыя актывы склалі 5 059 млн USD. Міжнародныя рэзервовыя актывы Рэспублікі Беларусь, разлічаныя па метадалогіі МВФ на 1 студзеня кожнага года (у млн. USD)<ref>[http://nbrb.by/bel/statistics/reserveAssets/assets.asp Міжнародныя рэзервовыя актывы Рэспублікі Беларусь], ''Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь''</ref>: <timeline> ImageSize = width:460 height:400 PlotArea = left:70 right:20 top:20 bottom:20 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.9,0.2,0.2) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:9600 ScaleMajor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:linegrey PlotData = color:cobar width:24 align:left bar:2003 from:0 till:477 bar:2004 from:0 till:498 bar:2005 from:0 till:770 bar:2006 from:0 till:1296 bar:2007 from:0 till:1383 bar:2008 from:0 till:4182 bar:2009 from:0 till:3061 bar:2010 from:0 till:5652 bar:2011 from:0 till:5030 bar:2012 from:0 till:7915 bar:2013 from:0 till:8095 bar:2014 from:0 till:6650 bar:2015 from:0 till:5059 bar:2016 from:0 till:4176 PlotData= textcolor:black fontsize:S bar:2003 at: 2 text: 477 shift:(-11,4) bar:2004 at: 2 text: 498 shift:(-11,4) bar:2005 at: 2 text: 770 shift:(-11,4) bar:2006 at: 2 text: 1296 shift:(-11,4) bar:2007 at: 2 text: 1383 shift:(-11,4) bar:2008 at: 2 text: 4182 shift:(-11,4) bar:2009 at: 2 text: 3061 shift:(-11,4) bar:2010 at: 2 text: 5652 shift:(-11,4) bar:2011 at: 2 text: 5030 shift:(-11,4) bar:2012 at: 2 text: 7915 shift:(-11,4) bar:2013 at: 2 text: 8095 shift:(-11,4) bar:2014 at: 2 text: 6650 shift:(-11,4) bar:2015 at: 2 text: 5059 shift:(-11,4) bar:2016 at: 2 text: 4176 shift:(-11,4) </timeline> 20 кастрычніка 2011 года старшыня праўлення Нацбанка [[Надзея Андрэеўна Ермакова|Надзея Ермакова]] паведаміла, што 74 % золатавалютных рэзерваў Нацбанка (3,5 з 4,7 млрд долараў) — гэта доўг перад банкамі па здзелках СВОП. Такім чынам, рэальныя золатавалютныя рэзервы складаюць толькі 1,2 млрд долараў<ref>[http://afn.by/news/i/158899 Ермакова: 74 % ЗВР Нацбанка — гэта валютны абавязак перад банками]</ref><ref>[http://nashaniva.by/index.php?c=ar&i=62128 Прыступ шчырасці Ермаковай: золатавалютных рэзерваў няма зусім] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140911084930/http://nashaniva.by/index.php?c=ar&i=62128 |date=11 верасня 2014 }}</ref>. Паводле даных на 1 студзеня 2013 года залаты запас Нацыянальнага банка Беларусі вырас на 1,6 т за 2012 год і склаў 33,3 тоны<ref>[http://news.tut.by/economics/330850.html Залаты запас Нацбанка за 2012 год вырас на 1,6 тоны] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130120051012/http://news.tut.by/economics/330850.html |date=20 студзеня 2013 }}</ref>. На 1 студзеня 2016 года залаты запас склаў 38,1 т. ==== Стаўка рэфінансавання ==== {{Урэзка | Выраўноўванне = right | Загаловак = Стаўка рэфінансавання ў 2011—2026 гадах<ref name="RefinancingRate">[http://www.nbrb.by/statistics/MonetaryPolicyInstruments/RefinancingRate Стаўка рэфінансавання]</ref> | Утрыманне = <timeline> ImageSize = width:300 height:660 PlotArea = left:70 right:20 top:20 bottom:20 TimeAxis = orientation:horizontal AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.9,0.2,0.2) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:50 ScaleMajor = unit:year increment:10 start:0 gridcolor:linegrey PlotData = color:cobar width:12 align:left bar:01.01.2011 from:0 till:10 bar:16.03.2011 from:0 till:12 bar:20.04.2011 from:0 till:13 bar:18.05.2011 from:0 till:14 bar:01.06.2011 from:0 till:16 bar:22.06.2011 from:0 till:18 bar:13.07.2011 from:0 till:20 bar:17.08.2011 from:0 till:22 bar:01.09.2011 from:0 till:27 bar:14.09.2011 from:0 till:30 bar:14.10.2011 from:0 till:35 bar:11.11.2011 from:0 till:40 bar:12.12.2011 from:0 till:45 bar:15.02.2012 from:0 till:43 bar:01.03.2012 from:0 till:38 bar:02.04.2012 from:0 till:36 bar:16.05.2012 from:0 till:34 bar:20.06.2012 from:0 till:32 bar:18.07.2012 from:0 till:31 bar:15.08.2012 from:0 till:30 bar:12.09.2012 from:0 till:30 bar:13.03.2013 from:0 till:28 bar:17.04.2013 from:0 till:27 bar:15.05.2013 from:0 till:25 bar:10.06.2013 from:0 till:23 bar:16.04.2014 from:0 till:22 bar:19.05.2014 from:0 till:21 bar:16.07.2014 from:0 till:20 bar:13.08.2014 from:0 till:20 bar:09.01.2015 from:0 till:25 bar:01.04.2016 from:0 till:24 bar:01.05.2016 from:0 till:22 bar:01.07.2016 from:0 till:20 bar:17.08.2016 from:0 till:18 bar:18.01.2017 from:0 till:17 bar:15.02.2017 from:0 till:16 bar:15.03.2017 from:0 till:15 bar:19.04.2017 from:0 till:14 bar:14.06.2017 from:0 till:13 bar:19.07.2017 from:0 till:12 bar:13.09.2017 from:0 till:11 bar:18.10.2017 from:0 till:11 bar:14.02.2018 from:0 till:10 bar:27.06.2018 from:0 till:10 bar:14.08.2019 from:0 till:9 bar:20.11.2019 from:0 till:9 bar:19.02.2020 from:0 till:8 bar:20.05.2020 from:0 till:8 bar:01.07.2020 from:0 till:7 bar:21.04.2021 from:0 till:8 bar:21.07.2021 from:0 till:9 bar:01.03.2022 from:0 till:12 bar:23.01.2023 from:0 till:11 bar:01.03.2023 from:0 till:11 bar:03.04.2023 from:0 till:10 bar:02.05.2023 from:0 till:10 bar:31.05.2023 from:0 till:9 bar:28.06.2023 from:0 till:9 bar:25.06.2025 from:0 till:9 bar:01.06.2026 from:0 till:9 PlotData= textcolor:black fontsize:S bar:01.01.2011 at: 2 text: 10,5% shift:(0,-4) bar:16.03.2011 at: 2 text: 12% shift:(0,-4) bar:20.04.2011 at: 2 text: 13% shift:(0,-4) bar:18.05.2011 at: 2 text: 14% shift:(0,-4) bar:01.06.2011 at: 2 text: 16% shift:(0,-4) bar:22.06.2011 at: 2 text: 18% shift:(0,-4) bar:13.07.2011 at: 2 text: 20% shift:(0,-4) bar:17.08.2011 at: 2 text: 22% shift:(0,-4) bar:01.09.2011 at: 2 text: 27% shift:(0,-4) bar:14.09.2011 at: 2 text: 30% shift:(0,-4) bar:14.10.2011 at: 2 text: 35% shift:(0,-4) bar:11.11.2011 at: 2 text: 40% shift:(0,-4) bar:12.12.2011 at: 2 text: 45% shift:(0,-4) bar:15.02.2012 at: 2 text: 43% shift:(0,-4) bar:01.03.2012 at: 2 text: 38% shift:(0,-4) bar:02.04.2012 at: 2 text: 36% shift:(0,-4) bar:16.05.2012 at: 2 text: 34% shift:(0,-4) bar:20.06.2012 at: 2 text: 32% shift:(0,-4) bar:18.07.2012 at: 2 text: 31% shift:(0,-4) bar:15.08.2012 at: 2 text: 30,5% shift:(0,-4) bar:12.09.2012 at: 2 text: 30% shift:(0,-4) bar:13.03.2013 at: 2 text: 28,5% shift:(0,-4) bar:17.04.2013 at: 2 text: 27% shift:(0,-4) bar:15.05.2013 at: 2 text: 25% shift:(0,-4) bar:10.06.2013 at: 2 text: 23,5% shift:(0,-4) bar:16.04.2014 at: 2 text: 22,5% shift:(0,-4) bar:19.05.2014 at: 2 text: 21,5% shift:(0,-4) bar:16.07.2014 at: 2 text: 20,5% shift:(0,-4) bar:13.08.2014 at: 2 text: 20% shift:(0,-4) bar:09.01.2015 at: 2 text: 25% shift:(0,-4) bar:01.04.2016 at: 2 text: 24% shift:(0,-4) bar:01.05.2016 at: 2 text: 22% shift:(0,-4) bar:01.07.2016 at: 2 text: 20% shift:(0,-4) bar:17.08.2016 at: 2 text: 18% shift:(0,-4) bar:18.01.2017 at: 2 text: 17% shift:(0,-4) bar:15.02.2017 at: 2 text: 16% shift:(0,-4) bar:15.03.2017 at: 2 text: 15% shift:(0,-4) bar:19.04.2017 at: 2 text: 14% shift:(0,-4) bar:14.06.2017 at: 2 text: 13% shift:(0,-4) bar:19.07.2017 at: 2 text: 12% shift:(0,-4) bar:13.09.2017 at: 2 text: 11,5% shift:(0,-4) bar:18.10.2017 at: 2 text: 11% shift:(0,-4) bar:14.02.2018 at: 2 text: 10,5% shift:(0,-4) bar:27.06.2018 at: 2 text: 10% shift:(0,-4) bar:14.08.2019 at: 2 text: 9,5% shift:(0,-4) bar:20.11.2019 at: 2 text: 9% shift:(0,-4) bar:19.02.2020 at: 2 text: 8,75% shift:(0,-4) bar:20.05.2020 at: 2 text: 8% shift:(0,-4) bar:01.07.2020 at: 2 text: 7,75% shift:(0,-4) bar:21.04.2021 at: 2 text: 8,5% shift:(0,-4) bar:21.07.2021 at: 2 text: 9,25% shift:(0,-4) bar:01.03.2022 at: 2 text: 12% shift:(0,-4) bar:23.01.2023 at: 2 text: 11,5% shift:(0,-4) bar:01.03.2023 at: 2 text: 11% shift:(0,-4) bar:03.04.2023 at: 2 text: 10,5% shift:(0,-4) bar:02.05.2023 at: 2 text: 10% shift:(0,-4) bar:31.05.2023 at: 2 text: 9,75% shift:(0,-4) bar:28.06.2023 at: 2 text: 9,5% shift:(0,-4) bar:25.06.2025 at: 2 text: 9,75% shift:(0,-4) bar:01.06.2026 at: 2 text: 9,25% shift:(0,-4) </timeline> | Подпіс =}} Па меры зніжэння інфляцыі ў 1990-х і першай палове 2000-х гадоў Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь паступова змяншаў і [[стаўка рэфінансавання|стаўку рэфінансавання]], каб стымуляваць рост эканомікі. Да прыкладу, на пачатак 2004 года яна складала 28 %, на пачатак 2005 — 17 %, на пачатак 2006 — 11 %, на пачатак 2007 — 10 %<ref name="RefinancingRate" />. У сувязі з ажыятажным [[попыт]]ам на валюту, якія назіраўся напачатку 2007 года ва ўмовах рэзкага павышэння кошту на[[прыродны газ]], было прынята рашэнне павялічыць стаўку рэфінансавання з 10 % да 11 %, аднак пасля стабілізацыі сітуацыі яна была ў некалькі этапаў зніжана да 10 % (на 1 кастрычніка 2007)<ref>[http://news.tut.by/95329.html Стаўка рэфінансавання Нацбанка Беларусі з 1 кастрычніка зніжана да 10 % гадавых — Эканоміка і бізнэс] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080212235831/http://news.tut.by/95329.html |date=12 лютага 2008 }}</ref>. З 1 ліпеня 2008 года стаўка рэфінансавання была зноў павышана да 10,25 %<ref>[http://news.tut.by/economics/112096.html З сённяшняга дня павялічылася стаўка рэфінансавання — Эканоміка і бізнэс] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080704105747/http://news.tut.by/economics/112096.html |date=4 ліпеня 2008 }}</ref>. У 2011 годзе з прычыны [[Фінансавы крызіс у Беларусі|фінансавага крызісу]] стаўка рэфінансавання была рэзка павышана ў некалькі этапаў да 45 %. Затым Нацыянальны банк пачаў змяншаць стаўку рэфінансавання, але 9 студзеня 2015 года з-за чарговага абвастрэння сітуацыі на фінансавым рынку падняў яе да 25 %<ref name=jan9>[http://people.onliner.by/2015/01/08/nb-15/ З 9 студзеня Нацбанк адмяняе валютны падатак у абменніках і павялічвае на 5 % стаўку рэфінансавання]</ref>. Затым стаўка рэфінансавання паступова змяншалася да ўзроўню 7,75 %, але 21 красавіка 2021 года Нацыянальны банк прыняў рашэнне пра павышэнне стаўкі да 8,5 %<ref>https://nn.by/?c=ar&i=271406</ref>. ==== Дэвальвацыя 2009 года ==== 2 студзеня 2009 года Нацыянальным банкам Рэспублікі Беларусь курс беларускага рубля быў адначасова зніжаны (дэвальваваны) на 20 %. Так, курс долара ЗША быў усталяваны на ўзроўні Br2650, еўра — Br3703, расійскага рубля — Br90,16. Курсы змяніліся такім чынам (у дужках для параўнання — на 1 студзеня): * 1 [[долар ЗША]] — 2650 (2200) * 1 [[еўра]] — 3703 (3077,14) * 1 [[расійскі рубель]] — 90,16 (76,89) * 1 [[украінская грыўня]] — 329,19 (273,29) ==== Дэвальвацыя 2011 года ==== {{main|Фінансавы крызіс 2011 года ў Беларусі}} 24 мая 2011 года Нацыянальным банкам Рэспублікі Беларусь курс беларускага рубля быў паўторна дэвальваваны да Br4930 за даляр ЗША, гэта значыць прыкладна на 56 %. Таксама курс еўра быў усталяваны на ўзроўні Br6914,82, расійскага рубля — Br173,95<ref>[http://belapan.by/archive/2011/05/23/472499/ Нацбанк Беларусі павялічыў курс даляра да беларускага рубля на 56 % — з 3,155 да 4,930] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170731113406/http://belapan.by/archive/2011/05/23/472499/|date=31 ліпеня 2017}}, ''[[БЕЛАПАН]]'' (23.05.2011)</ref>. Курсы змяніліся наступным чынам (у дужках для параўнання — на 23 мая): * 1 долар ЗША — 4930,00 (3155,00) * 1 еўра — 6914,82 (4516,00) * 1 расійскі рубель — 173,95 (113,02) * 1 украінская грыўня — 616,67 (394,97) ===== Падзенне курса 20 кастрычніка 2011 года ===== У адпаведнасці з планам мерапрыемстваў Урада і Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь па выхаду на адзіны раўнаважны курс беларускага рубля 20 кастрычніка 2011 года курс нацыянальнай валюты зваліўся на 52 %, што фактычна азначае паўторную дэвальвацыю за перыяд з 24 мая 2011 года. Курсы Br з 21 кастрычніка 2011 года (у дужках для параўнання — на 20 кастрычніка): * 1 долар ЗША — 8680,00 (5712,00) * 1 еўра — 11 900,00 (7892,84) * 1 расійскі рубель — 277,00 (184,70) * 1 украінская грыўня — 1084,93 (713,91) Такім чынам беларускі рубель з пачатку 2011 года абясцэніўся ў адносінах да асноўных валют амаль у 3 разы. ==== Снежань 2014 года ==== {{main|Валютна-фінансавы крызіс 2014 года ў Беларусі}} На працягу 2012—2014 гадоў беларускі рубель аслабляўся ў адносінах да долара не больш чым на 10 рублёў за дзень. У снежні 2014 года ўслед за хуткім падзеннем расійскага рубля ў абменных пунктах стаў расці курс долара і еўра да беларускага рубля, у той час як курс, які ўсталёўваецца Нацыянальным банкам, практычна не рос. Да 19 снежня мінімальны курс продажу долара насельніцтву ў Мінску вырас да 11 500 рублёў, максімальны — да 11 990<ref>[http://naviny.by/rubrics/finance/2014/12/19/ic_news_114_451008/ У Беларусі адменены гандаль на валютнай біржы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170731155201/http://naviny.by/rubrics/finance/2014/12/19/ic_news_114_451008 |date=31 ліпеня 2017 }}</ref> пры афіцыйным курсе ў 10 890 рублёў. У Гомелі курс продажу долара ў абменных пунктах вырас да 13 000 рублёў<ref>[http://naviny.by/rubrics/finance/2014/12/18/ic_news_114_450985/ Фотофакт. У цэнтры Гомелю еўра прадаюць па 15 тысяч] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160308000704/http://naviny.by/rubrics/finance/2014/12/18/ic_news_114_450985 |date=8 сакавіка 2016 }}</ref>. Насуперак запэўненням Аляксандра Лукашэнкі<ref>[http://news.tut.by/economics/428458.html Лукашэнка: Дэвальвацыі не будзе(18.12.2014)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141227190926/http://news.tut.by/economics/428458.html |date=27 снежня 2014 }}</ref> і Пятра Пракаповіча пра немагчымасць новай дэвальвацыі, днём 19 снежня Нацыянальны банк увёў «часовую» камісію ў 30 % на продаж валюты насельніцтву<ref>[http://people.onliner.by/2014/12/19/val-10 Экстраныя меры Нацбанка]</ref>. 29 снежня Нацыянальны банк зменшыў камісію да 20 %<ref>[http://www.nbrb.by/Press/?nId=1110 Аб зніжэнні памеру камісійнага збору пры куплі насельніцтвам замежнай валюты.]</ref>, адначасова дэвальваваўшы рубель на 7 %. За 2014 год агульная дэвальвацыя склала 24,7 % ==== Студзень 2015 года ==== 5 студзеня зноў была праведзена дэвальвацыя на 7,1 %. Адначасова камісія зніжана да 10 %.<ref>[http://www.nbrb.by/Press/?nId=1105&l=be Аб зніжэнні памеру камісійнага збору пры куплі насельніцтвам замежнай валюты]</ref> Курсы Br з 6 студзеня 2015 года (у дужках для параўнання — на 5 студзеня): * 1 долар ЗША — 12 740,00 (11 900,00) * 1 еўра — 15 230,00 (14 460,00) * 1 расійскі рубель — 218,00 (207,00) 8 студзеня праведзена чарговая дэвальвацыя на 7,5 %. Камісія за куплю валюты адменена:<ref name="autogenerated1">'''[http://www.nbrb.by/Press/?nId=1107&l=be Аб мерах грашова-крэдытнай палітыкі па стабілізацыі сітуацыі ў фінансавай сферы]'''</ref> Курсы Br з 9 студзеня 2015 года (у дужках для параўнання — на 8 студзеня): * 1 долар ЗША — 13 760,00 (12 800,00) * 1 еўра — 16 240,00 (15 300,00) * 1 расійскі рубель — 221,00 (209,50) 9 студзеня беларускі рубель дэвальваваны на 2,18 %. Нацбанк аднавіў выкарыстанне механізма прывязкі курса рубля да кошыка замежных валют. У структуры кошыка доля расійскага рубля павялічана да 40 працэнтаў, а долі еўра і долара ЗША зніжаны да 30 працэнтаў кожная.<ref name=autogenerated1 /> 12 студзеня беларускі рубель дэвальваваны на 1,78 %. 14 студзеня беларускі рубель дэвальваваны на 4,745 %. За месяц дэвальвацыя склала 29,4 %. ==== Лістапад 2015 года ==== 4 лістапада 2015 года было абвешчана пра правядзенне чарговай дэнамінацыі беларускага рубля. З 1 ліпеня 2016 года пачнецца абмен банкнотаў узору 2000 года на банкноты і манеты ўзору 2009 года ў суадносінах 10 000:1. Усяго ў абарачэнне будзе выпушчана 7 наміналаў банкнотаў (5, 10, 20, 50, 100, 200 і 500 рублёў), а таксама 8 наміналаў манет (1, 2, 5, 10, 20, 50 капеек і 1 і 2 рублі)<ref name="autogenerated2"/>. ==== Графік змены курса ў 1995—2016 гадах ==== Змена курса беларускага рубля ў адносінах да долара ЗША ў 1995—2016 гадах (усе курсы дадзены на 31 снежня кожнага года, а таксама на 30 чэрвеня 2016 года; лічбы да 1999 года ўключна дадзены з улікам дэнамінацыі 2000 года; у дужках — з улікам дэнамінацыі 2016 года)<ref>[http://nbrb.by/statistics/rates/ratesDaily.asp Афіцыйны курс беларускага рубля ў адносінах да замежных валют, які ўсталёўваецца Нацыянальным банкам Рэспублікі Беларусь]</ref>. <timeline> ImageSize = width:800 height:430 PlotArea = left:60 right:20 top:20 bottom:20 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.9,0.2,0.2) id:cobar2 value:rgb(0.2,0.2,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:21000 ScaleMajor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:linegrey PlotData = color:cobar width:30 align:left bar:1995 from:0 till:12 bar:1996 from:0 till:16 bar:1997 from:0 till:31 bar:1998 from:0 till:107 bar:1999 from:0 till:320 bar:2000 from:0 till:1180 bar:2001 from:0 till:1580 bar:2002 from:0 till:1920 bar:2003 from:0 till:2156 bar:2004 from:0 till:2170 bar:2005 from:0 till:2152 bar:2006 from:0 till:2140 bar:2007 from:0 till:2150 bar:2008 from:0 till:2200 bar:2009 from:0 till:2863 bar:2010 from:0 till:3000 bar:2011 from:0 till:8350 bar:2012 from:0 till:8570 bar:2013 from:0 till:9510 bar:2014 from:0 till:11850 bar:2014 from:11850 till:14000 color:cobar2 bar:2015 from:0 till:18569 bar:2016 from:0 till:20053 PlotData= textcolor:black fontsize:S bar:1995 at: 2 text: 11,5 shift:(-6,4) bar:1995 at: 1000 text: (0,00) shift:(-13) bar:1996 at: 2 text: 15,5 shift:(-6,4) bar:1996 at: 1000 text: (0,00) shift:(-13) bar:1997 at: 2 text: 30,7 shift:(-6,4) bar:1997 at: 1000 text: (0,00) shift:(-13) bar:1998 at: 2 text: 107 shift:(-7,4) bar:1998 at: 1000 text: (0,01) shift:(-13) bar:1999 at: 2 text: 320 shift:(-7,4) bar:1999 at: 1000 text: (0,03) shift:(-13) bar:2000 at: 2 text: 1180 shift:(-11,4) bar:2000 at: 1000 text: (0,12) shift:(-13) bar:2001 at: 2 text: 1580 shift:(-11,4) bar:2001 at: 1000 text: (0,16) shift:(-13) bar:2002 at: 2 text: 1920 shift:(-11,4) bar:2002 at: 1000 text: (0,19) shift:(-13) bar:2003 at: 2 text: 2156 shift:(-11,4) bar:2003 at: 1000 text: (0,22) shift:(-13) bar:2004 at: 2 text: 2170 shift:(-11,4) bar:2004 at: 1000 text: (0,22) shift:(-13) bar:2005 at: 2 text: 2152 shift:(-11,4) bar:2005 at: 1000 text: (0,22) shift:(-13) bar:2006 at: 2 text: 2140 shift:(-11,4) bar:2006 at: 1000 text: (0,21) shift:(-13) bar:2007 at: 2 text: 2150 shift:(-11,4) bar:2007 at: 1000 text: (0,22) shift:(-13) bar:2008 at: 2 text: 2200 shift:(-11,4) bar:2008 at: 1000 text: (0,22) shift:(-13) bar:2009 at: 2 text: 2863 shift:(-11,4) bar:2009 at: 1000 text: (0,29) shift:(-13) bar:2010 at: 2 text: 3000 shift:(-11,4) bar:2010 at: 1000 text: (0,30) shift:(-13) bar:2011 at: 2 text: 8350 shift:(-11,4) bar:2011 at: 1000 text: (0,84) shift:(-13) bar:2012 at: 2 text: 8570 shift:(-11,4) bar:2012 at: 1000 text: (0,86) shift:(-13) bar:2013 at: 2 text: 9510 shift:(-11,4) bar:2013 at: 1000 text: (0,95) shift:(-13) bar:2014 at: 2 text: 11850 shift:(-15,4) bar:2014 at: 13000 text: каля_14000_(+20%_камісія) shift:(-145,0) bar:2014 at: 1000 text: (1,19) shift:(-13) bar:2015 at: 2 text: 18569 shift:(-15,4) bar:2015 at: 1000 text: (1,86) shift:(-13) bar:2016 at: 2 text: 20053 shift:(-15,4) bar:2016 at: 1000 text: (2,01) shift:(-13) </timeline> == Манеты == {{main|Памятныя манеты Рэспублікі Беларусь}} Выпуск памятных манет пачаты 27 снежня 1996 года. Памятныя манеты з каштоўных і некаштоўных металаў чаканяцца, у сувязі з адсутнасцю ўласнага манетнага двара, за мяжой (у Германіі, Літве, Польшчы, Расіі і інш. краінах). Па ўмовах дэнамінацыі 2016 года выпушчаныя раней памятныя манеты не падлягаюць абмену і падлягаюць прыёму ва ўсе віды плацяжоў па намінальным кошце. === Манеты ўзору 2009 года (выпушчаны ў 2016 годзе) === З 1 ліпеня 2016 года, упершыню за ўсю гісторыю беларускага рубля, у сувязі з [[Дэнамінацыя ў Беларусі 2016 года|дэнамінацыяй]] у абарачэнне ўводзяцца манеты. Раней Беларусь была адной з нешматлікіх краін у свеце, дзе выпускаліся толькі памятныя манеты, якія фактычна не выкарыстоўваліся ў абарачэнні. Манеты былі адчаканены на Літоўскім манетным двары і [[Крэмніцкі манетны двор|Манетным двары Крэмніцы]]<ref name=producer>http://naviny.by/rubrics/finance/2015/11/10/ic_articles_114_190231/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160704082220/http://naviny.by/rubrics/finance/2015/11/10/ic_articles_114_190231 |date=4 ліпеня 2016 }} Новыя беларускія грошы зробленыя ў Еўрасаюзе</ref>. Усе манеты вырабленыя са [[сталь|сталі]]. Манеты да 5 капеек пакрытыя [[медзь|меддзю]]; 10, 20, 50 капеек — меддзю і [[латунь|латунню]]; 1 рубель — меддзю і [[нікель|нікелем]]. Манета вартасцю 2 рублі — [[Біметалічная манета|біметал]], цэнтр пакрыты меддзю і нікелем, кольца — меддзю і латунню. На [[аверс]]е ўсіх манет размешчаны відарыс [[Герб Беларусі|герба Рэспублікі Беларусь]] (узору 1995 года, на якім памылкова быў выяўлены шасціпялёсткавы [[лён]]), надпіс «БЕЛАРУСЬ» і год чаканкі. На [[рэверс (нумізматыка)|рэверсе]] — намінал манеты разам з рознымі арнаментамі. {|class="wikitable" style="font-size: 90%; width: 100%" !colspan="13"|Манеты Рэспублікі Беларусь (з 2016 года) |- !colspan="3"| Выява !rowspan="2"| Намінал !colspan="4"| Тэхнічныя параметры !colspan="3"| Апісанне !rowspan="2"| Год чаканкі !rowspan="2"| Дата выхаду |- ! Аверс ! Рэверс ! [[Гурт манеты|Гурт]] ! Дыяметр<br />(мм) ! Таўшчыня<br />(мм) ! Маса<br />(г) ! Склад ! Аверс ! Рэверс ! [[Гурт манеты|Гурт]] |- style="text-align:center;" | style="background:#000;"| [[Файл:1 kapeyka Belarus 2009 obverse.png|60px]] | style="background:#000;"| [[Файл:1 kapeyka Belarus 2009 reverse.png|60px]] | style="background:#000;"| [[Файл:1 kapeyka Belarus 2009 edge.png|6px]] | 1 капейка | 15 | rowspan="3"| 1,25 | 1,55 | rowspan="3"| Сталь, пакрытая меддзю | rowspan="7"| [[Герб Беларусі|Герб Рэспублікі Беларусь]], пад ім назва краіны, год чаканкі | rowspan="3"| Намінал, арнамент, які сімвалізуе багацце і дастатак | rowspan="3"| Роўны | rowspan="8"| 2009 | rowspan="8"| 1 ліпеня<br />2016 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;"| [[Файл:2 kapeykas Belarus 2009 obverse.png|70px]] | style="background:#000;"| [[Файл:2 kapeykas Belarus 2009 reverse.png|70px]] | style="background:#000;"| [[Файл:2 kapeykas Belarus 2009 edge.png|10px]] | 2 капейкі | 17,5 | 2,1 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;"| [[Файл:5 kapeykas Belarus 2009 obverse.png|79px]] | style="background:#000;"| [[Файл:5 kapeykas Belarus 2009 reverse.png|79px]] | style="background:#000;"| [[Файл:5 kapeykas Belarus 2009 edge.png|9px]] | 5 капеек | 19,8 | 2,7 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;"| [[Файл:10 kapeykas Belarus 2009 obverse.png|71px]] | style="background:#000;"| [[Файл:10 kapeykas Belarus 2009 reverse.png|71px]] | style="background:#000;"| [[Файл:10 kapeykas Belarus 2009 edge.png|10px]] | 10 капеек | 17,7 | 1,8 | 2,8 | rowspan="3"| Сталь, пакрытая меддзю і латунню | rowspan="3"| Намінал, арнамент, які сімвалізуе ўрадлівасць і жыццёвую сілу | rowspan="3"| Насечка з сегментамі |- style="text-align:center;" | style="background:#000;"| [[Файл:20 kapeykas Belarus 2009 obverse.png|81px]] | style="background:#000;"| [[Файл:20 kapeykas Belarus 2009 reverse.png|81px]] | style="background:#000;"| [[Файл:20 kapeykas Belarus 2009 edge.png|10px]] | 20 капеек | 20,35 | 1,85 | 3,7 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;"| [[Файл:50 kapeykas Belarus 2009 obverse.png|89px]] | style="background:#000;"| [[Файл:50 kapeykas Belarus 2009 reverse.png|89px]] | style="background:#000;"| [[Файл:50 kapeykas Belarus 2009 edge.png|12px]] | 50 капеек | 22,25 | 1,55 | 3,95 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;"| [[Файл:1 ruble Belarus 2009 obverse.png|85px]] | style="background:#000;"| [[Файл:1 ruble Belarus 2009 reverse.png|85px]] | style="background:#000;"| [[Файл:1 ruble Belarus 2009 edge.png|16px]] | 1 рубель | 21,25 | 2,3 | 5,6 | Сталь, пакрытая меддзю і [[Нікель|нікелем]] | rowspan="2"| Намінал, арнамент, які сімвалізуе імкненне да шчасця і свабоды | Насечка |- style="text-align:center;" | style="background:#000;"| [[Файл:2 rubles Belarus 2009 obverse.png|94px]] | style="background:#000;"| [[Файл:2 rubles Belarus 2009 reverse.png|94px]] | style="background:#000;"| [[Файл:2 rubles Belarus 2009 edge.png|14px]] | 2 рублі | 23,5 | 2,0 | 5,81 | Кольца — сталь, пакрытая меддзю і латунню, цэнтр — сталь, пакрытая меддзю і нікелем | У цэнтры Герб Рэспублікі Беларусь, па крузе ўгары — «БЕЛАРУСЬ», унізе — год чаканкі, пасярод іх — арнамент, які сімвалізуе багацце | Надпіс «БЕЛАРУСЬ», падзелены элементам нацыянальнага арнаменту |- |colspan="13" align="left"|<small>Маштаб малюнкаў — 4,0 пікселя на міліметр. |} == Банкноты == === Банкноты ўзору 1992—1999 гадоў === {|class="wikitable" style="font-size: 90%; text-align:center" !colspan="10"| Серыі 1992—1999 гадоў [http://www.nbrb.by/bel/CoinsBanknotes/Banknotes/OutOfCircl] |- !rowspan="2"| Год !colspan="2"| Выява !rowspan="2"| Намінал !rowspan="2"| Памеры (мм) !rowspan="2"| Асноўныя колеры !colspan="2"| Апісанне !rowspan="2"| Дата выхаду !rowspan="2"| Дата зняцця |- ! Пярэдні бок ! Адваротны бок ! Пярэдні бок ! Адваротны бок |- |rowspan="11"| 1992 |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1992-Bill-0.5-Obverse.jpg|105px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1992-Bill-0.5-Reverse.jpg|105px]] | <big>50 капеек |rowspan="11"| 105×53 | ружовы<br />чырвоны | выява [[Вавёрка звычайная|вавёркі]] |rowspan="11"| малюнак [[Пагоня (герб)|герба «Пагоня»]] |rowspan="8"| 25 мая<br />1992 |rowspan="20"| 1 студзеня<br />2001 |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1992-Bill-1-Obverse.jpg|105px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1992-Bill-1-Reverse.jpg|105px]] | <big>1 рубель | сіне-зялёны<br />блакітны | выява [[Заяц-русак|зайца]], які бяжыць |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1992-Bill-3-Obverse.jpg|105px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1992-Bill-3-Reverse.jpg|105px]] | <big>[[3 беларускія рублі|3 рублі]] | зялёны<br />аранжавы | выява [[Бабёр еўрапейскі|баброў]] |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1992-Bill-5-Obverse.jpg|105px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1992-Bill-5-Reverse.jpg|105px]] | <big>5 рублёў | сіні<br />ружовы | выява [[Воўк|ваўкоў]] |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1992-Bill-10-Obverse.jpg|105px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1992-Bill-10-Reverse.jpg|105px]] | <big>10 рублёў | зялёны<br />аранжавы | выява [[Рысь|рысі]] з рысянём |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1992-Bill-25-Obverse.jpg|105px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1992-Bill-25-Reverse.jpg|105px]] | <big>25 рублёў | чырвоны<br />карычневы | выява [[Лось|лася]] |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1992-Bill-50-Obverse.jpg|105px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1992-Bill-50-Reverse.jpg|105px]] | <big>50 рублёў | фіялетавы<br />ружовы | выява мядзведзя-[[барыбал]]а<ref>[http://www.minsk2000.to/vokrug/money/ Кароткая гісторыя беларускіх грошай]</ref> |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1992-Bill-100-Obverse.jpg|105px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1992-Bill-100-Reverse.jpg|105px]] | <big>100 рублёў | карычневы<br />буры | выява [[зубр]]а |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1992-Bill-200-Obverse.jpg|105px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1992-Bill-200-Reverse.jpg|105px]] | <big>200 рублёў | блакітны<br />карычневы | [[Прывакзальная плошча (Мінск)|Прывакзальная плошча]] ў Мінску |rowspan="2"| 8 снежня<br />1992 |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1992-Bill-500-Obverse.jpg|105px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1992-Bill-500-Reverse.jpg|105px]] | <big>500 рублёў | фіялетавы | [[Плошча Перамогі (Мінск)|Плошча Перамогі]] ў Мінску |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1992-Bill-1000-Obverse.jpg|105px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1992-Bill-1000-Reverse.jpg|105px]] |rowspan="2"| <big>1000 рублёў |rowspan="2"| зялёны<br />сіні<br />ружовы |rowspan="2"| [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі]] | 3 лістапада<br />1993 |- | 1998 |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1998-Bill-1000-Obverse.jpg|110px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1998-Bill-1000-Reverse.jpg|110px]] | 110×60 | вялікая выява ліку «1000» | 16 верасня<br />1998 |- | 1992 |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1992-Bill-5000-Obverse.jpg|105px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1992-Bill-5000-Reverse.jpg|105px]] |rowspan="2"| <big>5000 рублёў | 105×60 |rowspan="2"| ружовы<br />бэзавы |rowspan="2"| [[Траецкае прадмесце]] ў Мінску | выява герба «Пагоня» | 7 красавіка<br />1994 |- | 1998 |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1998-Bill-5000-Obverse.jpg|110px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1998-Bill-5000-Reverse.jpg|110px]] | 110×60 | вялікая выява ліку «5000» | 16 верасня<br />1998 |- | 1994 |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1994-Bill-20000-Obverse.jpg|150px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1994-Bill-20000-Reverse.jpg|150px]] | <big>20 000 рублёў |rowspan="6"| 150×69 | аранжавы<br />зялёны | [[Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь]] | выява герба «Пагоня» | 28 снежня<br />1994 |- | 1995 |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1995-Bill-50000-Obverse.jpg|150px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1995-Bill-50000-Reverse.jpg|150px]] | <big>50 000 рублёў | жоўты<br />карычневы | [[Холмская брама|Холмскія вароты ў Брэсцкай крэпасці]] | Мемарыял «[[Брэсцкая крэпасць]]» | 15 верасня<br />1995 |- | 1996 |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1996-Bill-100000-Obverse.jpg|150px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1996-Bill-100000-Reverse.jpg|150px]] | <big>100 000 рублёў | шэры | [[Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета Рэспублікі Беларусь]] | сцэна з балета «[[Выбранніца (балет)|Выбранніца]]» [[Яўген Аляксандравіч Глебаў|Яўгена Глебава]] | 17 кастрычніка<br />1996 |- | 1998 |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1998-Bill-500000-Obverse.jpg|150px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1998-Bill-500000-Reverse.jpg|150px]] | <big>500 000 рублёў | чырвоны | [[Палац культуры прафсаюзаў|Рэспубліканскі палац культуры прафсаюзаў]] у Мінску | скульптуры, умацаваныя на франтоне будынка | 1 снежня<br />1998 |- |rowspan="2"| 1999 |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1999-Bill-1000000-Obverse.jpg|150px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1999-Bill-1000000-Reverse.jpg|150px]] | <big>1 000 000 рублёў | блакітны | [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]] | фрагмент карціны [[Іван Фаміч Хруцкі|І. Хруцкага]] «Партрэт жонкі з кветкамі і фруктамі» | 30 красавіка<br />1999 |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1999-Bill-5000000-Obverse.jpg|150px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1999-Bill-5000000-Reverse.jpg|150px]] | <big>5 000 000 рублёў | фіялетавы | [[Мінскі палац спорту|Палац спорту]] ў Мінску | спартыўны комплекс «[[Цэнтр алімпійскай падрыхтоўкі Раўбічы|Раўбічы]]» | 6 верасня<br />1999 |- |colspan="10" align="left"|<small>Маштаб малюнкаў — 1,0 пікселя на міліметр. |+ |} === Банкноты ўзору 2000 года === {|class="wikitable" style="font-size: 90%; text-align:center" !colspan="9"| Серыя 2000 года [http://www.nbrb.by/bel/CoinsBanknotes/BankNotes] |- !colspan="2"| Выява !rowspan="2"| Намінал (рублёў) !rowspan="2"| Памеры (мм) !rowspan="2"| Асноўныя колеры !colspan="2"| Апісанне !rowspan="2"| Дата выхаду !rowspan="2"| Дата зняцця |- ! Пярэдні бок ! Адваротны бок ! Пярэдні бок ! Адваротны бок |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-2000-Bill-1-Obverse.jpg|110px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-2000-Bill-1-Reverse.jpg|110px]] | <big>1 |rowspan="3"| 110×60 | зялёны | [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі]] | вялікая выява лічбы «1» |rowspan="9"| 1 студзеня<br />2000 | 1 красавіка<br />2003<ref>[http://www.nbrb.by/Press/?nId=98 Спыняецца выпуск у абарачэнне білетаў Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь вартасцю 1 рубель узору 2000 года]</ref> |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-2000-Bill-5-Obverse.jpg|110px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-2000-Bill-5-Reverse.jpg|110px]] | <big>5 | ружовы | [[Траецкае прадмесце]] ў Мінску | вялікая выява лічбы «5» | 1 снежня<br />2004<ref>[http://www.nbrb.by/Press/?nId=199 Спыняецца выпуск у абарачэнне білетаў Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь вартасцю 5 рублёў узору 2000 года]</ref> |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-2000-Bill-10-Obverse.jpg|110px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-2000-Bill-10-Reverse.jpg|110px]] | <big>10 | фіялетавы | стары будынак [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі|Нацыянальнай бібліятэкі Рэспублікі Беларусь]] | вялікая выява лічбы «10» |rowspan="2"| 1 сакавіка<br />2013<ref name="vyv">[http://www.rbc.ru/rbcfreenews/20120901015000.shtml Нацбанк Беларусі спыняе выпуск банкнот наміналам 10 і 20 беларускіх рублёў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170909115754/http://www.rbc.ru/rbcfreenews/20120901015000.shtml |date=9 верасня 2017 }}</ref> |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-2000-Bill-20-Obverse.jpg|150px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-2000-Bill-20-Reverse.jpg|150px]] | <big>20 |rowspan="3"| 150×69 | светла-карычневы | [[Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь]] | Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-2000-Bill-50-Obverse.jpg|150px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-2000-Bill-50-Reverse.jpg|150px]] | <big>50 | чырвоны | [[Холмская брама|Холмскія вароты ў Брэсцкай крэпасці]] | Мемарыял «[[Брэсцкая крэпасць]]» | 1 ліпеня<br />2015<ref>[http://www.nbrb.by/Press/?nId=1070 НБРБ: Аб вывадзе з абарачэння банкнотаў Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь наміналам 50 рублёў]</ref> |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:100-rubles-Belarus-2000-f.jpg|150px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:100-rubles-Belarus-2000-b.jpg|150px]] | <big>100 | зялёны | [[Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета Рэспублікі Беларусь]] | сцэна з балета «[[Выбранніца (балет)|Выбранніца]]» [[Яўген Аляксандравіч Глебаў|Яўгена Глебава]] |rowspan="9"| 1 студзеня<br />2017 |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-2000-Bill-500-Obverse.jpg|150px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-2000-Bill-500-Reverse.jpg|150px]] | <big>500 |rowspan="8"| 150×74 | карычневы | [[Палац культуры прафсаюзаў|Рэспубліканскі палац культуры прафсаюзаў]] у Мінску | скульптуры, умацаваныя на франтоне будынка |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:1000-rubles-Belarus-2000-f.jpg|150px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:1000-rubles-Belarus-2000-b.jpg|150px]] | <big>1000 | блакітны | [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]] | фрагмент карціны [[Іван Фаміч Хруцкі|І. Ф. Хруцкага]] «Партрэт жонкі з кветкамі і фруктамі» (1838) |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:5000-rubles-Belarus-2000-f.jpg|150px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:5000-rubles-Belarus-2000-b.jpg|150px]] | <big>5000 | фіялетавы | [[Мінскі палац спорту|Палац спорту]] ў Мінску | Спартыўны комплекс «[[Раўбічы]]» |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:10000-rubles-Belarus-2000-f.jpg|150px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:10000-rubles-Belarus-2000-b.jpg|150px]] | <big>10 000 | ружовы | панарама [[Віцебск]]а | [[Летні амфітэатр]] у Віцебску | 16 красавіка<br />2001 |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:20000-rubles-Belarus-2000-f.jpg|150px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:20000-rubles-Belarus-2000-b.jpg|150px]] | <big>20 000 | аліўкавы | [[Палац Румянцавых — Паскевічаў]] у [[Гомель|Гомелі]] | Гомельскі палац у XIX ст. на карціне [[Адам Ідзкоўскі|А. Ідзкоўскага]] | 21 студзеня<br />2002 |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:50000-rubles-Belarus-2000-f.jpg|150px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:50000-rubles-Belarus-2000-b.jpg|150px]] | <big>50 000 | блакітны | [[Мірскі замак]] ([[Гродзенская вобласць]]) | калаж з дэкаратыўных элементаў замка | 20 снежня<br />2002 |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:100000-rubles-Belarus-2000-f.jpg|150px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:100000-rubles-Belarus-2000-b.jpg|150px]] | <big>100 000 | аранжавы | [[Нясвіжскі замак]] | карціна [[Напалеон Орда|Напалеона Орды]] «Нясвіжскі замак» | 15 ліпеня<br />2005 |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:200000-rubles-Belarus-2000-f.jpg|150px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:200000-rubles-Belarus-2000-b.jpg|150px]] | <big>200 000 | зялёны<br />аранжавы | [[Магілёўскі абласны мастацкі музей імя Паўла Масленікава|Магілёўскі абласны мастацкі музей імя Масленікава]] | калаж з дэкаратыўных элементаў будынка музея | 12 сакавіка<br />2012 |- |colspan="9" align="left"|<small>Маштаб малюнкаў — 1,0 пікселя на міліметр. |+ |} === Банкноты ўзору 2000 года (мадыфікацыя 2010 года) === У 2010 годзе, пасля прыняцця новай арфаграфіі, на 50-рублёвай і 50 000-рублёвай банкнотах узору 2000 года слова ''пяцьдз'''е'''сят'' стала змяшчаць арфаграфічную памылку, варта пісаць ''пяцьдз'''я'''сят''<ref>[http://www.belaruspartisan.org/bp-forte/?newsPage=0&news=70484&backPage=13&page=100 Беларускі Партызан, У Беларусі ходзяць грошы з памылкамі!] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140902204801/http://www.belaruspartisan.org/bp-forte/?newsPage=0&news=70484&backPage=13&page=100 |date=2 верасня 2014 }}</ref><ref>[http://telegraf.by/2010/10/maladi-front-trebuet-ot-nacbanka-izmenit--nadpisi-na-den-gax.html «Малады Фронт» патрабуе ад Нацбанка змяніць надпісы на грошах]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Для прывядзення надпісаў на гэтых банкнотах у адпаведнасць з новымі правіламі беларускай арфаграфіі 29 снежня 2010 года былі ўведзены ў абарачэнне банкноты Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь наміналам 50 і 50 000 рублёў узору 2000 года мадыфікацыі 2010 года. Малюнак пярэдняга і адваротнага бакоў, каляровая гама і памер новых мадыфікаваных банкнотаў засталіся такімі ж, як і ў банкнотаў адпаведнага наміналу ўзору 2000 года. Новыя банкноты маюць наступныя адрозненні: абазначэнне наміналу, размешчанае на пярэднім і адваротным баках банкнота, надрукавана па новых правілах беларускай арфаграфіі — ''пяцьдз'''я'''сят'' замест ''пяцьдз'''е'''сят''. На банкноце наміналам 50 рублёў адсутнічае палімерная празрыстая нітка з тэкстам «НБРБ». На банкноце наміналам 50 000 рублёў палімерная празрыстая нітка з тэкстам «НБРБ» была заменена металізаванай ахоўнай ніткай. Пры разглядзе банкнота на прасвет ахоўная нітка мае выгляд скразной цёмнай паласы. Выпушчаныя раней банкноты ўзору 2000 года па-ранейшаму застаюцца законным плацежным сродкам Рэспублікі Беларусь і абавязковыя да прыёму па намінальным кошце. {|class="wikitable" style="font-size: 90%; text-align:center" !colspan="9"| Серыя 2010 года |- !colspan="2"| Выява !rowspan="2"| Намінал<br />(рублёў) !rowspan="2"| Памеры<br />(мм) !rowspan="2"| Асноўны колер !colspan="2"| Апісанне !rowspan="2"| Дата выхаду !rowspan="2"| Дата зняцця |- ! Пярэдні бок ! Адваротны бок ! Пярэдні бок ! Адваротны бок |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-2010-Bill-50-Obverse.jpg|150px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-2010-Bill-50-Reverse.jpg|150px]] | <big>50 | 150×69 | чырвоны | [[Холмская брама|Холмскія вароты ў Брэсцкай крэпасці]] | Мемарыял «[[Брэсцкая крэпасць]]» |rowspan="2"| 29 снежня<br />2010 | 1 ліпеня<br />2015 |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:50000-rubles-Belarus-2010-f.jpg|150px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:50000-rubles-Belarus-2010-b.jpg|150px]] | <big>50 000 | 150×74 | блакітны | [[Мірскі замак]] ([[Гродзенская вобласць]]) | калаж з дэкаратыўных элементаў замка | 1 студзеня<br />2017 |- |colspan="9" align="left"|<small>Маштаб малюнкаў — 1,0 пікселя на міліметр. |+ |} === Банкноты ўзору 2000 года (мадыфікацыя 2011 года) === З мэтай узмацнення ахоўных прыкмет і ўдасканалення візуальных элементаў абароны на банкнотах Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь наміналам 500, 1000, 10 000 і 20 000 рублёў узору 2000 года 15 сакавіка 2011 года ўводзяцца ў абарачэнне банкноты Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь наміналам 500, 1000, 10 000 і 20 000 рублёў, 25 ліпеня 2011 года — банкнот наміналам 5000 рублёў, 5 верасня 2011 года — банкнот наміналам 100 рублёў узору 2000 мадыфікацыі 2011 года. Малюнак пярэдняга і адваротнага бакоў, каляровая гама і памер новых мадыфікаваных банкнотаў засталіся такімі ж, як і ў банкнотаў адпаведнага наміналу ўзору 2000 года. Новыя банкноты (акрамя 100 рублёў) маюць наступныя адрозненні: замест палімернай празрыстай ніткі з тэкстам «НБРБ» у паперу ўведзена металізаваная ахоўная нітка. Пры разглядзе банкнота на прасвет ахоўная нітка мае выгляд скразной цёмнай паласы. Менавіта таму банкноты новага ўзору не апазнаюцца кававымі апаратамі. У масе паперы банкнота наміналам 100 рублёў ахоўная нітка была прыбрана. Мадыфікаваныя банкноты, якія ўводзяцца ў абарачэнне, з’яўляюцца законным плацежным сродкам Рэспублікі Беларусь і абавязковыя да прыёму па намінальным кошце ва ўсе віды плацяжоў без усякіх абмежаванняў. Банкноты Нацыянальнага банка ўзору 2000 года наміналам 100, 500, 1000, 5000, 10 000 і 20 000 рублёў нароўні з мадыфікаванымі банкнотамі застаюцца ў абарачэнні на тэрыторыі Рэспублікі Беларусь. {|class="wikitable" style="font-size: 90%; text-align:center" ! colspan="9"| Серыя 2011 года |- !colspan="2"| Выява !rowspan="2"| Намінал (рублёў) !rowspan="2"| Памеры (мм) !rowspan="2"| Асноўны колер !colspan="2"| Апісанне !rowspan="2"| Дата выхаду !rowspan="2"| Дата зняцця |- ! Пярэдні бок ! Адваротны бок ! Пярэдні бок ! Адваротны бок |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:100-rubles-Belarus-2011-f.jpg|150px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:100-rubles-Belarus-2011-b.jpg|150px]] | <big>100 | 150×69 | зялёны | [[Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета Рэспублікі Беларусь]] | сцэна з балета «[[Выбранніца (балет)|Выбранніца]]» [[Яўген Аляксандравіч Глебаў|Яўгена Глебава]] | 5 верасня<br />2011 | rowspan="6"| 1 студзеня<br />2017 |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-2011-Bill-500-Obverse.jpg|150px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-2011-Bill-500-Reverse.jpg|150px]] | <big>500 |rowspan="5"| 150×74 | карычневы | [[Палац культуры прафсаюзаў|Рэспубліканскі палац культуры прафсаюзаў]] у Мінску | скульптуры, умацаваныя на франтоне будынка |rowspan="2"| 15 сакавіка<br />2011 |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-2011-Bill-1000-Obverse.jpg|150px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:1000-rubles-Belarus-2011-b.jpg|150px]] | <big>1000 | блакітны | [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]] | фрагмент карціны [[Іван Фаміч Хруцкі|І. Хруцкага]] «Партрэт жонкі з кветкамі і фруктамі» |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:5000-rubles-Belarus-2011-f.jpg|150px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:5000-rubles-Belarus-2011-b.jpg|150px]] | <big>5000 | фіялетавы | [[Палац спорту (Мінск)|Палац спорту]] ў Мінску | Спартыўны комплекс «[[Раўбічы]]» | 25 ліпеня<br />2011 |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:10000-rubles-Belarus-2011-f.jpg|150px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:10000-rubles-Belarus-2011-b.jpg|150px]] | <big>10 000 | ружовы | панарама [[Віцебск]]а | [[Летні амфітэатр]] у [[Віцебск]]у |rowspan="2"| 15 сакавіка<br />2011 |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:20000-rubles-Belarus-2011-f.jpg|150px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-2011-Bill-20000-Reverse.jpg|150px]] | <big>20 000 | аліўкавы | [[Палац Румянцавых — Паскевічаў]] у [[Гомель|Гомелі]] | Гомельскі палац у XIX ст. на карціне [[Адам Ідзкоўскі|А. Іздкоўскага]] |- |colspan="9" align="left"|<small>Маштаб малюнкаў — 1,0 пікселя на міліметр. |+ |} === Банкноты ўзору 2009 года (выпушчаны ў 2016 годзе) === У сувязі з правядзеннем дэнамінацыі з 1 ліпеня 2016 года ўводзяцца банкноты новага ўзору<ref name="autogenerated2">[http://www.nbrb.by/Press/?nId=1203&l=be Аб правядзенні з 1 ліпеня 2016 г. дэнамінацыі беларускага рубля] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160508014913/http://www.nbrb.by/Press/?nId=1203&l=be |date=8 мая 2016 }}</ref>. Кожны банкнот прысвечаны адной з абласцей Беларусі і гораду Мінску. Адпаведнасць вобласці наміналу банкнотаў вызначана ў алфавітным парадку. Выява банкнота наміналам 5 рублёў прысвечана [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]], 10 рублёў — [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]], 20 рублёў — [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]], 50 рублёў — [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]], 100 рублёў — [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], 200 рублёў — [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]], 500 рублёў — гораду Мінску. Купюры аддрукаваны фірмай «[[De La Rue|Thomas De La Rue]]»<ref name=producer /> — адным з сусветных лідараў валютнай індустрыі па вытворчасці банкнотаў, каштоўных папер, банкаўскага абсталявання ў [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]. Новыя грошы былі гатовыя яшчэ ў 2008—2009 гадах, але тады ўвесці іх у абарачэнне не дазволіў крызіс. Вырабленыя грашовыя знакі былі перададзеныя ў Цэнтральнае сховішча Нацыянальнага банка. З улікам часу вырабу новыя беларускія рублі маюць пэўныя асаблівасці. У прыватнасці, на банкнотах узору 2009 года, якія выпускаюцца ў абарачэнне, размешчана факсіміле подпісу П. П. Пракаповіча, які займаў на той момант пасаду Старшыні Праўлення Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь<ref name=autogenerated2 />. Акрамя таго, на новай банкноце наміналам 50 рублёў размешчаны надпіс «пяцьдзесят», што не адпавядае правілам беларускай арфаграфіі, якія дзейнічаюць цяпер. У адпаведнасці з Законам Рэспублікі Беларусь ад 23 ліпеня 2008 года № 420-З «Аб правілах беларускай арфаграфіі і пунктуацыі» гэта слова павінна пісацца праз літару «я» ў другім складзе — «пяцьдзясят». Пры ажыццяўленні Нацыянальным банкам наступных заказаў на выраб новых банкнотаў названыя неадпаведнасці будуць ліквідаваны<ref name=autogenerated2 />. {|class="wikitable" style="font-size: 90%; text-align:center" ! colspan="8" | Серыя 2009 года |- !colspan="2"| Выява !rowspan="2"| Намінал (рублёў) !rowspan="2"| Памеры (мм) !rowspan="2"| Асноўныя колеры !colspan="2"| Апісанне !rowspan="2"| Дата выхаду |- ! Пярэдні бок ! Адваротны бок ! Пярэдні бок ! Адваротны бок |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:5 Belarus 2009 front.jpg|135px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:5 Belarus 2009 back.jpg|135px]] | <big>5 | 135×72 | аранжавы<br />карычневы | [[Камянецкая вежа]], [[Камянец]], Брэсцкая вобласць | калаж на тэму першых славянскіх паселішчаў:<br />фрагмент скуранога пояса, драўлянае кола, малюнак [[дзяцінец|дзядзінца]] «[[Археалагічны музей «Бярэсце»|Бярэсце]]» | rowspan="7" |1 ліпеня<br />2016 |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:10 Belarus 2009 front.jpg|139px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:10 Belarus 2009 back.jpg|139px]] | <big>10 | 139×72 | блакітны<br />сіні | [[Спаса-Праабражэнская царква (Полацк)|Спаса-Праабражэнская царква]], [[Полацк]], Віцебская вобласць | калаж на тэму асветніцтва і кнігадрукавання:<br />кнігі, знак [[Францыск Скарына|Ф. Скарыны]], [[крыж Ефрасінні Полацкай|крыж Еўфрасінні Полацкай]], фрагмент арнаменту |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:20 Belarus 2009 front.jpg|143px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:20 Belarus 2009 back.jpg|143px]] | <big>20 | 143×72 | жоўты<br />цёмна-шэры | Палац Румянцавых — Паскевічаў, [[Гомель]], Гомельская вобласць | калаж на тэму духоўнасці:<br />звон, [[Тураўскае Евангелле]], старажытны горад [[Тураў]], фрагменты разьбы |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:50 Belarus 2009 front.jpg|147px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:50 Belarus 2009 back.jpg|147px]] | <big>50 | 147×72 | светла-зялёны<br />аранжавы | Мірскі замак, [[Мір (Карэліцкі раён)|Мір]], Гродзенская вобласць | калаж на тэму мастацтва:<br />[[Ліра (музычная прылада)|ліра]] і лаўровыя галіны, пяро, папера, [[нотны стан]] |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:100 Belarus 2009 front.jpg|151px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:100 Belarus 2009 back.jpg|151px]] | <big>100 | 151×72 | смарагдавы<br />аранжавы | Нясвіжскі замак, [[Нясвіж]], Мінская вобласць | калаж на тэму тэатра і народных свят:<br />скрыпка, бубен, [[жалейка]], [[Слуцкі пояс|слуцкія паясы]] і знакі народных свят «Калядная зорка», каза, тэатр «[[Батлейка]]» |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:200 Belarus 2009 front.jpg|155px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:200 Belarus 2009 back.jpg|155px]] | <big>200 | 155×72 | фіялетавы<br />ружовы | [[Магілёўскі абласны мастацкі музей імя Паўла Масленікава|Магілёўскі абласны мастацкі музей ім. Масленікава]], [[Магілёў]], Магілёўская вобласць | калаж на тэму рамяства і горадабудаўніцтва:<br />залаты ключ і пячатка Магілёва, пячная кафля, фрагменты каваных кратаў |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:500 Belarus 2009 front.jpg|159px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:500 Belarus 2009 back.jpg|159px]] | <big>500 | 159×72 | ружовы<br />бірузовы | [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі|Нацыянальная бібліятэка Рэспублікі Беларусь]], Мінск | калаж на тэму літаратуры:<br />пяро, чарніліца, вокладкі кніг, ліст папаратніку |- |colspan="8" align="left"|<small>Маштаб малюнкаў — 1,0 пікселя на міліметр. |+ |} === Памятныя банкноты === 1 студзеня 2001 года тыражом у 5500 асобнікаў быў выпушчаны памятны банкнот наміналам 20 рублёў узору 2000 года, прысвечаны 10-годдзю Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь. Банкнот пагашаны спецыяльным штампам з прыпрасаванай фольгі ў выглядзе лагатыпа «НБРБ» з віньеткай і лічбамі «1991 — 2001», размешчанымі ў правай частцы пярэдняга боку банкнота, і змешчаны ў буклет. 1 кастрычніка 2001 года Нацыянальны банк выпусціў абмежаваным тыражом у 2500 асобнікаў набор банкнотаў «Міленіум», прысвечаны [[III тысячагоддзе|трэцяму тысячагоддзю]]. Набор змяшчае 10 банкнотаў узору 2000 года: наміналам 1, 5, 10, 20, 50, 100, 500, 1000, 5000 і 10 000 рублёў. Банкноты вартасцю 20 — 10 000 рублёў пагашаны на адваротным баку спецыяльным надпісам-штампам чырвонага колеру «MILLENIUM». На банкнотах наміналам 1 — 10 рублёў такі штамп адсутнічае. Банкноты аб’яднаны ў камплект з аднолькавымі серыйнымі нумарамі «аа 0000001 — аа 0002500» і спакаваны ў канверт сіняга колеру. 22 мая 2003 года НБРБ выпусціў памятны банкнот наміналам 50 тысяч рублёў узору 2000 года, прысвечаны ўключэнню [[Мірскі замак|замкавага комплексу «Мір»]] у спіс [[Сусветная спадчына|Сусветнай спадчыны ЮНЭСКА]]. Банкнот змешчаны ў спецыяльны буклет, тыраж выпуску — 1000 асобнікаў. Серыйныя нумары банкнотаў — «аа 0000001 — аа 0001000». Афармленне не адрозніваецца ад звычайнага. 1 снежня 2010 года выпушчаны памятны банкнот наміналам 20 тысяч рублёў узору 2000 года, прысвечаны 20-годдзю Нацыянальнага банка. У левай частцы пярэдняга боку банкнота нанесена галаграма з надпісам «НБ 20 год 1991—2011». Банкнот змешчаны ў спецыяльны буклет. Тыраж выпуску — 3 тысячы асобнікаў. == Знак беларускага рубля == [[Файл:BYR symbol.gif|70px|left]] Да 2005 года для кароткага абазначэння беларускага рубля выкарыстоўваліся традыцыйныя для слова «рубель» скарачэння — '''р.''' і '''руб.''' У маі 2005 года праўленне [[Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь]] зацвердзіла новы [[знакі валют|знак нацыянальнай валюты]]. {{пачатак цытаты}} '''''11.05.2005''''' '''''Праўленнем Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь зацверджаны графічны знак нацыянальнай грашовай адзінкі — беларускага рубля.''''' ''Яго ідэя зводзілася да стварэння ўласнага абазначэння нацыянальнай валюты Беларусі, арыгінальнага, вядомага і запамінальнага знака, які можна было б лёгка выкарыстоўваць як пры камп’ютарным наборы, так і пры напісанні тэксту ад рукі.'' ''Графічны знак беларускага рубля ўяўляе сабою ў выглядзе дзвюх літар лацінскага алфавіту '''«Br»''', дзе '''В''' — беларускі, '''r''' — рубель.'' ''Нацыянальны банк рэкамендаваў банкам, небанкаўскім крэдытна-фінансавым арганізацыям Рэспублікі Беларусь, іншым юрыдычным і фізічным асобам выкарыстоўваць дадзены графічны знак у якасці ўказання на афіцыйную грашовую адзінку — беларускі рубель (як перад, так і пасля наміналу (вартасці) беларускага рубля) — пры вытворчасці, размяшчэнні і распаўсюджванні рэкламы на рынках тавараў, прац і паслуг, інфармацыйных, даведачных матэрыялаў, а таксама ў іншых мэтах.'' {{канец цытаты|крыніца=Поўны тэкст прэс-рэлізу Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь<ref>[http://www.nbrb.by/Press/Print/?nId=247 Прэс-рэліз] Кіраванні інфармацыі [[Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь]] ад 11.05.2005 г.</ref>}} Знак '''Br''' актыўна выкарыстоўваецца на сайтах самога Нацыянальнага банка рэспублікі, а таксама шэрагу беларускіх камерцыйных банкаў. У дзелавым абароце па-ранейшаму часцей сустракаюцца традыцыйныя скарачэнні '''р.''' і '''руб.''' == Цікавыя факты == * Самы дарагі беларускі банкнот быў прададзены за 3000 долараў. Гэты кошт заплацілі на аўкцыёне за купюру 5000 рублёў узору 2000 года серыі АГ. * На банкноце ў 1 рубель узору 1992 года быў намаляваны заяц, таму і новая беларуская грашовая адзінка ў цэлым неадкладна атрымала ў народзе назву ''зайчык''. Сам малюнак [[Заяц-русак|зайца-русака]] быў ўзяты з кнігі «Звяры і птушкі нашай краіны», выпушчанай у 1957 годзе, пазней будучага «беларускага» зайчыка змясцілі на 20-капеечную паштовую марку серыі «Фаўна СССР», а ў 1975 годзе гэты заяц-русак апынуўся на запалкавай этыкетцы серыі «Белавежская пушча»<ref name="kp-20120223" />. * Своеасаблівы выпадак двухмоўя ўяўляе сабою банкнот вартасцю [[500 рублёў]] узору 1992 года. Службовыя надпісы на банкноце выкананы на беларускай мове. На пярэднім баку банкнота намалявана [[Плошча Перамогі (Мінск)|плошча Перамогі]] ў Мінску разам з першымі двума словамі [[лозунг]]а на рускай мове «Подвиг народа бессмертен», які выкладзены на адным з паўкруглых будынкаў, што абрамляюць плошчу, і з’яўляецца адной з «візітных картак» Мінска. Газета «Гарадзенскі кірмаш», якая паведаміла пра дадзены факт у адным з ліпеньскіх нумароў 1994 года, адзначыла, што дзякуючы гэтаму двухмоўю банкнот хутка ператвараецца ў каштоўны экспанат [[баністыка|баністычных]] калекцый. * Іншымі прыкладамі беларускага двухмоўя з’яўляюцца банкноты вартасцю ў 50 000 рублёў узору 2000 года і ўзору 2000 года (мадыфікацыя 2010 года). На адваротным баку купюры ў мікратэксце замест надпісу «МІРСКІ ЗАМАК» напісана «МИРСКІ ЗАМАК», што з’яўляецца арфаграфічнай памылкай. Аднак у Нацыянальным банку гэты факт пракаментавалі як адну з абарон ад фальшываманетчыкаў, так званую «графічную пастку»<ref>[http://dengi.onliner.by/2012/02/23/fotofakt-na-kupyure-v-50-000-rublej-mikrotekst-mirski-zamak-napisan-s-oshibkoj Фотофакт: на купюры ў 50 000 рублёў мікратэкст «МІРСКІ ЗАМАК» напісаны з памылкай — Грошы onliner.by]</ref>. Хоць на сайце Нацбанка Рэспублікі Беларусь у частцы, дзе растлумачваецца, як выглядае грашовы знак, паказаны мікратэкст «МІРСКІ ЗАМАК»<ref>[http://www.nbrb.by/bel/CoinsBanknotes/BankNotes?id=40 Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь. Банкноты Нацыянальнага банка ўзору 2000 года, якія знаходзяцца ў абарачэнні. Намінал: 50 000 рублёў]{{Недаступная спасылка}}</ref><ref>[http://www.nbrb.by/bel/CoinsBanknotes/BankNotes?id=68 Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь. Банкноты Нацыянальнага банка ўзору 2000 года, якія знаходзяцца ў абарачэнні. Намінал: 50 000 рублёў (мадыфікацыя 2010 года)]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Таксама вядома, што арфаграфічная памылка не можа з’яўляцца графічнай пасткай<ref>[http://deep2000.ru/dictionary/list.php?SECTION_ID=485 В. М. Іёнаў «Апрацоўка наяўнасці: банкаўская тэхніка і тэхналогіі», В. М. Іёнаў «Увагу, грошы»]</ref>. * Малюнак будынка, намаляванага на 10-рублёвай банкноце ўзору 2000 года, падпісаны як [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі|Нацыянальная бібліятэка]], хоць такім ужо і не з’яўляецца (з 2006 года). * Да моманту прыняцця рашэння аб зацвярджэнні «ўласнага… арыгінальнага, вядомага і запамінальнага» графічнага знака беларускага рубля якраз такі самы знак ('''Br''') ужо выкарыстоўваўся для абазначэння [[Эфіопскі быр|эфіопскага быра]]. * На банкноце наміналам у 100 000 рублёў 2000 года на рэверсе намалявана рэпрадукцыя карціны [[Напалеон Орда|Напалеона Орды]] «Нясвіжскі замак». Спачатку замак на банкноце малявалі з праваслаўнымі крыжамі на даху замка, хоць на арыгінале карціны Напалеона Орды былі намаляваны радавыя арлы. Пасля таго як баністы паказалі на недакладнасць, Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь выправіў памылку. * На купюры ў 50 рублёў 1992 года намаляваны мядзведзь барыбал, які ў Беларусі ніколі не вадзіўся. * У 2016-м годзе на буйным амерыканскім аўкцыёне, які праводзіцца Stack’s Bowers Galleries быў выстаўлены ўнікальны лот, які з’яўляецца своеасаблівай гістарычнай рэліквіяй для Беларусі. Са стартам $6000 быў выстаўлены поўны набор банкнот-узораў беларускіх банкнот з партрэтам Янкі Купалы і Францыска Скарыны, гербам Пагоня і Бел-чырвона-белым сцягам. Гэтыя банкноты былі надрукаваныя ў 1994 годзе ў Германіі кампаніяй Giesecke & Devrient, але з-за змены дзяржаўнай сімволікі ў 1995-м годзе тыраж гэтых банкнот быў знішчаны.<ref>http://m.nashaniva.by/articles/176069/</ref> == Рэжым валютнага курса == {{Таксама|Рэжым валютнага курса}} З 2009 года для падтрымання курса нацыянальнай валюты выкарыстоўваецца рэжым, пры якім беларускі рубель прывязаны да валютнага кошыка (долар ЗША, еўра, расійскі рубель) у суадносінах 3891:1. Дапушчальны дыяпазон ваганняў курса складае +/- 5 %.<ref>[http://www.nbrb.by/statistics/Rates/CurrBasket/ Афіцыйны курс беларускага рубля ў адносінах да замежных валют і кошыку замежных валют | Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь<!-- Загаловак дададзены ботам -->]</ref> == Гл. таксама == * [[Памятныя манеты Беларусі]] * [[Эканоміка Беларусі]] * [[Рублёвая зона]] == Зноскі == {{reflist|2}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Banknotes of Belarus}} * [http://www.nbrb.by/bel Нацыянальны Банк Рэспублікі Беларусь] * [http://www.nbrb.by/bel/statistics/Rates/RatesDaily.asp Афіцыйны курс беларускага рубля ў адносінах да замежных валют, які ўстанаўліваецца Нацыянальным банкам Рэспублікі Беларусь штодзённа(даступны архіў)] * [https://archive.today/20121127164703/belstat.gov.by/homep/ru/indicators/prices.htm Індэксы коштаў па асобных галінах эканомікі] — Міністэрства статыстыкі і аналізу Рэспублікі Беларусь * [http://www.kp.ru/daily/25840.3/2811879/ Расследаванне «КП»: беларускага «зайчыка» спісалі з дзіцячай кніжкі!] * [http://belbonistika.com Беларуская баністыка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180919201153/http://belbonistika.com/ |date=19 верасня 2018 }} {{Беларусь у тэмах}} {{Еўрапейскія валюты}} {{Эканоміка Беларусі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Эканоміка Беларусі]] [[Катэгорыя:Валюты]] [[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (пасля 1990 года)]] [[Катэгорыя:Грошы Беларусі]] oirv4u9ktlihq03n93geks8r8q17lzt 5150675 5150633 2026-06-04T16:15:18Z JerzyKundrat 174 /* Спасылкі */ 5150675 wikitext text/x-wiki {{Валюта |Выява = 500 Belarus 2009 front.jpg |Подпіс = 500 рублёў узору 2009 года |Складаецца1 = капеек |Суадносіны1 = 100 |Манеты = 1, 2, 5, 10, 20, 50 капеек, 1, 2 рублі |Банкноты = 5, 10, 20, 50, 100, 200, 500 рублёў |Манетны_двор = [[Крэмніцкі манетны двор]], [[Літоўскі манетны двор]] }} {{Значэнні|Рубель}} '''Беларускі рубель''' (код ISO — ''BYN'', да 1 студзеня 2000 года — ''BYB'', з 1 студзеня 2000 года па 1 ліпеня 2016 года — ''BYR'') — афіцыйная [[валюта]] [[Беларусь|Беларусі]]. [[Знакі валют|Знак]] — '''Br'''<ref name="Зацверджаны Праўленнем Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь">[http://www.nbrb.by/Press/Print/?nId=247 Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь | прэс-рэлізы]</ref>. У абарачэнні маюцца банкноты ўзору 2009 года наміналам 5, 10, 20, 50, 100, 200 і 500 рублёў, а таксама манеты наміналам 1, 2, 5, 10, 20 і 50 капеек, 1 і 2 рублі ўзору 2009 года. [[Файл:Символ белорусского рубля.png|міні|125x125пкс|Графічны знак беларускага рубля<ref name=":0">{{Cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=B22606202|title=Постановление Правления Национального банка Республики Беларусь от 27 января 2026 года № 25 «О графическом знаке официальной денежной единицы – белорусского рубля»|website=pravo.by}}</ref>.]] З 4 лютага 2026 года ўстаноўлены графічны знак афіцыйнай грашовай адзінкі – беларускага рубля<ref name=":0" />. == Назва == Назва «''Беларускі рубель''» была прынята пасля адмовы Беларусі ад [[савецкі рубель|савецкага рубля]] напачатку 1990-х гадоў. Тады шэраг грамадскіх дзеячаў прапанаваў «[[Беларускі талер|талер]]» як назву для нацыянальнай валюты<ref name="taler">[http://nashaniva.by/1998/09/06.htm НАША НІВА]{{Недаступная спасылка}}</ref><ref name="kp-20120223">{{cite web |url = http://kp.by/daily/25840.3/2811879/ |title = Расследаванне «КП»: беларускага «зайчыка» спісалі з дзіцячай кніжкі! |author = Генадзь Мажэйка. |date = 2012-02-23 |publisher = «Камсамольская праўда» |access-date = 2012-03-05 |lang = ru |archive-url = https://www.webcitation.org/68dAtwVm3?url=http://kp.by/daily/25840.3/2811879/ |archive-date = 23 чэрвеня 2012 |url-status = dead }}</ref>, і пытанне было разгледжана на Прэзідыуме [[Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь|Вярхоўнага Савета]], аднак з усіх прысутных за талер выказаўся толькі [[Ніл Гілевіч]]<ref>[http://www.svaboda.org/forum/37250.html Форум]</ref>. == Гісторыя == === Сітуацыя пасля распаду СССР === [[Файл:Belarus-1992-Consumer's Card-20-1.jpg|thumb|left|Картка спажыўца на 20 беларускіх купонаў, 1992 г.]] Напачатку 1992 года, падчас распаду агульнасавецкай грашовай сістэмы, у Беларусі была ўведзена купонная сістэма, затым — разліковыя білеты [[Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага банка]]. Афіцыйны [[Валютны курс|абменны курс]] складаў адзін разліковы білет за 10 савецкіх рублёў. З 1 ліпеня 1992 года пачалі праводзіцца аперацыі ў безнаяўных беларускіх рублях. У канцы ліпеня 1993 года пачаўся вывад з абарачэння савецкіх рублёў. Беларускі рубель стаў адзіным законным сродкам плацяжоў на тэрыторыі краіны. І нягледзячы на тое, што ў верасні [[Казахстан]], [[Арменія]], [[Расія]], [[Узбекістан]] і [[Таджыкістан]] падпісалі новую дамову аб стварэнні рублёвай зоны новага тыпу, дадзеная ідэя не атрымала развіцця, і беларускі рубель так і застаўся нацыянальнай валютай. === Дэнамінацыі === Першапачаткова ў 1992—1994 гадах беларускі рубель быў уведзены ў суадносінах 1 беларускі рубель (1992 года выпуску) за 10 савецкіх рублёў. 20 жніўня 1994 года была праведзена [[Дэнамінацыя (эканоміка)|дэнамінацыя]] беларускага рубля ў 10 разоў. 1 студзеня 2000 года ў Беларусі была праведзена яшчэ адна дэнамінацыя рубля (у 1000 разоў), закліканая, у тым ліку, стабілізаваць нацыянальную валюту. Рубель, уведзены ў 2000 годзе, не меў разменных грашовых адзінак. 1 ліпеня 2016 года праведзена дэнамінацыя беларускай валюты ў 10 000 разоў, пры гэтым была ўведзена разменная грашовая адзінка — [[капейка]]. === Эканамічны агляд за 2000—2015 гады === {{main|Эканоміка Беларусі}} Прыярытэтам палітыкі Нацбанка стала падтрыманне курса рубля — такія былі патрабаванні расійскага боку. Быў дазволены продаж [[Долар ЗША|долараў]] у абменных пунктах. Быў адкрыты доступ банкаў-нерэзідэнтаў на ўнутраны валютны рынак і зняты абмежаванні па выкарыстанні беларускага рубля ў знешнеэканамічных аперацыях. Палітыка Нацыянальнага Банка і спрыяльныя знешнія фактары прывялі да стабілізацыі курса беларускага рубля. На фоне пазітыўных змен у эканоміцы і падатковай сферы (зніжэнне ПДВ з 20 % да 18 %, падатку з абароту з 4,5 % да 4,15 % і г. д.), ад пачатку 2004 года і да канца 2008 года курс беларускага рубля ў адносінах да долара [[ЗША]] і расійскага рубля заставаўся фактычна нязменным. На працягу 2005 года назіраўся сталы рост банкаўскіх [[дэпазіт]]аў у нацыянальнай валюце<ref>Навіны tut.by — [http://news.tut.by/elections/62703.html У 2005 годзе ўнёскі насельніцтва ў нацыянальнай валюце выраслі на 56,5 %] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20091108144210/http://news.tut.by/elections/62703.html |date=8 лістапада 2009 }}</ref>. Тэмпы інфляцыі некаторы час пастаянна змяншаліся, так у 2002 годзе яна склала 34,8 %, у 2003 — 25,4 %, у 2004 — 14,4 %, у 2005 — 8,0 %, у 2006 — 6,6 %. Афіцыйны курс валюты цалкам зраўнаваўся з ценявым, як следства ценявы [[валютны рынак]] практычна знік. 16 сакавіка 2006 французскі банк [[BNP Paribas]] пачаў каціраваць беларускі рубель у адносінах да амерыканскага долара на міжбанкаўскім рынку. Банк выставіў двухбаковую [[Каціроўка|каціроўку]] — ён прадае і купляе беларускую валюту ў адносінах да долара ЗША. Намеснік старшыні праўлення Нацбанка Васіль Мацюшэўскі назваў дадзены факт досыць знакавай падзеяй:<ref>[http://www.br.minsk.by/index.php?article=27056 Нашы рублі ў ЗША]</ref> <blockquote>Гэта кажа пра тое, што вядучыя сусветныя фінансавыя інстытуты з цікавасцю назіраюць за стабілізацыяй нашай крэдытнай палітыкі ў цэлым, і ў тым ліку беларускага рубля. З’яўляецца цікавасць да беларускага рубля як аб’екта інвеставання</blockquote> Паводле слоў старшыні праўлення Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь [[Пётр Пракаповіч|Пятра Пракаповіча]], беларускі рубель павінен быў стаць цалкам канверсоўным у [[2010|2010 годзе]]<ref>Навіны tut.by [http://news.tut.by/70532.html Пракаповіч: Беларускі рубель можа стаць цалкам канверсоўным у 2010 годзе] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080212235826/http://news.tut.by/70532.html |date=12 лютага 2008 }}</ref>. Інфляцыя ў студзені-красавіку 2010 года 3,1 % (6,5 % за аналагічны перыяд 2009 года)<ref>{{Cite web |title=У студзене-красавіку інфляцыя ў Беларусі ў красавіку склала 3,1 % |url=http://naviny.by/rubrics/finance/2010/05/11/ic_news_114_330986/ |access-date=3 ліпеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170522155945/http://naviny.by/rubrics/finance/2010/05/11/ic_news_114_330986 |archive-date=22 мая 2017 |url-status=dead }}</ref>. З 2 студзеня 2009 года [[Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь]] перайшоў да механізма прывязкі курса беларускага рубля да кошыка замежных валют, адначасова дэвальваваўшы яго на 20,5 % у адносінах да долара ЗША<ref>[http://www.dw-world.de/dw/article/0,,3916150,00.html Deutsche Welle: Беларускі рубель дэвальваваны на 20,5 адсоткаў у адносінах да даляра]</ref>. Аб’ём чыстай куплі замежнай валюты суб’ектамі гаспадарання — рэзідэнтамі ў студзені—сакавіку 2010 склаў 1 млрд 497,1 млн долараў ЗША (значна вышэй, чым за аналагічны перыяд 2009 года — 955,4 млн долараў ЗША)<ref>{{Cite web |title=Попыт на валюту ў Беларусі расце |url=http://naviny.by/rubrics/finance/2010/05/13/ic_news_114_331152/ |access-date=3 ліпеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151002015913/http://naviny.by/rubrics/finance/2010/05/13/ic_news_114_331152/ |archive-date=2 кастрычніка 2015 |url-status=dead }}</ref>. З прычыны [[Фінансавы крызіс 2011 года ў Беларусі|фінансавага крызісу 2011 года]] макраэканамічныя паказчыкі значна пагоршыліся: інфляцыя дасягнула 108,7 %, стаўка рэфінансавання была павышана з 10 % да 45 % (гл. ніжэй). Пачынаючы з восені курс рубля пачаў вызначацца паводле вынікаў гандлю на Беларускай валютна-фондавай біржы. Курс беларускага рубля зменшыўся ў адносінах да долара ЗША з 3000 рублёў 31 снежня 2010 да 11 900 рублёў 31 снежня 2014 года (з улікам 20%-ай камісіі на куплю валюты насельніцтвам — больш за 14 тысяч рублёў). <!--+для абнаўлення-->Па выніках 2014 года інфляцыя ў Рэспубліцы Беларусь склала 16,2 %<ref>[http://belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/otrasli-statistiki/tseny/operativnaya-informatsiya_4/ob-izmenenii-potrebitelskih-tsen-v-dekabre-2014-g/ Пра змену спажывецкіх коштаў у снежні 2014 г.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150110191046/http://belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/otrasli-statistiki/tseny/operativnaya-informatsiya_4/ob-izmenenii-potrebitelskih-tsen-v-dekabre-2014-g/ |date=10 студзеня 2015 }}</ref>. ==== Пытанне валютнай інтэграцыі з Расіяй ==== З пачатку свайго кіравання прэзідэнт [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|А. Лукашэнка]] пачаў актыўна дзейнічаць у кірунку інтэграцыі з РФ. З самага пачатку ішла гаворка і пра ўвядзенне адзінай беларуска-расійскай валюты. Артыкул 13 падпісанага ў 1999 годзе «Дагавора аб стварэнні Саюзнай Дзяржавы» прадугледжваў увядзенне адзінай грашовай адзінкі. 30 лістапада 2000 у [[Мінск]]у было падпісана Міждзяржаўнае пагадненне паміж Рэспублікай Беларусь і Расіяй аб увядзенні адзінай грашовай адзінкі і фарміраванні адзінага эмісійнага цэнтра Саюзнай дзяржавы. Яно прадугледжвала, што ролю адзінай грашовай адзінкі з 1 студзеня 2005 года павінен быў выконваць расійскі рубель, а з 1 студзеня 2008 года павінна быць уведзена адзіная грашовая адзінка Саюзнай дзяржавы. Вакол размяшчэння і кантролю за гэтым цэнтрам разгарэлася доўгая дыскусія — ці павінна гэта быць [[Масква]], Мінск або які-небудзь трэці горад. У верасні 2005 года пасля правядзення пасяджэння Саўміна Саюзнай Дзяржавы [[прэм'ер-міністр]] Расіі [[Міхаіл Фрадкоў]] заявіў журналістам, што Расія і Беларусь не гатовыя да ўвядзення адзінай валюты з 2006 года і не гатовыя назваць новыя тэрміны датуль, пакуль не будуць створаны эканамічныя ўмовы для гэтага рашэння, у прыватнасці, маецца на ўвазе рашэнне пытанняў па эмісійным цэнтры і па выраўноўванні эканамічных умоў у нашых краінах. Фрадкоў адзначыў:<ref>[http://www.ucpb.org/?lang=rus&open=1753 Расія і Беларусь не гатовыя да ўводзін адзінай валюты з 2006 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080731172910/http://www.ucpb.org/?lang=rus&open=1753 |date=31 ліпеня 2008 }}</ref> <blockquote>З парадку дня гэта тэма не здымаецца, пытанне актуальна, больш таго, узнікае разуменне комплекснасці і неабходнасці рашэнняў, якія прадвызначаюць умовы для таго, каб адзіная валюта запрацавала ў інтарэсах і Расіі, і Беларусі, і Саюзнай дзяржавы ў цэлым</blockquote> На сённяшні дзень [[расійскі рубель]] так і не ўведзены ў Беларусі ў якасці адзінай валюты. Эксперты разыходзяцца ў адзнаках адносна таго, ці будзе гэта зроблена ў далейшым і калі менавіта. ==== Золатавалютныя рэзервы ==== Па метадалогіі МВФ, міжнародныя рэзервовыя актывы Беларусі за 2004 год павялічыліся на 54,4 % і склалі на 1 студзеня 2005 года $ 770,2 млн. У 2004 годзе золатавалютныя рэзервы ў нацыянальным вызначэнні выраслі на 17,1 % да $ 1,047 млрд. Па стане на 1 студзеня 2006 года аб’ём міжнародных рэзервовых актываў Беларусі ў вызначэнні спецыяльнага стандарту распаўсюджвання даных МВФ складаў $ 1296,5 млн. Валавыя актывы Нацбанка ў замежнай валюце, каштоўных металах і камянях складалі $ 1629,6 млн, павялічыўшыся за год на $ 449,7 млн. Залаты запас краіны складаў 25,02 тоны (у валютным эквіваленце — $ 412,7 млн). Міжнародныя рэзервовыя актывы Беларусі, разлічаныя па методыцы МВФ па стане на снежань 2007, склалі $ 4182,2 млн, павялічыўшыся з пачатку года на 202,4 %. Міжнародныя рэзервовыя актывы Беларусі ў нацыянальным вызначэнні склалі $ 4997,6 млн, павялічыўшыся з пачатку года на 185 %<ref>[http://naviny.by/rubrics/finance/2008/01/09/ic_news_114_283537/ Міжнародныя рэзервовыя актывы Беларусі павялічыліся ў тры разы | Беларускія навіны] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080213030536/http://naviny.by/rubrics/finance/2008/01/09/ic_news_114_283537/ |date=13 лютага 2008 }}</ref>. Па стане на 1 сакавіка 2008 года, міжнародныя рэзервовыя актывы Беларусі, разлічаныя па методыцы МВФ, склалі $ 4 млрд 352,9 млн, павялічыўшыся з пачатку года на 4,1 %. Міжнародныя рэзервовыя актывы ў нацыянальным вызначэнні павялічыліся за гэты ж перыяд на 9,1 %, да $ 5 млрд 446,6 млн<ref>[http://news.tut.by/economics/104901.html Міжнародныя рэзервы Беларусі ў параўнанні з пачаткам года выраслі на 170 млн даляраў і складаюць 4,3 млрд даляраў ЗША] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080315021125/http://news.tut.by/economics/104901.html |date=15 сакавіка 2008 }}</ref>. На 1 студзеня 2015 года міжнародныя рэзервовыя актывы склалі 5 059 млн USD. Міжнародныя рэзервовыя актывы Рэспублікі Беларусь, разлічаныя па метадалогіі МВФ на 1 студзеня кожнага года (у млн. USD)<ref>[http://nbrb.by/bel/statistics/reserveAssets/assets.asp Міжнародныя рэзервовыя актывы Рэспублікі Беларусь], ''Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь''</ref>: <timeline> ImageSize = width:460 height:400 PlotArea = left:70 right:20 top:20 bottom:20 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.9,0.2,0.2) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:9600 ScaleMajor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:linegrey PlotData = color:cobar width:24 align:left bar:2003 from:0 till:477 bar:2004 from:0 till:498 bar:2005 from:0 till:770 bar:2006 from:0 till:1296 bar:2007 from:0 till:1383 bar:2008 from:0 till:4182 bar:2009 from:0 till:3061 bar:2010 from:0 till:5652 bar:2011 from:0 till:5030 bar:2012 from:0 till:7915 bar:2013 from:0 till:8095 bar:2014 from:0 till:6650 bar:2015 from:0 till:5059 bar:2016 from:0 till:4176 PlotData= textcolor:black fontsize:S bar:2003 at: 2 text: 477 shift:(-11,4) bar:2004 at: 2 text: 498 shift:(-11,4) bar:2005 at: 2 text: 770 shift:(-11,4) bar:2006 at: 2 text: 1296 shift:(-11,4) bar:2007 at: 2 text: 1383 shift:(-11,4) bar:2008 at: 2 text: 4182 shift:(-11,4) bar:2009 at: 2 text: 3061 shift:(-11,4) bar:2010 at: 2 text: 5652 shift:(-11,4) bar:2011 at: 2 text: 5030 shift:(-11,4) bar:2012 at: 2 text: 7915 shift:(-11,4) bar:2013 at: 2 text: 8095 shift:(-11,4) bar:2014 at: 2 text: 6650 shift:(-11,4) bar:2015 at: 2 text: 5059 shift:(-11,4) bar:2016 at: 2 text: 4176 shift:(-11,4) </timeline> 20 кастрычніка 2011 года старшыня праўлення Нацбанка [[Надзея Андрэеўна Ермакова|Надзея Ермакова]] паведаміла, што 74 % золатавалютных рэзерваў Нацбанка (3,5 з 4,7 млрд долараў) — гэта доўг перад банкамі па здзелках СВОП. Такім чынам, рэальныя золатавалютныя рэзервы складаюць толькі 1,2 млрд долараў<ref>[http://afn.by/news/i/158899 Ермакова: 74 % ЗВР Нацбанка — гэта валютны абавязак перад банками]</ref><ref>[http://nashaniva.by/index.php?c=ar&i=62128 Прыступ шчырасці Ермаковай: золатавалютных рэзерваў няма зусім] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140911084930/http://nashaniva.by/index.php?c=ar&i=62128 |date=11 верасня 2014 }}</ref>. Паводле даных на 1 студзеня 2013 года залаты запас Нацыянальнага банка Беларусі вырас на 1,6 т за 2012 год і склаў 33,3 тоны<ref>[http://news.tut.by/economics/330850.html Залаты запас Нацбанка за 2012 год вырас на 1,6 тоны] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130120051012/http://news.tut.by/economics/330850.html |date=20 студзеня 2013 }}</ref>. На 1 студзеня 2016 года залаты запас склаў 38,1 т. ==== Стаўка рэфінансавання ==== {{Урэзка | Выраўноўванне = right | Загаловак = Стаўка рэфінансавання ў 2011—2026 гадах<ref name="RefinancingRate">[http://www.nbrb.by/statistics/MonetaryPolicyInstruments/RefinancingRate Стаўка рэфінансавання]</ref> | Утрыманне = <timeline> ImageSize = width:300 height:660 PlotArea = left:70 right:20 top:20 bottom:20 TimeAxis = orientation:horizontal AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.9,0.2,0.2) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:50 ScaleMajor = unit:year increment:10 start:0 gridcolor:linegrey PlotData = color:cobar width:12 align:left bar:01.01.2011 from:0 till:10 bar:16.03.2011 from:0 till:12 bar:20.04.2011 from:0 till:13 bar:18.05.2011 from:0 till:14 bar:01.06.2011 from:0 till:16 bar:22.06.2011 from:0 till:18 bar:13.07.2011 from:0 till:20 bar:17.08.2011 from:0 till:22 bar:01.09.2011 from:0 till:27 bar:14.09.2011 from:0 till:30 bar:14.10.2011 from:0 till:35 bar:11.11.2011 from:0 till:40 bar:12.12.2011 from:0 till:45 bar:15.02.2012 from:0 till:43 bar:01.03.2012 from:0 till:38 bar:02.04.2012 from:0 till:36 bar:16.05.2012 from:0 till:34 bar:20.06.2012 from:0 till:32 bar:18.07.2012 from:0 till:31 bar:15.08.2012 from:0 till:30 bar:12.09.2012 from:0 till:30 bar:13.03.2013 from:0 till:28 bar:17.04.2013 from:0 till:27 bar:15.05.2013 from:0 till:25 bar:10.06.2013 from:0 till:23 bar:16.04.2014 from:0 till:22 bar:19.05.2014 from:0 till:21 bar:16.07.2014 from:0 till:20 bar:13.08.2014 from:0 till:20 bar:09.01.2015 from:0 till:25 bar:01.04.2016 from:0 till:24 bar:01.05.2016 from:0 till:22 bar:01.07.2016 from:0 till:20 bar:17.08.2016 from:0 till:18 bar:18.01.2017 from:0 till:17 bar:15.02.2017 from:0 till:16 bar:15.03.2017 from:0 till:15 bar:19.04.2017 from:0 till:14 bar:14.06.2017 from:0 till:13 bar:19.07.2017 from:0 till:12 bar:13.09.2017 from:0 till:11 bar:18.10.2017 from:0 till:11 bar:14.02.2018 from:0 till:10 bar:27.06.2018 from:0 till:10 bar:14.08.2019 from:0 till:9 bar:20.11.2019 from:0 till:9 bar:19.02.2020 from:0 till:8 bar:20.05.2020 from:0 till:8 bar:01.07.2020 from:0 till:7 bar:21.04.2021 from:0 till:8 bar:21.07.2021 from:0 till:9 bar:01.03.2022 from:0 till:12 bar:23.01.2023 from:0 till:11 bar:01.03.2023 from:0 till:11 bar:03.04.2023 from:0 till:10 bar:02.05.2023 from:0 till:10 bar:31.05.2023 from:0 till:9 bar:28.06.2023 from:0 till:9 bar:25.06.2025 from:0 till:9 bar:01.06.2026 from:0 till:9 PlotData= textcolor:black fontsize:S bar:01.01.2011 at: 2 text: 10,5% shift:(0,-4) bar:16.03.2011 at: 2 text: 12% shift:(0,-4) bar:20.04.2011 at: 2 text: 13% shift:(0,-4) bar:18.05.2011 at: 2 text: 14% shift:(0,-4) bar:01.06.2011 at: 2 text: 16% shift:(0,-4) bar:22.06.2011 at: 2 text: 18% shift:(0,-4) bar:13.07.2011 at: 2 text: 20% shift:(0,-4) bar:17.08.2011 at: 2 text: 22% shift:(0,-4) bar:01.09.2011 at: 2 text: 27% shift:(0,-4) bar:14.09.2011 at: 2 text: 30% shift:(0,-4) bar:14.10.2011 at: 2 text: 35% shift:(0,-4) bar:11.11.2011 at: 2 text: 40% shift:(0,-4) bar:12.12.2011 at: 2 text: 45% shift:(0,-4) bar:15.02.2012 at: 2 text: 43% shift:(0,-4) bar:01.03.2012 at: 2 text: 38% shift:(0,-4) bar:02.04.2012 at: 2 text: 36% shift:(0,-4) bar:16.05.2012 at: 2 text: 34% shift:(0,-4) bar:20.06.2012 at: 2 text: 32% shift:(0,-4) bar:18.07.2012 at: 2 text: 31% shift:(0,-4) bar:15.08.2012 at: 2 text: 30,5% shift:(0,-4) bar:12.09.2012 at: 2 text: 30% shift:(0,-4) bar:13.03.2013 at: 2 text: 28,5% shift:(0,-4) bar:17.04.2013 at: 2 text: 27% shift:(0,-4) bar:15.05.2013 at: 2 text: 25% shift:(0,-4) bar:10.06.2013 at: 2 text: 23,5% shift:(0,-4) bar:16.04.2014 at: 2 text: 22,5% shift:(0,-4) bar:19.05.2014 at: 2 text: 21,5% shift:(0,-4) bar:16.07.2014 at: 2 text: 20,5% shift:(0,-4) bar:13.08.2014 at: 2 text: 20% shift:(0,-4) bar:09.01.2015 at: 2 text: 25% shift:(0,-4) bar:01.04.2016 at: 2 text: 24% shift:(0,-4) bar:01.05.2016 at: 2 text: 22% shift:(0,-4) bar:01.07.2016 at: 2 text: 20% shift:(0,-4) bar:17.08.2016 at: 2 text: 18% shift:(0,-4) bar:18.01.2017 at: 2 text: 17% shift:(0,-4) bar:15.02.2017 at: 2 text: 16% shift:(0,-4) bar:15.03.2017 at: 2 text: 15% shift:(0,-4) bar:19.04.2017 at: 2 text: 14% shift:(0,-4) bar:14.06.2017 at: 2 text: 13% shift:(0,-4) bar:19.07.2017 at: 2 text: 12% shift:(0,-4) bar:13.09.2017 at: 2 text: 11,5% shift:(0,-4) bar:18.10.2017 at: 2 text: 11% shift:(0,-4) bar:14.02.2018 at: 2 text: 10,5% shift:(0,-4) bar:27.06.2018 at: 2 text: 10% shift:(0,-4) bar:14.08.2019 at: 2 text: 9,5% shift:(0,-4) bar:20.11.2019 at: 2 text: 9% shift:(0,-4) bar:19.02.2020 at: 2 text: 8,75% shift:(0,-4) bar:20.05.2020 at: 2 text: 8% shift:(0,-4) bar:01.07.2020 at: 2 text: 7,75% shift:(0,-4) bar:21.04.2021 at: 2 text: 8,5% shift:(0,-4) bar:21.07.2021 at: 2 text: 9,25% shift:(0,-4) bar:01.03.2022 at: 2 text: 12% shift:(0,-4) bar:23.01.2023 at: 2 text: 11,5% shift:(0,-4) bar:01.03.2023 at: 2 text: 11% shift:(0,-4) bar:03.04.2023 at: 2 text: 10,5% shift:(0,-4) bar:02.05.2023 at: 2 text: 10% shift:(0,-4) bar:31.05.2023 at: 2 text: 9,75% shift:(0,-4) bar:28.06.2023 at: 2 text: 9,5% shift:(0,-4) bar:25.06.2025 at: 2 text: 9,75% shift:(0,-4) bar:01.06.2026 at: 2 text: 9,25% shift:(0,-4) </timeline> | Подпіс =}} Па меры зніжэння інфляцыі ў 1990-х і першай палове 2000-х гадоў Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь паступова змяншаў і [[стаўка рэфінансавання|стаўку рэфінансавання]], каб стымуляваць рост эканомікі. Да прыкладу, на пачатак 2004 года яна складала 28 %, на пачатак 2005 — 17 %, на пачатак 2006 — 11 %, на пачатак 2007 — 10 %<ref name="RefinancingRate" />. У сувязі з ажыятажным [[попыт]]ам на валюту, якія назіраўся напачатку 2007 года ва ўмовах рэзкага павышэння кошту на[[прыродны газ]], было прынята рашэнне павялічыць стаўку рэфінансавання з 10 % да 11 %, аднак пасля стабілізацыі сітуацыі яна была ў некалькі этапаў зніжана да 10 % (на 1 кастрычніка 2007)<ref>[http://news.tut.by/95329.html Стаўка рэфінансавання Нацбанка Беларусі з 1 кастрычніка зніжана да 10 % гадавых — Эканоміка і бізнэс] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080212235831/http://news.tut.by/95329.html |date=12 лютага 2008 }}</ref>. З 1 ліпеня 2008 года стаўка рэфінансавання была зноў павышана да 10,25 %<ref>[http://news.tut.by/economics/112096.html З сённяшняга дня павялічылася стаўка рэфінансавання — Эканоміка і бізнэс] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080704105747/http://news.tut.by/economics/112096.html |date=4 ліпеня 2008 }}</ref>. У 2011 годзе з прычыны [[Фінансавы крызіс у Беларусі|фінансавага крызісу]] стаўка рэфінансавання была рэзка павышана ў некалькі этапаў да 45 %. Затым Нацыянальны банк пачаў змяншаць стаўку рэфінансавання, але 9 студзеня 2015 года з-за чарговага абвастрэння сітуацыі на фінансавым рынку падняў яе да 25 %<ref name=jan9>[http://people.onliner.by/2015/01/08/nb-15/ З 9 студзеня Нацбанк адмяняе валютны падатак у абменніках і павялічвае на 5 % стаўку рэфінансавання]</ref>. Затым стаўка рэфінансавання паступова змяншалася да ўзроўню 7,75 %, але 21 красавіка 2021 года Нацыянальны банк прыняў рашэнне пра павышэнне стаўкі да 8,5 %<ref>https://nn.by/?c=ar&i=271406</ref>. ==== Дэвальвацыя 2009 года ==== 2 студзеня 2009 года Нацыянальным банкам Рэспублікі Беларусь курс беларускага рубля быў адначасова зніжаны (дэвальваваны) на 20 %. Так, курс долара ЗША быў усталяваны на ўзроўні Br2650, еўра — Br3703, расійскага рубля — Br90,16. Курсы змяніліся такім чынам (у дужках для параўнання — на 1 студзеня): * 1 [[долар ЗША]] — 2650 (2200) * 1 [[еўра]] — 3703 (3077,14) * 1 [[расійскі рубель]] — 90,16 (76,89) * 1 [[украінская грыўня]] — 329,19 (273,29) ==== Дэвальвацыя 2011 года ==== {{main|Фінансавы крызіс 2011 года ў Беларусі}} 24 мая 2011 года Нацыянальным банкам Рэспублікі Беларусь курс беларускага рубля быў паўторна дэвальваваны да Br4930 за даляр ЗША, гэта значыць прыкладна на 56 %. Таксама курс еўра быў усталяваны на ўзроўні Br6914,82, расійскага рубля — Br173,95<ref>[http://belapan.by/archive/2011/05/23/472499/ Нацбанк Беларусі павялічыў курс даляра да беларускага рубля на 56 % — з 3,155 да 4,930] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170731113406/http://belapan.by/archive/2011/05/23/472499/|date=31 ліпеня 2017}}, ''[[БЕЛАПАН]]'' (23.05.2011)</ref>. Курсы змяніліся наступным чынам (у дужках для параўнання — на 23 мая): * 1 долар ЗША — 4930,00 (3155,00) * 1 еўра — 6914,82 (4516,00) * 1 расійскі рубель — 173,95 (113,02) * 1 украінская грыўня — 616,67 (394,97) ===== Падзенне курса 20 кастрычніка 2011 года ===== У адпаведнасці з планам мерапрыемстваў Урада і Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь па выхаду на адзіны раўнаважны курс беларускага рубля 20 кастрычніка 2011 года курс нацыянальнай валюты зваліўся на 52 %, што фактычна азначае паўторную дэвальвацыю за перыяд з 24 мая 2011 года. Курсы Br з 21 кастрычніка 2011 года (у дужках для параўнання — на 20 кастрычніка): * 1 долар ЗША — 8680,00 (5712,00) * 1 еўра — 11 900,00 (7892,84) * 1 расійскі рубель — 277,00 (184,70) * 1 украінская грыўня — 1084,93 (713,91) Такім чынам беларускі рубель з пачатку 2011 года абясцэніўся ў адносінах да асноўных валют амаль у 3 разы. ==== Снежань 2014 года ==== {{main|Валютна-фінансавы крызіс 2014 года ў Беларусі}} На працягу 2012—2014 гадоў беларускі рубель аслабляўся ў адносінах да долара не больш чым на 10 рублёў за дзень. У снежні 2014 года ўслед за хуткім падзеннем расійскага рубля ў абменных пунктах стаў расці курс долара і еўра да беларускага рубля, у той час як курс, які ўсталёўваецца Нацыянальным банкам, практычна не рос. Да 19 снежня мінімальны курс продажу долара насельніцтву ў Мінску вырас да 11 500 рублёў, максімальны — да 11 990<ref>[http://naviny.by/rubrics/finance/2014/12/19/ic_news_114_451008/ У Беларусі адменены гандаль на валютнай біржы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170731155201/http://naviny.by/rubrics/finance/2014/12/19/ic_news_114_451008 |date=31 ліпеня 2017 }}</ref> пры афіцыйным курсе ў 10 890 рублёў. У Гомелі курс продажу долара ў абменных пунктах вырас да 13 000 рублёў<ref>[http://naviny.by/rubrics/finance/2014/12/18/ic_news_114_450985/ Фотофакт. У цэнтры Гомелю еўра прадаюць па 15 тысяч] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160308000704/http://naviny.by/rubrics/finance/2014/12/18/ic_news_114_450985 |date=8 сакавіка 2016 }}</ref>. Насуперак запэўненням Аляксандра Лукашэнкі<ref>[http://news.tut.by/economics/428458.html Лукашэнка: Дэвальвацыі не будзе(18.12.2014)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141227190926/http://news.tut.by/economics/428458.html |date=27 снежня 2014 }}</ref> і Пятра Пракаповіча пра немагчымасць новай дэвальвацыі, днём 19 снежня Нацыянальны банк увёў «часовую» камісію ў 30 % на продаж валюты насельніцтву<ref>[http://people.onliner.by/2014/12/19/val-10 Экстраныя меры Нацбанка]</ref>. 29 снежня Нацыянальны банк зменшыў камісію да 20 %<ref>[http://www.nbrb.by/Press/?nId=1110 Аб зніжэнні памеру камісійнага збору пры куплі насельніцтвам замежнай валюты.]</ref>, адначасова дэвальваваўшы рубель на 7 %. За 2014 год агульная дэвальвацыя склала 24,7 % ==== Студзень 2015 года ==== 5 студзеня зноў была праведзена дэвальвацыя на 7,1 %. Адначасова камісія зніжана да 10 %.<ref>[http://www.nbrb.by/Press/?nId=1105&l=be Аб зніжэнні памеру камісійнага збору пры куплі насельніцтвам замежнай валюты]</ref> Курсы Br з 6 студзеня 2015 года (у дужках для параўнання — на 5 студзеня): * 1 долар ЗША — 12 740,00 (11 900,00) * 1 еўра — 15 230,00 (14 460,00) * 1 расійскі рубель — 218,00 (207,00) 8 студзеня праведзена чарговая дэвальвацыя на 7,5 %. Камісія за куплю валюты адменена:<ref name="autogenerated1">'''[http://www.nbrb.by/Press/?nId=1107&l=be Аб мерах грашова-крэдытнай палітыкі па стабілізацыі сітуацыі ў фінансавай сферы]'''</ref> Курсы Br з 9 студзеня 2015 года (у дужках для параўнання — на 8 студзеня): * 1 долар ЗША — 13 760,00 (12 800,00) * 1 еўра — 16 240,00 (15 300,00) * 1 расійскі рубель — 221,00 (209,50) 9 студзеня беларускі рубель дэвальваваны на 2,18 %. Нацбанк аднавіў выкарыстанне механізма прывязкі курса рубля да кошыка замежных валют. У структуры кошыка доля расійскага рубля павялічана да 40 працэнтаў, а долі еўра і долара ЗША зніжаны да 30 працэнтаў кожная.<ref name=autogenerated1 /> 12 студзеня беларускі рубель дэвальваваны на 1,78 %. 14 студзеня беларускі рубель дэвальваваны на 4,745 %. За месяц дэвальвацыя склала 29,4 %. ==== Лістапад 2015 года ==== 4 лістапада 2015 года было абвешчана пра правядзенне чарговай дэнамінацыі беларускага рубля. З 1 ліпеня 2016 года пачнецца абмен банкнотаў узору 2000 года на банкноты і манеты ўзору 2009 года ў суадносінах 10 000:1. Усяго ў абарачэнне будзе выпушчана 7 наміналаў банкнотаў (5, 10, 20, 50, 100, 200 і 500 рублёў), а таксама 8 наміналаў манет (1, 2, 5, 10, 20, 50 капеек і 1 і 2 рублі)<ref name="autogenerated2"/>. ==== Графік змены курса ў 1995—2016 гадах ==== Змена курса беларускага рубля ў адносінах да долара ЗША ў 1995—2016 гадах (усе курсы дадзены на 31 снежня кожнага года, а таксама на 30 чэрвеня 2016 года; лічбы да 1999 года ўключна дадзены з улікам дэнамінацыі 2000 года; у дужках — з улікам дэнамінацыі 2016 года)<ref>[http://nbrb.by/statistics/rates/ratesDaily.asp Афіцыйны курс беларускага рубля ў адносінах да замежных валют, які ўсталёўваецца Нацыянальным банкам Рэспублікі Беларусь]</ref>. <timeline> ImageSize = width:800 height:430 PlotArea = left:60 right:20 top:20 bottom:20 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.9,0.2,0.2) id:cobar2 value:rgb(0.2,0.2,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:21000 ScaleMajor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:linegrey PlotData = color:cobar width:30 align:left bar:1995 from:0 till:12 bar:1996 from:0 till:16 bar:1997 from:0 till:31 bar:1998 from:0 till:107 bar:1999 from:0 till:320 bar:2000 from:0 till:1180 bar:2001 from:0 till:1580 bar:2002 from:0 till:1920 bar:2003 from:0 till:2156 bar:2004 from:0 till:2170 bar:2005 from:0 till:2152 bar:2006 from:0 till:2140 bar:2007 from:0 till:2150 bar:2008 from:0 till:2200 bar:2009 from:0 till:2863 bar:2010 from:0 till:3000 bar:2011 from:0 till:8350 bar:2012 from:0 till:8570 bar:2013 from:0 till:9510 bar:2014 from:0 till:11850 bar:2014 from:11850 till:14000 color:cobar2 bar:2015 from:0 till:18569 bar:2016 from:0 till:20053 PlotData= textcolor:black fontsize:S bar:1995 at: 2 text: 11,5 shift:(-6,4) bar:1995 at: 1000 text: (0,00) shift:(-13) bar:1996 at: 2 text: 15,5 shift:(-6,4) bar:1996 at: 1000 text: (0,00) shift:(-13) bar:1997 at: 2 text: 30,7 shift:(-6,4) bar:1997 at: 1000 text: (0,00) shift:(-13) bar:1998 at: 2 text: 107 shift:(-7,4) bar:1998 at: 1000 text: (0,01) shift:(-13) bar:1999 at: 2 text: 320 shift:(-7,4) bar:1999 at: 1000 text: (0,03) shift:(-13) bar:2000 at: 2 text: 1180 shift:(-11,4) bar:2000 at: 1000 text: (0,12) shift:(-13) bar:2001 at: 2 text: 1580 shift:(-11,4) bar:2001 at: 1000 text: (0,16) shift:(-13) bar:2002 at: 2 text: 1920 shift:(-11,4) bar:2002 at: 1000 text: (0,19) shift:(-13) bar:2003 at: 2 text: 2156 shift:(-11,4) bar:2003 at: 1000 text: (0,22) shift:(-13) bar:2004 at: 2 text: 2170 shift:(-11,4) bar:2004 at: 1000 text: (0,22) shift:(-13) bar:2005 at: 2 text: 2152 shift:(-11,4) bar:2005 at: 1000 text: (0,22) shift:(-13) bar:2006 at: 2 text: 2140 shift:(-11,4) bar:2006 at: 1000 text: (0,21) shift:(-13) bar:2007 at: 2 text: 2150 shift:(-11,4) bar:2007 at: 1000 text: (0,22) shift:(-13) bar:2008 at: 2 text: 2200 shift:(-11,4) bar:2008 at: 1000 text: (0,22) shift:(-13) bar:2009 at: 2 text: 2863 shift:(-11,4) bar:2009 at: 1000 text: (0,29) shift:(-13) bar:2010 at: 2 text: 3000 shift:(-11,4) bar:2010 at: 1000 text: (0,30) shift:(-13) bar:2011 at: 2 text: 8350 shift:(-11,4) bar:2011 at: 1000 text: (0,84) shift:(-13) bar:2012 at: 2 text: 8570 shift:(-11,4) bar:2012 at: 1000 text: (0,86) shift:(-13) bar:2013 at: 2 text: 9510 shift:(-11,4) bar:2013 at: 1000 text: (0,95) shift:(-13) bar:2014 at: 2 text: 11850 shift:(-15,4) bar:2014 at: 13000 text: каля_14000_(+20%_камісія) shift:(-145,0) bar:2014 at: 1000 text: (1,19) shift:(-13) bar:2015 at: 2 text: 18569 shift:(-15,4) bar:2015 at: 1000 text: (1,86) shift:(-13) bar:2016 at: 2 text: 20053 shift:(-15,4) bar:2016 at: 1000 text: (2,01) shift:(-13) </timeline> == Манеты == {{main|Памятныя манеты Рэспублікі Беларусь}} Выпуск памятных манет пачаты 27 снежня 1996 года. Памятныя манеты з каштоўных і некаштоўных металаў чаканяцца, у сувязі з адсутнасцю ўласнага манетнага двара, за мяжой (у Германіі, Літве, Польшчы, Расіі і інш. краінах). Па ўмовах дэнамінацыі 2016 года выпушчаныя раней памятныя манеты не падлягаюць абмену і падлягаюць прыёму ва ўсе віды плацяжоў па намінальным кошце. === Манеты ўзору 2009 года (выпушчаны ў 2016 годзе) === З 1 ліпеня 2016 года, упершыню за ўсю гісторыю беларускага рубля, у сувязі з [[Дэнамінацыя ў Беларусі 2016 года|дэнамінацыяй]] у абарачэнне ўводзяцца манеты. Раней Беларусь была адной з нешматлікіх краін у свеце, дзе выпускаліся толькі памятныя манеты, якія фактычна не выкарыстоўваліся ў абарачэнні. Манеты былі адчаканены на Літоўскім манетным двары і [[Крэмніцкі манетны двор|Манетным двары Крэмніцы]]<ref name=producer>http://naviny.by/rubrics/finance/2015/11/10/ic_articles_114_190231/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160704082220/http://naviny.by/rubrics/finance/2015/11/10/ic_articles_114_190231 |date=4 ліпеня 2016 }} Новыя беларускія грошы зробленыя ў Еўрасаюзе</ref>. Усе манеты вырабленыя са [[сталь|сталі]]. Манеты да 5 капеек пакрытыя [[медзь|меддзю]]; 10, 20, 50 капеек — меддзю і [[латунь|латунню]]; 1 рубель — меддзю і [[нікель|нікелем]]. Манета вартасцю 2 рублі — [[Біметалічная манета|біметал]], цэнтр пакрыты меддзю і нікелем, кольца — меддзю і латунню. На [[аверс]]е ўсіх манет размешчаны відарыс [[Герб Беларусі|герба Рэспублікі Беларусь]] (узору 1995 года, на якім памылкова быў выяўлены шасціпялёсткавы [[лён]]), надпіс «БЕЛАРУСЬ» і год чаканкі. На [[рэверс (нумізматыка)|рэверсе]] — намінал манеты разам з рознымі арнаментамі. {|class="wikitable" style="font-size: 90%; width: 100%" !colspan="13"|Манеты Рэспублікі Беларусь (з 2016 года) |- !colspan="3"| Выява !rowspan="2"| Намінал !colspan="4"| Тэхнічныя параметры !colspan="3"| Апісанне !rowspan="2"| Год чаканкі !rowspan="2"| Дата выхаду |- ! Аверс ! Рэверс ! [[Гурт манеты|Гурт]] ! Дыяметр<br />(мм) ! Таўшчыня<br />(мм) ! Маса<br />(г) ! Склад ! Аверс ! Рэверс ! [[Гурт манеты|Гурт]] |- style="text-align:center;" | style="background:#000;"| [[Файл:1 kapeyka Belarus 2009 obverse.png|60px]] | style="background:#000;"| [[Файл:1 kapeyka Belarus 2009 reverse.png|60px]] | style="background:#000;"| [[Файл:1 kapeyka Belarus 2009 edge.png|6px]] | 1 капейка | 15 | rowspan="3"| 1,25 | 1,55 | rowspan="3"| Сталь, пакрытая меддзю | rowspan="7"| [[Герб Беларусі|Герб Рэспублікі Беларусь]], пад ім назва краіны, год чаканкі | rowspan="3"| Намінал, арнамент, які сімвалізуе багацце і дастатак | rowspan="3"| Роўны | rowspan="8"| 2009 | rowspan="8"| 1 ліпеня<br />2016 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;"| [[Файл:2 kapeykas Belarus 2009 obverse.png|70px]] | style="background:#000;"| [[Файл:2 kapeykas Belarus 2009 reverse.png|70px]] | style="background:#000;"| [[Файл:2 kapeykas Belarus 2009 edge.png|10px]] | 2 капейкі | 17,5 | 2,1 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;"| [[Файл:5 kapeykas Belarus 2009 obverse.png|79px]] | style="background:#000;"| [[Файл:5 kapeykas Belarus 2009 reverse.png|79px]] | style="background:#000;"| [[Файл:5 kapeykas Belarus 2009 edge.png|9px]] | 5 капеек | 19,8 | 2,7 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;"| [[Файл:10 kapeykas Belarus 2009 obverse.png|71px]] | style="background:#000;"| [[Файл:10 kapeykas Belarus 2009 reverse.png|71px]] | style="background:#000;"| [[Файл:10 kapeykas Belarus 2009 edge.png|10px]] | 10 капеек | 17,7 | 1,8 | 2,8 | rowspan="3"| Сталь, пакрытая меддзю і латунню | rowspan="3"| Намінал, арнамент, які сімвалізуе ўрадлівасць і жыццёвую сілу | rowspan="3"| Насечка з сегментамі |- style="text-align:center;" | style="background:#000;"| [[Файл:20 kapeykas Belarus 2009 obverse.png|81px]] | style="background:#000;"| [[Файл:20 kapeykas Belarus 2009 reverse.png|81px]] | style="background:#000;"| [[Файл:20 kapeykas Belarus 2009 edge.png|10px]] | 20 капеек | 20,35 | 1,85 | 3,7 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;"| [[Файл:50 kapeykas Belarus 2009 obverse.png|89px]] | style="background:#000;"| [[Файл:50 kapeykas Belarus 2009 reverse.png|89px]] | style="background:#000;"| [[Файл:50 kapeykas Belarus 2009 edge.png|12px]] | 50 капеек | 22,25 | 1,55 | 3,95 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;"| [[Файл:1 ruble Belarus 2009 obverse.png|85px]] | style="background:#000;"| [[Файл:1 ruble Belarus 2009 reverse.png|85px]] | style="background:#000;"| [[Файл:1 ruble Belarus 2009 edge.png|16px]] | 1 рубель | 21,25 | 2,3 | 5,6 | Сталь, пакрытая меддзю і [[Нікель|нікелем]] | rowspan="2"| Намінал, арнамент, які сімвалізуе імкненне да шчасця і свабоды | Насечка |- style="text-align:center;" | style="background:#000;"| [[Файл:2 rubles Belarus 2009 obverse.png|94px]] | style="background:#000;"| [[Файл:2 rubles Belarus 2009 reverse.png|94px]] | style="background:#000;"| [[Файл:2 rubles Belarus 2009 edge.png|14px]] | 2 рублі | 23,5 | 2,0 | 5,81 | Кольца — сталь, пакрытая меддзю і латунню, цэнтр — сталь, пакрытая меддзю і нікелем | У цэнтры Герб Рэспублікі Беларусь, па крузе ўгары — «БЕЛАРУСЬ», унізе — год чаканкі, пасярод іх — арнамент, які сімвалізуе багацце | Надпіс «БЕЛАРУСЬ», падзелены элементам нацыянальнага арнаменту |- |colspan="13" align="left"|<small>Маштаб малюнкаў — 4,0 пікселя на міліметр. |} == Банкноты == === Банкноты ўзору 1992—1999 гадоў === {|class="wikitable" style="font-size: 90%; text-align:center" !colspan="10"| Серыі 1992—1999 гадоў [http://www.nbrb.by/bel/CoinsBanknotes/Banknotes/OutOfCircl] |- !rowspan="2"| Год !colspan="2"| Выява !rowspan="2"| Намінал !rowspan="2"| Памеры (мм) !rowspan="2"| Асноўныя колеры !colspan="2"| Апісанне !rowspan="2"| Дата выхаду !rowspan="2"| Дата зняцця |- ! Пярэдні бок ! Адваротны бок ! Пярэдні бок ! Адваротны бок |- |rowspan="11"| 1992 |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1992-Bill-0.5-Obverse.jpg|105px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1992-Bill-0.5-Reverse.jpg|105px]] | <big>50 капеек |rowspan="11"| 105×53 | ружовы<br />чырвоны | выява [[Вавёрка звычайная|вавёркі]] |rowspan="11"| малюнак [[Пагоня (герб)|герба «Пагоня»]] |rowspan="8"| 25 мая<br />1992 |rowspan="20"| 1 студзеня<br />2001 |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1992-Bill-1-Obverse.jpg|105px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1992-Bill-1-Reverse.jpg|105px]] | <big>1 рубель | сіне-зялёны<br />блакітны | выява [[Заяц-русак|зайца]], які бяжыць |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1992-Bill-3-Obverse.jpg|105px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1992-Bill-3-Reverse.jpg|105px]] | <big>[[3 беларускія рублі|3 рублі]] | зялёны<br />аранжавы | выява [[Бабёр еўрапейскі|баброў]] |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1992-Bill-5-Obverse.jpg|105px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1992-Bill-5-Reverse.jpg|105px]] | <big>5 рублёў | сіні<br />ружовы | выява [[Воўк|ваўкоў]] |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1992-Bill-10-Obverse.jpg|105px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1992-Bill-10-Reverse.jpg|105px]] | <big>10 рублёў | зялёны<br />аранжавы | выява [[Рысь|рысі]] з рысянём |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1992-Bill-25-Obverse.jpg|105px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1992-Bill-25-Reverse.jpg|105px]] | <big>25 рублёў | чырвоны<br />карычневы | выява [[Лось|лася]] |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1992-Bill-50-Obverse.jpg|105px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1992-Bill-50-Reverse.jpg|105px]] | <big>50 рублёў | фіялетавы<br />ружовы | выява мядзведзя-[[барыбал]]а<ref>[http://www.minsk2000.to/vokrug/money/ Кароткая гісторыя беларускіх грошай]</ref> |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1992-Bill-100-Obverse.jpg|105px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1992-Bill-100-Reverse.jpg|105px]] | <big>100 рублёў | карычневы<br />буры | выява [[зубр]]а |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1992-Bill-200-Obverse.jpg|105px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1992-Bill-200-Reverse.jpg|105px]] | <big>200 рублёў | блакітны<br />карычневы | [[Прывакзальная плошча (Мінск)|Прывакзальная плошча]] ў Мінску |rowspan="2"| 8 снежня<br />1992 |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1992-Bill-500-Obverse.jpg|105px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1992-Bill-500-Reverse.jpg|105px]] | <big>500 рублёў | фіялетавы | [[Плошча Перамогі (Мінск)|Плошча Перамогі]] ў Мінску |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1992-Bill-1000-Obverse.jpg|105px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1992-Bill-1000-Reverse.jpg|105px]] |rowspan="2"| <big>1000 рублёў |rowspan="2"| зялёны<br />сіні<br />ружовы |rowspan="2"| [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі]] | 3 лістапада<br />1993 |- | 1998 |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1998-Bill-1000-Obverse.jpg|110px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1998-Bill-1000-Reverse.jpg|110px]] | 110×60 | вялікая выява ліку «1000» | 16 верасня<br />1998 |- | 1992 |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1992-Bill-5000-Obverse.jpg|105px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1992-Bill-5000-Reverse.jpg|105px]] |rowspan="2"| <big>5000 рублёў | 105×60 |rowspan="2"| ружовы<br />бэзавы |rowspan="2"| [[Траецкае прадмесце]] ў Мінску | выява герба «Пагоня» | 7 красавіка<br />1994 |- | 1998 |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1998-Bill-5000-Obverse.jpg|110px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1998-Bill-5000-Reverse.jpg|110px]] | 110×60 | вялікая выява ліку «5000» | 16 верасня<br />1998 |- | 1994 |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1994-Bill-20000-Obverse.jpg|150px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1994-Bill-20000-Reverse.jpg|150px]] | <big>20 000 рублёў |rowspan="6"| 150×69 | аранжавы<br />зялёны | [[Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь]] | выява герба «Пагоня» | 28 снежня<br />1994 |- | 1995 |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1995-Bill-50000-Obverse.jpg|150px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1995-Bill-50000-Reverse.jpg|150px]] | <big>50 000 рублёў | жоўты<br />карычневы | [[Холмская брама|Холмскія вароты ў Брэсцкай крэпасці]] | Мемарыял «[[Брэсцкая крэпасць]]» | 15 верасня<br />1995 |- | 1996 |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1996-Bill-100000-Obverse.jpg|150px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1996-Bill-100000-Reverse.jpg|150px]] | <big>100 000 рублёў | шэры | [[Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета Рэспублікі Беларусь]] | сцэна з балета «[[Выбранніца (балет)|Выбранніца]]» [[Яўген Аляксандравіч Глебаў|Яўгена Глебава]] | 17 кастрычніка<br />1996 |- | 1998 |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1998-Bill-500000-Obverse.jpg|150px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1998-Bill-500000-Reverse.jpg|150px]] | <big>500 000 рублёў | чырвоны | [[Палац культуры прафсаюзаў|Рэспубліканскі палац культуры прафсаюзаў]] у Мінску | скульптуры, умацаваныя на франтоне будынка | 1 снежня<br />1998 |- |rowspan="2"| 1999 |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1999-Bill-1000000-Obverse.jpg|150px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1999-Bill-1000000-Reverse.jpg|150px]] | <big>1 000 000 рублёў | блакітны | [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]] | фрагмент карціны [[Іван Фаміч Хруцкі|І. Хруцкага]] «Партрэт жонкі з кветкамі і фруктамі» | 30 красавіка<br />1999 |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1999-Bill-5000000-Obverse.jpg|150px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1999-Bill-5000000-Reverse.jpg|150px]] | <big>5 000 000 рублёў | фіялетавы | [[Мінскі палац спорту|Палац спорту]] ў Мінску | спартыўны комплекс «[[Цэнтр алімпійскай падрыхтоўкі Раўбічы|Раўбічы]]» | 6 верасня<br />1999 |- |colspan="10" align="left"|<small>Маштаб малюнкаў — 1,0 пікселя на міліметр. |+ |} === Банкноты ўзору 2000 года === {|class="wikitable" style="font-size: 90%; text-align:center" !colspan="9"| Серыя 2000 года [http://www.nbrb.by/bel/CoinsBanknotes/BankNotes] |- !colspan="2"| Выява !rowspan="2"| Намінал (рублёў) !rowspan="2"| Памеры (мм) !rowspan="2"| Асноўныя колеры !colspan="2"| Апісанне !rowspan="2"| Дата выхаду !rowspan="2"| Дата зняцця |- ! Пярэдні бок ! Адваротны бок ! Пярэдні бок ! Адваротны бок |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-2000-Bill-1-Obverse.jpg|110px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-2000-Bill-1-Reverse.jpg|110px]] | <big>1 |rowspan="3"| 110×60 | зялёны | [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі]] | вялікая выява лічбы «1» |rowspan="9"| 1 студзеня<br />2000 | 1 красавіка<br />2003<ref>[http://www.nbrb.by/Press/?nId=98 Спыняецца выпуск у абарачэнне білетаў Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь вартасцю 1 рубель узору 2000 года]</ref> |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-2000-Bill-5-Obverse.jpg|110px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-2000-Bill-5-Reverse.jpg|110px]] | <big>5 | ружовы | [[Траецкае прадмесце]] ў Мінску | вялікая выява лічбы «5» | 1 снежня<br />2004<ref>[http://www.nbrb.by/Press/?nId=199 Спыняецца выпуск у абарачэнне білетаў Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь вартасцю 5 рублёў узору 2000 года]</ref> |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-2000-Bill-10-Obverse.jpg|110px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-2000-Bill-10-Reverse.jpg|110px]] | <big>10 | фіялетавы | стары будынак [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі|Нацыянальнай бібліятэкі Рэспублікі Беларусь]] | вялікая выява лічбы «10» |rowspan="2"| 1 сакавіка<br />2013<ref name="vyv">[http://www.rbc.ru/rbcfreenews/20120901015000.shtml Нацбанк Беларусі спыняе выпуск банкнот наміналам 10 і 20 беларускіх рублёў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170909115754/http://www.rbc.ru/rbcfreenews/20120901015000.shtml |date=9 верасня 2017 }}</ref> |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-2000-Bill-20-Obverse.jpg|150px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-2000-Bill-20-Reverse.jpg|150px]] | <big>20 |rowspan="3"| 150×69 | светла-карычневы | [[Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь]] | Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-2000-Bill-50-Obverse.jpg|150px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-2000-Bill-50-Reverse.jpg|150px]] | <big>50 | чырвоны | [[Холмская брама|Холмскія вароты ў Брэсцкай крэпасці]] | Мемарыял «[[Брэсцкая крэпасць]]» | 1 ліпеня<br />2015<ref>[http://www.nbrb.by/Press/?nId=1070 НБРБ: Аб вывадзе з абарачэння банкнотаў Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь наміналам 50 рублёў]</ref> |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:100-rubles-Belarus-2000-f.jpg|150px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:100-rubles-Belarus-2000-b.jpg|150px]] | <big>100 | зялёны | [[Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета Рэспублікі Беларусь]] | сцэна з балета «[[Выбранніца (балет)|Выбранніца]]» [[Яўген Аляксандравіч Глебаў|Яўгена Глебава]] |rowspan="9"| 1 студзеня<br />2017 |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-2000-Bill-500-Obverse.jpg|150px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-2000-Bill-500-Reverse.jpg|150px]] | <big>500 |rowspan="8"| 150×74 | карычневы | [[Палац культуры прафсаюзаў|Рэспубліканскі палац культуры прафсаюзаў]] у Мінску | скульптуры, умацаваныя на франтоне будынка |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:1000-rubles-Belarus-2000-f.jpg|150px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:1000-rubles-Belarus-2000-b.jpg|150px]] | <big>1000 | блакітны | [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]] | фрагмент карціны [[Іван Фаміч Хруцкі|І. Ф. Хруцкага]] «Партрэт жонкі з кветкамі і фруктамі» (1838) |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:5000-rubles-Belarus-2000-f.jpg|150px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:5000-rubles-Belarus-2000-b.jpg|150px]] | <big>5000 | фіялетавы | [[Мінскі палац спорту|Палац спорту]] ў Мінску | Спартыўны комплекс «[[Раўбічы]]» |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:10000-rubles-Belarus-2000-f.jpg|150px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:10000-rubles-Belarus-2000-b.jpg|150px]] | <big>10 000 | ружовы | панарама [[Віцебск]]а | [[Летні амфітэатр]] у Віцебску | 16 красавіка<br />2001 |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:20000-rubles-Belarus-2000-f.jpg|150px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:20000-rubles-Belarus-2000-b.jpg|150px]] | <big>20 000 | аліўкавы | [[Палац Румянцавых — Паскевічаў]] у [[Гомель|Гомелі]] | Гомельскі палац у XIX ст. на карціне [[Адам Ідзкоўскі|А. Ідзкоўскага]] | 21 студзеня<br />2002 |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:50000-rubles-Belarus-2000-f.jpg|150px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:50000-rubles-Belarus-2000-b.jpg|150px]] | <big>50 000 | блакітны | [[Мірскі замак]] ([[Гродзенская вобласць]]) | калаж з дэкаратыўных элементаў замка | 20 снежня<br />2002 |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:100000-rubles-Belarus-2000-f.jpg|150px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:100000-rubles-Belarus-2000-b.jpg|150px]] | <big>100 000 | аранжавы | [[Нясвіжскі замак]] | карціна [[Напалеон Орда|Напалеона Орды]] «Нясвіжскі замак» | 15 ліпеня<br />2005 |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:200000-rubles-Belarus-2000-f.jpg|150px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:200000-rubles-Belarus-2000-b.jpg|150px]] | <big>200 000 | зялёны<br />аранжавы | [[Магілёўскі абласны мастацкі музей імя Паўла Масленікава|Магілёўскі абласны мастацкі музей імя Масленікава]] | калаж з дэкаратыўных элементаў будынка музея | 12 сакавіка<br />2012 |- |colspan="9" align="left"|<small>Маштаб малюнкаў — 1,0 пікселя на міліметр. |+ |} === Банкноты ўзору 2000 года (мадыфікацыя 2010 года) === У 2010 годзе, пасля прыняцця новай арфаграфіі, на 50-рублёвай і 50 000-рублёвай банкнотах узору 2000 года слова ''пяцьдз'''е'''сят'' стала змяшчаць арфаграфічную памылку, варта пісаць ''пяцьдз'''я'''сят''<ref>[http://www.belaruspartisan.org/bp-forte/?newsPage=0&news=70484&backPage=13&page=100 Беларускі Партызан, У Беларусі ходзяць грошы з памылкамі!] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140902204801/http://www.belaruspartisan.org/bp-forte/?newsPage=0&news=70484&backPage=13&page=100 |date=2 верасня 2014 }}</ref><ref>[http://telegraf.by/2010/10/maladi-front-trebuet-ot-nacbanka-izmenit--nadpisi-na-den-gax.html «Малады Фронт» патрабуе ад Нацбанка змяніць надпісы на грошах]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Для прывядзення надпісаў на гэтых банкнотах у адпаведнасць з новымі правіламі беларускай арфаграфіі 29 снежня 2010 года былі ўведзены ў абарачэнне банкноты Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь наміналам 50 і 50 000 рублёў узору 2000 года мадыфікацыі 2010 года. Малюнак пярэдняга і адваротнага бакоў, каляровая гама і памер новых мадыфікаваных банкнотаў засталіся такімі ж, як і ў банкнотаў адпаведнага наміналу ўзору 2000 года. Новыя банкноты маюць наступныя адрозненні: абазначэнне наміналу, размешчанае на пярэднім і адваротным баках банкнота, надрукавана па новых правілах беларускай арфаграфіі — ''пяцьдз'''я'''сят'' замест ''пяцьдз'''е'''сят''. На банкноце наміналам 50 рублёў адсутнічае палімерная празрыстая нітка з тэкстам «НБРБ». На банкноце наміналам 50 000 рублёў палімерная празрыстая нітка з тэкстам «НБРБ» была заменена металізаванай ахоўнай ніткай. Пры разглядзе банкнота на прасвет ахоўная нітка мае выгляд скразной цёмнай паласы. Выпушчаныя раней банкноты ўзору 2000 года па-ранейшаму застаюцца законным плацежным сродкам Рэспублікі Беларусь і абавязковыя да прыёму па намінальным кошце. {|class="wikitable" style="font-size: 90%; text-align:center" !colspan="9"| Серыя 2010 года |- !colspan="2"| Выява !rowspan="2"| Намінал<br />(рублёў) !rowspan="2"| Памеры<br />(мм) !rowspan="2"| Асноўны колер !colspan="2"| Апісанне !rowspan="2"| Дата выхаду !rowspan="2"| Дата зняцця |- ! Пярэдні бок ! Адваротны бок ! Пярэдні бок ! Адваротны бок |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-2010-Bill-50-Obverse.jpg|150px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-2010-Bill-50-Reverse.jpg|150px]] | <big>50 | 150×69 | чырвоны | [[Холмская брама|Холмскія вароты ў Брэсцкай крэпасці]] | Мемарыял «[[Брэсцкая крэпасць]]» |rowspan="2"| 29 снежня<br />2010 | 1 ліпеня<br />2015 |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:50000-rubles-Belarus-2010-f.jpg|150px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:50000-rubles-Belarus-2010-b.jpg|150px]] | <big>50 000 | 150×74 | блакітны | [[Мірскі замак]] ([[Гродзенская вобласць]]) | калаж з дэкаратыўных элементаў замка | 1 студзеня<br />2017 |- |colspan="9" align="left"|<small>Маштаб малюнкаў — 1,0 пікселя на міліметр. |+ |} === Банкноты ўзору 2000 года (мадыфікацыя 2011 года) === З мэтай узмацнення ахоўных прыкмет і ўдасканалення візуальных элементаў абароны на банкнотах Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь наміналам 500, 1000, 10 000 і 20 000 рублёў узору 2000 года 15 сакавіка 2011 года ўводзяцца ў абарачэнне банкноты Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь наміналам 500, 1000, 10 000 і 20 000 рублёў, 25 ліпеня 2011 года — банкнот наміналам 5000 рублёў, 5 верасня 2011 года — банкнот наміналам 100 рублёў узору 2000 мадыфікацыі 2011 года. Малюнак пярэдняга і адваротнага бакоў, каляровая гама і памер новых мадыфікаваных банкнотаў засталіся такімі ж, як і ў банкнотаў адпаведнага наміналу ўзору 2000 года. Новыя банкноты (акрамя 100 рублёў) маюць наступныя адрозненні: замест палімернай празрыстай ніткі з тэкстам «НБРБ» у паперу ўведзена металізаваная ахоўная нітка. Пры разглядзе банкнота на прасвет ахоўная нітка мае выгляд скразной цёмнай паласы. Менавіта таму банкноты новага ўзору не апазнаюцца кававымі апаратамі. У масе паперы банкнота наміналам 100 рублёў ахоўная нітка была прыбрана. Мадыфікаваныя банкноты, якія ўводзяцца ў абарачэнне, з’яўляюцца законным плацежным сродкам Рэспублікі Беларусь і абавязковыя да прыёму па намінальным кошце ва ўсе віды плацяжоў без усякіх абмежаванняў. Банкноты Нацыянальнага банка ўзору 2000 года наміналам 100, 500, 1000, 5000, 10 000 і 20 000 рублёў нароўні з мадыфікаванымі банкнотамі застаюцца ў абарачэнні на тэрыторыі Рэспублікі Беларусь. {|class="wikitable" style="font-size: 90%; text-align:center" ! colspan="9"| Серыя 2011 года |- !colspan="2"| Выява !rowspan="2"| Намінал (рублёў) !rowspan="2"| Памеры (мм) !rowspan="2"| Асноўны колер !colspan="2"| Апісанне !rowspan="2"| Дата выхаду !rowspan="2"| Дата зняцця |- ! Пярэдні бок ! Адваротны бок ! Пярэдні бок ! Адваротны бок |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:100-rubles-Belarus-2011-f.jpg|150px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:100-rubles-Belarus-2011-b.jpg|150px]] | <big>100 | 150×69 | зялёны | [[Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета Рэспублікі Беларусь]] | сцэна з балета «[[Выбранніца (балет)|Выбранніца]]» [[Яўген Аляксандравіч Глебаў|Яўгена Глебава]] | 5 верасня<br />2011 | rowspan="6"| 1 студзеня<br />2017 |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-2011-Bill-500-Obverse.jpg|150px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-2011-Bill-500-Reverse.jpg|150px]] | <big>500 |rowspan="5"| 150×74 | карычневы | [[Палац культуры прафсаюзаў|Рэспубліканскі палац культуры прафсаюзаў]] у Мінску | скульптуры, умацаваныя на франтоне будынка |rowspan="2"| 15 сакавіка<br />2011 |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-2011-Bill-1000-Obverse.jpg|150px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:1000-rubles-Belarus-2011-b.jpg|150px]] | <big>1000 | блакітны | [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]] | фрагмент карціны [[Іван Фаміч Хруцкі|І. Хруцкага]] «Партрэт жонкі з кветкамі і фруктамі» |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:5000-rubles-Belarus-2011-f.jpg|150px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:5000-rubles-Belarus-2011-b.jpg|150px]] | <big>5000 | фіялетавы | [[Палац спорту (Мінск)|Палац спорту]] ў Мінску | Спартыўны комплекс «[[Раўбічы]]» | 25 ліпеня<br />2011 |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:10000-rubles-Belarus-2011-f.jpg|150px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:10000-rubles-Belarus-2011-b.jpg|150px]] | <big>10 000 | ружовы | панарама [[Віцебск]]а | [[Летні амфітэатр]] у [[Віцебск]]у |rowspan="2"| 15 сакавіка<br />2011 |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:20000-rubles-Belarus-2011-f.jpg|150px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-2011-Bill-20000-Reverse.jpg|150px]] | <big>20 000 | аліўкавы | [[Палац Румянцавых — Паскевічаў]] у [[Гомель|Гомелі]] | Гомельскі палац у XIX ст. на карціне [[Адам Ідзкоўскі|А. Іздкоўскага]] |- |colspan="9" align="left"|<small>Маштаб малюнкаў — 1,0 пікселя на міліметр. |+ |} === Банкноты ўзору 2009 года (выпушчаны ў 2016 годзе) === У сувязі з правядзеннем дэнамінацыі з 1 ліпеня 2016 года ўводзяцца банкноты новага ўзору<ref name="autogenerated2">[http://www.nbrb.by/Press/?nId=1203&l=be Аб правядзенні з 1 ліпеня 2016 г. дэнамінацыі беларускага рубля] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160508014913/http://www.nbrb.by/Press/?nId=1203&l=be |date=8 мая 2016 }}</ref>. Кожны банкнот прысвечаны адной з абласцей Беларусі і гораду Мінску. Адпаведнасць вобласці наміналу банкнотаў вызначана ў алфавітным парадку. Выява банкнота наміналам 5 рублёў прысвечана [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]], 10 рублёў — [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]], 20 рублёў — [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]], 50 рублёў — [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]], 100 рублёў — [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], 200 рублёў — [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]], 500 рублёў — гораду Мінску. Купюры аддрукаваны фірмай «[[De La Rue|Thomas De La Rue]]»<ref name=producer /> — адным з сусветных лідараў валютнай індустрыі па вытворчасці банкнотаў, каштоўных папер, банкаўскага абсталявання ў [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]. Новыя грошы былі гатовыя яшчэ ў 2008—2009 гадах, але тады ўвесці іх у абарачэнне не дазволіў крызіс. Вырабленыя грашовыя знакі былі перададзеныя ў Цэнтральнае сховішча Нацыянальнага банка. З улікам часу вырабу новыя беларускія рублі маюць пэўныя асаблівасці. У прыватнасці, на банкнотах узору 2009 года, якія выпускаюцца ў абарачэнне, размешчана факсіміле подпісу П. П. Пракаповіча, які займаў на той момант пасаду Старшыні Праўлення Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь<ref name=autogenerated2 />. Акрамя таго, на новай банкноце наміналам 50 рублёў размешчаны надпіс «пяцьдзесят», што не адпавядае правілам беларускай арфаграфіі, якія дзейнічаюць цяпер. У адпаведнасці з Законам Рэспублікі Беларусь ад 23 ліпеня 2008 года № 420-З «Аб правілах беларускай арфаграфіі і пунктуацыі» гэта слова павінна пісацца праз літару «я» ў другім складзе — «пяцьдзясят». Пры ажыццяўленні Нацыянальным банкам наступных заказаў на выраб новых банкнотаў названыя неадпаведнасці будуць ліквідаваны<ref name=autogenerated2 />. {|class="wikitable" style="font-size: 90%; text-align:center" ! colspan="8" | Серыя 2009 года |- !colspan="2"| Выява !rowspan="2"| Намінал (рублёў) !rowspan="2"| Памеры (мм) !rowspan="2"| Асноўныя колеры !colspan="2"| Апісанне !rowspan="2"| Дата выхаду |- ! Пярэдні бок ! Адваротны бок ! Пярэдні бок ! Адваротны бок |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:5 Belarus 2009 front.jpg|135px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:5 Belarus 2009 back.jpg|135px]] | <big>5 | 135×72 | аранжавы<br />карычневы | [[Камянецкая вежа]], [[Камянец]], Брэсцкая вобласць | калаж на тэму першых славянскіх паселішчаў:<br />фрагмент скуранога пояса, драўлянае кола, малюнак [[дзяцінец|дзядзінца]] «[[Археалагічны музей «Бярэсце»|Бярэсце]]» | rowspan="7" |1 ліпеня<br />2016 |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:10 Belarus 2009 front.jpg|139px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:10 Belarus 2009 back.jpg|139px]] | <big>10 | 139×72 | блакітны<br />сіні | [[Спаса-Праабражэнская царква (Полацк)|Спаса-Праабражэнская царква]], [[Полацк]], Віцебская вобласць | калаж на тэму асветніцтва і кнігадрукавання:<br />кнігі, знак [[Францыск Скарына|Ф. Скарыны]], [[крыж Ефрасінні Полацкай|крыж Еўфрасінні Полацкай]], фрагмент арнаменту |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:20 Belarus 2009 front.jpg|143px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:20 Belarus 2009 back.jpg|143px]] | <big>20 | 143×72 | жоўты<br />цёмна-шэры | Палац Румянцавых — Паскевічаў, [[Гомель]], Гомельская вобласць | калаж на тэму духоўнасці:<br />звон, [[Тураўскае Евангелле]], старажытны горад [[Тураў]], фрагменты разьбы |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:50 Belarus 2009 front.jpg|147px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:50 Belarus 2009 back.jpg|147px]] | <big>50 | 147×72 | светла-зялёны<br />аранжавы | Мірскі замак, [[Мір (Карэліцкі раён)|Мір]], Гродзенская вобласць | калаж на тэму мастацтва:<br />[[Ліра (музычная прылада)|ліра]] і лаўровыя галіны, пяро, папера, [[нотны стан]] |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:100 Belarus 2009 front.jpg|151px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:100 Belarus 2009 back.jpg|151px]] | <big>100 | 151×72 | смарагдавы<br />аранжавы | Нясвіжскі замак, [[Нясвіж]], Мінская вобласць | калаж на тэму тэатра і народных свят:<br />скрыпка, бубен, [[жалейка]], [[Слуцкі пояс|слуцкія паясы]] і знакі народных свят «Калядная зорка», каза, тэатр «[[Батлейка]]» |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:200 Belarus 2009 front.jpg|155px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:200 Belarus 2009 back.jpg|155px]] | <big>200 | 155×72 | фіялетавы<br />ружовы | [[Магілёўскі абласны мастацкі музей імя Паўла Масленікава|Магілёўскі абласны мастацкі музей ім. Масленікава]], [[Магілёў]], Магілёўская вобласць | калаж на тэму рамяства і горадабудаўніцтва:<br />залаты ключ і пячатка Магілёва, пячная кафля, фрагменты каваных кратаў |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:500 Belarus 2009 front.jpg|159px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:500 Belarus 2009 back.jpg|159px]] | <big>500 | 159×72 | ружовы<br />бірузовы | [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі|Нацыянальная бібліятэка Рэспублікі Беларусь]], Мінск | калаж на тэму літаратуры:<br />пяро, чарніліца, вокладкі кніг, ліст папаратніку |- |colspan="8" align="left"|<small>Маштаб малюнкаў — 1,0 пікселя на міліметр. |+ |} === Памятныя банкноты === 1 студзеня 2001 года тыражом у 5500 асобнікаў быў выпушчаны памятны банкнот наміналам 20 рублёў узору 2000 года, прысвечаны 10-годдзю Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь. Банкнот пагашаны спецыяльным штампам з прыпрасаванай фольгі ў выглядзе лагатыпа «НБРБ» з віньеткай і лічбамі «1991 — 2001», размешчанымі ў правай частцы пярэдняга боку банкнота, і змешчаны ў буклет. 1 кастрычніка 2001 года Нацыянальны банк выпусціў абмежаваным тыражом у 2500 асобнікаў набор банкнотаў «Міленіум», прысвечаны [[III тысячагоддзе|трэцяму тысячагоддзю]]. Набор змяшчае 10 банкнотаў узору 2000 года: наміналам 1, 5, 10, 20, 50, 100, 500, 1000, 5000 і 10 000 рублёў. Банкноты вартасцю 20 — 10 000 рублёў пагашаны на адваротным баку спецыяльным надпісам-штампам чырвонага колеру «MILLENIUM». На банкнотах наміналам 1 — 10 рублёў такі штамп адсутнічае. Банкноты аб’яднаны ў камплект з аднолькавымі серыйнымі нумарамі «аа 0000001 — аа 0002500» і спакаваны ў канверт сіняга колеру. 22 мая 2003 года НБРБ выпусціў памятны банкнот наміналам 50 тысяч рублёў узору 2000 года, прысвечаны ўключэнню [[Мірскі замак|замкавага комплексу «Мір»]] у спіс [[Сусветная спадчына|Сусветнай спадчыны ЮНЭСКА]]. Банкнот змешчаны ў спецыяльны буклет, тыраж выпуску — 1000 асобнікаў. Серыйныя нумары банкнотаў — «аа 0000001 — аа 0001000». Афармленне не адрозніваецца ад звычайнага. 1 снежня 2010 года выпушчаны памятны банкнот наміналам 20 тысяч рублёў узору 2000 года, прысвечаны 20-годдзю Нацыянальнага банка. У левай частцы пярэдняга боку банкнота нанесена галаграма з надпісам «НБ 20 год 1991—2011». Банкнот змешчаны ў спецыяльны буклет. Тыраж выпуску — 3 тысячы асобнікаў. == Знак беларускага рубля == [[Файл:BYR symbol.gif|70px|left]] Да 2005 года для кароткага абазначэння беларускага рубля выкарыстоўваліся традыцыйныя для слова «рубель» скарачэння — '''р.''' і '''руб.''' У маі 2005 года праўленне [[Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь]] зацвердзіла новы [[знакі валют|знак нацыянальнай валюты]]. {{пачатак цытаты}} '''''11.05.2005''''' '''''Праўленнем Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь зацверджаны графічны знак нацыянальнай грашовай адзінкі — беларускага рубля.''''' ''Яго ідэя зводзілася да стварэння ўласнага абазначэння нацыянальнай валюты Беларусі, арыгінальнага, вядомага і запамінальнага знака, які можна было б лёгка выкарыстоўваць як пры камп’ютарным наборы, так і пры напісанні тэксту ад рукі.'' ''Графічны знак беларускага рубля ўяўляе сабою ў выглядзе дзвюх літар лацінскага алфавіту '''«Br»''', дзе '''В''' — беларускі, '''r''' — рубель.'' ''Нацыянальны банк рэкамендаваў банкам, небанкаўскім крэдытна-фінансавым арганізацыям Рэспублікі Беларусь, іншым юрыдычным і фізічным асобам выкарыстоўваць дадзены графічны знак у якасці ўказання на афіцыйную грашовую адзінку — беларускі рубель (як перад, так і пасля наміналу (вартасці) беларускага рубля) — пры вытворчасці, размяшчэнні і распаўсюджванні рэкламы на рынках тавараў, прац і паслуг, інфармацыйных, даведачных матэрыялаў, а таксама ў іншых мэтах.'' {{канец цытаты|крыніца=Поўны тэкст прэс-рэлізу Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь<ref>[http://www.nbrb.by/Press/Print/?nId=247 Прэс-рэліз] Кіраванні інфармацыі [[Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь]] ад 11.05.2005 г.</ref>}} Знак '''Br''' актыўна выкарыстоўваецца на сайтах самога Нацыянальнага банка рэспублікі, а таксама шэрагу беларускіх камерцыйных банкаў. У дзелавым абароце па-ранейшаму часцей сустракаюцца традыцыйныя скарачэнні '''р.''' і '''руб.''' == Цікавыя факты == * Самы дарагі беларускі банкнот быў прададзены за 3000 долараў. Гэты кошт заплацілі на аўкцыёне за купюру 5000 рублёў узору 2000 года серыі АГ. * На банкноце ў 1 рубель узору 1992 года быў намаляваны заяц, таму і новая беларуская грашовая адзінка ў цэлым неадкладна атрымала ў народзе назву ''зайчык''. Сам малюнак [[Заяц-русак|зайца-русака]] быў ўзяты з кнігі «Звяры і птушкі нашай краіны», выпушчанай у 1957 годзе, пазней будучага «беларускага» зайчыка змясцілі на 20-капеечную паштовую марку серыі «Фаўна СССР», а ў 1975 годзе гэты заяц-русак апынуўся на запалкавай этыкетцы серыі «Белавежская пушча»<ref name="kp-20120223" />. * Своеасаблівы выпадак двухмоўя ўяўляе сабою банкнот вартасцю [[500 рублёў]] узору 1992 года. Службовыя надпісы на банкноце выкананы на беларускай мове. На пярэднім баку банкнота намалявана [[Плошча Перамогі (Мінск)|плошча Перамогі]] ў Мінску разам з першымі двума словамі [[лозунг]]а на рускай мове «Подвиг народа бессмертен», які выкладзены на адным з паўкруглых будынкаў, што абрамляюць плошчу, і з’яўляецца адной з «візітных картак» Мінска. Газета «Гарадзенскі кірмаш», якая паведаміла пра дадзены факт у адным з ліпеньскіх нумароў 1994 года, адзначыла, што дзякуючы гэтаму двухмоўю банкнот хутка ператвараецца ў каштоўны экспанат [[баністыка|баністычных]] калекцый. * Іншымі прыкладамі беларускага двухмоўя з’яўляюцца банкноты вартасцю ў 50 000 рублёў узору 2000 года і ўзору 2000 года (мадыфікацыя 2010 года). На адваротным баку купюры ў мікратэксце замест надпісу «МІРСКІ ЗАМАК» напісана «МИРСКІ ЗАМАК», што з’яўляецца арфаграфічнай памылкай. Аднак у Нацыянальным банку гэты факт пракаментавалі як адну з абарон ад фальшываманетчыкаў, так званую «графічную пастку»<ref>[http://dengi.onliner.by/2012/02/23/fotofakt-na-kupyure-v-50-000-rublej-mikrotekst-mirski-zamak-napisan-s-oshibkoj Фотофакт: на купюры ў 50 000 рублёў мікратэкст «МІРСКІ ЗАМАК» напісаны з памылкай — Грошы onliner.by]</ref>. Хоць на сайце Нацбанка Рэспублікі Беларусь у частцы, дзе растлумачваецца, як выглядае грашовы знак, паказаны мікратэкст «МІРСКІ ЗАМАК»<ref>[http://www.nbrb.by/bel/CoinsBanknotes/BankNotes?id=40 Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь. Банкноты Нацыянальнага банка ўзору 2000 года, якія знаходзяцца ў абарачэнні. Намінал: 50 000 рублёў]{{Недаступная спасылка}}</ref><ref>[http://www.nbrb.by/bel/CoinsBanknotes/BankNotes?id=68 Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь. Банкноты Нацыянальнага банка ўзору 2000 года, якія знаходзяцца ў абарачэнні. Намінал: 50 000 рублёў (мадыфікацыя 2010 года)]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Таксама вядома, што арфаграфічная памылка не можа з’яўляцца графічнай пасткай<ref>[http://deep2000.ru/dictionary/list.php?SECTION_ID=485 В. М. Іёнаў «Апрацоўка наяўнасці: банкаўская тэхніка і тэхналогіі», В. М. Іёнаў «Увагу, грошы»]</ref>. * Малюнак будынка, намаляванага на 10-рублёвай банкноце ўзору 2000 года, падпісаны як [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі|Нацыянальная бібліятэка]], хоць такім ужо і не з’яўляецца (з 2006 года). * Да моманту прыняцця рашэння аб зацвярджэнні «ўласнага… арыгінальнага, вядомага і запамінальнага» графічнага знака беларускага рубля якраз такі самы знак ('''Br''') ужо выкарыстоўваўся для абазначэння [[Эфіопскі быр|эфіопскага быра]]. * На банкноце наміналам у 100 000 рублёў 2000 года на рэверсе намалявана рэпрадукцыя карціны [[Напалеон Орда|Напалеона Орды]] «Нясвіжскі замак». Спачатку замак на банкноце малявалі з праваслаўнымі крыжамі на даху замка, хоць на арыгінале карціны Напалеона Орды былі намаляваны радавыя арлы. Пасля таго як баністы паказалі на недакладнасць, Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь выправіў памылку. * На купюры ў 50 рублёў 1992 года намаляваны мядзведзь барыбал, які ў Беларусі ніколі не вадзіўся. * У 2016-м годзе на буйным амерыканскім аўкцыёне, які праводзіцца Stack’s Bowers Galleries быў выстаўлены ўнікальны лот, які з’яўляецца своеасаблівай гістарычнай рэліквіяй для Беларусі. Са стартам $6000 быў выстаўлены поўны набор банкнот-узораў беларускіх банкнот з партрэтам Янкі Купалы і Францыска Скарыны, гербам Пагоня і Бел-чырвона-белым сцягам. Гэтыя банкноты былі надрукаваныя ў 1994 годзе ў Германіі кампаніяй Giesecke & Devrient, але з-за змены дзяржаўнай сімволікі ў 1995-м годзе тыраж гэтых банкнот быў знішчаны.<ref>http://m.nashaniva.by/articles/176069/</ref> == Рэжым валютнага курса == {{Таксама|Рэжым валютнага курса}} З 2009 года для падтрымання курса нацыянальнай валюты выкарыстоўваецца рэжым, пры якім беларускі рубель прывязаны да валютнага кошыка (долар ЗША, еўра, расійскі рубель) у суадносінах 3891:1. Дапушчальны дыяпазон ваганняў курса складае +/- 5 %.<ref>[http://www.nbrb.by/statistics/Rates/CurrBasket/ Афіцыйны курс беларускага рубля ў адносінах да замежных валют і кошыку замежных валют | Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь<!-- Загаловак дададзены ботам -->]</ref> == Гл. таксама == * [[Памятныя манеты Беларусі]] * [[Эканоміка Беларусі]] * [[Рублёвая зона]] == Зноскі == {{reflist|2}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Banknotes of Belarus}} * [http://www.nbrb.by/bel Нацыянальны Банк Рэспублікі Беларусь] * [http://www.nbrb.by/bel/statistics/Rates/RatesDaily.asp Афіцыйны курс беларускага рубля ў адносінах да замежных валют, які ўстанаўліваецца Нацыянальным банкам Рэспублікі Беларусь штодзённа(даступны архіў)] * [https://archive.today/20121127164703/belstat.gov.by/homep/ru/indicators/prices.htm Індэксы коштаў па асобных галінах эканомікі] — Міністэрства статыстыкі і аналізу Рэспублікі Беларусь * [http://www.kp.ru/daily/25840.3/2811879/ Расследаванне «КП»: беларускага «зайчыка» спісалі з дзіцячай кніжкі!] * [http://belbonistika.com Беларуская баністыка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180919201153/http://belbonistika.com/ |date=19 верасня 2018 }} {{Беларусь у тэмах}} {{Еўрапейскія валюты}} {{Эканоміка Беларусі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Валюты]] [[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (пасля 1990 года)]] [[Катэгорыя:Грошы Беларусі]] 80nhb2lcfejgjkl34xj1c2ui61ppr1d 0 27369 5150776 5084413 2026-06-05T03:38:15Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5150776 wikitext text/x-wiki {{Зборная краіны па футболе | Назва = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} | Лагатып = АБФФ.png | Шырыня = 170px | Мянушкі = ''Белыя крылы''<ref>[https://www.svaboda.org/a/27953119.html «Белыя крылы» для заўзятараў] // svaboda.org</ref> | Канфедэрацыя = [[УЕФА]] ([[Еўропа]]) | Федэрацыя = [[Беларуская федэрацыя футбола]] | Трэнер = [[Віктар Ганчарэнка]] | Капітан = [[Яўген Яблонскі]] | Найбольшая кол-ць гульняў = [[Аляксандр Кульчы]] (102) | Лепшы бамбардзір = [[Максім Рамашчанка]] (20) | Хатні стадыён = [[Нацыянальны футбольны стадыён (Мінск)|Нацыянальны футбольны стадыён]] | Код ФІФА = BLR <!-- Форма --> | pattern_la1 = _blr20h | pattern_b1 = _blr20h | pattern_ra1 = _blr20h | pattern_sh1 = _blr20h | pattern_so1 = _blr20h | leftarm1 = FFFFFF | body1 = FFFFFF | rightarm1 = FFFFFF | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FFFFFF | pattern_la2 = _blr20a | pattern_b2 = _blr20a | pattern_ra2 = _blr20a | pattern_sh2 = _blr20a | pattern_so2 = _whitetop | leftarm2 = EE0000 | body2 = EE0000 | rightarm2 = EE0000 | shorts2 = EE0000 | socks2 = EE0000 <!-- Форма --> | Найвышэйшы рэйтынг = 36 <small>(люты 2011)</small> | Найніжэйшы рэйтынг = 142 <small>(сакавік 1994)</small> | Рэйтынг Эла = 64 <small>(12 чэрвеня 2016)</small> | Найвышэйшы рэйтынг Эла = 47 <small>(17 лістапада 2010)</small> | Найніжэйшы рэйтынг Эла = | Першая гульня = {{Футбол|LTU}} 1:1 {{Футбол|BLR||R||||1991}}<br />([[Вільнюс]], [[Літва]]; 20 ліпеня 1992) | Перамога = {{Футбол|BLR||||||1995}} 5:0 {{Футбол|LTU||R}}<br />([[Мінск]], [[Беларусь]]; 7 чэрвеня 1998)<br />{{Футбол|BLR}} 6:1 {{Футбол|TJK||R}}<br />([[Барысаў]], [[Беларусь]]; 4 верасня 2014)<br />{{Футбол|BLR}} 5:0 {{Футбол|SMR||R}}<br />([[Мінск]], [[Беларусь]]; 8 верасня 2018)<br />{{Футбол|TJK}} 0:5 {{Футбол|BLR||R||||1995}}<br />([[Душанбэ]], [[Таджыкістан]]; 20 сакавіка 2025) | Паражэнне = {{Футбол|BEL}} 8:0 {{Футбол|BLR||R||||1995}}<br />([[Лёвен]], [[Бельгія]]; 30 сакавіка 2021) | Гульняў ЧС = | Першы ЧС = | Дасягненні ЧС = | Чэмпіянат рэг = [[Чэмпіянат Еўропы па футболе|Чэмпіянат Еўропы]] | Гульняў рэг = | Першы рэг = | Дасягненні рэг = }} '''Нацыянальная зборная Беларусі па футболе''' — галоўная [[футбол]]ьная каманда краіны, падпарадкоўваецца Беларускай федэрацыі футбола. Пасля абвяшчэння незалежнасці [[Беларусь|Беларусі]] згуляла першую афіцыйную міжнародную гульню супраць зборнай Украіны 28 кастрычніка 1992 года. Да гэтага беларускія футбалісты ўваходзілі ў склад зборнай СССР. Першую перамогу Нацыянальная зборная Беларусі па футболе атрымала ў сустрэчы супраць [[Зборная Люксембурга па футболе|Люксембурга]] 12 кастрычніка 1994 года. Беларусь ніколі не выходзіла ў фінальную частку Чэмпіянатаў свету і Еўропы. Аднак, пад кіраўніцтвам выбітнага трэнера [[Эдуард Васілевіч Малафееў|Эдуарда Малафеева]] была вельмі блізкай да ўдзелу ў плэй-оф кваліфікацыі да [[Чэмпіянат свету па футболе 2002|чэмпіянату свету 2002 года]] ў [[Японія|Японіі]] і [[Карэя|Карэі]], але атрымала паражэнне ў апошняй гульні групавога турніру супраць [[Зборная Уэльса па футболе|валійскай зборнай]], саступіўшы другую пазіцыю [[Зборная Украіны па футболе|Украіне]]. Больш паспяхова Беларусь удзельнічала ў неафіцыйных спаборніцтвах. Так у 2002 годзе зборная перамагла ў прадстаўнічым турніры «LG Cup» з удзелам зборных [[Расія|Расіі]], [[Украіна|Украіны]], [[Сербія|Сербіі]]. У 2004 і 2008 гадах яна таксама перамагла ў міжнародных футбольных турнірах на [[Мальта|Мальце]]. == Гісторыя == У 2011—2014 гадах галоўным трэнерам зборнай быў [[Георгій Кандрацьеў]], які пачаў выбудоўваць гульню з пяццю абаронцамі. Вынікі зборнай пры Кандрацьеве: +1=2-8 (афіцыйныя гульні) і +8=6-3 (таварыскія). У чэрвені 2019 года нацыянальную зборную ўзначаліў [[Міхаіл Мархель]], які да таго быў галоўным трэнерам [[Зборная Беларусі па футболе U-21|моладзевай зборнай]]. Пад яго кіраўніцтвам зборная завяршыла адборачны турнір [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2020|чэмпіянату Еўропы 2020]] на 4-м месцы ў групе C, атрымаўшы адзіную перамогу над [[Зборная Эстоніі па футболе|Эстоніяй]] (2:1). Увосень 2020 года зборнай гуляла ў лізе C Лігі нацый, дзе няблага выступала ў сваёй групе, аднак два паражэнні ад [[Зборная Албаніі па футболе|Албаніі]] пакінулі Беларусь на другім месцы ў групе і не дазволілі павысіцца ў лігу B. 8 кастрычніка 2020 года Беларусь таксама саступіла [[Зборная Грузіі па футболе|Грузіі]] ў плэй-оф чэмпіянату Еўропы сярод пераможцаў Лігі нацый і канчаткова пазбавілася шанцаў прыняць удзел у рэгіянальным першынстве. Тым не меней, у снежні 2020 года Мархель быў пакінуты на пасадзе галоўнага трэнера<ref>[https://www.belta.by/sport/view/mihail-marhel-ostalsja-vo-glave-futbolnoj-sbornoj-belarusi-419424-2020/Михаил Мархель остался во главе футбольной сборной Беларуси]</ref>. Пад яго кіраўніцтвам зборнай пачала адбор да [[Чэмпіянат свету па футболе 2022|чэмпіянату свету 2022]], дзе 27 сакавіка 2021 года атрымала валявую перамогу над [[Зборная Эстоніі па футболе|Эстоніяй]] (4:2), а 30 сакавіка разгромна саступіла [[Зборная Бельгіі па футболе|Бельгіі]] (0:8), што стала набуйнейшым паражэннем у гісторыі зборнай Беларусі. Пасля гэтага 5 красавіка Мархель падаў у адстаўку, адзначыўшы пры гэтым, што «неабходны змены, каб каманда рухалася наперад»<ref>{{Cite web |title=Футбол. Михаил Мархель: беру ответственность за поражение в Бельгии на себя |url=https://www.pressball.by/news/football/382634 |accessdate=19 кастрычніка 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211019072418/https://www.pressball.by/news/football/382634 |archivedate=19 кастрычніка 2021 |url-status=dead }}</ref>. 6 красавіка 2021 года выканаўцам абавязкаў галоўнага трэнера стаў памочнік Мархеля [[Георгій Кандрацьеў]]<ref>[https://football.by/news/150326.html Георгий Кондратьев назначен и.о. главного тренера сборной Беларуси]</ref>, які ўжо ўзначальваў зборную ў 2011—2014 гадах. У чэрвені прайшла таварыская сустрэча са [[Зборная Азербайджана па футболе|зборнай Азербайджана]], якую нацыянальная зборная прайграла. Кандрацьеў не перабудаваў гульню і працягнуў гуляць у 5 абаронцаў. У ліпені 2021 года ён быў зацверджаны на пасадзе галоўнага трэнера<ref>[https://football.by/news/154160.html Георгий Кондратьев утвержден в должности главного тренера сборной Беларуси]</ref>. У верасні зборная мінімальна прайграла [[Зборная Чэхіі па футболе|зборнай Чэхіі]] (0:1), [[Зборная Уэльса па футболе|Уэльса]] (2:3) і [[Зборная Бельгіі па футболе|Бельгіі]] (0:1). Гэты час адзначаўся немагчымасцю праводзіць хатнія матчы зборнай у Беларусі з-за абмежаванняў на палёты пасля [[Інцыдэнт з рэйсам Ryanair 4978|інцыдэнту з рэйсам Ryanair 4978]], таму свае хатнія матчы адбору на чэмпіянат свету зборная Беларусі праводзіла ў расійскай [[Казань|Казані]]. 8 кастрычніка ў матчы з [[Зборная Эстоніі па футболе|Эстоніяй]] (0:2) з-за выяўленага [[COVID-19]] у Кандрацьева зборнай кіраваў яго памочнік [[Алег Радушка]]. Ужо 11 кастрычніка ў матчы з [[Зборная Чэхіі па футболе|Чэхіяй]] Кандрацьеў вярнуўся ў зборную. Пацярпеўшы ў гэтым матчы паражэнне 0:2, зборная Беларусі давяла серыю паражэнняў да рэкордных сямі матчаў запар. == Хатні стадыён == Каманда праводзіць свае хатнія гульні на стадыёне «[[Дынама (стадыён, Мінск)|Дынама]]», які ўмяшчае 22,246 гледачоў, і знаходзіцца ў цэнтральнай часцы [[Мінск]]а. Першая афіцыйная гульня на другім стадыёне была праведзена 13 кастрычніка 2007 года ў [[Гомель|Гомелі]] на стадыёне «Цэнтральны», калі Нацыянальная зборная Беларусі праводзіла гульню кваліфікацыі да [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2008|Еўра 2008]] супраць Люксембурга і атрымала адну з самых цяжкіх параз у сваёй гісторыі. Гол Фонса Левека ў кампенсаваны час прынёс перамогу яго камандзе з лікам 1:0. 6 чэрвеня 2009 года зборная згуляла ў [[Гродна]] супраць каманды Андоры і атрымала перамогу з лікам 5:1. З 2013 года, у сувязі з рэканструкцыяй стадыёна «Дынама», зборная праводзіла матчы ў розных гарадах, пераважна на стадыёне «[[Цэнтральны (стадыён, Гомель)|Цэнтральны]]» ў [[Гомель|Гомелі]]. У адборы да [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2016|чэмпіянату Еўропы па футболе 2016]] хатняй арэнай зборнай Беларусі з’яўляўся стадыён «[[Барысаў-Арэна]]» ў [[Барысаў|Барысаве]]. == Цяперашні склад == Наступныя ігракі былі выкліканыя на ўдзел матчах у рамках [[Ліга нацый УЕФА 2024/2025|Лігі нацый УЕФА]] супраць зборных [[Зборная Балгарыі па футболе|Балгарыі]] (5 верасня 2024) і [[Зборная Люксембурга па футболе|Люксембурга]] (8 верасня 2024)<ref>{{cite news|date = 2024-08-26|url = https://team.abff.by/news/article/vyzov-v-nacionalnuu-sbornuu-belarusi|title = Вызов в национальную сборную Беларуси|website = АБФФ|access-date = 2024-09-04|language = ru|archive-date = 15 студзеня 2025|archive-url = https://web.archive.org/web/20250115020819/https://team.abff.by/news/article/vyzov-v-nacionalnuu-sbornuu-belarusi|url-status = dead}}</ref>. ''Статыстыка прыведзена станам на 4 верасня 2024 года.'' {| border="0" width="80%" |- |bgcolor="#FFFFFF" valign="top" width="90%"| {| border="0" cellspacing="2" cellpadding="2" width="100%" |- bgcolor=AAD0FF !width=10%|Амплуа !width=25%|Ігрок !width=15%|Год <br />нараджэння !width=10%|Матчы !width=10%|Галы !width=30%|Клуб |- align="center" | [[Брамнік (футбол)|Бр]] || align="left" | [[Павел Паўлючэнка]] || 1998 || 14 || −14 || align="left" | {{Сцяг|Узбекістан}} [[ФК Пахтакор Ташкент|Пахтакор (Ташкент)]] |- align="center" | [[Брамнік (футбол)|Бр]] || align="left" | [[Сяргей Ігнатовіч]] || 1992 || 9 || −9 || align="left" | {{Сцяг|Казахстан}} [[ФК Ардабасы Шымкент|Ардабасы (Шымкент)]] |- align="center" | [[Брамнік (футбол)|Бр]] || align="left" | [[Фёдар Лапавухаў]] || 2003 || 1 || 0 || align="left" | {{Сцяг|Беларусь}} [[ФК Дынама Мінск|Дынама (Мінск)]] |- align="center" |----- ! colspan="9" bgcolor="B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" |- align="center" | [[Абаронца (футбол)|Аб]] || align="left" | [[Дзяніс Палякоў]] || 1991 || 62 || 2 || align="left" | {{Сцяг|Расія}} [[ФК Крылы Саветаў Самара|Крылы Саветаў (Самара)]] |- align="center" | [[Абаронца (футбол)|Аб]] || align="left" | [[Кірыл Пячэнін]] || 1997 || 29 || 0 || align="left" | {{Сцяг|Расія}} [[ФК Крылы Саветаў Самара|Крылы Саветаў (Самара)]] |- align="center" | [[Абаронца (футбол)|Аб]] || align="left" | [[Аляксандр Паўлавец]] || 1996 || 10 || 0 || align="left" | {{Сцяг|Арменія}} [[ФК ФК Арарат-Арменія|ФК Арарат-Арменія]] |- align="center" | [[Абаронца (футбол)|Аб]] || align="left" | [[Аляксандр Мартыновіч]] || 1987 || 75 || 2 || align="left" | {{Сцяг|Казахстан}} [[ФК Кайрат Алматы|Кайрат (Алматы)]] |- align="center" | [[Абаронца (футбол)|Аб]] || align="left" | [[Захар Волкаў]] || 1997 || 17 || 0 || align="left" | {{Сцяг|Расія}} [[ФК Хімкі|Хімкі]] |- align="center" | [[Абаронца (футбол)|Аб]] || align="left" | [[Сяргей Карповіч]] || 1994 || 11 || 0 || align="left" | {{Сцяг|Беларусь}} [[ФК Нёман Гродна|Нёман (Гродна)]] |- align="center" | [[Абаронца (футбол)|Аб]] || align="left" | [[Павел Забелін]] || 1995 || 1 || 0 || align="left" | {{Сцяг|Расія}} [[ФК Сокал Саратаў|Сокал (Саратаў)]] |- align="center" | [[Абаронца (футбол)|Аб]] || align="left" | [[Ілья Маскаленчык]] || 2003 || 0 || 0 || align="left" | {{Сцяг|Расія}} [[ФК Аланія Уладзікаўказ|Аланія (Уладзікаўказ)]] |- align="center" |----- ! colspan="9" bgcolor="B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" |- align="center" | [[Паўабаронца (футбол)|ПА]] || align="left" | [[Макс Эбонг]] || 1999 || 38 || 5 || align="left" | {{Сцяг|Казахстан}} [[ФК Астана|Астана]] |- align="center" | [[Паўабаронца (футбол)|ПА]] || align="left" | [[Уладзіслаў Клімовіч]] || 1996 || 39 || 1 || align="left" | {{Сцяг|Венгрыя}} [[ФК Дыёшдзьёр|Дыёшдзьёр (Мішкальц)]] |- align="center" | [[Паўабаронца (футбол)|ПА]] || align="left" | [[Яўген Яблонскі]] || 1995 || 36 || 3 || align="left" | {{Сцяг|Грэцыя}} [[ФК Астэрас Трыпаліс|Астэрас (Трыпаліс)]] |- align="center" | [[Паўабаронца (футбол)|ПА]] || align="left" | [[Мікіта Корзун]] || 1995 || 24 || 0 || align="left" | {{Сцяг|Казахстан}} [[ФК Елімай Семей|Елімай (Семей)]] |- align="center" | [[Паўабаронца (футбол)|ПА]] || align="left" | [[Юрый Кавалёў]] || 1993 || 22 || 1 || align="left" | {{Сцяг|Расія}} [[ФК Балтыка Калінінград|Балтыка (Калінінград)]] |- align="center" | [[Паўабаронца (футбол)|ПА]] || align="left" | [[Валерый Грамыка]] || 1997 || 17 || 1 || align="left" | {{Сцяг|Казахстан}} [[ФК Кайрат Алматы|Кайрат (Алматы)]] |- align="center" | [[Паўабаронца (футбол)|ПА]] || align="left" | [[Аляксандр Сялява]] || 1992 || 10 || 0 || align="left" | {{Сцяг|Беларусь}} [[ФК Дынама Мінск|Дынама (Мінск)]] |- align="center" | [[Паўабаронца (футбол)|ПА]] || align="left" | [[Кірыл Капленка]] || 1999 || 9 || 0 || align="left" | {{Сцяг|Расія}} [[ФК Хімкі|Хімкі]] |- align="center" | [[Паўабаронца (футбол)|ПА]] || align="left" | [[Максім Кірэеў]] || 2004 || 2 || 0 || align="left" | {{Сцяг|Бельгія}} [[ФК Льерс|Льерс]] |- align="center" |----- ! colspan="9" bgcolor="B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" |- align="center" | [[Нападнік (футбол)|Нап]] || align="left" | [[Іван Бахар]] || 1998 || 29 || 2 || align="left" | {{Сцяг|Беларусь}} [[ФК Дынама Мінск|Дынама (Мінск)]] |- align="center" | [[Паўабаронца (футбол)|ПА]] || align="left" | [[Дзмітрый Анцілеўскі]] || 1997 || 13 || 2 || align="left" | {{Сцяг|Ізраіль}} [[ФК Хапаэль Хайфа|Хапаэль (Хайфа)]] |- align="center" | [[Нападнік (футбол)|Нап]] || align="left" | [[Герман Баркоўскі]] || 2002 || 1 || 0 || align="left" | {{Сцяг|Беларусь}} [[ФК Дынама Брэст|Дынама (Брэст)]] |- align="center" | [[Нападнік (футбол)|Нап]] || align="left" | [[Яўген Шыкаўка]] || 1992 || 2 || 0 || align="left" | {{Сцяг|Польшча}} [[ФК Карона Кельцы|Карона (Кельцы)]] |- align="center" | [[Нападнік (футбол)|Нап]] || align="left" | [[Трафім Мельнічэнка]] || 2006 || 0 || 0 || align="left" | {{Сцяг|Беларусь}} [[ФК Дынама Мінск|Дынама (Мінск)]] |- align="center" |} |} === Нядаўнія выклікі === Наступныя ігракі выклікаліся ў зборную цягам апошняга года. {| border="0" width="90%" |- |bgcolor="#FFFFFF" valign="top" width="80%"| {| border="0" cellspacing="2" cellpadding="2" width="100%" |- bgcolor=AAD0FF !width=5%|Амплуа !width=20%|Ігрок !width=1%|Год <br />нараджэння !width=1%|Матчы !width=1%|Галы !width=30%|Клуб !width=25%|Апошні выклік |- align="center" | [[Брамнік (футбол)|Бр]] || align="left" | [[Максім Плотнікаў]] || 1998 || 6 || −5 || align="left" | {{Сцяг|Беларусь}} [[ФК Арсенал Дзяржынск|Арсенал (Дзяржынск)]] || align="left" | [[Зборная Ізраіля па футболе|Ізраіль]] (12 верасня 2023) |- align="center" | [[Брамнік (футбол)|Бр]] || align="left" | [[Андрэй Кудравец]] || 2003 || 2 || −5 || align="left" | {{Сцяг|Расія}} [[ФК Дынама Масква|Дынама (Масква)]] || align="left" | [[Зборная Чарнагорыі па футболе|Чарнагорыя]] (21 сакавіка 2024) |- align="center" | [[Брамнік (футбол)|Бр]] || align="left" | [[Канстанцін Рудзянок]] || 1990 || 0 || 0 || align="left" | ''свабодны агент'' || align="left" | [[Зборная Косава па футболе|Косава]] (21 лістапада 2023) |- align="center" | [[Брамнік (футбол)|Бр]] || align="left" | [[Дзяніс Шпакоўскі]] || 2001 || 0 || 0 || align="left" | {{Сцяг|Беларусь}} [[ФК Мінск|Мінск]] || align="left" | [[Зборная Косава па футболе|Косава]] (19 чэрвеня 2023) |- align="center" |----- ! colspan="9" bgcolor="B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" |- align="center" | [[Абаронца (футбол)|Аб]] || align="left" | [[Ягор Пархоменка]] || 2003 || 2 || 0 || align="left" | {{Сцяг|Беларусь}} [[ФК Нёман Гродна|Нёман (Гродна)]] |- align="center" | [[Абаронца (футбол)|Аб]] || align="left" | [[Максім Касараб]] || 2003 || 0 || 0 || align="left" | {{Сцяг|Беларусь}} [[ФК Дынама Брэст|Дынама (Брэст)]] |- align="center" | [[Абаронца (футбол)|Аб]] || align="left" | [[Дзяніс Лявіцкі]] || 1997 || 0 || 0 || align="left" | {{Сцяг|Беларусь}} [[ФК Тарпеда-БелАЗ|Тарпеда-БелАЗ (Жодзіна)]] |- align="center" | [[Абаронца (футбол)|Аб]] || align="left" | [[Глеб Шаўчэнка]] || 1999 || 16 || 0 || align="left" | {{Сцяг|Расія}} [[ФК Тарпеда Масква|Тарпеда (Масква)]] || align="left" | [[Зборная Мальты па футболе|Мальта]] (26 сакавіка 2024) |- align="center" | [[Абаронца (футбол)|Аб]] || align="left" | [[Сяргей Паліцевіч]] || 1990 || 45 || 1 || align="left" | {{Сцяг|Беларусь}} [[ФК Дынама Мінск|Дынама (Мінск)]]|| align="left" | |- align="center" | [[Абаронца (футбол)|Аб]] || align="left" | [[Даніла Нячаеў]] || 1999 || 9 || 0 || align="left" | {{Сцяг|Беларусь}} [[ФК Тарпеда-БелАЗ|Тарпеда-БелАЗ (Жодзіна)]] || align="left" | [[Зборная Мальты па футболе|Мальта]] (26 сакавіка 2024) |- align="center" | [[Абаронца (футбол)|Аб]] || align="left" | [[Леанарда Маскара-Капілевіч]] || 2003 || 0 || 0 || align="left" | {{Сцяг|Іспанія}} [[ФК Севілья Атлетыка|Севілья Атлетыка]] || align="left" | [[Зборная Ізраіля па футболе|Ізраіль]] (12 верасня 2023) |- align="center" | [[Абаронца (футбол)|Аб]] || align="left" | [[Ягор Хвалько]] || 1997 || 0 || 0 || align="left" | {{Сцяг|Азербайджан}} [[ФК Кяпаз|Кяпаз (Гянджа)]] || align="left" | [[Зборная Косава па футболе|Косава]] (19 чэрвеня 2023) |- align="center" |----- ! colspan="9" bgcolor="B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" |- align="center" | [[Паўабаронца (футбол)|ПА]] || align="left" | [[Арцём Быкаў]] || 1992 || 27 || 1 || align="left" | {{Сцяг|Беларусь}} [[ФК Дынама Мінск|Дынама (Мінск)]] || align="left" | [[Зборная Ізраіля па футболе|Ізраіль]] (12 верасня 2023) |- align="center" | [[Паўабаронца (футбол)|ПА]] || align="left" | [[Дзмітрый Падстрэлаў]] || 1998 || 14 || 1 || align="left" | {{Сцяг|Беларусь}} [[ФК Дынама Мінск|Дынама (Мінск)]] || align="left" | [[Зборная Косава па футболе|Косава]] (19 чэрвеня 2023) |- align="center" | [[Паўабаронца (футбол)|ПА]] || align="left" | [[Арцём Шуманскі]] || 2004 || 1 || 0 || align="left" | {{Сцяг|Кіпр}} [[ФК Арыс Лімасол|Арыс (Лімасол)]] || align="left" | [[Зборная Мальты па футболе|Мальта]] (26 сакавіка 2024) |- align="center" | [[Паўабаронца (футбол)|ПА]] || align="left" | [[Дзмітрый Барадзін]] || 1999 || 0 || 0 || align="left" | {{Сцяг|Казахстан}} [[ФК Кайсар Кызыларда|Кайсар (Кызыларда)]] || align="left" | [[Зборная Швейцарыі па футболе|Швейцарыя]] (15 кастрычніка 2023) |- align="center" | [[Паўабаронца (футбол)|ПА]] || align="left" | [[Валерый Бачароў]] || 2000 || 13 || 0 || align="left" | {{Сцяг|Расія}} [[ФК Урал Екацярынбург|Урал (Екацярынбург)]] |- align="center" | [[Паўабаронца (футбол)|ПА]] || align="left" | [[Арцём Аляксандравіч Канцавы|Арцём Канцавы]] || 1999 || 9 || 1 || align="left" | {{Сцяг|Расія}} [[ФК Урал Екацярынбург|Урал (Екацярынбург)]] |- align="center" |----- ! colspan="9" bgcolor="B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" |- align="center" | [[Нападнік (футбол)|Нап]] || align="left" | [[Максім Скавыш]] || 1989 || 33 || 4 || align="left" | {{Сцяг|Беларусь}} [[ФК Тарпеда-БелАЗ|Тарпеда-БелАЗ (Жодзіна)]] || align="left" | [[Зборная Косава па футболе|Косава]] (21 лістапада 2023) |- align="center" | [[Нападнік (футбол)|Нап]] || align="left" | [[Дзяніс Лапцеў]] || 1991 || 33 || 1 || align="left" | {{Сцяг|Беларусь}} [[ФК Тарпеда-БелАЗ|Тарпеда-БелАЗ (Жодзіна)]] || align="left" | [[Зборная Мальты па футболе|Мальта]] (26 сакавіка 2024) |- align="center" | [[Нападнік (футбол)|Нап]] || align="left" | [[Павел Савіцкі]] || 1994 || 28 || 7 || align="left" | {{Сцяг|Беларусь}} [[ФК Нёман Гродна|Нёман (Гродна)]] || align="left" | [[Зборная Ізраіля па футболе|Ізраіль]] (12 верасня 2023) |- align="center" | [[Нападнік (футбол)|Нап]] || align="left" | [[Віталь Лісаковіч]] || 1998 || 21 || 5 || align="left" | {{Сцяг|Расія}} [[ФК Балтыка Калінінград|Балтыка (Калінінград)]] || align="left" | [[Зборная Ізраіля па футболе|Ізраіль]] (12 верасня 2023) |- align="center" | [[Нападнік (футбол)|Нап]] || align="left" | [[Ягор Карпіцкі]] || 2003 || 3 || 0 || align="left" | {{Сцяг|Расія}} [[ФК Крылы Саветаў Самара|Крылы Саветаў (Самара)]] || align="left" | [[Зборная Мальты па футболе|Мальта]] (26 сакавіка 2024) |- align="center" | [[Нападнік (футбол)|Нап]] || align="left" | [[Ілья Чарняк]] || 2002 || 1 || 0 || align="left" | {{Сцяг|Беларусь}} [[ФК Дынама Мінск|Дынама (Мінск)]] || align="left" | [[Зборная Мальты па футболе|Мальта]] (26 сакавіка 2024) |- align="center" |} |} == Галоўныя трэнеры == * [[Міхаіл Вяргеенка]] (кастрычнік 1992 — май 1994) * [[Сяргей Бароўскі]] (жнівень 1994 — кастрычнік 1996) * [[Міхаіл Вяргеенка]] (студзень 1997 — верасень 1999) * [[Сяргей Бароўскі]] (кастрычнік 1999 — чэрвень 2000) * [[Эдуард Малафееў]] (жнівень 2000 — чэрвень 2003) ** [[Валерый Стральцоў]] ({{в.а.}} галоўнага трэнера ў матчы супраць Нідэрландаў 7 верасня 2002 года замест адсутнага па стане здароўя Малафеева) * [[Анатоль Байдачны]] (жнівень 2003 — снежань 2005) * [[Юрый Пунтус]] (люты 2006 — ліпень 2007) * [[Бернд Штангэ]] (ліпень 2007 — лістапад 2011) * [[Георгій Кандрацьеў]] (снежань 2011 — кастрычнік 2014) * [[Андрэй Вікенцьевіч Зыгмантовіч|Андрэй Зыгмантовіч]] ({{в.а.}} у кастрычніку — снежні 2014) * [[Аляксандр Мікалаевіч Хацкевіч|Аляксандр Хацкевіч]] (снежань 2014 — снежань 2016) * [[Ігар Крывушэнка]] (сакавік 2017 — чэрвень 2019) * [[Міхаіл Міхайлавіч Мархель|Міхаіл Мархель]] (чэрвень 2019 — красавік 2021) * [[Георгій Кандрацьеў]] ({{в.а.}} у красавіку — ліпені 2021; ліпень 2021 — чэрвень 2023) ** [[Алег Аляксандравіч Радушка|Алег Радушка]] ({{в.а.}} галоўнага трэнера ў матчы супраць Эстоніі 8 кастрычніка 2021 года замест адсутнага з-за дыягнаставанага [[COVID-19]] у Кандрацьева) * [[Карлас Алос]] (са жніўня 2023) == Матчы зборнай == {{main|Матчы зборнай Беларусі па футболе}} === 10 апошніх матчаў зборнай === {| class="wikitable" !Дата !Стадыён !Супернік !Лік<ref name="scorer" group="s">Першай паказана колькасць галоў, забітых у браму апанента.</ref> !Статус матча !Аўтары галоў |-style="background:#ffcccc;" |16 чэрвеня 2023 |[[Ферэнц Суса (стадыён)|Ферэнц Суса]], [[Будапешт]], [[Венгрыя]] (х) |{{Футбол|Ізраіль}} | align="center" |1:2 |align=center|АЧЕ-2024 |[[Макс Эбонг|Эбонг]] {{гол|16}} |-style="background:#ccffcc;" |19 чэрвеня 2023 |[[Ферэнц Суса (стадыён)|Ферэнц Суса]], [[Будапешт]], [[Венгрыя]] (х) |{{Футбол|Косава}} | align="center" |2:1 |align=center|АЧЕ-2024 |[[Уладзіслаў Марозаў|Марозаў]] {{гол|73}}, [[Макс Эбонг|Эбонг]] {{гол|75}} |-style="background:#ffffcc;" |9 верасня 2023 |[[Эстадзі Насьяналь]], [[Андора-ла-Велья]], [[Андора]] (г) |{{Футбол|Андора}} | align="center" |0:0 |align=center|АЧЕ-2024 | |-style="background:#ffcccc;" |12 верасня 2023 |[[Блумфілд (стадыён)|Блумфілд]], [[Тэль-Авіў]], [[Ізраіль]] (г) |{{Футбол|Ізраіль}} | align="center" |0:1 |align=center|АЧЕ-2024 | |-style="background:#ffffcc;" |12 кастрычніка 2023 |[[Ферэнц Суса (стадыён)|Ферэнц Суса]], [[Будапешт]], [[Венгрыя]] (х) |{{Футбол|Румынія}} | align="center" |0:0 |align=center|АЧЕ-2024 | |-style="background:#ffffcc;" |15 кастрычніка 2023 |[[Кібунпарк]], [[Санкт-Гален]], [[Швейцарыя]] (г) |{{Футбол|Швейцарыя}} | align="center" |3:3 |align=center|АЧЕ-2024 |[[Макс Эбонг|Эбонг]] {{гол|61}}, [[Дзяніс Палякоў|Палякоў]] {{гол|69}}, [[Дзмітрый Анцілеўскі|Анцілеўскі]] {{гол|84}} |-style="background:#ccffcc;" |18 лістапада 2023 |[[Ферэнц Суса (стадыён)|Ферэнц Суса]], [[Будапешт]], [[Венгрыя]] (х) |{{Футбол|Андора}} | align="center" |1:0 |align=center|АЧЕ-2024 |[[Дзяніс Лапцеў|Лапцеў]] {{гол|83}} |-style="background:#ccffcc;" |21 лістапада 2023 |[[Фадыль Вокры (стадыён)|Фадыль Вокры]], [[Прышціна]], [[Рэспубліка Косава|Косава]] (г) |{{Футбол|Косава}} | align="center" |1:0 |align=center|АЧЕ-2024 |[[Дзмітрый Анцілеўскі|Анцілеўскі]] {{гол|43}} |-style="background:#ffcccc;" |21 сакавіка 2024 |[[Мардан (стадыён)|Мардан]], [[Анталья]], [[Турцыя]] (н) |{{Футбол|Чарнагорыя}} | align="center" |0:2 |align=center|ТМ | |-style="background:#ffffcc;" |26 сакавіка 2024 |[[Нацыянальны стадыён (Та-Калі)|Нацыянальны стадыён]], [[Та-Калі]], [[Мальта]] (г) |{{Футбол|Мальта}} | align="center" |0:0 |align=center|ТМ | |} {{reflist|group="s"}} {{слупкі}} {{слупок}} * х — хатні матч * г — матч у гасцях * н — матч на нейтральным полі * ТМ — таварыскі матч {{слупок}} * АЧЕ-2024 — [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2024 (адборачны турнір)|Адборачны турнір чэмпіянату Еўропы па футболе 2024]], група I * ЛН-2025 — [[Ліга нацый УЕФА 2024—2025]], Ліга C, група 3 * пен. — гол забіты з [[пенальці]] <!-- * а/г — [[аўтагол]]--> {{слупкі/канец}} == Гл. таксама == * [[Зборная Беларускай ССР па футболе]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [http://www.football.by/natteam/ Гісторыя і статыстыка зборнай Беларусі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120524125941/http://www.football.by/natteam/ |date=24 мая 2012 }} * [http://abff.by/index.php?option=com_sport&task=players&team_id=41&Itemid=1895&lang=ru Нацыянальная зборная Беларусі на сайце Беларускай федэрацыі футбола (БФФ)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150402124537/http://abff.by/index.php?option=com_sport&task=players&team_id=41&Itemid=1895&lang=ru |date=2 красавіка 2015 }} * [http://footbel.net/ Зборная Беларусі па футболе.] * [http://kick-off.by/abff/abff_team_a.htm Усе матчы зборнай Беларусі па футболе на kick-off.by] {{Трэнеры зборнай Беларусі па футболе}} {{Футбол у Беларусі}} {{Спорт у Беларусі}} {{Еўрапейскія футбольныя зборныя}} {{Нацыянальныя спартыўныя зборныя Беларусі}} [[Катэгорыя:Зборная Беларусі па футболе| ]] 1p5x1yoo8mmdr59vmty3ul5eg3y6ycb 10 28257 5150665 4916597 2026-06-04T16:04:09Z DenisBorum 139498 5150665 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца | імя = Курская вобласць | загаловак = [[Курская вобласць]] | выява = [[Выява:Coat of arms of Kursk Oblast.svg|50px|]]<br/><br/><br/>[[Выява:Flag of Kursk Oblast (large fix).svg|50px|]] | стыль_цела = | стыль_выявы = | стыль_асноўнага_загалоўка = | стыль_загалоўкаў = | стыль_спісаў = | клас_спісаў = hlist | загаловак1 = Раёны | спіс1 = * [[Абаянскі раён|Абаянскі]] * [[Акцябрскі раён (Курская вобласць)|Акцябрскі]] * [[Бялоўскі раён (Курская вобласць)|Бялоўскі]] * [[Вялікасалдацкі раён|Вялікасалдацкі]] * [[Гаршэчанскі раён|Гаршэчанскі]] * [[Глушкоўскі раён|Глушкоўскі]] * [[Дзмітрыеўскі раён|Дзмітрыеўскі]] * [[Жалезнагорскі раён|Жалезнагорскі]] * [[Залатухінскі раён|Залатухінскі]] * [[Канышоўскі раён|Канышоўскі]] * [[Касторанскі раён|Касторанскі]] * [[Коранеўскі раён|Коранеўскі]] * [[Курскі раён (Курская вобласць)|Курскі]] * [[Курчатаўскі раён (Курская вобласць)|Курчатаўскі]] * [[Льгоўскі раён|Льгоўскі]] * [[Мантураўскі раён (Курская вобласць)|Мантураўскі]] * [[Медзвенскі раён|Медзвенскі]] * [[Паныроўскі раён|Паныроўскі]] * [[Прысценскі раён|Прысценскі]] * [[Рыльскі раён|Рыльскі]] * [[Савецкі раён (Курская вобласць)|Савецкі]] * [[Сонцаўскі раён|Сонцаўскі]] * [[Суджанскі раён|Суджанскі]] * [[Фацежскі раён|Фацежскі]] * [[Хамутоўскі раён|Хамутоўскі]] * [[Цімскі раён|Цімскі]] * [[Чарамісінаўскі раён|Чарамісінаўскі]] * [[Шчыгроўскі раён|Шчыгроўскі]] | загаловак2 = [[Горад|Гарады]] | спіс2 = * [[Абаянь]] * [[Дзмітрыеў (горад)|Дзмітрыеў]] * [[Жалезнагорск (Курская вобласць)|Жалезнагорск]] * '''[[Курск]]''' * [[Курчатаў (Курская вобласць)|Курчатаў]] * [[Льгоў]] * [[Рыльск]] * [[Суджа]] * [[Фацеж]] * [[Шчыгры]] | загаловак3 = [[Пасёлак гарадскога тыпу|Пгт]] | спіс3 = * [[Алымскі]] * [[Гаршэчнае]] * [[Глушкова (Курская вобласць)|Глушкова]] * [[Залатухіна (Курская вобласць)|Залатухіна]] * [[Іваніна]] * [[Пасёлак імя Карла Лібкнехта|Імя Карла Лібкнехта]] * [[Канышэўка]] * [[Касторнае]] * [[Кіраўскі (Курская вобласць)|Кіраўскі]] * [[Коранева (Курская вобласць)|Коранева]] * [[Кшэнскі]] * [[Магнітны (Курская вобласць)|Магнітны]] * [[Медзвенка]] * [[Новакасторнае]] * [[Поныры]] * [[Праміцына]] * [[Прысцень]] * [[Сонцава (Курская вобласць)|Сонцава]] * [[Цёткіна (Курская вобласць)|Цёткіна]] * [[Цім (Курская вобласць)|Цім]] * [[Хамутоўка (Курская вобласць)|Хамутоўка]] * [[Чарамісінава]] | загаловак4 = [[Сяло|Сёлы]] — цэнтры раёнаў | спіс4 = * [[Белая (Курская вобласць)|Белая]] * [[Вялікае Салдацкае]] * [[Мантурава (Курская вобласць)|Мантурава]] }}<noinclude> [[Катэгорыя:Шаблоны:Адміністрацыйны падзел Расіі]] </noinclude> ayn5iyhwr4a6u483dvjs2nmchz96ixa 0 28321 5150575 4423634 2026-06-04T12:17:31Z Ardaikh 156665 5150575 wikitext text/x-wiki {{НП |статус = Горад |беларуская назва = Дзмітрыеў-Льгоўскі |арыгінальная назва = {{lang-ru|Дмитриев-Льговский}} |падначаленне = |краіна = Расія |герб = Coat of Arms of Dmitriyev.svg |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 07|lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 35|lon_min = 04|lon_sec = |CoordAddon = type:city(8300)_region:RU |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |від рэгіёна = |рэгіён = Курская вобласць |від раёна = |раён = |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = 1779 |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 7 639<ref>http://web.archive.org/web/20090828062338/http://www.gks.ru/wps/PA_1_0_S5/Documents/jsp/Detail_default.jsp?category=1112178611292&elementId=1140096199984 - Колькасць насельніцтва Расійскай Федэрацыі па гарадах, пасёлках гарадскога тыпу і раёнах на 1 студзеня 2010 года {{ref-ru}}</ref> |год перапісу = 2010 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +3 |DST = |тэлефонны код = 47150 |паштовы індэкс = 307500 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 46 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Дзмітрыеў-Льгоўскі'''<ref>{{Крыніцы/БелЭн|9}} — карта Курскай вобласці</ref> ({{lang-ru|Дмитриев-Льговский}}) — горад (з [[1779]] года) у [[Расія|Расіі]], адміністрацыйны цэнтр [[Дзмітрыеўскі раён|Дзмітрыеўскага раёна]] [[Курская вобласць|Курскай вобласці]]. Насельніцтва 8,3 тыс. чалавек ([[2007]]). Да [[1784]] называўся Дзмітрыеў, з [[1784]] да [[1940]] — Дзмітрыеў-на-Свапе. Горад размешчаны на беразе ракі [[Свапа]] басейн [[Дняпро|Дняпра]], за 120 км ад [[Курск]]а. Дрэваапрацоўка, харчовая прамысловасць. {{зноскі}} {{Гарады Курскай вобласці}} [[Катэгорыя:Гарады Курскай вобласці]] ogrp9llulk6w7r8ijy13l742gzldqla 5150662 5150575 2026-06-04T15:58:07Z DenisBorum 139498 удакладненне 5150662 wikitext text/x-wiki {{НП |статус = Горад |беларуская назва = Дзмітрыеў |арыгінальная назва = {{lang-ru|Дмитриев}} |падначаленне = |краіна = Расія |герб = Coat of Arms of Dmitriyev.svg |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 07|lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 35|lon_min = 04|lon_sec = |CoordAddon = type:city(8300)_region:RU |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |від рэгіёна = |рэгіён = Курская вобласць |від раёна = |раён = |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = 1779 |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 7 639<ref>http://web.archive.org/web/20090828062338/http://www.gks.ru/wps/PA_1_0_S5/Documents/jsp/Detail_default.jsp?category=1112178611292&elementId=1140096199984 - Колькасць насельніцтва Расійскай Федэрацыі па гарадах, пасёлках гарадскога тыпу і раёнах на 1 студзеня 2010 года {{ref-ru}}</ref> |год перапісу = 2010 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +3 |DST = |тэлефонны код = 47150 |паштовы індэкс = 307500 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 46 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Дзмітрыеў''' ({{lang-ru|Дмитриев}}) — горад у [[Расія|Расіі]], адміністрацыйны цэнтр [[Дзмітрыеўскі раён|Дзмітрыеўскага раёна]] [[Курская вобласць|Курскай вобласці]]. == Геаграфія == Горад размешчаны на паўднёва-заходняй ускраіне [[Сярэднярускае ўзвышша|Сярэднярускага ўзвышша]], на рацэ [[Свапа]] (басейн [[Дняпро|Дняпра]]), за 120 км на паўночны захад ад [[Курск]]а<ref name="Адм">[https://dmitriev-r38.gosweb.gosuslugi.ru/ Администрация города Дмитриева Курской области]{{ref-ru}}</ref>. == Гісторыя == Старажытнае паселішча на рацэ Свапа, вядомае як ''Свапск'', з часам атрымала назву ''Дзмітрыеўскае'' (па царкве ў імя Дзімітрыя Салунскага). У 1779 годзе сяло Дзмітрыеўскае пераўтворана ў [[Павет|павятовы]] горад ''Дзмітрыеў'' Курскага намесніцтва (з 1796 года – [[Курская губерня]]). У 1784 годзе Дзмітрыеў стаў ''Дзмітрыеў-на-Свапе'', каб адрозніваць яго ад гарадоў [[Дзмітраў]] ([[Маскоўская губерня|Маскоўскай губерні]]) і [[Дзмітроўск]] ([[Арлоўская губерня|Арлоўскай губерні]]). У 1930–1980-я гады называўся ў асноўным ''Дзмітрыеў-Льгоўскі'', з сярэдзіны 1990-х гадоў – зноў Дзмітрыеў<ref name="Адм" /><ref>[https://bigenc.ru/c/khronotop-dmitriev-e44074 Хронотоп: Дмитриев (город)]{{ref-ru}}</ref>. == Эканоміка == Дрэваапрацоўка, харчовая прамысловасць. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Гарады Курскай вобласці}} [[Катэгорыя:Гарады Курскай вобласці]] p4es9myxwgd4adc9y3vn4tyisnbqc9b 5150663 5150662 2026-06-04T16:00:49Z DenisBorum 139498 DenisBorum перанёс старонку [[Дзмітрыеў-Льгоўскі]] у [[Дзмітрыеў (горад)]]: Больш распаўсюджаная назва: З 1990-х гадоў і цяпер горад называецца менавіта так. 5150662 wikitext text/x-wiki {{НП |статус = Горад |беларуская назва = Дзмітрыеў |арыгінальная назва = {{lang-ru|Дмитриев}} |падначаленне = |краіна = Расія |герб = Coat of Arms of Dmitriyev.svg |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 07|lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 35|lon_min = 04|lon_sec = |CoordAddon = type:city(8300)_region:RU |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |від рэгіёна = |рэгіён = Курская вобласць |від раёна = |раён = |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = 1779 |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 7 639<ref>http://web.archive.org/web/20090828062338/http://www.gks.ru/wps/PA_1_0_S5/Documents/jsp/Detail_default.jsp?category=1112178611292&elementId=1140096199984 - Колькасць насельніцтва Расійскай Федэрацыі па гарадах, пасёлках гарадскога тыпу і раёнах на 1 студзеня 2010 года {{ref-ru}}</ref> |год перапісу = 2010 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +3 |DST = |тэлефонны код = 47150 |паштовы індэкс = 307500 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 46 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Дзмітрыеў''' ({{lang-ru|Дмитриев}}) — горад у [[Расія|Расіі]], адміністрацыйны цэнтр [[Дзмітрыеўскі раён|Дзмітрыеўскага раёна]] [[Курская вобласць|Курскай вобласці]]. == Геаграфія == Горад размешчаны на паўднёва-заходняй ускраіне [[Сярэднярускае ўзвышша|Сярэднярускага ўзвышша]], на рацэ [[Свапа]] (басейн [[Дняпро|Дняпра]]), за 120 км на паўночны захад ад [[Курск]]а<ref name="Адм">[https://dmitriev-r38.gosweb.gosuslugi.ru/ Администрация города Дмитриева Курской области]{{ref-ru}}</ref>. == Гісторыя == Старажытнае паселішча на рацэ Свапа, вядомае як ''Свапск'', з часам атрымала назву ''Дзмітрыеўскае'' (па царкве ў імя Дзімітрыя Салунскага). У 1779 годзе сяло Дзмітрыеўскае пераўтворана ў [[Павет|павятовы]] горад ''Дзмітрыеў'' Курскага намесніцтва (з 1796 года – [[Курская губерня]]). У 1784 годзе Дзмітрыеў стаў ''Дзмітрыеў-на-Свапе'', каб адрозніваць яго ад гарадоў [[Дзмітраў]] ([[Маскоўская губерня|Маскоўскай губерні]]) і [[Дзмітроўск]] ([[Арлоўская губерня|Арлоўскай губерні]]). У 1930–1980-я гады называўся ў асноўным ''Дзмітрыеў-Льгоўскі'', з сярэдзіны 1990-х гадоў – зноў Дзмітрыеў<ref name="Адм" /><ref>[https://bigenc.ru/c/khronotop-dmitriev-e44074 Хронотоп: Дмитриев (город)]{{ref-ru}}</ref>. == Эканоміка == Дрэваапрацоўка, харчовая прамысловасць. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Гарады Курскай вобласці}} [[Катэгорыя:Гарады Курскай вобласці]] p4es9myxwgd4adc9y3vn4tyisnbqc9b 0 29512 5150857 5130787 2026-06-05T08:55:11Z 5150857 wikitext text/x-wiki {{Картка ўніверсітэта |назва = Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт |скарачэнне = ЕГУ |эмблема = |выява = [[Выява:European_Humanities_University_2019_3.jpg|250px]] |арыгінал = {{lang-lt|Europos humanitarinis universitetas}} |міжназва = {{lang-en|European Humanities University}} |дэвіз = ЕГУ — іншая будучыня! |тып = [[Гуманітарныя навукі|гуманітарны]] ўнівэрсітэт |заснаваны = 1992 |прэзідэнт = [[Анатоль Арсеньевіч Міхайлаў|Анатоль Міхайлаў]] |рэктар = [[Вілюс Шадаўскас]] |студэнты = 1,1 тыс. |бакалаўрыят = 950 |магістратура = 100 |аспірантура = |дактарантура = 5 |дактары = |прафесары = |выкладчыкі = 87 |талісман = |размяшчэнне = |кампус = вул. Валакупю, 5, Вільня |адрас = вул. Таўра, 12, Вільня, LT-01114 |lat_dir = N |lat_deg = 54 |lat_min = 40 |lat_sec = 57 |lon_dir = E |lon_deg = 25 |lon_min = 17 |lon_sec = 14 |сайт = http://www.ehu.lt/be }} '''Еўрапе́йскі гуманіта́рны ўніверсітэ́т''' (скарочана '''ЕГУ'''; {{lang-en|European Humanities University}} (EHU), {{lang-lt|Europos humanitarinis universitetas}} (EHU), ({{lang-ru|Европейский гуманитарный университет}}) — прыватны, некамерцыйны [[універсітэт|ўніверсітэт]], заснаваны ў [[Мінск]]у ў [[1992]] годзе. Пасля прымусовага закрыцця ўніверсітэта беларускімі ўладамі ў [[2004]] годзе ЕГУ працягнуў сваю дзейнасць у [[Вільня|Вільні]] ([[Літва]]). ЕГУ прапануе магчымасць атрымаць [[бакалаўр]]скую, [[Магістр|магістарскую]] і [[доктар]]скую ступені па праграмах дзённай і завочнай формы навучання ў галіне [[гуманітарныя навукі|гуманітарных]] і сацыяльных навук. На 1 кастрычніка 2015 года колькасць [[студэнт]]аў складала каля 1.100 асоб, 95 % з каторых — грамадзяне [[Беларусь|Беларусі]]. Мовы выкладання — беларуская і руская, некаторыя курсы чытаюцца на англійскай, нямецкай і іншых мовах. ЕГУ займае 2-е месца ў рэйтынгу прыватных універсітэтаў Літвы<ref>http://www.ehu.lt/en/news/show/ehu-rises-to-second-among-six-private-universities-in-lithuania</ref>. У жніўні 2025 года сацыяльныя сеткі ЕГУ былі прызнаныя [[Рэспубліканскі спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў|экстрэмісцкімі матэрыяламі]], у тым жа годзе [[Генеральная пракуратура Рэспублікі Беларусь]] запатрабавала прызнаць універсітэт экстрэмісцкай арганізацыяй. Паведамлялася аб ціску на студэнтаў ЕГУ з боку [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КДБ]] і [[Следчы камітэт Рэспублікі Беларусь|Следчага камітэта Беларусі]]. 14 красавіка 2026 года, паводле заявы Генеральнай пракуратуры [[Вярхоўны Суд Рэспублікі Беларусь|Вярхоўны Суд]] прызнаў Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт экстрэмісцкай арганізацыяй. Паводле пракуратуры, «універсітэт праводзіць мэтанакіраваную работу па дэстабілізацыі сацыяльна-палітычнай абстаноўкі ў краіне», а таксама «выкарыстоўваецца спецслужбамі некаторых суседніх дзяржаў для нанясення ўрону інтарэсам Беларусі ў палітычнай, гуманітарнай і інфармацыйнай сферах»<ref>{{cite web|url = https://www.polskieradio.pl/396/7816/Artykul/3673711,%D0%B5%D0%B3%D1%83-%D0%BF%D1%80%D1%8B%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%96-%D1%8D%D0%BA%D1%81%D1%82%D1%80%D1%8D%D0%BC%D1%96%D1%81%D1%86%D0%BA%D0%B0%D0%B9-%D0%B0%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%8F%D0%B9|title = ЕГУ прызналі экстрэмісцкай арганізацыяй|date = 14.04.2026|work = [[Polskie Radio]]|archive-url = https://archive.ph/7x5KY|archive-date = 16.04.2026}}</ref><ref>{{cite web|url = https://amp.dw.com/ru/ulyana-babayed/a-76790195|title = ЕГУ признали в РБ "экстремистским": что грозит студентам|first = Сакавик |last = Марта|date = 15.04.2026 |work = [[Deutsche Welle]]|language = ru}}</ref><ref>{{cite web|url=https://news.zerkalo.io/life/110762.html|title=«Задавали вопросы вплоть до расположения кабинетов». Студента ЕГУ вызвали в КГБ и предложили сотрудничество — СМИ|work=[[Zerkalo.io]]|lang=ru}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/33732179.html|title=«Выйшла яна адтуль у сьлязах». Як улады рыхтавалі «экстрэмісцкі» статус ЭГУ і што зараз будзе з студэнтамі і выкладчыкамі |work=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]}}</ref>. == Гісторыя == === Мінскі перыяд (1992—2004) === ЕГУ быў заснаваны ў Мінску ў [[1992]] годзе. На той час ва ўніверсітэце працавалі 8 факультэтаў і вялася падрыхтоўка па 13 спецыяльнасцях з глыбокім вывучэннем гуманітарных навук, замежных і класічных моў, сучасных інфармацыйных тэхналогій. Пры ЕГУ былі створаны і актыўна дзейнічалі ўнікальныя для Беларусі даследчыя цэнтры, інстытуты: Інстытут нямецкіх даследванняў, Цэнтр эканамічных і сацыяльных даследванняў, Цэнтр гендэрных даследванняў, Цэнтр грамадзянскай адукацыі, Інфармацыйна-рэсурсны цэнтр па праблемах еўрапейскай інтэграцыі і інш. У [[2002]] годзе ЕГУ стаў адным з першых членаў Асацыяцыі Еўрапейскіх Універсітэтаў [[Campus Europae]]. На працягу ўсяго часу своёй працы ў Беларусі ЕГУ прытрымліваўся прынцыпаў акадэмічных вольнасцей і ўніверсітэцкай аўтаноміі, яго досвед пазней мусілі пераняць іншыя беларускія ўніверсітэты ў межах [[Балонскі працэс|Балонскага працэса]]. 27 ліпеня 2004 года Міністэрства адукацыі Беларусі анулявала ліцэнзію ЕГУ на аказанне адукацыйных паслуг і ўніверсітэт был вымушаны спыніць сваю дзейнасць. Ужо на наступны дзень дзеянні ўлад справакавалі акцыю, у якой каля 200 студэнтаў і выкладчыкаў адстойвалі сваё права навучацца і выкладаць у ЕГУ. Будынак ЕГУ па [[Вуліца Петруся Броўкі (Мінск)|вул. П. Броўкі]], 3/2 перадалі [[Камітэт дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь|Камітэту дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь]]<ref>[http://berastouski.blogspot.com.by/2018/02/blog-post.html Зніклыя вну Беларусі] // Блог Андрэя Берастоўскага</ref>. === Віленскі перыяд (з 2004 года) === З 2005 годзе ЕГУ здолеў аднавіць сваю дзейнасць у Літве пры садзеянні Урада Літвы, [[Еўрапейская камісія|Еўрапейскай камісіі]], [[Савет міністраў паўночных краін|Савета міністраў Паўночных краін]] і шырокай міжнароднай падтрымцы еўрапейскіх краін і міжнародных фондаў. Аўтарам канцэпцыі пераносу ЕГУ ў Вільню быў літоўскі дыпламат [[Рэнатас Юшка]]. 10 сакавіка 2006 года ЕГУ атрымаў статус прыватнага літоўскага ўніверсітэта<ref>http://afn.by/news/i/70822</ref>. У [[2009]] годзе адбыўся першы выпуск бакалаўраў, якія скончылі своё навучанне ў Літве. 5 чэрвеня 2012 года ў [[Віленская ратуша|Віленскай ратушы]] адбылася ўрачыстая цырымонія з нагоды 20-годдзя ўніверсітэта. 14 чэрвеня 2013 года ЕГУ быў узнагароджаны Прэміяй Свабоды Атлантычнага Савета за ўнёсак у дэмакратызацыю Беларусі праз навучанне беларускіх студэнтаў у свабодным і дэмакратычным асяродку<ref>http://www.atlanticcouncil.org/events/past-events/2013-freedom-awards</ref>. Узнагароду ЕГУ прыняў рэктар Анатоль Міхайлаў разам з двума студэнтамі ўніверсітэта, каб падкрэсліць значны ўплыў універсітэта на фармаванне будучай эліты краіны. Улетку 2014 года ў ЕГУ скончылася выкладчыцкая рэформа, мэтай якой было павышэнне якасці выкладання і навуковых даследаванняў ва ўніверсітэце, а таксама паляпшэння працоўных умоў выкладчыкаў<ref>http://www.ehu.lt/be/naviny/show/zavershan-adbor-vkladchka-egu-z-jakm-buducj-padpsanja-5-gadovja-praconja-damov</ref>. Увесну 2015 года адбыліся выбары рэктара, у якіх прынялі ўдзел 19 кандыдатаў з 7 краін. 3 красавіка 2015 года на пасаду рэктара ЕГУ быў зацверджаны грамадзянін ЗША прафесар Г. Дэвід Полік<ref>http://www.ehu.lt/be/naviny/show/prznachan-nov-rktar-egu</ref>. Увосень 2015 года ў ЕГУ быў ініцыяваны працэс афіцыйнага падпісання Вялікай універсітэцкай хартыі<ref>http://www.ehu.lt/be/naviny/show/senat-egu-adnagalosna-prnja-vjalkuju-nverstckuju-hartju</ref>. У снежні 2017 года на пасаду рэктара ЕГУ быў зацверджаны грамадзянін Балгарыі прафесар [[Сяргей Сямёнавіч Ігнатаў|Сяргей Ігнатаў]]. Таксама ЕГУ аб’яднаў навучальны і адміністрацыйны корпусы ў новым корпусе, які месціцца ў Старым Горадзе, на скрыжаванні вуліц Савіча і Бокшта. == Місія і мэты == Місія ўніверсітэта — ствараць умовы для атрымання вышэйшай ўніверсітэцкай адукацыі, якая базуецца на навуковых даследваннях і адпавядае сучаснаму ўзроўню пазнання і тэхналогій<ref name="Статут ЕГУ">http://www.ehu.lt/be/pra-nas/dakumenty</ref>. Мэты ўніверсітэта: 1) ажыццяўленне адукацыйнага працэса, які дазваляе студэнтам атрымаць вышэйшую ўніверсітэцкую адукацыю і кваліфікацыю, 2) павелічэнне ролі і эфектыўнасці навукі і адукацыі шляхам умацавання адкрытага, дэмакратычнага і заснаванага на ведах грамадства, 3) гарманічнае развіццё навуковага пазнання, ажыццяўленне навуковых даследванняў, падрыхтоўка навукоўцаў, супрацоўніцтва з нацыянальнымі і замежнымі партнёрамі ў галіне навукі, 4) падтрымка канкурэнтназдольнасці і магчымасцей працаўладкавання выпускнікоў, выкладчыкаў і даследчыкаў, 5) заахвочванне сувязі беларускага народа з сусветнай супольнасцю ў межах навуковай і культурніцкай дзейнасці, 6) выхаванне грамадства, схільнага да адукацыі, навукі, мастацтва і культуры, здольнага эфектыўна выкарыстоўваць навуку і канкураваць на рынку тэхналогій, вырабаў і паслуг высокай якасці. == Навучальны працэс == ЕГУ ўдзельнічае ў [[Балонскі працэс|Балонскім працэсе]] і ажыццяўляе адукацыйны працэс у адпаведнасці са стандартамі Еўрапейскай прасторы вышэйшай адукацыі. Пасля завяршэння навучання ў ЕГУ выдаюцца дыпломы еўрапейскага ўзору, якія прызнаюцца ва ўсім [[Еўрапейскі саюз|Еўрапейскім саюзе]] і іншых краінах свету. Пачатак навучальнага года ў ЕГУ — 1 кастрычніка. Універсітэт складаецца з 4 акадэмічных дэпартаментаў: * Акадэмічны дэпартамент медыя; * Акадэмічны дэпартамент палітычных і сацыяльных навук; * Акадэмічны дэпартамент права; * Акадэмічны дэпартамент гісторыі. Таксама: * Цэнтр агульнаўніверсітэцкай падрыхтоўкі * Цэнтр бізнес-адукацыі Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт ажыццяўляе падрыхтоўку бакалаўраў па праграмах дзённай (сталай) і завочнай (працяглай) форм навучання: * Візуальны [[дызайн]] і медыя * [[Культурная спадчына]] і [[турызм]] * Медыя і [[камунікацыя]] (спецыялізацыя «Новыя медыя» і «Візуальная культура і крэатыўныя індустрыі») * Сусветная [[палітыка]] і [[эканоміка]] ЕГУ ажыццяўляе падрыхтоўку магістраў у змешаным фармаце (blended learning) па наступных праграмах: * Гістарычная і культурная [[спадчына]] * Культурныя даследванні * МВА (Бізнес-адміністраванне) * Публічная палітыка * Экзістэнцыйная [[псіхалогія]] Праграма «[[Міжнароднае права]] і права Еўрапейскага саюза» з’яўляецца праграмай бесперапыннага ўніверсітэцкага навучання (тэрмін навучання — 5 гадоў (дзённая форма). Пасля паспяховага завяршэння праграмы выдаецца дыплом [[магістр]]а права. У 2011 годзе ЕГУ разам з [[Універсітэт Вітаўта Вялікага|Універсітэтам Вітаўта Вялікага]] ([[Каўнас]]) і Літоўскім інстытутам даследвання культуры (Вільня) адкрыў [[дактарантура|дактарантуру]] па накірунку «[[Філасофія]]»<ref>http://www.ehu.lt/be/academics/phd/programs/philosophy</ref>. ЕГУ прапануе праграмы і асобныя курсы для вывучання ў дыстанцыйным фармаце праз сістэму дыстанцыйнага навучання Moodle. Па выніках завяршэння дыстанцыйных курсаў слухачы атрымоўваюць сертыфікат з назвамі курсаў, адзнакамі і колькасцю атрыманых вучэбных крэдытаў. Студэнты дзённай формы навучання маюць магчымасць удзельнічаць у праграмах абмена з больш за 50 еўрапейскімі ўніверсітэтамі ў межах [[Erasmus+]] і [[Campus Europae]]. Кошт навучання ў ЕГУ наўпрост залежыць ад рэйтынгу абітурыента. Універсітэт таксама аказвае студэнтам гнуткую сістэму фінансавай падтрымкі ў выглядзе імянных і іншых стыпендый<ref>http://www.ehu.lt/be/academics/bachelor/tuition-and-financial-aid/dzennaja-forma-navucannja</ref>. == Навуковая дзейнасць == Пры ЕГУ дзейнічае шэраг навукова-даследчых цэнтраў<ref>http://www.ehu.lt/be/research/centers</ref>: Цэнтр канстытуцыяналізма і правоў чалавека, Цэнтр гендэрных даследванняў, Цэнтр нямецкіх даследванняў, Лабараторыя крытычнага ўрбанізму, Лабараторыя візуальных і культурных даследванняў і інш. Навуковыя цэнтры даюць беларускім навукоўцам магчымасць займацца навуковымі даследваннямі ў галіне гуманітарных і сацыяльных навук. У межах сваёй дзейнасці навуковыя цэнтры вядуць даследчую працу, арганізоўваюць навуковыя канферэнцыі, выдаюць навуковыя журналы («Журнал канстытуцыяналізму і правоў чалавека», філасофска-культуралагічны журнал «[[Topos]]»<ref>http://topos.ehu.lt/en/journal/{{Недаступная спасылка}}</ref> і інш.). == Кіраўніцтва ўніверсітэта == === Усеагульны сход сузаснавальнікаў === Усеагульны сход сузаснавальнікаў — найвышэйшы орган кіравання ўніверсітэта. Ён яднае арганізацыі, якія спрыялі ўзнаўленню дзейнасці ЕГУ ў Вільні пасля яго закрыцця ў Мінску. У склад Усеагульнага сходу сузаснавальнікаў уваходзяць: Інстытут міжнароднай адукацыі (Літва), Фонд «Адкрытае грамадства» ([[ЗША]]) і Фонд Еўразія (ЗША). === Кіраўнічы савет === Кіраўнічы савет ЕГУ нясе адказнасць за стратэгічнае кіраванне, фінансаванне і эфектыўную дзейнасць універсітэта. Абавязкі старшыні Кіраўнічага савета ЕГУ часова выконвае Эн Лонсдэйл (Вялікабрытанія), былая намесніца прарэктара Кембрыджскага ўніверсітэта. === Прэзідэнт === [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Акадэмік]] Анатоль Арсеневіч Міхайлаў стаяў ля вытокаў адкрыцця Еўрапейскага гуманітарнага ўніверсітэта ў Мінску ў 1992 г. і з’яўляўся рэктарам да 30 верасня 2014 г., пасля Кіраўнічы савет ЕГУ прызначыла яго на пасаду Прэзідэнта ЕГУ. === Рэктар === 6 студзеня 2025 года на пасаду рэктара ЕГУ быў зацверджаны доктар [[Вілюс Шадаўскас]]<ref name="rektar">[https://be.ehuniversity.lt/pra-nas/struktura/rektar/ Д-р Вілюс Шадаўскас]</ref>. === Савет === Савет універсітэта — калегіяльны дарадчы орган універсітэта. Членамі Рады з’яўляюцца рэктар, прарэктары, кіраўнікі дэпартаментаў, кіраўнік фінансавага аддзела. Старшынёй Савета ўніверсітэта з’яўляецца рэктар. === Сенат === Сенат — орган акадэмічнага самакіравання ўніверсітэта. У склад Сената ўваходзяць усе члены прафесарска-выкладчыцкага складу з нагрузкай 0,75 стаўкі і больш, пяць прадстаўнікоў студэнцтва, а таксама Кіраўнік ЕГУ па акадэмічных пытаннях. Старшыня Сената — прафесар-эмерыт Рыгор Мінянкоў. === Студэнцкае прадстаўніцтва === Студэнцкае прадстаўніцтва ЕГУ — самастойная юрыдычная асоба, якая згодна з Законам Літоўскай Рэспублікі аб навуцы і адукацыі з’яўляецца адзіным легітымным органам, які прадстаўляе інтарэсы студэнтаў універсітэта. Студэнцкае прадстаўніцтва ЕГУ з’яўляецца членам Саюза студэнтаў Літвы. == Выбітныя асобы == === Ганаровыя дактары === Званне «Ганаровы доктар Еўрапейскага гуманітарнага ўніверсітэта» прысуджаецца найбольш выбітным навукоўцам, дзяржаўным, грамадскім, рэлігійным і палітычным дзеячам Рэспублікі Беларусь і замежных дзяржаў за выключныя дасягненні ў галіне гуманітарных і сацыяльных навук, універсітэцкай адукацыі і культуры; за істотны ўнёсак у развіццё дэмакратыі і рэалізацыю прынцыпаў прававой дзяржавы; за плённы ўнёсак у развіццё культуры і паспяховае спрыянне міжкультурнаму дыялогу. Ганаровымі дактарамі ЕГУ з’яўляюцца: * [[Алесь Разанаў]], слынны беларускі паэт і перакладчык. * Айцец [[Аляксандр Надсан]] (1926—2015), беларускі грэка-каталіцкі святар, апостальскі візітатар для беларусаў-каталікоў у замежжы. * Праф. Петэр Паўлоўскі (Prof. Peter Pavlowski), * Праф. Андрэа Рыкардзі (Prof. Andrea Riccardi), італьянскі даследчык гісторыі Царквы, праф. сучаснай гісторыі ў Трэцім Рымскім універсітэце, [[Італія]]. * Праф. Рольф Штобер (Prof. Rolf Stober), выбітны дзеяч Германіі ў галіне палітыкі і права, каардынатар шэрагу міжнародных адукацыйных і даследчых праграм у галіне права. * Стэфан Эсэль (Stéphane Hessel) (1917—2013), выбітны французскі дыпламат, грамадскі дзеяч, публіцыст. * Вольга Седакова, расійская паэтка, перакладчыца. * Праф. Альфрэд Гросэр (Prof. Alfred Grosser), выбітны дзеяч у галіне адукацыі і культуры Францыі, кіраўнік акадэмічных праграм Парыжскага інстытута палітычных навук, Вышэйшай камерцыйнай школы Францыі. * Праф. [[Кшыштаф Занусі]] (Prof. Krzysztof Zanussi), польскі рэжысёр і грамадскі дзеяч, прэзідэнт Еўрапейскай кінафедэрацыі, член Папскай камісіі па культуры, [[Польшча]]. * Вольфганг Грыгер (Wolfgang Grieger) — нямецкі бізнесмен, кіраўнік кансалтынгавай кампаніі «Грыгер Малізон», філантроп. * Праф. [[Сяргей Сяргеевіч Аверынцаў|Сяргей Аверынцаў]] (1927—2004), расійскі даследчык у галіне культуры і класічнай філалогіі, акадэмік Расійскай акадэміі навук, супрацоўнік Інстытута славянскіх даследаванняў Венскага ўніверсітэта. * Праф. [[Альгірдас Бразаўскас]] (1932—2010), прэзідэнт (1993—1998 гг.), прэм’ер-міністр Літоўскай Рэспублікі (2001—2006 гг.). * Праф. Нікалаўс Вірволь (Prof. Nikolaus Wyrwoll), тэолаг, дырэктар Інстытута Усходняй царквы Рэгенсбургскага ўніверсітэта, [[Германія]]. === Прафесарскі склад === У прафесарскі склад універсітэта ўваходзяць дасведчаныя і высокакваліфікаваныя выкладчыкі, вядомыя беларускія і замежныя даследчыкі і практыкі ў галіне гуманітарных навук: філасофіі, гісторыі, юрыспрудэнцыі і г.д.: * Алег Брэскі — кандыдат юрыдычных навук, прафесар, кіраўнік Акадэмічнага дэпартамента права. * Андрэй Горных — доктар філасофскіх навук, аўтар кніг «Фармалізм: ад формы да тэксту і за яго межы» (2002), «Медыя і грамадства» (2011) і вялікай колькасці артыкулаў па філасофіі і культурных даследваннях. * Аляксандр Калбаска — кандыдат гістарычных навук, прафесар, кіраўнік ЕГУ па акадэмічный частцы. * Эдуард Мельнікаў — кандыдат гістарычных навук, прафесар, беларускі журналіст, прадзюсар дакументальных тэлеперадач і фільмаў, вядучы ток-шоу «Форум» (тэлеканал [[Белсат]])<ref>http://stara.belsat.eu/ru/about/people/eduard-melnikov/{{Недаступная спасылка}}</ref>. * Прафесар-эмерыт Рыгор Мінянкоў — кандыдат філасофскіх навук, старшыня Сената ЕГУ, аўтар шматлікіх артыкулаў па сацыяльнай філасофіі і гісторыі сацыялогіі. * [[Анатоль Арсеньевіч Міхайлаў|Анатоль Міхайлаў]] — доктар філасофіі, прафесар, Прэзідэнт Еўрапейскага гуманітарнага ўніверсітэта. * Ірына Раманава — кандыдат гістарычных навук, прафесар, аўтар шматлікіх публікацый па савецкай гісторыі Беларусі, сааўтар кнігі «мір: гісторыя мястэчка, што расказалі яго жыхары» (2009). * [[Генадзь Мікалаевіч Сагановіч|Генадзь Сагановіч]] — кандыдат гістарычных навук, прафесар, аўтар кніг «Невядомая вайна: 1654—1667» (1995), Дзесяць вякоў беларускай гісторыі (сааўтар, 1997). * Прафесар-эмерыт Ала Сакалова — кандыдат юрыдычных навук, сябра Еўрапейскай асацыяцыі садзеяння заканадаўствам, аўтар больш за 50 публікацый па агульнай тэорыі права і сацыялогіі права. * Альміра Усманава — кандыдат філасофскіх навук, прафесар, аўтар манаграфіі «Умберта Эка: парадоксы інтэрпрэтацыі», шматлікіх артыкулаў па семіотыцы, візуальным і гендэрным даследванням, рэдактар зборнікаў «Філасофія эпохі постмадэрна» (1996), «Анталогія гедэрнай тэорыі» (2000), «Гендэрныя гісторыі Усходняй Еўропы» (2002), «Бі-тэкстуальнасць і кінематограф» (2003), «Гендэр і трансгрэсія ў візуальных мастацвах» (2007), «Візуальнае (як) гвалт» (2007), «Беларускі фармат: нябачная рэальнасць» (2008). * [[Таццяна Шчытцова]] — доктар філасофскіх навук, прафесар, галоўны рэдактар журнала «Топас», аўтар артыкулаў і дакладаў па філасофскай антрапалогіі, сацыяльнай філасофіі, фенаменалогіі. * [[Віктар Марціновіч]] — доктар мастацтвазнаўства, дацэнт ЕГУ, беларускі журналіст, мастацтвазнаўца, аўтар кніг «Параноя», «Сцюдзёны вырай», «Сфагнум», «Мова», «Радзіма. Марк Шагал у Віцебску». === Выбітныя выпускнікі === З моманту заснавання ЕГУ ў Мінску, выпускнікамі ўніверсітэта сталі больш за 2250 асоб, у тым ліку: * [[Уладзімір Пугач]] — выпускнік бакалаўрскай праграмы «Права» (1998), лідар папулярнага беларускага рок-гурта «[[J:морс]]», які выдаў 8 студыйных альбомаў. * [[Уладзіслаў Андросаў]] — выпускнік магастарскай праграмы «Ахова і інтэрпрэтацыя культурнай спадчыны» (2012), ганаровы выпускнік ЕГУ-2014, уладальнік кампані «Med Travel Belarus», якая прадастаўляе медычныя паслугі для замежнікаў у Беларусі. * [[Арцём Анісімаў]] — выпускнік бакалаўрскай праграмы «Міжнароднае права» (2009), мае ступень магістра права Універсітэта Небраскі ([[Лінкальн (Небраска)|Лінкальн]]) па спецыяльнасці касмічнае, кібер- і тэлекаменікацыйнае права, з’яўляецца членам калегіі адвакатаў штата Нью-Ёрк, прадстаўніком Кансультатыўнага савета касмічнага пакалення (Space Generation Advisory Council) у [[ААН]], супрацоўнікам кампаніі «NewSpace Global». * [[Вольга Гапеева]] — выпускніца магістарскай праграмы «Гендэрныя даследванні» (2007), беларуская паэтка, пісьменніца, перакладчыца, лаурэат літаратурнага конкурса «Экслібрыс», прэміі імя Янкі Маўра, «Залаты апостраф», аўтарка кніг «Рэканструкцыя неба», «Няголены ранак», «Метад муараваых крэсак», «Сумны суп», «Дзве авечкі» і інш. * [[Дзмітрый Бажко]] — выпускнік бакалаўрскай праграмы «Культурная спадчына і турызм» (2009), менеджар па праектах кампаніі [[Airbnb]]. == Рэктары == Пасаду рэктара займалі<ref name="rektar"/>: * [[Анатоль Арсеньевіч Міхайлаў]] (1992—2014) * Дэвід Полік (2014—2016) * Ёрген Ёргенсэн (2016—2017) * [[Сяргей Ігнатаў]] (2018-2023) * [[Кшыштаф Рыбіньскі]] (2023—2024) * Вілюс Шадаўскас (з 2024) == Галерэя == <gallery> Выява:European_Humanities_University_2019_1.jpg|Корпус у Старым горадзе. Выява:European_Humanities_University_2019_2.jpg|Корпус у Старым горадзе. </gallery> {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.ehu.lt/be/ Афіцыйны сайт ЕГУ {{ref-be}}] * http://www.ehutrustfund.org/en/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090715202332/http://www.ehutrustfund.org/en/ |date=15 ліпеня 2009 }} * Вышэйшыя навучальныя ўстановы Рэспублікі Беларусь па стане на пачатак 1998—1999 навучальнага года (статыстычны даведнік). Мн.: Вылічальна-статыстычны цэнтр Мінадукацыі РБ, 1998 c. 82-98 апублікавана на [http://berastouski.blogspot.com.by/2018/05/blog-post.html Зніклыя навучальныя ўстановы] // Блог Андрэя Берастоўскага {{ВНУ Беларусі}} {{Вышэйшыя навучальныя ўстановы Літвы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Універсітэты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Колішнія навучальныя ўстановы Беларусі]] [[Катэгорыя:Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт| ]] 8zxivj289uz26ao42oef2opw6izo16n 0 29624 5150562 4587292 2026-06-04T12:05:06Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5150562 wikitext text/x-wiki {{Этнічная група| group = Жамойты <br /> (''Žemaitē'') | image = <table border=0 align="right"> <tr> <td><small>[[File:Norblin - Peasant from Samogitia 03.jpeg|140x236px]]</small></td> <td><small>[[File:Norblin - Peasant from Samogitia 02.jpeg|158x236px]]</small></td> </tr> </table> | caption = <div style="background-color:#fee8ab">Сяляне з Жамойці, 1817 г.<small> | poptime = ~500 000 | popplace = [[Літва]] | langs = [[жамойцкая мова|Жамойцкая гаворка]] | rels = [[каталіцызм]] | related = усе [[літоўцы]] }} '''Жамойты''' (па-літоўску ''žemaičiai'' — "жэмайты", па-польску ''żmudzini'' — "жмудзіны"<ref>{{Cite web|url=https://pl.wikipedia.org/wiki/%C5%BBmudzini|title=Żmudzini}}</ref>, саманазва — ''žemaitē'') — этнічная группа сучасных [[літоўцы|літоўцаў]] у Заходняй [[Літва|Літве]], жыхары [[гістарычныя вобласці|гістарычнай вобласці]] [[Жамойць]]. Захоўваецца [[жамойцкая мова|жамойцкая гаворка]] [[літоўская мова|літоўскай мовы]], якую часам трактуюць як [[мова|асобную мову]]. На ўсходзе Жамойці размаўляюць на заходнеаўкштайцкай гаворкі літоўскай мовы. Асноўнае веравызнанне на сёння — [[каталіцтва]], на паўднёвым-захадзе ёсць таксама [[лютэране]]. Прыкладная колькасць — каля 500 тыс. чалавек. == Жамойты і аўкштойты == Традыцыйна мяркуецца, што назвы дзвюх групаў літоўскага народа "жамойты" і "[[Аўкштайты|аўкштойты]]"(ад якіх назвы рэгіёнаў "Жамойць" і "[[Аўкштайція|Аўкштойць]]") звязаныя з літоўскім ''žemas'' "нізкі" і ''aukštas'' "высокі". Найбольш прынята меркаваць, што звязана гэта з нізінамі і вышнявінамі цячэння [[Нёман|Нёмана]] і яго найбуйнейшага прытоку [[Вілія|Віліі]] (літ. ''Nemunas'' "Нямунас", ''Neris'' "Нярыс")<ref>{{Cite web|url=http://www.xn--altiniai-4wb.info/index/details/331|title=Lietuvių kalbos tarmių klasifikacija}}</ref>. Разуменне раннелітоўскай прасторы як утворанай з Жамойці і Аўкштойці было ўласціва ўжо князю [[Вітаўт|Вітаўту]]. У лісце да імператара [[Сігізмунд I Люксембургскі|Сігізмунда Люксембургскага]] ад 11 сакавіка 1420 г. Вітаўт пісаў:<blockquote>"...жамойцкая зямля (''terra Samaytarum'') - нашае ўспадкаванне і нашая вотчына з законнага спадкаемства прадзядоў і дзядоў, якую і цяпер маем ва ўласнасці, якая цяпер ёсць і заўсёды адно і тое ж з літоўскай зямлёй (''unum et idem cum'' ''terra Lythwanie''), бо ёсць адна гаворка і тыя ж жыхары (''unum ydeoma et uni homines''). Але дзеля таго што жамойцкая зямля знаходзіцца ніжэй (''inferior'') за літоўскую зямлю, таму і называецца Жамойць (''Szomoyth''), бо так па-літоўску называецца ніжэйшая зямля. А жамойты Літву называюць Аўкштойцю (''Auxstote''), інакш кажучы, калі глядзець ад жамойтаў, вышэйшай (''superior'') зямлёй".<ref>Baltų religijos ir mitologijos šaltiniai. T. 1. Vilnius, 1996. С. 528-529.</ref></blockquote>Паводле даследчыка літоўскай міфалогіі Норберта Велюса, "''сфармавацца такому разуменню, якое замацавалася і ў саміх этнонімах, відаць, дапамог і арыентаваны геаграфічна старабалцкі міфічны светапогляд, паводле якога заходняя канцавіна краіны разумелася як "ніжэйшая" (размешчаная ніжэй), а ўсходняя — як "вышэйшая''"<ref>Baltų religijos ir mitologijos šaltiniai. T. 1. Vilnius, 1996. С. 527.</ref>. Цяжка вызначыць, якой даўніны сягае такое размеркаванне на "вышыннікаў" і "нізіннікаў". З геаграфічна-міфалагічных паралеляў у свеце звяртаюць увагу на падзел дадынастычнага [[Егіпет|Егіпта]] на царствы "Ніжняга Егіпта" і "Верхняга Егіпта", якія названыя так таксама паводле размяшчэння датычна цячэння ракі [[Ніл]]. Верхні і Ніжні Егіпет, дапокуль не аб'ядналіся, мелі розных багіняў-апякунак (у выглядзе птушкі сцярвятніка і ў выглядзе змяі кобры, адпаведна), розныя сімвалы дзяржавы (у Верхняга — лотус і трыснёг, у Ніжняга — папірус ды пчала), галаўныя ўборы правіцеляў рознага колеру і формы. Сакралізацыя такога падзелу тэрыторыі на дзве паловы сягае раннечалавечых дваістых сістэмаў светаўспрымання<ref>Вяч. Вс. Иванов. Чет и нечет. Ассиметрия мозга и знаковых систем. Москва, 1978. С. 99-100.</ref>. == Археалагічныя сведчанні == [[File:BALTIC TRIBES.jpg|thumb|left|250px|Балцкія плямёны ў X—XII стст.]] Традыцыйна даўніх жамойтаў суадносяць з археалагічнай культурай [[культура грунтовых могільнікаў жамойтаў|грунтовых могільнікаў жамойтаў]] (V—XIV стст.)<ref>Финно-угры и балты в эпоху средневековья… С. 381—387.</ref>. Археалагічныя звесткі паказваюць, што тэрыторыя сучаснай [[Жамойць|Жамойці]] ў I—IV стст. (разам з землямі, дзе пазней сфарміруюцца балцкія плямёны [[земгалы|зямгалаў]], [[селы|селаў]] і [[латгалы|латгалаў]]) належала да аднаго арэала — [[культура курганоў з каменнымі вянцамі|культуры курганоў з каменнымі вянцамі]] (I—V стст.). Для гэтай археалагічнай культуры характэрны абрад трупапакладання і розная арыентацыя мужчынскіх (галавой на паўночны-захад) і жаночых пахаванняў (на паўднёвы-усход), і гэта сведчыць аб этнічным адзінстве жыхароў той тэрыторыі на той час<ref>''Зинкявичюс, З.'' Откуда родом литовцы… С. 92, 127; Финно-угры и балты в эпоху средневековья… С. 371, 372.</ref>. Археолаг [[Адольфас Таўтавічус|Адолфас Таўтавічус]] лічыў жамойтаў аўтахтонамі Жамойці — выхадцамі з Тэльшаўскага ўзвышша<ref name="ReferenceA">''Зинкявичюс, З.'' Откуда родом литовцы… С. 127.</ref>. Археолаг Рэгіна Валкайце-Кулікаўскене лічыла, што продкі жамойтаў былі выхадцамі з заходняй часткі даліны ракі Дубісы, якія змяшаліся з мясцовым насельніцтвам<ref name="ReferenceA" />. У V ст. курганны абрад пахавання знікае і замяняецца паўсюль грунтовымі пахаваннямі з трупапалажэннем, а насельніцтва культуры курганоў з каменнымі вянцамі распадаецца на плямёны жамойтаў, зямгалаў, латгалаў і селаў<ref>Финно-угры и балты в эпоху средневековья… С. 371—372.</ref>. Грунтовыя пахаванні і розная арыентацыя арыентацыя мужчынскіх і жаночых пахаванняў да сярэдзіны XIII ст. выразна адрозніваюць культуру грунтовых могільнікаў жамойтаў ад [[курган|курганнага тыпу пахаванняў]], характэрнага для [[Культура ўсходнелітоўскіх курганоў|археалагічнай культуры ўсходнелітоўскіх курганоў]], якую даследчыкі традыцыйна атаясняюць з некалькімі [[Літва (плямёны)|аб’яднаннямі літоўскіх плямён]]<ref name="Жамойць і Літва">[[Алег Іванавіч Дзярновіч|''Дзярновіч, А.'']] [http://belarus.kulichki.net/index.php?option=com_content&task=view&id=1797&Itemid=70 Жамойць і Літва].</ref><ref>''Зинкявичюс, З.'' Откуда родом литовцы… С. 81, 99, 114; ''Зверуго, Я.Г.'' Верхнее Понеманье в IX—XIII вв... С. 28—29; ''Краўцэвіч, А. К.'' Стварэнне Вялікага Княства Літоўскага… С. 26.</ref>. На працягу V—X стст. назіраецца блізкасць культуры жамойтаў і [[земгалы|земгалаў]]<ref>''Зинкявичюс, З.'' Откуда родом литовцы… С. 92, 127; Финно-угры и балты в эпоху средневековья… С. 372.</ref><ref>Традыцыйна лічыцца, што назва «Жамойць» паходзіць ад літоўскага слова «žema», што азначае «ніжняя». Акрамя таго, слова «Жамойць» нагадвае і з'яўляецца аднакарэнным літоўскаму слову «žemė», што па-літоўску азначае «зямля». Цікава, што слова «Zemgale» / [[Зэмгалэ|«Земгалія»]] / «Земгала» (па-літоўску «Žiemgala/ «Žemgala») у перакладзе з латышскай мовы («zeme gali») азначае «канец зямлі», «акраіна зямлі».</ref>. Выразным адрозненнем пахавальнага абрада на тэрыторыі жамойтаў аж да сярэдзіны XIII ст. было заўсёды трупапакладанне, а не спальванне, як гэта стала характэрна з V ст. для [[Культура ўсходнелітоўскіх курганоў|культуры ўсходнелітоўскіх курганоў]]<ref>Финно-угры и балты в эпоху средневековья… С. 393.</ref>. У IX—XI ст. як рэдкае выключэнне на грунтавых могільніках у Жамойці з’яўляецца трупаспаленне. З XII ст. трупаспаленні практыкуюцца часцей, але пераважна на ўскраінах арэала жамойтаў<ref>Финно-угры и балты в эпоху средневековья… С. 384.</ref>. Сучасныя літоўскія даследчыкі (А. Лухтанас, Р. Волкайтэ-Кулікаўскене, У. Жулкус) таксама адзначаць стракатасць арэала Жамойці і сучаснай Цэнтральнай Літвы (Аўкштайтыі) у XІ—XІІ ст. у археалагічных адносінах у параўнанні з культурай усходнелітоўскіх курганоў і могільнікамі [[куршы|куршаў]]<ref>''Зинкявичюс, З.'' Откуда родом литовцы… С. 82, 127—128.</ref>. Такая рыса абрадавасці як пахаванне разам з нябожчыкамі коней (звычайна няспаленых конскіх галоў, капытоў і скураў), што практыкавалася ў X—XII стст. у Жамойці, прыйшла з усходу — з тэрыторыі культуры грунтавых могільнікаў з трупаспаленнем у сучаснай цэнтральнай Літве (Аўкштойці), на якую ў сваю чаргу паўплывалі гэтыя традыцыі культуры ўсходнелітоўскіх курганоў і [[прусы|прусаў]]. Аднак гэтая рыса мае рэдкі, нерэгулярны характар, больш сціплая па колькасці коней (як правіла — аднаго) і распаўсюджаная толькі на паўднёва-заходняй частцы Жамойці<ref>''Зверуго, Я.Г.'' Верхнее Понеманье… С. 27—28; ''Зинкявичюс, З.'' Откуда родом литовцы… С. 129; Финно-угры и балты в эпоху средневековья… С. 383, 389.</ref>. У той жа час для культуры ўсходнелітоўскіх курганоў з X па пачатак XIII ст. характэрныя пахаванні ў курганах разам з нябожчыкам (трупаспаленне) яго коней (трупапалажэнне ці радзей трупаспаленне), колькасць якіх магла дасягаць 18—20 галоў<ref>''Зверуго, Я.Г.'' Верхнее Понеманье… С. 27—28; ''Куликаускене, Р.'' Погребения с конями у древних литовцев // Советская археология. Т. 17. — С. 213—214; ''Зинкявичюс, З.'' Откуда родом литовцы… С. 129; Финно-угры и балты в эпоху средневековья… С. 393.</ref>. З пачаткам XIII ст. на Віленшчыне замест культуры ўсходнелітоўскіх курганоў прыходзяць грунтовыя пахаванні (помнікі пачатку XIII—XIV стст.), але захоўваюцца абрад трупаспалення і (зрэдку) пахаванні з конямі<ref name="elib.bsu.by">''Вайткявичус, В.'' [http://elib.bsu.by/bitstream/123456789/1793/1/%D0%92%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BA%D1%8F%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8E%D1%81%20%D0%92.pdf Нестереотипный взгляд на культуру восточнолитовских курганов] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305110625/http://elib.bsu.by/bitstream/123456789/1793/1/%D0%92%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BA%D1%8F%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8E%D1%81%20%D0%92.pdf|date=5 сакавіка 2016}}... С. 186.</ref>. Пераход да грунтовых могільнікаў на Віленшчыне мог быць звязаны з уплывам жамойтаў, хоць разглядаюцца і іншыя версіі<ref name="elib.bsu.by" />. == Даўнейшая культура і гаспадарка == Жамойты жылі пераважна на паселішчах у драўляных хатах, займаючыся земляробствам, жывёлагадоўляй і рамяством (ганчарства; ліццё жалеза, бронзы, срэбра; ткацтва і інш.). З VII—VIII стст. пачынаюць будавацца ўмацаваныя паселішчы (драўляныя гарадзішчы), дзе засяроджваліся рамесная вытворчасць і племянная знаць<ref>Финно-угры и балты в эпоху средневековья… С. 385.</ref>. Тыпам арганізацыі грамадства быў [[родаплемянны лад]], а сацыяльная структура была прадстаўлена трыма-чатырма праслойкамі — знаццю, дружыннікамі знаці, свабоднымі абшчыннікамі і [[рабства|рабамі]]<ref name="ReferenceB">Финно-угры и балты в эпоху средневековья… С. 386.</ref>. Рэлігіяй былі родавыя культы ([[язычніцтва]]). Была распаўсюджана традыцыя шанавання святых камянёў (валуноў) з выемкамі круглай формы ці ў выглядзе адціскаў ног ці іншых абрысаў<ref name="ReferenceB" />. У IX—XII стст. вырошчвалі жыта, пшаніцу, ячмень, авёс, гарох, рэпу, лён, каноплі. Асноўнымі сельскагаспадарчымі прыладамі былі саха, рало, матыка, серп і каса. У багатых жаночых пахаваннях часам выяўляюцца круглыя шапачкі, зробленыя з тоўстых нітак, якія поўнасцю пакрываліся нанізанымі бронзавымі колцамі, спіралькамі і падвескамі. Краі шапачак упрыгожваліся падвескамі ў выглядзе кляновага насення. На думку Таўтавічуса, такія жаночыя галаўныя ўборы IX—XII стст. можна лічыць выключнай прыкметай жанчын жамойтаў<ref>Финно-угры и балты в эпоху средневековья… С. 383, 384.</ref>. == У літоўскай гістарыяграфіі == Літоўскі гісторык [[Эдвардас Гудавічус]] лічыць старажытных жамойтаў племем [[літоўцы|літоўцаў]]. Ён сцвярджае, што літоўскі этнас узнік прыблізна ў VI—VII стст., калі адбылося разгалінаванне ўсходніх балтаў на літоўцаў і [[латгалы|латгалаў]] і адпаведна разгалінаванне [[літоўская мова|літоўскай]] і [[латышская мова|латышскай моў]] з аднаго кораня. Месцам сфармавання ў тыя часы літоўцаў, на думку даследчыка, была тэрыторыя паміж сярэднім цячэннем [[Нёман]]а, рэчкамі Нярыс (Вілія) і Мяркіс (Мерач), адкуль яны пашыраліся на поўнач (да [[земгалы|земгалаў]] і [[селы|селаў]]) і на захад. Гудавічус лічыць, што жамойты сфармаваліся ў выніку асіміляцыі літоўскімі перасяленцамі (на заходнім кірунку міграцыі) часткі [[куршы|куршаў]] і іншых заходнябалцкіх плямён. У выніку, на яго думку, шляхам разрастання літоўскага этнаса адбылося разгалінаванне родаплемянной структуры літоўцаў у канцы I тысячагоддзя н.э. найменш на два племені: усходніх літоўцаў (менаваных уласна літоўцамі), якія размяшчаліся ў тым ліку на землях [[Нальшчаны]] і [[Дзяволтва|Дзяволтвы]], і літоўцаў-жамойтаў (на паўднёвых землях сучаснага літоўскага этнаграфічнага рэгіёна [[Жамойць]]). Гудавічус прызнае цяжкім вызначыць, ці былі жыхары сучаснай цэнтральнай Літвы (зямля Упіта і Нярыс) асобным літоўскім племем альбо часткай усходніх літоўцаў<ref>''Гудавичюс, Э.'' История Литвы / Э. Гудавичюс. — Т. 1 : с древнейших времен до 1569 года... С. 23—24.</ref>. Таксама, на яго думку, па ўсёй Літве ў канцы XII — пачатку XIII ст. (у тым ліку праз заключэнне шлюбаў) перавагу атрымала група «старэйшых» князёў, якім падначальваліся іншыя князі (у тым ліку з Жамойці). Гэта прывяло да стварэння палітычнай канфедэрацыі літоўскіх зямель, але сувязі ў той канфедэрацыі не былі вельмі моцныя: старэйшыя князі не кантралявалі ўнутранага жыцця іншых зямель і ўзаемных дачыненняў «ніжэйшых» уладароў<ref>''Гудавичюс, Э.'' История Литвы / Э. Гудавичюс. — Т. 1 : с древнейших времен до 1569 года... С. 35.</ref>. Як адзначае літоўскі даследчык Пятрас Кальніс, пытанне, ці існавалі жамойты як асобная этнічная супольнасць у перыяд фармавання балцкіх плямён (з VI—VII стст.), пакуль што з’яўляецца дыскусійным сярод літоўскіх даследчыкаў (археолагаў, філолагаў, этнографаў)<ref name="ReferenceC">''Kalnis, P.'' Žemaičiai XXa. — XXIa. pradžia... С. 412.</ref>. У пачатку XXI ст. пераважным становіцца погляд, што жамойты існавалі як адно з балцкіх плямён да часу ўзнікнення літоўскай дзяржавы ([[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]])<ref name="ReferenceC" />. Гэты погляд прыняты амаль усімі літоўскімі археолагамі і падтрыманы ўсё большай колькасцю гісторыкаў і некаторых філолагаў<ref name="ReferenceC" />. Сам Пятрас Кальніс мяркуе, што жамойты існавалі як асобная этнічная супольнасць у перыяд балцкіх плямён, але зараз не існуе ніякага асобнага жамойцкага этнаса, бо племя жамойтаў увайшло ў склад [[літоўцы|літоўскага этнаса]] ў часы Вялікага Княства Літоўскага<ref name="ReferenceC" />. Кальніс сцвярджае, што зараз жамойты з’яўляюцца толькі складовай этнаграфічнай групай [[літоўцы|літоўскага этнаса]], прычым цяперашняя літоўская этнаграфічная група жамойтаў не зусім з’яўляецца прамой пераемніцай племені жамойтаў — гэта, на яго думку, зусім розныя супольнасці<ref name="ReferenceC" />. == У беларускай гістарыяграфіі == На думку [[Язэп Юр’евіч Лёсік|Язэпа Лёсіка]], жамойты былі асобным ад літоўцаў народам і не мелі вырашальнай ролі ў стварэнні [[ВКЛ]], [[Жамойць]] была ўскрайкам ВКЛ. Ён пісаў, што толькі гэтыя жамойты з’яўляюцца продкамі [[літоўцы|сучасных літоўцаў]], а [[Літва (плямёны)|старажытныя літоўцы]] — гэта ў асноўным продкі сучасных [[беларусы|беларусаў]]<ref>Лёсік, Я. «Літва-Беларусь»//Беларуская думка XX ст. Гісторыя, рэлігія, культура. Анталогія. — Варшава, 1998. — С.53.</ref>. Сучасны беларускі гісторык [[Алег Іванавіч Дзярновіч|Алег Дзярновіч]] лічыць, што Жамойць мела адрозную ад Літвы старажытную этнічную гісторыю. Ён сцвярджае, што жамойты спачатку былі ўсходнебалцкім племем, якое ўтварылася на ўсходняй тэрыторыі сучаснай Жамойці (у басейне ракі Швянтойі) на грунце насельніцтва культуры грунтовых могільнікаў ([[земгалы|зямгалаў]] — усходнебалцкага племя, большая частка якога пазней увайшла ў склад [[латышы|латышскага этнаса]]). Дзярновіч падкрэслівае, што племя жамойтаў у сярэдзіне І тыс. н.э. не ўваходзіла ў арэал [[Культура ўсходнелітоўскіх курганоў|археалагічнай культуры ўсходнелітоўскіх курганоў]], якую многія даследчыкі атаясамляюць з [[Літва (плямёны)|племем «літва» (альбо саюзам балцкіх плямён пад агульнай назвай «літва»)]]<ref name="Жамойць і Літва" />. Беларускі гісторык [[Аляксандр Канстанцінавіч Краўцэвіч|Алесь Краўцэвіч]] таксама прытрымліваецца думкі, што жамойты былі асобным ад [[Літва (плямёны)|літвы]] балцкім племем (гэтак жа як і [[нальшчаны]], дзевалтва, [[яцвягі]])<ref>''Краўцэвіч, А.К.'' Стварэнне Вялікага Княства Літоўскага. — Rzeszów, 2000. — С. 113—114, 118, 125.</ref>. Краўцэвіч таксама падтрымлівае выказаную Язэпам Лёсікам думку, што толькі жамойты сталі асновай фарміравання [[літоўцы|сучаснага літоўскага этнасу]], у адносінах да якога Краўцэвіч ужывае слова «летувісы», прыдуманае ў міжваенны час польскімі аўтарамі. У склад "летувісаў", паводле Краўцэвіча, увайшлі і балцкамоўныя жыхары [[Аўкштота|Аўкштоты]] (паўночнай (балцкай) часткі [[харонім]]а «Літва»)<ref>''Краўцэвіч, А.К.'' Стварэнне Вялікага Княства Літоўскага. — Rzeszów, 2000. — С. 125, 127.</ref>. Сучасны беларускі гісторык [[Вячаслаў Леанідавіч Насевіч|Вячаслаў Насевіч]] вылучае этнічны і палітычны змест тэрміна «Літва» і адзначае пэўную этнічную адметнасць жыхароў старажытнай Жамойці і старажытнай Літвы, што захоўвалася нават у пачатковы перыяд існавання [[ВКЛ]]. Пра гэта, на думку даследчыка, сведчаць выраз «літоўцы і жамойты» (Littoven und Sameiten), які ўжыты ў «Старэйшай рыфмаванай хроніцы» пры апісанні падзей 1250-х гг., а таксама ў рускіх летапісах (у паходзе на Рыгу ў 1286 г. удзельнічалі «Литва вся и Жемоть вся»; у паходзе Альгерда на Пераяслаў у 1373 г. удзельнічалі «Литва и Ляхи и Жемоть»). Насевіч лічыць, што жамойты да стварэння ВКЛ былі асобным ад [[Літва (плямёны)|«літвы»]] вялікім балцкім племем («асобным этнасам»)<ref>''Насевiч, В.Л.'' Пачаткі Вялікага княства Літоўскага... С. 19.</ref>, а, разважаючы, з якіх «зямель» у [[1210]]—[[1220]]-х складалася «Літва ў шырокім сэнсе» (уласна Літва (Літва ў вузкім сэнсе), Жамойць, Дзеволтва і інш.), падкрэслівае, што ў такім сэнсе пад «Літвой» разумелася тэрыторыя з паўсамастойных «княстваў», на якія распаўсюджваўся часовы палітычны ўплыў дынастыі «старшых князёў» Літвы<ref>''[[Вячаслаў Насевіч|Насевіч В. Л.]]'' [http://vln.by/node/17 Літва].</ref>. Саму [[Літва (плямёны)|старажытную Літву (г.зн. «Літву ў вузкім сэнсе»)]] Насевіч, як і сучасны літоўскі гісторык Рымвідас Пятраўскас<ref>Пятраўскас Рымвідас. Літоўская знаць у канцы XIV—XV ст. Склад — структура — улада. Мінск, 2014. </ref>, лакалізуе на Віленшчыне (на памежжы сучасных [[Літва|Літоўскай Рэспублікі]] і [[Рэспубліка Беларусь|Рэспублікі Беларусі]] — па абодва бакі ад сучаснай літоўска-беларускай дзяржаўнай мяжы)<ref>''[[Вячаслаў Насевіч|Насевіч В. Л.]]'' [http://vln.by/node/17 Літва]; Вячаслаў Насевіч: [http://vln.by/node/153 «Першапачатковая Літва знаходзілася на памежжы сучасных Літвы і Беларусі»].</ref>. Насевіч лічыць, што зліццё жамойтаў і [[аўкштайты|аўкштайтаў]] у адзін этнас адбылося пазней за XV ст., і аспрэчвае іх этнічнае адзінства да таго часу, не пагаджаючыся з меркаваннем большасці сучасных літоўскіх гісторыкаў<ref name="ReferenceD">''Насевiч, В.Л.'' Пачаткі Вялікага княства Літоўскага... С. 20.</ref>. == Карты рассялення балцкіх плямён == * [http://vln.by/node/17?q=node/133 Карта балцкіх зямель і княстваў у сярэдзіне XIII ст. (паводле Вячаслава Насевіча)] // Персональный сайт белорусского историка Вячеслава Носевича * [http://kaup.ru/images/phocagallery/lib/volkaite-kulikauskiene1970/thumbs/phoca_thumb_l_039.jpg Карта рассялення жамойтаў (паводле Рэгіны Валкайтэ-Кулікаўскене)] // ''Volkaite-Kulikauskiene, R.'' Lietuviai IX—XII amžiais. — Vilnius: Mintis, 1970 == Гл. таксама == * [[Жамойцкае староства]] {{зноскі}} == Літаратура == * Археология СССР. Т. 17. Финно-угры и балты в эпоху средневековья / Л.А. Голубева [и др.]; Отв. ред. тома В.В. Седов; Редкол.: Б.А. Рыбаков (гл. ред.) [и др.]. — М.: Наука, 1987. — 510 с. * ''Вайткявичус, В.'' [http://elib.bsu.by/bitstream/123456789/1793/1/%D0%92%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BA%D1%8F%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8E%D1%81%20%D0%92.pdf Нестереотипный взгляд на культуру восточнолитовских курганов] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305110625/http://elib.bsu.by/bitstream/123456789/1793/1/%D0%92%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BA%D1%8F%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8E%D1%81%20%D0%92.pdf |date=5 сакавіка 2016 }} // Працы гістарычнага факультэта БДУ. Навук. зборнік. — Вып. 3. — Мн., 2008. — С. 180—188. * ''[[Эдвардас Гудавічус|Гудавичюс, Э.]]'' История Литвы / Э. Гудавичюс. — Т. 1 : с древнейших времен до 1569 года. — Москва : Фонд им. И. Д. Сытина; Baltrus, 2005. — 680 с. * [[Алег Іванавіч Дзярновіч|''Дзярновіч, А.'']] [http://belarus.kulichki.net/index.php?option=com_content&task=view&id=1797&Itemid=70 Жамойць і Літва] / А. Дзярновіч // Наша ніва. — 22 чэрвеня 2013. * ''Зверуго, Я.Г.'' Верхнее Понеманье в IX—XIII вв. — Мн: Навука і тэхніка, 1989. * ''Зинкявичюс, З.'' Откуда родом литовцы / З. Зинкявичюс, А. Лухтанас, Г. Чеснис. — Вильнюс : Mokslo ir enciklopedijų leidybos institutas, 2006. — 144 с. * ''[[Аляксандр Краўцэвіч|Краўцэвіч, А.]]'' [http://kamunikat.org/download.php?item=2154-2.pdf&pubref=2154 Праблема лакалізацыі сярэднявечнай Літвы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090408123400/http://kamunikat.org/download.php?item=2154-2.pdf&pubref=2154 |date=8 красавіка 2009 }} // Беларускі Гістарычны Зборнік — Białoruskie Zeszyty Historyczne № 8. 1997. * ''[[Аляксандр Краўцэвіч|Краўцэвіч, А.]]'' Міндаўг. Пачатак вялікага гаспадарства / А. Краўцэвіч. — Мінск : Мастацкая Літаратура, 2005. — 163 с. [http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=4828] * [[Аляксандр Канстанцінавіч Краўцэвіч|''Краўцэвіч, А.К.'']] Стварэнне Вялікага Княства Літоўскага. — Rzeszów, 2000. — 238 с. * ''Куликаускене, Р.'' Погребения с конями у древних литовцев // Советская археология. Т. 17. — 1953. — С. 210—222. * [[Іван Антонавіч Ласкоў|''Ласкоў, І.'']] Дагістарычныя блуканні: Літва і Жамойць//Літаратура і мастацтва — 14 мая 1993 г. * [[Язэп Юр’евіч Лёсік|''Лёсік, Я.'']] «Літва-Беларусь» // Беларуская думка XX ст. Гісторыя, рэлігія, культура. Анталогія. — Варшава, 1998. * ''Медведев, А.М.'' К вопросу о взаимоотношении западных балтов и носителей культуры штрихованной керамики в І тысячелетии н. э. // Насельніцтва Беларусі і сумежных тэрыторый у эпоху жалеза. — Мн., 1992. — С. 81—83. * [[Вячаслаў Леанідавіч Насевіч|''Насевiч, В.Л.'']] [http://vln.by/node/59 Пачаткі Вялікага княства Літоўскага: Падзеі і асобы]. — Мінск : Полымя, 1993. — 160 с. * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=1|старонкі=624–625|артыкул=Жамойць|аўтар=[[Вячаслаў Насевіч|Насевіч В.]]}} — (электронная версія тут [http://vln.by/node/29]) * ''[[Вячаслаў Насевіч|Насевіч В.Л.]]'' [http://vln.by/node/17 Літва] // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя ў 2 т. — Мн.: БелЭН, 2006. — Т.2. — С. 202—206. * Вячаслаў Насевіч: [http://vln.by/node/153 «Першапачатковая Літва знаходзілася на памежжы сучасных Літвы і Беларусі»] // В. Насевіч. — Туризм и отдых. — 15 января 2009 г. — № 1 (686). * ''Таутавичус, А.З.'' Восточнолитовские курганы // Труды Прибалтийской объединенной комплексной экспедиции. Вопросы этнической истории народов Прибалтики. Под ред. Х. А. Моора и др. Том 1. М., 1959; * ''Ушинскас, В.А.'' Роль культуры штрихованной керамики в этногенезе балтов // Славяне: Этногенез и этническая история. Л., 1989. С. 62—67. * ''Kalnis, P.'' Žemaičiai XXa. — XXIa. pradžia / P. Kalnis. — Vilnius : Mintis, 2012. — 448 p. * ''Luchtanas, A.'' Rytų Lietuva I tūkst. pr. m. erą // Lietuvos archeologija. — 1992, t. 8, p. 56—85. == Спасылкі == * [http://samogitia.mch.mii.lt Жамойцкі партал] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130206143538/http://samogitia.mch.mii.lt/ |date=6 лютага 2013 }} {{Балтыйскія плямёны}} [[Катэгорыя:Балты]] [[Катэгорыя:Народы Літвы]] [[Катэгорыя:Жамойць]] tcyf2ayqdgnq2pb3qawfyy23ow0h9yq 0 30541 5150910 5088559 2026-06-05T11:03:10Z DBatura 73587 5150910 wikitext text/x-wiki {{род}} '''Ягелоны''' ({{lang-pl|Jagiellonowie}}) — валадарская дынастыя [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] ([[1377]]—[[1381]], [[1382]]—[[1387]], [[1440]]—[[1572]]), [[Польшча|Польшчы]] ([[1386]]—[[1572]]), [[Венгрыя|Венгрыі]] ([[1440]]—[[1444]], [[1490]]—[[1526]]) і [[Чэхія|Чэхіі]] ([[1471]]—[[1526]]). Галіна роду [[Гедзімінавічы|Гедзімінавічаў]]. Заснавальнік дынастыі — [[Ягайла]] (~1350-1434), сын вял. кн. [[Альгерд]]а і ўнук [[Гедзімін]]а, заняў літоўскі сталец у 1377. У 1381 Ягайла быў скінуты са стальца сваім дзядзькам [[Кейстут]]ам, але ў 1382 вярнуў сабе сталец. У лютым 1386 Ягайла, ахрысціўшыся ў каталіцтва, ажаніўся з польскай каралевай [[Ядвіга Анжуйская|Ядвігай Анжуйскай]] (1370—1399; на стальцы з 1382), дачкой венгерскага і польскага караля [[Людовік I Анжуйскі|Людовіка Анжуйскага]] (Лаяша I), і заняў польскі сталец пад імем ''Уладзіслава II Ягайлы'' (правіў да 1434). У 1387 ён перадаў уладу ў ВКЛ свайму брату [[Скіргайла Альгердавіч|Скіргайлу]], і да 1440 яе трымалі прадстаўнікі іншых галін роду [[Гедзімінавічы|Гедзімінавічаў]]. Пасля смерці Уладзіслава II Ягайлы (1434) польскі сталец пераняў яго сын [[Уладзіслаў Варненчык|Уладзіслаў III]], у 1440 ён быў абраны і венгерскім каралём пад імем Уласла V (правіў да 1444). Уладзіслаў III быў старэйшым сынам Уладзіслава II Ягайлы ад чацвёртага шлюбу з [[Соф’я Гальшанская|Соф’яй Гальшанскай]], ад папярэдніх шлюбаў у Ягайлы было дзве дачкі, першая — Елізавета-Баніфацыя памёрла амаль адразу пасля нараджэння, другая — Ядвіга Ягелонка памёрла яшчэ пры жыцці бацькі ў 1431 годзе. У 1440, пасля забойства вял. кн. літоўскага [[Жыгімонт Кейстутавіч|Жыгімонта Кейстутавіча]], Ягелоны вярнулі сабе сталец ВКЛ — вял. кн. літоўскім быў абраны малодшы сын Уладзіслава II Ягайлы і брат Уладзіслаў III — [[Казімір Ягелончык]] (правіў да 1492). Са згубай Уладзіслава III у бітве з асманамі пры Варне (10.11.1444), ад чаго пазней Уладзіслава III быў празваны Варненчыкам, Ягелоны страцілі венгерскі сталец, аднак захавалі за сабою польскі — у 1447 польскі сталец заняў вял. кн. літоўскі Казімір Ягелончык (Казімір IV), які правіў да 1492. У 1471 старэйшы сын Казіміра Ягелончыка — Уладзіслаў Ягелончык быў абраны каралём Чэхіі пад імем Уладзіслава II (правіў да 1516), а ў 1490 — каралём Венгрыі пад імем Уласла VI (правіў да 1516). Ягелоны займалі венгерскі і чэшскі стальцы да 29.8.1526, калі адзіны сын і спадчыннік Уладзіслаў Ягелончык (Уласла VI) — Людовік (Лаяш II; правіў у 1516—1526) загінуў у бітве з асманамі пры Махачэ. Правы на венгерскі і чэшскі стальцы перайшлі да [[Габсбургі|Габсбургаў]] праз шлюб Людовікавай сястры Ганны з эрцгерцагам Фердынандам I Аўстрыйскім, іх нашчадкі правілі ў Венгрыі і Чэхіі да 1918. Пасля смерці Казіміра Ягелончыка (1492) улада ў Польшчы перайшла да яго трэцяга сына — [[Ян-Ольбрэхт|Яна-Ольбрэхта]] (правіў у 1492—1501), а ўлада ў ВКЛ да яго чацвёртага сына — [[Аляксандр Ягелончык|Аляксандра Ягелончыка]] (правіў у 1492—1506), пасля смерці Яна-Ольбрэхта (1501), Аляксандр Ягелончык заняў і польскі сталец (правіў да 1506). Пасля смерці Аляксандра Ягелончыка польскі і літоўскі стальцы заняў пяты сын Казіміра Ягелончыка — [[Жыгімонт Стары]] (правіў у 1506—1548), яго сын — [[Жыгімонт Аўгуст]] яшчэ пры жыцці бацькі заняў літоўскі сталец (1529), а пасля смерці бацькі і польскі (правіў у 1548—1572). Пры ім паміж ВКЛ і Польшчай была заключана [[Люблінская унія]] ([[1569]]), якая канчаткова звязала дзве краіны ў федэратыўную дзяржаву — [[Рэч Паспалітая|Рэч Паспалітую]]. З гэтага часу каралём польскім і вял. кн. літоўскім магла быць толькі адна і тая ж асоба. Пасля смерці Жыгімонта Аўгуста дынастыя Ягелонаў [[па мячы]] спынілася. Уладаркай Польшчы і ВКЛ стала сястра Жыгімонта Аўгуста — [[Ганна Ягелонка]] (пам. 1596), наступны кароль і вял.кн. — французскі прынц [[Генрык Валуа|Анры (Генрык) Валуа]] (правіў 1573—1574) абіраўся з умовай, што возьме шлюб з Ганнай Ягелонкай, але ў хуткім часе ён кінуў польскі і літоўскі стальцы і вярнуся ва Францыю дзе, пасля смерці караля — яго брата, сталец быў вакантны і стаў наступным французскім каралём. Пасля Генрыка Валуа на стальцы Польшчы і ВКЛ быў абраны трансільванскі ваявода [[Стэфан Баторый]] (правіў у 1576—1586), які таксама абіраўся з умовай, што возьме шлюб з Ганнай Ягелонкай, але іх шлюб быў бяздзетны. Пасля Стэфана Баторыя каралём польскім і вял. кн. літоўскім быў абраны [[Жыгімонт Ваза]] (правіў у 1587—1632), сын другой сястры Жыгімонта Аўгуста — Кацярыны Ягелонкі і шведскага караля Юхана III, іх нашчадкі валодалі польскім і літоўскім стальцамі да 1668. Гэта ўжо быў час панавання ў Рэчы Паспалітай шведскай дынастыі [[Ваза (дынастыя)|Вазаў]] — нашчадкаў Ягелонаў [[па кудзелі]]. == Галерэя == <center><gallery> Image:Jogaila (Władysław II).jpg|[[Ягайла]] Image:Aleksander Jagiellonczyk (275208).jpg|[[Аляксандр Ягелончык]] Image:Cranach the Younger Sigismund I the Old.jpg|[[Жыгімонт Стары]] Image:Cranach the Younger Sigismund II Augustus.jpg|[[Жыгімонт Аўгуст]] </gallery></center> == Гл. таксама == * [[Ягелонская ідэя]] == Літаратура == * Duczmal M. Jagiellonowie: leksykon biograficzny. Wyd. 1. Cracow, 1996; * Macek J. Jagellonský vek v ceských zemích, 1471—1526. Vyd. 2. Praha, 2001—2002. * Беларуская энцыклапедыя. Т. 18. Кн.1. — Мн., 2004. — С. 229. * Ягелоны: дынастыя, эпоха, спадчына. Матэрыялы міжнароднай навукова-практычнай канферэнцыі (Гальшаны-Навагрудак, 8-10 верасня 2006) / НАН Беларусі, Інстытут гісторыі / рэд. кал. А. А. Каваленя. Мн., — 2007. {{Гедзімінавічы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Ягелоны| ]] [[Катэгорыя:Гедзімінавічы]] [[Катэгорыя:Уладарскія роды]] mdaqsrjyv39oazn2w7yc11czcg9tmit 0 31053 5150864 4917799 2026-06-05T09:29:28Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5150864 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Верас, значэнні}} {{Пісьменнік}} '''Зо́ська Ве́рас''', сапр.: '''Людві́ка Анто́наўна Сіві́цкая-Во́йцік'''; {{ВД-Прэамбула}}) — беларуская [[пісьменніца]] і [[грамадскі дзеяч]]. Удзельніца [[Гродзенскі гурток беларускай моладзі|Гродзенскага гуртка беларускай моладзі]]. У [[Мінск]]у супрацоўнічала з «[[Беларуская хатка, Мінск|Беларускай хаткай]]», працавала ў [[Мінскі аддзел Беларускага таварыства дапамогі пацярпелым ад вайны|Мінскім аддзеле]] [[Беларускае таварыства дапамогі пацярпелым ад вайны|Беларускага таварыства дапамогі пацярпелым ад вайны]]. Ладзіла батлеечныя вечарынкі, спрабавала арганізаваць выданне беларускіх падручнікаў. З 1923 года жыла ў [[Вільня|Вільні]]. Друкавала артыкулы па сельскай гаспадарцы, пчалярству і агародніцтву. У 1980-я гады вакол яе гуртавалася беларуская інтэлігенцыя. == Псеўданімы == У псеўданіме ''Зоська Верас'' пісьменніца Людвіка Сівіцкая зашыфравала дзень уласнага нараджэння — 30 верасня<ref>[https://d12o51dv9ktkvg.cloudfront.net/a/32057959.html Хто спаліў «Лясную хатку»? Да 130-х угодкаў Зоські Верас] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20221001093946/https://d12o51dv9ktkvg.cloudfront.net/a/32057959.html |date=1 кастрычніка 2022 }}</ref>. Выкарыстоўвала таксама псеўданімы: ''А. Войцікава''; ''Мама''; ''Мірко''; ''Л. Савіцкая''; ''Шара Пташка''. == Сям’я == [[Выява:Zos'ka Veras.jpg|thumb|200px|left|З. Верас у сцэнічным касцюме. 1913 год.]] Нарадзілася ў сям’і вайскоўца Антона Сівіцкага і Эміліі Садоўскай, якія паходзілі з Гарадзеншчыны<ref name="ГВ">[https://web.archive.org/web/20100915214012/http://www.zbsb.org/lib/index.php?option=com_alblib&view=article&id=187 Галіна Войцік. ЗОСЬКА ВЕРАС. СЭРЫЯ «ПАРТРЭТЫ ВІЛЕНЧУКОЎ»]</ref>, у 1892 годзе. Як і ў шмат якіх шляхецкіх сем’ях, дома размаўлялі па-польску<ref name="ГВ"/><ref name="ЗВ">[http://kuferak.iatp.by/text01.htm Зоська Верас. З АЎТАБIЯГРАФII] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120302115056/http://kuferak.iatp.by/text01.htm |date=2 сакавіка 2012 }}</ref>. Гісторык [[Генадзь Каханоўскі|Г. Каханоўскі]] зацікавіўся постаццю прадзеда Людвікі Сівіцкай [[Ігнат Рыгоравіч Кулакоўскі|Iгната Кулакоўскага]], які яшчэ ў 1834 г. у пісьме на імя расійскага міністра асветы пісаў пра неабходнасць даць беларускаму народу адукацыю «с учётом национальной самобытности здешних людей». Праўнучка захавала дыплом аб выбранні даследчыка беларускіх старажытнасцей i педагога І. Кулакоўскага сябрам Навуковага таварыства ў Даніі. Ён меў гонар таксама быць сябрам навуковых таварыстваў у Вільні, Варшаве, Пецярбургу<ref name="ГВ"/>. Дзед Людвікі па матчынай лініі Людвік Садоўскі быў знатным пчаляром і садаводам, ён вучыўся ў Варшаве ў К. Лявіцкага, імем якога названа канструкцыя рамачнага вулля, прапанаваная Лявіцкім у 1882 г.<ref>[http://v-zzz.ru/kms_prodlog+show+ids-367.html Улей Левицкого — немного в историю] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110930235635/http://v-zzz.ru/kms_prodlog+show+ids-367.html |date=30 верасня 2011 }} {{ref-ru}}</ref> Людвік добра ведаў беларускую мову і карыстаўся ёю ў размовах з сялянамі<ref name="ГВ"/>. Бацька Людвікі, Антон Міхайлавіч Сівіцкі, быў родам з Гродна, скончыў Гродзенскую мужчынскую гімназію<ref name="СВ">[http://www.harodnia.com/sl044.php Сівіцкая-Войцік Людвіка Антонаўна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110212170553/http://harodnia.com/sl044.php |date=12 лютага 2011 }}</ref>, называў сябе ліцвінам<ref name="ЗВ"/>, ён шмат чытаў, любіў паэзію, яго ўлюбёнымі паэтамі былі [[Адам Міцкевіч|А. Міцкевіч]] i [[Уладзіслаў Сыракомля|У. Сыракомля]]<ref name="ЗВ"/>. == Біяграфія == Пачатковую адукацыю, у тым ліку і музычную, атрымала ад бацькоў<ref name="ЗВ"/><ref name="СГП">[http://ggau.by/nowosti/staraya-grodzenskaya-patryjotka-zoska-veras.html Старая Гродзенская патрыётка Зоська Верас!]{{Недаступная спасылка}}</ref>, а ў 1904 паступіла ў прыватнае гандлёвае вучылішча Л. Валадкевіч у [[Кіеў|Кіеве]]. У 1905 жыла ў [[Луцк|Луцку на Валыні]]. Пасля смерці бацькі ў 1908 пераехала разам з маці ў радавы маёнтак {{нп3|Альхоўнікі||pl|Olchowniki}} (па іншых крыніцах — маёнтак Крыштапарова) [[Сакульскі павет|Сакольскага павета]]. Скончыла прыватную жаночую гімназію Кацярыны Баркоўскай, якая мясцілася ў камяніцы Стэфана Баторыя ў [[Гродна|Гродне]] (1912), 10-месячныя садоўніцка-агародніцка-пчалярскія курсы<ref name="СГП"/> і 6-тыднёвыя ваенныя санітарныя курсы ў [[Варшава|Варшаве]] (1914). Падчас вучобы ўваходзіла ў [[Гродзенскі гурток беларускай моладзі]], які меў на мэце пашыраць веды пра Беларусь, яе гісторыю, культуру, мову, развіваць нацыянальную свядомасць. Займалася літаратурнай творчасцю, друкавалася ў газеце [[Наша ніва (1906)|«Наша ніва»]]. У 1913 гурткоўцамі выдадзены [[беларускі лацінскі алфавіт|лацінкай]] на беларускай мове літаратурны альманах «Kołas biełaruskaj niwy» («Колас беларускай нівы»), куды ўвайшлі між іншага творы Л. Сівіцкай (пад псеўд. Шара Пташка), яна ж была аўтарам уступнага артыкула. [[File:Fabijan Shantyr.jpg|thumb|150px|злева|[[Фабіян Гіляравіч Шантыр|Фабіян Шантыр]]]] 3 1915 у [[Мінск]]у. Працавала сакратаркай у [[Мінскі аддзел Беларускага таварыства дапамогі пацярпелым ад вайны|Мінскім аддзеле Беларускага таварыства дапамогі пацярпелым ад вайны]], [[Беларускі нацыянальны камітэт (Мінск)|Беларускім нацыянальным камітэце]], у [[Цэнтральная рада беларускіх арганізацый 1917|Цэнтральнай радзе беларускіх арганізацый]], [[Беларуская сацыялістычная грамада|Беларускай сацыялістычнай грамадзе]]. У тым жа годзе пазнаёмілася з [[Фабіян Гіляравіч Шантыр|Фабіянам Шантырам]], які быў на 5 гадоў старэйшы за яе<ref name="ФФ">[https://nn.by/?c=ar&i=99928 Фабіян! Фабіян!..]</ref>. У іх завязаліся рамантычныя адносіны. Фабіян жыў у [[Бабруйск]]у, але часта наведваўся ў [[Мінск]]. Ён удзельнічаў у рабоце клуба «[[Беларуская хатка (Мінск)|Беларуская хатка]]» ў 1916—1917 і быў актыўна залучаны ў грамадскім жыцці. Зоська таксама наведвала яго ў Бабруйску, нават пасля арышту Фабіяна, які адбыўся ў 1918 годзе, у выніку чаго Шантыр апынуўся ў [[Бабруйская крэпасць|Бабруйскай крэпасной турме]]. У сваіх лістах і ўспамінах З. Верас называе Ф. Шантыра мужам, але пабрацца ім не выпала<ref name="ФФ"/>. У лісце да [[Ванда Лявіцкая|Ванды Лявіцкай]] Зоська ўскладае віну за гэта на [[Рамуальд Аляксандравіч Зямкевіч|Р. Зямкевіча]], які, паводле аўтаркі ліста, узвёў паклёп на яе ў вачах Ф. Шантыра<ref name="ФФ"/>. У канцы 1918 г. З. Верас пакідае Мінск з прычыны хваробы маці і вяртаецца ў дзедаў маёнтак — Альхоўнікі<ref name="ФФ"/>. У 1919 г. у Зоські Верас нарадзіўся сын Антон, яго бацька [[Фабіян Гіляравіч Шантыр|Фабіян Шантыр]] быў расстраляны ў 1920 г<ref name="ГВ"/>. Жывучы ў Альхоўніках, Людвіка пісала вершы, прысвечаныя найчасцей малому сыночку. У 1922 г. Людвікін дзед памёр, і маёнтак давялося прадаць<ref name="СГП"/>. У 1923 годзе ў лясным масіве на Панарскіх узгорках пад Вільняй разам з [[Антон Іванавіч Войцік|Антонам Войцікам]] пабудавалі прасторную хатку з галінак дрэў, абмазаных глінай так, як гэта рабілася ва Украіне<ref name="СГП"/> У 1926 г. Зоська Верас выйшла замуж за Антона Войціка, маладыя павянчаліся ў Віленскім [[Касцёл Святога Мікалая (Вільнюс)|Касцёле Святога Мікалая]]<ref>[http://www.poiskturov.by/cgi-bin/newspaper.cgi?t=text&date=20050203&id=389&f=a Обретение Вильни] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150203010058/http://www.poiskturov.by/cgi-bin/newspaper.cgi?t=text&date=20050203&id=389&f=a |date=3 лютага 2015 }} {{ref-ru}}</ref>. У гэтым шлюбе 1 ліпеня 1927<ref>[http://nn.by/?c=ar&i=10801 Памерла Галіна Войцік]</ref> нарадзілася дачка [[Галіна Антонаўна Войцік|Галіна]], у замужжы Луцкевіч. У 1924—1929 гг. працавала адміністратарам рэдакцыі газет [[Беларуская сялянска-работніцкая грамада|Беларускай сялянска-работніцкай грамады]], у 1927—1931 гг. — рэдактар дзіцячага часопіса [[Заранка (1927)|«Заранка»]], пісала для яго апавяданні, а ў 1934—1935 гг. — дзіцячага часопіса [[Пралескі (1934)|«Пралескі»]], у 1928—1939 гг. — старшыня Беларускага кааператыўнага таварыства «Пчала», адначасова (1934—1938) — рэдактар пчалярскага часопіса «[[Беларуская борць (1934)|Беларуская борць]]» (Вільня). У 1946 годзе Антона Шантыра арыштавалі і асудзілі. Ні маці, ні сястра не ведалі, дзе знаходзіцца Антон і што з ім<ref>[http://ipcentr.org/news/bol_vospominanij/2009-09-15-467 Боль воспоминаний]{{Недаступная спасылка}} {{ref-ru}}</ref>. Пасля таго, як у 1944 г. была закрыта [[Віленская беларуская гімназія]], у 1945 г. ліквідаваны [[Беларускі музей імя І. Луцкевіча]], а ў 1948 г. раптоўна памёр муж, у жыцці пісьменніцы наступіў цяжкі перыяд, які пазней яна звала «''летаргічным сном''». У 1956 г. Антон нечакана вярнуўся дамоў са сталінаўскіх лагераў, цяжка хворы<ref>[http://media.catholic.by/nv/n34/art21.htm Д. Бічэль. Сустрэчы з Зоськай Верас]</ref>: 10 гадоў ён быў пазбаўлены права ліставацца з маці<ref name="ГВ"/>. Толькі ў 1961 г. Зоська Верас была «адкрытая» [[Арсень Ліс|Арсенем Лісам]], які збіраў у вільнюскіх архівах матэрыял для сваёй дысертацыі, пасля гэтага яе пачалі наведваць пісьменнікі, навукоўцы, журналісты, студэнты. У канцы 1980-х вакол Зоські Верас гуртавалася беларуская інтэлігенцыя Вільнюса. Член [[Саюз пісьменнікаў СССР|Саюза пісьменнікаў СССР]] (з 1982). {{external media | topic = | subtopic = | width = | image1 = [http://holm.km.ua/wp-content/uploads/2017/10/%D0%9C%D0%B0%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B0-%D0%97%D0%BE%D1%81%D1%8C%D0%BA%D1%96-%D0%92%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%81.jpg Магіла на Панарскіх могілках] | audio1 = | video1 = }} Памёрла ў 1991 годзе, пахавана на [[Панарскія могілкі|Панарскіх могілках]] побач з магіламі маці, мужа і сына<ref name="ГВ"/>. == Грамадская дзейнасць == [[Выява:Зямкевіч, Леўчык, Верас.jpg|250px|thumb|[[Гальяш Леўчык]], Зоська Верас, [[Рамуальд Зямкевіч]]]] Удзельніца [[Гродзенскі гурток беларускай моладзі|Гродзенскага гуртка беларускай моладзі]] (1909—1913), дзе была за бібліятэкарку і сакратарку<ref name="СГП"/>. Падчас удзелу ў гуртку іграла ў пастаноўцы п’есы «[[Па рэвізіі]]» ў лютым 1910 г. Пантурчыху, а ў «Модным шляхцюку» ў лютым 1911 г. — Ганку. Паказ апошняй прайшоў на кватэры ў Л. Сівіцкай<ref name="СВ"/>. Удзельнічала ў выданні альманаха «Колас беларускай нівы» (Гродна, 1913). Кантактавала з газетай «[[Наша ніва (1906)|Наша ніва]]», віленскімі выдавецтвамі, перапісвалася з [[Іван Іванавіч Луцкевіч|І. Луцкевічам]], [[Вацлаў Юстынавіч Ластоўскі|В. Ластоўскім]], [[Аляксандр Мікітавіч Уласаў|А. Уласавым]]. [[File:Zapiska-bogdan.jpg|thumb|злева|Запіска Максіма Багдановіча Зосьцы Верас, напісаная падчас гульні моладзі на вечарынцы. г. Мінск. 1917 г.]] Падчас [[Першая сусветная вайна|1-ай сусветнай вайны]] разам з маці, Эміліяй Сівіцкай, эвакуіравалася ў [[Мінск]]. Супрацоўнічала з «[[Беларуская хатка (Мінск)|Беларускай хаткай]]», дзе пазнаёмілася з [[Ядвігін Ш.|Ядвігіным Ш.]] і яго дачкой [[Ванда Лявіцкая|В. Лявіцкай]], а таксама з [[Аркадзь Антонавіч Смоліч|А. Смолічам]] і [[Уладзіслаў Галубок|У. Галубком]], пасябравала з [[Максім Адамавіч Багдановіч|М. Багдановічам]]. У 1916—1917 працавала ў Мінскім аддзеле [[Беларускае таварыства дапамогі пацярпелым ад вайны|Беларускага таварыства дапамогі пацярпелым ад вайны]]. У 1917 г. Зоська Верас удзельнічае ва [[Першы Усебеларускі з’езд|Усебеларускім кангрэсе]]. Ладзіла батлеечныя вечарынкі, спрабавала арганізаваць выданне беларускіх падручнікаў. З 1923 г. жыла ў Вільні. Апекавала беларускіх палітычных вязняў, якія сядзелі ў віленскай турме «[[Лукішская турма|Лукішкі]]». Вынесла з «Лукішак» вершы [[Міхась Машара|М. Машары]] і выдала за свой кошт яго першы зборнік «Малюнкі» (1928)<ref>[http://www.arlou.org/tvory/Imiony-Svabody.pdf Імёны свабоды] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150923173636/http://www.arlou.org/tvory/Imiony-Svabody.pdf |date=23 верасня 2015 }}</ref>. Друкавала свае творы ў часопісах «Шлях моладзі», «Студэнцкая думка», дзе выступала разам з [[Наталля Арсеннева|Н. Арсенневай]]. З. Верас ліставалася і сябравала са шматлікімі беларускімі грамадскімі дзеячамі ды літаратурнымі асобамі: [[Віталь Уладзіміравіч Скалабан|Віталём Скалабанам]], [[Янка Саламевіч|Янкам Саламевічам]], [[Данута Бічэль-Загнетава|Данутай Бічэль-Загнетавай]], [[Зыгмунт Іосіфавіч Абрамовіч|Зыгмунтам Абрамовічам]], [[Ларыса Геніюш|Ларысай Геніюш]], [[Вольга Іпатава|Вольгай Іпатавай]], [[Сяргей Панізнік|Сяргеем Панізнікам]], [[Уладзімір Содаль|Уладзімірам Содалем]] і г. д<ref>[http://www.svaboda.org/content/article/24352037.html Партызанка Зоська Верас]</ref>. У «Лясной хатцы» бывалі пісьменнікі [[Уладзімір Сямёнавіч Караткевіч|У. Караткевіч]], [[Яраслаў Сільвестравіч Пархута|Я. Пархута]], [[Рыгор Барадулін|Р. Барадулін]], [[Ларыса Геніюш|Л. Геніюш]], [[Данута Бічэль-Загнетава|Д. Бічэль-Загнетава]], [[Алесь Бачыла|А. Бачыла]], мастакі [[Аляксей Антонавіч Марачкін|А. Марачкін]], [[Віктар Маркавец]], [[Яўген Сяргеевіч Кулік|Я. Кулік]], [[Мікола Купава]], [[Вячаслаў Міхайлавіч Целеш|В. Целеш]], [[Алесь Цыркуноў|А. Цыркуноў]], вучоныя-літаратуразнаўцы [[Адам Мальдзіс|А. Мальдзіс]], [[Янка Саламевіч|Я. Саламевіч]], [[Генадзь Васілевіч Кісялёў|Г. Кісялёў]], [[Віталь Уладзіміравіч Скалабан|В. Скалабан]]<ref name="ГВ"/>. [[Рыгор Барадулін]] падкрэсліў непаддзельную цікавасць З. Верас да грамадскага жыцця на працягу амаль цэлага стагоддзя такімі радкамі<ref name="РББ">[http://www.rv-blr.com/vershu/view/74413 Бяседа]{{Недаступная спасылка}}</ref>: {{Цытата|Да часу маючы інтэрас,<br/> Не зачыняючы дзьвярэй,<br/> Гаворыць зь векам<br/> Зоська Верас,<br/> Як з братам,<br/> Што крыху старэй.}} У 1988 г. Зоська Верас разам з зяцем [[Лявон Антонавіч Луцкевіч|Лявонам]], сынам [[Антон Іванавіч Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] стварылі спачатку клуб [[Сябрына (Вільня)|«Сябрына»]], а 4 лютага 1989 г. заснавалі Таварыства беларускай культуры ў Літве<ref>[http://www.gazetaby.com/index.php?sn_nid=26947&sn_cat=35 Мы стаім ніжэй за цыганоў]</ref>. == Творчасць == [[Выява:Z. Veras.jpg|thumb|200px|left]] Дэбютавала ў 1907 (часопіс «Падснежник», Кіеў). На беларускай мове выступіла з «абразкамі» пад псеўданімам '''Мірко'''<ref name="БС">т. 5. Биографический справочник. Мн: Издательство «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. 29 с.</ref> ў 1911 (газета «Наша ніва»). У час эвакуацыі ў [[Мінск|Мінску]] Зоська Верас піша вершы, лірычныя абразкі. Аўтарка «[[Беларуска-польска-руска-лацінскі батанічны слоўнік|Беларуска-польска-расейска-лацінскага батанічнага слоўніка]]» (Вільня, 1924; арыгінал захоўваецца ў Нью-Ёрку), брашуры «Гісторыя ўжывання зёлак у лячэнні» (1934), кнігі вершаў і апавяданняў для дзяцей «Каласкі» (1985). Напісала ўспаміны пра [[Максім Адамавіч Багдановіч|М. Багдановіча]] («Пяць месяцаў у Менску»)<ref>[http://bagdanovich.by/by/zoska_veras Пяць месяцаў у Мінску] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150205111503/http://bagdanovich.by/by/zoska_veras |date=5 лютага 2015 }}</ref>, У. Галубка, Ядвігіна Ш. і інш. Для дзіцячага тэатра з украінскай мовы пераклала п’есы [[Р. Завадовіч]]а «Князь Марцыпан» (Вільня, 1929), [[Ю. Ігараў|Ю. Ігара]]ва «Сірата» (Вільня, 1929), з рускай — «Лясныя хаткі» [[В. Біянкі]] (Вільня, 1931). == Батанічная і пчалярская дзейнасць == З. Верас была рэдкім чалавекам, які з беларусканавуковымі мэтамі займаўся батанікай<ref name="ГВ"/>. У сваёй аўтабіяграфіі яна адзначала, што зацікаўленасць батанікаю з’явілася яшчэ ў гімназіі<ref name="ЗВ"/>. Пасля курсаў «Агародніцтва, садаўніцтва i пчалярства», якія Людвіка скончыла да 1 ліпеня 1914 года, яна атрымала пасведчанне «аб’яздовага інструктара»<ref name="СГП"/>. Практыку адбывала ў свайго дзеда, заўзятага садоўніка і пчаляра. Яшчэ ў 1912—1913 гадах яна пачала складаць «Батанічны зельнік», ставячы на першае месца назовы раслін акурат па-беларуску. На радзіме дзеда яна і далей працягвала запісваць назовы раслін<ref name="СГП"/>. Падчас працы сакратаром у «Камітэце Таварыства дапамогі ахвярам вайны», ёй было даручана арганізаваць вырошчванне капусты задалёка ад Мінска. Яна разрахавала колькасць неабходнай расады, насення, угнаенняў, але, калі выехала на месца, аказалася, што глеба там гліністая, вады блізка няма і капуста там проста не вырасце. На гэтым «Капусныя праекты Аляксандра Уласава», як яна іх называла, былі згорнуты. З дазволу Міністэрства Земляробства З. Верас чытала лекцыі на 45-дзённых курсах агародніцтва і пчалярства для бежанцаў. У 1918 годзе вярнулася ў Альхоўнікі, дзе пражыла пяць гадоў. Там яна працавала і над батанічным слоўнікам, і, сумесна з украінскім аграномам Міхалам Бароўскім, над кніжкай «Медадайныя расліны»<ref name="СГП"/>. Вакол хаткі З. Верас у Вільне рос багаты батанічны сад, які меў найбагацейшую калекцыю раслін, сабраных гаспадыняю<ref name="СГП"/>, тамсама была і аранжарэя з цяпліцай. Там раслі ўнікальныя гатункі кветак, дрэў, папараці, кітайскія, японскія, галандскія ружы, цытрыны, лаўр, арэхі. Кветкамі займалася Галіна — дачка гаспадыні, а ў цяпліцы працаваў Яраслаў, сын Галіны, і [[Лявон Антонавіч Луцкевіч|Лявон]], яе муж<ref>[http://www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/kup30?OpenDocument Мікола Купава. Мая Вільня] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130619045410/http://www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/kup30?OpenDocument |date=19 чэрвеня 2013 }}</ref>. У 1924 годзе выдала «Беларуска-польска-расейска-лацінскі батанічны слоўнік». У слоўнік увайшлі 302 расліны, якія мелі 424 беларускія назвы. Гэта быў першы беларускі слоўнік такога тыпу<ref name="ГВ"/><ref name="СГП"/>. З 1928 года займае пасаду старшыні Беларускага кааператыўнага таварыства «Пчала». У 1935 годзе таварыства «Пчала» арганізуе завочныя курсы па зборы медадайна-лекарскіх i лекавых зёлак. Гэтыя курсы апрацоўвала ўдваіх са студэнтам-медыкам [[Вітаўт Тумаш|В. Тумашам]]<ref name="ГВ"/><ref name="СГП"/>. Яшчэ для «Заранкі», а пасля і для «Пралесак», пісьменніца пісала навуковапапулярныя артыкулы на тэму прыроды<ref name="ГВ"/>. Свае артыкулы па сельскай гаспадарцы, пчалярству і агародніцтву друкавала таксама ў газетах [[Беларуская ніва (1925)|«Беларуская ніва»]] і «[[Народная справа]]», а парады на гэтыя тэмы ў Віленскіх беларускіх адрыўных календарах, якія яна выдавала з 1926 да 1939 год<ref name="ГВ"/><ref name="СГП"/>. Маючы вялікі аўтарытэт у асяроддзі мастакоў, яна запрашала іх да сябе ў сад замалёўваць расліны ў розныя перыяды вегетацыі, збірала і сушыла зёлкі, расфасоўвала ў шкляныя слоічкі. Так яна параіла стварыць залу народнай медыцыны ў [[Гудзевічы|Гудзевічах]]<ref>[http://nashaziamlia.org/2011/04/30/4245/ ГУДЗЕВІЦКІ ЛІТАРАТУРНА-КРАЯЗНАЎЧЫ МУЗЕЙ]</ref><ref>[http://www.vgr.by/home/zdorovje/8062-news-prostuda-predki Як лячылі прастуду нашы продкі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120630222545/http://vgr.by/home/zdorovje/8062-news-prostuda-predki |date=30 чэрвеня 2012 }}</ref> і сама рабіла экспанаты для аддзела зёлкавых раслін Гудзевіцкага школьнага музею. Адначасова стварала рэцэпты зёлкавых збораў. Яе сябра па Гродзенскім гуртку з Амерыкі даслаў кнігу аб лекавых раслінах, і ў свае 98 гадоў Зоська Верас начамі рабіла пераклад гэтай кнігі на беларускую мову<ref name="СГП"/>. [[Уладзімір Сямёнавіч Караткевіч|Уладзімір Караткевіч]], звяртаўся да яе ў ліставанні, называючы «паважаны наш батанічны бог»<ref>[http://86.57.250.232/index.php?id=606909 Ліст У. Караткевіча да беларускай пісьменніцы Зоські Верас. 6 жніўня 1980 г.]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Унук Зоські Верас, Вячаслаў Войцік, стаў батанікам і прыродазнаўцам<ref>[http://pawet.net/ns/2005/29/%E2%84%96_29_%28715%29.html Pawet № 29 (715)]</ref>. == Ушанаванне памяці == Зосьцы Верас прысвяцілі вершы [[Віктар Шніп]]<ref>[http://rv-blr.com/vershu/view/51703 Балада Зоські Верас] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150203230250/http://rv-blr.com/vershu/view/51703 |date=3 лютага 2015 }}</ref>, [[Рыгор Барадулін]]<ref name="РББ"/><ref>[http://bogdanovich149.narod.ru/V_lit.htm Р. Барадулін. Вяртанне Максіма]</ref>, [[Сяргей Панізнік]]<ref>[http://kuferak.iatp.by/text26.htm Сяргей Панізнік. Зоська Верас] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120302121916/http://kuferak.iatp.by/text26.htm |date=2 сакавіка 2012 }}</ref> [[Людміла Рублеўская]]<ref>[http://rv-blr.com/vershu/view/61083 ЗОСЬКА ВЕРАС] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150203230531/http://rv-blr.com/vershu/view/61083 |date=3 лютага 2015 }}</ref>, яна ж сумесна з гісторыкам Віталём Скалабанам напісала п'есу «Людвіка і Фабіян», прысвечаную каханню Людвікі і [[Фабіян Гіляравіч Шантыр|Фабіяна Шантыра]]<ref>[http://pda.sb.by/post/55313/fontsize/8/ Советская Белоруссия № 52 (23443). Вторник, 23 марта 2010 года]{{Недаступная спасылка}}</ref><ref>[http://www.golas.by/print.php?id=1178270341&archive=1179313526 Ад архіўнага дакумента — да мастацкага твора]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Зосьцы Верас прысвечаны фільм, зняты на «Беларусьфільме»<ref>[http://nn.by/index.php?c=ar&i=39169 На «Беларусьфільме» здымаюць стужку пра Зоську Верас] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110825231745/http://nn.by/index.php?c=ar&i=39169 |date=25 жніўня 2011 }}</ref>. Галіна Войцік напісала кнігу «Зоська Верас», якая выйшла ў 2002 годзе<ref>{{Cite web |url=http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=2083 |title=Зоська Верас |access-date=13 студзеня 2012 |archive-date=5 сакавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305015147/http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=2083 |url-status=dead }}</ref>. Вядомая беларуская паэтка [[Ларыса Геніюш]] пісала: {{Цытата|Вільня, Вільня, наша Мекка, вера,<br/> Каліноўскага святая кроў.<br/> Там жыве, бы ў казцы, Зоська Верас<br/> ля высокіх віленскіх муроў…}} Партрэт Зоські Верас напісаў [[Анатоль Змітравіч Крывенка|Анатоль Крывенка]] і адліў [[Мікалай Лаўрэнцьевіч Несцярэўскі|Мікалай Несцярэўскі]]<ref>[http://spadchyna.net/index.php?option=com_content&view=article&id=49&Itemid=95 ВЕРАС Зоська]</ref><ref>[http://spadchyna.net/index.php?option=com_content&view=article&id=600:2009-05-17-16-58-23&catid=30:2009-04-23-19-14-38&Itemid=500 Зоська Верас]</ref>. [[Іван Міхайлавіч Пратасеня|Іван Пратасеня]] напісаў карціну «Максім Багдановіч і Зоська Верас у Мінску. 1916 год»<ref>[http://www.golas.by/index.php?subaction=showfull&id=1354101022&archive=1354629284&start_from=&ucat=4& Мастак Іван Пратасеня са сваёй карцінай «Максім Багдановіч і Зоська Верас у Мінску. 1916 год»]{{Недаступная спасылка}}</ref>. [[Экслібрыс]] для яе стварыў [[Вячаслаў Міхайлавіч Целеш|Вячка Целеш]]<ref>[http://volkovysk.by/history/lyustradzyon-na-syonnya-67.html Вячка (Вячаслаў) Міхайлавіч ЦЕЛЕШ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150204122111/http://volkovysk.by/history/lyustradzyon-na-syonnya-67.html |date=4 лютага 2015 }}</ref><ref>[http://kuferak.iatp.by/imgbg/b04.jpg Экслібрыс З. Верас]{{Недаступная спасылка}}</ref>. У 2013 годзе ў кніжнай серыі «Гарадзенская Бібліятэка» выйшла кніга «Зоська Верас. Я помню ўсё». У кнізе надрукаваны ўспаміны Зоські Верас, яе прыватная карэспандэнцыя, фотаздымкі. Упершыню апублікаваныя 367 лістоў, датаваныя 1967—89 г. Лісты і ўспаміны сабраў, апрацаваў і ўклаў [[Міхась Скобла]].<ref>[http://nn.by/?c=ar&i=106859 «Я помню ўсё». Выйшла кніга творчай спадчыны Зоські Верас]</ref> Выстаўка ''«Цвітуць на ўзлеску верасы…»'', прысвечаная 130-годдзю з дня нараджэння Зоські Верас, адбылася ў [[Літаратурны музей Максіма Багдановіча|Літаратурным музеі Максіма Багдановіча]] (2—29 кастрычніка 2022 года)<ref>{{Cite web |url=http://bagdanovich.museum.by/files/styles/medium/public/afisha_zoska_veras_0.jpg?itok=xEdaUqBA |title=Афіша выстаўкі «Цвітуць на ўзлеску верасы…»'' |access-date=15 лістапада 2022 |archive-date=15 лістапада 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221115192611/http://bagdanovich.museum.by/files/styles/medium/public/afisha_zoska_veras_0.jpg?itok=xEdaUqBA |url-status=dead }}</ref>. == Бібліяграфія == * {{кніга|аўтар =Зоська Верас|частка = |загаловак =Выбраныя творы|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца =Мн . |выдавецтва=Беларуская навука|год =2015|том = |старонкі = |старонак =572|серыя =Беларускі кнігазбор. Серыя 1. Мастацкая літаратура|isbn =978-985-08-1928-4|тыраж =700}} * {{кніга|аўтар = Зоська Верас|частка = |загаловак = Пакуль рука пяро трымае: успаміны, лісты |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца =Мн .|выдавецтва= Лімарыус|год =2015|том = |старонкі = |старонак =615|серыя =Беларуская мемуарная бібліятэка|isbn = 978-985-6968-49-8|тыраж =300}} * {{кніга|аўтар = З. Верас|частка = |загаловак =Я помню ўсё: успаміны, лісты|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца =Гародня, Wrocław. |выдавецтва=|год =2013|том = |старонкі = |старонак =475|серыя =Гарадзенская бібліятэка ; кн. 21|isbn =978-83-7893-104-1|тыраж =}} * Каласкі: Вершы, апавяданні. Мн., 1985. * ["Заранка"] // Полымя. 1968. № 4. * Пяць месяцаў у Мінску // Шлях паэта. Мн., 1975. * Гісторыя беларускага адрыўнога календара // Ніва (Беласток). 1976. 26 снеж. * Мой дадатак // Ядвігін Ш. Выбр. творы. Мн., 1976. * Гальяш Леўчык // Леўчык Г. Доля і хлеб. Мн., 1980. * Справа дзён, даўно мінулых: Да 60-годдзя трупы У. Галубка // Тэатр. Мінск. 1980. № 6. * Гродзенскі гурток беларускай моладзі // Беларускі каляндар 1981. Беласток, 1981. * Старое Гродна // Краю мой — Нёман: Гродзеншчына літаратурная. Мн., 1986. * Лісты Зоські Верас да Апалёніі Савёнак / Падр. да друку й камэнт. Н. Гардзіенкі // Запісы = Zapisy. — 2004. — Кн. 27. — С. 251—257. == Зноскі == {{reflist|2}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|4|||95}} * {{Крыніцы/ЭГБ|2|||246}} * {{крыніцы/ЭКБ|2|}} — C. 253. * {{крыніцы/БП (1992-95)||Верас Зоська}} — Т. 2. — С. 9. * {{крыніцы/БП 1917-90|Верас Зоська}} — С. 100. * Войцік Г. Зоська Верас. Сэрыя «Партрэты Віленчукоў». Вільня: Выдавецтва беларусаў Літвы «Рунь», 2002 * Мілаш Л. «Агеньчык, які не затухае»: (да 110-годдзя з дня нараджэння Зоські Верас) // Кантакты і дыялогі № 10-12, 2002 * Лойка А. Зоська Верас // Лойка А. Гісторыя беларускай літаратуры: Дакастр. перыяд. 2 ввд. Мн., 1989. Ч. 2; * Пархута Я. Крыніца ёсць у родным краі… Мн., 1992. * Ягоўдзік Ул. Ластаўка з лясной хаткі // ЛіМ. 2001. 11 мая. * Vytautas Žeimantas. Redaktorė, publicistė, «pilkas paukštelis» [Veras Zoska]// Tėviškės gamta, 2010 Nr2(248)(на литовск.). * Vytautas Žeimantas. Zoska Veras: baltarusių poetė, rašytoja, redaktorė //Voruta, 2014 03 01 (на литовск.) == Спасылкі == {{Commonscat|Zos'ka Veras}} * [https://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=2083 Войцік Г. Зоська Верас (сэрыя «Партрэты Віленчукоў»). Вільня, 2002.] ISBN 9955-427-03-5 * [http://vershy.ru/category/zoska-veras Вершы З. Верас] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130316224954/http://vershy.ru/category/zoska-veras |date=16 сакавіка 2013 }} * [http://zbsb.org/lib/index.php?option=com_alblib&view=article&id=648 ЛІСТЫ ЗОСЬКІ ВЕРАС ДА АПАЛЁНІІ САВЁНАК] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305160938/http://zbsb.org/lib/index.php?id=648&option=com_alblib&view=article |date=5 сакавіка 2016 }} * [http://www.nn.by/2002/12/12.htm Зоська Верас: Я помню ўсё] * [http://fotki.yandex.ru/users/projectgender/view/182719/?page=0 Фатаграфія Верас] * [http://www.svaboda.org/content/transcript/760126.html Галіна Войцік: «Ня ведаю, што будзе з архівамі Зоські Верас»] {{Добры артыкул|Пісьменнік|Беларусь}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Верас Зоська}} [[Катэгорыя:Мастакі Беларусі]] [[Катэгорыя:Мастакі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР]] [[Катэгорыя:Пісьменніцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі]] [[Катэгорыя:Члены Рады Беларускай Народнай Рэспублікі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі XX стагоддзя‎]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Мемуарысты Беларусі]] ktbw6u3fvimjq5v4yqzftu9vuzfh01h 0 32839 5150720 5015733 2026-06-04T18:35:24Z Lš-k. 16740 5150720 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Дудар}} {{цёзкі2|Дайлідовіч}} {{Пісьменнік}} '''Алесь Дуда́р''', сапраўднае імя '''Алякса́ндр Алякса́ндравіч Дайлідо́віч''' ({{ДН|24|12|1904}}, в. [[Навасёлкі (Петрыкаўскі раён)|Навасёлкі]], [[Мазырскі павет (Расійская імперыя)|Мазырскі павет]] — {{ДС|29|10|1937}}, [[Мінск|Менск]], [[НКУС БССР|НКУС]]) — беларускі [[паэт]], [[крытык]], [[перакладчык]]. == Біяграфія == [[Файл:Aleś Dajlidovič (Dudar). Алесь Дайлідовіч (Дудар) (1930-36).jpg|міні|злева|Алесь Дудар]] Нарадзіўся ў вёсцы [[Навасёлкі (Петрыкаўскі раён)|Навасёлкі]] [[Мазырскі павет (Расійская імперыя)|Мазырскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] ў сям’і беззямельнага селяніна. У час [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] Дайлідовічы знаходзіліся ў бежанстве. Выязджалі ў горад Казлоў [[Тамбоўская губерня|Тамбоўскай губерні]] Расіі (цяпер [[Мічурынск]]). Вясной 1917 года сям’я вярнулася на Беларусь. Па заканчэнні ў 1921 годзе сярэдняй школы (паводле іншых звестак — сямігодкі) уступіў у тэатральную трупу [[Уладзіслаў Галубок|Уладзіслава Галубка]]. У 1923 годзе адзін з заснавальнікаў [[мінск|менскай]], [[віцебск]]ай і [[полацк]]ай філій літаратурнага аб’яднання «[[Маладняк (літаратурнае аб’яднанне)|Маладняк]]». У 1927—1928 гадах вучыўся на літаратурна-лінгвістычным аддзяленні [[Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка|педагагічнага факультэта]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]]. У выніку кампаніі супраць беларускіх пісьменнікаў-студэнтаў быў вымушаны пайсці з універсітэта. У снежні 1927 года выйшаў з «Маладняка» і далучыўся да новага літаратурнага аб’яднання «[[Полымя (літаратурнае аб’яднанне)|Полымя]]». 20 сакавіка 1929 года арыштаваны [[Дзяржаўнае палітычнае ўпраўленне пры ЦВК Беларусі|Дзяржаўным палітычным упраўленнем БССР]] за верш «''[[wikisource:be:Пасеклі Край наш|Пасеклі наш край папалам…]]''». Высланы на тры гады ў [[Смаленск]] ([[Расійская Савецкая Федэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|РСФСР]]). 22 ліпеня 1930 года яго арыштавалі ў Смаленску і прывезлі ў Менск на допыты па сфабрыкаванай справе «[[Саюз вызвалення Беларусі (справа)|Саюза вызвалення Беларусі]]». У 1931 годзе ізноў у Смаленску. Па сканчэнні тэрміну высылкі вярнуўся ў Менск. Сябар Саюза пісьменнікаў БССР з 1934 года. У 1935—1936 гадах займаўся перакладамі. [[Файл:Літаратурнае аб’яднанне «Полымя» 1928.jpg|міні|злева|Сябры літаратурнага аб’яднання «[[Полымя (літаратурнае аб’яднанне)|Полымя]]», 1928 г. Алесь Дудар стаіць другі справа]] Трэці раз арыштаваны 31 кастрычніка 1936 года ў Менску па адрасе: вуліца Правадная, д. 15а, кв. 2. 3 чэрвеня 1937 года Галоўнае ўпраўленне ў справах літаратуры і выдавецтваў Беларускай ССР ([[Галоўліт БССР]]) выдала Загад № 33 «Спіс літаратуры, якая падлягае канфіскацыі з бібліятэк грамадскага карыстання, навучальных устаноў і кнігагандлю». Паводле Загаду, «усе кнігі» Алеся Дудара трэба было «спальваць»<ref>{{Артыкул|аўтар=[[Алесь Лукашук]].|загаловак=Мова гарыць (Загад № 33)|спасылка=http://imperiaduhu.by/gistoryia/gist-novychas/novy%20-20-1-BSSR/novy-20-1-BSSR/mova-garyc.html|выданне=[[Спадчына (часопіс)|Спадчына]]|тып=часопіс|год=1996|нумар=3|старонкі=76—91|issn=0236-1019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210603062520/http://imperiaduhu.by/gistoryia/gist-novychas/novy%20-20-1-BSSR/novy-20-1-BSSR/mova-garyc.html|archivedate=3 чэрвеня 2021}}</ref>. 28 кастрычніка 1937 года пазасудовая калегія НКУС асудзіла Алеся Дудара да расстрэлу з канфіскацыяй маёмасці як «члена ''антысавецкай аб’яднанай шпіёнска-тэрарыстычнай нацыянал-фашысцкай арганізацыі''». Расстраляны ў Менску, у [[Спіс дзеячаў Беларусі, расстраляных 29—30 кастрычніка 1937 года|ноч масавага расстрэлу беларускіх дзеячаў з 29 на 30 кастрычніка 1937 года]]. Пасмяротна рэабілітаваны ваеннай калегіяй [[Вярхоўны Суд СССР|Вярхоўнага суда СССР]] 21 верасня 1957 года. Асабовая справа Алеся Дудара № 10861-с захоўваецца ў архіве [[КДБ Беларусі]]. == Творчасць == Дэбютаваў вершам у 1921 (газета «[[Савецкая Беларусь (газета)|Савецкая Беларусь]]»). Аўтар зборнікаў паэзіі «''Беларусь бунтарская''» (1925), «''Сонечнымі сцежкамі''» (1925), «''І залацісцей, і сталёвей''» (1926), «''Вежа''» (1928), паэмы «''Шанхайскі шоўк''» (1926), «''Слуцак''» (1935), зборнік апавяданняў «''Марсельеза''» (1927). У 1959 годзе выйшлі Выбраныя творы, у 1984 годзе — зборнік вершаў і паэм «''Вежа''». Разам з [[Андрэй Іванавіч Александровіч|Андрэем Александровічам]] і [[Анатоль Вольны|Анатолем Вольным]] напісаў раман «''Ваўчаняты''» (1925). Выступаў як крытык. Пад псеўданімам ''Т. Глыбоцкі'' выдаў зборнік артыкулаў «''Пра літаратурныя справы''» (1928). Перакладаў з [[Руская мова|рускай]], [[Нямецкая мова|нямецкай]], [[Французская мова|французскай]] моў. Пераклаў раман «''[[wikisource:be:Еўгеній Онегін|Еўгеній Онегін]]''» і некаторыя творы [[Аляксандр Сяргеевіч Пушкін|Аляксандра Пушкіна]], «''Дванаццаць''» [[Аляксандр Аляксандравіч Блок|Аляксандра Блока]], урыўкі з «[[Фаўст (трагедыя)|Фаўста]]» [[Ёган Вольфганг фон Гётэ|Ёгана Гётэ]], творы [[Сяргей Аляксандравіч Ясенін|Сяргея Ясеніна]], [[Барыс Леанідавіч Пастарнак|Барыса Пастарнака]], [[Мікалай Сямёнавіч Ціханаў|Мікалая Ціханава]], [[Генрых Гейнэ|Гайнрыха Гайнэ]], [[Эрых Вайнерт|Эрыха Вайнерта]] і інш. Асобнымі выданнямі выйшлі «''Выбраныя вершы''» [[Станіслаў Стандэ|Станіслава Стандэ]] (1932), аповесць [[Фёдар Васільевіч Гладкоў|Фёдара Гладкова]] «''Новая зямля''» (1932), раман [[Уладзімір Савіч Кузьміч|Уладзіміра Кузьміча]] «''Крыллі авіяспіралі''» (1932), «''Апавяданне пра кайданы''» [[Мікалай Мікалаевіч Ляшко|Мікалая Ляшко]] (1933), «''[[Вільгельм Тэль (п’еса)|Вільгельм Тэль]]''» [[Фрыдрых Шылер|Фрыдрыха Шылера]] (1934), «''Жаніцьба Фігара''» [[П’ер Агюстэн Карон дэ Бамаршэ|П’ера Бамаршэ]] (1936). Выкарыстоўваў псеўданімы і крыптанімы: ''Т. Глыбоцкі''; ''Тодар Глыбоцкі''; ''Ал. Д.''; ''Т. Г.''; ''Т.Г-кі''; ''Арцём Яроцкі.'' <gallery mode=packed perrow ="4" heights="150px"> Беларусь бунтарская (1925).pdf|page=5|«Беларусь бунтарская». 1925 А. І. Александровіч, А. Вольны, А. Дудар. Ваўчаняты.jpg|«Ваўчаняты». 1925 Сонечнымі сьцежкамі (1925).pdf|page=3|«Сонечнымі сьцежкамі». 1925 Шанхайскі шоўк (1926).pdf|«Шанхайскі шоўк». 1926 І залацісьцей і сталёвей (1926).pdf|page=5|«І залацісьцей і сталёвей». 1926 Марсэльеза (1927).pdf|«Марсэльеза». 1927 Вежа (1928).pdf|page=5|«Вежа». 1928. Вокладка — [[Васіль Елісеевіч Літко|Васіль Літко]] Пра нашы літаратурныя справы (1928).pdf|«Пра нашы літаратурныя справы». 1928 Ваўчаняты (1929).pdf|page=5|«Ваўчаняты». 1929 Алесь Дудар. Слуцак. 1935.jpg|«Слуцак». 1935 </gallery> == Памяць == У 2018 годзе [[Вуліца Алеся Дудара (Мінск)|вуліца]] ў Мінску (жылы раён [[Лошыца (жылы раён)|Лошыца]]) была названая ў гонар Алеся Дудара. У 2019 годзе выйшаў з друку гістарычны раман [[Ганна Севярынец|Ганны Севярынец]] «''Гасцініца „Бельгія“''», у якім Алесь Дудар адзін з цэнтральных персанажаў{{Sfn|Севярынец Г. К.|2019}}<ref>[https://budzma.by/news/im-bylo-shto-skazats-mensk-yaki-pamyatae-represavanykh-pismennika.html Ім было што сказаць. Менск, які памятае рэпрэсаваных пісьменнікаў] // budzma.by 16 красавіка 2019</ref>. == Бібліяграфія == * Беларусь бунтарская. Мн., БДВ, 1925 * Сонечнымі сцежкамі. Мн., БДВ, 1925 * І залацісцей, і сталёвей. Мн., БДВ, 1926 * Марсельеза. Апавяданні. Мн., 1927 * Пра літаратурныя справы. Крытычныя артыкулы. (Пад псеўданімам «Тодар Глыбоцкі»). Мн.,1928 * Вежа. Вершы. Мн., 1928. * Выбраныя творы. Укладанне С.Баркоўскага. Мн., 1959; * Вежа: Вершы і паэмы. Укладанне М.Яроша. Мн., 1984. * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак =Выбраныя творы|арыгінал = |спасылка = |адказны =укладанне, прадмова, каментар Ганна Севярынец |выданне = |месца = Мн .|выдавецтва =Лімарыус|год =2017|том = |старонкі = |старонак =480|серыя =Галасы Айчыны|isbn =978-985-6968-66-5 |тыраж =300}} == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|1|||311}} * {{крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|1|}} * {{крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|3-2|}} * {{крыніцы/БП 1917-90|Дудар Алесь}} * {{крыніцы/БП (1992-95)||Дудар Алесь}} * Багдановіч І. Будучыня з сінімі крыламі: Літаратурны партрэт А. Дудара // Роднае слова. 1994, № 12; * Міхнюк У. Арыштаваць у высылцы: Дакументальны нарыс пра Алеся Дудара. Мн., 1996; * Маракоў Л. Алесь Дудар: штрыхі да партрэта пісьменніка // Роднае слова. 2001. № 12. * {{кніга|аўтар =Севярынец Г. К.|частка = |загаловак =Гасцініца «Бельгія»: раман|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн .|выдавецтва = Регистр|год =2019|том = |старонкі = |старонак =376|серыя = |isbn =978-985-7215-04-1|тыраж =500|ref=Севярынец Г. К.}} * [[Лідзія Маркаўна Малініна|Малініна Лідзія]]. Пра дзядзьку Шурку ў доме гаварылі ціха // Тры Анегіны. Мн., Рэгістр, 2020. С.338-341. == Спасылкі == {{навігацыя}} * {{артыкул|аўтар= |загаловак= Грай, Дудар|арыгінал= |спасылка= http://zviazda.by/be/news/20191210/1575978587-gray-dudar|аўтар выдання= |выданне= zviazda.by (часопіс «Маладосць»)|тып= |месца= |выдавецтва= |год= 10 снежня 2019|выпуск= |том= |нумар= |старонкі= |isbn= |issn= |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |мова= |ref= |archiveurl= |archivedate=}} * {{артыкул|аўтар= |загаловак= Расстраляныя літаратары. Алесь Дудар, бунтоўны паэт, двойчы высланы, аднойчы забіты|арыгінал= |спасылка= https://www.svaboda.org/a/28781994.html|аўтар выдання= |выданне= svaboda.org|тып= |месца= |выдавецтва= |год= 09 кастрычніка 2017|выпуск= |том= |нумар= |старонкі= |isbn= |issn= |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |мова= |ref= |archiveurl= |archivedate=}} * {{артыкул|аўтар= [[Ганна Севярынец|Севярынец Г]].|загаловак= «За ўсходнім дэспатам-царком мы бегаем на задніх лапах»: стала вядомая дакладная дата напісання легендарнага «Пасеклі край наш папалам»|арыгінал= |спасылка= https://nashaniva.by/?c=ar&i=205377|аўтар выдання= |выданне= nashaniva.by|тып= |месца= |выдавецтва= |год= 26 лютага 2018|выпуск= |том= |нумар= |старонкі= |isbn= |issn= |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |мова= |ref= |archiveurl= |archivedate=}} * {{артыкул|аўтар= [[Ганна Севярынец|Севярынец Г]].|загаловак= Не-герой свайго часу. Жыццё і смерць Алеся Дудара|арыгінал= |спасылка= https://nashaniva.by/?c=ar&i=188512|аўтар выдання= |выданне= nashaniva.by|тып= |месца= |выдавецтва= |год= 13 красавіка 2017|выпуск= |том= |нумар= |старонкі= |isbn= |issn= |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |мова= |ref= |archiveurl= |archivedate=}} * {{артыкул|аўтар= [[Ганна Севярынец|Севярынец Г]].|загаловак= Самым зацятым праціўнікам расейскага ўплыву быў Алесь Дудар|арыгінал= |спасылка= https://www.svaboda.org/a/28370462.html|аўтар выдання= |выданне= svaboda.org|тып= |месца= |выдавецтва= |год= 15 сакавіка 2017|выпуск= |том= |нумар= |старонкі= |isbn= |issn= |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |мова= |ref= |archiveurl= |archivedate=}} * {{артыкул|аўтар= |загаловак= Алесь Дудар (1904—1937). Адкрытая лекцыя Ганны Севярынец|арыгінал= |спасылка= https://www.youtube.com/watch?v=vXi98OBJS5Y|аўтар выдання= |выданне= youtube.com|тып= |месца= |выдавецтва= |год= 15 лістапада 2017|выпуск= |том= |нумар= |старонкі= |isbn= |issn= |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |мова= |ref= |archiveurl= |archivedate=}} * {{артыкул|аўтар= |загаловак= Алесь Дудар: згублены пераклад «Анегіна»|арыгінал= |спасылка= https://novychas.by/kultura/ales-dudar-zhubleny-peraklad-anehina|аўтар выдання= |выданне= novychas.online|тып= |месца= |выдавецтва= |год= 23 кастрычніка 2017|выпуск= |том= |нумар= |старонкі= |isbn= |issn= |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |мова= |ref= |archiveurl= |archivedate=}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Дудар Алесь}} [[Катэгорыя:Крытыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з рускай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з нямецкай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з французскай мовы]] [[Катэгорыя:Асуджаныя па справе «Саюза вызвалення Беларусі»]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Петрыкаўскім раёне]] e479xd88fmblrhez79a6vprpg24hjq6 0 43964 5150895 4890690 2026-06-05T10:43:04Z Autumndancer 168015 /* Вядомыя ўраджэнцы */ +1 5150895 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Тро́нхейм'''{{sfn|БелЭн|2002}} ({{lang-no|Trondheim}}, таксама ''Trondhjem''; {{lang-sma|Råante}}) старажытная назва '''Ні́дарас''' (''Nidaros'') — [[горад]] у [[Нарвегія|Нарвегіі]], знаходзіцца ля вусця ракі [[Нідэльва]]. Трэці па колькасці насельніцтва (161 730—2007) горад краіны пасля [[Осла]] і [[Берген]]а. Адміністрацыйны цэнтр фюльке [[Сёр-Трондэлаг]]. Заснаваны ў 997 годзе. Старажытная сталіца [[Нарвегія|Нарвегіі]] (да 1217 года) і самы буйны цэнтр паломніцтва ў Паўночнай Еўропе (да мошчаў Олава Святога); старая назва — Нідарас. У познім [[Сярэдневякоўе|Сярэдневякоўі]] назва горада змянілася на Тронхейм, і гэтая назва была асноўнай у дацкі перыяд. У 1930 годзе была вернута старая назва, Нідарас, але пасля пратэста жыхароў ужо ў наступным, 1931 годзе горад зноў перайменаваны ў Тронхейм. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Гарады-пабрацімы == {{Гарады-пабрацімы}} == Памятныя мясціны == * [[Нідараскі сабор]] == Вядомыя ўраджэнцы == * [[Арнфін Бергман]] (1928—2011) — нарвежскі [[Скачкі на лыжах з трампліна|скакун з трампліна]], чэмпіён [[Зімовыя Алімпійскія гульні 1952|зімовых Алімпійскіх гульняў у Осла]] (1952). * [[Юхан Нурдаль Брун]] (1745—1816) — нарвежскі [[паэт]], [[драматург]], [[палітычны дзеяч]], [[біскуп]]. * [[Томі Інгебрыгтсен]] (нар. 1977) — нарвежскі скакун з трампліна. * [[Эрленд Лу]] (нар. 1969) — нарвежскі [[пісьменнік]] і [[сцэнарыст]]. * [[Сверэ Фарстад]] — нарвежскі канькабежац, алімпійскі чэмпіён. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|15|Тро́нхейм||528}} * {{ВСЭ3|Тро́нхейм|26|243}} * {{крыніцы/БСГН|Тро́нхейм|652}} * {{крыніцы/ГНМ (2002)|Тро́нхейм|422}} * {{крыніцы/ГЭС (1989)|Тро́нхейм|487}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Нарвегіі]] [[Катэгорыя:Тронхейм| ]] hj9lm3hmsustwpc13m9pp2ujvgwp40q 0 44681 5150830 5007228 2026-06-05T07:55:37Z Eugene Shemetiuk 157565 /* */ 5150830 wikitext text/x-wiki {{Картка кампаніі | назва = | лагатып = Logo of Belarusfilm.svg | тып = | заснавана = | заснавальнікі = | размяшчэнне = | ключавыя фігуры = [[Юрый Мар’янавіч Аляксей]] (дырэктар) | прадукцыя = [[Фільм]]ы, [[мультфільм]]ы | абарот = | аперацыйны прыбытак = | чысты прыбытак = | колькасць супрацоўнікаў = | даччыныя кампаніі = | аўдытар = | сайт = }} [[Файл:Мінск. Галоўны корпус Беларусьфільм (01).jpg|thumb|Галоўны корпус Беларусьфільма]] '''Беларусьфільм''' — [[кінастудыя]] [[Беларусь|Беларусі]]. Створана ў [[1928]] годзе кінаарганізацыяй Белдзяржкіно пад назвай ''Савецкая Беларусь'' у [[Ленінград]]зе, кінастудыя пераехала ў [[Мінск]] у [[1939]]. Вытворчасць фільмаў была прыпыненая [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайной]] і працягнутая ў [[1946]], калі студыя атрымала сваю сучасную назву. Выпускае фільмы мастацкія і тэлевізійныя ігравыя, хранікальна-дакументальныя і навукова-папулярныя, анімацыйныя. У даваенны час на студыі створаны мастацкія фільмы: «[[Кастусь Каліноўскі (фільм)|Кастусь Каліноўскі]]» (1928), «[[Да заўтра]]» (1929), «Гатэль „Савой“» і «[[У агні народжаная]]» (1930), «Жанчына» (1932), «Першы ўзвод» (1933), «Двойчы народжаны» (1934), «[[Паручнік Кіжэ (фільм)|Паручнік Кіжэ]]» (1934), «[[Палескія рабінзоны (фільм)|Палескія рабінзоны]]» (1935), «Дзяўчына спяшаецца на спатканне» і «[[Шукальнікі шчасця]]» (1936), «Дачка Радзімы» і «[[Балтыйцы]]» (1937), «Адзінаццатага ліпеня»; кінанавелы «Мядзведзь» і «Мянтуз» (усе 1938), «Чалавек у футарале» (1939) і інш. Многія фільмы студыі атрымалі шырокае прызнанне і адзначаны прэміямі на міжнародных кінафестывалях: «[[Канстанцін Заслонаў (фільм)|Канстанцін Заслонаў]]», «Чырвонае лісце», «Гадзіннік спыніўся апоўначы», «Масква-Генуя», «[[Альпійская балада (фільм)|Альпійская балада]]», «[[Дзяўчынка шукае бацьку]]», «[[Анюціна дарога]]», «[[Іван Макаравіч]]», «[[Паланэз Агінскага (фільм)|Паланэз Агінскага]]», «[[Руіны страляюць...]]» (тэлевізійны), «[[Вянок санетаў (фільм)|Вянок санетаў]]», «Горад майстроў», «[[Цераз могілкі]]», «[[Вазьму твой боль (фільм)|Вазьму твой боль]]», «[[Дзікае паляванне караля Стаха (фільм)|Дзікае паляванне караля Стаха]]», «[[Людзі на балоце (фільм)|Людзі на балоце]]», «Хам», «Наш браняносец» і інш. У складзе «Беларусьфільма» працуюць творчыя аб’яднанні «Летапіс», «Тэлефільм», майстэрня анімацыйных фільмаў (з 1975). Пры «Беларусьфільме» працуе Тэатр-студыя кінаакцёра. == Дырэктары == * [[Іосіф Львовіч Дорскі]] (1961—1964) * Валянцін Аркадзьевіч Поршнеў (1960-я гады)<ref>[https://archives.gov.by/be/home/organy-arhiunaj-spravy-i-spravavodstva-i-sistemy-dzyarzhaunyh-arhiunyh-ustanou/respublikanskiya-arhiunyya-ustanovy/ustanova-belaruski-dzyarzhauny-arhiu-muzej-litaratury-i-mastacztva-bdamlm/ustanova-belaruski-dzyarzhauny-arhiu-muzej-litaratury-i-mastacztva/ustanova-belaruski-dzyarzhauny-arhiu-muzej-litaratury-i-mastacztva-2/vystava-ya-akiyana-zhytnyaga-kalosse-da-100-goddzya-z-dnya-naradzhennya-narodnaga-paeta-belarusi-arkadzya-kulyashova/a-a-kulyashou-i-dyrektar-kinastudyi-belarusfilm-v-a-porshneu А. А. Куляшоў і дырэктар кінастудыі «Беларусьфільм» В. А. Поршнеў. Фотаздымак. г. Мінск, &#91;1960-я гг.&#93;.]</ref> * [[Уладзімір Пятровіч Замяталін]] (снежань 2006 — снежань 2010) * Алег Ігаравіч Сільвановіч (30.06.2011—02.2015) * Ігар Валянцінавіч Поршнеў (2015—2018)<ref>{{Cite web |url=https://by.mir24.tv/news/109506 |title=Умер актер и бывший директор киностудии «Беларусьфильм» Игорь Поршнев |access-date=13 ліпеня 2023 |archive-date=13 ліпеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230713055222/https://by.mir24.tv/news/109506 |url-status=dead }}</ref> * [[Уладзімір Міхайлавіч Карачэўскі]] (2018—2023)<ref>[https://blr.belta.by/president/view/lukashenka-razgledzeu-kadravyja-pytanni-66875-2018/ Лукашэнка разгледзеў кадравыя пытанні]</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.kimpress.by/index.phtml?page=2&id=15010&mode=print |title=У «Беларусьфільма» новы дырэктар |access-date=5 красавіка 2021 |archive-date=30 сакавіка 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220330055034/http://www.kimpress.by/index.phtml?page=2&id=15010&mode=print |url-status=dead }}</ref> * [[Юрый Мар’янавіч Аляксей]] (з 28 ліпеня 2023) == Гл. таксама == * [[Спіс беларускіх фільмаў]] * [[Спіс беларускіх мультфільмаў]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|том=3|старонкі=68-69}} == Спасылкі == {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь|713Г000203}} * {{Афіцыйны сайт}} {{Беларусь у тэмах}} {{Савецкія кінакампаніі}} {{Беларускія перакладчыкі фільмаў}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Кінематограф Беларусі]] [[Катэгорыя:Першамайскі раён (Мінск)]] [[Катэгорыя:Беларусьфільм| ]] [[Катэгорыя:Мультыплікацыйныя студыі]] [[Катэгорыя:Кінакампаніі СССР]] [[Катэгорыя:Кампаніі Беларусі]] [[Катэгорыя:Культура Мінска]] mcfc1tq0xs2ofzpl5ewwntbxc2dxn84 5150852 5150830 2026-06-05T08:46:46Z M.L.Bot 261 5150852 wikitext text/x-wiki {{Картка кампаніі}} {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь|713Г000203}} [[Файл:Мінск. Галоўны корпус Беларусьфільм (01).jpg|thumb|Галоўны корпус Беларусьфільма.]] '''Беларусьфільм''' — [[кінастудыя]] [[Беларусь|Беларусі]]. Створана ў 1928 годзе кінаарганізацыяй Белдзяржкіно пад назвай ''Савецкая Беларусь'' у [[Ленінград]]зе. Пераехала ў [[Мінск]] у 1939 годзе. Вытворчасць фільмаў была прыпынена [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайной]] і працягнута з 1946 года, калі студыя атрымала сваю сучасную назву. Выпускае фільмы мастацкія і тэлевізійныя ігравыя, хранікальна-дакументальныя і навукова-папулярныя, анімацыйныя. У даваенны час на студыі створаны мастацкія фільмы: «[[Кастусь Каліноўскі (фільм)|Кастусь Каліноўскі]]» (1928), «[[Да заўтра]]» (1929), «Гатэль „Савой“» і «[[У агні народжаная]]» (1930), «Жанчына» (1932), «Першы ўзвод» (1933), «Двойчы народжаны» (1934), «[[Паручнік Кіжэ (фільм)|Паручнік Кіжэ]]» (1934), «[[Палескія рабінзоны (фільм)|Палескія рабінзоны]]» (1935), «Дзяўчына спяшаецца на спатканне» і «[[Шукальнікі шчасця]]» (1936), «Дачка Радзімы» і «[[Балтыйцы]]» (1937), «Адзінаццатага ліпеня»; кінанавелы «Мядзведзь» і «Мянтуз» (усе 1938), «Чалавек у футарале» (1939) і іншыя. Многія фільмы студыі атрымалі шырокае прызнанне і адзначаны прэміямі на міжнародных кінафестывалях: «[[Канстанцін Заслонаў (фільм)|Канстанцін Заслонаў]]», «Чырвонае лісце», «Гадзіннік спыніўся апоўначы», «Масква-Генуя», «[[Альпійская балада (фільм)|Альпійская балада]]», «[[Дзяўчынка шукае бацьку]]», «[[Анюціна дарога]]», «[[Іван Макаравіч]]», «[[Паланэз Агінскага (фільм)|Паланэз Агінскага]]», «[[Руіны страляюць...]]» (тэлевізійны), «[[Вянок санетаў (фільм)|Вянок санетаў]]», «Горад майстроў», «[[Цераз могілкі]]», «[[Вазьму твой боль (фільм)|Вазьму твой боль]]», «[[Дзікае паляванне караля Стаха (фільм)|Дзікае паляванне караля Стаха]]», «[[Людзі на балоце (фільм)|Людзі на балоце]]», «Хам», «Наш браняносец» і іншыя. У складзе «Беларусьфільма» працуюць творчыя аб’яднанні «Летапіс», «Тэлефільм», майстэрня анімацыйных фільмаў (з 1975). Пры «Беларусьфільме» працуе Тэатр-студыя кінаакцёра. == Дырэктары == * [[Іосіф Львовіч Дорскі]] (1961—1964) * Валянцін Аркадзевіч Поршнеў (1960-я)<ref>[https://archives.gov.by/be/home/organy-arhiunaj-spravy-i-spravavodstva-i-sistemy-dzyarzhaunyh-arhiunyh-ustanou/respublikanskiya-arhiunyya-ustanovy/ustanova-belaruski-dzyarzhauny-arhiu-muzej-litaratury-i-mastacztva-bdamlm/ustanova-belaruski-dzyarzhauny-arhiu-muzej-litaratury-i-mastacztva/ustanova-belaruski-dzyarzhauny-arhiu-muzej-litaratury-i-mastacztva-2/vystava-ya-akiyana-zhytnyaga-kalosse-da-100-goddzya-z-dnya-naradzhennya-narodnaga-paeta-belarusi-arkadzya-kulyashova/a-a-kulyashou-i-dyrektar-kinastudyi-belarusfilm-v-a-porshneu А. А. Куляшоў і дырэктар кінастудыі «Беларусьфільм» В. А. Поршнеў. Фотаздымак. г. Мінск, &#91;1960-я гг.&#93;.]</ref> * [[Уладзімір Пятровіч Замяталін]] (снежань 2006 — снежань 2010) * Алег Ігаравіч Сільвановіч (30.06.2011 — люты 2015) * Ігар Валянцінавіч Поршнеў (2015—2018)<ref>{{Cite web |url=https://by.mir24.tv/news/109506 |title=Умер актер и бывший директор киностудии «Беларусьфильм» Игорь Поршнев |access-date=13 ліпеня 2023 |archive-date=13 ліпеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230713055222/https://by.mir24.tv/news/109506 |url-status=dead }}</ref> * [[Уладзімір Міхайлавіч Карачэўскі]] (2018—2023)<ref>[https://blr.belta.by/president/view/lukashenka-razgledzeu-kadravyja-pytanni-66875-2018/ Лукашэнка разгледзеў кадравыя пытанні]</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.kimpress.by/index.phtml?page=2&id=15010&mode=print |title=У «Беларусьфільма» новы дырэктар |access-date=5 красавіка 2021 |archive-date=30 сакавіка 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220330055034/http://www.kimpress.by/index.phtml?page=2&id=15010&mode=print |url-status=dead }}</ref> * [[Юрый Мар’янавіч Аляксей]] (з 28 ліпеня 2023) == Гл. таксама == * [[Спіс беларускіх фільмаў]] * [[Спіс беларускіх мультфільмаў]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|том=3|старонкі=68-69}} == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт}} {{Беларусь у тэмах}} {{Савецкія кінакампаніі}} {{Беларускія перакладчыкі фільмаў}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Кінематограф Беларусі]] [[Катэгорыя:Першамайскі раён (Мінск)]] [[Катэгорыя:Беларусьфільм| ]] [[Катэгорыя:Мультыплікацыйныя студыі]] [[Катэгорыя:Кінакампаніі СССР]] [[Катэгорыя:Кампаніі Беларусі]] [[Катэгорыя:Культура Мінска]] o1tgbl0cibkd5n5sz4ggn0jtezk94w9 0 48244 5150650 4863304 2026-06-04T15:32:29Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5150650 wikitext text/x-wiki {{музыкант}} '''Аляксандр Сезар Леапольд Бізэ''' ({{lang-fr|Alexandre-Cesar-Leopold Bizet}}, пры хрышчэнні атрымаў імя '''Жорж''', {{lang-fr|Georges}}; 25 кастрычніка 1838, [[Парыж]] — 3 чэрвеня 1875) — французскі кампазітар, аўтар аркестравых твораў, рамансаў, фартэпіянных п’ес, а таксама опер, самай вядомай з якіх стала «[[Кармэн (опера)|Кармэн]]». == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1838 годзе ў [[Парыж]]ы ў сям’і настаўніка спеваў. Быў зарэгістраваны пад імем Аляксандр-Сезар-Леапольд Бізэ, але пры хрышчэнні атрымаў імя Жорж, пад якім і быў вядомы надалей. Паступіў у [[Парыжская кансерваторыя|Парыжскую кансерваторыю]] за два тыдні да таго, як яму выканалася дзесяць гадоў. У 1857 годзе ён падзяліў з [[Шарль Лекок|Шарлем Лекокам]] прэмію на конкурсе, арганізаваным [[Жак Афенбах|Жакам Афенбахам]], за аперэту «Цудоўны доктар» і атрымаў [[Рымская прэмія|Рымскую прэмію]], што дазволіла яму пражыць у [[Рым]]е на працягу трох гадоў, складаючы музыку і займаючыся адукацыяй. Справаздачным творам (напісанне якога было абавязковым для ўсіх лаўрэатаў Рымскай прэміі) стала опера «Дон Пракопіа». З выняткам праведзенага ў Рыме перыяду, Жорж Бізэ пражыў усё сваё жыццё ў [[Парыж]]ы. Пасля знаходжання ў Рыме ён вярнуўся ў Парыж, дзе прысвяціў сябе напісанню музыкі. Маці памерла неўзабаве пасля яго вяртання. У 1863 годзе ён напісаў оперу «Шукальнікі жэмчугу». У гэты ж перыяд ён напісаў «Пертскую красуню», музыку да п’есы [[Альфонс Дадэ|Альфонса Дадэ]] «Арлезіянка» і твор для [[фартэпіяна]] « Дзіцячыя гульні». Таксама ён напісаў рамантычную оперу «Джаміле», звычайна разгляданую, як папярэдніцу «[[Кармэн (опера)|Кармэн]]». Сваю першую сімфонію, до-мажорную, Бізэ напісаў у Парыжскай кансерваторыі ва ўзросте сямнаццаці гадоў у якасці навучальнага задання. Сам Бізэ забыўся пра яе, і пра сімфонію не ўспаміналі да 1935 года, калі яна была выяўлена ў бібліятэцы кансерваторыі. Пры першым жа ўяўленні гэтая праца атрымала хвалы як шэдэўр маладога майстра і выдатны дадатак да рэпертуару ранняга рамантычнага перыяду. Сімфонія выдатная сваім стылістычным падабенствам з музыкай [[Франц Шуберт|Франца Шуберта]], якая ў той перыяд амаль не была вядомая ў Парыжы, за выключэннем, можа, некалькіх песень. Другую сімфонію, «Рым», Бізэ не завяршыў. Памёр Жорж Бізэ у 1875 годзе ад сярдэчнага прыступу. == Творчасць == Напісаў каля 20 опер (многія не закончаны), у т.л. «Дон Пракопіо» (1858—1859, пастаўлена ў 1906), «Іван Грозны» (1865, не закончана, пастаўлена ў 1946), 3 аперэты, у т.л. «Доктар Міракль» ([[1857]]), музыку да драматычных спектакляў. Найбольш блізкія яму былі сюжэты з элементамі псіхалагічнай драмы, вострымі канфліктамі. Раннія оперы Ж. Бізэ «{{нп5|Шукальнікі жэмчугу||ru|Искатели жемчуга}}» ([[1863]]), «Перцкая прыгажуня» (паводле В. Скота, 1866, пастаўлена ў 1867) развіваюць традыцыі французскай лірычнай оперы, вылучаюцца меладычным багаццем, маляўнічасцю аркестроўкі, зручным для спеваў выкладаннем вакальных партый. У іх выявілася імкненне кампазітара да народнасці, жыццёвай праўды. Рэалістычныя тэндэнцыі больш яскравыя ў оперы «Джаміле» (паводле паэмы А. Мюсэ «Намуна», [[1871]], пастаўлена ў 1872) і музыцы да драмы [[А. Дадэ]] «Арлезіянка» (1872). Ён амаль не карыстаўся цытатамі, але, засвоіўшы рытмаінтанацыйныя асаблівасці народных напеваў, дакладна ўзнаўляў у іх характар усходняй і правансальскай музыкі. Вялікую папулярнасць набылі 2 аркестравыя сюіты з музыкі да «Арлезіянкі» (першая належыць Бізэ, 1872, другая — Э. Гіро, 1885) — яркі ўклад у сусветную сімфанічную музыку. Найбольш значны твор Жоржа Бізэ — опера «[[Кармэн (опера)|Кармэн]]» (паводле [[П. Мерымэ]], 1875) — адна з вяршыняў опернага мастацтва XIX ст. Аўтар аркестровых твораў, у т.л. сімфоніі-кантаты «Васка да Гама» ([[1859]]—[[1860]]), сімфоніі «Рым» ([[1871]]), фартэпіянных п’ес, рамансаў, песень і інш. == Сачыненні == === Оперы === * Анастасія і Дзмітрый * [[Дон Пракопіа]] (опера-буффа, на італьянскай мове, 1858-59, пастаўлена 1906, Монте-Карла), існуе таксама ў аркестроўцы [[Леанід Вяніямінавіч Фейгін|Леаніда Фейгіна]] * Каханне-мастачка (L’Amour peintre, лібрэта Б., па [[Мальер|Ж. Б. Мальеру]], 1860, не скончана, не апублікавана) * Гузла Эміра (камічная опера, 1861-62) * [[Шукальнікі жэмчугу]] (Les Pecheurs de perles, 1862-63, пастаўлена 1863, «Тэатр лірык», Парыж) * Іван Грозны (Ivan le Terrible, 1865, пастаўлена, 1946, Замак Мюрынген, Вюртэмберг) * Нікола Фламель (1866?, фрагменты) * Пертская красуня (La Jolie fille du Perth, 1866, пастаўлена 1867, «Тэатр лірык», Парыж) * Кубак Фульскага караля (La Coupe du roi de Thule, 1868, фрагменты) * Кларыса Гарлоу (камічная опера, 1870-71, фрагменты) * Каландаль (камічная опера, 1870), Грызельда (камічная опера, 1870-71, не скончана) * Джамиле (камічная опера, 1871, пастаўлена 1872, тэатр « Опера комік», Парыж) * Дон Радрыга (1873, не скончана) * [[Кармэн (опера)|Кармэн]] (камічная опера, 1873-74, пастаўлена 1875, тэатр « Опера комік», Парыж; рэчытатывы напісаны [[Эрнест Гіра|Э. Гіра]], пасля смерці Бізэ, для пастаноўкі ў Вене, 1875) === Аперэты === * Анастасія і Зміцер * [[Мальбрук у паход памкнуўся]] (Malbrough s’en va-t-en guerre, 1867, тэатр «Атэней», Парыж; Бізэ прыналежыць 1-е дзеянне, іншыя 3 дзеянні —І. Э. Легуи, Э. Жанасу, [[Леа Дэліб|Л. Дэлібу]]) * Соль-сі-рэ-піф- пан (1872, тэатр «Шато-д’о», Па * Анёл і Товія (L’Ange et Tobia, каля 1855-57) * Элаіза дэ Манфор (1855-57) * Зачараваны рыцар (Le Chevalier enchanté, 1855-57) * Эрмінія (1855—1857) * Вяртанне Віргініі (Le Retour de Virginie, каля 1855—1857) * Давыд (1856) * Клавіс і Клацільда (1857) * Песня стагоддзю (Carmen seculaire, па Гарацыю, 1860) * Жаніцьба Праметэя (Les Noces de Promethee, 1867) === Оды-сімфоніі === * Уліс і Цырцэя (па Гамеру, 1859) * Васка да Гама (1859-60) === Араторыі === * Жэнеўева Парыжская (1874-75) === Творы для хору і аркестра (ці фартэпіяна) === * Хор студэнтаў (Choeur d’etudiants, мужчынскі хор, да 1855) * Вальс (C-dur, 1855) * Тыя Deum (для салістаў, хору і аркестра, 1858) * Заліў Байя (Le Golfe de Bahia, для сапрана ці тэнару, хору і фартэпіяна, каля 1865; музыка скарыстана ў оперы « Іван Грозны», маецца перапрацоўка для фартэпіяна) * Ave Maria (для хору і аркестра, словы Ш. Гранмужана, пасля 1867) * Песня калаўрота (La Chanson du Rouet, для саліста, хору і фартэпіяна, пасля 1867) і інш. === Для хору без суправаджэння === * Звыш Іаан з Патмоса (Saint-Jean de Pathmos, для мужчынскага хору, словы В. Гюго, 1866) === Творы для аркестра === * Сімфоніі (№ 1, C-dur, Юнацкая, 1855, партытура апублікавана і выканана 1935; № 2, 1859, знішчана Бізэ), * Рым (C-dur, 1871, спачатку —Успаміны пра Рым, 1866-68, выканана 1869) * Увертуры, у тым ліку Радзіма (Patrie, 1873, выканана 1874) * Сюіты, у тым ліку Маленькая сюіта (Petite suite, з фартэпіянных дуэтаў Гульні дзяцей, 1871, выканана 1872), сюіты з Арлезіянкі (№ 1, 1872; № 2, склаў [[Эрнест Гіро|Э. Гіро]], 1885) === Творы для фартэпіяна ў 2 рукі === * Вялікі канцэртны вальс (E-dur, 1854) * Фантастычнае паляванне (Chasse fantastique, 1865) * Рэйнскія песні (Chant du Rhin, цыкл з 6 песень, 1865) * Канцэртныя храматычныя варыяцыі (1868) * і інш. === Фартэпіянныя дуэты === * Гульні дзяцей (Jeux d’enfants, 12 п’ес для 2 фартэпіяна, 1871) === Творы для голасу і фартэпіяна === * У тым ліку цыклы песень Лісткі з альбома (Feuilles d’album, 6 песень, 1866) * Пірэнейскія песні (Chants dee Pyrenees, 6 народных песень, 1867) * Рамансы === Музыка да драматычнага спектакля === * Арлезіянка (драма А. Доде, 1872, тэатр «Вадэвіль», Парыж) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|3|Бізэ|Л. А. Сівалончык}} == Спасылкі == {{Commons|Georges Bizet|Georges Bizet}} * [http://100oper.nm.ru/051.html Кароткія зместы (сінопсісы) опер Бізэ на сайце «100 абапёр»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071016185605/http://100oper.nm.ru/051.html |date=16 кастрычніка 2007 }} * [http://www.vestnik.com/issues/2004/0512/win/kushner.htm Б. Кушнер. Рэкамендацыйны ліст: Старонка з жыцця Бізэ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060819222811/http://www.vestnik.com/issues/2004/0512/win/kushner.htm |date=19 жніўня 2006 }} // « Вястун» (Бастон), № 10 (347), 12 мая 2004 г. * {{з ВСЭ|http://slovari.yandex.ru/~книги/БСЭ/Бизе%20Жорж/|title=Бизе Жорж}} * [http://krugosvet.ru/enc/kultura_i_obrazovanie/muzyka/BIZE_ZHORZH.html Бизе Жорж] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140802222322/http://krugosvet.ru/enc/kultura_i_obrazovanie/muzyka/BIZE_ZHORZH.html |date=2 жніўня 2014 }} // [[Энцыклапедыя Кругасвет]] {{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Бізэ Жорж}} [[Катэгорыя:Кампазітары Францыі]] [[Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты Францыі]] [[Катэгорыя:Оперныя кампазітары]] [[Катэгорыя:Рамантычныя кампазітары]] dzu0o6ycpar5di9aj3b2aj0g5bs1bl4 0 48430 5150679 4273917 2026-06-04T16:21:23Z JerzyKundrat 174 /* Спасылкі */ 5150679 wikitext text/x-wiki '''Калгас''' ([[акронім]] ад '''кал'''ектыўная '''гас'''падарка, {{lang-ru|колхоз}}) — аб’яднанне [[сяляне|сялян]] у [[СССР]] (на аснове грамадскіх сродкаў вытворчасці і калектыўнай працы) для сумеснага вядзення [[сельская гаспадарка|сельскай гаспадаркі]]. == З гісторыі калгасаў на тэрыторыі Беларусі == [[Файл:Саламон Юдовін. У калгас. 1940.jpg|250px|міні|злева|[[Саламон Юдовін]]. «У калгас», 1940]] Большасць калгасаў была створана на [[Беларусь|Беларусі]] ў перыяд калектывізацыі сельскай гаспадаркі (1918—1930-я). Першыя аб’яднаныя сялянскія гаспадаркі пачалі стварацца яшчэ да ўвядзення калектывізацыі (да прыкладу арцелі па сумеснай апрацоўцы зямлі). Пасля 1927 г. стварэнне калгасаў стала «генеральнай лініяй партыі». Большасць калгасаў былі створаны з парушэннем прынцыпаў добраахвотнасці. Супраць праціўнікаў калектывізацыі і найбольш заможных гаспадароў (кулакоў) пачалі праводзіць «палітыку раскулачвання», ў выніку якой кулацтва павінна было знікнуць як клас. Паводле некаторых даных, было раскулачана — пазбаўлена правоў і падпала пад высяленне — каля 700 тыс. сялян. Неўзабаве Беларусь была аб’яўлена зонай суцэльнай калектывізацыі. == Калгасная сістэма == Калгаснікі працавалі на зямлі, што належала дзяржаве, але была перададзена калгасу ў бестэрміновае і бясплатнае карыстанне. Асноўную частку прадукцыі калгас павінен быў збываць дзяржаве па закупачных цэнах (даволі нізкіх). Калгас трэба адрозніваць ад ''саўгаса (савецкая гаспадарка)'' — у асноўным буйных гаспадарак, створаных з мэтаю павелічэння вытворчасці сельскагаспадарчай прадукцыі. Саўгасы ў асноўным мелі спецыялізацыю на вытворчасці нейкага віду прадукцыі ([[збожжа]], малако, [[гародніна]] ці інш.) == На сённяшні дзень == Яшчэ напачатку 1990-х гг. з’явіліся першыя фермерскія гаспадаркі, якія аднак на сёння не маюць вялікага распаўсюджвання. Таксама Беларусь не адмовілася ад калгаснай сістэмы. У краіне зямля з’яўляецца дзяржаўнай маёмасцю. Паступова ў сельскай гаспадарцы краіны ідзе пераход на больш дасканалыя формы вядзення гаспадарання: калгасы ператвараюцца ў СПК, ствараюцца спецыялізаваныя комплексы па [[Жывёлагадоўля|жывёлагадоўлі]]. == Літаратура == * История России. XX век: в 2-х т. / отв.ред. А. Б. Зубов. — Москва : АСТ, 2009. — Т. I. 1894—1939 гг. — 1024 с. == Спасылкі == * [http://slovari.yandex.ru/~книги/БСЭ/Колхозы/ ''Осадько М. П.'' Колхозы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110227041536/http://slovari.yandex.ru/~%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B8/%D0%91%D0%A1%D0%AD/%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D1%85%D0%BE%D0%B7%D1%8B |date=27 лютага 2011 }} // [[Вялікая савецкая энцыклапедыя]] {{ref-ru}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Гісторыя сельскай гаспадаркі]] [[Катэгорыя:Сельская гаспадарка Беларусі]] 7mn4ze3ejp4rt91wc7jmwdlywzsm7s6 0 53320 5150866 5149155 2026-06-05T09:39:25Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5150866 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Коўш}} {{цёзкі2|Кратовіч}} {{асоба | выява = Koush-Zoja.jpg }} '''Зоя Аляксандраўна Коўш''', у шлюбе '''Кратовіч''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларуская [[Грамадскі дзеяч|грамадская дзяячка]], юрыстка. == Біяграфія == [[Файл:Елізавета (Эльжбэта) Суравец (маці Зоі Коўш) з радзінай.jpg|злева|міні|Елізавета Суравец (злева) і Аляксандр Коўш з сям’ёй]] Нарадзілася ў сям’і праваслаўнага святара і грамадска-палітычнага і царкоўнага дзеяча [[Аляксандр Коўш|Аляксандра Каўша]] і Елізаветы Суравец, [[Гродна|гарадзенскай]] [[Мяшчане|мяшчанкі]]<ref name=":2" />. Бацька пасля сканчэння бухгалтарскіх курсаў працаваў у Люблінскім аддзеле Расійскага дзяржаўнага банка. Разам з сям’ёй на пачатку [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] эвакуяваны ў [[Разань]], а потым — у [[Майкоп]]. У 1921 годзе сям’я вярнулася ў [[Заходняя Беларусь|Заходнюю Беларусь]]. У 1921 годзе Аляксандр Коўш у Гродне стаў святаром, а ў 1925 годзе сям’я пераехала ў [[Вільня|Вільню]]. Брат Зоі [[Святаслаў Коўш|Святаслаў]] пазней таксама стаў святаром, а эміграваўшы, стаў вядомым царкоўна-праваслаўным дзеячам<ref name=":0">[https://www.racyja.com/archivy/kultura/110-gadou-z-dnya-naradzhennya-zoi-koush/ 110 гадоў з дня нараджэння Зоі Коўш] — [[Беларускае Радыё Рацыя|БЕЛАРУСКАЕ РАДЫЁ РАЦЫЯ]]</ref>. [[Файл:Зоя Коўш і яе сяброўка з бацькамі.jpg|злева|міні|Зоя Коўш і яе сяброўка з бацькамі]] У 1929 годзе скончыла [[Віленская беларуская гімназія|Віленскую беларускую гімназію]], потым — [[юрыдычны факультэт Віленскага ўніверсітэта]]. Уваходзіла ў [[Беларускі студэнцкі саюз]]<ref name=":0" />. У час нямецкай акупацыі працавала юрысконсультам [[Беларускі нацыянальны камітэт (Вільня)|Беларускага нацыянальнага камітэта ў Вільні]]. Летам 1944 года выехала ў [[Трэці рэйх|Германію]], дзе жыла ў [[Берлін]]е<ref name=":0" />. У 1951 годзе [[Янка Чарапук]] у сваім ліце да Станіслава Грынкевіча наступным чынам апісваў дзейнасць Зоі Коўш у час нямецкай акупацыі і яе пасляваенны побыт<ref name=":1">{{Cite web|url=https://xn--d1ag.xn--e1a4c/pub/arche/html/2001-3/jurev301.html|title=Сьвет эміграцыйнага эпісталярыю. Лявон Юрэвіч ў ARCHE 3(17)-2001. "…ад першай хвалі новых эмігрантаў зь Беларусі Янка Чарапук апынуўся паміж варагуючымі кааліцыямі, згуртаваньнямі, аб’еднаньнямі і задзіночаньнямі, прычым сутнасьць той варажнечы часта заставалася для яго невытлумачальнай…"|website=A R C H E S k a r y n a|access-date=2024-11-21}}</ref>: {{цытата| Дзеці зьнішчанага немцамі бацькі йдуць да апошніх на службу, і то як агенты гестапа! Сучасны супрацоўнік др. Шчорса Сьвятаслаў Коўш працуе ў аддзеле гестапа, а ягоная сястра Зоя Коўш як гестапаўскі агент устаўляецца ў Беларускі Нацыянальны Камітэт у Вільні як сакратарка. Др. Грабінскі як старшыня Камітэту меў нямала зь ёю клопатаў, бо сваёй пазыцыяй у немцаў ня раз паважна шантажавала. Аб гэтым цяпер можа расказаць др. Грабінскі, які жыве ў ЗША. Таму Камітэт быў прымушаны насіцца з Зояй, як з „балячкаю“. Усе беларусы, якія зналі а. Каўша, а тым больш, што нашыя палітычныя разыходжаньні зь немцамі ўжо на самым пачатку зусім выявіліся, таму паводзіны дзяцей а. Каўша ўсім выдаліся зусім ненатуральнымі, проста хвараблівымі. Бо няхай і была б нейкая палітычная канцэпцыя карысная, але нармальнай людзкой рэакцыяй ёсьць, што калі нейкая ўлада зьнішчыць бацьку, у такім прыпадку з такой уладай супрацоўніцтва актыўнае зусім не да падуманьня. }} Улетку 1944 года была сакратаркай [[Радаслаў Астроўскі|Радаслава Астроўскага]] ў Берліне. Пры набліжэнні савецкіх войск да Берліна [[Беларуская цэнтральная рада]] са ўсімі сваімі аддзеламі эвакуявалася на захад Германіі. Паводле Чарапука, Коўш у ліку супрацоўнікаў таксама паехала туды, але неўзабаве вярнулася ў Берлін, дзе і засталася да прыходу Савецкай Арміі. Да канца 1946 года жыла ў [[Савецкая зона акупацыі Германіі|савецкай зоне акупацыі]]. Яе брат [[Святаслаў Коўш]] быў камендантам беларускага лагера для перамешчаных асоб у [[Ватэнштэт (Зальцгітэр)|Ватэнштаце]] ў [[Брытанская зона акупацыі Германіі|брытанскай зоне акупацыі]]. Зоя наведвала брата ў лагеры і распавядала жудасныя рэчы пра [[бальшавікі|бальшавікоў]]. Вярнулася ў Берлін, каб прадаць свае рэчы. Паводле слоў Чарапука, Зою арыштавалі на чорным рынку на [[Александэрплац]]. Чарапук пісаў, што яе брат ''«цяпер пачаў рэклямаваць мучальніцкую сьмерць сястры за Бацькаўшчыну»<ref name=":1" />.'' У 1947 годзе арыштавана савецкімі органамі контрразведкі і вывезена ў [[БССР]]<ref name=":0" />. У лагеры для перамешчаных асоб было шмат савецкіх агентаў, а таму па вяртанні Зоі Коўш у Берлін яе ўжо чакалі спецслужбісты. Знаходзілася пад следствам у Мінску. Асуджана на 10 гадоў зняволення ў [[ГУЛАГ|ППК]]. У сваіх мемуарных нататках Зоя Коўш апісвала выпрабаванні і жахі этапнай перасылкі. Яна заўважала, што ўдзячна лёсу за тое, што яе этапавалі ўзімку і яна мела на сабе цёплыя боты, таму не адмарозіла ногі. На перасылку яе прывезлі ва Ухцінскі лагер ([[Комі АССР]]). На перасылку прыязджалі кіраўнікі лагерных пунктаў і выбіралі сабе зняволеных. Коўш станам здароўя трапіла ў трэцюю катэгорыю для лягчэйшай працы. Абяцаная лягчэйшая праца ў саўгасе насамрэч аказалася для яе і іншых жанчын брыгады [[лесапавал]]ам. На знясільвальную працу даводзілася дабірацца пяць кіламетраў пешшу па замерзлай рэчцы. Зоя Коўш апісвала жахлівыя лагерныя ўмовы працы і побыту, пры тым добрым словам згадвала лекара Сямёна Крыстальнага, які сам быў раней палітвязнем, і дапамог ёй выжыць. Ён, колькі мог, трымаў яе ў шпіталі. Потым Зоя Коўш трапіла ў меншы лагер пры [[Цагельня|цагельні]], там была праца ў кар’еры. Далей было этапаванне ў [[Варкута|Варкуту]], дзе быў больш строгі рэжым зняволення. Давялося працаваць на пракладцы чыгуначных шпал і рэек праз [[тундра|тундру]]. З савецкіх лагераў вярнулася ў другой палове 1950-х гадоў пасля амністыі для палітвязняў, абвешчанай 17 верасня 1955 года<ref name=":0" />. У Вільню яна вярнулася праз паўгода пасля смерці маці<ref name=":2">{{Cite web|url=https://shupa.livejournal.com/60482.html|title=пара пісаць успаміны? :)|author=Сяргей Шупа|last=|website=Craoltoir|date=2008-11-20|access-date=2024-11-21}}</ref>. Сваякоў ужо нікога не было. Вярнула матчын дом на [[Летняя вуліца (Вільня)|вуліцы Летняй]], 7<ref name=":0" /><ref name=":2" />, у якім жылі самасёлы<ref name=":2" />. З лагераў прыехала са сваім будучым мужам [[Аляксандр Кратовіч|Аляксандрам Кратовічам]], які працаваў канторскім службоўцам. У Вільню вярталіся многія іншыя беларусы-вязні ГУЛАГа, якія спрабавалі сацыялізавацца ў новых, ужо літоўскіх умовах, трымацца адзін аднаго<ref name=":2" />. У пачатку 1960-х гадоў выйшла замуж за Кратовіча<ref name=":0" />. Аляксандр Кратовіч даносіў у лагеры на іншых вязняў-беларусаў, а яго шлюб з Зояй Коўш некаторыя крыніцы называюць часткай спецзадання па пранікненні ў беларускае кола. Вядома, што ягоным агентурным псеўданімам быў «Шквал» і ён даносіў савецкім спецслужбам на беларускіх дзеячаў у пасляваенны час, у тым ліку на [[Ларыса Геніюш|Ларысу Геніюш]]<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/265321|title=Агент Шквал і агент Арэф’еў: як КГБ атачаў Ларысу Геніюш сексотамі, на якіх яна не магла і падумаць|website=Наша Ніва|date=2021-01-30|access-date=2024-11-21}}</ref>. Пад канец жыцця муж быў паселены ў пакойчык для прыслугі. Па ўспамінах [[Сяргей Шупа|Сяргея Шупы]], «чатыры дробныя звяглівыя дварнякі, якія спалі на канапах і замянілі пані Зоі сям’ю і сяброў». Сяргей Шупа са сваёй сям’ёй пасяліўся ў доме Зоі Каўшанкі ў 1991 годзе, ужо пасля смерці мужа. Зоя ўжо на той час цяжка хварэла на [[Анкалогія|рак]]<ref name=":2" />. Памерла 17 кастрычніка 1994 года ў [[Вільня|Вільні]]. Пахавана ў Вільні на [[Свята-Ефрасіннеўскія могілкі (Вільня)|Ліпаўскіх (Спаса-Ефрасінеўскіх) могілках]]. У кастрычніку 1995 года адбылося адкрыццё помніка з паніхідай<ref name=":0" />. Хата на Летняй вуліцы пасля яе смерці адышла да літоўскай дзяржавы, але Сяргею Шупу ўдалося выкупіць будынак<ref name=":2" />. У 2008 годзе былы прыватны дом Зоі Коўш быў зруйнаваны<ref name=":0" />. == Публікацыі == * [https://kamunikat.org/nasha-niva-belaruskaya-gazeta-4-1991 ''«Fräulein… ад беларускага камітэту»''] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20250820133726/https://kamunikat.org/nasha-niva-belaruskaya-gazeta-4-1991 |date=20 жніўня 2025 }} // Наша Ніва. 1991. № 4. Стр. 2, 14-15. (Успаміны часаў нямецкай акупацыі Вільні) * [https://kamunikat.org/nasha-niva-belaruskaya-gazeta-10-1993 ''Дзесяць месяцаў у адзіночнай камэры Менскай турмы''] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20250820133716/https://kamunikat.org/nasha-niva-belaruskaya-gazeta-10-1993 |date=20 жніўня 2025 }} // Наша Ніва. 1993. № 10. С. 6-7. * [https://archive.org/details/bv-13-el-1994-01-28_202503/BV_13_EL_1994_01_28.jpg ''Успамін вучаніцы''] // [[Беларус Віленшчыны]] № 13 (дадатак да Эхо Литвы № 19, 28 студзеня 1994. — С. 4. Пра Антона Луцкевіча.) * [https://archive.org/details/bv-13-el-1994-01-28_202503/BV_34_EL_1994_06_24.jpg ''Роздумы з юбілею гімназіі''] // [[Беларус Віленшчыны]] № 34 (дадатак да Эхо Литвы № 123, 24 чэрвеня 1994. — С. 4.) * [https://pawet.net/library/history/bel_history/_memoirs/015c/%D0%BA%D0%BE%D1%9E%D1%88_%D0%B7%D0%BE%D1%8F._%D1%83%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%8B.html ''Успаміны''] // [[Спадчына (часопіс)|Спадчына]] № 6-1995. С. 223—267. == Спасылкі == * ''Так мне напісана ў Страшнай кнізе'' // Наша Ніва. 1994. [https://kamunikat.org/nasha-niva-belaruskaya-gazeta-10-1994. № 10. С. 6-7.]{{Недаступная спасылка}} [https://kamunikat.org/nasha-niva-belaruskaya-gazeta-12-1994 № 12. С. 6-7.] * [https://archive.org/details/bv-13-el-1994-01-28_202503/BV_50_EL_1994_10_21.jpg ''Зоя Кратовіч-Каўшанка''] // Беларус Віленшчыны № 50 (дадатак да Эхо Литвы № 207, 21 кастрычніка 1994. — С. 4.) == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * [[Лявон Луцкевіч|Луцкевіч Л.]] [https://archive.org/details/bv-13-el-1994-01-28_202503/BV_51_EL_1994_10_28.jpg Развітанне з сяброўкай] // Беларус Віленшчыны № 51 (дадатак да Эхо Литвы № 213, 28 кастрычніка 1994. — С.4) * Войцік, Галіна. [https://kamunikat.org/run-gazeta-belarusaw-litvy-27 ''Дзяўчынка ў сіняй сукенцы: да 5-годзьдзя з дня сьмерці Зоі Каўшанкі''.] Рунь. 9 лістапада 1999. № 27. С.2. * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|3-1|}}. * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|3-2|}}. * [http://www.nn.by/index.php?c=ar&i=21603 У Вільні знеслі дом Зоі Каўшанкі] //[[Наша ніва (1991)|Наша Ніва]] 18 лістапада 2008 == Спасылкі == {{Commons}} * [https://archive.org/details/vopis-archivu-vilenskaha-bielaruskaha-muzeju-2023/page/22/mode/1up Вопіс архіва Зоі Коўш у Віленскім Беларускім Музеі імя Івана Луцкевіча] * [https://archive.org/search?query=%D0%BA%D0%BE%D1%9E%D1%88 Адлічбаваныя матэліялы архіва Зоі Коўш у Віленскім Беларускім Музеі імя Івана Луцкевіча] {{ВС}} {{DEFAULTSORT:Коўш Зоя}} [[Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі]] [[Катэгорыя:Юрысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Юрысты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Члены Беларускага студэнцкага саюза]] dppzz345t49wpnhnhpy9loto4qh5syo 0 56903 5150737 5132438 2026-06-04T20:15:12Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5150737 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Завішына}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Завішына |вобласць = Мінская |раён = Уздзенскі |сельсавет = Хатлянскі }} '''Заві́шына'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Заві́шына, н.'''</ref> ({{lang-be-trans|Zavišyna}}, {{lang-ru|Завишина}}) — [[вёска]] ва [[Уздзенскі раён|Уздзенскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Хатлянскі сельсавет|Хатлянскага сельсавета]]. Ля вёскі месцяцца крыніцы ракі [[Шаць]], прытока [[Пціч (рака)|Пцічы]]. == Гісторыя == [[Файл:Herb Łabędź 1.svg|міні|злева|Герб «[[Лебедзь (герб)|Лебедзь]]» роду [[Завішы|Завішаў]]|250x250пкс]] Вядома прынамсі з XIX стагоддзя, вёска належала да [[Дамен (зямля)|дамена]] [[Таўкачэвічы 1|Таўкачэвічы]] ўласнасці [[Завішы|Завішаў]]. Назва паходзіць ад роду [[Завішы|Завіша]]. Уваходзіла ў склад [[Ігуменскі павет|Ігуменскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Праз [[Вена (права)|вена]] Таўкачэвічы перайшлі графам [[Грабоўскія|Грабоўскім]]. Пасля 1861 года ў [[Шацкая воласць|Шацкай воласці]] [[Ігуменскі павет|Ігуменскага павета]], па скасаванні прыгоннага права вёска аддзелена ад дамена Таўкачэвічы. У 1860-я гады было дзве аднайменныя вёскі на 8 і 5 двароў<ref>{{Cite web|url=https://retromap.ru/14186010_z13_53.465217,27.566070|title=Европейская Россия (Шуберт) 1:126K v.1 - Хатлянскі сельскі савет, Уздзенскі раён, Мінская вобласць|website=retromap.ru|access-date=2025-09-20}}</ref>. З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. З 20 жніўня 1924 года ў [[Шацкі раён (БССР)|Шацкім раёне]], з 4 жніўня 1927 года ва [[Уздзенскі раён|Уздзенскім раёне]] [[Менская акруга|Менскай акругі]] (да 26 ліпеня 1930), з 20 лютага 1938 года ў [[Мінская вобласць|Менскай вобласці]]. У 1925 годзе віленская газета «[[Грамадскі голас]]» паведамляла пра антысавецкі супраціў ля вёскі Завішына<ref>{{cite web|url = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/mab.lt/Dauniejsyja/Vilnia/Hramadski_holas_Vilnia,_1924-1926.pdf.zip/224426-1925-34.pdf|title = Грамадзкі голас № 34 (88)|author = |authorlink = |date = 27 верасьня 1925|publisher = |language = |archiveurl = |archivedate = |accessdate = |quote=Паўстанчы рух. Уначы з 19 на 20 г.м. з [[Чэрвень (горад)|Ігумену]] быў высланы атрад Г. П. У. для барацьбы з паўстанцамі. Партызаны, даведаўшыся аб гэтым, зрабілі засаду ў лесе каля Завішына і, калі атрад падыйшоў да лесу, засыпалі яго градам куль. Пасьля нядоўгага супраціўленьня чэкісты злажылі аружжа. Партызаны адабралі комуністаў і павесілі іх на дрэвах пры дарозе.}}</ref>. У 1930-х гадах праведзена прымусовая [[калектывізацыя]], створаны [[калгас]] «Чырвоная Зорка». У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да 3 ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. У верасні 1943 года нямецкія войскі цалкам спалілі вёску (25 дамоў), але ніхто з жыхароў пры гэтым не загінуў<ref name="БСВ">[http://db.narb.by/search/1523 Завишино] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20241008213131/http://db.narb.by/search/1523 |date=8 кастрычніка 2024 }} {{ref-ru}}</ref>. З 16 ліпеня 1954 года па 1 красавіка 1960 года вёска ў складзе [[Шацкі сельсавет|Шацкага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Минской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref><ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 1 красавіка 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 10.</ref>. == Насельніцтва == * 1897 год — 15 двароў, 117 жыхароў * 1908 год — 18 двароў, 136 жыхароў{{Sfn|Ярмоловичъ В.|1909|с=65}} * 1917 год — 20 двароў, 137 жыхароў (усе [[беларусы]]){{Sfn|Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|1924|с=125}} * 1926 год — 22 двары, 123 жыхары * 1939 год — 25 двароў, 137 жыхароў * 1959 год — 111 жыхароў * 1970 год — 90 жыхароў * 1999 год — 29 жыхароў * 2009 год — 14 жыхароў * 2019 год — 11 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2025-09-20|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|14|497|Zawiszyno|[[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A.]]}} * {{Крыніцы/ГВБ|8-5|Завішына|209}} * {{кніга|аўтар = Ярмоловичъ В. С.|частка = |загаловак = Списокъ населенныхъ мѣстъ Минской губерніи|арыгінал = |спасылка = http://elib.shpl.ru/ru/nodes/25877-yarmolovich-v-s-spisok-naselennyh-mest-minskoy-gubernii-minsk-1909|адказны = |выданне = |месца = Минскъ|выдавецтва = Изданіе Минскаго Губернскаго Статистическаго Комитета|год = 1909|том = |старонкі = |старонак = 231|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Ярмоловичъ В.}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|арыгінал = |спасылка = https://rusneb.ru/local/tools/exalead/getFiles.php?book_id=000200_000018_RU_NLR_A1SV_116287&name=%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA%20%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%20%D0%91%D0%A1%D0%A1%D0%A0%20%D0%B1.%20%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9%20%D0%B3%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B8&doc_type=pdf|адказны = Центральное Статистическое Бюро Б.С.С.Р.|выданне = |месца = Минск|выдавецтва = Белтрестпечать|год = 1924|том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)}} {{Хатлянскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Хатлянскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Уздзенскага раёна]] 4j6dny1a1focf100pek8bzu3t0atgnd 0 62886 5150794 4620952 2026-06-05T05:22:56Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5150794 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Згарда |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = 90 |шырыня сцяга = 160 |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 29|lat_sec = 42 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 34|lon_sec = 35 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Віцебская |раён = Аршанскі |сельсавет = Крапівенскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = |тэлефонны код = +375 216<ref>[http://www.beltelecom.by/info/citynumber/ Белтэлекам]</ref> |паштовы індэкс = 211021<ref>[http://zip.belpost.by/raion/%D0%9E%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9 Белпошта]</ref> |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 2 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243042628 }} '''Згарда''' — [[вёска]] ў [[Аршанскі раён|Аршанскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]], уваходзіць у склад [[Крапівенскі сельсавет|Крапівенскага сельсавета]]. Знаходзіцца за 3 кіламетры на ўсход ад [[Орша|Оршы]]. Паблізу праходзіць аўтадарога [[Орша]] — [[Дуброўна]]. == Гісторыя == У 1676 годзе згадваецца як маёнтак у [[Аршанскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Аршанскім павеце]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]<ref>LVIA, f. 11, ap. 1, b. 747</ref>. Перад вайной у вёсцы жыло 172 чалавек у 41 двары<ref name="Бер">[http://db.narb.by/search/1766 Згарда]{{Недаступная спасылка}} {{ref-ru}}</ref>. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў чэрвені 1944 года гітлераўцамі было спалена 35 дамоў, забіта 8 чалавек<ref name="Бер"/>. {{зноскі}} {{Крапівенскі сельсавет}} {{DEFAULTSORT:Згарда}} [[Катэгорыя:Крапівенскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёна]] 78qjqwskns4wtj57kyaqzjfcsdi1zpw 0 63481 5150888 5133174 2026-06-05T10:21:45Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5150888 wikitext text/x-wiki {{пісьменнік}} '''Зыгмунт Вінцэнтавіч Нагродскі''' ({{lang-pl|Zygmunt Nagrodzki}}; {{ДН|2|5|1865}}{{заўвага|На помніку пазначаны 1866 год.}}, в. [[Залавас|Зулаў]] [[Свянцянскі павет (Расійская імперыя)|Свянцянскага павета]], [[Віленская губерня]], [[Расійская імперыя]] — {{ДС|25|3|1937}}, [[Вільня]]) — беларускі [[паэт]] і культурны дзеяч. Належаў да ліберальна-дэмакратычнага кірунку «[[краёўцы|краёўцаў]]». == Біяграфія == Нарадзіўся ў вёсцы [[Залавас|Зулаў]] [[Свянцянскі павет (Расійская імперыя)|Свянцянскага павета]] Віленскай губерні Расійскай імперыі. Маёнтак у Зулаве належаў двараніну [[Юзаф Вінцэнт Пілсудскі|Юзафу Вінцэнту Пілсудскаму]] (1833—1902), бацьку [[Юзаф Пілсудскі|Юзафа Пілсудскага]] (1867—1935). [[Файл:Komitet Odbudowy Uniwersytetu Wileńskiego.jpg|міні|злева|Камітэт адбудовы Віленскага ўніверсітэта. Злева направа: Зыгмунт Нагродскі, праф. [[Людвік Каляноўскі]], праф. [[Станіслаў Пташыцкі]], праф. [[Станіслаў Уладычка]], праф. [[Фердынанд Рушчыц]], [[Уладзіслаў Умястоўскі]]. 7 мая 1919 года, Вільня]] Праводзіў культурна-асветную работу сярод віленскіх рамеснікаў, прапагандаваў творы беларускіх пісьменнікаў, у тым ліку [[Францішак Багушэвіч|Францішка Багушэвіча]], з якім сябраваў. Нелегальна распаўсюджваў «[[Дудка беларуская|Дудку беларускую]]» Багушэвіча, у 1896 годзе перавыдаў гэты зборнік. У 1901 годзе зняволены ў Пецярбургскі астрог. Удзельнічаў у беларускім нацыянальна-дэмакратычным руху, матэрыяльна падтрымліваў выданне «[[Наша Ніва (1906)|Нашай нівы]]». У 1920-я гады на ўласныя сродкі заснаваў «Народнае выдавецтва», якое выпускала танныя кніжкі для масавага чытання, у тым ліку «Гутаркі і песенькі» [[Уладзіслаў Сыракомля|Уладзіслава Сыракомлі]] (1929). Аўтар напісанай на беларускім фальклорна-этнаграфічным матэрыяле п’есы «На каляды» (з падзагалоўкам «Народны абразок з ваколіц Зулава з 1876 года», на беларускай і польскай мовах; пастаўлена ў Вільні ў 1936). Вядомы яго верш «[[s:На_памяць_зычліваму_для_сям’і|На памяць зычліваму для сям’і]]» (1900) на смерць Францішка Багушэвіча) і верш-прамова «[[s:Пастароньце_ж,_братцы_мае…|Пастароньце ж, мае братцы…]]», зачытаная ім у 1912 годзе ў фальварку [[Барэйкаўшчына (Літва)|Барэйкаўшчына]] (каля Вільні) на адкрыцці помніка Уладзіславу Сыракомлю. Аўтар успамінаў пра [[Францішак Багушэвіч|Францішка Багушэвіча]]. Творы Зыгмунта Нагродскага зберагаюцца ў [[Цэнтральная бібліятэка АН Літвы|Цэнтральнай бібліятэцы АН Літвы]] і [[Беларускі дзяржаўны архіў-музей літаратуры і мастацтва|Беларускім дзяржаўным архіве-музеі літаратуры і мастацтва]]. Пахаваны на [[Роса|Старых Росах]] у Вільні пад агульным надгробкам з бацькам Вінцэнтам, сястрой Марыяй, братам Іахімам і яго жонкай Клемянцінай.<ref>https://musurajonas.lt/pl/zygmunt-nagrodzki-tytan-pracy-oswiatowo-spolecznej/</ref> == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * ''[[Вячаслаў Пятровіч Рагойша|Рагойша, В.]]'' Зыгмунт Нагродскі і яго вершы // Рагойша, В. Кантакты. — Мн., 1982. * ''[[Аляксандр Фёдаравіч Смалянчук|Смалянчук, А. Ф.]]'' Паміж краёвасцю і нацыянальнай ідэяй. Польскі рух на беларускіх і літоўскіх землях. 1864 — люты 1917 г. / А. Ф. Смалянчук. — СПб. : Неўскі прасцяг, 2004. — 406 с. == Спасылкі == * [http://www.marakou.by/ru/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-ii?id=19682 Зыгмунт Вінцэнтавіч Нагродскі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240323110943/http://www.marakou.by/ru/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-ii?id=19682 |date=23 сакавіка 2024 }} // marakou.by * ''[[Аляксандр Фёдаравіч Смалянчук|Смалянчук, А.]]'' [https://kamunikat.org/download.php?item=2117-6.pdf&pubref=2117 Антон Луцкевіч аб жыцці і дзейнасці Зыгмунта Нагродскага (1865—1937)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090408054541/http://kamunikat.org/download.php?item=2117-6.pdf&pubref=2117 |date=8 красавіка 2009 }} // kamunikat {{DEFAULTSORT:Нагродскі Зыгмунт Вінцэнтавіч}} [[Катэгорыя:Асобы]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Краёўцы]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Швянчоніскім раёне]] hj60npeqws8n1f6ck9t7zf96k5o7t1k 0 64794 5150632 5045413 2026-06-04T14:29:19Z DenisBorum 139498 5150632 wikitext text/x-wiki '''Банкаўская сістэма Рэспублікі Беларусь''' – частка [[Фінансы|фінансавай]] сістэмы [[Беларусь|дзяржавы]] (згодна з артыкулам 132 [[Канстытуцыя Беларусі|Канстытуцыі]]). == Структура == {{Асноўны артыкул|Спіс банкаў Беларусі}} Банкаўская сістэма Рэспублікі Беларусь складаецца з двух узроўняў: * [[Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь|Нацыянальны банк]] * Іншыя [[банк]]і Фінансава-крэдытная сістэма Рэспублікі Беларусь акрамя банкаў ўключае ў сябе і нябанкаўскія крэдытна-фінансавыя арганізацыі. == Гісторыя == Першы на тэрыторыі Беларусі Мінскі камерцыйны банк заснавалі ў [[1873]] годзе буйныя памешчыкі і купцы, які меў свае філіялы ў [[Гомель|Гомелі]], літоўскіх і ўкраінскіх губернях [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1881—1884 гадах у Мінску, Віцебску, Магілёве, Гродне адкрыты аддзяленні [[Дзяржаўны банк Расійскай імперыі|Дзяржаўнага банка Расійскай імперыі]] (іх баланс станам на 1 студзеня 1914 года — 32,5 млн. [[Залаты рубель|залатых рублёў]]). У канцы XIX — пачатку XX стст. адкрыты філіялы расійскіх акцыянерных камерцыйных банкаў. Да [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] ў беларускіх губернях дзейнічалі аддзяленні такіх банкаў як, Злучаны (баланс станам на 1 студзеня 1914 года — 5,6 млн. [[Залаты рубель|залатых рублёў]]), Руска-Азіяцкі (13,1 млн. [[Залаты рубель|залатых рублёў]]), Віленскі прыватны (11,5 млн. [[Залаты рубель|залатых рублёў]]), Азоўска-Данскі (7,3 млн. [[Залаты рубель|залатых рублёў]]), Маскоўскі (1,4 млн. [[Залаты рубель|залатых рублёў]]), Руска-Французскі (2,8 млн. [[Залаты рубель|залатых рублёў]]). Праз гэтыя аддзяленні банкаў на тэрыторыі беларускіх губерняў ішоў прыток кароткатэрміновых пазыковых капіталаў з іншых рэгіёнаў Расійскай імперыі (агульны аб’ём крэдытных укладанняў станам на 1 студзеня 1914 года склаў 38,6 [[Залаты рубель|залатых рублёў]]). Дзейнічалі таксама таварыствы ўзаемнага крэдыту, крэдытныя кааператывы, гарадскія грамадскія банкі. Але яны не задавальнялі патрэбы беларускай прамысловасці і гандлю ў крэдыце, што спрыяла ўзнікненню банкірскіх дамоў і кантор, развіццю ліхвярскага крэдыту, пранікненню замежнага капіталу. Былі адкрыты аддзяленні іпатэчных банкаў, такіх як Віленскі, Маскоўскі, Санкт-Пецярбургска-Тульскі акцыянерныя зямельныя банкі, дзяржаўны Сялянскі пазямельны (аперацыі з 1883 года) і Дваранскі зямельны (з 1885 года) банкі. Савецкая банкаўская сістэма пачала фарміравацца ў 1922 годзе з адкрыццём Беларускай канторы [[Дзяржаўны банк СССР|Дзяржаўнага банка РСФСР]] (потым [[СССР]]). Пазней адкрыты Прамбанк, Усекабанк, Белкамунбанк, Белсельбанк і інш. Пасля 1959 года засталіся Беларускія канторы Дзяржбанка СССР і Будбанка СССР. У снежні 1990 года Вярхоўны Савет Беларускай ССР XII склікання прыняў законы «Аб Нацыянальным банку Рэспублікі Беларусь» і «Аб банках і банкаўскай дзейнасці ў Рэспубліцы Беларусь». З гэтага пачалося фарміраванне беларускай нацыянальнай банкаўскай сістэмы. Станам на 1 студзеня 1996 года на тэрыторыі Беларусі дзейнічалі Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь і 42 камерцыйныя банкі. З іх найбольшыя (паводле памеру фактычнага статутнага фонду): акцыянерны ашчадны «[[Беларусбанк]]» (184970,1 млн беларускіх рублёў і 12555,1 ЭКЮ), акцыянерны камерцыйны «[[Прыёрбанк]]» (117742,9 і 7992), акцыянерны камерцыйны «Пошук» (69347,4 і 4707,1), «[[Белпрамбудбанк]]» (49942,5 і 3389,9), «[[Белзнешэканомбанк|Знешэканомбанк]]» (47823,2 і 2960,7), акцыянернае таварыства «Інвестбанк» (40776 і 2467,7), «Белбізнесбанк» (40334,2 і 2737,7), «[[Белаграпрамбанк]]» (36000 і 2443,6), «Садружнасць» (35291,3 і 2395,4), «Белсувязьбанк» (31681,6 і 2150,4), Мінск-транзіт банк (31483,3 і 2137), акцыянерны рэгіянальны камерцыйны банк «Комплекс» (31192 і 2117,2), Масбізнесбанк (30791,7 і 2090), Беларускі біржавы банк (30589 і 2076,3), спецыялізаваны камерцыйны «Тэхнабанк» (30518,2 і 2071,5), Беларускі нацыянальны банк (29794 і 2022,3), Брэсткамбанк (29614,8 і 2010,1). == Гл. таксама == * [[Агенцтва гарантаванага пакрыцця банкаўскіх укладаў (дэпазітаў) фізічных асоб]] == Крыніцы == {{reflist}} {{Эканоміка Беларусі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Эканоміка Беларусі]] 21iryy0b4nuoiubug32xjippu0rpxwz 5150666 5150632 2026-06-04T16:09:44Z JerzyKundrat 174 /* Гісторыя */ 5150666 wikitext text/x-wiki '''Банкаўская сістэма Рэспублікі Беларусь''' – частка [[Фінансы|фінансавай]] сістэмы [[Беларусь|дзяржавы]] (згодна з артыкулам 132 [[Канстытуцыя Беларусі|Канстытуцыі]]). == Структура == {{Асноўны артыкул|Спіс банкаў Беларусі}} Банкаўская сістэма Рэспублікі Беларусь складаецца з двух узроўняў: * [[Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь|Нацыянальны банк]] * Іншыя [[банк]]і Фінансава-крэдытная сістэма Рэспублікі Беларусь акрамя банкаў ўключае ў сябе і нябанкаўскія крэдытна-фінансавыя арганізацыі. == Гісторыя == Першы на тэрыторыі Беларусі Мінскі камерцыйны банк заснавалі ў [[1873]] годзе буйныя памешчыкі і купцы, які меў свае філіялы ў [[Гомель|Гомелі]], літоўскіх і ўкраінскіх губернях [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1881—1884 гадах у Мінску, Віцебску, Магілёве, Гродне адкрыты аддзяленні [[Дзяржаўны банк Расійскай імперыі|Дзяржаўнага банка Расійскай імперыі]] (іх баланс станам на 1 студзеня 1914 года — 32,5 млн. [[Залаты рубель|залатых рублёў]]). У канцы XIX — пачатку XX стст. адкрыты філіялы расійскіх акцыянерных камерцыйных банкаў. Да [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] ў беларускіх губернях дзейнічалі аддзяленні такіх банкаў як, Злучаны (баланс станам на 1 студзеня 1914 года — 5,6 млн. [[Залаты рубель|залатых рублёў]]), Руска-Азіяцкі (13,1 млн. [[Залаты рубель|залатых рублёў]]), Віленскі прыватны (11,5 млн. [[Залаты рубель|залатых рублёў]]), Азоўска-Данскі (7,3 млн. [[Залаты рубель|залатых рублёў]]), Маскоўскі (1,4 млн. [[Залаты рубель|залатых рублёў]]), Руска-Французскі (2,8 млн. [[Залаты рубель|залатых рублёў]]). Праз гэтыя аддзяленні банкаў на тэрыторыі беларускіх губерняў ішоў прыток кароткатэрміновых пазыковых капіталаў з іншых рэгіёнаў Расійскай імперыі (агульны аб’ём крэдытных укладанняў станам на 1 студзеня 1914 года склаў 38,6 [[Залаты рубель|залатых рублёў]]). Дзейнічалі таксама таварыствы ўзаемнага крэдыту, крэдытныя кааператывы, гарадскія грамадскія банкі. Але яны не задавальнялі патрэбы беларускай прамысловасці і гандлю ў крэдыце, што спрыяла ўзнікненню банкірскіх дамоў і кантор, развіццю ліхвярскага крэдыту, пранікненню замежнага капіталу. Былі адкрыты аддзяленні іпатэчных банкаў, такіх як Віленскі, Маскоўскі, Санкт-Пецярбургска-Тульскі акцыянерныя зямельныя банкі, дзяржаўны Сялянскі пазямельны (аперацыі з 1883 года) і Дваранскі зямельны (з 1885 года) банкі. Савецкая банкаўская сістэма пачала фарміравацца ў 1922 годзе з адкрыццём Беларускай канторы [[Дзяржаўны банк СССР|Дзяржаўнага банка РСФСР]] (потым [[СССР]]). Пазней адкрыты Прамбанк, Усекабанк, Белкамунбанк, Белсельбанк і інш. Пасля 1959 года засталіся Беларускія канторы Дзяржбанка СССР і Будбанка СССР. У снежні 1990 года Вярхоўны Савет Беларускай ССР XII склікання прыняў законы «Аб Нацыянальным банку Рэспублікі Беларусь» і «Аб банках і банкаўскай дзейнасці ў Рэспубліцы Беларусь». З гэтага пачалося фарміраванне беларускай нацыянальнай банкаўскай сістэмы. Станам на 1 студзеня 1996 года на тэрыторыі Беларусі дзейнічалі Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь і 42 камерцыйныя банкі. З іх найбольшыя (паводле памеру фактычнага статутнага фонду): акцыянерны ашчадны «[[Беларусбанк]]» (184970,1 млн беларускіх рублёў і 12555,1 ЭКЮ), акцыянерны камерцыйны «[[Прыёрбанк]]» (117742,9 і 7992), акцыянерны камерцыйны «Пошук» (69347,4 і 4707,1), «[[Белпрамбудбанк]]» (49942,5 і 3389,9), «[[Белзнешэканомбанк|Знешэканомбанк]]» (47823,2 і 2960,7), акцыянернае таварыства «Інвестбанк» (40776 і 2467,7), «Белбізнесбанк» (40334,2 і 2737,7), «[[Белаграпрамбанк]]» (36000 і 2443,6), «Садружнасць» (35291,3 і 2395,4), «Белсувязьбанк» (31681,6 і 2150,4), Мінск-транзіт банк (31483,3 і 2137), акцыянерны рэгіянальны камерцыйны банк «Комплекс» (31192 і 2117,2), Масбізнесбанк (30791,7 і 2090), Беларускі біржавы банк (30589 і 2076,3), спецыялізаваны камерцыйны «Тэхнабанк» (30518,2 і 2071,5), Беларускі нацыянальны банк (29794 і 2022,3), Брэсткамбанк (29614,8 і 2010,1). Па дадзеных на 1 ліпеня 2006 года, аб’ём банкаўскіх [[фонд]]аў складаў 6 трлн 870,8 млрд [[Беларускі рубель|беларускіх рублёў]] (704,7 тыс. рублёў або 328,7 [[Долар ЗША|долара]] на чалавека). Па дадзеных на 1 ліпеня 2005, на аднаго жыхара прыходзілася 490,1 тыс. рублёў, што было эквівалентна 228 доларам <ref>Беларускія навіны — [http://www.naviny.by/rubrics/finance/2006/08/02/ic_articles_114_147494/ 329 долараў на чалавека — не падстава для гонару]</ref>. На 25 сакавіка 2022 года агульны нарматыўны капітал беларускіх банкаў склаў Br 13 859 361,1 тыс. <ref>Афіцыйны сайт Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь — [https://www.nbrb.by/system/regulatorycapital/totalvolbanksregulatorycapital]</ref>. За 2007 год уклады насельніцтва ў беларускіх рублях і валюце ў беларускіх банках павялічыліся на 35,2 %, склаўшы сумарна больш $4,9 млрд. [[Дэпазіт]]ы ў нацыянальнай валюце ўзраслі за год на Br1, 45 трлн дасягнуўшы Br6, 8 трлн, а ў замежнай — на $ 600300000, дасягнуўшы $ 1,76 млрд.<ref>[http://news.belta.by/ru/main_news_other?id=194450 Рублёвыя і валютныя ўклады насельніцтва ў 2007 годзе павялічыліся на 35,2 %] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080403120640/http://news.belta.by/ru/main_news_other?id=194450 |date=3 красавіка 2008 }} — [[Беларускае тэлеграфнае агенцтва]]</ref> Такім чынам, на 1 студзеня 2008 на аднаго жыхара краіны прыходзілася $503 банкаўскіх укладаў. Па дадзеных Нацбанка Беларусі, аб’ём прыцягнутых грашовых сродкаў насельніцтва ў банкаўскіх укладах, аблігацыях і ашчадных сертыфікатах на 1 красавіка 2007 года склаў 8,3 трлн беларускіх рублёў. Такім чынам, у сярэднім на аднаго жыхара Беларусі на той момант прыходзілася 854 тыс. рублёў (400 долараў) <ref>[http://www.regnum.ru/news/district -abroad/belarus/811167.html За 3 месяцы 2007 года ў беларускіх банках уклады насельніцтва павялічыліся амаль на 466 млрд рублёў]</ref>. 9 лістапада 2008 года ў эфіры беларускай тэлекампаніі СТБ была агучана афіцыйная інфармацыя аб тым, што ў пераліку на кожнага жыхара рэспублікі ў банках прыцягнута сродкаў ужо не менш за $650 у эквіваленце. Станам на 1 сакавіка 2017 года, па звестках [[НБ РБ|Нацыянальнага банка РБ]], у Беларусі былі зарэгістраваны 29 банкаў і 3 нябанкаўскія крэдытна-фінансавыя арганізацыі; 20 з іх з замежным удзелам у статутным капітале, пры гэтым у 14 банках доля ўдзелу замежных інвестараў у статутным фондзе перавышала 50 %. Сукупны зарэгістраваны статутны фонд дзеючых банкаў на 1 сакавіка 2017 года склаў 4719,7 млн Br, не змяніўшыся з пачатку 2017 года<ref>Каждый шестой банк находится в стадии банкротства или ликвидации // Снплюс. Свободные новости плюс. — 2017. — № 13 (710). — 4 апреля. — С. 3.</ref>. [[Міністэрства фінансаў Беларусі]] 6 ліпеня 2022 года размясціла на пляцоўцы «Асноўны рынак» 305-ы выпуск каштоўных папер у нацыянальнай валюце на 700 млн беларускіх рублёў з тэрмінам пагашэння 27 красавіка 2022 года<ref name="5%">{{cite web|url = https://www.bcse.by/press-center/releases/pr06072022351|title = О допуске к биржевым торгам 305-го выпуска государственных облигаций, номинированных в белорусских рублях|author = |date = 2022-07-06|work = Белорусская валютно-фондовая биржа|language = ru|accessdate = 2022-07-09|archive-date = 16 верасня 2022|archive-url = https://web.archive.org/web/20220916173538/https://www.bcse.by/press-center/releases/pr06072022351|url-status = dead}}</ref>. На фоне інфляцыі ў 16,8 %<ref>{{cite web|url = https://sputnik.by/20220511/godovaya-inflyatsiya-v-belarusi-razognalas-do-168-v-aprele-1062625202.html|title = Годовая инфляция в Беларуси разогналась до 16,8%|author = |date = 2022-05-11|work = Sputnik.by|language = ru|accessdate = 2022-07-09}}</ref> Мінфін прапанаваў пакупнікам пастаянны працэнтны даход у памеры 5 % гадавых<ref name="5%"></ref>. У ІІ квартале 2021 года аб’ём тэрміновых дэпазітаў у нацыянальнай валюце складаў Br 4,7 млрд, а ў замежнай валюце Br 10,33 млрд. Увогуле ў беларускіх банках на 01 ліпеня 2021 года налічваецца 1 363 521 банкаўскі рахунак<ref>[https://www.nbrb.by/publications/kyc/kyc_2021_2.pdf]</ref>. Інфляцыя ў сакавіку 2022 года ў параўнанні з паказчыкамі сакавіка 2021 года складае 15,9 %. Стаўка рэфінансавання на 01 сакавіка 2022 года складае 12 %. Залаты запас складае 44,4 т. == Гл. таксама == * [[Агенцтва гарантаванага пакрыцця банкаўскіх укладаў (дэпазітаў) фізічных асоб]] == Крыніцы == {{reflist}} {{Эканоміка Беларусі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Эканоміка Беларусі]] 8gx9czbgxy7zfj94cpy1qf8foxx9g1d 5150668 5150666 2026-06-04T16:10:45Z JerzyKundrat 174 5150668 wikitext text/x-wiki '''Банкаўская сістэма [[Беларусь|Беларусі]]''' як незалежнай дзяржавы пачала складвацца ў [[1991]] годзе. Складаецца яна з двух узроўняў: [[Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага банка Беларусі]] і [[Камерцыйны банк|камерцыйных банкаў]]. == Гісторыя == Першы на тэрыторыі Беларусі Мінскі камерцыйны банк заснавалі ў [[1873]] годзе буйныя памешчыкі і купцы, які меў свае філіялы ў [[Гомель|Гомелі]], літоўскіх і ўкраінскіх губернях [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1881—1884 гадах у Мінску, Віцебску, Магілёве, Гродне адкрыты аддзяленні [[Дзяржаўны банк Расійскай імперыі|Дзяржаўнага банка Расійскай імперыі]] (іх баланс станам на 1 студзеня 1914 года — 32,5 млн. [[Залаты рубель|залатых рублёў]]). У канцы XIX — пачатку XX стст. адкрыты філіялы расійскіх акцыянерных камерцыйных банкаў. Да [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] ў беларускіх губернях дзейнічалі аддзяленні такіх банкаў як, Злучаны (баланс станам на 1 студзеня 1914 года — 5,6 млн. [[Залаты рубель|залатых рублёў]]), Руска-Азіяцкі (13,1 млн. [[Залаты рубель|залатых рублёў]]), Віленскі прыватны (11,5 млн. [[Залаты рубель|залатых рублёў]]), Азоўска-Данскі (7,3 млн. [[Залаты рубель|залатых рублёў]]), Маскоўскі (1,4 млн. [[Залаты рубель|залатых рублёў]]), Руска-Французскі (2,8 млн. [[Залаты рубель|залатых рублёў]]). Праз гэтыя аддзяленні банкаў на тэрыторыі беларускіх губерняў ішоў прыток кароткатэрміновых пазыковых капіталаў з іншых рэгіёнаў Расійскай імперыі (агульны аб’ём крэдытных укладанняў станам на 1 студзеня 1914 года склаў 38,6 [[Залаты рубель|залатых рублёў]]). Дзейнічалі таксама таварыствы ўзаемнага крэдыту, крэдытныя кааператывы, гарадскія грамадскія банкі. Але яны не задавальнялі патрэбы беларускай прамысловасці і гандлю ў крэдыце, што спрыяла ўзнікненню банкірскіх дамоў і кантор, развіццю ліхвярскага крэдыту, пранікненню замежнага капіталу. Былі адкрыты аддзяленні іпатэчных банкаў, такіх як Віленскі, Маскоўскі, Санкт-Пецярбургска-Тульскі акцыянерныя зямельныя банкі, дзяржаўны Сялянскі пазямельны (аперацыі з 1883 года) і Дваранскі зямельны (з 1885 года) банкі. Савецкая банкаўская сістэма пачала фарміравацца ў 1922 годзе з адкрыццём Беларускай канторы [[Дзяржаўны банк СССР|Дзяржаўнага банка РСФСР]] (потым [[СССР]]). Пазней адкрыты Прамбанк, Усекабанк, Белкамунбанк, Белсельбанк і інш. Пасля 1959 года засталіся Беларускія канторы Дзяржбанка СССР і Будбанка СССР. У снежні 1990 года Вярхоўны Савет Беларускай ССР XII склікання прыняў законы «Аб Нацыянальным банку Рэспублікі Беларусь» і «Аб банках і банкаўскай дзейнасці ў Рэспубліцы Беларусь». З гэтага пачалося фарміраванне беларускай нацыянальнай банкаўскай сістэмы. Станам на 1 студзеня 1996 года на тэрыторыі Беларусі дзейнічалі Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь і 42 камерцыйныя банкі. З іх найбольшыя (паводле памеру фактычнага статутнага фонду): акцыянерны ашчадны «[[Беларусбанк]]» (184970,1 млн беларускіх рублёў і 12555,1 ЭКЮ), акцыянерны камерцыйны «[[Прыёрбанк]]» (117742,9 і 7992), акцыянерны камерцыйны «Пошук» (69347,4 і 4707,1), «[[Белпрамбудбанк]]» (49942,5 і 3389,9), «[[Белзнешэканомбанк|Знешэканомбанк]]» (47823,2 і 2960,7), акцыянернае таварыства «Інвестбанк» (40776 і 2467,7), «Белбізнесбанк» (40334,2 і 2737,7), «[[Белаграпрамбанк]]» (36000 і 2443,6), «Садружнасць» (35291,3 і 2395,4), «Белсувязьбанк» (31681,6 і 2150,4), Мінск-транзіт банк (31483,3 і 2137), акцыянерны рэгіянальны камерцыйны банк «Комплекс» (31192 і 2117,2), Масбізнесбанк (30791,7 і 2090), Беларускі біржавы банк (30589 і 2076,3), спецыялізаваны камерцыйны «Тэхнабанк» (30518,2 і 2071,5), Беларускі нацыянальны банк (29794 і 2022,3), Брэсткамбанк (29614,8 і 2010,1). == Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь == {{Асноўны артыкул|Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь}} [[Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь]] — цэнтральны банк і дзяржаўны орган Рэспублікі Беларусь. Ён ажыцяўляе сваю дзейнасць у адпаведнасці з [[Канстытуцыя Беларусі|Канстытуцыяй Рэспублікі Беларусь]], [[Банкаўскі кодэкс Рэспублікі Беларусь|Банкаўскім кодэксам Рэспублікі Беларусь]] і іншымі нарматыўнымі прававымі актамі [[Прэзідэнт Беларусі|Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]], Статутам і незалежны ў сваёй дзейнасці. Нацыянальны банк падсправаздачны Прэзідэнту Рэспублікі Беларусь. Падсправаздачнасць Нацыянальнага банка Прэзідэнту Рэспублікі Беларусь у тым ліку азначае: * зацвярджэнне Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь Статута Нацыянальнага банка, змяненняў і (або) дапаўненняў, унесеных у яго; * прызначэнне Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь са згоды Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь Старшыні і членаў Праўлення Нацыянальнага банка, вызваленне іх ад пасады з апавяшчэннем Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь; * прызначэнне Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь аўдытарскай арганізацыі для правядзення аўдыту гадавой бухгалтарскай (фінансавай) справаздачнасці Нацыянальнага банка; * зацвярджэнне Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь гадавой справаздачы Нацыянальнага банка. Асноўныя мэты дзейнасці Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь з’яўляюцца: * падтрыманне цэнавой стабільнасці * забеспячэнне стабільнасці банкаўскай сістэмы Рэспублікі Беларусь * забеспячэнне эфектыўнага, надзейнага і бяспечнага функцыявання плацежнай сістэмы. Атрыманне прыбытку не з’яўляецца асноўнай мэтай дзейнасці Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь. Нацыянальны банк выконвае наступныя функцыі: * распрацоўвае Асноўныя напрамкі грашова-крэдытнай палітыкі Рэспублікі Беларусь і сумесна з Урадам Рэспублікі Беларусь забяспечвае правядзенне адзінай грашова-крэдытнай палітыкі Рэспублікі Беларусь у парадку, устаноўленым заканадаўчымі актамі Рэспублікі Беларусь; * ажыццяўляе аперацыі, неабходныя для выканання асноўных мэт дзейнасці Нацыянальнага банка; * з’яўляецца для банкаў крэдыторам апошняй інстанцыі, ажыццяўляючы іх рэфінансаванне; * ажыццяўляе эмісію грошай; * ажыццяўляе эмісію (выдачу) каштоўных папер Нацыянальнага банка, вызначае парадак эмісіі, абарачэння і пагашэння каштоўных папер Нацыянальнага банка па ўзгадненні з рэспубліканскім органам дзяржаўнага кіравання, які ажыццяўляе дзяржаўнае рэгуляванне рынку каштоўных папер; * фарміруе залаты запас і фонд каштоўных камянёў Дзяржаўнага фонду каштоўных металаў і каштоўных камянёў Рэспублікі Беларусь і ажыццяўляе аператыўнае кіраванне імі ў межах сваёй кампетэнцыі; * стварае золатавалютныя рэзервы па ўзгадненні з Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь і кіруе імі ў межах сваёй кампетэнцыі; * ажыццяўляе валютнае рэгуляванне і валютны кантроль у адпаведнасці з заканадаўствам Рэспублікі Беларусь; * устанаўлівае парадак выдачы дазволаў і прадстаўлення паведамленняў, неабходных для мэт валютнага рэгулявання, выдае дазволы, неабходныя для мэт валютнага рэгулявання; * рэгулюе крэдытныя адносіны; * рэгулюе і арганізоўвае грашовае абарачэнне; * выконвае функцыі фінансавага агента Урада Рэспублікі Беларусь і мясцовых выканаўчых і распарадчых органаў па пытаннях выканання рэспубліканскага і мясцовых бюджэтаў і іншыя. Складаецца з цэнтральнага апарату і структурных падраздзяленняў. == Камерцыйныя банкі Беларусі == * [[Абсалютбанк]] * [[Альфа-Банк]] * [[БТА Банк]] * [[Банк ВТБ (Беларусь)|Банк ВТБ]] * [[Банк Дабрабыт]] * [[Банк гандлёвы капітал]] * [[БелСвісБанк]] * [[Белаграпрамбанк]] * [[Беларусбанк]] * [[Беларускі народны банк]] * [[Белгазпрамбанк]] * [[Белзнешэканамбанк]] * [[Сбер Банк (Беларусь)|Сбер Банк]] * [[Белінвестбанк]] * [[Мінскі транзітны банк]] * [[Парытэтбанк]] * [[Пріорбанк]]<!--гэта афіцыйнае яго найменне, так, з памылкай--> * [[РРБ-Банк]] * [[Тэхнабанк]] * [[Цэптар Банк]] == Гл. таксама == * [[Агенцтва гарантаванага пакрыцця банкаўскіх укладаў (дэпазітаў) фізічных асоб]] == Крыніцы == {{reflist}} {{Эканоміка Беларусі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Фінансы ў Беларусі]] de8wq9fpy1s04zz4g3b8r7g6tc4ud2n 14 65715 5150684 3166582 2026-06-04T16:30:41Z JerzyKundrat 174 5150684 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|United Nations Secretary-General}} [[Катэгорыя:Кіраўнікі]] [[Катэгорыя:Службовыя асобы ААН]] 3x5pxzfyj00shusqgrresogprt6kuih 0 66348 5150676 4876274 2026-06-04T16:15:54Z JerzyKundrat 174 /* Спасылкі */ 5150676 wikitext text/x-wiki {{Арганізацыя |назва = Дзяржаўная ўстанова «Агенцтва гарантаванага пакрыцця банкаўскіх укладаў (дэпазітаў) фізічных асоб» |альтэрнатыўная = |background_color = |колер_назвы = |лагатып = [[Файл:Agency of Deposit Compensation.gif]] |шырыня_лагатыпа = 300px |подпіс = Лагатып кампаніі |карта1 = |шырыня_карты1 = |легенда1 = |членства = |тып_цэнтра = |цэнтр = |тып = |мовы = [[Руская мова|руская]], [[Англійская мова|англійская]], [[Беларуская мова|беларуская]] |пасада_кіраўніка1 = Генеральны дырэктар |імя_кіраўніка1 = [[Святлана Рыгораўна Лега]] (выконвае абавязкі) |пасада кіраўніка 2 = Намеснік генеральнага дырэктара |імя кіраўніка 2 = [[Святлана Рыгораўна Лега]] |заснавальнік1 = |падзея_заснавання1 = |дата_заснавання1 = снежань 2008 |падзея_ліквідацыі = |дата_ліквідацыі = |заўвага1 = |адрас = 220114, г. Мінск, вул. Каліноўскага, 72а, пакой 415 |сайт = [http://adc.by/ adc.by] |вікісховішча = }} '''Дзяржаўная ўстанова «Агенцтва гарантаванага пакрыцця банкаўскіх укладаў (дэпазітаў) фізічных асоб»''' — арганізацыя ў структуры [[Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага банка Беларусі]], створаная ў снежні 2008 года ў адпаведнасці з законам «Аб гарантаваным пакрыцці банкаўскіх укладаў ([[дэпазіт]]аў) фізічных асоб». Асноўнай мэтай дзейнасці Агенцтва з’яўляецца забеспячэнне гарантаванага пакрыцця грашовых укладаў у беларускіх рублях і замежных валютах, змешчаных фізічнымі асобамі на рахунках і на дэпазітах у банках і небанкаўскіх крэдытна-фінансавых установах, узятых на ўлік у Агенцтве. На ўлік абавязкова становяцца ўсе банкі Рэспублікі Беларусь, якія прыцягваюць грашовыя сродкі насельніцтва ў [[дэпазіт]]ы. З 31 ліпеня 2009 года пакрыццю падлягаюць 100 % грашовых сродкаў на рахунках [[Фізічная асоба|фізічных асоб]] (за выключэннем [[Індывідуальны прадпрымальнік|індывідуальных прадпрымальнікаў]]). Выплата адбываецца з уласных сродкаў Агенцтва, якія складаюцца са штоквартальных укладаў банкаў-удзельнікаў. Вяртанне прыбыткаў у выглядзе працэнтаў не ўскладзена на Агенцтва і не рэгламентавана законам. Агенцтва вядзе рэестр банкаў, узятых на ўлік у Агенцтве, кантралюе своечасовасць і дакладнасць пералічэння банкамі абавязковых адлічэнняў у фонд Агенцтва; вядзе рэестр патрабаванняў фізічных асоб у выпадках, калі ў Агенцтва ўзнікае абавязак па пакрыцці банкаўскіх укладаў (дэпазітаў); згодна з пастановай Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь выконвае абавязкі часовай адміністрацыі банка; у адпаведнасці з пастановай суда па эканамічных справах выконвае абавязкі антыкрызіснага ўпраўляючага падчас ажыццяўлення працэдур банкруцтва. == Сістэмы страхавання ўкладаў == [[Страхаванне дэпазітаў|Сістэмы страхавання ўкладаў]] дзейнічаюць у многіх краінах свету. Пры стварэнні беларускай арганізацыі за прыклад была ўзята [[ЗША|амерыканская]] мадэль, у якой арганізацыя, што займаецца страхаваннем сродкаў у банках, падкантрольная [[парламент]]у і [[Урад|ўраду]]. Самі банкі не прымаюць удзелу ў кіраванні гэтым органам. У большасці краін свету існуюць абмежаванні на максімальную суму, якая падлягае пакрыццю ў выпадку банкруцтва банка. Стопрацэнтнае гарантаванне захаванасці ўкладаў існуе з нядаўняга часу толькі ў [[Аўстрыя|Аўстрыі]], [[Грэцыя|Грэцыі]], [[Ірландыя|Ірландыі]], [[Германія|Германіі]] і некаторых іншых краінах. Аднак, у адрозненне ад Беларусі, у краінах [[Еўрасаюз]]а і [[ЗША]] забяспечана страхаванне дэпазітаў як фізічных, так і [[Юрыдычная асоба|юрыдычных асоб]]. == Банкі і іх улік у агенцтве == Каб узяць банк на ўлік у агенцтве, банк падае ў [[Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь]] афіцыйны зварот. У дзень звароту ў Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь дзеля атрымання спецыяльнага дазволу (ліцэнзіі) на змяшчэнне грашовых сродкаў фізічных асоб ва ўклады (дэпазіты) Банк накіроўвае ў Агенцтва сваю заяву аб прыняцці на ўлік. Нацыянальны банк у дзень адпраўлення банку спецыяльнага дазволу (ліцэнзіі) у пісьмовай форме паведамляе Агенцтву назву банка, адрас банка, дату дзяржаўнай рэгістрацыі, нумар спецыяльнага дазволу (ліцэнзіі) і памер нарматыўнага капіталу банка для мэты надалейшага падліку рэгістрацыйнага ўзносу. Банк павінен пералічыць у Агенцтва рэгістрацыйны ўзнос на працягу трох працоўных дзён ад даты атрымання спецыяльнага дазволу (ліцэнзіі) на змяшчэнне грашовых сродкаў фізічных асоб ва ўклады (дэпазіты). Агенцтва ў дзень атрымання рэгістрацыйнага ўзносу ўносіць банк у рэестр банкаў, узятых на ўлік. Праз тры дні з даты ўзяцця банка на ўлік Агенцтва адпраўляе такому банку пасведчанне аб узяцці на ўлік у Агенцтве. Банкі павінны на незваротнай аснове пералічваць у рэзерв Агенцтва наступныя абавязковыя адлічэнні: рэгістрацыйны ўзнос і каляндарныя ўзносы. Рэгістрацыйны ўзнос сплачваецца ў памеры 0,5 % ад памеру нарматыўнага капіталу на першы дзень месяца, у якім банк атрымаў спецыяльны дазвол (ліцэнзію). Памер каляндарных узносаў, за выключэннем выпадкаў, калі іншае ўсталявана Прэзідэнтам Республікі Беларусь, складае 0,3 % ад рэшты банкаўскіх укладаў (дэпазітаў) фізічных асоб на першы дзень месяца, наступнага за бягучым кварталам. У выпадку, калі памер рэзерву Агенцтва перавышае 5 % ад памеру агульнай сумы банкаўскіх укладаў (дэпазітаў) фізічных асоб, памер надалейшых каляндарных узносаў аўтаматычна скасуецца ў два разы. У выпадку, калі пасля скасавання памеру ўзносаў рэзерв Агенцтва робіцца меней за 5 % ад памеру агульнай сумы банкаўскіх укладаў (дэпазітаў) фізічных асоб, памер каляндарных узносаў аўтаматычна зноў падвышаецца да 0,3 %. == Звароты грамадзян і юрыдычных асоб == Пісьмовыя звароты можна накіроўваць поштай на адрас: вул. Шпілеўскага, 54, 220067, г. Мінск, альбо змяшчаць у спецыяльнай рубрыцы на афіцыйным сайце Агенцтва. Прыём грамадзян і індывідуальных прадпрымальнікаў, іх прадстаўнікоў, а таксама прадстаўнікоў юрыдычных асоб ажыццяўляецца па адрасе г. Мінск, вул. Шпілеўскага, 54 згодна з графікам, які змешчаны на афіцыйным сайце Агенцтва. == Гл. таксама == * [[Страхаванне дэпазітаў]] * [[Міжнародная асацыяцыя страхоўшчыкаў дэпазітаў]] {{Зноскі}} == Літаратура == * [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-235/2008-235(004-030).pdf Статут Агенцтва гарантаванага пакрыцця банкаўскіх укладаў] * [http://www.pravo.by/WEBNPA/text.asp?RN=H10800369 Закон Рэспублікі Беларусь «Аб гарантаваным пакрыцці банкаўскіх укладаў (дэпазітаў) фізічных асоб» ад 8 ліпеня 2008 года № 369-З] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110402081343/http://www.pravo.by/WEBNPA/text.asp?RN=H10800369 |date=2 красавіка 2011 }}. Нацыянальны рэестр прававых актаў Рэспублікі Беларусь == Спасылкі == * [http://adc.by/ Афіцыйная старонка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110401013205/http://www.adc.by/ |date=1 красавіка 2011 }}{{ref-ru}} * [http://nbrb.by/bel/today/references/agency/ ДУ «Агенцтва гарантаванага пакрыцця банкаўскіх укладаў (дэпазітаў) фізічных асоб»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130127200058/http://nbrb.by/bel/today/references/agency/ |date=27 студзеня 2013 }} [[Катэгорыя:Фінансы ў Беларусі]] 8ja5xw7s32aqlgdce6vh6mq4ddg6rsk 0 69162 5150769 4238115 2026-06-05T00:18:46Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5150769 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Замошша |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 29|lat_sec = 35 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 57|lon_sec = 10 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Магілёўская |раён = Быхаўскі |сельсавет = Холстаўскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = 1904 |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = 2231 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |OpenStreetMap = 243041333 }} {{Значэнні|Замошша}} '''Замо́шша'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Zamošša}}, {{lang-ru|Замошье}}) — [[вёска]] ў [[Быхаўскі раён|Быхаўскім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Холстаўскі сельсавет|Холстаўскага сельсавета]]. == Гісторыя == Заснаваная на памешчыцкай зямлі, набытай сялянамі, збяднелым дваранамі і мяшчанамі ў канцы [[19 стагоддзе|XIX стагоддзя]]. Перад вайной у вёсцы жыло 155 чалавек у 30 дварах<ref name="Бер">[http://db.narb.by/search/1626 Замошье] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160306073729/http://db.narb.by/search/1626 |date=6 сакавіка 2016 }} {{ref-ru}}</ref>. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў чэрвені 1943 года гітлераўцамі было спалена 30 двароў, забіта 35 жыхароў<ref name="Бер"/>. Да [[23 снежня]] [[2009]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Гарадзецкі сельсавет (Быхаўскі раён)|Гарадзецкага сельсавета]]<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2010-39/2010-39(003-014).pdf «Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области». Решение Могилевского областного Совета депутатов от 23 декабря 2009 г. № 17-16]{{Ref-ru}}</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Холстаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Холстаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Быхаўскага раёна]] sigdrwh3v9d9jckhlbnud2wxe8h4ns3 0 74928 5150806 5065038 2026-06-05T06:18:26Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5150806 wikitext text/x-wiki {{Землетрасенне |назва =Землетрасенне ля ўсходняга ўзбярэжжа вострава Хонсю 2011 года |выява = [[Выява:Map of Sendai Earthquake 2011.jpg|250px]] |выява2 = |дата =05:46:23 UTC [[11 сакавіка]] [[2011]] года |магнітуда =9,0<ref name="ns">[http://www.newscientist.com/blogs/shortsharpscience/2011/03/powerful-japan-quake-sparks-ts.html Short Sharp Science: Japan’s quake updated to magnitude 9.0] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110313030515/http://www.newscientist.com/blogs/shortsharpscience/2011/03/powerful-japan-quake-sparks-ts.html |date=13 сакавіка 2011 }} — [[New Scientist]]{{ref-en}}</ref>-9,1<ref name = magn91>{{cite web|url=http://www.staradvertiser.com/news/breaking/Tsunami_warning_center_raises_magnitude_of_Japan_quake_to_91.html|title=Tsunami warning center raises magnitude of Japan quake to 9.1|publisher=Honolulu Star-Advertiser|accessdate=11 March 2011|archiveurl=https://www.webcitation.org/65IoYjGVh?url=http://www.staradvertiser.com/news/breaking/Tsunami_warning_center_raises_magnitude_of_Japan_quake_to_91.html|archivedate=8 лютага 2012|url-status=dead}}</ref> [[Шкала моманту магнітуды|M_w]] |глыбіня =24 [[км]] |размяшчэнне эпіцэнтра={{Coord|38.322|142.369|type=event|scale=50000000|display=inline}} |закранутыя краіны ='''Землетрасенне і цунамі:''' <br /> {{Сцяг Японіі}} Японія<br /> '''Цунамі:'''<br /> {{Сцяг Расіі}} Расія<ref>[http://www.vesti.ru/doc.html?id=435482&cid=8 Волна на Курилах достигла трехметровой высоты.]</ref>,<br /> {{Сцяг Гуама}} Гуам,<br /> {{Сцяг Новай Зеландыі}} Новая Зеландыя,<br /> {{Сцяг Філіпін}} Філіпіны,<br />{{Сцяг Інданезіі}} Інданезія<ref>[http://news.xinhuanet.com/english2010/world/2011-03/11/c_13773004.htm Indonesia issues tsunami warning after 8.9-magnitude quake hits Japan.]</ref>,<br /> {{Сцяг ЗША}} ЗША,<br /> {{Сцяг Канады}} Канада<br /> |цунамі =Да |пацярпелыя= 6911 загінуўшых, 2611 параненых, 10692 прапаўшых без вестак (на 18 сакавіка 23:00 мясцовага часу)<ref name=newscom2>{{cite web|title=Даклад Міністэрства Юстыцыі Японіі на 18 сакавіка 23:00 мясцовага часу|url=http://www.npa.go.jp/archive/keibi/biki/index_e.htm|format=pdf|language=English|accessdate=18 сакавіка 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110320025332/http://www.npa.go.jp/archive/keibi/biki/index_e.htm|archivedate=20 сакавіка 2011|url-status=dead}}</ref> |эканамічны ўрон =па прыблізнай адзнацы каля 100 млрд USD<ref>{{Cite web |url=http://money.cnn.com/2011/03/13/news/international/japan_earthquake_cost/ |title=Japanese earthquake could be most expensive ever |access-date=18 сакавіка 2011 |archive-date=15 сакавіка 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110315233315/http://money.cnn.com/2011/03/13/news/international/japan_earthquake_cost/ |url-status=dead }}</ref> }} '''Землетрасенне ля ўсходняга ўзбярэжжа вострава [[Хонсю]] ў [[Японія|Японіі]]''' [[магнітуда]]й, па бягучых ацэнках, ад 8,9<ref name="USGS1">[http://earthquake.usgs.gov/earthquakes/recenteqsww/Quakes/usc0001xgp.php Magnitude 8.9 — NEAR THE EAST COAST OF HONSHU, JAPAN.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130502223428/http://earthquake.usgs.gov/earthquakes/recenteqsww/Quakes/usc0001xgp.php |date=2 мая 2013 }}(dead link)</ref> да 9,1<ref name=magn91/> адбылося [[11 сакавіка]] [[2011]] года ў 14:46 па мясцовым часе (ў 7:46 па мінскім часе<ref>05:46:23 UTC +03:00 Moscow Time Zone (зімовы час улічаны)</ref>). [[Эпіцэнтр землетрасення]] быў вызначаны ў пункце з каардынатамі 38,322°&nbsp;пн. ш. 142,369°&nbsp;у. д. на ўсходзе ад вострава [[Хонсю]], у 130 км на ўсход ад горада [[Сэндай]] і ў 373 км на паўночным усходзе ад [[Токіа]].<ref name="USGS1"/> [[Гіпацэнтр]] найбольш разбуральнага падземнага штуршка (адбыўся ў 05:46:23 UTC) знаходзіўся на глыбіні 24 км у [[Ціхі акіян|Ціхім акіяне]]. Гэта наймацнейшае землетрасенне ў вядомай гісторыі Японіі<ref name="USGS1"/> і сёмае<ref>{{cite web|url=http://www.3news.co.nz/Japan-quake---7th-largest-in-recorded-history/tabid/417/articleID/201998/Default.aspx|title=Japan quake – 7th largest in recorded history|accessdate=11 March 2011|date=11 March 2011|archiveurl=https://www.webcitation.org/5xtOn8fYs?url=http://www.3news.co.nz/Japan-quake---7th-largest-in-recorded-history/tabid/417/articleID/201998/Default.aspx|archivedate=12 красавіка 2011|url-status=dead}}</ref>, а па іншых ацэнках нават шостае<ref>[http://vz.ru/news/2011/3/11/474930.html ВЗГЛЯД / Японское землетрясение назвали шестым по силе в современной истории]</ref> або пятае<ref name=magn91/> па сіле за ўсю гісторыю сейсмічных назіранняў. Аднак па маштабе ахвяр і разбурэнняў яно значна саступае землетрасенням ў Японіі [[Землетрасенне гадоў Хоэй|1707]], 1896, [[Землетрасенне ў Кобэ|1995]] і [[Вялікае землетрасенне Канто|1923 (найцяжэйшага па наступствах)]] гадоў. Паводле прагнозаў навукоўцаў, землетрасенні ў Японіі могуць працягвацца яшчэ месяц<ref>[http://lenta.ru/news/2011/03/11/help/ Японии обещают месяц землетрясений — lenta.ru со ссылкой на ИТАР-ТАСС]</ref>. == Прычыны землетрасення == [[Выява:Okhotsk Plate map - de.png|thumb|200px|[[Тэктоніка пліт|Тэктоніка]] вакол Ахоцкай пліты ]] Землетрасенне адбылося ў [[Японская жолаб|Японскім жолабе]] — глыбакаводнай акіянічнай западзіне, дзе сутыкаюцца [[Ціхаакіянская пліта|Ціхаакіянская]] і [[Ахоцкая пліта|Ахоцкая]] літасферныя пліты. Больш цяжкая ў гэтым месцы акіянічная [[Ціхаакіянская пліта]] апускаецца пад мацерыковую [[Ахоцкая пліта|Ахоцкую пліту]], над якой размяшчаецца частка Еўразійскага кантынента і некаторыя Японскія астравы<ref name="USGS1"/><ref>{{Cite web |url=http://geography.kz/slovar/litosfernye-plity/ |title=Литосферные плиты, литосфера, география литосферных плит, география<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=18 сакавіка 2011 |archive-date=19 мая 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110519130556/http://geography.kz/slovar/litosfernye-plity/ |url-status=dead }}</ref>. Мяркуецца, што Ахоцкая пліта па сваім руху можа лічыцца часткай адной з 7 найбольш буйных літасферных пліт — [[Паўночна-Амерыканская пліта|Паўночна-Амерыканскай пліты]]. Для землетрасення такой сілы звычайна патрабуецца доўгая (480 км) і адносна прамая лінія [[разлом]]а. Паколькі контуры [[Пліта, геалогія|пліты]] і [[зона субдукцыі]] ў гэтай вобласці не такія прамыя, то землетрасення ў гэтым рэгіёне, як правіла, чакаюцца з магнітудай да 8-8,5, і сіла гэтага землетрасення была нечаканасцю для некаторых сейсмолагаў<ref>{{cite web|last=Maugh |first=Thomas H|url=http://www.latimes.com/news/nationworld/nation/la-sci-japan-earthquake-20110310,0,7154967.story |title=Size of Japan's quake surprises seismologists |publisher=latimes.com |date= |accessdate=11 March 2011}}</ref>. == Землетрасенне == [[Выява:Map of Sendai Earthquake 2011.jpg|thumb|left|295px|Карта землетрасення]] Найбольш моцны штуршок быў зарэгістраваны 11 сакавіка ў 05:46:23 UTC, яму папярэднічала серыя буйных землетрасенняў-[[фаршок]]аў, якая пачалася 9 сакавіка з штуршка магнітудай 7,2 прыкладна за 40 км ад асноўнага штуршка і прадоўжылася трыма іншымі штуршкамі ў той жа дзень з магнітудай 6<ref name="USGS1_2">{{cite web|url=http://earthquake.usgs.gov/earthquakes/recenteqsww/Quakes/usc0001xgp.php|title=Magnitude 8.9 – NEAR THE EAST COAST OF HONSHU, JAPAN 2011 March 11 05:46:23 UTC|publisher=[[United States Geological Survey]] (USGS)|accessdate=11 March 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130502223428/http://earthquake.usgs.gov/earthquakes/recenteqsww/Quakes/usc0001xgp.php|archivedate=2 мая 2013|url-status=dead}} (dead link)</ref>. За хвіліну да пачатку землетрасення ў Токіа сістэма ранняга папярэджання, якая аб’ядноўвае каля 1000 [[сейсмограф]]аў ў Японіі, перадала па тэлебачанні паведамленне аб надыходзячым землетрасенні. Гэта стала магчымым дзякуючы таму, што сейсмічныя [[Сейсмічная хваля|S-хвалі]] распаўсюджваюцца з хуткасцю 4 км/с і ім спатрэбілася 90 секунд для пераадолення адлегласці ў 373 км да Токіа. Лічыцца, што гэта захавала вялікую колькасць жыццяў<ref>{{cite news|url=http://www.montrealgazette.com/news/Alert+sounded+minute+before+tremor+struck/4425621/story.html|title=Alert sounded a minute before the tremor struck|last=Foster|first=Peter|work=[[The Daily Telegraph]]|accessdate=11 March 2011|archiveurl=https://www.webcitation.org/5x74xLDTb?url=http://www.montrealgazette.com/news/Alert%20sounded%20minute%20before%20tremor%20struck/4425621/story.html|archivedate=11 сакавіка 2011|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.technologyreview.com/computing/35090/?p1=A3|title=80 Seconds of Warning for Tokyo|last=Talbot|first=David|work=MIT Technology Review|accessdate=11 March 2011|archiveurl=https://archive.today/20120530060625/http://www.technologyreview.com/computing/35090/?p1=A3|archivedate=30 мая 2012|url-status=dead}}</ref>. Землетрасенне адбылося ў заходняй частцы [[Ціхі акіян|Ціхага акіяна]] ў 130 км на ўсход ад горада [[Сэндай]] на востраве Хонсю. Па дадзеных [[Геалагічная служба ЗША|Геалагічнай службы ЗША]] эпіцэнтр знаходзіўся ў 373 км ад Токіа. Пасля асноўнага штуршка магнітудай 9,0 у 14:46 мясцовага часу, рушыла ўслед серыя [[афтэршок]] аў: 7,0 магнітуд у 15:06, 7,4 у 15:15 і 7,2 у 15:26 мясцовага часу<ref>{{cite web |url=http://tenki.jp/earthquake/detail-3612.html |title=地震情報 - 2011年3月11日 15時6分 - 日本気象協会 tenki.jp |accessdate=18 сакавіка 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110414005036/http://tenki.jp/earthquake/detail-3612.html |archivedate=14 красавіка 2011 |url-status=dead }}</ref>. Усяго пасля асноўнага штуршка зарэгістравана больш за чатырыста афтэршокаў сілай 4,5 і больш магнітуд<ref>{{cite web| url=http://www.jma.go.jp/en/quake/quake_singendo_index.html |title=Earthquake Information |accessdate=11 March 2011 |publisher= Japan Meteorological Agency}}</ref>. [[Ачаг землетрасення]] распаўсюджваецца ад ўзмор’я прэфектуры [[прэфектура Іватэ|Іватэ]] да ўзмор’я прэфектуры [[Ібаракі]]<ref>{{cite web |url=http://www3.nhk.or.jp/news/html/20110312/t10014615121000.html |title=地震調査委 想定外の連動地震 NHKニュース |publisher=.nhk.or.jp |accessdate=12 March 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110314055731/http://www3.nhk.or.jp/news/html/20110312/t10014615121000.html |archivedate=14 сакавіка 2011 |url-status=live }}</ref>. [[Японскае метэаралагічнае агенцтва]] паведамляе, што гэтае землетрасенне, магчыма, адбылося ў выніку падвіжкі ў зоне разлома ад Іватэ да Ібаракі з даўжынёй 400 км і шырынёй 200 км<ref>{{cite web |url=http://www.jiji.com/jc/c?g=soc&k=2011031100807&j1 |title=時事ドットコム：Ｍ８．８、死者３００人超＝行方不明５４０人以上−大津波１０ｍ・宮城で震度７ |publisher=Jiji.com |accessdate=12 March 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131213161307/http://www.jiji.com/jc/c?g=soc&k=2011031100807&j1 |archivedate=13 снежня 2013 |url-status=dead }}</ref>. Аналіз паказаў, што земляетрасенне ўяўляе сабой серыю з трох штуршкоў<ref>{{cite web|url=http://www.asahi.com/special/10005/TKY201103130302.html |title=asahi.com（朝日新聞社）：地殻破壊３連鎖、計６分 専門家、余震拡大に警鐘 – 東日本大震災 |publisher=Asahi.com |date= |accessdate=2011-03-13}}</ref>. Было адзначана, што гэтае землетрасенне, магчыма, мае такое ж паходжанне, што і буйное землетрасенне 869 года, якое таксама выклікала вялікае цунамі<ref>{{cite web|url=http://www.asahi.com/special/10005/TKY201103120239.html |title=asahi.com（朝日新聞社）：「数キロ内陸まで津波」 東大地震研・佐竹教授&nbsp;– 東日本大震災 |publisher=Asahi.com |date= |accessdate=12 March 2011}}</ref>. Па [[Шкала Японскага метэаралагічнага агенцтва|шкале Японскага метэаралагічнага агенцтва]] ([[Японскае метэаралагічнае агенцтва|ЯМА]]) землетрасенне атрымала максімальную ацэнку — 7 балаў ў горадзе [[горад Курыхара|Курыхара]] (прэфектура [[прэфектура Міягі|Міягі]])<ref name="jma">{{cite web|url=http://www.jma.go.jp/en/quake/20110311150154391-111446.html |title=Japan Meteorological Agency &#124; Earthquake Information |publisher=Jma.go.jp |date= |accessdate=11 March 2011}}</ref><ref>{{cite news |title=Massive quake strikes northern Japan |url=http://www.yomiuri.co.jp/dy/national/20110311dy01.htm |newspaper=The Daily Yomiuri |date=11 March 2011 |accessdate=11 March 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130512231544/http://www.yomiuri.co.jp/dy/national/20110311dy01.htm |archivedate=12 мая 2013 |url-status=dead }}</ref>. У трох іншых прэфектурах, [[прэфектура Фукусіма|Фукусіма]], [[Ібаракі]] і [[прэфектура Тацігі|Тацігі]], зарэгістраваныя штуршкі больш за 6 балаў па [[Шкала Японскага метэаралагічнага агенцтва|шкале ЯМА​​]]. Сейсмічныя станцыі ў прэфектурах [[прэфектура Іватэ|Іватэ]], [[прэфектура Гуму|Гуму]], [[прэфектура Сайтама|Сайтама]] і [[прэфектура Ціба|Ціба]] зарэгістравалі менш за 6 балаў, ў Токіа — больш за 5. Амерыканскі інстытут ядзернай энергіі апублікаваў дадзеныя, якія паказваюць што ў піку землетрасення паблізу эпіцэнтра зямля трэслася з паскарэннем 0,35g (3,43 м/с²)<ref name="Lavelle14">{{cite news|url=http://news.nationalgeographic.com/news/energy/2011/03/110314-japan-nuclear-power-plant-disaster/|title=Japan Battles to Avert Nuclear Power Plant Disaster|author=Lavelle, Michelle|work=National Geographic News|date=14 March 2011|accessdate=16 March 2011}}</ref>. Даследаванне [[Такійскі ўніверсітэт|Такійскага ўніверсітэта]] паказвае, што ў некаторых раёнах паскарэнне было вышэй за 0,5g (4,9 м/с²)<ref>{{cite web|url=http://www.insurancejournal.com/news/international/2011/03/15/190203.htm|title=EQECAT Analyzes Specific Exposures from Japan Quake/Tsunami|work=Insurance Journal|publisher=Wells Publishing|date=15 March 2011|accessdate=16 March 2011}}</ref>. Само па сабе гэтае землетрасенне не было асабліва разбуральным ([[Землетрасенне ў Крайстчэрчы, 2011|землетрасенне ў Новай Зеландыі ў лютым 2011]] выклікала паскарэння да 2,2g, больш чым ў чатыры разы вышэй)<ref name="Geonet23">{{cite web|url=http://www.geonet.org.nz/news/feb-2011-christchurch-badly-damaged-by-magnitude-6-3-earthquake.html|title=Feb 22 2011 - Christchurch badly damaged by magnitude 6.3 earthquake|work=Geonet|publisher=GNS Science|date=23 February 2011|accessdate=24 February 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120828224717/http://www.geonet.org.nz/news/feb-2011-christchurch-badly-damaged-by-magnitude-6-3-earthquake.html|archivedate=28 жніўня 2012|url-status=dead}}</ref>, асноўная шкода была нанесена ў выніку цунамі. === Энергія === У выніку землетрасення выдзяленне павярхоўнай энергіі, якая рассеялася ў выглядзе штуршкоў і цунамі, (Me) склала 1,9±0,5×10¹⁷ [[Джоўль (адзінка вымярэння)|Дж]]<ref>{{cite web |url=http://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eqinthenews/2011/usc0001xgp/neic_c0001xgp_e.php |title=USGS Energy and Broadband Solution |publisher=Neic.usgs.gov |accessdate=2011-03-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110331005038/http://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eqinthenews/2011/usc0001xgp/neic_c0001xgp_e.php |archivedate=31 сакавіка 2011 |url-status=dead }}</ref>, што амаль у два разы больш, чым пры [[землетрасенне ў Індыйскім акіяне ў 2004 годзе]], ў выніку якога загінулі 230 000 чалавек. Тым не менш, агульная выдзеленая энергія (Mw) <!--the USGS WPhase Moment Solution--> зафіксавана ў 3,9×10²² джоўлей<ref>{{cite web |url=http://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eqinthenews/2011/usc0001xgp/neic_c0001xgp_wmt.php |title=USGS.gov: USGS WPhase Moment Solution |publisher=Earthquake.usgs.gov |accessdate=2011-03-13 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5x9dgiIL8?url=http://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eqinthenews/2011/usc0001xgp/neic_c0001xgp_wmt.php |archivedate=13 сакавіка 2011 |url-status=dead }}</ref>, што крыху менш, чым у 2004 годзе. Агульная энергія, якая вылучылася пад зямлёй, ў 205.000 разоў пераўзыходзіць энергію на паверхні. === Геалагічныя наступствы === Геафізік Рос Штэйн паведаміў<ref>[http://www.newsru.co.il/world/12mar2011/geo_006.html NEWSru.co.il — навіны Ізраіля :: Геалагічная служба ЗША: у выніку землетрасення Японія зрушылася на 2,4 метра<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref><ref name=nytimes>{{cite news |first=Kenneth|last=Chang|title=Quake Moves Japan Closer to U.S. and Alters Earth’s Spin |url=http://www.nytimes.com/2011/03/14/world/asia/14seismic.html?hp|work=[[New York Times]] |publisher=|date=2011-03-13 |accessdate=2011-03-14}}</ref>, што землетрасенне перасунула частку паўночнай Японіі на 2,4 м ў бок Паўночнай Амерыкі, гэта значыць у кірунку да эпіцэнтра землетрасення. Частка паўночнай Японіі зрабілася "шырэй, чым яна была раней ". Найбольш блізкі да эпіцэнтра рэгіён выпрабаваў найбольшы зрух. Штэйн таксама адзначыў, што 400-кіламетровы ўчастак узбярэжжа апусціўся на 0,6 м, што дазваляе цунамі распаўсюджвацца далей і хутчэй углыб узбярэжжа<ref name=nytimes/>. Ціхаакіянская пліта зрушылася на ўсход на адлегласць да 20 м, хоць фактычнае зрушэнне памяншаецца з аддаленасцю ад эпіцэнтра<ref>{{cite news|url=http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-12732335|title=How the quake has moved Japan|last=Rincon|first=Paul|date=14 March 2011|accessdate=15 March 2011}}</ref>. Па іншых ацэнак зрух склаў 40 м і займае плошчу ад 300 да 400 км у даўжыню і 100 км у шырыню. Калі гэтая інфармацыя пацвердзіцца, гэтае будзе адзін з найбуйнейшых зрухаў за ўсю гісторыю назіранняў<ref>{{cite news|title=Japan quake fault may have moved 40 metres|url=http://www.newscientist.com/blogs/shortsharpscience/2011/03/giant-quake-was-small-for-its.html|last=Reilly|first=Michael|publisher=New Scientist|date=12 March 2011|accessdate=15 March 2011}}</ref>. Італьянскі Нацыянальны інстытут геафізікі і вулканалогіі паведаміў, што земляетрасенне зрушыла [[вярчальны рух|вось]] Зямлі на 25 сантыметраў<ref name="Chai">{{cite news|url=http://www.montrealgazette.com/news/Japan+quake+shifts+earth+axis+centimetres/4426356/story.html|title=Japan's quake shifts earth's axis by 25 centimetres|last=Chai|first=Carmen|date=11 March 2011|work=[[The Gazette (Montreal)|Montreal Gazette]]|publisher=[[Postmedia News]]|accessdate=13 March 2011|archiveurl=https://www.webcitation.org/5x95t0CLU?url=http://www.montrealgazette.com/news/Japan+quake+shifts+earth+axis+centimetres/4426356/story.html|archivedate=13 сакавіка 2011|url-status=dead}}</ref>. Гэта зрушэнне выклікала шэраг малых планетарных змяненняў, у тым ліку змяненне даўжыні дня і нахілу Зямлі. Хуткасць кручэння Зямлі павялічылася, скараціўшы дзень на 1,8 мкс<ref name="day length">{{cite news|url=http://www.cbsnews.com/stories/2011/03/13/scitech/main20042590.shtml|title=Earth's day length shortened by Japan earthquake|date=13 March 2011|publisher=[[CBS News]]|accessdate=13 March 2011|archiveurl=https://www.webcitation.org/5xA17PHMv?url=http://www.cbsnews.com/stories/2011/03/13/scitech/main20042590.shtml|archivedate=13 сакавіка 2011|url-status=dead}}</ref>. Па дадзеных [[НАСА]] зрушэнне восі складае 15 см, а скарачэнне даўжыні сутак — 1,6 мкс<ref name="rian.ru">[http://www.rian.ru/jpquake_effect/20110311/345255040.html РИА Новости — землетрясение в Японии сместило ось земли на 15 сантиметров и сократило сутки на 1,6 микросекунды]</ref>. Зрушэнне восі было выклікана пераразмеркаваннем мас на паверхні Зямлі, якое змяніла [[момант інэрцыі]] планеты. З-за [[Закон захавання моманту імпульсу|закону захавання моманту імпульсу]] такія змены інэрцыі прывялі да нязначных зменаў у хуткасці кручэння Зямлі<ref>{{cite news|url=http://www.bbc.co.uk/blogs/23degrees/2011/03/can_an_earthquake_shift_the_ea.html|title=Can an earthquake shift the Earth's axis?|last=Harris|first=Bethan|date=14 March 2011|publisher=BBC News|accessdate=15 March 2011}}</ref>. Гэта тыповыя «малюсенькія»<ref name="Chai"/> змены для землетрасення такога маштабу<ref name="day length" /><ref name="Deutsche Welle">{{cite news|title=Quake shifted Japan by over two meters|url=http://www.dw-world.de/dw/article/0,,14909967,00.html|publisher=[[Deutsche Welle]]|date=March 14, 2011|accessdate=March 14, 2011}}</ref>. == Цунамі == Землетрасенне выклікала моцнае [[цунамі]], якое зрабіла масавыя разбурэнні на паўночных астравах японскага архіпелага. Цунамі распаўсюдзілася па ўсяму Ціхага акіяну; ў многіх прыбярэжных краінах, ў тым ліку па ўсім ціхаакіянскім узбярэжжы Паўночнай і Паўднёвай Амерык ад Аляскі да Чылі, было абвешчана папярэджанне і праводзілася эвакуацыя<ref name="autogenerated2">{{cite web|url=http://www.weather.gov/ptwc/text.php?id=pacific.2011.03.11.073000|title=Tsunami bulletin number 3|publisher=Pacific Tsunami Warning Center/NOAA/NWS|date=11 March 2011|accessdate=11 March 2011}}</ref><ref name="edition_tsunami.warning">{{cite web |author=Wire Staff |url=http://edition.cnn.com/2011/WORLD/asiapcf/03/11/tsunami.warning/index.html |title=Tsunami warnings issued for at least 20 countries after quake |publisher=CNN |date=11 March 2011 |accessdate=11 March 2011 |archive-date=25 ліпеня 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120725071656/http://edition.cnn.com/2011/WORLD/asiapcf/03/11/tsunami.warning/index.html |url-status=dead }}</ref><ref name="weather103059">{{cite web| url= http://www.weather.gov/ptwc/text.php?id=pacific.2011.03.11.103059 |title=PTWC warnings complete list |date= | accessdate=11 March 2011}}</ref>. Аднак калі цунамі дайшло да многіх з гэтых месцаў, яно выклікала толькі адносна нязначныя наступствы. На ўзбярэжжа Чылі, якое знаходзіцца далей за ўсіх ад ціхаакіянскага ўзбярэжжа Японіі (каля 17 000 км<ref>[http://www.mapcrow.info/cgi-bin/cities_distance_airpt2.cgi?city3=-1303908%2CD&city4=-367975%2CS Distance between Dichato, Chile and Sendai, Japan is 17228km]—the furthest possible distance on the earth is the semi-circumference, about 20,000&nbsp;km</ref>), зафіксаваныя хвалі да 2 метраў ў вышыню<ref>[http://www.bloomberg.com/news/2011-03-12/chile-maintains-tsunami-warning-no-major-damage-reported-1-.html Bloomberg: Chile Lifts Tsunami Alerts After Japan Quake Spawns Waves]</ref>. === Японія === Папярэджанне аб цунамі, выдадзенае Японскім метэаралагічных агенцтвам, было самым сур’ёзным па яго шкале небяспекі; яно ацэньвалася як «буйное» (''Major tsunami''), вышынёй не менш за 3 м<ref>[http://www.seisvol.kishou.go.jp/eq/eng/fig/tsunamiinfo.html Tsunami Warning System information] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110316002507/http://www.seisvol.kishou.go.jp/eq/eng/fig/tsunamiinfo.html |date=16 сакавіка 2011 }}, ''Japan Meteorological Agency''</ref>. Рэальная вышыня была рознай. Максімальная назіралася ў прэфектуры [[прэфектура Міягі|Міягі]] і дасягала 10 м<ref>{{cite news|url=http://www.jma.go.jp/en/tsunami/info_04_20110311145026.html|title=Tsunami Information (Estimated Tsunami arrival time and Height)|date=11 March 2011}}</ref>. Землетрасенне адбылося ў 14:46 JST на адлегласці каля 70 км ад бліжэйшай кропкі на ўзбярэжжа Японіі, і першапачатковы падлік паказаў, што цунамі спатрэбілася ад 10 да 30 хвілін, каб дасягнуць першых пацярпелых абласцей, а затым далей на поўнач і поўдзень у залежнасці ад геаграфіі ўзбярэжжа<ref>10-15 хвілін па адзнаках нямецкага сейсмолаг Rainer Kind из Helmholtz Research Centre for Geosciences in Potsdam у інтэрв’ю [http://www.dw-world.de/dw/article/0,,14904863,00.html Japan’s tsunami victims only had 15 minutes warning], Deutsche Welle, March 12, 2011, accessed March 13, 2011.</ref><ref>15-30 хвілін па адзнаках В. В. Цітова, дырэктара the National Oceanic and Atmospheric Administration’s Center for Tsunami Research, у паведамленні [http://www.ndtv.com/article/world/tsunami-hit-japan-struggles-to-reach-survivors-hundreds-dead-91156 Japan tsunami: Toll could rise to more than 1,300], NDTV-hosted copy of an article by Martin Fackler, The New York Times, March 12, 2011, accessed March 13, 2011.</ref>. у 15:55 JST, праз гадзіну з невялікім пасля землетрасення, цунамі затапіла аэрапорт [[Сэндай]], які знаходзіцца недалёка ад узбярэжжа прэфектуры Міягі<ref name="AVH1">{{cite web|url=http://avherald.com/h?article=43928907&opt=0 |title=News: Tsunami rolls through Pacific, Sendai Airport under water, Tokyo Narita closed, Pacific region airports endangered |publisher=Avherald.com |date=6 July 2001 |accessdate=11 March 2011}}</ref><ref name="10m">{{cite news|url=http://mdn.mainichi.jp/mdnnews/news/20110311p2g00m0dm056000c.html|title=10-meter tsunami observed in area near Sendai in Miyagi Pref|date=11 March 2011|work=[[The Mainichi Daily News]]|accessdate=11 March 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110312165410/http://mdn.mainichi.jp/mdnnews/news/20110311p2g00m0dm056000c.html|archivedate=12 сакавіка 2011|url-status=dead}}</ref>. Яго хвалі змяталі аўтамабілі і самалёты, затаплялі і руйнавалі будынкі<ref name="nhk-english-stream">{{cite web | url=http://www3.nhk.or.jp/nhkworld/r0/high.asx | title= World English | accessdate=12 March 2011 | date=12 March 2011 | publisher=NHK}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.en.rian.ru/natural/20110311/162955012.html|title=Earthquake, tsunami wreak havoc in Japan|date=11 March 2011|work=rian.ru|accessdate=13 March 2011}}</ref>. 13 сакавіка 2011 [[Японскае метэаралагічнае агенцтва | Японскае метэаралагічнае агенцтва (ЯМА)]] апублікавала падрабязную інфармацыю аб зафіксаваных ударах цунамі па ўзбярэжжы Японіі. Найбольш моцныя цунамі з вышынёй больш за 3 метраў, якія назіраліся пасля землетрасення ў 14:46 JST:<ref>[http://www.jma.go.jp/en/tsunami/observation_04_20110313180559.html Tsunami Information NUMBER 64 (Tsunami Observation)], Japan Meteorological Agency, issued 18:05 JST 13 Mar 2011, accessed 14/03/2011. The Iwate Kamaishi-oki reading was obtained by GPS wave meter.</ref> * 15:12 JST — [[Камаісі]] — 6,8 м * 15:15 JST — [[Афуната]] — 3,2 м или выше * 15:20 JST — [[Ісінамакі]] — 3,3 м или выше * 15:21 JST — [[Горад Міяка|Міяка]] — 4,0 м или выше * 15:21 JST — [[Камаісі]] — 4,1 м или выше * 15:44 JST — [[Эрымо]] — 3,5 м * 15:50 JST — [[Горад Сома|Сома]] — 7,3 м * 16:52 JST — [[Оараі]] — 4,2 м Гэтыя паказанні былі атрыманы ад рэгіструючых станцый ЯМА па ўсяму ўзбярэжжу Японіі. Многія раёны таксама былі закрануты цунамі вышынёй ад 1 да 3 метраў; у бюлетэнь ЯМА ўключана агаворка, што «на некаторых участках узбярэжжа цунамі можа быць вышэй, чым назіраныя на назіральных пляцоўках». Найбольш раннія зафіксаваныя максімальныя ўдары цунамі адбыліся ў прамежку ад 15:12 да 15:21, або ад 26 да 35 хвілін пасля землетрасення. У бюлетэнь таксама ўключаны падрабязнасці назіранняў за пачатковым цунамі, а таксама падрабязныя карты узбярэжжа, які пацярпеў ад цунамі<ref>[http://www.jma.go.jp/en/tsunami/observation_2_04_20110313180559.html Tsunami Information NUMBER 64 (Tsunami Observation)], Japan Meteorological Agency, issued 18:05 JST 13 Mar 2011, accessed 14/03/2011. This link shows detail for the Tohoku district.</ref><ref>[http://www.jma.go.jp/en/tsunami/observation_3_04_20110313180559.html Tsunami Information NUMBER 64 (Tsunami Observation)], Japan Meteorological Agency, issued 18:05 JST 13 Mar 2011, accessed 14/03/2011. This link shows detail for the Kanto/Chubu district.</ref>. === За межамі Японіі === [[Выява:20110311Houshu.ogv|thumb|295px|Відэа распаўсюджвання цунамі ад [[NOAA]].]] * Хвалі [[цунамі]] вышынёй каля 1-2 метра дасягнулі паўднёвых [[Курыльскія астравы|Курыльскіх астравоў]]<ref>[https://web.archive.org/web/20110314060414/http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5gVOgtUqk2LAPbAFFPDbwv35JzOMA?docId=CNG.86b7fca081287d5952255dcdbb99177e.811 Japan:Live report.]</ref><ref>{{cite web|url=http://rusnovosti.ru/news/136392/|title=Хваля вышынёй 2 метры дасягнула берагоў вострава Ітуруп на Курылах|date=11-03-2011|publisher=Русская служба новостей|accessdate=2011-03-11}}</ref>. * Згодна з [[МНС Расіі]], хваля вышынёй ў 3 метры дасягнула вёскі [[Малакурыльскае]]. Уладамі было эвакуіравана 11 тысяч жыхароў з прыбярэжных тэрыторый<ref name="Japan earthquakes — live updates">[http://www.guardian.co.uk/world/blog/2011/mar/11/japan-earthquake Japan earthquakes — live updates.]</ref>. * На [[Гаваі|Гаваях]] першым востравам, па якім ударыла цунамі, быў востраў [[Каўаі]]. Хвалі вышынёй каля метра памкнуліся на бераг [[Ганалулу]], заліваючы пляж ў [[Вайкікі]] і ўзняў цагляную сцяну на сусветна вядомым курорце, але неўзабаве спыніліся з прычыны перашкоды ў выглядзе высокіх гасцініц<ref name="Japan earthquakes — live updates"/>. Таксама хвалі цунамі нанеслі сур’ёзны ўрон тром прычалах малых катэраў, знішчыўшы каля двухсот катэраў і нанёсшы страты, паводле ацэнак, у 500 тысяч долараў ЗША для кожнага прычала<ref name=earthquake-report-part-4>[http://earthquake-report.com/2011/03/13/japan-continuing-strong-aftershocks-are-hitting-the-greater-quake-area-part-4/ Japan : Continuing strong aftershocks are hitting the greater quake area (Part 4)<!-- Заголовок добавлен ботом -->] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110319164426/http://earthquake-report.com/2011/03/13/japan-continuing-strong-aftershocks-are-hitting-the-greater-quake-area-part-4/ |date=19 сакавіка 2011 }}</ref>. * У [[Гуам]]е сіла цунамі сарвала са швартовых дзве субмарыны ВМС ЗША, але буксірныя судны здолелі зацягнуць іх назад<ref name="Japan earthquakes — live updates"/>. == Выкліканыя прыродным катаклізмам падзеі за межамі Японіі == === Рэакцыя на падзеі ў Японіі сусветных фінансавых рынкаў === Біржы ўсяго свету прарэагавалі на прыродны катаклізм ў Японіі: * Еўрапейскія рынкі ** [[Dow Jones Euro Stoxx 50]] — індэкс 50 найбуйнейшых прадпрыемстваў еўразоны патаннеў да сярэдзіны гандлёвага дня на 0,71 % <ref name="confinex.ru">[http://confinex.ru/news.aspx?id=44016 Фондавыя рынкі Еўропы падаюць з-за землетрасення ў Японіі<!-- Bot generated title -->] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120212131458/http://confinex.ru/news.aspx?id=44016 |date=12 лютага 2012 }}</ref> ** [[Stoxx Europe 600]] патаннеў за 1 дзень на 0,5 % <ref name="confinex.ru"/> ** Нямецкі [[DAX]] патаннеў на 1,2 % за некалькі хвілін <ref name="confinex.ru"/> ** [[FTSE 100]] [[Лонданская фондавая біржа|Лонданскай фондавай біржы]] патаннеў на 0,33 % ** Каціроўкі акцый найбуйнейшых сусветных страхавых кампаній — Swiss Reinsurance Co. и Munich Re — упалі больш чым на 3,5 %.<ref name="confinex.ru"/> * Азіяцкія рынкі ** [[Nikkei 225]] [[Такійская фондавая біржа|Такійскай фондавай біржы]] імгненна патаннеў прыкладна на 5 %. ** [[Sensex]] [[Бамбейская фондавая біржа|Бамбейскай фондавай біржы]] патаннеў на 0,84 % <!--<ref name="theworldreporter.com"/>--> * Паўночнаамерыканскія рынкі == Гл. таксама == * [[Аварыя на АЭС Фукусіма I]] === Відэафрагменты === * [http://www.youtube.com/watch?v=GB9HoNy_Fgs Massive tsunami hits Japan airport after 8.9 earthquake] * [http://www.youtube.com/watch?v=OO2FmDNoTtE Japan Tsunami 3/11/2011] * [http://www.youtube.com/watch?v=Lnq7_F1puR8 Japan Oil Refinery Explode on Fire after Tsunami 8.9 Richter Earthquake] * [http://www.youtube.com/watch?v=K_56po8VHn0 Uzumaki whirlpool Japan tsunami after 8.9 quake Japan 3-2011] * [http://www.youtube.com/watch?v=cNBqBT3Hdpo 津波が火事を運ぶ 20110311 東北地方太平洋沖地震M8.8] {{ref-ja}} 11 хвілін эфіру японскага тэлебачання з каментарамі спецыяліста па цунамі Есінобу Цудзі. * [http://www.youtube.com/watch?v=-aXhRxik0Pg 迫る波、水浸しの仙台空港 20110311 東北地方太平洋沖地震M8.8] 8 хвілін з каментарамі на японскім. * [http://www.youtube.com/watch?v=w3VBHPQ_BH8 水浸しの仙台空港、河口付近の津波被害 20110311 東北地方太平洋沖地震M8.8] {{ref-ja}} 9 хвілін эфіру японскага тэлебачання, паказаны затоплены аэрапорт горада [[Сэндай]] ([[:en:Sendai Airport|Sendai Airport]]). {{зноскі}} {{землетрасенні 2011 года}} [[Катэгорыя:2011 год у Японіі]] [[Катэгорыя:Землетрасенні ў Японіі]] [[Катэгорыя:Землетрасенні 2011 года]] [[Катэгорыя:Стыхійныя бедствы ў Японіі]] [[Катэгорыя:Сакавік 2011 года]] [[Катэгорыя:Падзеі 11 сакавіка]] dr8drsyyse20irdxoqa9o5r0js0wke6 0 78772 5150634 4948002 2026-06-04T14:43:17Z 5150634 wikitext text/x-wiki {{Цэнтральны банк |назва банка = Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь |лагатып = [[Выява:Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь (лагатып).svg|250px]] |выява2 = [[Выява:National Bank of Belarus (2019).jpg|250px|Галоўны будынак]] |штаб-кватэра = [[Мінск]], {{Сцягафікацыя|Беларусь}} |каардынаты = |дата заснавання =1 студзеня 1991 года |прэзідэнт = [[Раман Аляксандравіч Галоўчанка]] |валюта = [[беларускі рубель]] |уліковая стаўка = {{рост}} 12% |дэпазітная стаўка = |рэзервы ={{падзенне}} 8 264,6 млрд [[долар ЗША|долараў ЗША]] |вэб-сайт = https://www.nbrb.by/bel }} '''Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь''' ('''''НБ РБ''''') — [[цэнтральны банк]] [[Беларусь|Беларусі]], размешчаны ў [[Мінск]]у. == Гісторыя == У 1922 годзе [[Савет народных камісараў БССР|Савет народных камісараў]] стварыў у [[БССР]] Беларускі рэспубліканскі банк. Неўзабаве ён перайшоў у падначаленне [[Дзяржаўны банк СССР|Дзяржаўнага банка СССР]]. Рэарганізацыі банка праводзіліся ў 1959 і 1987 гадах. [[Вярхоўны Савет БССР]], адпаведна [[Дэкларацыя аб дзяржаўным суверэнітэце Беларускай ССР|Дэкларацыі аб дзяржаўным суверэнітэце Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі]], пастановай ад 21 снежня 1990 года № 475-XII «Аб Нацыянальным банку Беларускай ССР і банках на тэрыторыі рэспублікі» абвясціў ўласнасцю Беларускай ССР Беларускі рэспубліканскі банк Дзяржбанка СССР і рэспубліканскія спецыялізаваныя банкі з іх вылічальнымі цэнтрамі, установамі, прадпрыемствамі і арганізацыямі з усімі актывамі і пасівамі. Перайшло ва ўласнасць рэспублікі таксама Беларускае рэспубліканскае ўпраўленне інкасацыі Дзяржбанка СССР з падведамнай яму сеткай устаноў і арганізацый. З прыняццем Законаў «Аб Нацыянальным банку Беларускай ССР», «Аб банках і банкаўскай дзейнасці на тэрыторыі рэспублікі», а таксама пастановы № 475-XII «Аб Нацыянальным банку Беларускай ССР і банках на тэрыторыі рэспублікі» Нацыянальны банк і ўсе спецыялізаваныя банкі выйшлі з саюзнага падпарадкавання і з 1 студзеня 1991 года пачалі ажыццяўляць самастойную дзейнасць. З гэтага часу статус Нацыянальнага банка стаў зусім іншым: ён быў падсправаздачны Вярхоўнаму Савету Беларускай ССР, мог непасрэдна ўплываць на камерцыйныя банкі праз прынятыя законы, усталяваную сістэму эканамічных нарматываў, ажыццяўляць рэгістрацыю банкаў, наглядныя і іншыя функцыі. У Беларусі быў пакладзены пачатак фарміраванню двухузроўневай банкаўскай сістэмы. Першапачаткова ў Нацыянальным банку былі пэўныя складанасці з кадрамі. У ходзе пераўтварэнняў шмат кваліфікаваных работнікаў сышло ў Аграпрамбанк, Жылсацбанк і іншыя банкі. Катастрафічна не хапала спецыялістаў па знешнеэканамічнай дзейнасці і валютных аперацыях. Да пачатку 1991 года колькасць цэнтральнага апарата Нацыянальнага банка не перавышала 90 штатных адзінак. Прэзідыум Вярхоўнага Савета БССР пастановай ад 6 сакавіка 1991 года № 662-XII зацвердзіў структуру апарата Нацыянальнага банка. Было створана 12 упраўленняў і аддзелаў, устаноўлены ліміт колькасці супрацоўнікаў з улікам перспектывы развіцця і новых функцый у колькасці 189 чал. (без уліку персаналу па абслугоўванню будынкаў). З красавіка 2023 года Нацыянальны банк знаходзіцца пад санкцыямі Канады<ref>[https://smartpress.by/news/41527/ Канада ввела санкции против Нацбанка Беларуси и ряда крупнейших банков]</ref>. === Кіраўнікі Беларускай канторы Дзяржбанка СССР === * [[Навум Іосіфавіч Нісяльсон]] (1921—1924) * [[Антон Сцяпанавіч Карпешын]] (1924—1928) * [[Ілья Веніямінавіч Яршоў]] (1928—1930) * [[Іосіф Маркавіч Фельдман]] (1930—1933) * [[Казімір Паўлавіч Галятоўскі]] (1933—1937) * [[Аляксей Афрыканавіч Чарназуб]] (1937—1941) * [[Іван Стэфанавіч Палякоў]] (1943—1964) * [[Пётр Якаўлевіч Пчолін]] (1964—1971) * [[Васіль Сцяпанавіч Клепча]] (1971—1986) === Кіраўнікі Нацыянальнага Банка Рэспублікі Беларусь === * [[Мікалай Уладзіміравіч Амельяновіч]] (1986 <small>[Беларуская кантора Дзяржбанка СССР]</small> — 1991) * [[Станіслаў Антонавіч Багданкевіч]] (1991—1995) * [[Тамара Дзмітрыеўна Віннікава]] (1996—1997) * [[Генадзь Станіслававіч Алейнікаў]] (1997—1998) * [[Пётр Пятровіч Пракаповіч]] (1998—2011) * [[Надзея Андрэеўна Ермакова]] (2011—2014) * [[Павел Уладзіміравіч Калаур]] (2014—2025) * [[Раман Аляксандравіч Галоўчанка]] (з 2025) == Функцыі == Нацыянальны банк выконвае наступныя функцыі: * распрацоўвае Асноўныя напрамкі грашова-крэдытнай палітыкі [[Рэспубліка Беларусь|Рэспублікі Беларусь]] і сумесна з Урадам Рэспублікі Беларусь забяспечвае правядзенне адзінай грашова-крэдытнай палітыкі Рэспублікі Беларусь у парадку, устаноўленым Банкаўскім кодэксам і іншымі заканадаўчымі актамі Рэспублікі Беларусь; * ажыццяўляе аперацыі, неабходныя для выканання асноўных мэт дзейнасці Нацыянальнага банка; * з’яўляецца для банкаў крэдыторам апошняй інстанцыі, ажыццяўляючы іх рэфінансаванне; * ажыццяўляе эмісію грошай; * ажыццяўляе выпуск (эмісію) каштоўных папер Нацыянальнага банка; * фарміруе залаты запас Дзяржаўнага фонду каштоўных металаў і каштоўных камянёў Рэспублікі Беларусь і ажыццяўляе аператыўнае кіраванне ім у межах сваёй кампетэнцыі; * стварае золатавалютныя рэзервы па ўзгадненні з Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь і кіруе імі ў межах сваёй кампетэнцыі; * ажыццяўляе валютнае рэгуляванне і валютны кантроль у адпаведнасці з заканадаўствам Рэспублікі Беларусь; * рэгулюе крэдытныя адносіны; * рэгулюе і арганізоўвае грашовае абарачэнне; * выконвае функцыі фінансавага агента Урада Рэспублікі Беларусь і мясцовых выканаўчых і распарадчых органаў па пытаннях выканання рэспубліканскага і мясцовых бюджэтаў; * устанаўлівае правілы і парадак ажыццяўлення банкаўскіх аперацый; * дае згоду на ажыццяўленне банкамі і нябанкаўскімі крэдытна-фінансавымі арганізацыямі аперацый з каштоўнымі паперамі ў выпадках, прадугледжаных заканадаўствам Рэспублікі Беларусь; * узгадняе выпускі каштоўных папер банкаў і нябанкаўскіх крэдытна-фінансавых арганізацый у выпадках, прадугледжаных заканадаўствам Рэспублікі Беларусь; * арганізоўвае дзейнасць банкаў і нябанкаўскіх крэдытна-фінансавых арганізацый па выдачы і абарачэнні вэксаляў, калі іншае не вызначана Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь; * ажыццяўляе дэпазітарную дзейнасць у парадку, вызначаным заканадаўствам Рэспублікі Беларусь; * устанаўлівае для банкаў і нябанкаўскіх крэдытна-фінансавых арганізацый патрабаванні па ажыццяўленні імі аперацый з форварднымі і ф’ючарснымі кантрактамі, апцыёнамі і іншымі фінансавымі інструментамі; * рэгулюе адносіны, якія ўзнікаюць пры аб’яднанні грашовых сродкаў і (або) каштоўных папер у фонд банкаўскага кіравання на падставе дагавораў давернага кіравання фондам банкаўскага кіравання, калі іншае не прадугледжана заканадаўчымі актамі Рэспублікі Беларусь; * вызначае парадак правядзення ў Рэспубліцы Беларусь разлікаў у безнаяўнай і наяўнай формах, у тым ліку памер, разлікаў наяўнымі грашовымі сродкамі у беларускіх рублях паміж юрыдычнымі асобамі, іх адасобленымі падраздзяленнямі, індывідуальнымі прадпрымальнікамі; * арганізоўвае інкасацыю і перавозку наяўных грашовых сродкаў, плацежных інструкцый, каштоўных металаў і каштоўных камянёў і іншых каштоўнасцей; * ажыццяўляе разліковае і (або) касавае абслугоўванне Урада Рэспублікі Беларусь, арганізацый, пералік якіх вызначаны ў Статуце Нацыянальнага банка, і іншых арганізацый у выпадках, прадугледжаных заканадаўчымі актамі Рэспублікі Беларусь; * устанаўлівае парадак адкрыцця рахункаў у каштоўных металах і ўмовы іх вядзення ў банках і нябанкаўскіх крэдытна-фінансавых арганізацыях на тэрыторыі Рэспублікі Беларусь, а таксама ўмовы адкрыцця рэзідэнтамі такіх рахункаў у банках і іншых крэдытных арганізацыях за яе межамі; * устанаўлівае сумесна з упаўнаважанымі дзяржаўнымі органамі парадак увозу ў Рэспубліку Беларусь і вывазу за яе межы каштоўных металаў і каштоўных камянёў пры ажыццяўленні банкаўскіх аперацый; * устанаўлівае цэны куплі-продажу каштоўных металаў і каштоўных камянёў пры ажыццяўленні банкаўскіх аперацый; * рэгулюе дзейнасць банкаў і нябанкаўскіх крэдытна-фінансавых арганізацый; * ажыццяўляе банкаўскі нагляд; * устанаўлівае ў адпаведнасці з Банкаўскім кодэксам і іншымі заканадаўчымі актамі Рэспублікі Беларусь прадак дзяржаўнай рэгістрацыі банкаў і нябанкаўскіх крэдытна-фінансавых арганізацый і ажыццяўляе іх дзяржаўную рэгістрацыю; * ажыццяўляе ліцэнзаванне банкаўскай дзейнасці; * ажыццяўляе маніторынг фінансавай стабільнасці; * арганізоўвае функцыянаванне плацежнай сістэмы Рэспублікі Беларусь і ажыццяўляе нагляд за ёй; * ажыццяўляе фарміраванне і развіццё адзінай разліковай і інфармацыйнай прасторы, забяспечвае функцыянаванне аўтаматызаванай інфармацыйнай сістэмы адзінай разліковай і інфармацыйнай прасторы; * забяспечвае правядзенне адзінай дзяржаўнай палітыкі ў галіне бухгалтарскага ўліку і справаздачнасці для Нацыянальнага банка, банкаў і нябанкаўскіх крэдытна-фінансавых арганізацый; * ажыццяўляе метадалагічнае кіраўніцтва бухгалтарскім улікам і справаздачнасцю Нацыянальнага банка, банкаў і нябанкаўскіх крэдытна-фінансавых арганізацый, іншыя паўнамоцтвы ў галіне бухгалтарскага ўліку і справаздачнасці ў адпаведнасці з заканадаўчымі актамі Рэспублікі Беларусь; * распрацоўвае і зацвярджае нацыянальныя стандарты бухгалтарскага ўліку і справаздачнасці і іншыя нарматыўныя прававыя акты па бухгалтарскім уліку і справаздачнасці, абавязковыя для выканання Нацыянальным банкам, банкамі і нябанкаўскімі крэдытна-фінансавымі арганізацыямі; * устанаўлівае для банкаў і нябанкаўскіх крэдытна-фінансавых арганізацый парадак складання статыстычнай справаздачнасці па формах і ў тэрміны, вызначаныя заканадаўствам рэспублікі Беларусь; * фарміруе статыстыку плацежнага балансу, міжнароднай інвістыцыйнай пазіцыі і знешняга доўгу банкаўскай сістэмы, банкаўскую статыстыку, статыстыку фінансавага рынку, у тым ліку ўнутранага валютнага рынку і наяўнага грашовага абарачэння, а таксама статыстыку фінансавай устойлівасці і размяшчае статыстычныя звесткі на афіцыйным сайце Нацыянальнага банка ў глабальнай камп’ютарнай сетцы Інтэрнэт; * праводзіць аналіз плацежнага балансу, прымае ўдзел у распрацоўцы органамі дзяржаўнага кіраваня прагнозу плацежнага балансу; * праводзіць аналіз і прагназаванне тэндэнцый у грашова-крэдытнай сферы і размяшчае апаведныя аналітычныя матэрыялы на афіцыйным сайце Нацыянальнага банка ў глабальнай камп’ютарнай сетцы Інтэрнэт; * ажыццяўляе маніторынг арганізацый, заснаваны на правядзенні рэгулярных апытанняў, для выяўлення тэндэнцый эканамічных працэсаў, іх аналізу і прагнозу ва ўзаемадзеянні з інструментамі грашова-крэдытнай палітыкі; * рэалізоўвае дзяржаўную палітыку ў сферы ахоўнай дзейнасці банкаў і нябанкаўскіх крэдытна-фінансавых арганізацый; * устанаўлівае для банкаў і нябанкаўскіх крэдытна-фінансавых арганізацый абавязковыя патрабаванні да бяспечнага функцыянавання аб’ектаў і бяспекі аказання банкаўскіх паслуг, абароны інфармацыйных рэсурсаў і інфармацыі, распаўсюджванне і (або) прадастаўленне якіх абмежавана, калі іншае не прадугледжана заканадаўчымі актамі Рэспублікі Беларусь; * устанаўлівае патрабавані да тэхнічных магчымасцяў банкаў і нябанкаўскіх крэдытна-фінансавых арганізацый, іх філіялаў, стуктурных падраздзяленняў і аддаленых працоўных мест для правядзення банкаўскіх аперацый, ажыццяўляе тэхнічнае нарміраванне і стандартызацыю ў галіне банкаўскай дзейнасці; * ажыццяўляе кантроль за забеспячэннем бяспекі і абароны інфармацыйных рэсурсаў у банках і нябанкаўскіх крэдытна-фінансавых арганізацыях; * устанаўлівае патрабаванні да ўзнаўлення выяў банкнотаў і манет; * фарміруе крэдытныя гісторыі на падставе прадстаўленых крыніцамі фарміравання крэдытных гісторый звестак пра крэдытныя пагадненні і прадастаўляе крэдытныя справаздачы карыстальнікам крэдытных гісторый і суб’ектам крэдытных гісторый; * заключае пагадненні з цэнтральнымі (нацыянальнымі) банкамі і крэдытнымі арганізацыямі замежных дзяржаў; * выконвае іншыя функцыі, прадугледжаныя Банкаўскім кодэксам і іншымі заканадаўчымі актамі Рэспублікі Беларусь. == Кіраванне == Органам кіравання Нацыянальнага банка з’яўляецца Праўленне Нацыянальнага банка — калегіяльны орган, які вызначае асноўныя напрамкі дзейнасці Нацыянальнага банка і ажыццяўляе кіраўніцтва і кіраванне ім. Колькасць членаў Праўлення Нацыянальнага банка ўстанаўліваецца [[Прэзідэнт Беларусі|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]]. Кампетэнцыя Праўлення Нацыянальнага банка і парадак склікання яго пасяджэнняў вызначаюцца Статутам Нацыянальнага банка. Члены Праўлення Нацыянальнага банка не могуць займаць іншыя дзяржаўныя пасады, калі іншае не прадугледжана Канстытуцыяй Рэспублікі Беларусь і іншымі заканадаўчымі актамі Рэспублікі Беларусь, а таксама знаходзіцца ў палітычных партыях. == Будынак == {{асноўны|Будынак Нацыянальнага банка Беларусі}} [[File:Мінск. Ад Маладзёжнай да Праспекта (26).jpg|thumb|250px|Будынак]] Будынак Дзяржбанка ўзведзены ў 1947—1952 гадах па праекце акадэміка [[АН БССР]] архітэктара [[М. Паруснікаў|М. Паруснікава]], які перамог у 1947 годзе на закрытым конкурсе распрацоўкі праекта першай чаргі [[Праспект Незалежнасці (Мінск)|Савецкай вуліцы]] (сучасны пр. Незалежнасці). Была адзначана ўдала выбраная архітэктарам шырыня вуліцы і вышыня забудовы, буйны [[архітэктурны маштаб|маштаб]] забудовы, у меру падкрэсленая манументальнасць будынкаў. Будынак Дзяржбанка разам з будынкам [[Дзяржаўны ўніверсальны магазін (Мінск)|Дзяржаўнага ўніверсальнага магазіна]] (пр. Незалежнасці, 21) вырашаў складаны вугал праспекта на перакрыжаванні з [[Вуліца Леніна (Мінск)|вул. Леніна]]. Будынак уражвае сваёй прастатой і манументальнасцю. Пластыку фасадаў узбагачаюць канеліраваныя [[пілястра|пілястры]] [[карынфскі ордар|карынфскага ордара]] на вышыню чатырох паверхаў, арачныя праёмы асноўнай аперацыйнай залы на другім паверсе, вянчаючы [[карніз]]. Будынак Нацыянальнага банка — помнік савецкай архітэктуры з выкарыстаннем класіцыстычнай спадчыны. Герб Беларусі на будынку зроблены ў 1998 годзе скульптарам [[У. Жбанаў|У. Жбанавым]]<ref>{{крыніцы/БЭ|10|Мінскае мастацкае прадпрыемства «Скульптурны камбінат»|аўтар=[[Л. Ф. Салавей]]}}</ref>. == Структура == [[File:75_years_of_banking_system_(silver)_rv.png|228px|right]] Старшыне праўлення непасрэдна падпарадкоўваюцца яго намеснікі, Кіраўнік Галоўнага ўпраўлення бухгалтарскага ўліку і справаздачнасці – галоўны бухгалтар і Кіраўнік Упраўлення інфармацыі і грамадскіх сувязей – прэс-сакратар Нацыянальнага банка. Таксама старшыне падпарадкаваны непасрэдна Галоўнае ўпраўленне ўнутранага аўдыту, якое складаецца з Упраўлення комплекснага аўдыту і Аддзела інфармацыйнага аўдыту, і Упраўленне аналізу інстытуцыянальнай эфектыўнасці, у склад якога ўключаны Пратакольна-рэдакцыйны аддзел. Першаму намесніку старшыні праўлення падпарадкаваны: *Галоўнае ўпраўленне манетарнай палітыкі і эканамічнага аналізу *Галоўнае ўпраўленне аперацый на фінансавых рынках *Галоўнае ўпраўленне валютна-фінансавага маніторынгу *Галоўнае ўпраўленне міжнароднага супрацоўніцтва *Галоўнае фінансава-эканамічнае ўпраўленне *Галоўнае ўпраўленне сакратарыята *Упраўленне інфармацыі і грамадскіх сувязей. Акрамя Цэнтральнага апарату да структурных падраздзяленняў Нацыянальнага банку адносяцца:<ref name="branches">{{Спасылка| url = http://www.nbrb.by/bel/Branches/| загаловак = Структурныя падраздзяленні Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь| выдавецтва = Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь| дата = 15.4.2013| мова = be| title = Архіўная копія| access-date = 15 красавіка 2013| archive-url = https://web.archive.org/web/20130502103239/http://nbrb.by/bel/Branches/| archive-date = 2 мая 2013| url-status = dead}}</ref> * Галоўныя ўпраўленні Нацбанка па Мінску і абласцях (будуць скасаваны з 1 сакавіка 2022 года)<ref>[https://president.gov.by/be/documents/ukaz-no-392-ad-15-kastrychnika-2021-g Указ № 392 от 15 октября 2021 г.]</ref>. * Вучэбны цэнтр * Цэнтральнае сховішча Нацыянальны банк мае права па ўзгадненні з [[Прэзідэнт Беларусі|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] ствараць арганізацыі, неабходныя для забеспячэння сваёй дзейнасці. Юрыдычныя асобы, створаныя з удзелам Нацыянальнага банку:<ref name="branches"/> * [[Адкрытае акцыянернае таварыства|ААТ]] «[[Цэнтр банкаўскіх тэхналогій]]» * ААТ «[[Банкаўскі працэсінгавы цэнтр]]» * [[Закрытае акцыянернае таварыства|ЗАТ]] «[[Банкаўска–фінансавая тэлесетка]]» * ААТ «Санаторый «Азёрны» * ААТ «Санаторый «Ружанскі» * ААТ «[[Беларуская валютна-фондавая біржа]]» * Дзяржаўная ўстанова «[[Агенцтва гарантаванага пакрыцця банкаўскіх укладаў (дэпазітаў) фізічных асоб|Агенцтва гарантаванага пакрыцця банкаўскix укладаў]]» * ААТ «Беларускі міжбанкаўскі разліковы цэнтр» == Серыі манет == * [[Беларускія народныя легенды (серыя манет)|Беларускія народныя легенды]] * [[Заказнікі Беларусі (серыя манет)|Заказнікі Беларусі]] * [[Парусныя караблі (серыя манет)|Парусныя караблі]] * [[Святы і абрады беларусаў (серыя манет)|Святы і абрады беларусаў]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * [http://www.nbrb.by/bv/articles/9634.pdf ''Омельянович, Н.'' Реформирование банковской системы Белорусской ССР / Николай Омельянович // Банкаўскі веснік. — 2013. — № . — С. 67—69.] == Спасылкі == * [http://www.nbrb.by/bel/ Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110513234857/http://www.nbrb.by/bel/ |date=13 мая 2011 }} * {{Архіварта|nacyjanalny-bank-rjespubliki-belarus}} {{Банкі Беларусі}} {{Беларусь у тэмах}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Банкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Цэнтральныя банкі|Беларусь]] [[Катэгорыя:Эканоміка Беларусі]] [[Катэгорыя:Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь| ]] p2k8orfbv3dd33jrhc4iqgiqxuc3hy3 5150638 5150634 2026-06-04T14:51:02Z 5150638 wikitext text/x-wiki {{Цэнтральны банк |назва банка = Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь |лагатып = [[Выява:Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь (лагатып).svg|250px]] |выява2 = [[Выява:National Bank of Belarus (2019).jpg|250px|Галоўны будынак]] |штаб-кватэра = [[Мінск]], {{Сцягафікацыя|Беларусь}} |каардынаты = |дата заснавання =1 студзеня 1991 года |прэзідэнт = [[Раман Аляксандравіч Галоўчанка]] |валюта = [[беларускі рубель]] |уліковая стаўка = {{рост}} 12% |дэпазітная стаўка = |рэзервы ={{падзенне}} 8 264,6 млрд [[долар ЗША|долараў ЗША]] |вэб-сайт = https://www.nbrb.by/bel }} '''Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь''' ('''''НБ РБ''''') — [[цэнтральны банк]] [[Беларусь|Беларусі]], размешчаны ў [[Мінск]]у. == Гісторыя == У 1922 годзе [[Савет народных камісараў БССР|Савет народных камісараў]] стварыў у [[БССР]] Беларускі рэспубліканскі банк. Неўзабаве ён перайшоў у падначаленне [[Дзяржаўны банк СССР|Дзяржаўнага банка СССР]]. Рэарганізацыі банка праводзіліся ў 1959 і 1987 гадах. [[Вярхоўны Савет БССР]], адпаведна [[Дэкларацыя аб дзяржаўным суверэнітэце Беларускай ССР|Дэкларацыі аб дзяржаўным суверэнітэце Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі]], пастановай ад 21 снежня 1990 года № 475-XII «Аб Нацыянальным банку Беларускай ССР і банках на тэрыторыі рэспублікі» абвясціў ўласнасцю Беларускай ССР Беларускі рэспубліканскі банк Дзяржбанка СССР і рэспубліканскія спецыялізаваныя банкі з іх вылічальнымі цэнтрамі, установамі, прадпрыемствамі і арганізацыямі з усімі актывамі і пасівамі. Перайшло ва ўласнасць рэспублікі таксама Беларускае рэспубліканскае ўпраўленне інкасацыі Дзяржбанка СССР з падведамнай яму сеткай устаноў і арганізацый. З прыняццем Законаў «Аб Нацыянальным банку Беларускай ССР», «Аб банках і банкаўскай дзейнасці на тэрыторыі рэспублікі», а таксама пастановы № 475-XII «Аб Нацыянальным банку Беларускай ССР і банках на тэрыторыі рэспублікі» Нацыянальны банк і ўсе спецыялізаваныя банкі выйшлі з саюзнага падпарадкавання і з 1 студзеня 1991 года пачалі ажыццяўляць самастойную дзейнасць. З гэтага часу статус Нацыянальнага банка стаў зусім іншым: ён быў падсправаздачны Вярхоўнаму Савету Беларускай ССР, мог непасрэдна ўплываць на камерцыйныя банкі праз прынятыя законы, усталяваную сістэму эканамічных нарматываў, ажыццяўляць рэгістрацыю банкаў, наглядныя і іншыя функцыі. У Беларусі быў пакладзены пачатак фарміраванню двухузроўневай банкаўскай сістэмы. Першапачаткова ў Нацыянальным банку былі пэўныя складанасці з кадрамі. У ходзе пераўтварэнняў шмат кваліфікаваных работнікаў сышло ў Аграпрамбанк, Жылсацбанк і іншыя банкі. Катастрафічна не хапала спецыялістаў па знешнеэканамічнай дзейнасці і валютных аперацыях. Да пачатку 1991 года колькасць цэнтральнага апарата Нацыянальнага банка не перавышала 90 штатных адзінак. Прэзідыум Вярхоўнага Савета БССР пастановай ад 6 сакавіка 1991 года № 662-XII зацвердзіў структуру апарата Нацыянальнага банка. Было створана 12 упраўленняў і аддзелаў, устаноўлены ліміт колькасці супрацоўнікаў з улікам перспектывы развіцця і новых функцый у колькасці 189 чал. (без уліку персаналу па абслугоўванню будынкаў). З красавіка 2023 года Нацыянальны банк знаходзіцца пад санкцыямі Канады<ref>[https://smartpress.by/news/41527/ Канада ввела санкции против Нацбанка Беларуси и ряда крупнейших банков]</ref>. === Кіраўнікі Беларускай канторы Дзяржбанка СССР === * [[Навум Іосіфавіч Нісяльсон]] (1921—1924) * [[Антон Сцяпанавіч Карпешын]] (1924—1928) * [[Ілья Веніямінавіч Яршоў]] (1928—1930) * [[Іосіф Маркавіч Фельдман]] (1930—1933) * [[Казімір Паўлавіч Галятоўскі]] (1933—1937) * [[Аляксей Афрыканавіч Чарназуб]] (1937—1941) * [[Іван Стэфанавіч Палякоў]] (1943—1964) * [[Пётр Якаўлевіч Пчолін]] (1964—1971) * [[Васіль Сцяпанавіч Клепча]] (1971—1986) === Кіраўнікі Нацыянальнага Банка Рэспублікі Беларусь === * [[Мікалай Уладзіміравіч Амельяновіч]] (1986 <small>[Беларуская кантора Дзяржбанка СССР]</small> — 1991) * [[Станіслаў Антонавіч Багданкевіч]] (1991—1995) * [[Тамара Дзмітрыеўна Віннікава]] (1996—1997) * [[Генадзь Станіслававіч Алейнікаў]] (1997—1998) * [[Пётр Пятровіч Пракаповіч]] (1998—2011) * [[Надзея Андрэеўна Ермакова]] (2011—2014) * [[Павел Уладзіміравіч Калаур]] (2014—2025) * [[Раман Аляксандравіч Галоўчанка]] (з 2025) == Функцыі == Нацыянальны банк выконвае наступныя функцыі: * распрацоўвае Асноўныя напрамкі грашова-крэдытнай палітыкі [[Рэспубліка Беларусь|Рэспублікі Беларусь]] і сумесна з Урадам Рэспублікі Беларусь забяспечвае правядзенне адзінай грашова-крэдытнай палітыкі Рэспублікі Беларусь у парадку, устаноўленым Банкаўскім кодэксам і іншымі заканадаўчымі актамі Рэспублікі Беларусь; * ажыццяўляе аперацыі, неабходныя для выканання асноўных мэт дзейнасці Нацыянальнага банка; * з’яўляецца для банкаў крэдыторам апошняй інстанцыі, ажыццяўляючы іх рэфінансаванне; * ажыццяўляе эмісію грошай; * ажыццяўляе выпуск (эмісію) каштоўных папер Нацыянальнага банка; * фарміруе залаты запас Дзяржаўнага фонду каштоўных металаў і каштоўных камянёў Рэспублікі Беларусь і ажыццяўляе аператыўнае кіраванне ім у межах сваёй кампетэнцыі; * стварае золатавалютныя рэзервы па ўзгадненні з Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь і кіруе імі ў межах сваёй кампетэнцыі; * ажыццяўляе валютнае рэгуляванне і валютны кантроль у адпаведнасці з заканадаўствам Рэспублікі Беларусь; * рэгулюе крэдытныя адносіны; * рэгулюе і арганізоўвае грашовае абарачэнне; * выконвае функцыі фінансавага агента Урада Рэспублікі Беларусь і мясцовых выканаўчых і распарадчых органаў па пытаннях выканання рэспубліканскага і мясцовых бюджэтаў; * устанаўлівае правілы і парадак ажыццяўлення банкаўскіх аперацый; * дае згоду на ажыццяўленне банкамі і нябанкаўскімі крэдытна-фінансавымі арганізацыямі аперацый з каштоўнымі паперамі ў выпадках, прадугледжаных заканадаўствам Рэспублікі Беларусь; * узгадняе выпускі каштоўных папер банкаў і нябанкаўскіх крэдытна-фінансавых арганізацый у выпадках, прадугледжаных заканадаўствам Рэспублікі Беларусь; * арганізоўвае дзейнасць банкаў і нябанкаўскіх крэдытна-фінансавых арганізацый па выдачы і абарачэнні вэксаляў, калі іншае не вызначана Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь; * ажыццяўляе дэпазітарную дзейнасць у парадку, вызначаным заканадаўствам Рэспублікі Беларусь; * устанаўлівае для банкаў і нябанкаўскіх крэдытна-фінансавых арганізацый патрабаванні па ажыццяўленні імі аперацый з форварднымі і ф’ючарснымі кантрактамі, апцыёнамі і іншымі фінансавымі інструментамі; * рэгулюе адносіны, якія ўзнікаюць пры аб’яднанні грашовых сродкаў і (або) каштоўных папер у фонд банкаўскага кіравання на падставе дагавораў давернага кіравання фондам банкаўскага кіравання, калі іншае не прадугледжана заканадаўчымі актамі Рэспублікі Беларусь; * вызначае парадак правядзення ў Рэспубліцы Беларусь разлікаў у безнаяўнай і наяўнай формах, у тым ліку памер, разлікаў наяўнымі грашовымі сродкамі у беларускіх рублях паміж юрыдычнымі асобамі, іх адасобленымі падраздзяленнямі, індывідуальнымі прадпрымальнікамі; * арганізоўвае інкасацыю і перавозку наяўных грашовых сродкаў, плацежных інструкцый, каштоўных металаў і каштоўных камянёў і іншых каштоўнасцей; * ажыццяўляе разліковае і (або) касавае абслугоўванне Урада Рэспублікі Беларусь, арганізацый, пералік якіх вызначаны ў Статуце Нацыянальнага банка, і іншых арганізацый у выпадках, прадугледжаных заканадаўчымі актамі Рэспублікі Беларусь; * устанаўлівае парадак адкрыцця рахункаў у каштоўных металах і ўмовы іх вядзення ў банках і нябанкаўскіх крэдытна-фінансавых арганізацыях на тэрыторыі Рэспублікі Беларусь, а таксама ўмовы адкрыцця рэзідэнтамі такіх рахункаў у банках і іншых крэдытных арганізацыях за яе межамі; * устанаўлівае сумесна з упаўнаважанымі дзяржаўнымі органамі парадак увозу ў Рэспубліку Беларусь і вывазу за яе межы каштоўных металаў і каштоўных камянёў пры ажыццяўленні банкаўскіх аперацый; * устанаўлівае цэны куплі-продажу каштоўных металаў і каштоўных камянёў пры ажыццяўленні банкаўскіх аперацый; * рэгулюе дзейнасць банкаў і нябанкаўскіх крэдытна-фінансавых арганізацый; * ажыццяўляе банкаўскі нагляд; * устанаўлівае ў адпаведнасці з Банкаўскім кодэксам і іншымі заканадаўчымі актамі Рэспублікі Беларусь прадак дзяржаўнай рэгістрацыі банкаў і нябанкаўскіх крэдытна-фінансавых арганізацый і ажыццяўляе іх дзяржаўную рэгістрацыю; * ажыццяўляе ліцэнзаванне банкаўскай дзейнасці; * ажыццяўляе маніторынг фінансавай стабільнасці; * арганізоўвае функцыянаванне плацежнай сістэмы Рэспублікі Беларусь і ажыццяўляе нагляд за ёй; * ажыццяўляе фарміраванне і развіццё адзінай разліковай і інфармацыйнай прасторы, забяспечвае функцыянаванне аўтаматызаванай інфармацыйнай сістэмы адзінай разліковай і інфармацыйнай прасторы; * забяспечвае правядзенне адзінай дзяржаўнай палітыкі ў галіне бухгалтарскага ўліку і справаздачнасці для Нацыянальнага банка, банкаў і нябанкаўскіх крэдытна-фінансавых арганізацый; * ажыццяўляе метадалагічнае кіраўніцтва бухгалтарскім улікам і справаздачнасцю Нацыянальнага банка, банкаў і нябанкаўскіх крэдытна-фінансавых арганізацый, іншыя паўнамоцтвы ў галіне бухгалтарскага ўліку і справаздачнасці ў адпаведнасці з заканадаўчымі актамі Рэспублікі Беларусь; * распрацоўвае і зацвярджае нацыянальныя стандарты бухгалтарскага ўліку і справаздачнасці і іншыя нарматыўныя прававыя акты па бухгалтарскім уліку і справаздачнасці, абавязковыя для выканання Нацыянальным банкам, банкамі і нябанкаўскімі крэдытна-фінансавымі арганізацыямі; * устанаўлівае для банкаў і нябанкаўскіх крэдытна-фінансавых арганізацый парадак складання статыстычнай справаздачнасці па формах і ў тэрміны, вызначаныя заканадаўствам рэспублікі Беларусь; * фарміруе статыстыку плацежнага балансу, міжнароднай інвістыцыйнай пазіцыі і знешняга доўгу банкаўскай сістэмы, банкаўскую статыстыку, статыстыку фінансавага рынку, у тым ліку ўнутранага валютнага рынку і наяўнага грашовага абарачэння, а таксама статыстыку фінансавай устойлівасці і размяшчае статыстычныя звесткі на афіцыйным сайце Нацыянальнага банка ў глабальнай камп’ютарнай сетцы Інтэрнэт; * праводзіць аналіз плацежнага балансу, прымае ўдзел у распрацоўцы органамі дзяржаўнага кіраваня прагнозу плацежнага балансу; * праводзіць аналіз і прагназаванне тэндэнцый у грашова-крэдытнай сферы і размяшчае апаведныя аналітычныя матэрыялы на афіцыйным сайце Нацыянальнага банка ў глабальнай камп’ютарнай сетцы Інтэрнэт; * ажыццяўляе маніторынг арганізацый, заснаваны на правядзенні рэгулярных апытанняў, для выяўлення тэндэнцый эканамічных працэсаў, іх аналізу і прагнозу ва ўзаемадзеянні з інструментамі грашова-крэдытнай палітыкі; * рэалізоўвае дзяржаўную палітыку ў сферы ахоўнай дзейнасці банкаў і нябанкаўскіх крэдытна-фінансавых арганізацый; * устанаўлівае для банкаў і нябанкаўскіх крэдытна-фінансавых арганізацый абавязковыя патрабаванні да бяспечнага функцыянавання аб’ектаў і бяспекі аказання банкаўскіх паслуг, абароны інфармацыйных рэсурсаў і інфармацыі, распаўсюджванне і (або) прадастаўленне якіх абмежавана, калі іншае не прадугледжана заканадаўчымі актамі Рэспублікі Беларусь; * устанаўлівае патрабавані да тэхнічных магчымасцяў банкаў і нябанкаўскіх крэдытна-фінансавых арганізацый, іх філіялаў, стуктурных падраздзяленняў і аддаленых працоўных мест для правядзення банкаўскіх аперацый, ажыццяўляе тэхнічнае нарміраванне і стандартызацыю ў галіне банкаўскай дзейнасці; * ажыццяўляе кантроль за забеспячэннем бяспекі і абароны інфармацыйных рэсурсаў у банках і нябанкаўскіх крэдытна-фінансавых арганізацыях; * устанаўлівае патрабаванні да ўзнаўлення выяў банкнотаў і манет; * фарміруе крэдытныя гісторыі на падставе прадстаўленых крыніцамі фарміравання крэдытных гісторый звестак пра крэдытныя пагадненні і прадастаўляе крэдытныя справаздачы карыстальнікам крэдытных гісторый і суб’ектам крэдытных гісторый; * заключае пагадненні з цэнтральнымі (нацыянальнымі) банкамі і крэдытнымі арганізацыямі замежных дзяржаў; * выконвае іншыя функцыі, прадугледжаныя Банкаўскім кодэксам і іншымі заканадаўчымі актамі Рэспублікі Беларусь. == Кіраванне == Органам кіравання Нацыянальнага банка з’яўляецца Праўленне Нацыянальнага банка — калегіяльны орган, які вызначае асноўныя напрамкі дзейнасці Нацыянальнага банка і ажыццяўляе кіраўніцтва і кіраванне ім. Колькасць членаў Праўлення Нацыянальнага банка ўстанаўліваецца [[Прэзідэнт Беларусі|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]]. Кампетэнцыя Праўлення Нацыянальнага банка і парадак склікання яго пасяджэнняў вызначаюцца Статутам Нацыянальнага банка. Члены Праўлення Нацыянальнага банка не могуць займаць іншыя дзяржаўныя пасады, калі іншае не прадугледжана Канстытуцыяй Рэспублікі Беларусь і іншымі заканадаўчымі актамі Рэспублікі Беларусь, а таксама знаходзіцца ў палітычных партыях. == Будынак == {{асноўны|Будынак Нацыянальнага банка Беларусі}} [[File:Мінск. Ад Маладзёжнай да Праспекта (26).jpg|thumb|250px|Будынак]] Будынак Дзяржбанка ўзведзены ў 1947—1952 гадах па праекце акадэміка [[АН БССР]] архітэктара [[М. Паруснікаў|М. Паруснікава]], які перамог у 1947 годзе на закрытым конкурсе распрацоўкі праекта першай чаргі [[Праспект Незалежнасці (Мінск)|Савецкай вуліцы]] (сучасны пр. Незалежнасці). Была адзначана ўдала выбраная архітэктарам шырыня вуліцы і вышыня забудовы, буйны [[архітэктурны маштаб|маштаб]] забудовы, у меру падкрэсленая манументальнасць будынкаў. Будынак Дзяржбанка разам з будынкам [[Дзяржаўны ўніверсальны магазін (Мінск)|Дзяржаўнага ўніверсальнага магазіна]] (пр. Незалежнасці, 21) вырашаў складаны вугал праспекта на перакрыжаванні з [[Вуліца Леніна (Мінск)|вул. Леніна]]. Будынак уражвае сваёй прастатой і манументальнасцю. Пластыку фасадаў узбагачаюць канеліраваныя [[пілястра|пілястры]] [[карынфскі ордар|карынфскага ордара]] на вышыню чатырох паверхаў, арачныя праёмы асноўнай аперацыйнай залы на другім паверсе, вянчаючы [[карніз]]. Будынак Нацыянальнага банка — помнік савецкай архітэктуры з выкарыстаннем класіцыстычнай спадчыны. Герб Беларусі на будынку зроблены ў 1998 годзе скульптарам [[У. Жбанаў|У. Жбанавым]]<ref>{{крыніцы/БЭ|10|Мінскае мастацкае прадпрыемства «Скульптурны камбінат»|аўтар=[[Л. Ф. Салавей]]}}</ref>. == Структура == [[File:75_years_of_banking_system_(silver)_rv.png|228px|right]] Старшыне праўлення непасрэдна падпарадкоўваюцца яго намеснікі, Кіраўнік Галоўнага ўпраўлення бухгалтарскага ўліку і справаздачнасці – галоўны бухгалтар і Кіраўнік Упраўлення інфармацыі і грамадскіх сувязей – прэс-сакратар Нацыянальнага банка. Таксама старшыне падпарадкаваны непасрэдна Галоўнае ўпраўленне ўнутранага аўдыту, якое складаецца з Упраўлення комплекснага аўдыту і Аддзела інфармацыйнага аўдыту, і Упраўленне аналізу інстытуцыянальнай эфектыўнасці, у склад якога ўключаны Пратакольна-рэдакцыйны аддзел. Першаму намесніку старшыні праўлення падпарадкаваны: *Галоўнае ўпраўленне манетарнай палітыкі і эканамічнага аналізу *Галоўнае ўпраўленне аперацый на фінансавых рынках *Галоўнае ўпраўленне валютна-фінансавага маніторынгу *Галоўнае ўпраўленне міжнароднага супрацоўніцтва *Галоўнае фінансава-эканамічнае ўпраўленне *Галоўнае ўпраўленне сакратарыята *Упраўленне інфармацыі і грамадскіх сувязей. Акрамя Цэнтральнага апарату да структурных падраздзяленняў Нацыянальнага банку адносяцца:<ref name="branches">{{Спасылка| url = http://www.nbrb.by/bel/Branches/| загаловак = Структурныя падраздзяленні Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь| выдавецтва = Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь| дата = 15.4.2013| мова = be| title = Архіўная копія| access-date = 15 красавіка 2013| archive-url = https://web.archive.org/web/20130502103239/http://nbrb.by/bel/Branches/| archive-date = 2 мая 2013| url-status = dead}}</ref> * Галоўныя ўпраўленні Нацбанка па Мінску і абласцях (будуць скасаваны з 1 сакавіка 2022 года)<ref>[https://president.gov.by/be/documents/ukaz-no-392-ad-15-kastrychnika-2021-g Указ № 392 от 15 октября 2021 г.]</ref>. * Вучэбны цэнтр * Цэнтральнае сховішча Нацыянальны банк мае права па ўзгадненні з [[Прэзідэнт Беларусі|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] ствараць арганізацыі, неабходныя для забеспячэння сваёй дзейнасці. Юрыдычныя асобы, створаныя з удзелам Нацыянальнага банка:<ref name="branches"/> * [[Адкрытае акцыянернае таварыства|ААТ]] «[[Цэнтр банкаўскіх тэхналогій]]» * ААТ «[[Банкаўскі працэсінгавы цэнтр]]» * [[Закрытае акцыянернае таварыства|ЗАТ]] «[[Банкаўска–фінансавая тэлесетка]]» * ААТ «Санаторый «Азёрны» * ААТ «Санаторый «Ружанскі» * ААТ «[[Беларуская валютна-фондавая біржа]]» * Дзяржаўная ўстанова «[[Агенцтва гарантаванага пакрыцця банкаўскіх укладаў (дэпазітаў) фізічных асоб|Агенцтва гарантаванага пакрыцця банкаўскix укладаў]]» * ААТ «Беларускі міжбанкаўскі разліковы цэнтр» * ААТ «Нябанкаўская крэдытна-фінансавая арганізацыя «Белінкасгруп»<ref>[https://www.nbrb.by/news/7412 Зарегистрировано ОАО «Небанковская кредитно-финансовая организация «Белинкасгрупп»]{{ref-ru}}</ref> == Серыі манет == * [[Беларускія народныя легенды (серыя манет)|Беларускія народныя легенды]] * [[Заказнікі Беларусі (серыя манет)|Заказнікі Беларусі]] * [[Парусныя караблі (серыя манет)|Парусныя караблі]] * [[Святы і абрады беларусаў (серыя манет)|Святы і абрады беларусаў]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * [http://www.nbrb.by/bv/articles/9634.pdf ''Омельянович, Н.'' Реформирование банковской системы Белорусской ССР / Николай Омельянович // Банкаўскі веснік. — 2013. — № . — С. 67—69.] == Спасылкі == * [http://www.nbrb.by/bel/ Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110513234857/http://www.nbrb.by/bel/ |date=13 мая 2011 }} * {{Архіварта|nacyjanalny-bank-rjespubliki-belarus}} {{Банкі Беларусі}} {{Беларусь у тэмах}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Банкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Цэнтральныя банкі|Беларусь]] [[Катэгорыя:Эканоміка Беларусі]] [[Катэгорыя:Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь| ]] cl76tmjztga1o0ccpj8fccbvz0ocm8y 0 82088 5150915 4668578 2026-06-05T11:08:34Z Autumndancer 168015 5150915 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Ньюка́сл''' ({{lang-en|Newcastle}}) — [[горад]] у [[Аўстралія|Аўстраліі]], у штаце [[Новы Паўднёвы Уэльс]]. Насельніцтва — каля 289 тысяч чалавек ([[2007]]), з прыгарадамі — 523,6 тысяч; гэта другі горад штата пасля [[Сідней|Сіднея]] па колькасці жыхароў. Размешчаны за 162 [[км]] на поўнач ад [[Сідней|Сіднея]], на беразе [[Тасманава мора]] ў [[вусце ракі|вусці ракі]] [[рака Хантар|Хантар]]. Порт Ньюкасла з’яўляецца сусветным лідарам па экспарце [[Каменны вугаль|каменнага вугалю]]. Да [[1950]] года ў Ньюкасле дзейнічала [[Ньюкаслскі трамвай|трамвайная сетка]]. == Гарады-пабрацімы == {{Гарады-пабрацімы}} {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1804 годзе]] [[Катэгорыя:Гарады Новага Паўднёвага Уэльса]] q4pph47xbrqdsjob36nvyfkf0n3z80l 0 84959 5150693 4829510 2026-06-04T17:31:20Z JackyM59 160110 Photograph updated 5150693 wikitext text/x-wiki {{Таксон | name = | regnum = Расліны | image file = Renoncule âcre (Ranunculus acris).jpg | image title = Агульны выгляд расліны | image descr = {{bt|Ranunculus acris|var=nipponicus}} | parent = Ranunculus subgen | rang = Від | latin = Ranunculus acris | author = [[L.]], 1753 | syn = | typus = | children name = | children = | range map = | range map caption = | range map width = | range legend = | iucnstatus = | wikispecies = Ranunculus acris | commons = Category:Ranunculus acris | itis = 18583 | ncbi = 3447 | iucn = | eol = | grin = 30810 | ipni = 712125-1 | tpl = kew-2524461 }} '''Казялец е́дкі'''<ref name="Киселевский">{{Крыніцы/Латино-русско-белорусский ботанический словарь|108}}</ref>, '''курыная слепата''', '''кураслеп''' (''Ranúnculus ácris'') — расліна, адзін з [[Біялагічны від|відаў]] [[род]]у [[Казялец]] сямейства {{bt-bellat|Казяльцовыя|Ranunculaceae}}. == Назва == Казялец едкі, гладышнік, курачча слепата, ладышнік<ref>[[Міхал Адольфавіч Федароўскі|Federowski M.]] Lud Bialoruski na Rusi litewskiej. Krakow, I, 1897</ref>, казлы, казялкі<ref>{{нп3|Мікалай Іванавіч Аненкаў|Анненков Н.|ru|Анненков, Николай Иванович}} [[:s:ru:Ботанический словарь (Анненков)/Ranunculus acris/ДО|Ботанический словарь]], Спб, 1878</ref><ref>[[Аляксандр Аляксандравіч Антонаў|Антонов А. А.]] О врачебных растениях, дикорастущих в Витебской губернии и употребляемых населением ее в домашней народной медицине. Витебск, 1888</ref>, зараза, казелец<ref name="Верас">{{Крыніцы/Беларуска-польска-расейска-лацінскі ботанічны слоўнік}}</ref>, казялец лугавы<ref>[[Іосіф Георгіевіч Васількоў|Васількоў І. Г.]] Матэрыялы да флоры Горацкага раёна. Праца навуковага таварыства па вывучэнню Беларусі, т. III. Горы-Горкі, 1927</ref><ref>[[Канстанцін Аляксандравіч Чалоўскі|Чоловский К.]] Опыт описания Могилевской губернии. По программе и под редакцией А. С. Дембовецкого, кн. I. Могілев.</ref>, казлы, курыная сляпата<ref>[[Мікалай Васілевіч Шатэрнік|Шатэрнік М. В.]] Краёвы слоўнік Чэрвеньшчыны. Мінск, 1929</ref>, казялец<ref>[[Уладзімір Мікалаевіч Дабравольскі|Добровольский В. Н.]] Смоленский областной словарь. Смоленск, 1914</ref>. == Апісанне == [[Выява:Illustration Ranunculus acris0 clean.jpg|thumb|left|Казялец едкі. {{Бат.іл.|3}}]] Казялец едкі — [[шматгадовыя расліны|шматгадовая]] [[трава|травяністая расліна]], дасягае ў вышыню 30-100 см<ref name="ЛР">Лекарственные растения и и их применение. Изд. 5-5, перераб. и доп. «Наука и техника». Мн., 1974. 592 с. с ил. (АН БССР. Ин-т эксперим. ботаники им. В. Ф. Купревича)</ref>. [[Лісце]] — ніжняе — доўгачаранковае, даўжынёй 5—10 см, пяцівугольныя, пальчатараздзельнае; верхняе — сядзячае, трохраздзельнае з лінейнымі, зубчастымі долямі<ref name="ЛР"/>. [[Кветкі]] — ярка-жоўтага колеру, дасягаюць 2 см у дыяметры, адзіночныя ці сабраны ў [[суквецце]] паўпарасонік. [[Чашалісцік]]аў пяць; [[пялёстак|пялёсткаў]] — пяць; мноства [[тычачка|тычачак]] і [[песцік]]аў. [[Цвіценне|Цвіце]] з мая да восені<ref name="ЛР"/> [[Формула кветкі]]: {{Nobr|<math>\ast K_{5}\; C_{5}\; A_{\infty}\; G_{\infty}</math>}}<ref name="Экафлора">{{кніга|загаловак=Экафлора Украіны|арыгінал=Екофлора України (укр.)|адказны=Відпов. редактор Я.П. Дідух|месца=Київ|выдавецтва=Фітосоціоцентр|год=2004|том=2|старонак=480}}.</ref>. [[Плод]] — [[шматарэшак]]. {| align=center |- bgcolor=#BACC99 align=center valign=top ||[[Выява:RanunculusAcris.jpg|125px|center]]<p style="font-size: 85%">Агульны выгляд ||[[Выява:Ranunculus acris1.jpg|232px|center]]<p style="font-size: 85%">Кветка ||[[Выява:Ranunculus acris Fruchtstand.jpg|145px|center]]<p style="font-size: 85%"> Плод |} == Арэал == Распаўсюджаны ў Беларусі, Украіне, еўрапейскай частцы Расіі, на Каўказе, у Сібіры, на Далёкім Усходзе. У Беларусі сустракаецца паўсюдна<ref name="ЛР"/>. == Таксанамія == {{Табліца12222 |a=аддзел '''[[Кветкавыя|Кветкавыя, ці Пакрытанасенныя]]''' |b1=парадак '''[[Казяльцовакветныя]]''' |b2=яшчэ 44 парадка кветкавых раслін <br />(па [[Сістэма APG II|Сістэме APG II]]) |c1=яшчэ 9 сямействаў (па [[Сістэма APG II|Сістэме APG II]]), у тым ліку [[Макавыя]] |c2=сямейства '''[[Казяльцовыя]]''' |d1=род '''[[Казялец]]''' |d2=яшчэ каля 50 родаў |e1=яшчэ каля 400 відаў |e2=<span style{{eq}}"background-color:yellow; font-size:150%">від '''[[Казялец&nbsp;едкі]]''' |color=darkgreen |bgcolor=lightblue }} == Хімічны склад == Расліна змяшчае лятучае едкае рэчыва з рэзкім пахам — [[протаанеманін]] ([[анеманол]]) тыпу [[камфара|камфары]], што раздражняе слізістыя абалонкі [[вока]], [[нос]]а, [[гартань|гартані]] і ўнутраных органаў, каратыноід флаваксантын, [[сапапін]]ы, [[алкалоід]]ы, [[Аскарбінавая кіслата|аскарбінавую кіслату]], сардэчныя [[гліказіды]] і [[Флаваноіды|флавонавыя злучэнні]]. Вельмі ядавіты. На скуры чалавека трава казяльца выклікае пачырваненне, сверб, бурбалкі і пухліны<ref>Верещагин В. И., Соболевская К. А., Якубова К. И. Полезные растения Западной Сибири. М. —Л., 1959</ref>. == Ужыванне == [[Меданос]]. Ужываецца ў [[народная медыцына|народнай медыцыне]] для лячэння [[апёк]]аў, [[Рана|ран]], пры [[фурункул]]ах, а таксама пры [[рэўматызм]]е, [[Галаўны боль|галаўных болях]], [[сухоты|сухотах]], захворваннях печані. Маззю з кветак са свіным тлушчам шаруюцца пры прастудзе. Водным адварам расліны паліваюць рэчы ад блашчыц і прусаў<ref name="ЛР"/>. Сок лісця казяльца едкага праяўляе актыўнасць у дачыненні да дызентэрыйных мікроба Зонне<ref>Гавриленко А. В. Антимикробное действие лекарственных растений в Прикарпатье. В кн.: Фитонциды. Киев, 1967</ref>. Свежая трава выкарыстоўваецца ў гамеапатыі пры скурных захворваннях, падагры, неўралгіях, пры скурных сухотах<ref>Павлов Н. В. Растительное сырьё Казахстана. М., 1947</ref>. Махрыстая форма (сорт ''Flore pleno'') з буйнымі ярка-жоўтымі кветкамі вырошчваецца як дэкаратыўная садовая расліна. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://flower.onego.ru/lukov/ranuncul.html ''Казялец едкі''] ў [http://flower.onego.ru/ Энцыклапедыі дэкаратыўных садовых раслін] {{V|02|08|2011}} * [http://www.ecosystema.ru/08nature/flowers/111.htm ''Казялец едкі'' на сайце Экасістэма] {{V|02|08|2011}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Казялец]] [[Катэгорыя:Расліны лугоў]] [[Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны]] [[Катэгорыя:Лекавыя расліны]] [[Катэгорыя:Ядавітыя расліны]] [[Катэгорыя:Флора Еўразіі]] tpgp9h4y9v5qsirkbxz3n7gzwqodcu6 5150695 5150693 2026-06-04T17:37:03Z JerzyKundrat 174 5150695 wikitext text/x-wiki {{Таксон | name = | regnum = Расліны | parent = Ranunculus subgen | rang = Від | latin = Ranunculus acris | author = [[L.]], 1753 | syn = | typus = | children name = | children = | range map = | range map caption = | range map width = | range legend = | iucnstatus = | wikispecies = Ranunculus acris }} '''Казялец е́дкі'''<ref name="Киселевский">{{Крыніцы/Латино-русско-белорусский ботанический словарь|108}}</ref>, '''курыная слепата''', '''кураслеп''' (''Ranúnculus ácris'') — расліна, адзін з [[Біялагічны від|відаў]] [[род]]у [[Казялец]] сямейства {{bt-bellat|Казяльцовыя|Ranunculaceae}}. == Назва == Казялец едкі, гладышнік, курачча слепата, ладышнік<ref>[[Міхал Адольфавіч Федароўскі|Federowski M.]] Lud Bialoruski na Rusi litewskiej. Krakow, I, 1897</ref>, казлы, казялкі<ref>{{нп3|Мікалай Іванавіч Аненкаў|Анненков Н.|ru|Анненков, Николай Иванович}} [[:s:ru:Ботанический словарь (Анненков)/Ranunculus acris/ДО|Ботанический словарь]], Спб, 1878</ref><ref>[[Аляксандр Аляксандравіч Антонаў|Антонов А. А.]] О врачебных растениях, дикорастущих в Витебской губернии и употребляемых населением ее в домашней народной медицине. Витебск, 1888</ref>, зараза, казелец<ref name="Верас">{{Крыніцы/Беларуска-польска-расейска-лацінскі ботанічны слоўнік}}</ref>, казялец лугавы<ref>[[Іосіф Георгіевіч Васількоў|Васількоў І. Г.]] Матэрыялы да флоры Горацкага раёна. Праца навуковага таварыства па вывучэнню Беларусі, т. III. Горы-Горкі, 1927</ref><ref>[[Канстанцін Аляксандравіч Чалоўскі|Чоловский К.]] Опыт описания Могилевской губернии. По программе и под редакцией А. С. Дембовецкого, кн. I. Могілев.</ref>, казлы, курыная сляпата<ref>[[Мікалай Васілевіч Шатэрнік|Шатэрнік М. В.]] Краёвы слоўнік Чэрвеньшчыны. Мінск, 1929</ref>, казялец<ref>[[Уладзімір Мікалаевіч Дабравольскі|Добровольский В. Н.]] Смоленский областной словарь. Смоленск, 1914</ref>. == Апісанне == [[Выява:Illustration Ranunculus acris0 clean.jpg|thumb|left|Казялец едкі. {{Бат.іл.|3}}]] Казялец едкі — [[шматгадовыя расліны|шматгадовая]] [[трава|травяністая расліна]], дасягае ў вышыню 30-100 см<ref name="ЛР">Лекарственные растения и и их применение. Изд. 5-5, перераб. и доп. «Наука и техника». Мн., 1974. 592 с. с ил. (АН БССР. Ин-т эксперим. ботаники им. В. Ф. Купревича)</ref>. [[Лісце]] — ніжняе — доўгачаранковае, даўжынёй 5—10 см, пяцівугольныя, пальчатараздзельнае; верхняе — сядзячае, трохраздзельнае з лінейнымі, зубчастымі долямі<ref name="ЛР"/>. [[Кветкі]] — ярка-жоўтага колеру, дасягаюць 2 см у дыяметры, адзіночныя ці сабраны ў [[суквецце]] паўпарасонік. [[Чашалісцік]]аў пяць; [[пялёстак|пялёсткаў]] — пяць; мноства [[тычачка|тычачак]] і [[песцік]]аў. [[Цвіценне|Цвіце]] з мая да восені<ref name="ЛР"/> [[Формула кветкі]]: {{Nobr|<math>\ast K_{5}\; C_{5}\; A_{\infty}\; G_{\infty}</math>}}<ref name="Экафлора">{{кніга|загаловак=Экафлора Украіны|арыгінал=Екофлора України (укр.)|адказны=Відпов. редактор Я.П. Дідух|месца=Київ|выдавецтва=Фітосоціоцентр|год=2004|том=2|старонак=480}}.</ref>. [[Плод]] — [[шматарэшак]]. {| align=center |- bgcolor=#BACC99 align=center valign=top ||[[Выява:RanunculusAcris.jpg|125px|center]]<p style="font-size: 85%">Агульны выгляд ||[[Выява:Ranunculus acris1.jpg|232px|center]]<p style="font-size: 85%">Кветка ||[[Выява:Ranunculus acris Fruchtstand.jpg|145px|center]]<p style="font-size: 85%"> Плод |} == Арэал == Распаўсюджаны ў Беларусі, Украіне, еўрапейскай частцы Расіі, на Каўказе, у Сібіры, на Далёкім Усходзе. У Беларусі сустракаецца паўсюдна<ref name="ЛР"/>. == Таксанамія == {{Табліца12222 |a=аддзел '''[[Кветкавыя|Кветкавыя, ці Пакрытанасенныя]]''' |b1=парадак '''[[Казяльцовакветныя]]''' |b2=яшчэ 44 парадка кветкавых раслін <br />(па [[Сістэма APG II|Сістэме APG II]]) |c1=яшчэ 9 сямействаў (па [[Сістэма APG II|Сістэме APG II]]), у тым ліку [[Макавыя]] |c2=сямейства '''[[Казяльцовыя]]''' |d1=род '''[[Казялец]]''' |d2=яшчэ каля 50 родаў |e1=яшчэ каля 400 відаў |e2=<span style{{eq}}"background-color:yellow; font-size:150%">від '''[[Казялец&nbsp;едкі]]''' |color=darkgreen |bgcolor=lightblue }} == Хімічны склад == Расліна змяшчае лятучае едкае рэчыва з рэзкім пахам — [[протаанеманін]] ([[анеманол]]) тыпу [[камфара|камфары]], што раздражняе слізістыя абалонкі [[вока]], [[нос]]а, [[гартань|гартані]] і ўнутраных органаў, каратыноід флаваксантын, [[сапапін]]ы, [[алкалоід]]ы, [[Аскарбінавая кіслата|аскарбінавую кіслату]], сардэчныя [[гліказіды]] і [[Флаваноіды|флавонавыя злучэнні]]. Вельмі ядавіты. На скуры чалавека трава казяльца выклікае пачырваненне, сверб, бурбалкі і пухліны<ref>Верещагин В. И., Соболевская К. А., Якубова К. И. Полезные растения Западной Сибири. М. —Л., 1959</ref>. == Ужыванне == [[Меданос]]. Ужываецца ў [[народная медыцына|народнай медыцыне]] для лячэння [[апёк]]аў, [[Рана|ран]], пры [[фурункул]]ах, а таксама пры [[рэўматызм]]е, [[Галаўны боль|галаўных болях]], [[сухоты|сухотах]], захворваннях печані. Маззю з кветак са свіным тлушчам шаруюцца пры прастудзе. Водным адварам расліны паліваюць рэчы ад блашчыц і прусаў<ref name="ЛР"/>. Сок лісця казяльца едкага праяўляе актыўнасць у дачыненні да дызентэрыйных мікроба Зонне<ref>Гавриленко А. В. Антимикробное действие лекарственных растений в Прикарпатье. В кн.: Фитонциды. Киев, 1967</ref>. Свежая трава выкарыстоўваецца ў гамеапатыі пры скурных захворваннях, падагры, неўралгіях, пры скурных сухотах<ref>Павлов Н. В. Растительное сырьё Казахстана. М., 1947</ref>. Махрыстая форма (сорт ''Flore pleno'') з буйнымі ярка-жоўтымі кветкамі вырошчваецца як дэкаратыўная садовая расліна. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://flower.onego.ru/lukov/ranuncul.html ''Казялец едкі''] ў [http://flower.onego.ru/ Энцыклапедыі дэкаратыўных садовых раслін] {{V|02|08|2011}} * [http://www.ecosystema.ru/08nature/flowers/111.htm ''Казялец едкі'' на сайце Экасістэма] {{V|02|08|2011}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Казялец]] [[Катэгорыя:Расліны лугоў]] [[Катэгорыя:Травы]] [[Катэгорыя:Лекавыя расліны]] [[Катэгорыя:Ядавітыя расліны]] [[Катэгорыя:Флора Еўразіі]] [[Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе]] 4xtv0yntmf4d55sfh6lacfy11pkifbx 10 90130 5150862 5036741 2026-06-05T09:24:20Z Culamar 102133 5150862 wikitext text/x-wiki {| align="center" style="font-size:small;" |- |<div style="{{border-radius|1em}} {{box-shadow|0.1em|0.1em|0.5em|rgba(0,0,0,0.75)}}; color:{{{textcolor|#000000; color: var(--color-emphasized, #000000)}}};background-color: rgb(236,193,111,0.3); border: 1px solid #777777; padding: 5px;"> {| |colspan="2" align=center|Спаборніцтва па колькасці артыкулаў паміж '''[[Беларуская Вікіпедыя|беларускім]]''' і найбліжэйшымі раздзеламі [[Вікіпедыя|Вікіпедыі]] |- |rowspan="5"|[[Файл:Wikipedia Checkuser.svg|100пкс|''Трэба яшчэ больш працаваць!!!'']] | {{Meter | value = {{NUMBEROF|ARTICLES|cy}} | displayvalue = [[Выява:Flag of Wales.svg|20пкс]]&nbsp;'''{{colored link| {{#ifexpr: {{NUMBEROF|ARTICLES|cy}} < {{#expr: ((295000-250000)/2+250000)}} | black | white }} |Валійская Вікіпедыя}} {{color| {{#ifexpr: {{NUMBEROF|ARTICLES|cy}} < {{#expr: ((295000-250000)/2+250000)}} | black | white }} |— {{NUMBEROF|ARTICLES|cy|N}} }}''' | min = 250000 | max = 290000 | width = 800 | fillcolor = {{#ifexpr: {{NUMBEROF|ARTICLES|cy}} > {{NUMBEROF|ARTICLES|simple}} | {{#ifexpr: {{NUMBEROF|ARTICLES|cy}} > {{NUMBEROF|ARTICLES|uz}} | #CD5C5C | #D192DD }} | #CD5C5C }} | goaltext = '''Больш на {{#expr: {{NUMBEROF|ARTICLES|cy}} - 290000}} артыкулаў''', трэба змяніць масштаб! }} |- | {{Meter | value = {{NUMBEROF|ARTICLES|simple}} | displayvalue = [[Выява:English language.svg|20пкс]]&nbsp;'''{{colored link| {{#ifexpr: {{NUMBEROF|ARTICLES|simple}} < {{#expr: ((290000-250000)/2+250000)}} | black | white }} |Вікіпедыя на спрошчанай англійскай мове}} {{color| {{#ifexpr: {{NUMBEROF|ARTICLES|simple}} < {{#expr: ((290000-250000)/2+250000)}} | black | white }} |— {{NUMBEROF|ARTICLES|simple|N}} }}''' | min = 250000 | max = 290000 | width = 800 | fillcolor = {{#ifexpr: {{NUMBEROF|ARTICLES|simple}} > {{NUMBEROF|ARTICLES|el}} | {{#ifexpr: {{NUMBEROF|ARTICLES|simple}} > {{NUMBEROF|ARTICLES|cy}} | #CD5C5C | #D192DD }} | #CD5C5C }} | goaltext = '''Больш на {{#expr: {{NUMBEROF|ARTICLES|simple}} - 290000}} артыкулаў''', трэба змяніць масштаб! }} |- | {{Meter | value = {{NUMBEROF|ARTICLES|el}} | displayvalue = [[Выява:Flag of Greece.svg|20пкс]]&nbsp;'''{{colored link| {{#ifexpr: {{NUMBEROF|ARTICLES|el}} < {{#expr: ((290000-250000)/2+250000)}} | black | white }} |Грэчаская Вікіпедыя}} {{color| {{#ifexpr: {{NUMBEROF|ARTICLES|el}} < {{#expr: ((290000-250000)/2+250000)}} | black | white }} |— {{NUMBEROF|ARTICLES|el|N}} }}''' | min = 250000 | max = 290000 | width = 800 | fillcolor = {{#ifexpr: {{NUMBEROF|ARTICLES|el}} > {{NUMBEROF|ARTICLES|be}} | {{#ifexpr: {{NUMBEROF|ARTICLES|el}} > {{NUMBEROF|ARTICLES|simple}} | #CD5C5C | #D192DD }} | #CD5C5C }} | goaltext = '''Больш на {{#expr: {{NUMBEROF|ARTICLES|el}} - 290000}} артыкулаў''', трэба змяніць масштаб! }} |- | {{Meter | value = {{NUMBEROF|ARTICLES|be}} | displayvalue = [[Выява:Flag of Belarus (1918, 1991–1995) 2.svg|{{{1|22px}}}|border|Сцяг Беларусі (1991-1995)]]&nbsp;'''{{colored link| {{#ifexpr: {{NUMBEROF|ARTICLES|be}} < {{#expr: ((290000-250000)/2+250000)}} | black | white }} |Беларуская Вікіпедыя|Мы}} на <u>{{colored link| {{#ifexpr: {{NUMBEROF|ARTICLES|be}} < {{#expr: ((290000-250000)/2+250000)}} | black | white }} |Вікіпедыя:Спіс Вікіпедый|{{NUMBEROF|POS|be}}-м месцы!}}</u> {{color| {{#ifexpr: {{NUMBEROF|ARTICLES|be}} < {{#expr: ((290000-250000)/2+250000)}} | black | white }} |— {{NUMBEROF|ARTICLES|be|N}} }}''' | min = 250000 | max = 290000 | width = 800 | fillcolor = {{#ifexpr: {{NUMBEROF|ARTICLES|be}} > {{NUMBEROF|ARTICLES|et}} | {{#ifexpr: {{NUMBEROF|ARTICLES|be}} > {{NUMBEROF|ARTICLES|el}} | #CD5C5C | #D192DD }} | #CD5C5C }} | goaltext = '''Больш на {{#expr: {{NUMBEROF|ARTICLES|be}} - 290000}} артыкулаў''', трэба змяніць масштаб! }} |- | {{Meter | value = {{NUMBEROF|ARTICLES|et}} | displayvalue = [[Выява:Flag of Estonia.svg|20пкс]]&nbsp;'''{{colored link| {{#ifexpr: {{NUMBEROF|ARTICLES|et}} < {{#expr: ((290000-250000)/2+250000)}} | black | white }} |Эстонская Вікіпедыя}} {{color| {{#ifexpr: {{NUMBEROF|ARTICLES|et}} < {{#expr: ((290000-250000)/2+250000)}} | black | white }} |— {{NUMBEROF|ARTICLES|et|N}} }}''' | min = 250000 | max = 290000 | width = 800 | fillcolor = {{#ifexpr: {{NUMBEROF|ARTICLES|et}} > {{NUMBEROF|ARTICLES|sk}} | {{#ifexpr: {{NUMBEROF|ARTICLES|et}} > {{NUMBEROF|ARTICLES|be}} | #CD5C5C | #D192DD }} | #CD5C5C }} | goaltext = '''Больш на {{#expr: {{NUMBEROF|ARTICLES|et}} - 290000}} артыкулаў''', трэба змяніць масштаб! }} |- |colspan="2" align=center|{{#ifexpr: {{NUMBEROF|ARTICLES|el}} > {{NUMBEROF|ARTICLES|be}}|Да [[Грэчаская Вікіпедыя|'''Грэчаскай Вікіпедыі''']] засталося '''{{formatnum:{{#expr: {{NUMBEROF|ARTICLES|el}} - {{NUMBEROF|ARTICLES|be}}}}}}''' артыкул{{plural:{{#expr: {{NUMBEROF|ARTICLES|el}} - {{NUMBEROF|ARTICLES|be}}}}||ы|аў}}}} {{#ifexpr: {{NUMBEROF|ARTICLES|el}} < {{NUMBEROF|ARTICLES|be}}|<span style="color:red;">'''Мы перагналі Грэчаскаю Вікіпедыю'''</span> на '''{{formatnum:{{#expr: {{NUMBEROF|ARTICLES|be}} - {{NUMBEROF|ARTICLES|el}}}}}}''' артыкул{{plural:{{#expr: {{NUMBEROF|ARTICLES|be}} - {{NUMBEROF|ARTICLES|el}}}}||ы|аў}}}}. Гэта '''{{#expr: ({{#expr: {{NUMBEROF|ARTICLES|el}} - {{NUMBEROF|ARTICLES|be}}}} / {{NUMBEROF|ARTICLES|be}} * 100) round 2}}'''% ад агульнай колькасці артыкулаў Беларускай Вікіпедыі. |}</div> |}<noinclude> {| cellspacing="8" cellpadding="0" class="hintergrundfarbe1 rahmenfarbe1" style="width: 100%; font-size: 95%; border-bottom-style: solid; border-bottom-width:1px; margin-bottom: 1em; position:relative;" | style="width: 30px" | [[Файл:Current event marker.svg|30x30px]] | '''У шаблоне змяшчаецца інфармацыя пра бягучыя падзеі.''' Пры змене суадносін звесткі будуць хутка змяняцца або дапаўняцца. |}<noinclude> {{Дакументацыя}} [[Катэгорыя:Шаблоны:Вікімедыя]] </noinclude> hrfemasobq9xzp3dku96mn4webosma1 0 95562 5150779 4825524 2026-06-05T04:51:30Z StarDeg 16311 5150779 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст | Імя = Ален Рэнэ | Арыгінал імя = Alain Resnais | Фота = AlainResnais-1962-Venise.jpg | Подпіс = | Прафесія = кінарэжысёр, сцэнарыст | Гады актыўнасці = 1942— | Кірунак = [[Французская новая хваля]] }} '''Ален Рэнэ''' ({{lang-fr|Alain Resnais}}, нар. [[3 чэрвеня]] [[1922]] г., Ван, Францыя) — французскі [[рэжысёр]], сцэнарыст, рэжысёр мантажу, памочнік рэжысёра, [[прадзюсар]] і [[акцёр]]. Яго раннія рэжысёрскія працы адносяць да французскай «новай хвалі». Нягледзячы на працяглую і прадуктыўную кар'еру, міжнароднае прызнанне атрымаў за тры раннія фільмы: «Ноч і туман» (1955), «[[Хірасіма, любоў мая]]» (1959), «У мінулым годзе ў Марыенбадзе» (1961). Двойчы удастоены прыза Жана Віго: у 1954 і 1956 годзе. == Фільмаграфія == * «[[Ставіскі (фільм)|Ставіскі]]» == Зноскі == {{reflist}} == Спасылкі == * [http://www.imdb.com/name/nm0720297 Ален Рэнэ на сайце IMDB] {{Бібліяінфармацыя}} {{Прэмія «Сезар» за найлепшую рэжысуру}} {{Прэмія «Сярэбраны леў» за найлепшую рэжысуру}} {{DEFAULTSORT:Рэнэ Ален}} [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Сярэбраны мядзведзь»]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Сезар»]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BAFTA]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты Канскага кінафестывалю]] [[Катэгорыя:Кінарэжысёры Францыі]] [[Катэгорыя:Сцэнарысты Францыі]] t8cuqg2j5tur40rwa8lm1hajogz1glp 5150780 5150779 2026-06-05T04:52:10Z StarDeg 16311 5150780 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст | Імя = Ален Рэнэ | Арыгінал імя = Alain Resnais | Фота = AlainResnais-1962-Venise.jpg | Подпіс = | Прафесія = кінарэжысёр, сцэнарыст | Гады актыўнасці = 1942— | Кірунак = [[Французская новая хваля]] }} '''Ален Рэнэ''' ({{lang-fr|Alain Resnais}}, нар. [[3 чэрвеня]] [[1922]] г., Ван, Францыя) — французскі [[рэжысёр]], сцэнарыст, рэжысёр мантажу, памочнік рэжысёра, [[Кінапрадзюсар|прадзюсар]] і [[акцёр]]. Яго раннія рэжысёрскія працы адносяць да французскай «новай хвалі». Нягледзячы на працяглую і прадуктыўную кар’еру, міжнароднае прызнанне атрымаў за тры раннія фільмы: «Ноч і туман» (1955), «[[Хірасіма, любоў мая]]» (1959), «У мінулым годзе ў Марыенбадзе» (1961). Двойчы удастоены прыза Жана Віго: у 1954 і 1956 годзе. == Фільмаграфія == * «[[Ставіскі (фільм)|Ставіскі]]» == Зноскі == {{reflist}} == Спасылкі == * [http://www.imdb.com/name/nm0720297 Ален Рэнэ на сайце IMDB] {{Бібліяінфармацыя}} {{Прэмія «Сезар» за найлепшую рэжысуру}} {{Прэмія «Сярэбраны леў» за найлепшую рэжысуру}} {{DEFAULTSORT:Рэнэ Ален}} [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Сярэбраны мядзведзь»]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Сезар»]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BAFTA]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты Канскага кінафестывалю]] [[Катэгорыя:Кінарэжысёры Францыі]] [[Катэгорыя:Сцэнарысты Францыі]] j1il37psigs31gwf8cjq4g7eypfxl1c 0 102643 5150767 5020610 2026-06-04T23:45:17Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5150767 wikitext text/x-wiki {{Замак |Беларуская назва = Шэнансо |Арыгінальная назва = Chenonceau |Выява = Chateau_de_Chenonceau_2008E.jpg |Подпіс выявы = Від на замак з ракі [[Шэр (рака)|Шэр]] |Шырыня выявы = 300 |Сучасны статус = |Краіна = Францыя |Назва месцазнаходжання = Дэпартамент |Месцазнаходжанне = [[Эндр і Луара]] |lat_dir = N|lat_deg = 47|lat_min = 19|lat_sec = 29 |lon_dir = E|lon_deg = 1|lon_min = 4|lon_sec = 13 |region = FR |CoordScale = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Пачатак будаўніцтва = [[XV стагоддзе]] |Заканчэнне будаўніцтва = |Стан = [[гістарычны помнік, Францыя|гістарычны помнік]] ([[1840]]) |Сайт = http://www.chenonceau.com/ |Commons = Château de Chenonceau }} '''Замак Шэнансо''' ({{lang-fr|Château de Chenonceau}}) — замак, размешчаны каля невялікай аднайменнай вёскі Шэнансо ў французскім дэпартаменце [[Эндр і Луара]]. Уваходзіць у лік замкаў, звычайна званых замкамі Луары. Мае «народную» назву - «жаночы замак». Адзін з найбольш любімых, вядомых і наведвальных замкаў Францыі. З'яўляецца прыватнай уласнасцю, але адкрыты для наведвання. == Гл. таксама == {{Сусветная спадчына|933}} * [[Замкі Луары]] * [[Замкі Францыі]] == Спасылкі == * [http://www.chenonceau.com/ Афіцыйны сайт — Chenonceau] {{ref-fr}},{{ref-en}},{{ref-es}} * [http://guide.travel.ru/luara/shenonso.html Замак Шэнансо на сайце «Замкі Луары»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120405202711/http://guide.travel.ru/luara/shenonso.html |date=5 красавіка 2012 }} * [http://www.castle-france.ru/chenonso/chenonso1.htm Замак Шэнансо на сайце «Замкі Францыі»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090323214104/http://www.castle-france.ru/chenonso/chenonso1.htm |date=23 сакавіка 2009 }} * {{commonscat-inline|Château de Chenonceau|Замак Шэнансо}} {{бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Шэнансо}} [[Катэгорыя:Шато]] [[Катэгорыя:Замкі Луары]] [[Катэгорыя:Замкі рэгіёна Цэнтр]] [[Катэгорыя:Музеі Францыі]] gy7cmq1i0dqinaix7hxs7s3hq6tdzb0 0 106445 5150678 4751996 2026-06-04T16:20:07Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5150678 wikitext text/x-wiki {{Таксон | name = Журавіны | image file = VacciniumOxycoccos.jpg | image title = Журавіны звычайная (Vaccinium oxycoccos) | image descr = [[#oxycoccos|Журавіны звычайныя (''Vaccinium oxycoccos'')]] з пладамі на балоце ў атачэнні [[імхі|моху]] ''[[Sphagnum rubellum]]''. [[Ніжняя Саксонія]], [[Германія]]. | regnum = Расліны | parent = Vaccinium | ref = | comment = | rang = Падрод | latin = ''Vaccinium'' subgen. {{btname|Oxycoccus|([[Hill]]) [[A.Gray]] (1848)}} | author = | syn = ''Vaccinium'' sect. {{btname|Oxycoccus|([[Hill]]) [[W.D.J.Koch]] (1837)}} | typus = | children name = Віды | children = * {{bt-latbel|s=0|[[#erythrocarpum|Vaccinium erythrocarpum]]|}} * {{bt-latbel|s=0|[[#macrocarpon|Vaccinium macrocarpon]]|}} * {{bt-latbel|s=0|[[#microcarpum|Vaccinium microcarpum]]|}} * {{bt-latbel|s=0|[[Vaccinium oxycoccos]]|txt={{тып}}<ref>[http://botany.si.edu/ing/INGsearch.cfm?searchword=Oxycoccus ''Oxycoccus'' у базе даных Index Nominum Genericorum (ING)]{{ref-en}} {{V|27|5|2009}}</ref>|Журавіны звычайная}}</div> | range map = Cranberrymap.jpg | range map caption = | range legend = {{легенда2|#b40b5c| — [[Vaccinium oxycoccos|журавіны звычайныя]]}} {{легенда2|#ee8216| — [[#microcarpum|microcarpum]]}} {{легенда2|#13e515| — [[#macrocarpon|macrocarpon]]}} | iucnstatus = | iucn = | wikispecies = Vaccinium sect. Oxycoccus | commons = Category:Cranberries | ictv = | itis = 23571<!--Спасылка на род Vaccinium--> | ncbi = 13749<!--Спасылка на род Vaccinium--> | eol = | grin = | ipni = }} '''Жураві́ны'''<ref name="Киселевский">{{Крыніцы/Латино-русско-белорусский ботанический словарь|92}}</ref><ref name=pr>Напісанне '''Журавіны''' ў адпаведнасці з БЭ ў 18 тамах., Т.6. Мн., 1998, С.450</ref> (''Oxycóccus'') — [[таксон]] сямейства [[Верасовыя]], які аб’ядноўвае [[вечназялёныя расліны|вечназялёныя]] [[кусцік]]і, якія сцелюцца пры росце і растуць на балотах у [[Паўночнае паўшар’е|Паўночным паўшар’і]]. Таксон ''Oxycoccus'' разумеецца ў розных крыніцах па-рознаму: і як самастойны род {{btname|Oxycoccus|[[Hill]] (1756)}} (у рускакамоўнай літаратуры такі погляд распаўсюджаны да цяперашняга часу<ref name="ИОРЛО">{{кніга|загаловак=Иллюстрированный определитель растений Ленинградской области|адказны=Под ред. А. Л. Буданцева и [[Генадзь Паўлавіч Якаўлеў|Г. П. Яковлева]]|месца=М.|выдавецтва=Товарищество научных изданий КМК|год=2006|старонкі=178, 180—181|старонак=799|isbn=5-87317-260-9|тыраж=700}}</ref>), і як [[падрод]] роду [[Вакцыніум]] — ''Vaccinium'' subgen. {{btname|Oxycoccus|([[Hill]]) [[A.Gray]] (1848)}}<ref>{{кніга|аўтар=Thomas Gaskell Tutin, V. H. Heywood, N. A. Burges, D. H. Valentine, Stuart Max Walters, D. A. Webb.|загаловак=Flora Europaea|спасылка=http://books.google.ru/books?id=DnvFjXCBuMcC#search_anchor|выдавецтва=Cambridge University Press|год=1972|том=3|старонак=399|isbn=052108489X}} ISBN 978-0-521-08489-5{{ref-en}} Магчымы онлайн-пошук фразы «Vaccinium subgen. Oxycoccus» {{V|27|5|2009}}</ref>, — і як [[Рангі біялагічных таксонаў паміж родам і відам|секцыя]] таго ж роду — ''Vaccinium'' sect. {{btname|Oxycoccus|([[Hill]]) [[W.D.J.Koch]] (1837)}}<ref>{{GRIN|genus|18661|title=Vaccinium sect. Oxycoccus}}{{ref-en}} {{V|27|5|2009}}</ref>. == Этымалогія == [[Лацінская мова|Лацінскае]] слова ''oxycoccos'' паходзіць ад {{lang-el|ὀξύς}} («кіслы») і {{lang-el|κόκκος}} («ягада»), па смаку пладоў. Першыя еўрапейскія пасяленцы ў Паўночнай Амерыцы<!--(ці дзе?)--> называлі журавіны «Craneberry» (літар. ягада-журавель), бо раскрытыя кветкі на сцеблах нагадвалі ім шыю і галаву жураўля. У XVII стагоддзі Новай Англіі журавіны часам называлі «Bearberries» (літ. «мядзведжая ягада»), бо людзі часта бачылі, як мядзведзі елі яе. Не варта блытаць словы «oxycoccos» (відавы эпітэт віду [[#oxycoccos|''Vaccinium oxycoccos'']]) і «Oxycoccus» (назва падроду і секцыі). Беларуская назва блізкая да англійскай {{lang-en|cranberry}} ({{lang-en|cran}} — журавель) і нямецкай дыялектнай {{lang-de|kronsbeere, kranzbeere}} ({{lang-de|Kranich}} — журавель)<ref>Этымалагічны слоўнік беларускай мовы. Мінск, 1978. Т. 3</ref>. [[Фёдар Міхайлавіч Янкоўскі|Ф. Янкоўскі]] тлумачыць ''журавіны'' як ягады на імшыстых балотах, дзе вадзіліся журавы<ref>Янкоўскі Ф. Беларуская мова. Мінск, [[Вышэйшая школа (выдавецтва)|Вышэйшая школа]], 1978. С. 230—231</ref>. Слова ''журавіны'' ў такім самым значэнні сустракаецца і ў дыялектах рускай мовы<ref>{{кніга|аўтар=[[Макс Фасмер|Фасмер М.]]|загаловак=Этимологический словарь русского языка: В 4-х т.: Пер. с нем.|арыгінал=Russisches etymologisches Wörterbuch |адказны = Перевод и дополнения О. Н. Трубачёва |месца={{М.}}|выдавецтва=Астрель — [[АСТ, издательство|АСТ]]|год=2004|том=2|старонак=671|выданне=4-е изд., стереотип|isbn=5170172311}}</ref><ref>[[Аляксандр Брукнер|Брукнер]], 666</ref>. Слова мае паўночна-славянскі характар. Паморскае значэнне ''žuravina'' 'шчаўе' указвае на разуменне слова ў сувязі са смакам і са словам ''žur'' 'жур' і 'шчаўе'. Параўнальна яшчэ {{lang-cz|žiravina}} — 'едкі матэрыял'<ref>Супрун, Булетин за съпост. изследване… 1976, 5, 78—79</ref>. == Біялагічнае апісанне == {{Біяфота|Vaccinium oxycoccos Ypey28.jpg|left|[[#oxycoccos|Журавіны звычайныя (''Vaccinium oxycoccos'')]]. [[Батанічная ілюстрацыя]] {{Нп3|Адольф Іпей|Адольфа Іпея|en|Adolphus Ypey|leave=1}} з кнігі ''Vervolg op de Afbeeldingen der Artsenij-gewassen met derzelver Nederduitsche en Latijnsche beschrijvingen'', 1813}} {{Біяфота|Vaccinum oxycoccos 120604.jpg|left|Квітнеючыя [[#oxycoccos|Журавіны звычайныя (''Vaccinium oxycoccos'')]]. Горны масіў [[Швабскі Альб]], Германія|color=lightgreen}} Усе віды журавін — вечназялёныя [[хмызнячок|хмызнячкі]], якія сцелюцца, з гнуткімі ніткападобнымі ўкаранённымі [[сцябло|сцебламі]] даўжынёй ад 15 да 75 см<ref name="ИОРЛО"/><ref name="Ур">Дикорастущие плоды и ягоды/Шапиро Д. К., Михайловская В. А., Манциводо Н. И.—2-е изд., перераб. и доп.—Мн.: Ураджай, 1981.—159 с., 16 л. ил.</ref><ref>{{кніга |аўтар=Махлаюк В. П. |частка=Буква К |загаловак=Лекарственные растения в народной медицине |спасылка=http://www.bibliotekar.ru/lekarstvennye/4/18.htm |месца=Саратов |выдавецтва=Приволж. кн. изд-во |год=1993 |старонак=542 |isbn=5-7633-0743-7 }}</ref>. Каранёвая сістэма — стрыжневая. На [[Корань расліны|каранях]] журавін жыве [[грыбы|грыб]], ніткі якога шчыльна злучаюцца з [[клетка]]мі кораня і ўтвараюць [[мікарыза|мікарызу]]. Ніткі грыба прымаюць з [[глеба|глебы]] пажыўныя растворы і перадаюць іх караням. [[Лісце]] доўгае, бліскучае, чарговае, даўжынёй ад 3 да 15 мм<ref name="Ур"/>, шырынёй ад 1 да 6 мм<ref name="ИОРЛО"/><ref name="Ур"/>, яйкападобнае або даўгаватае з кароткім [[хвосцік]]ам. Ліставая пласцінка зверху цёмна-зялёная<ref name="Ур"/>, знізу — попельная (белая ці шэраватая), з уціснутай сярэдняй жылай. На [[зіма|зіму]] не адпадае<ref name="Ур"/>. На ніжняй паверхні ліста знаходзіцца [[воск]]<ref name="Ур"/>, які перашкаджае вадзе заліваць [[вусцеек|вусцейкі]] і які абараняе такім чынам расліну ад парушэння яе нармальных функцый. [[Кветка|Кветкі]] светла-[[пурпур]]ныя або ружовыя<ref name="Ур"/>, правільныя, звернутыя [[песцік]]ам дадолу (паніклыя). На [[Кветаножка|кветаножцы]], якая можа быць дастаткова доўгай (у журавін звычайных яе даўжыня можа быць амаль да 5 см<ref name="ИОРЛО"/>). Долей [[чашачка|чашачак]] чатыры. [[Вяночак]] глыбока-чатырохраздзельны<ref name="Ур"/> (але сустракаюцца кветкі і з пяццю пялёсткамі<ref>{{ВТ-ЭСБЕ|Клюква}} {{V|27|5|2009}}</ref>); [[пялёстак|пялёсткі]] адагнутыя назад. [[Тычынка|Тычачак]] восем<ref name="Ур"/>. [[Песцік]] адзін<ref name="Ур"/>. [[Завязь ніжняя]]. Ва ўмовах [[Еўрапейская частка Расіі|еўрапейскай часткі Расіі]] квітнее ў маі-чэрвені. Працягласць жыцця адной кветкі [[#oxycoccos|журавін звычайных]] — 18 дзён. [[Формула кветкі]]: {{Nobr|[[Выява:Male and female sign.svg|12px]]<math>\mathrm{\ast \; Ca_{(4)}\; Co_{(4)} \; A_{4+4} \; G_{(\overline4)}}</math>}}<ref name="Медбот">{{кніга|аўтар=Сербин А. Г. и др.|загаловак=Медицинская ботаника. Учебник для студентов вузов|месца=Харьков|выдавецтва=Изд-во НФаУ: Золотые страницы|год=2003|старонкі=150|старонак=364|isbn=966-615-125-1}}</ref>. [[Выява:Ягоды клюквы диаметром 16 мм.JPG|thumb|Плады журавін з карэльскага балота. Дыяметр 16,2 мм]] [[Плод]] — цёмна-чырвоная шарападобная, эліпсаідальная ці яйкападобная вельмі кіслая [[ягада]]<ref name="ИОРЛО"/><ref name="Ур"/> з сакавітай мякаццю і шчыльнай лупінкай. Памер ягады, якая вырасла на балоце, дасягае 18 мм<ref name="Ур"/>. Для журавін характэрная [[арнітахарыя]]: плады ядуцца [[птушкі|птушкамі]], якія пераносяць яе насенне на вялікія адлегласці. Штогод адна расліна ўтварае некалькі сотняў ягад<ref name="ШАБ"> {{кніга |аўтар=Шипунов А. Б. |частка=Клюква |загаловак=Биология: Школьная энциклопедия |адказны=Белякова Г. и др |месца=М. |выдавецтва=БРЭ |год=2004 |старонак=990 |isbn=5-85270-213-7 }}</ref>. Квітнее ў маі, ягады спеюць у верасні—кастрычніку і застаюцца на зіму<ref name="Ур"/>. === Распаўсюджанне і экалогія === У прыродзе ўсе віды журавін растуць у сырых месцах: на [[пераходныя балоты|пераходных]] і [[верхавыя балоты|уверсеавых]] [[балота]]х, у [[сфагнум|сфагнавых]] [[іглічныя лясы|іглічных лясах]], часам — па забалочаных берагах азёр<ref name="ИОРЛО"/>. Журавіны вельмі святлалюбныя, але не патрабавальныя да мінеральнага харчавання<ref name="ШАБ"/>. == Класіфікацыя == === Таксанамічнае становішча === У розных крыніцах паказваецца розны ранг таксона ''Oxycoccus'' (Журавіны); звычайна гэты таксон разглядаецца альбо як адзін з двух падродаў [[род]]у [[Ягаднік]] (''Vaccinium'' subgen. ''Oxycoccus''), альбо як адна з больш чым трыццаці секцый гэтага ж роду (''Vaccinium'' sect. ''Oxycoccus''). У рускамоўнай літаратуры таксон ''Oxycoccus'' дагэтуль нярэдка разглядаецца як самастойны род<ref name="ИОРЛО"/>. ==== Таксанамічная схема ==== {{Табліца1222221 |a=аддзел [[Кветкавыя|'''Кветкавыя''', ці '''Пакрытанасенныя''']] (класіфікацыя згодна [[Сістэма APG II|Сістэме APG II]]) |b1=парадак <br />'''[[Верасакветныя]]''' |b2=яшчэ 44 парадкі, <br />з якіх<br /> да верасакветных<br /> найбольш блізкія: <br /> [[Geraniales]], [[Cornales]], [[Crossosomatales]], [[міртакветныя]]. |c1= яшчэ 25 сямействаў, <br /> у тым ліку <br /> [[Actinidiaceae]], [[Balsaminaceae]], [[Першацветныя]], [[Sapotaceae]], [[Theaceae]] <br />і [[эбенавыя]] |c2= сямейства <br />'''[[Верасовыя]]''' |d1= падсямейства '''[[Ягаднік|Vaccinioideae]]''' |d2= іншыя падсямействы |e1=яшчэ больш ста родаў, <br />з якіх у адно падсямейства з [[ягаднік]]ам уваходзяць [[Agapetes]], [[Gaultheria]], [[Zenobia]], [[Cavendishia]], [[Pieris]], [[імшарніца]], [[Chamaedaphne]] |e2=род '''[[Ягаднік]]''' |f1=<span style="color:#20431b">падрод <big>'''Журавіны'''</span> |f2=падрод [[Ягаднік#Падрод Вакцыніум|Вакцыніум]] <br /> (больш 30-ці секцый, <br /> якія яднаюць <br /> каля 450 відаў, <br /> сярод якіхх: <br /> [[брусніцы]], [[буякі]], [[Vaccinium praestans]], [[чарніцы]] і інш.) |g=дзве секцыі,<br />3—4 віды |color=darkgreen |bgcolor=lightgreen }} === Секцыі і віды === {{Біяфота|Canneberge vosges fragment.jpg|ш=150|Кветка [[#oxycoccos|Журавін звычайных (''Vaccinium oxycoccos'')]] буйным планам}} '''Секцыі і віды'''<ref name="GRIN">Паводле сайту GRIN (гл. раздзел [[#Спасылкі|Спасылкі]]).</ref>: * '''''Vaccinium'' sect.''' {{btname|'''Oxycoccus'''|([[Hill]]) [[W.D.J.Koch]] (1837)}} ** {{anchor|macrocarpon}}{{bt-latbel|s=0|'''Vaccinium macrocarpon'''|aut=[[Ait.]] (1789)|Журавіны буйнаплодныя|Журавіны амерыканскія}}. Расліна, якая сцелецца, з [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]]. Гэты від вырошчваюць у камерцыйных мэтах дзеля адносна буйных чырвоных пладоў<ref name="bot">{{кніга|загаловак=Ботаника. Энциклопедия «Все растения мира»: Пер. с [[Англійская мова|англ.]]|арыгінал=Botanica|адказны=ред. Д. Григорьев и др|месца=М.|выдавецтва=Könemann|год=2006 (русское издание)|старонкі=84—85|старонак=1020|isbn=3-8331-1621-8}}</ref> *** {{bt-latbel|s=3|Oxycoccus macrocarpos|aut=([[Aiton]]) [[Pers.]] (1805)}} ** {{anchor|oxycoccos}}{{bt-latbel|s=0|'''Vaccinium oxycoccos'''|aut=[[L.]] (1753)|Журавіны|Журавіны звычайныя}}. [[Еўразія|Еўразійскі]] від. [[Хмызнячкі]], якія сцелюцца, з тонкімі сцебламі, дробнымі, знізу белым лісцем, чатырохраздзельным вяночкам і ядомымі цёмна-чырвонымі ягадамі. Часам расліны гэтага віду ўтвараюць шырокія зараснікі на [[сфагнум|сфагнавых]] і [[торф|тарфяных]] [[балота]]х<ref name="ИОРЛО"/><ref name="жр">[[#Кожевников|''Кожевников Ю. П.'' Семейство вересковые…]] (гл. раздел [[#Літаратура|Літаратура]]).</ref>. Ягады збіраюць для выкарыстання ў перапрацаваным выглядзе. *** {{bt-latbel|s=3|Oxycoccus hagerupii|aut=[[Á.Löve]] & [[D.Löve]] (1961)}} *** {{bt-latbel|s=3|Oxycoccus oxycoccos|aut=([[L.]]) [[MacMill.]] (1892)}} *** {{bt-latbel|s=3|Oxycoccus palustris|aut=[[Pers.]] (1805)|Журавіны балотныя}}<ref name="ЛРКЛ">Назва '''Журавіны балотныя''' згодна з {{ЛРКЛ}}</ref> *** {{bt-latbel|s=3|Oxycoccus quadripetalus (Oxycoccus quadripetala)|aut=[[Gilib.]] (1782)|Журавіны чатырохпялёсткавыя|Журахвіна|Клюква|Журовіны|Жыравіны}}<ref name="Киселевский"/> *** {{bt-latbel|s=3|Vaccinium hagerupii|aut=([[Á.Löve]] & [[D.Löve]]) [[Ahokas]] (1971)}} *** {{bt-latbel|s=3|Vaccinium palustre|aut=[[Salisb.]] (1796)|Журавіны балотныя}} ** {{anchor|microcarpum}}{{bt-latbel|s=0|'''Vaccinium microcarpum'''|aut=([[Turcz.]] [[Абазначэнні, якія выкарыстоўваюцца ў найменнях таксонаў#ex|ex]] [[Rupr.]]) [[Schmalh.]] (1871)|Журавіны дробнаплодныя}}. Еўразійскі від з больш дробнымі, чым у журавін звычайных, лісцем і пладамі<ref name="Губанов">[[#Губанов|''Губанов И. А.'' Определитель высших растений…]] (гл. раздзел [[#Літаратура|Літаратура]]).</ref> Назва {{bt-latbel|s=0|Vaccinium microcarpum|aut=([[Turcz.]] [[Абазначэнні, якія выкарыстоўваюцца ў найменнях таксонаў#ex|ex]] [[Rupr.]]) [[Schmalh.]] (1871)}} ў міжнародных батанічных базах дадзеных нярэдка ўваходзіць у [[сінаніміка|сінаніміку]] віду {{bt-latbel|s=0|Vaccinium oxycoccos|aut=[[L.]] (1753)}}<ref>[http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?315256 ''Vaccinium microcarpum'' на сайце GRIN] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131101054245/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?315256 |date=1 лістапада 2013 }}{{ref-en}} {{V|27|4|2009}}</ref>, але ў рускамоўнай батанічнай літаратуры гэты від да цяперашняга часу (2009) разглядаецца як самастойны<ref name="ИОРЛО"/>. *** {{bt-latbel|s=3|aut=[[Turcz.]] [[Абазначэнні, якія выкарыстоўваюцца ў найменнях таксонаў#ex|ex]] [[Rupr.]] (1845)|Oxycoccus microcarpus|Журавіны дробнаплодныя}}<ref name="Киселевский"/>. У выпадку, калі {{bt-latbel|s=0|Vaccinium microcarpum|aut=([[Turcz.]] [[Абазначэнні, якія выкарыстоўваюцца ў найменнях таксонаў#ex|ex]] [[Rupr.]]) [[Schmalh.]] (1871)}} не разглядаецца як самастойны від, назва {{bt-latbel|s=0|Oxycoccus microcarpus|aut=[[Turcz.]] [[Абазначэнні, якія выкарыстоўваюцца ў найменнях таксонаў#ex|ex]] [[Rupr.]] (1845)}} уваходзіць у [[сінаніміка|сінаніміку]] віду {{bt-latbel|s=0|Vaccinium macrocarpon|aut=[[Ait.]] (1789)}}. * '''''Vaccinium'' sect.''' {{btname|'''Oxycoccoides'''|[[Benth.]] & [[Hook.f.]] (1876)}}. Часам гэты таксон разглядаецца ў [[Ранг (біялогія)|рангу]] падроду роду [[Ягаднік]] — ''Vaccinium'' subgen. {{btname|Oxycoccoides|([[Benth.]] & [[Hook.f.]]) [[Sleumer]] (1936)}}<ref>[http://www.tropicos.org/Name/50253528 ''Vaccinium'' subgen. ''Oxycoccoides'' на сайце Tropicos]{{ref-en}} {{V|27|5|2009}}</ref> — ці нават самастойнага роду {{btname|Oxycoccoides|([[Benth.]] & [[Hook.f.]]) [[Nakai]] (1917)}}<ref>[http://www.tropicos.org/name/40035362 ''Oxycoccoides'' на сайце Tropicos]{{ref-en}} {{V|27|5|2009}}</ref>. ** {{anchor|erythrocarpum}}{{bt-latbel|s=0|'''Vaccinium erythrocarpum'''|aut=[[Michx.]] (1803)|}}. Від, распаўсюджаны ў гарах на паўднёвым усходзе [[ЗША]] (штаты [[Вірджынія]], [[Паўночная Караліна]], [[Тэнэсі]]), а таксама ва [[Усходняя Азія|Усходняй Азіі]]. Англійскія назвы расліны — ''southern mountain cranberry'' («паўднёвыя горныя журавіны»), ''bearberry'' («мядвежая ягада») і ''arando''. Хмызняк вышынёй да метру з паловай, які расце ў зацененых месцах; ягады цёмна-чырвоныя, празрыстыя, з вельмі прыемным пахам, ядомыя, выкарыстоўваюцца ў сырым і перапрацаваным выглядзе<ref>[http://www.ibiblio.org/pfaf/cgi-bin/arr_html?Vaccinium+erythrocarpum ''Vaccinium erythrocarpum'' на сайте Plants For A Future]{{ref-en}} {{V|18|6|2009}}</ref>. *** {{bt-latbel|s=3|Hugeria erythrocarpa|aut=[[Small]] (1903)}} *** {{bt-latbel|s=3|Schollera erythrocarpa|aut=[[Britton]] (1894)}} *** {{bt-latbel|s=3|Oxycoccus erythrocarpus|aut=[[Pers.]] (1805)}} *** {{bt|Vaccinium erythrocarpum|subsp=erythrocarpum|}} *** {{bt|Vaccinium erythrocarpum|subsp=japonicum|([[Miq.]]) [[Kloet]] (1991)}} **** {{bt-latbel|s=3|Vaccinium japonicum|aut=[[Miq.]] (1863)}} == Хімічны склад пладоў == {{Біяфота|Cranberries.jpg|left|color=lightgreen}} {{Пажыўны склад | прадукт = Плады журавін балотных | ккал= 46 | бялкі= 0,39 | тлушчы= 0,13 | вугляводы = 12,20 | натрый, мг = 2 | калій, мг = 85 | рэтынол, мкг = | аскарбінавая, мг = 13,3 | тыямін, мг= 0,012 | рыбафлафін, мг= 0,020 | ніяцын, мг= 0,101 | пантатэнавая, мг= | фоліевая, мкг = | такаферол, мг= | жалеза, мг= 0,25 | вада= 87,13 | крыніца= [http://ndb.nal.usda.gov/ndb/foods/show/2209 Nutrient data for 09078, Cranberries, raw] /<br /> ''National Nutrient Database for Standard Reference''.<br /> Beltsville Human Nutrition Research Center of the Agricultural Research Service.<br /> Last Modified: 12/07/2012. {{V|2|2|2013}} | заўвага = | справа = 1 }} З практычнага пункту гледжання ў пладах журавін найбольшае значэнне надаецца ўтрыманню [[Вугляводы|цукроў]], [[арганічныя кіслоты|арганічных кіслот]], [[пекцін|пекцінавых рэчываў]] і [[вітаміны|вітамінаў]]. З кіслот у ягадах пераважае [[лімонная кіслата]], таксама прысутнічаюць [[бензойная кіслата|бензойная]], [[хінная кіслата|хінная]], [[урсолавая кіслата|урсолавая]], [[хларагенавая кіслата|хларагенавая]], [[яблычная кіслата|яблычная]], [[алеанолавая кіслата|алеанолавая]], γ-оксі α-кетамасляная, α-кетаглутаравая. У следавых колькасцях — [[шчаўевая кіслата|шчаўевая]] і [[бурштынавая кіслата|бурштынавая]] кіслоты. З цукроў асноўнае месца займаюць [[глюкоза]] і [[фруктоза]], значна менш [[цукроза|цукрозы]]. З групы [[поліцукрыды|поліцукрыдаў]] найбольшае практычнае значэнне маюць [[пектыны]], якія змяшчаюцца ў значнай колькасці ў ягадах журавін. Плады журавін багатыя [[вітамін C|вітамінам C]], у гэтым роўныя [[апельсін]]ам, [[лімон]]ам, [[грэйпфрут]]ам, [[суніцы|суніцам садовым]]. З іншых вітамінаў плады ўтрымліваюць [[вітамін B1|B₁]], [[вітамін B2|B₂]], [[вітамін B5|B₅]], [[вітамін B6|B₆]], [[вітамін PP|PP]]. Журавіны з’яўляюцца каштоўнай крыніцай [[вітамін K1|вітаміна K₁]] ([[філахінон]]), не саступаючы [[Капуста агародная|капусце]] і суніцам. З іншых рэчываў у складзе пладоў адзначаецца [[бетаін]] і біяфлаваноіды: [[антацыяны]], [[лейкаантацыяны]], [[катэхіны]], [[флаванолы]] і [[фенолакіслоты]], а таксама макра- і [[мікраэлементы]]: значная колькасць калію, менш фосфару і кальцыю. Параўнальна шмат [[жалеза]], таксама ёсць [[марганец]], [[малібдэн]], [[медзь]]. Акрамя іх маецца [[ёд]], [[магній]], [[барый]], [[Бор (хімічны элемент)|бор]], [[кобальт]], [[нікель]], [[волава]], [[свінец]], [[серабро]], [[Тытан (хімічны элемент)|тытан]], [[хром]], [[цынк]], [[алюміній]] і іншыя<ref name="Курлович">''Курлович Т. В.'', к. биол. н. [http://www.artsad.ru/ru/content/articles/biochim_characteristic/?artsadru=188d1dddf9641499abf8636459df2834 Биохимическая характеристика брусничных] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090406001914/http://www.artsad.ru/ru/content/articles/biochim_characteristic/?artsadru=188d1dddf9641499abf8636459df2834 |date=6 красавіка 2009 }} {{ref-ru}}</ref>. == Збор і захоўванне == Расце на [[торф|тарфяным]] грунце і імховых [[балота]]х. Разам з журавінамі растуць {{bt-bellat|хвоя|Pinus}}, {{bt-bellat|буякі|Vaccinium uliginosum}}, {{bt-bellat|падвей|Eriophorum}}, {{bt-bellat|Багун (род раслін){{!}}багун|Ledum}}. Збіраюць ягады з надыходам першых {{нп3|замаразкі|замаразкаў|ru|Заморозки}} і да ўтварэння [[снежнае покрыва|снежнага покрыва]], а паўтараюць збор пасля раставання снегу. Збіраюць ягады ўручную або з дапамогай грабеньчыкаў. Пры абодвух спосабах іх трэба збіраць асцярожна, не пашкоджваючы, таму што дэфармаваныя ягады хутка псуюцца. Сабраныя ягады сартуюць і чысцяць ад дамешкаў, асцярожна складаюць у плеценыя кошыкі ўмяшчальнасцю 35-60 кг. Кошыкі не дасыпаюць да краёў на 5 [[см]], ягады прыкрываюць чыстай мешкавінай і перавозяць да месцаў перапрацоўкі. Захоўваюць свежыя ягады пры тэмпературы каля 0[[°C]], пры адсутнасці халоднага памяшкання ягады перасыпаюць у бочкі і заліваюць вадой, якасць ягад пры гэтым амаль не змяняецца. У [[Беларусь|Беларусі]] расце паўсюдна. Плошчы журавіннікаў ва [[Украіна|Украіне]] складаюць каля 30 тыс. [[га]], толькі за апошнія 10 гадоў яна скараціліся на 7 тыс. га ў сувязі з інтэнсіўнай [[меліярацыя]]й [[Заходняе Палессе|Заходняга Палесся]]. Захаванне журавін магчыма толькі пры ўзмацненні аховы захаваных масіваў і стварэнні культурных плантацый. {{Біяфота|Cranberrys beim Ernten.jpeg|left|Збор журавін на прамысловай плантацыі. Штат [[Нью-Джэрсі]], [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]|color=lightgreen}} Першыя спробы стварэння штучных плантацый журавіны балотнай праведзены па ініцыятыве {{нп3|Вітаўтас Феліксавіч Буткус|В. Ф. Буткуса|lt|Vytautas Aleksandras Butkus}} інстытутам батанікі [[АН Літвы]] ([[1966]] г.). Для развядзення журавін выкарыстоўваюць выпрацаваныя [[тарфянік]]і, ствараючы пэўную сістэму водазабеспячэння. Высаджваюць каранёвыя [[парастак|парасткі]] або сцябловыя [[чаранок|чаранкі]]. На штучных плантацыях на трэці год журавіны пладаносяць. Плантацыі даўгавечныя, могуць існаваць да 80 гадоў і даваць ураджай да 4-6 т/га. Сабекошт ягад, вырашчаных на плантацыі, у 8-10 разоў ніжэй за кошт ягад, якія купляюцца ў насельніцтва. Таму вырошчванне журавін з’яўляецца не толькі мэтазгодным і прыбытковым, але і дазваляе вырашыць праблему рэкультывацыі пустэч, а таксама аднаўлення закінутых торфараспрацовак. У канцы [[1970-я|1970-х]] гадоў доследныя ўчасткі па вырошчванні журавіны балотнай былі створаны ў [[Чувашыя|Чувашыі]], у [[Цэнтральны сібірскі батанічны сад|Цэнтральным батанічным садзе]] [[Сібірскае аддзяленне Расійскай акадэміі навук|Сібірскага аддзялення АН Расіі]], {{нп3|Нігуласкі запаведнік|Нігуласкім запаведніку|en|Nigula Nature Reserve}} ([[Эстонія]]), Волжскім лясніцтве [[Ніжагародская вобласць|Ніжагародскай вобласці]], [[Камень-Кашырскі раён|Камень-Кашырскім]] лясгасе [[Валынская вобласць|Валынскай вобласці]], [[Латвія|Латвіі]], {{нп3|Галоўны батанічны сад імя М. В. Цыцына РАН|Галоўным Батанічным садзе АН Расіі|ru|Главный ботанический сад имени Н. В. Цицина РАН}}. Перспектыўны для вырошчвання ва ўмовах [[Палессе|Палесся]] і [[Паўночная Амерыка|паўночнаамерыканскія]] сарты журавіны з буйнымі пладамі, якая вырошчваецца на спецыяльных плантацыях (чэках) з [[19 стагоддзе|XIX стагоддзя]]. Найбуйнейшым вытворцам гэтай ягады з’яўляецца [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]], плантацыі ёсць таксама ў [[Канада|Канадзе]], [[Беларусь|Беларусі]], [[Польшча|Польшчы]], [[Скандынавія|скандынаўскіх]] краінах. У канцы [[2010-я|2010-х]] гадоў Беларусь выйшла на 3-е месца ў свеце па аб’ёмах збору журавінаў і на 4-е месца па [[Экспарт|экспарце]] пасля [[Чылі]], [[Канада|Канады]] і [[ЗША]]<ref name="generation">{{Спасылка | год = 6 студзеня 2011| url = http://budzma.org/projects/pohliad/nasha-strava-2-zhuraviny.html| загаловак = Наша Страва - 2: Журавіны| выдавецтва = «Пакаленне б/у»| дата = 6 студзеня 2011 }}</ref>. == Значэнне і прымяненне == Ягады журавін маюць вялікае гаспадарчае значэнне<ref name="Ур"/>. Яны шырока выкарыстоўваюцца ў харчовай прамысловасці і медыцыне<ref name="Ур"/>. Акрамя таго журавіны з’яўляюцца сезоннай ежай шматлікіх дзікіх жывёл і птушак. Ранняй вясной частуецца журавінамі [[Буры мядзведзь|мядзведзь]], яе ахвотна ядуць [[куніцы]], радзей [[вавёрка звычайная|вавёркі]]. Багатыя ягаднікамі балоты вабяць [[Курапатка белая|белых курапатак]], [[цецярук]]оў, [[глушэц|глушцоў]] і [[Рабчык (від птушак)|рабчыкаў]]<ref name="Ур"/>. Ягады журавін ідуць на прыгатаванне [[журавінавы соус|соуса]], дэсерта [[журавіны ў цукры]], [[Морс, напой|морсаў]], [[сок]]аў, [[квас]]аў, [[экстракт]]аў, [[кісель|кісялёў]], якія ўяўляюць сабой добрыя крыніцы карысных рэчываў і вітамінаў. Узвары і экстракты з журавінаў прыемныя і карысныя пры стоме. Лісце можа ўжывацца як [[гарбата]]. Асаблівасць журавін у тым, што іх ягады могуць захоўвацца ў свежым выглядзе да наступнага ўраджаю ў драўляных бочках, напоўненых вадой<ref>{{cite web |url = http://www.stgetman.narod.ru/klukva.html |title = Полезные свойства клюквы |author = Станислав Гетман. |work = stgetman.narod.ru |publisher = stgetman.narod.ru |access-date = 2011-01-30 |lang = ru |archive-url = https://www.webcitation.org/65BhTKV5P?url=http://www.stgetman.narod.ru/klukva.html |archive-date = 3 лютага 2012 |url-status = live }}</ref>. Ягады выкарыстоўваюцца як [[Цынга|супраццынготны]] сродак, пры прастудных захворваннях, [[рэўматызм]]е, [[ангіна|ангіне]], [[авітаміноз]]ах, а таксама ў харчовай і лікёра-гарэлачнай прамысловасці<ref name="ШАБ" />. У [[народная медыцына|народнай медыцыне]] ягады спажываюць пры зніжанай кіслотнасці [[страўнік]]а. Асаблівасць журавін буйнаплодных, што вырошчваюцца ў велізарных колькасцях у ЗША і Канадзе, складаецца ў тым, што ў яе пладах маюцца паветраныя камеры, таму гэта адна з нямногіх ягад, якія плаваюць на паверхні вады. Гэта робіць збор ягады істотна меней працаёмкім у параўнанні са звычайным ручным зборам: у канцы сезону чэкі з саспелай ягадай запаўняюць вадой і пускаюць спецыяльныя [[камбайн]]ы, якія ўзбіваюць гэту ваду, пры гэтым спелыя ягады адрываюцца. Пасля гэтага зганяюць усе ягады да аднаго краю чэка, дзе яе — чыстую і прамытую — вычэрпваюць для далейшай перапрацоўкі<ref name="Черкасов">{{артыкул|аўтар=Черкасов А. Ф.|загаловак=Основы технологии и агротехники плантационного возделывания клюквы|спасылка=http://chem.kstu.ru/butlerov_comm/2003/1m/data/jchem%26cs/russian/n1/appl1/2vr9/2vr9.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304192437/http://chem.kstu.ru/butlerov_comm/2003/1m/data/jchem%26cs/russian/n1/appl1/2vr9/2vr9.pdf|archive-date=4 сакавіка 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304192437/http://chem.kstu.ru/butlerov_comm/2003/1m/data/jchem%26cs/russian/n1/appl1/2vr9/2vr9.pdf|archivedate=4 сакавіка 2016}} {{V|27|5|2009}}</ref>. == Журавіны ў гісторыі і культуры == {{Біяфота|The Soviet Union 1964 CPA 3132 stamp (Wild Berries. Cranberry or common cranberry (Vaccinium oxycoccos)).jpg|ш=100|border=0|Паштовая марка СССР}} {{Біяфота|CHE Besenbüren COA.svg|ш=110|border=0|Герб [[Безенбюран]]а}} * У [[1964]] годзе ў [[СССР]] была выпушчана [[паштовая марка]] з выявай журавін ([[ЦФА]] № 3132). * Квітнеючая журавіны і [[бяроза]] намаляваныя на [[герб]]е [[Швейцарыя|швейцарскай]] камуны [[Безенбюран]] ([[Ааргау|кантон Ааргау]]) як расліны, тыповыя для гэтай мясцовасці. * З 1980-х гадоў журавінавы сіроп выкарыстоўваецца ў якасці таннага і разам з тым досыць пераканаўчага заменніка крыві ў кінавытворчасці. == Заўвагі == {{reflist}} == Літаратура == * {{ВТ-ЭСБЕ|Клюква}} {{V|27|5|2009}} * {{ІВРСР|частка=1009. ''Oxycoccus palustris'' Pers. (''O. quadripetalus'' Gilib., ''Vaccinium oxycoccos'' L.) — Клюква болотная|том=3|стр=23}} * {{anchor|Губанов}}{{кніга|аўтар=Губанов И. А. и др.|загаловак=Определитель высших растений средней полосы европейской части СССР: Пособие для учителей|адказны=И. А. Губанов, В. С. Новиков, В. Н. Тихомиров|месца=М.|выдавецтва=Просвещение|год=1981|старонкі=190—191|старонак=287}} * {{anchor|Кожевников}}{{кніга|аўтар=Кожевников Ю. П.|частка=Семейство [[верасовыя|вересковые]] (Ericaceae)|загаловак=Жизнь растений. В 6-ти т.|адказны=Под ред. [[Армен Лявонавіч Тахтаджан|А. Л. Тахтаджян]]а|месца=М.|выдавецтва=Просвещение|год=1981|том=5. Ч. 2. Цветковые растения|старонкі=88—95|тыраж=300 000}} * {{Кніга|частка=Клюква четырёхлепестная. Клюква мелкоплодная|аўтар=Мазуренко М. Т.|загаловак=Вересковые кустарнички Дальнего Востока (структура и морфогенез)|спасылка=http://herba.msu.ru/shipunov/school/books/mazurenko1982_veresk_kust_dv.djvu|адказны=Отв. ред. {{нп3|Андрэй Паўлавіч Хахракоў|А. П. Хохряков|ru|Хохряков, Андрей Павлович}}|месца=М.|выдавецтва=Наука|год=1982|старонкі=141—144|старонак=184|тыраж=1200|ref=Мазуренко}} — [[УДК]] 582.912.42 * ''Нейштадт M. И.'' Определитель растений средней полосы Европейской части СССР. — М.: Учпедгиз, 1948. == Спасылкі == * {{GRIN|taxon|41013|title=Vaccinium erythrocarpum|{{V|27|5|2009}}}} * {{GRIN|taxon|41030|title=Vaccinium macrocarpon|{{V|27|5|2009}}}} * {{GRIN|taxon|41047|title=Vaccinium oxycoccos|{{V|27|5|2009}}}} * [http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=VAER ''Vaccinium erythrocarpum'' на сайце USDA NRCS]{{ref-en}} {{V|27|5|2009}} * [http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=VAMA ''Vaccinium macrocarpon'' на сайце USDA NRCS]{{ref-en}} {{V|27|5|2009}} * [http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=VAOX ''Vaccinium oxycoccos'' на сайце USDA NRCS] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081021034617/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=VAOX |date=21 кастрычніка 2008 }}{{ref-en}} {{V|27|5|2009}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Бруснічныя]] [[Катэгорыя:Кусцікі]] [[Катэгорыя:Лекавыя расліны]] [[Катэгорыя:Расліны балот]] [[Катэгорыя:Флора Еўразіі]] [[Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі]] [[Катэгорыя:Ягады]] [[Катэгорыя:Сельскагаспадарчыя культуры]] jq2chlqkztttlvt5de6w43vommr879i 0 106452 5150686 4425709 2026-06-04T16:33:00Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5150686 wikitext text/x-wiki {{Таксон |image file = Russian comfrey 800.jpg |image title = Symphytum ×uplandicum |image descr = {{bt-bellat||Symphytum ×uplandicum}} |regnum = Расліны |parent = |ref = |comment = |rang = Род |latin = Symphytum |author = [[L.]], 1753 |syn = * {{btname|Procopiania|[[Gusul.]]}} * {{btname|Procopiana|[[Gusul.]]}}, [[orth. var.]] |typus = |children name = |children = |range map = |range map caption = |range map width = |range legend = |wikispecies = Symphytum |commons = Symphytum |itis = 32025 |ncbi = 192327 |eol = |grin = 11768 |ipni = 4823-1 }} {{Значэнні}} '''Жывакост'''<ref name="Киселевский">{{Крыніцы/Латино-русско-белорусский ботанический словарь|127}}</ref><ref name=pr>Напісанне '''Жывакост''' у адпаведнасці з БЭ ў 18 тамах., Т. 6. Мн., 1998. — С. 453.</ref> (''Sýmphytum'') — род [[шматгадовыя расліны|шматгадовых]] лясных [[Травы|травяністых]] раслін сямейства {{bt-bellat|Бурачнікавыя|Boraginaceae}}, якое ўключае больш за 25 відаў. Распаўсюджаны па ўсёй [[Еўропа|Еўропе]] ад [[Заходняя Азія|Заходняй Азіі]] да [[Брытанскія астравы|Брытанскіх астравоў]] і ў [[Паўночная Афрыка|Паўночнай Афрыцы]]<ref name="bio">{{кніга|загаловак=Биологический энциклопедический словарь|адказны=Гл. ред М. С. Гиляров. Ред. колл. А. А. Баев, Г. Г. Винберг, Г. А. Заварзин и др.|выданне=2-е изд. исправл|месца=М.|выдавецтва=Советская энциклопедия|год=1989|старонкі=421|старонак=864|isbn=5-85270-002-9|тыраж=150 000}}</ref>. Расце на вільготных ўрадлівых [[глеба]]х, часта па берагах [[Рака|рэк]], [[Ручай|ручаёў]]. == Апісанне == Дасягае ў вышыню больш за метр. Каранёвая сістэма буйная з тоўстымі галінастымі [[Корань расліны|каранямі]] з шматлікімі атожылкамі. Карані звонку цёмныя, амаль чорныя, усярэдзіне — белыя, сакавітыя, лоевыя навобмацак. [[Сцябло|Сцёблы]] прамыя, тоўстыя, з разгалістымі галінамі, пакрытыя валасінкамі. [[Лісце]] яйкападобнай формы, буйное, чаргаванае, завастраецца да верхавіны. [[Кветка|Кветкі]] — званочкі, сабраныя на верхавіне сцябла і галінках у гронкападобныя [[Суквецце|суквецці]], колер — фіялетава-пурпуровы, ружова-чырвоны. Час красавання — [[май]]—[[ліпень]]. [[Апыленне|Апыляецца]], галоўным чынам, [[Пчолы|пчоламі]] і [[Чмялі|чмялямі]]<ref name="bio" />. [[Плод]] складаюцца з чатырох аднанасенных гладкіх і бліскучых [[Арэшак|арэшкаў]], спеюць у ліпені—[[Верасень|верасні]]. == Некаторыя віды == * {{bt-latbel|Symphytum asperum|aut=[[Lepech.]]|Жывакост жорсткі|Жывакост цвёрды}}. Расце на [[Каўказ]]е. [[Лекавыя расліны|Лекавая]] і [[Кармавыя расліны|кармавая]] расліна<ref name="bio" />. * {{bt-latbel|Symphytum officinale|aut=[[L.]]|Жывакост лекавы}}<ref name="ЛРКЛ">Назва '''Жывакост лекавы''' згодна з {{ЛРКЛ}}</ref>. У каранях і [[карэнішча]]х утрымліваюцца [[алкалоіды]] і [[дубільныя рэчывы]], выкарыстоўваемыя ў [[Медыцына|медыцыне]] і [[Ветэрынарыя|ветэрынарыі]]<ref name="bio" />. * {{Bt-latbel|Symphytum tauricum|aut=[[Willd.]]|Жывакост крымскі}} * {{Bt-latbel|Symphytum caucasicum|aut=[[M.Bieb.]]|Жывакост каўказскі}} Некаторыя віды жывакосту — фарбавальныя і [[Дэкаратыўныя расліны|дэкаратыўныя]] расліны<ref name="bio" />. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭПБ|2|Жывакост|Дзмітрыева С. А., Кухарава Л. В.|293}} * {{кніга|загаловак=Биологический энциклопедический словарь|адказны=Гл. ред М. С. Гиляров. Ред. колл. А. А. Баев, Г. Г. Винберг, Г. А. Заварзин и др.|выданне=2-е изд. исправл|месца=М.|выдавецтва=Советская энциклопедия|год=1989|старонкі=421|старонак=864|isbn=5-85270-002-9|тыраж=150 000}}{{Ref-ru}} == Спасылкі == * {{GRIN|genus|11768}}{{ref-en}} * [http://www.comfreycentral.com/ Comfrey Central — A Clearinghouse for Symphytum Information]{{ref-en}} * [http://www.herballegacy.com/comfrey.html Contentions with Comfrey Studies] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071103073555/http://herballegacy.com/Comfrey.html |date=3 лістапада 2007 }}{{ref-en}} * [http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=SYMPH2 Жывакост на сайце USDA NRCS] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090612083204/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=SYMPH2 |date=12 чэрвеня 2009 }}{{ref-en}} * {{Плантарыум|42880|Окопник}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Бурачнікавыя (падсямейства)]] [[Катэгорыя:Флора Еўразіі]] [[Катэгорыя:Лекавыя расліны]] 47uryke0g90s9ag8ooypat7n8g35ntt 0 114461 5150933 5149814 2026-06-05T11:47:33Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Чаховіч Уладзіслаў перанёс старонку [[Сымон Якавюк]] у [[Сымон Міхайлавіч Якавюк]] 5149814 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Якавюк}} {{Дзяржаўны дзеяч |Імя = Сымон Міхайлавіч Якавюк |Арыгінал імя = |Фота = Centralnae Prauleńnie Bielaruskaha Kulturna-Aśvietnaha T-va ŭ Litvie (1933).jpg |Шырыня = 250px |Подпіс = Сымон Якавюк (у цэнтры) сярод сябраў Цэнтральнага праўлення Беларускага культурна-асветнага таварыства ў Літве. Коўна, 1933. |Дата нараджэння = травень 1881 |Месца нараджэння = в. [[Дубіны (Гайнуўскі павет)|Дубіны]], [[Бельскі павет (Гродзенская губерня)|Бельскі павет]], [[Гродзенская губерня]], [[Расійская імперыя]] |Дата смерці = {{ДС|25|8|1973}} |Месца смерці = [[Гродна]], [[Беларуская ССР]], [[СССР]] |Грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Расійская імперыя}}<br>{{Сцягафікацыя|БНР}}<br>{{Сцягафікацыя|Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польская Рэспубліка}}<br>{{Сцягафікацыя|Літва}}<br>{{Сцягафікацыя|СССР}} |Род дзейнасці = палітык, грамадскі дзеяч, пасол сойма, тайны агент |Месца працы = |Партыя = [[Беларускі пасольскі клуб]]<br>[[Беларуская сялянска-работніцкая грамада]] |Узнагароды і прэміі = }} '''Сымо́н (Сямён) Міха́йлавіч Якавю́к'''<ref name="BSL1933">{{артыкул |загаловак= Цэнтральнае Праўленьне Беларускага Культурна-Асьветнага Т-ва ў Літве |выданне= Беларуская школа ў Латвіі |тып=часопіс |год= 1933 |нумар= 1 (18) |старонка= 270}}</ref>{{sfn|Вашкевіч А., Нарэль Д.|2005|с=43-44}} (май 1881, в. [[Дубіны (Гайнаўскі павет)|Дубіны]], [[Бельскі павет (Гродзенская губерня)|Бельскі павет]] — {{ДС|25|8|1973}}, [[Гродна]]) — беларускі грамадска-палітычны дзеяч, пасол [[Сейм Рэспублікі Польшча|сойма Польскай Рэспублікі]] [[Сейм Польскай Рэспублікі I склікання|I склікання]], кіраўнік беларускіх арганізацый у [[Літоўская Рэспубліка (1918—1940)|міжваеннай Літве]], агент савецкіх спецслужбаў. == Біяграфія == === Маладыя гады === Нарадзіўся ў траўні 1881 года ў вёсцы [[Дубіны (Гайнаўскі павет)|Дубіны]] [[Новабярозаўская воласць|Новабярозаўскай воласці]] [[Бельскі павет (Гродзенская губерня)|Бельскага павета]] [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]] ў праваслаўнай сялянскай сям'і. Яго бацькі мелі шэсць гектараў зямлі. Скончыў 8-класнае павятовае вучылішча ў [[Бельск-Падляскі|Бельску]], пасля чаго прайшоў гадавыя курсы пры чыгуначнай школе тэлеграфістаў у [[Беласток]]у. У 1898 годзе паступіў у [[Віленскае тэхнічнае вучылішча]], але кінуў яго на апошнім курсе і ў 1900 годзе пачаў працаваць тэлеграфістам на станцыі [[Беласток (станцыя)|Беласток]] [[Паўночна-Заходнія чыгункі|Паўночна-заходняй чыгункі]]. З 1905 года і да пачатку [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] працаваў памочнікам начальніка станцыі Беласток{{sfn|Вашкевіч А., Нарэль Д.|2005|с=4}}. Прыкладна ў гэты час узяў шлюб з Марыяй, дачкой Васіля Качана, ад якой у 1911 годзе нарадзіўся сын Канстанцін. 18 ліпеня 1914 года быў мабілізаваны з запасу і прызначаны на службу ў [[Гродзенская крэпасць|Гродзенскую крэпасць]]. З 26 лютага 1916 года ўдзельнічаў у ваеннай кампаніі супраць Турцыі на [[Каўказскі фронт Першай сусветнай вайны|Каўказскім фронце]]. 1 лютага 1916 года атрымаў званне прапаршчыка інжынерных войскаў. Пасля развалу фронту ў пачатку 1918 года ўдзельнічаў у эвакуацыі маёмасці Макінскай чыгункі ў [[Тыфліс]], дзе ўзначальваў фінансавую камісію па разліках са служачымі{{sfn|Вашкевіч А., Нарэль Д.|2005|с=5}}. === Дзейнасць у Гродне (1918—1920) === У кастрычніку 1918 года вярнуўся ў [[Гродна|Горадню]], якая яшчэ знаходзілася пад [[Германская акупацыя Беларусі ў гады Першай сусветнай вайны|нямецкай акупацыяй]]. Далучыўся да [[Беларускі нацыянальны рух|беларускага нацыянальнага руху]]. У снежні 1918 года прыняў удзел у [[Першы Гродзенскі губернскі беларускі з'езд|І-м Гродзенскім губернскім беларускім з'ездзе]], дзе выступаў з дакладам пра выбары валасных старастаў. Быў абраны ў склад [[Гродзенская беларуская губернская ўправа|Гарадзенскай беларускай губернскай управы]]{{sfn|Вашкевіч А., Нарэль Д.|2005|с=6-7}}. Увесну 1919 года, калі Гродна перайшло пад кантроль польскіх войскаў, Якавюк застаўся ў горадзе. Ён быў адным з ініцыятараў стварэння [[Цэнтральная беларуская рада Віленшчыны і Гродзеншчыны|Цэнтральнай беларускай рады Гродзеншчыны і Віленшчыны]]. Нягледзячы на прыход палякаў, працягваў падтрымліваць цесныя кантакты з урадам [[Вацлаў Юстынавіч Ластоўскі|Вацлава Ластоўскага]], які арыентаваўся на супрацоўніцтва з Літвой. Паводле дакументаў, Якавюк і [[Сяргей Баран]] атрымлівалі фінансавую падтрымку ад літоўскага ўрада для вядзення антыпольскай прапаганды на Гродзеншчыне{{sfn|Вашкевіч А., Нарэль Д.|2005|с=11-12}}. У ліпені 1920 года, падчас наступу [[Чырвоная Армія|Чырвонай Арміі]], разам з Баранам быў прызначаны ў склад Гродзенскага [[Рэўкам|рэўкама]]. Пасля вяртання польскіх войскаў застаўся ў горадзе і працягнуў грамадскую дзейнасць. Узначальваў кааператыў «Беларусь», быў намеснікам старшыні [[Беларускі нацыянальны камітэт (Гродна)|Беларускага нацыянальнага камітэта]] ў Гродне{{sfn|Вашкевіч А., Нарэль Д.|2005|с=13-14}}. === Пасол польскага сойма === У лістападзе 1922 года на [[Выбары ў Сейм Польскай Рэспублікі (1922)|парламенцкіх выбарах]] у [[Другая Рэч Паспалітая|Польшчы]] Сымон Якавюк быў абраны паслом (дэпутатам) сойма ад [[Блок нацыянальных меншасцей|Блока нацыянальных меншасцей]] па Бельскай выбарчай акрузе. Ён увайшоў у склад [[Беларускі пасольскі клуб|Беларускага пасольскага клуба]] (БПК), дзе прадстаўляў левае, радыкальнае крыло. Працаваў у камунікацыйнай камісіі сойма{{sfn|Вашкевіч А., Нарэль Д.|2005|с=18}}. У 1923 годзе польскія ўлады пачалі [[Працэс 45-ці|судовы працэс]] супраць 45 беларускіх актывістаў, якіх абвінавачвалі ў арганізацыі антыпольскага падполля. Галоўнымі фігурантамі справы былі паслы Якавюк і Баран. Якавюку інкрымінавалася кіраўніцтва падпольнай сеткай і сувязі з літоўскай разведкай. 22 мая 1923 года Беластоцкі акруговы суд апраўдаў Якавюка, але ўжо ў снежні таго ж года Варшаўскі акруговы суд прыгаварыў яго да чатырох гадоў катаргі{{sfn|Вашкевіч А., Нарэль Д.|2005|с=20-23}}. Каб пазбегнуць арышту, летам 1924 года ён перайшоў літоўскую мяжу і апынуўся ў эміграцыі ў [[Каўнас]]е{{sfn|Вашкевіч А., Нарэль Д.|2005|с=24}}. У чэрвені 1925 года, незадоўга да ўцёкаў, ён разам з [[Браніслаў Адамавіч Тарашкевіч|Браніславам Тарашкевічам]], [[Пятро Васілевіч Мятла|Пятром Мятлам]] і [[Павел Пятровіч Валошын|Паўлам Валошыным]] выйшаў са складу БПК і стварыў парламенцкую фракцыю [[Беларуская сялянска-работніцкая грамада|Беларускай сялянска-работніцкай грамады]] (БСРГ){{sfn|Хто ёсць хто|2000|с=51}}. === Эміграцыя ў Літве === У Коўне Якавюк хутка ўключыўся ў палітычнае жыццё беларускай эміграцыі. Разам з В.&nbsp;Ластоўскім і [[Клаўдзій Сцяпанавіч Дуж-Душэўскі|Клаўдзіем Дуж-Душэўскім]] ён працаваў у [[Міністэрства беларускіх спраў Літвы|Міністэрстве беларускіх спраў Літвы]], пакуль яно не было ліквідавана. Адносіны паміж Якавюком і Дуж-Душэўскім былі вельмі варожымі, што прывяло да глыбокага расколу ў беларускай грамадзе Літвы{{sfn|Асадчы А.|2010|с=55-56}}. У 1932 годзе Якавюк разам з [[Васіль Барысовіч|Васілём Барысовічам]] і [[Караліна Плескачэўская|Каралінай Плескачэўскай]] стварыў [[Беларускае культурна-асветнае таварыства (Коўна)|Беларускае культурна-прасветнае таварыства]] (БКПТ). Гэтая арганізацыя карысталася падтрымкай літоўскіх улад і была створана ў процівагу [[Беларускі цэнтр у Літве|«Беларускаму цэнтру»]], якім кіраваў Дуж-Душэўскі. БКПТ адкрыла ў Коўне клуб [[Беларускае культурнае таварыства «Хатка»|«Беларуская хатка»]], арганізоўвала тэатральныя пастаноўкі і вячэрнія курсы{{sfn|Асадчы А.|2010|с=57-58}}. Кульмінацыяй канфлікту паміж Якавюком і Дуж-Душэўскім стаў зрыў устаноўчага сходу Беларускага цэнтра 19 лютага 1933 года. Якавюк сабраў групу з 35 чалавек, якія сілком занялі памяшканне і не далі магчымасці правесці сход{{sfn|Асадчы А.|2010|с=55}}. === Супрацоўніцтва з савецкімі спецслужбамі === Паводле даследаванняў гісторыкаў і матэрыялаў архіваў, Сымон Якавюк з'яўляўся тайным агентам савецкай разведкі ([[АДПУ]]/[[НКУС]]). Яго вярбоўка магла адбыцца яшчэ ў пачатку 1920-х гадоў. У дакладных запісках савецкіх спецслужбаў ён фігуруе як асоба, праз якую ішло фінансаванне і кіраванне некаторымі беларускімі эмігранцкімі коламі. Савецкія ўлады выкарыстоўвалі Якавюка для раскладання антысавецкіх груповак і збору інфармацыі{{sfn|Вашкевіч А., Нарэль Д.|2005|с=45}}. У 1955 годзе, ужо будучы пенсіянерам, Якавюк напісаў прашэнне на імя старшыні [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Літоўскай ССР|КДБ пры Савеце Міністраў ЛССР]] [[Пятрас Ляўдзіс|Пятраса Ляўдзіса]], у якім прасіў прызначыць яму персанальную пенсію за былыя заслугі перад савецкай разведкай. У гэтым дакуменце ён сцвярджаў, што з 1918 года працаваў на савецкую ўладу, выконваў заданні Цэнтра ў Польшчы і Літве, удзельнічаў у ліквідацыі эмігранцкага ўрада [[Аляксандр Іванавіч Цвікевіч|А.&nbsp;Цвікевіча]] і распаўсюджваў савецкую літаратуру праз кнігарню ў Коўне{{sfn|Вашкевіч А., Нарэль Д.|2005|с=43-44}}. === Апошнія гады жыцця === Падчас [[Нямецкая акупацыя Літвы|нямецкай акупацыі Літвы]] ў гады [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] Якавюк быў арыштаваны [[гестапа]], але пазбег смерці. Пасля вяртання савецкай улады ў 1944 годзе ён не быў рэпрэсаваны, у адрозненне ад многіх іншых дзеячаў, што ўскосна пацвярджае яго сувязь са спецслужбамі. Працаваў у савецкіх гаспадарчых установах Коўна (дырэктарам мэблевай крамы, інспектарам гандлёвага аддзела){{sfn|Вашкевіч А., Нарэль Д.|2005|с=41}}. У канцы 1950-х гадоў ён разам з сям'ёй пераехаў у Гродна, дзе атрымаў дом. Памёр 25 жніўня 1973 года на 93-м годзе жыцця. Пахаваны ў Гродне на [[Сакрэт (могілкі)|могілках]] па [[Праспект Касманаўтаў (Гродна)|праспекце Касманаўтаў]]{{sfn|Вашкевіч А., Нарэль Д.|2005|с=42}}. == Ацэнкі дзейнасці == Сымон Якавюк застаецца адной з самых супярэчлівых фігур у гісторыі беларускага нацыянальнага руху. Сучаснікі і даследчыкі ацэньвалі яго вельмі па-рознаму. Беларускі дзеяч і гісторык [[Антон Іванавіч Луцкевіч|Антон Луцкевіч]] лічыў яго беспрынцыповым авантурыстам і «''чалавекам малаінтэлігентным''». [[Клаўдзій Сцяпанавіч Дуж-Душэўскі|Клаўдзій Дуж-Душэўскі]] называў яго даносчыкам і спекулянтам{{sfn|Вашкевіч А., Нарэль Д.|2005|с=9, 35}}. У той жа час гісторыкі [[А. Вашкевіч|А.&nbsp;Вашкевіч]] і [[Д. Нарэль|Д.&nbsp;Нарэль]] адзначаюць, што Якавюк меў выдатныя арганізатарскія здольнасці, умеў знаходзіць кампрамісы і карыстаўся папулярнасцю сярод простых беларускіх сялян Беласточчыны і Гродзеншчыны, але яго палітычная дзейнасць часта мела правакацыйны характар у інтарэсах спецслужбаў{{sfn|Вашкевіч А., Нарэль Д.|2005|с=15, 35}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |аўтар= Вашкевіч А., Нарэль Д. |загаловак= Сымон Якавюк: адраджэнец, спекулянт, манархіст і савецкі дыверсант |выданне= [[ARCHE Пачатак]] |тып=часопіс |год= 2005 |нумар= 5 (39) |спасылка=https://web.archive.org/web/20120415220238/http://arche.bymedia.net/2005-5/vaskievic505.htm |ref=Вашкевіч А., Нарэль Д.}} * {{кніга |аўтар= |загаловак= Хто ёсць хто сярод беларусаў свету. Энцыклапедычны даведнік. Частка 1. Беларусы і ўраджэнцы Беларусі ў памежных краінах |месца= Мінск |выдавецтва= Энцыклапедыкс |год= 2000 |старонак= 334 |isbn= 985-6599-17-2 |ref=Хто ёсць хто}} * {{артыкул |аўтар= Асадчы А. |загаловак= Архіўна-следчая справа К. Дуж-Душэўскага (1940 – 1952 гг.) у Асобым архіве Літвы як гістарычная крыніца |выданне= Бакалаўрская праца |месца= Вільня |выдавецтва= Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт |год= 2010 |старонкі= 87 |спасылка=https://pawet.net/library/history/city_district/vilnia/asadczy/_Дасьледаваньне_архіўна-сьледчай_справы_К.Дуж-Душэўскага.html |ref=Асадчы А.}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Якавюк Сымон Міхайлавіч}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1881 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1973 годзе]] [[Катэгорыя:Дзеячы беларускага нацыянальнага адраджэння]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Гродне]] [[Катэгорыя:Асобы:Гродна]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Сейма Польскай Рэспублікі (1922—1927)]] [[Катэгорыя:Сябры Беларускай сялянска-работніцкай грамады]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі савецкіх спецслужбаў]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Віленскай тэхнічнай школы]] [[Катэгорыя:Сябры Беларускай сялянска-работніцкай грамады]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі савецкіх спецслужбаў]] [[Катэгорыя:Палітыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі]] [[Катэгорыя:Члены Беларускага пасольскага клуба]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны]] a8odugtwa2bjd7v4fo4bnwej75dsmj4 0 117711 5150572 5040497 2026-06-04T12:13:30Z Aliaksei Lastouski 75892 5150572 wikitext text/x-wiki '''Дзекабрысты''' ({{lang-ru|Декабристы}}, ад слова ''декабрь'' — «снежань») — удзельнікі [[Расійская імперыя|расійскага]] дваранскага апазіцыйнага руху, сябры розных таемных таварыстваў другой паловы 1810-х — першай паловы 1820-х, якія арганізавалі антыўрадавае паўстанне [[14 снежня]] [[1825]] года і па назве месяца паўстання і атрымалі сваю назву. Самае ранняе ўжыванне слова «дзекабрысты» выяўлена ў дзённіку [[Аляксандр Іванавіч Герцэн|А. Герцэна]] за 1842 год. У першыя дзесяцігоддзі XIX стагоддзя частка прадстаўнікоў рускага дваранства лічылі самадзяржаўе і прыгоннае права пагібельнымі для далейшага развіцця краіны. У іх асяроддзі складалася сістэма поглядаў, рэалізацыя якіх павінна была змяніць асновы расійскага жыцця. Фармаванню ідэалогіі будучых дзекабрыстаў спрыялі: * знаёмства многіх афіцэраў, якія ўдзельнічалі ў Замежным паходзе рускай арміі супраць [[Напалеон]]а, з палітычным і грамадскім жыццём краін Заходняй Еўропы; * уплыў заходніх пісьменнікаў эпохі [[Асветніцтва]]: [[Вальтэр]]а, [[Жан-Жак Русо|Русо]], [[Шарль Луі дэ Мантэск’ё|Мантэск’ё]] і інш.; * нязгода з палітыкай імператара [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандра I]]. Ідэі і светапогляд дзекабрыстаў не былі адзінымі, але ўсе яны былі накіраваны супраць самадзяржаўнага рэжыму і прыгоннага права. == Гісторыя руху == {{main|Паўстанне дзекабрыстаў}} Таемныя таварыствы дзекабрыстаў у Расійскай імперыі з’явіліся на мяжы XVIII—XIX стст. і мелі [[Масонства|масонскі характар]], іх удзельнікі падзялялі, галоўным чынам, ліберальна-асветніцкую ідэалогію. Першымі палітычнымі арганізацыямі будучых дзекабрыстаў былі «Саюз выратавання» і «Саюз дастатку». У [[1821]] годзе ва [[Украіна|Украіне]] было ўтворана «Паўднёвае таварыства» (у 1825 годзе ў яго ўлілося «Таварыства аб’яднаных славян»), у [[1822]] у [[Санкт-Пецярбург|Пецярбургу]] — «Паўночнае таварыства». Былі распрацаваны палітычныя праграмы («Канстытуцыя» Н. Мураўёва, [[Руская праўда П. І. Песцеля|«Руская праўда» П. Песцеля]]). У [[Беларусь|Беларусі]] ў [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]] дзейнічала «[[Ваенныя сябры|Таварыства ваенных сяброў]]». [[Паўстанне дзекабрыстаў|Паўстанне]] павінна было пачацца ўлетку [[1826]] года, аднак выступ дзекабрыстаў быў паскораны смерцю [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандра I]] у лістападзе 1825 года. У краіне ўсталявалася міжцарства з-за блытаніны ў прысязе новаму імператару. Прысяга [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалаю I]] была прызначана на 14 снежня 1825 г. Становішча крызісу ўлады і вырашылі скарыстаць дзекабрысты: вывесці войскі на [[Сенацкая плошча Санкт-Пецярбурга|Сенацкую плошчу]], перашкодзіць прысязе Мікалаю I і запатрабаваць у сяброў Сената і Дзяржаўнай рады апублікаваць «Маніфест да рускага народа», у якім абвяшчаліся адмена прыгоннага права, палітычныя і грамадзянскія правы і свабоды, уводзілася ўсеагульная вайсковая павіннасць і палягчалася становішча салдатаў. Але паўстанне не было падрыхтавана, Сенат і большая частка Пецярбургскага гарнізона ўжо прысягнулі Мікалаю I. Змешчаныя на пляцы салдаты і афіцэры былі разагнаны артылерыйскім агнём. 29 снежня паўстаў Чарнігаўскі полк ва Украіне, але і гэта паўстанне было разгромлена. Арышты ўдзельнікаў ішлі да красавіка [[1826]]. Усяго па справе дзекабрыстаў праходзіла 579 асоб. У выніку 289 асоб былі прызнаны вінаватымі. З іх 121 чалавек паўстала перад Вярхоўным крымінальным судом. [[5 ліпеня]] 1826 суд прысудзіў П. І. Песцеля, [[Кандрат Фёдаравіч Рылееў|К. Ф. Рылеева]], [[Сяргей Іванавіч Мураўёў-Апостал|С. І. Мураўёва-Апостала]], [[Міхаіл Паўлавіч Бястужаў-Румін|М. П. Бястужава-Руміна]] і [[Пётр Рыгоравіч Кахоўскі|П. Р. Кахоўскага]] да смяротнага пакарання. [[13 ліпеня]] 1826 у двары [[Петрапаўлаўская крэпасць|Петрапаўлаўскай крэпасці]] над асуджанымі быў здзейснены «абрад грамадзянскага пакарання смерцю». Ім быў зачытаны прысуд, у знак разжалавання з іх былі сарваны мундзіры і ордэны і кінуты ў вогнішчы, над галовамі пераломлены надпілаваныя шпагі. Раніцай таго ж дня ў Петрапаўлаўскай крэпасці былі прыведзены ў выкананне смяротныя прысуды над пяццю дзекабрыстамі. Пры правядзенні пакарання смерцю Мураўёў-Апостал, [[Пётр Рыгоравіч Кахоўскі|Кахоўскі]] і [[Кандрат Фёдаравіч Рылееў|Рылееў]] сарваліся з шыбеніцы і былі павешаны другі раз. Гэта супярэчыла традыцыі недапушчальнасці паўторнага прывядзення ў выкананне смяротнага прысуду. Па сведчанні дзекабрыста І. Д. Якушкіна, пасля таго як трое дзекабрыстаў сарваліся з шыбеніц з-за слізкіх вяровак, С. Мураўёў прамовіў: «''Бедная Расія! І павесіць прыстойна ў нас не ўмеюць!''» Суды, якія разглядалі справы салдатаў, што ўдзельнічалі ў паўстанні, вынеслі жорсткі прысуд: 180 чалавек «прагнаць скрозь строй», г.зн. пакараць ударамі шомпалаў, і саслаць на катаргу. Астатнія 4 тысячы салдатаў былі адпраўлены на Каўказскую вайну. Дзекабрысты аказалі вялікі ўплыў на развіццё грамадскага руху ў Расіі ў 30-я — 50-я гг. XIX ст. == Спасылкі == {{commonscat|Decembrists}} * [http://decs1825.narod.ru/main.html Сайт пра дзекабрыстаў] * [http://vosdec.narod.ru/ Паўстанне дзекабрыстаў, праграмныя дакументы] * [http://decemb.hobby.ru/ Музей дзекабрыстаў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20050214132911/http://decemb.hobby.ru/ |date=14 лютага 2005 }} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Рух дзекабрыстаў|*]] [[Катэгорыя:Палітычныя змовы]] [[Катэгорыя:Дзяржаўныя перавароты ў Расіі і СССР]] [[Катэгорыя:Асобы на марках]] [[Катэгорыя:Дзекабрысты| ]] f2td6goh5adejw9t1p7blpqzbfgilec 5150593 5150572 2026-06-04T13:15:31Z Aliaksei Lastouski 75892 5150593 wikitext text/x-wiki '''Дзекабрысты''' ({{lang-ru|Декабристы}}, ад слова ''декабрь'' — «снежань») — удзельнікі [[Расійская імперыя|расійскага]] дваранскага апазіцыйнага руху, сябры розных таемных таварыстваў другой паловы 1810-х — першай паловы 1820-х, якія арганізавалі антыўрадавае паўстанне [[14 снежня]] [[1825]] года і па назве месяца паўстання і атрымалі сваю назву. Самае ранняе ўжыванне слова «дзекабрысты» выяўлена ў дзённіку [[Аляксандр Іванавіч Герцэн|А. Герцэна]] за 1842 год. У першыя дзесяцігоддзі XIX стагоддзя частка прадстаўнікоў рускага дваранства лічылі самадзяржаўе і прыгоннае права пагібельнымі для далейшага развіцця краіны. У іх асяроддзі складалася сістэма поглядаў, рэалізацыя якіх павінна была змяніць асновы расійскага жыцця. Фармаванню ідэалогіі будучых дзекабрыстаў спрыялі: * знаёмства многіх афіцэраў, якія ўдзельнічалі ў Замежным паходзе рускай арміі супраць [[Напалеон]]а, з палітычным і грамадскім жыццём краін Заходняй Еўропы; * уплыў заходніх пісьменнікаў эпохі [[Асветніцтва]]: [[Вальтэр]]а, [[Жан-Жак Русо|Русо]], [[Шарль Луі дэ Мантэск’ё|Мантэск’ё]] і інш.; * нязгода з палітыкай імператара [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандра I]]. Ідэі і светапогляд дзекабрыстаў не былі адзінымі, але ўсе яны былі накіраваны супраць самадзяржаўнага рэжыму і прыгоннага права. == Гісторыя руху == {{main|Паўстанне дзекабрыстаў}} Таемныя таварыствы дзекабрыстаў у Расійскай імперыі з’явіліся на мяжы XVIII—XIX стст. і мелі [[Масонства|масонскі характар]], іх удзельнікі падзялялі, галоўным чынам, ліберальна-асветніцкую ідэалогію. Першымі палітычнымі арганізацыямі будучых дзекабрыстаў былі «Саюз выратавання» і «Саюз дастатку». У [[1821]] годзе ва [[Украіна|Украіне]] было ўтворана «[[Паўднёвае таварыства]]» (у 1825 годзе ў яго ўлілося «Таварыства аб’яднаных славян»), у [[1822]] у [[Санкт-Пецярбург|Пецярбургу]] — «Паўночнае таварыства». Былі распрацаваны палітычныя праграмы («Канстытуцыя» Н. Мураўёва, [[Руская праўда П. І. Песцеля|«Руская праўда» П. Песцеля]]). У [[Беларусь|Беларусі]] ў [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]] дзейнічала «[[Ваенныя сябры|Таварыства ваенных сяброў]]». [[Паўстанне дзекабрыстаў|Паўстанне]] павінна было пачацца ўлетку [[1826]] года, аднак выступ дзекабрыстаў быў паскораны смерцю [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандра I]] у лістападзе 1825 года. У краіне ўсталявалася міжцарства з-за блытаніны ў прысязе новаму імператару. Прысяга [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалаю I]] была прызначана на 14 снежня 1825 г. Становішча крызісу ўлады і вырашылі скарыстаць дзекабрысты: вывесці войскі на [[Сенацкая плошча Санкт-Пецярбурга|Сенацкую плошчу]], перашкодзіць прысязе Мікалаю I і запатрабаваць у сяброў Сената і Дзяржаўнай рады апублікаваць «Маніфест да рускага народа», у якім абвяшчаліся адмена прыгоннага права, палітычныя і грамадзянскія правы і свабоды, уводзілася ўсеагульная вайсковая павіннасць і палягчалася становішча салдатаў. Але паўстанне не было падрыхтавана, Сенат і большая частка Пецярбургскага гарнізона ўжо прысягнулі Мікалаю I. Змешчаныя на пляцы салдаты і афіцэры былі разагнаны артылерыйскім агнём. 29 снежня паўстаў Чарнігаўскі полк ва Украіне, але і гэта паўстанне было разгромлена. Арышты ўдзельнікаў ішлі да красавіка [[1826]]. Усяго па справе дзекабрыстаў праходзіла 579 асоб. У выніку 289 асоб былі прызнаны вінаватымі. З іх 121 чалавек паўстала перад Вярхоўным крымінальным судом. [[5 ліпеня]] 1826 суд прысудзіў П. І. Песцеля, [[Кандрат Фёдаравіч Рылееў|К. Ф. Рылеева]], [[Сяргей Іванавіч Мураўёў-Апостал|С. І. Мураўёва-Апостала]], [[Міхаіл Паўлавіч Бястужаў-Румін|М. П. Бястужава-Руміна]] і [[Пётр Рыгоравіч Кахоўскі|П. Р. Кахоўскага]] да смяротнага пакарання. [[13 ліпеня]] 1826 у двары [[Петрапаўлаўская крэпасць|Петрапаўлаўскай крэпасці]] над асуджанымі быў здзейснены «абрад грамадзянскага пакарання смерцю». Ім быў зачытаны прысуд, у знак разжалавання з іх былі сарваны мундзіры і ордэны і кінуты ў вогнішчы, над галовамі пераломлены надпілаваныя шпагі. Раніцай таго ж дня ў Петрапаўлаўскай крэпасці былі прыведзены ў выкананне смяротныя прысуды над пяццю дзекабрыстамі. Пры правядзенні пакарання смерцю Мураўёў-Апостал, [[Пётр Рыгоравіч Кахоўскі|Кахоўскі]] і [[Кандрат Фёдаравіч Рылееў|Рылееў]] сарваліся з шыбеніцы і былі павешаны другі раз. Гэта супярэчыла традыцыі недапушчальнасці паўторнага прывядзення ў выкананне смяротнага прысуду. Па сведчанні дзекабрыста І. Д. Якушкіна, пасля таго як трое дзекабрыстаў сарваліся з шыбеніц з-за слізкіх вяровак, С. Мураўёў прамовіў: «''Бедная Расія! І павесіць прыстойна ў нас не ўмеюць!''» Суды, якія разглядалі справы салдатаў, што ўдзельнічалі ў паўстанні, вынеслі жорсткі прысуд: 180 чалавек «прагнаць скрозь строй», г.зн. пакараць ударамі шомпалаў, і саслаць на катаргу. Астатнія 4 тысячы салдатаў былі адпраўлены на Каўказскую вайну. Дзекабрысты аказалі вялікі ўплыў на развіццё грамадскага руху ў Расіі ў 30-я — 50-я гг. XIX ст. == Спасылкі == {{commonscat|Decembrists}} * [http://decs1825.narod.ru/main.html Сайт пра дзекабрыстаў] * [http://vosdec.narod.ru/ Паўстанне дзекабрыстаў, праграмныя дакументы] * [http://decemb.hobby.ru/ Музей дзекабрыстаў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20050214132911/http://decemb.hobby.ru/ |date=14 лютага 2005 }} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Рух дзекабрыстаў|*]] [[Катэгорыя:Палітычныя змовы]] [[Катэгорыя:Дзяржаўныя перавароты ў Расіі і СССР]] [[Катэгорыя:Асобы на марках]] [[Катэгорыя:Дзекабрысты| ]] roysj6my1m0yjjeef047pxh0w1e5f6q 5150594 5150593 2026-06-04T13:16:36Z Aliaksei Lastouski 75892 5150594 wikitext text/x-wiki '''Дзекабрысты''' ({{lang-ru|Декабристы}}, ад слова ''декабрь'' — «снежань») — удзельнікі [[Расійская імперыя|расійскага]] дваранскага апазіцыйнага руху, сябры розных таемных таварыстваў другой паловы 1810-х — першай паловы 1820-х, якія арганізавалі антыўрадавае паўстанне [[14 снежня]] [[1825]] года і па назве месяца паўстання і атрымалі сваю назву. Самае ранняе ўжыванне слова «дзекабрысты» выяўлена ў дзённіку [[Аляксандр Іванавіч Герцэн|А. Герцэна]] за 1842 год. У першыя дзесяцігоддзі XIX стагоддзя частка прадстаўнікоў рускага дваранства лічылі самадзяржаўе і прыгоннае права пагібельнымі для далейшага развіцця краіны. У іх асяроддзі складалася сістэма поглядаў, рэалізацыя якіх павінна была змяніць асновы расійскага жыцця. Фармаванню ідэалогіі будучых дзекабрыстаў спрыялі: * знаёмства многіх афіцэраў, якія ўдзельнічалі ў Замежным паходзе рускай арміі супраць [[Напалеон]]а, з палітычным і грамадскім жыццём краін Заходняй Еўропы; * уплыў заходніх пісьменнікаў эпохі [[Асветніцтва]]: [[Вальтэр]]а, [[Жан-Жак Русо|Русо]], [[Шарль Луі дэ Мантэск’ё|Мантэск’ё]] і інш.; * нязгода з палітыкай імператара [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандра I]]. Ідэі і светапогляд дзекабрыстаў не былі адзінымі, але ўсе яны былі накіраваны супраць самадзяржаўнага рэжыму і прыгоннага права. == Гісторыя руху == {{main|Паўстанне дзекабрыстаў}} Таемныя таварыствы дзекабрыстаў у Расійскай імперыі з’явіліся на мяжы XVIII—XIX стст. і мелі [[Масонства|масонскі характар]], іх удзельнікі падзялялі, галоўным чынам, ліберальна-асветніцкую ідэалогію. Першымі палітычнымі арганізацыямі будучых дзекабрыстаў былі «Саюз выратавання» і «Саюз дастатку». У [[1821]] годзе ва [[Украіна|Украіне]] было ўтворана «[[Паўднёвае таварыства]]» (у 1825 годзе ў яго ўлілося «Таварыства аб’яднаных славян»), у [[1822]] у [[Санкт-Пецярбург|Пецярбургу]] — «Паўночнае таварыства». Былі распрацаваны палітычныя праграмы («Канстытуцыя» Н. Мураўёва, [[Руская праўда П. І. Песцеля|«Руская праўда» П. Песцеля]]). У [[Беларусь|Беларусі]] ў [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]] дзейнічала «[[Ваенныя сябры|Таварыства ваенных сяброў]]». [[Паўстанне дзекабрыстаў|Паўстанне]] павінна было пачацца ўлетку [[1826]] года, аднак выступ дзекабрыстаў быў паскораны смерцю [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандра I]] у лістападзе 1825 года. У краіне ўсталявалася міжцарства з-за блытаніны ў прысязе новаму імператару. Прысяга [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалаю I]] была прызначана на 14 снежня 1825 г. Становішча крызісу ўлады і вырашылі скарыстаць дзекабрысты: вывесці войскі на [[Сенацкая плошча Санкт-Пецярбурга|Сенацкую плошчу]], перашкодзіць прысязе Мікалаю I і запатрабаваць у сяброў Сената і Дзяржаўнай рады апублікаваць «Маніфест да рускага народа», у якім абвяшчаліся адмена прыгоннага права, палітычныя і грамадзянскія правы і свабоды, уводзілася ўсеагульная вайсковая павіннасць і палягчалася становішча салдатаў. Але паўстанне не было падрыхтавана, Сенат і большая частка Пецярбургскага гарнізона ўжо прысягнулі Мікалаю I. Змешчаныя на пляцы салдаты і афіцэры былі разагнаны артылерыйскім агнём. 29 снежня паўстаў Чарнігаўскі полк ва Украіне, але і гэта паўстанне было разгромлена. Арышты ўдзельнікаў ішлі да красавіка [[1826]]. Усяго па справе дзекабрыстаў праходзіла 579 асоб. У выніку 289 асоб былі прызнаны вінаватымі. З іх 121 чалавек паўстала перад Вярхоўным крымінальным судом. [[5 ліпеня]] 1826 суд прысудзіў [[Павел Іванавіч Песцель|П. І. Песцеля]], [[Кандрат Фёдаравіч Рылееў|К. Ф. Рылеева]], [[Сяргей Іванавіч Мураўёў-Апостал|С. І. Мураўёва-Апостала]], [[Міхаіл Паўлавіч Бястужаў-Румін|М. П. Бястужава-Руміна]] і [[Пётр Рыгоравіч Кахоўскі|П. Р. Кахоўскага]] да смяротнага пакарання. [[13 ліпеня]] 1826 у двары [[Петрапаўлаўская крэпасць|Петрапаўлаўскай крэпасці]] над асуджанымі быў здзейснены «абрад грамадзянскага пакарання смерцю». Ім быў зачытаны прысуд, у знак разжалавання з іх былі сарваны мундзіры і ордэны і кінуты ў вогнішчы, над галовамі пераломлены надпілаваныя шпагі. Раніцай таго ж дня ў Петрапаўлаўскай крэпасці былі прыведзены ў выкананне смяротныя прысуды над пяццю дзекабрыстамі. Пры правядзенні пакарання смерцю Мураўёў-Апостал, Кахоўскі і Рылееў сарваліся з шыбеніцы і былі павешаны другі раз. Гэта супярэчыла традыцыі недапушчальнасці паўторнага прывядзення ў выкананне смяротнага прысуду. Па сведчанні дзекабрыста І. Д. Якушкіна, пасля таго як трое дзекабрыстаў сарваліся з шыбеніц з-за слізкіх вяровак, С. Мураўёў прамовіў: «''Бедная Расія! І павесіць прыстойна ў нас не ўмеюць!''» Суды, якія разглядалі справы салдатаў, што ўдзельнічалі ў паўстанні, вынеслі жорсткі прысуд: 180 чалавек «прагнаць скрозь строй», г.зн. пакараць ударамі шомпалаў, і саслаць на катаргу. Астатнія 4 тысячы салдатаў былі адпраўлены на Каўказскую вайну. Дзекабрысты аказалі вялікі ўплыў на развіццё грамадскага руху ў Расіі ў 30-я — 50-я гг. XIX ст. == Спасылкі == {{commonscat|Decembrists}} * [http://decs1825.narod.ru/main.html Сайт пра дзекабрыстаў] * [http://vosdec.narod.ru/ Паўстанне дзекабрыстаў, праграмныя дакументы] * [http://decemb.hobby.ru/ Музей дзекабрыстаў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20050214132911/http://decemb.hobby.ru/ |date=14 лютага 2005 }} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Рух дзекабрыстаў|*]] [[Катэгорыя:Палітычныя змовы]] [[Катэгорыя:Дзяржаўныя перавароты ў Расіі і СССР]] [[Катэгорыя:Асобы на марках]] [[Катэгорыя:Дзекабрысты| ]] jlgfmutwxbrsdhmryc902kbif3qi59g 0 119653 5150876 4988713 2026-06-05T10:10:12Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5150876 wikitext text/x-wiki {{значэнні}} {{Картка:Мова |карта = South Africa Zulu speakers proportion map.svg |апісанне карты = Распаўсюджванне зулу ў ПАР, доля насельніцтва, размаўлялая на зулу дому: {{columns |col1= {{legend|#EDF8E9|0–20%}} {{legend|#BAE4B3|20–40%}} {{legend|#74C476|40–60%}} |col2= {{legend|#31A354|60–80%}} {{legend|#006D2C|80–100%}}}} |імя = Зулу |саманазва = isi Zulu |краіны = {{ZAF}} |рэгіёны = галоўным чынам правінцыі [[Квазулу-Наталь|Ква Зулу-Наталь]], [[Гаўтэнг]], [[Мпумаланга]] |афіцыйная мова = {{ZAF}} |рэгулюе = Савет па мове зулу |колькасць носьбітаў = Родная мова: 11 мільёнаў<br />Другая мова: 25 мільёнаў |катэгорыя = [[Мовы Афрыкі]] |класіфікацыя = [[Нігера-кангалезскія мовы|Нігера-кангалезская макрасям'я]] : [[Бенуэ-кангалезскія мовы|Бенуэ-кангалезская сям'я]] :: [[Бантоідныя мовы|Бантоідная галіна]] ::: [[Банту мовы|Група банту]] :::: [[Паўднёвыя банту мовы|Зона S]] ::::: [[Нгуні мовы|Група нгуні]] |пісьменнасць = [[Лацінскі алфавіт|лацінка]] |ISO1 = zu |ISO2 = zul |ISO3 = zul }} '''Зулу''', або '''зулуская мова''' (саманазв. isiZulu) — мова групы [[нгуні]] моў банту, распаўсюджаны галоўным чынам на тэрыторыі [[ПАР|Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі]]. Сярод усіх моў ПАР менавіта зулу больш за ўсё распаўсюджана як першая мова (больш за 10 млн носьбітаў); яе могуць разумець да паловы насельніцтва краіны, бо яна у цэлым узаемназразумелая з блізкароднаснымі мовамі коса, сваці і (паўночная) ндэбеле. == Лінгвагеаграфія == Асноўная маса носьбітаў зулу засяроджаная ў ПАР. Па перапісе 2001 года налічвалася 10.677.305 чалавек з першай мовай зулу. Як на другой у Паўднёва-Афрыканскай Рэспубліцы на ёй размаўляюць яшчэ каля 25 млн чалавек. Акрамя таго, яна часткова распаўсюджана ў суседніх краінах: * [[Лесота]] (248 тыс., 1993) * [[Свазіленд]] (76 тыс., 1993) * [[Малаві]] (37,5 тыс., перапіс 1966) * [[Мазамбік]] (1798 чал., Перапіс 1980 года) == Літаратура == * Buell, L. C. (2005) ''Issues in Zulu Verbal Morphosyntax'', PhD Thesis, University of California, Los Angeles. [http://www.cs.chalmers.se/~harald2/grammars/zulu.zip (файл .pdf в архиве .zip)] * Doke, C.M. (1947) ''Text-book of Zulu grammar''. London: Longmans, Green and Co. * Doke, C.M. (1954) ''The Southern Bantu languages''. London: Longmans, Green and Co. * Wilkes, Arnett & Nkosi, N. (1996) ''Teach Yourself Zulu''. London: Hooder & Stoughton * Nyembezi, C.L.S. (1957) ''Learn Zulu''. Pietermaritzburg: Shuter & Shooter. * Nyembezi, C.L.S. (1970) ''Learn More Zulu''. Pietermaritzburg: Shuter & Shooter. * Doke, C.M. (1958) ''Zulu-English Vocabulary''. Johannesburg: Witwatersrand University Press. * Dent, G.R. & Nyembezi, C.L.S. (1959) ''Compact Zulu Dictionary''. Pietermaritzburg: Shuter & Shooter. * Dent, G.R. & Nyembezi, C.L.S. (1969) ''Scholar’s Zulu Dictionary''. Pietermaritzburg: Shuter & Shooter. * Doke, C.M. & Vilakazi, B.W. (1948) ''Zulu-English Dictionary''. Johannesburg: Witwatersrand University Press. == Спасылкі == {{Interwiki|zu|Ikhasi Elikhulu||зулу|лога=Wikipedia-logo-zu.png}} * [http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=zul Ethnologue] пра зулу * [https://web.archive.org/web/19970416061941/http://www.lmp.ucla.edu/profiles/profz01.htm UCLA Language Materials Project] Кароткае ўвядзенне * [http://salanguages.com/isizulu/ SALanguages.com]{{ref-en}} Старонка пра зулу на сайце. прысвечаным мовам ПАР. Ёсць таксама старонкі пра [http://salanguages.com/fanagalo/ фанагала] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230329132739/http://salanguages.com/fanagalo/ |date=29 сакавіка 2023 }} і [http://salanguages.com/isicamtho/ ісікамта] * [http://hum.uchicago.edu/~jagoldsm/ZuluLanguage/index.html Мноства падрабязных матэрыялаў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150315210638/http://hum.uchicago.edu/~jagoldsm/ZuluLanguage/index.html |date=15 сакавіка 2015 }} да навучальнага курсу па зулу ў Чыкагскім універсітэце * [http://www.newt.clara.co.uk/isizulu/ Sifunda isiZulu!] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20050306060945/http://www.newt.clara.co.uk/isizulu/ |date=6 сакавіка 2005 }} {{ref-en}} Навучальны курс * [https://isizulu.net/ isiZulu.net Зулу-англійскі і англа-зулускі слоўнік], а таксама кароткі дапаможнік па вымаўленні і граматыцы. Ёсць модуль марфалагічнага аналізу * [http://www.websters-online-dictionary.org/definition/Zulu-english/ Невялікі зулу-англійскі слоўнік] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20040413044749/http://www.websters-online-dictionary.org/definition/Zulu-english/ |date=13 красавіка 2004 }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Мовы банту]] [[Катэгорыя:Мовы Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі]] b7787kya5eatu5ychfv362m7tlfhv74 100 121975 5150655 5150225 2026-06-04T15:50:59Z NirvanaBot 40832 +9 новых 5150655 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Паўднёвае таварыства|2026-06-04T12:43:39Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Павел Іванавіч Песцель|2026-06-04T12:27:07Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Мацвей Іванавіч Мураўёў-Апостал|2026-06-04T12:05:49Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Сяргей Іванавіч Мураўёў-Апостал|2026-06-04T11:43:16Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Бабруйскі план дзекабрыстаў 1823 года|2026-06-04T11:03:59Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Мітрафан Феафанавіч Цытовіч|2026-06-04T09:40:42Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Ёнас Амбразайціс|2026-06-04T07:31:08Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Аляксандр Хадкевіч|2026-06-04T06:48:59Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Жан-Клод Брыялі|2026-06-04T05:07:28Z|StarDeg}} {{Новы артыкул|Секст Аўрэлій Віктар|2026-06-03T14:02:24Z|Ueschar}} {{Новы артыкул|Вальдзямарас Чарняцкіс|2026-06-03T08:11:27Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Уладзімір Анатолевіч Клімавец|2026-06-02T15:06:08Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Эрнст Фрэнкель|2026-06-02T14:20:38Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Ёсіф дэль Медзіга|2026-06-02T14:18:48Z|Ілля Касакоў}} {{Новы артыкул|Ювеналій Харкевіч|2026-06-02T14:08:34Z|Ілля Касакоў}} {{Новы артыкул|Салтан Кекезавіч Магаметаў|2026-06-01T14:43:13Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Уладзіслаў Загорскі|2026-06-01T13:54:41Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Прэстан Блэр|2026-06-01T09:25:41Z|Feeleman}} {{Новы артыкул|Луі Жан Мары Дабантон|2026-06-01T09:14:56Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Cruel Summer (альбом GOOD Music)|2026-06-01T09:12:55Z|Vlad Shmeklia}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 81je7pdhb5w25c6po53o4rcw4fbqjsl 0 127334 5150751 5134536 2026-06-04T20:54:19Z IshaBarnes 124956 шаблон Правінцыя Ірана зламаны 5150751 wikitext text/x-wiki {{значэнні}} {{Адміністрацыйная адзінка}} {{coord|35|18|41|N|46|59|45|E|display=title}} [[Файл:Kurdistan province.png|thumb|300px|right]] '''Курдыста́н''' ({{lang-fa|کردستان}} — ''Kordestân''; {{lang-ku|Kurdistan}}; {{lang-az|Kürdüstan}}) — правінцыя ([[астан]]) у [[Іран]]е (не блытаць з буйнейшым рэгіёнам — [[Іракскі Курдыстан|Іракскім Курдыстанам]]). Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Санандаж]] (Сенендэдж), іншыя буйныя гарады — [[Секез]] (135 тыс.), [[Мерыван]] (95 тыс.), [[Банэ (горад)|Банэ]] (71 тыс.), [[Карвэ]] (67 тыс.), [[Кам'яран]] (48 тыс.), [[Біджар]] (47 тыс.), [[Дзівандарэ]] (23 тыс.), [[Дэхгалан]] (21 тыс.). Плошча правінцыі — 29 137 км²<ref name=statoids>[http://www.statoids.com/uir.html Statoids.com] {{ref-en}}</ref>, што складае толькі восьмую частку тэрыторыі, населенай [[курды|курдамі]]. Правінцыя размешчана на захадзе Ірана. Мяжуе з [[Ірак]]ам на захадзе, з правінцыяй [[Заходні Азербайджан]] на поўначы, з правінцыяй [[астан Зенджан|Зенджан]] на паўночным захадзе і з правінцыяй [[астан Керманшах|Керманшах]] на поўдні. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Kurdistan Province}} {{Правінцыі Ірана}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Астаны Ірана]] 5zsfuqe5cri2jo621c7ex2c0qk0dsxx 0 127342 5150754 3598997 2026-06-04T20:56:45Z IshaBarnes 124956 шаблон 5150754 wikitext text/x-wiki {{coord|32|51|55|N|59|12|59|E|display=title}} {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Паўднёвы Хараса́н''' ({{lang-fa|خراسان جنوبی}} ''Xorâsân-e Janubi'', {{lang-tg|Устони Хуросони}}) — правінцыя ([[астан]]), размешчаная ва ўсходнім [[Іран]]е. Адміністрацыйны цэнтр — [[Бірджэнд]], іншыя буйныя гарады — [[Каен]] (33 тыс.), [[Фердоус]] (25 тыс.), [[Башруе]] (14 тыс.). Паўднёвы Харасан — адна з трох правінцый, якія былі створаны пасля падзелу [[Харасан]]a у [[2004]]. Плошча — 69 555 км²<ref name=statoids> [http://www.statoids.com/uir.html Statoids.com] {{ref-en}}</ref>, насельніцтва — 636 420 чалавек<ref name=statoids /> (2006), вялікая частка [[персы]], а таксама [[белуджы]], [[пуштуны]] і [[таджыкі]]. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:South Khorasan province}} {{Правінцыі Ірана}} etkrdxyiozmwvnsg9or4yqe319t1sik 0 127344 5150752 4473190 2026-06-04T20:55:10Z IshaBarnes 124956 шаблон Правінцыя Ірана зламаны 5150752 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|Ісфахан}} {{coord|32|39|27.72|N|51|40|9.12|E|display=title}} {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Ісфаха́н''' ({{lang-fa|اصفهان}} — ''Esfahân'') — адна з 31 правінцый ([[астан]]) [[Іран]]а. Знаходзіцца ў цэнтры краіны. Адміністрацыйны цэнтр горад — [[Ісфахан]], іншыя буйныя гарады — [[Кашан]] (250 тыс.), [[Хамейнішехр]] (220 тыс.), [[Неджэфабад]] (210 тыс.), [[Шахіншехр]] (130 тыс.), [[Шахрэза]] (110 тыс.), [[Мабараке]] (63 тыс.), [[Зарыншэхр]] (57 тыс.), Аран-о-Бідголь (56 тыс.), Гальпаеган (48 тыс.), Фалаварджан (38 тыс.), Семіром (27 тыс.), Наін (25 тыс.), Хансар (21 тыс.), Дэхакан (17 тыс.), Ардэстан (15 тыс.), Ферэйдуншэхр (14 тыс.), Натанз (12 тыс.). Плошча — 107 029 км²<ref name=statoids> [http://www.statoids.com/uir.html Statoids.com] {{ref-en}}</ref>, насельніцтва — 4 559 256 чалавек<ref name=statoids /> ([[2006]]). Асноўнае насельніцтва [[персы]], на поўдні правінцыі вандруюць [[кашкайцы]], а таксама ёсць [[грузіны|грузінскія]] і [[армяне|армянскія]] абшчыны. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Isfahan Province}} * [http://www.ostan-es.ir/ Official website] * [http://www.isfahanmiras.ir/ Isfahan Cultural Heritage Organization] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20050206014647/http://www.isfahanmiras.ir/ |date=6 лютага 2005 }} * [http://www.isfahaneducation.com/ Isfahan Province Department of Education] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20051124025950/http://www.isfahaneducation.com/ |date=24 лістапада 2005 }} * [http://www.sepahan.ru/ Галоўная старонка горада Ісфахан] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304130246/http://www.sepahan.ru/ |date=4 сакавіка 2016 }} {{Правінцыі Ірана}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Ісфахан (астан)| ]] 89gfb7pcekpkk46fs4bbdxm09ebz9jh 0 127346 5150753 4666891 2026-06-04T20:56:03Z IshaBarnes 124956 шаблон 5150753 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Казві́н''' ({{lang-fa|قزوین}} — ''Qazvin''; {{lang-az|Qəzvin}}) — правінцыя ([[астан]]) у [[Іран]]е. Знаходзіцца на паўночным захадзе краіны. Адміністрацыйны цэнтр — [[Казвін]]. Правінцыя ўтворана ў [[1996]] годзе шляхам аддзялення ад [[астан Зенджан|правінцыі Зенджан]]. Плошча — 15 549 км²<ref name=statoids> [http://www.statoids.com/uir.html Statoids.com] {{ref-en}}</ref>, насельніцтва — 1 143 200 чалавек<ref name=statoids /> ([[2006]]), вялікая частка [[азербайджанцы]], а таксама [[таты]] і [[персы]]. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Qazvīn Province}} {{Правінцыі Ірана}} {{Бібліяінфармацыя}} 8d7zh41u6e4qqhx8ucjizy4orr7sqly 0 131031 5150712 5107570 2026-06-04T18:19:04Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5150712 wikitext text/x-wiki {{Літаратурны твор |Назва = «За што?» |Выява = |Памер = |Подпіс выявы = Вокладка зборніку паэм Янкі Купалы<br /> «За што» |Жанр = паэма |Аўтар = [[Янка Купала]] |Мова арыгіналу = |Напісаны = [[1908]] |Публікацыя = [[15 студзеня]] [[1909]] |Апублікаваны ў = «[[Наша ніва (1906)|Наша Ніва]]» |Электронная версія = http://rv-blr.com/litaratura/view/3153 }} '''«За што?»''' — паэма [[Янка Купала|Янкі Купалы]], завершаная ў апошні дзень [[1908]] года ў [[Вільня|Вільні]] і ўпершыню апублікаваная ў газеце «[[Наша ніва (1906)|Наша Ніва]]» [[15 студзеня]] [[1909]] года.<ref name="enc">Янка Купала: Энцыкл. даведнік. — Мн., БелСЭ, 1986. — Артыкул «За што?». — C. 235—236.</ref> == Апісанне == {| class="toccolours" style="float: left; margin-left: 1em; margin-right: 3em; font-size: 85%; background:#c6dbf7; color:black; width:14em; max-width: 45%;" cellspacing="5" | style="text-align: left;" | ''«Гаварыце, думкі''<br /> ''Пакуль сонца ходзе,''<br /> ''Аб маёй старонцы,''<br /> ''Аб маім народзе».''<br /> |- | style="text-align: left;" | '''''Я. Купала''''' '''''З паэмы «За што?»''''' |}У аснове паэмы, якая можа быць аднесена да жанру сацыяльна—бытавой, — рэальны жыццёвы выпадак: у свой час князі [[Радзівілы]] прагналі з зямлі і выкінулі з хаты продкаў Янкі Купалы. Дарэчы, на аналагічным адпраўным пункце пабудаваны і сюжэт драмы «[[Раскіданае гняздо (п’еса)|Раскіданае гняздо]]». Аўтар па-мастацку сцісла і дакладна распавядае гісторыю трагічна зламанага лёсу галоўнага героя паэмы Юркі Дзягеля, які страціў усё, што меў, на што аддаў усе свае сілы. Пытанне, вынесенае ў назву паэмы, прыкоўвае ўвагу, але аўтар не дае на яго наўпроставага адказу. Сутнасць праблемы — зямля павінна належаць яе сапраўднаму гаспадару, чалавеку працы — выяўляецца самой логікай выкладзеных у творы падзей.<ref name="enc"/> Кампазіцыйна паэма складаецца з 5 часткаў. Першая — своеасаблівы аўтарскі маналог аб лёсе песняра з народа, яго прызванні і абавязку. Купала выкладае сваю [[Эстэтыка|эстэтычную]] праграму, жыццёвае, грамадзянскае і паэтычнае крэда. З другой часткі паэмы пачынаецца больш напружанае развіццё [[Фабула|фабульнай]] асновы твору. Сюжэту паэмы ўласцівая [[Трагедыя|трагічная]] афарбоўка, якая яскрава ўзмацняецца ў фінале. [[Элегія|Элегічная]] канцоўка з асаблівай сілай падкрэслівае экспрэсіўнасць аўтарскіх думак-разважанняў аб лёсе роднай старонкі. Паэма напісаная ў адзіным рытмічным ключы: яе вершаваны памер — трохстопны [[харэй]] з моцнай стыхіяй [[пірыхія]]ў, якія ўзмацняюць натуральнае гучанне радкоў. [[Рыфма]] паэмы — перакрыжаваная.<ref name="enc"/> {{зноскі}} == Літаратура == * Янка Купала: Энцыкл. даведнік / БелСЭ; Рэдкал.: [[Іван Шамякін|І. П. Шамякін]] (гал. рэд.) і інш. — Мн., БелСЭ, 1986. — 727 с, 26 л. іл.; Артыкул «За што?» / Аўтары — М. М. Арочка і В. У. Ярац. — C. 235—236. == Спасылкі == * [http://kamunikat.org/download.php?item=6048.html&pubref=6042 Петрушкевіч Ала. Біблейскія матывы ў ранніх паэмах Янкі Купалы/ Беларуская інтэрнэт-бібліятэка kamunikat.org] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090917213951/http://kamunikat.org/download.php?item=6048.html&pubref=6042 |date=17 верасня 2009 }} {{Янка Купала}} [[Катэгорыя:Паэмы Янкі Купалы]] [[Катэгорыя:Творы 1908 года]] kx02j00jr65fxu3mkvztjcubwxjw5gr 0 140140 5150649 4413028 2026-06-04T15:26:16Z StarDeg 16311 5150649 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Платонаў}} {{Тэатральны дзеяч | Імя = Барыс Платонаў | Выява = Барыс Віктаравіч Платонаў.JPG | Апісанне выявы = | Імя пры нараджэнні = Барыс Віктаравіч Платонаў | Дата нараджэння = | Месца нараджэння = | Дата смерці = | Месца смерці = | Прафесія = | Грамадзянства = | Гады актыўнасці = 1922—1967 | Тэатр = | Узнагароды = | imdb_id = }} '''Барыс Віктаравіч Плато́наў'''{{sfn|Беларусь|1995}} ({{ДН|6|8|1903|24|7}}, {{МН|Мінск||}} — {{ДС|15|2|1967}}, {{МС|Мінск||}}) — беларускі {{акцёр|СССР|Беларусі|XX стагоддзя}}, {{тэатральны педагог|СССР|Беларусі}}, [[Народны артыст БССР]] (1946), [[Народны артыст СССР]] (1948). == Біяграфічныя звесткі == Нарадзіўся 24 ліпеня (6 жніўня) 1903 года ў Мінску. У гады [[Грамадзянская вайна ў Расіі|Грамадзянскай вайны]] добраахвотнікам пайшоў у [[РСЧА|Чырвоную Армію]]<ref name="НББ">{{bis.nlb.by|128546|Платонаў Барыс Віктаравіч}}</ref>. Пасля дэмабілізацыі вярнуўся ў Мінск. З 1920 года працаваў у тэатральным калектыве пры «[[Беларуская хатка (Мінск)|Беларускай хатцы]]», у Тэатры рэвалюцыйнай сатыры ў [[Мінск]]у. З 1922 года працаваў у [[Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы|Беларускім тэатры імя Я. Купалы]] (у 1961—1963 гадах — мастацкі кіраўнік). У гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] быў у складзе франтавой тэатральнай брыгады<ref name="НББ" />. З 1965 года — загадчык кафедры ў [[Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут|Беларускім тэатральна-мастацкім інстытуце]]. Муж [[І. Ф. Ждановіч]], народнай артысткі Беларусі. Дэпутат [[Вярхоўны Савет БССР|Вярхоўнага Савета БССР]] 5—6-га скліканняў. Памёр 15 лютага 1967 года ў Мінску. Пахаваны ў Мінску на [[Усходнія могілкі|Усходніх могілках]]. == Творчасць == Акцёр шырокага творчага дыяпазону, вялікага сцэнічнага абаяння, выдатны майстар пераўвасаблення. Спалучаў тонкі псіхалагічны малюнак ролі з вонкавай тэатральнай яркасцю. [[Файл:Б.В.Платонаў у ролі Эзопа ў спектаклі «Ліса і вінаград».JPG|thumb|злева|Б. В. Платонаў у ролі [[Эзоп]]а ў спектаклі «Ліса і вінаград» [[Г. Фігейрэду]]. [[1957]]. Грым Платонава пры ўдзеле [[А. Тонкі|А. Тонкага]]]] Выконваў ролі герояў, вострасатырыстычныя, характарныя, драматычныя і трагедыйныя. Сярод роляў: Ярыськін («Мяцеж» Фурманава і Паліванава), Агнёў, Рамадан («Фронт», «Крылы» Карняйчук), Канстанцін Заслонаў («[[Канстанцін Заслонаў (п’еса)|Канстанцін Заслонаў]]» Маўзона, Дзяржаўная прэмія СССР, 1948), Зёлкін («[[Хто смяецца апошнім (п’еса)|Хто смяецца апошнім]]» Крапівы), Туміловіч («[[Пяюць жаваранкі]]» Крапівы, Дзяржаўная прэмія СССР, 1952), Быкоўскі («[[Паўлінка]]» Купалы), Жадаў («Прыбытковае месца» Астроўскага), Пётр («Апошнія» Горкага), Забелін («Крамлёўскія куранты» Пагодзіна), Лявон («[[Лявоніха на арбіце]]» Макаёнка), Эзоп («Ліса і вінаград» [[Г. Фігейрэду]]) і інш. Выступаў на [[Беларускае радыё|Беларускім радыё]] з чытаннем твораў прозы і паэзіі («[[Курган (паэма)|Курган]]» Я. Купалы і інш.). Зняўся ў фільмах «Кастусь Каліноўскі», «Песня вясны», «Пяюць жаваранкі», «[[Хто смяецца апошнім (фільм)|Хто смяецца апошнім]]» і інш. Пра Б. Платонава зняты дакументальны фільм «Думкі і вобразы» (1965). Індывідуальнасці Б. Платонава былі ўласцівы глыбокі псіхалагізм, шчырасць пачуццяў і гранічная праўда існавання ў прапанаваных абставінах. Яго лепшыя работы ўражвалі філасофскім гучаннем, выяўленнем танчайшых адценняў характараў герояў ва ўсёй іх складанасці і супярэчлівасці<ref>Беларусы. Т. 13. Тэатральнае мастацтва / [[Р. Б. Смольскі]] і інш. — Мн., 2002.</ref>. == Узнагароды == * [[Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга]] (1940) * [[Народны артыст Беларусі]] (1946), * [[Народны артыст СССР]] (1948). * [[Сталінская прэмія]] другой ступені (1948) — ''за выкананне галоўнай ролі ў спектаклі «Канстанцін Заслонаў» А. Маўзона'', * [[ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга]] (1948), * Сталінская прэмія трэцяй ступені (1952) — ''за выкананне ролі Туміловіча ў спектаклі «Пяюць жаваранкі» К. Крапівы'', * [[ордэн Леніна]] (1955), * [[медаль «За доблесную працу ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»]]. == Ушанаванне памяці == [[Файл:Barys Platonau - Stamp of Belarus 2003.JPG|thumb|Марка Беларусі 2003 года. Народны артыст СССР i БССР. Барыс Платонаў (1903—1967). Мастак — Максім Свістуноў.]] * У 2003 годзе да 100-годдзя нараджэння Барыса Платонава Белпошта выпусціла паштовую марку. {{зноскі}} == Літаратура == * ''Сабалеўскі А.'' Уладар дум чалавечых. Творчасць народнага артыста СССР Барыса Платонава, Mінск, 1964. * ''Сабалеўскі А.'' Барыс Платонаў: Жыццё і творчасць вялікага беларускага артыста. 2-е выд. Mн., 1989. * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Плато́наў Барыс Віктаравіч|585}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Платонаў Барыс Віктаравіч}} [[Катэгорыя:Члены КПСС]] [[Катэгорыя:Акцёры СССР]] [[Катэгорыя:Акцёры Беларусі]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 5-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 6-га склікання]] [[Катэгорыя:Асобы на марках]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты Сталінскай прэміі]] aaavnypnm1pdz68n3nshj2fk6n6qdwz 0 141616 5150908 4602371 2026-06-05T10:57:08Z Autumndancer 168015 5150908 wikitext text/x-wiki {{Канькабежац |Імя = |Фатаграфія = Ard Schenk.jpg |Шырыня = 250px |Поўнае імя = |Арыгінальнае імя = |Мянушка = |Грамадзянства = |Дата нараджэння = |Месца нараджэння = |Дата смерці = |Месца смерці = |Пражыванне = |Алімпійскі чэмпіён = |Чэмпіён свету = |Чэмпіён Еўропы = |Кубак свету = |Спецыялізацыя = |Гонак = |Перамог = |Подыумаў = |Ачкоў = |500м = |1000м = |1500м = |3000м = |Медалі = |Абнаўленне = }} '''Адрыянус Схенк'''{{sfn|БелЭн|2002}} ({{lang-nl|Adrianus Schenk}}), больш вядомы як '''Ард Схенк''' ({{lang-nl|Ard Schenk}}), {{ДН|16|10|1944}}, Ганна-Паўлаўна, [[Нідэрланды]]) — нідэрландскі [[Канькабежны спорт|канькабежац]], трохразовы чэмпіён [[Зімовыя Алімпійскія гульні 1972|Алімпійскіх гульняў 1972 года]] (1500 м, 5000 м і 10000м), шматразовы чэмпіён свету, шматразовы чэмпіён Еўропы. Шматразовы рэкардсмен свету. {{зноскі}} == Літаратура == * {{крыніцы/БелЭн|15|Схенк Адрыянус||305}} == Спасылкі == * {{Commons|Category:Ard Schenk}} {{Ізаляваны артыкул}} {{DEFAULTSORT:Схенк Адрыянус}} {{Алімпійскія чэмпіёны ў бегу на 1500 метраў на каньках}} [[Катэгорыя:Канькабежцы Нідэрландаў]] [[Катэгорыя:Канькабежцы на зімовых Алімпійскіх гульнях 1968 года]] [[Катэгорыя:Чэмпіёны свету]] [[Катэгорыя:Чэмпіёны Еўропы]] [[Катэгорыя:Канькабежцы на зімовых Алімпійскіх гульнях 1972 года]] [[Катэгорыя:Канькабежцы на зімовых Алімпійскіх гульнях 1964 года]] [[Катэгорыя:Сярэбраныя прызёры зімовых Алімпійскіх гульняў 1968 года]] [[Катэгорыя:Чэмпіёны зімовых Алімпійскіх гульняў 1972 года]] 59tyhdxo1k1rz0guokg45btkst2qygs 0 143059 5150838 5075474 2026-06-05T08:12:12Z Autumndancer 168015 5150838 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Жэбрак}} {{Вучоны |Імя = Жэбрак Антон Раманавіч |Арыгінал імя = |Выява = Антон Раманавіч Жэбрак.JPG |Шырыня = |Апісанне выявы = |Месца працы = |Навуковая ступень = |Навуковае званне = [[Акадэмік АН БССР]], [[прафесар]] |Альма-матэр = |Навуковы кіраўнік = |Знакамітыя вучні = |Вядомы як = генетык, селекцыянер |Вядомая як = |Узнагароды і прэміі = }} '''Анто́н Рама́навіч Жэбрак''' ({{ДН|27|12|1901}} — {{ДС|20|5|1965}}) — [[Беларусь|беларускі]] вучоны ў галіне агульнай [[Генетыка|генетыкі]] і генетыкі раслін, [[селекцыя]]нер. Акадэмік АН БССР (1940), доктар [[біялогія|біялагічных]] навук, [[прафесар]] (1936). [[Заслужаны дзеяч навукі БССР]] (1944). З мая па кастрычнік [[1947]] года быў прэзідэнтам [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Акадэміі навук БССР]]. == Біяграфія == [[Файл:Anton Zhebrak. Memorial stone. Zbliany 1.jpg|thumb|Мемарыяльны камень у гонар А. Р. Жэбрака ў Зблянах]] Нарадзіўся ў вёсцы [[Збляны (Зэльвенскі раён)|Збляны]] Ваўкавыскага павета Гродзенскай губерні (цяпер [[Зэльвенскі раён]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]) у сялянскай сям’і. У [[1925]] годзе скончыў [[Маскоўская сельскагаспадарчая акадэмія імя К. А. Ціміразева|МСГА імя К. А. Ціміразева]] і ў [[1929]] — [[Інстытут чырвонай прафесуры]]. У [[1930]]—[[1931]] гадах спецыялізаваўся па генетыцы ў [[Калумбійскі ўніверсітэт|Калумбійскім]] і [[Каліфарнійскі ўніверсітэт|Каліфарнійскім універсітэтах]] ([[ЗША]]) у лабараторыі вядомага генетыка, стваральніка [[Храмасомная тэорыя спадчыннасці|храмасомнай тэорыі спадчыннасці]] [[Томас Хант Морган|Томаса Ханта Моргана]]. У [[1932]]—[[1948]] гадах — прафесар, загадчык кафедрай генетыкі [[Маскоўская сельскагаспадарчая акадэмія імя К. А. Ціміразева|Маскоўскай сельскагаспадарчай акадэміі імя К. А. Ціміразева]]. Адначасова з тым у [[1945]]—[[1946]] гадах — загадчык аддзела Упраўлення прапаганды і агітацыі [[ЦК КПСС]]. У [[1940]] годзе абраны членам Прэзідыўма АН БССР, а ў маі 1947 года ён становіцца прэзідэнтам Акадэміі навук. Адхілены з пасады ў кастрычніку таго ж года. У [[1945]] годзе ў складзе дэлегацыі Беларускай ССР ён падпісаў у [[Сан-Францыска]] Статут [[ААН]]. Пасля [[Вялікая Айчынная вайна|вайны]] акадэмік Жэбрак стаў адным з арганізатараў і лідарам выступаў супраць манапалізму [[Трафім Лысенка|Лысенкі]] ў [[біялогія|біялогіі]]. Неаднаразова пісаў грунтоўныя запіскі ва ўрадавыя і партыйныя органы, інфармуючы іх аб становішчы ў савецкай генетыцы, згубных наступствах дыктату Лысенкі. Аднак гэта не дало плённых вынікаў. Выступаючы на сесіі [[Усесаюзная акадэмія сельскагаспадарчых навук імя У. І. Леніна|УАСГНІЛ]] у жніўні [[1948]] года, Антон Жэбрак, ужо адхілены ад пасады прэзідэнта АН БССР і фактычна пазбаўлены магчымасці працягваць даследчую працу, на фоне здзеклівых рэплік і з’едлівых пытанняў адстойваў свае погляды. У 1948 годзе займае пасаду прафесара кафедры [[батаніка|батанікі]] ў [[Маскоўскі лесатэхнічны інстытут|Маскоўскім лесатэхнічным інстытуце]], а ў [[1949]] годзе ўзначальвае кафедру ў [[Маскоўскі фармацэўтычны інстытут|Маскоўскім фармацэўтычным інстытуце]]. З [[1957]] года да самай смерці Антон Жэбрак вядзе актыўную навуковую працу ў Беларусі ў Акадэміі навук БССР, дзе па ініцыятыве акадэміка [[Мікалай Васілевіч Турбін|Мікалая Турбіна]] ў [[Інстытут біялогіі АН БССР|Інстытуце біялогіі]] была арганізаваная лабараторыя [[поліплаідыя|поліплаідыі]]. Тут ён працягвае свае даследаванні ў галіне селекцыі [[пшаніца|пшаніцы]] і [[грэчка|грэчкі]], удзельнічае ў стварэнні праекту па атрыманню поліплоідных форм [[цукровы бурак|цукровага бурака]]. З 1963 — у [[Інстытут генетыкі і цыталогіі НАН Беларусі|Аддзеле генетыкі і цыталогіі АН БССР]]. У [[1965]] годзе Антон Жэбрак раптоўна памёр. == Навуковая дзейнасць == Навуковыя працы прысвечаны [[гібрыдызацыя|гібрыдызацыі]], поліплаідыі і селекцыі, галоўным чынам, пшаніцы і грэчкі. Упершыню ў свеце атрымаў гібрыдныя пладавітыя формы ад перакрыжавання многіх відаў пшаніц. Прааналізаваў [[філагенія|філагенію]] пшаніц і вёў перспектыўную селекцыю пшаніц на падвышэнне [[імунітэт]]у да хвароб і шкоднікаў, на павелічэнне ўтрымання [[бялок|бялку]], колькасці [[зерне|зерня]] ў [[колас|каласах]]. Апублікаваў больш за 70 навуковых прац, у т.л. 5 манаграфій. == Ушанаванне памяці == * На будынку [[Інстытут генетыкі і цыталогіі НАН Беларусі|Інстытута генетыкі і цыталогіі НАН Беларусі]] ([[Акадэмічная вуліца (Мінск)|вул. Акадэмічная]], 27) у [[1981]] г. ўстаноўлена мемарыяльная дошка ([[бронза]]; скульпт. [[В. Папоў]])<ref name="ЗП">{{крыніцы/ЗП|Мінск}}</ref>. == Асноўныя працы == * Синтез новых видов пшениц. М.: Сельхозгиз, 1944. * Полиплоидные виды пшениц. М.: Изд-во АН СССР, 1957. * Курс ботаники. М.: Медгиз, 1959. == Узнагароды == Ордэн [[ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга|Працоўнага Чырвонага Сцяга]] (1944), [[ордэн Чырвонай Зоркі]] (1945), [[Ордэн «Знак Пашаны»]] (1940), медалі. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Жэбрак Антон Раманавіч|315}} * {{Крыніцы/ЭПБ|2|Жэбрак Антон Раманавіч}} — С. 393. == Спасылкі == * [https://nasb.gov.by/bel/members/pamyati-uchenogo/zherbak.php Прэзідэнты НАНБ з 1928 года — ЖЭБРАК Антон Раманавіч] * [https://csl.bas-net.by/personalii/60868/jebrak-anton-romanovich/ Антон Раманавіч Жэбрак] у базе даных «История белорусской науки в лицах» [[Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі|Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі]] {{ref-ru}} * [http://library.basnet.by/handle/csl/346 Біябібліяграфічны паказальнік] у рэпазіторыі [[Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Я. Коласа НАН Беларусі|Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі]] {{ref-ru}} * {{bis.nlb.by|128439|Жэбрак Антон Раманавіч}} {{Прэзідэнты і Старшыні Прэзідыума НАНБ}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Жэбрак Антон Раманавіч}} [[Катэгорыя:Генетыкі СССР]] [[Катэгорыя:Вучоныя Беларусі]] [[Катэгорыя:Генетыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Біёлагі Беларусі]] [[Катэгорыя:Селекцыянеры СССР]] [[Катэгорыя:Біёлагі XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Увядзенскіх могілках]] [[Катэгорыя:Падпісалі «ліст трохсот»]] [[Катэгорыя:Акадэмікі Акадэміі навук Беларускай ССР]] [[Катэгорыя:Прэзідэнты Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] [[Катэгорыя:Дактары біялагічных навук]] [[Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы навукі Беларускай ССР]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Зэльвенскім раёне]] [[Катэгорыя:Селекцыянеры Беларусі]] sj11dj4xz8xpncgdviw6d4uokm0nv0x 0 145547 5150931 4259049 2026-06-05T11:35:42Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5150931 wikitext text/x-wiki {{Архітэктар |выява = Axmedbekov-1.jpg |памер = |подпіс = |імя = Зівер бек Ахмедбекаў |арыгінальнае імя = Zivər bəy Əhmədbəyov |грамадзянства = {{Сцяг Расійскай імперыі}} [[Расійская імперыя]]<br />{{Сцяг Азербайджана}} [[Азербайджанская Дэмакратычная Рэспубліка|АДР]]<br />{{СССР}} [[СССР]] |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = |працаваў у гарадах = [[Баку]], [[Уладзікаўказ]], [[Шэмаха]] |стыль = |найважнейшыя пабудовы = [[Мячэць Тэзэ Пір]] |горадабудаўнічыя праекты = |рэстаўрацыя помнікаў = |нерэалізаваныя праекты = |навуковыя працы = |узнагароды = |вікісховішча = }} '''Зівер бек Ахмедбекаў''', ({{lang-az|Zivər bəy Əhmədbəyov}}; {{ДН|||1873}}, [[Шэмаха]] — {{ДС|||1925}}, [[Баку]]) — азербайджанскі [[архітэктар]]. == Біяграфія == У [[1902]] годзе скончыў [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны архітэктурна-будаўнічы ўніверсітэт|Санкт-Пецярбургскі інстытут грамадзянскіх інжынераў]]. З гэтага ж года па [[1917]] год Зівер бек працаваў у якасці архітэктара ў [[Бакінскі губерня|Бакінскай губернскай адміністрацыі]], затым у Бакінскай гарадской управе. Пасля ўтварэння [[Азербайджанская Дэмакратычная Рэспубліка|Азербайджанскай дэмакратычнай рэспублікі]] Зівер бек Ахмедбекаў становіцца галоўным архітэктарам Баку, і застаецца на гэтай пасадзе да [[1922]] года. Па праекце Зівер бека пабудаваны дзве буйныя Бакінскія мячэці — Блакітная мячэць і [[мячэць Тэзэ Пір]]. Пабудаваная па яго праекце мячэць [[Муртуза Мухтараў|Мухтарава]] ў пасёлку Амірджан занесена ў спіс аб'ектаў ахоўных [[ЮНЕСКА]] як гістарычны помнік. Акрамя гэтага Зівер бек Ахмедбекаў з'яўляецца аўтарам жылых дамоў ва [[Уладзікаўказ]]е і будынка інстытута [[Афтальмалогія|афтальмалогіі]] ў Баку. == Памяць == Адна з вуліц [[Баку]] носіць імя Зівер бека Ахмедбекава. [[26 мая]] [[2011]] года ў Баку адбылося адкрыццё помніка Зівер Беку Ахмедбекаву, усталяванага ў аднайменным парку каля [[станцыя метро Нізамі Гянджэві|станцыі метро Нізамі]].<ref>{{ref-ru}} [http://news.day.az/politics/269694.html Прэзідэнт Азербайджана прыняў удзел у адкрыцці парку Зивер бека Ахмедбекова.]''Day.az, 26.05.2011.''</ref>. {{Зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.anl.az/down/meqale/kaspi/kaspi_dekabr2009/100552.htm ANL] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160303173842/http://www.anl.az/down/meqale/kaspi/kaspi_dekabr2009/100552.htm |date=3 сакавіка 2016 }} {{ref-ru}} * [http://odlar-yurdu.ru/index.php?newsid=131 Дзве Мячэці Архітэктара Зивербека Ахмедбекова] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120425090011/http://odlar-yurdu.ru/index.php?newsid=131 |date=25 красавіка 2012 }} {{ref-ru}} * [http://sara-ashurbeyli.info/imggift.php?num_im=167 Мячэць Тэзэ Пір] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120425090010/http://sara-ashurbeyli.info/imggift.php?num_im=167 |date=25 красавіка 2012 }} {{ref-ru}} * [http://www.azerbaijan.az/portal/newsaz.html?action=GetFullNews&ldid=2005-07-26&ltid=21:41:33&ndid=2009-07-07&nid=3 Təzəpir məscid kompleksi istifadəyə verilmişdir] {{ref-az}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ахмедбекаў Зівер бек}} [[Катэгорыя:Архітэктары Азербайджана]] [[Катэгорыя:Выпускнікі ВНУ Санкт-Пецярбурга]] t21ert6hlx4unr3915bjtvnnb5qfs6p 0 145653 5150685 4790934 2026-06-04T16:32:24Z JerzyKundrat 174 5150685 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Амар Эфраін Тарыхас Эрэра''' ({{lang-es|Omar Efraín Torrijos Herrera}}, [[13 лютага]] [[1929]], Сант’яга, правінцыя Верагас — [[1 жніўня]] [[1981]], гара Марта) — дзяржаўны і ваенны дзеяч [[Панама|Панамы]]; брыгадны генерал (1969). == Біяграфія == Нарадзіўся ў сям’і настаўніка. У [[1951]] скончыў ваеннае вучылішча ў Сальвадоры, з [[1952]] на ваеннай службе ў Нацыянальнай гвардыі Панамы. Праходзіў навучанне ў Школе Амерык у Зоне Панамскага канала. Узначаліў групу антыімперыялістычна і нацыяналістычна настроеных афіцэраў Нацыянальнай гвардыі, якія ўчынілі ў кастрычніку [[1968]] г. дзяржаўны пераварот. З [[1969]] г. галоўнакамандуючы Нацыянальнай гвардыяй і фактычны кіраўнік Панамы (паводле Канстытуцыі 1972 года, з’яўляўся «вышэйшым лідарам Панамскай рэвалюцыі»). Яго памочнікам быў Чучу Марцінес. Да [[11 кастрычніка]] [[1978]] г. — кіраўнік урада. Адышоўшы ад актыўнай палітычнай дзейнасці і пасяліўшыся ў сельскай мясцовасці (апошнія гады жыцця шмат часу праводзіў у паселішчы Каклесіта), захоўваў ўплыў на членаў урада, часта прымаючы і кансультуючы высокапастаўленых наведвальнікаў. Загінуў у авіякатастрофе пры загадкавых абставінах. Маісес Тарыхас у сваім інтэрв’ю мексіканскай газеце «Эксельсіёр» заявіў, што смерць яго брата з’яўляецца справай рук [[ЦРУ]] ЗША. Хасэ Дэ Хесус Марцінес, былы целаахоўнік Тарыхаса (пілот па спецыяльнасці) у жніўні [[1987]] г. у эфіры Панамскай праграмы «Сведкі гісторыі» паведаміў, што лічыць смерць Тарыхаса справай рук амерыканцаў. Ён таксама паведаміў, што навігацыйная сістэма самалёта магла быць выведзена з ладу пры падрыхтоўцы да вылету. Па сцвярджэнні аднаго з памочнікаў [[Мануэль Нар’ега|Мануэля Нар’егі]], авіякатастрофа была арганізавана Нар’егам. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|15|Тары́хас Арэ́ра Амар||447}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Тарыхас Арэра}} [[Катэгорыя:Военачальнікі]] [[Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Панамы]] [[Катэгорыя:Кіраўнікі дзяржаў, якія загінулі ў авіякатастрофах]] n44g25t7h5pkojzqrjmmeuvt89f0829 0 145919 5150670 4733230 2026-06-04T16:12:36Z JerzyKundrat 174 /* Гл. таксама */ 5150670 wikitext text/x-wiki '''[[Дэвальвацыя|Дэвальва́цыя]] белару́скага рубля́''' — аднамомантавыя паніжэнні курсу [[Беларускі рубель|нацыянальнай валюты]] ў [[1999]], [[2009]] і [[2011]] гадах. == 1999 == У [[1999]] годзе курс [[Беларускі рубель|беларускага рубля]] быў зніжаны на 37 % адносна [[Долар ЗША|долару ЗША]]<ref>[http://telegraf.by/2011/05/deval-vacija-belarus-be-susvetnija-rekordi.html Дэвальвацыя ў Беларусі б'е сусветныя рэкорды]{{Недаступная спасылка}} // Telegraf.by, 24 мая 2011 г.</ref>. Паводле звестак [[Сусветны банк|Сусветнага банка]], дэвальвацыя 1999 года ў Беларусі была найбольш значнай дэвальвацыяй нацыянальнай валюты ў свеце ў 1999 годзе і адной з найбуйнейшых дэвальвацый за перыяд 1990—2010 гадоў: нароўні з [[Інданезія]]й (37 %, 1998) пасля [[Аргенціна|Аргенціны]] (54 %, 2002), [[Эфіопія|Эфіопіі]] (54 %, 1992) і [[Расія|Расіі]] (38 %, 1998)<ref>Daniel Lederman. [http://www-wds.worldbank.org/external/default/WDSContentServer/IW3P/IB/2011/03/31/000158349_20110331131956/Rendered/INDEX/WPS5619.txt Large Devaluations, Foreign Direct. Investment and Exports] // The World Bank, сакавік 2011</ref><ref>[http://afn.by/news/i/152782 Беларусь побила мировой рекорд по девальвации] // АФН, 24 мая 2011 г.</ref>. == 2009 == [[1 студзеня]] [[2009]] годзе [[Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь]] аднамомантава знізіў курс [[Беларускі рубель|беларускага рубля]] на 20,5 % адносна [[Долар ЗША|долару ЗША]]. Адначасна з гэтым Нацбанк перайшоў да прывязкі курсу рубля да [[Кошык валют|кошыку валют]], у склад якое ўключаныя долар, [[еўра]] і [[расійскі рубель]] у роўных долях<ref>[http://news.tut.by/economics/125555.html Нацбанк повысил курс доллара на 20,5 %] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110724090736/http://news.tut.by/economics/125555.html |date=24 ліпеня 2011 }}</ref>. == 2011 == У пачатку 2011 года кіраўнік [[НБ РБ|Нацбанка]] [[Пётр Пракаповіч]] неаднаразова заяўляў пра тое, што дэвальвацыі ў Беларусі не плануецца, курс беларускага рубля ў адносінах да [[Кошык валют|кошыку валют]] утрымаецца ў васьміпрацэнтным калідоры<ref>[http://charter97.org/ru/news/2011/2/23/36273/ Выбор Прокоповича: девальвация или дефолт] // ''[[Хартыя-97]]'' (23 лютага 2011)</ref>, а паказчыкі, зацверджаныя ў Асноўных накірунках грашова-крэдытнай палітыкі Беларусі, не будуць парушацца. {{Цытата|Пакуль я з'яўляюся старшынёй праўлення Нацбанка, ніякай разавай дэвальвацыі за адзін раз ніколі не будзе. У нас дастаткова досведу, які мы назапасілі за 15 гадоў, і гэты досвед сведчыць аб тым, што гэта дрэннае рашэнне для беларусаў. Калі дрэннае рашэнне, мы яго выконваць не будзем. <…> Нават дэвальвацыі ў 5% у нас ніколі не будзе.|[[Telegraf.by]]|[http://telegraf.by/2011/03/prakapovch-navat-deval-vaci-5-u-belarus-nkol-ne-budze.html Пракаповіч: нават дэвальвацыі ў 5% у Беларусі ніколі не будзе], 17 сакавіка 2011}} [[23 мая]] [[2011]] года Нацыянальны банк аднамомантава знізіў курс беларускага рубля на 56,2 % адносна долара ЗША да ўзроўню 4930 рублёў за 1 [[долар ЗША|долар]]<ref>[http://quote.rbc.ru/stocks/fond/2011/05/23/33298112.shtml Нацбанк Белоруссии сохраняет границы колебаний курса белорусского рубля к корзине инвалют в рамках плюс/минус 12 %]{{Недаступная спасылка}} // РБК 23.05.2011</ref>, пачынаючы з наступнага дня. Паводле звестак [[Сусветны банк|Сусветнага банка]], такое паніжэнне курсу стала сусветным рэкордам па дэвальвацыі нацыянальнай валюты за 20-гадовую сусветную гісторыю, апярэдзіўшы [[Эфіопія|эфіопскую]] дэвальвацыю 1992 года і [[Аргенціна|аргенцінскую]] 2002 года<ref name="hiscore">[http://nn.by/?c=ar&i=54786 Беларусь пабіла сусветны рэкорд па дэвальвацыі], ''[[Наша ніва (1991)|Наша Ніва]]''</ref>. Адначасна з 24 мая цэнтральнае значэнне рублёвага кошту кошыка валют было ўсталявана на адзнацы 1810 рублёў, і Нацбанк пачаў адлік 12-працэнтнага калідору ад гэтага значэння<ref>{{Спасылка | год = 23 мая 2011| url = http://www.nbrb.by/bel/press/?nId=725| загаловак = Об установлении обменных курсов белорусского рубля| назва праекту = Прэс-рэлізы| выдавецтва = [[Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь]]| дата = 21 чэрвеня 2011 | мова = ru}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Эканоміка Беларусі]] * [[Бюджэт Рэспублікі Беларусь]] * [[Фінансавы крызіс 2011 года ў Беларусі ]] == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Дэвальвацыі]] [[Катэгорыя:Фінансы ў Беларусі]] 8034pnlv9e45tx9gwljvhkqeg7j4ql2 5150671 5150670 2026-06-04T16:13:16Z JerzyKundrat 174 /* Крыніцы */ 5150671 wikitext text/x-wiki '''[[Дэвальвацыя|Дэвальва́цыя]] белару́скага рубля́''' — аднамомантавыя паніжэнні курсу [[Беларускі рубель|нацыянальнай валюты]] ў [[1999]], [[2009]] і [[2011]] гадах. == 1999 == У [[1999]] годзе курс [[Беларускі рубель|беларускага рубля]] быў зніжаны на 37 % адносна [[Долар ЗША|долару ЗША]]<ref>[http://telegraf.by/2011/05/deval-vacija-belarus-be-susvetnija-rekordi.html Дэвальвацыя ў Беларусі б'е сусветныя рэкорды]{{Недаступная спасылка}} // Telegraf.by, 24 мая 2011 г.</ref>. Паводле звестак [[Сусветны банк|Сусветнага банка]], дэвальвацыя 1999 года ў Беларусі была найбольш значнай дэвальвацыяй нацыянальнай валюты ў свеце ў 1999 годзе і адной з найбуйнейшых дэвальвацый за перыяд 1990—2010 гадоў: нароўні з [[Інданезія]]й (37 %, 1998) пасля [[Аргенціна|Аргенціны]] (54 %, 2002), [[Эфіопія|Эфіопіі]] (54 %, 1992) і [[Расія|Расіі]] (38 %, 1998)<ref>Daniel Lederman. [http://www-wds.worldbank.org/external/default/WDSContentServer/IW3P/IB/2011/03/31/000158349_20110331131956/Rendered/INDEX/WPS5619.txt Large Devaluations, Foreign Direct. Investment and Exports] // The World Bank, сакавік 2011</ref><ref>[http://afn.by/news/i/152782 Беларусь побила мировой рекорд по девальвации] // АФН, 24 мая 2011 г.</ref>. == 2009 == [[1 студзеня]] [[2009]] годзе [[Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь]] аднамомантава знізіў курс [[Беларускі рубель|беларускага рубля]] на 20,5 % адносна [[Долар ЗША|долару ЗША]]. Адначасна з гэтым Нацбанк перайшоў да прывязкі курсу рубля да [[Кошык валют|кошыку валют]], у склад якое ўключаныя долар, [[еўра]] і [[расійскі рубель]] у роўных долях<ref>[http://news.tut.by/economics/125555.html Нацбанк повысил курс доллара на 20,5 %] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110724090736/http://news.tut.by/economics/125555.html |date=24 ліпеня 2011 }}</ref>. == 2011 == У пачатку 2011 года кіраўнік [[НБ РБ|Нацбанка]] [[Пётр Пракаповіч]] неаднаразова заяўляў пра тое, што дэвальвацыі ў Беларусі не плануецца, курс беларускага рубля ў адносінах да [[Кошык валют|кошыку валют]] утрымаецца ў васьміпрацэнтным калідоры<ref>[http://charter97.org/ru/news/2011/2/23/36273/ Выбор Прокоповича: девальвация или дефолт] // ''[[Хартыя-97]]'' (23 лютага 2011)</ref>, а паказчыкі, зацверджаныя ў Асноўных накірунках грашова-крэдытнай палітыкі Беларусі, не будуць парушацца. {{Цытата|Пакуль я з'яўляюся старшынёй праўлення Нацбанка, ніякай разавай дэвальвацыі за адзін раз ніколі не будзе. У нас дастаткова досведу, які мы назапасілі за 15 гадоў, і гэты досвед сведчыць аб тым, што гэта дрэннае рашэнне для беларусаў. Калі дрэннае рашэнне, мы яго выконваць не будзем. <…> Нават дэвальвацыі ў 5% у нас ніколі не будзе.|[[Telegraf.by]]|[http://telegraf.by/2011/03/prakapovch-navat-deval-vaci-5-u-belarus-nkol-ne-budze.html Пракаповіч: нават дэвальвацыі ў 5% у Беларусі ніколі не будзе], 17 сакавіка 2011}} [[23 мая]] [[2011]] года Нацыянальны банк аднамомантава знізіў курс беларускага рубля на 56,2 % адносна долара ЗША да ўзроўню 4930 рублёў за 1 [[долар ЗША|долар]]<ref>[http://quote.rbc.ru/stocks/fond/2011/05/23/33298112.shtml Нацбанк Белоруссии сохраняет границы колебаний курса белорусского рубля к корзине инвалют в рамках плюс/минус 12 %]{{Недаступная спасылка}} // РБК 23.05.2011</ref>, пачынаючы з наступнага дня. Паводле звестак [[Сусветны банк|Сусветнага банка]], такое паніжэнне курсу стала сусветным рэкордам па дэвальвацыі нацыянальнай валюты за 20-гадовую сусветную гісторыю, апярэдзіўшы [[Эфіопія|эфіопскую]] дэвальвацыю 1992 года і [[Аргенціна|аргенцінскую]] 2002 года<ref name="hiscore">[http://nn.by/?c=ar&i=54786 Беларусь пабіла сусветны рэкорд па дэвальвацыі], ''[[Наша ніва (1991)|Наша Ніва]]''</ref>. Адначасна з 24 мая цэнтральнае значэнне рублёвага кошту кошыка валют было ўсталявана на адзнацы 1810 рублёў, і Нацбанк пачаў адлік 12-працэнтнага калідору ад гэтага значэння<ref>{{Спасылка | год = 23 мая 2011| url = http://www.nbrb.by/bel/press/?nId=725| загаловак = Об установлении обменных курсов белорусского рубля| назва праекту = Прэс-рэлізы| выдавецтва = [[Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь]]| дата = 21 чэрвеня 2011 | мова = ru}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Эканоміка Беларусі]] * [[Бюджэт Рэспублікі Беларусь]] * [[Фінансавы крызіс 2011 года ў Беларусі ]] == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Грошы ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Дэвальвацыі]] 2bwnqvrfda4jvohtv5bzpw31xcg289d 5150672 5150671 2026-06-04T16:13:39Z JerzyKundrat 174 /* Крыніцы */ 5150672 wikitext text/x-wiki '''[[Дэвальвацыя|Дэвальва́цыя]] белару́скага рубля́''' — аднамомантавыя паніжэнні курсу [[Беларускі рубель|нацыянальнай валюты]] ў [[1999]], [[2009]] і [[2011]] гадах. == 1999 == У [[1999]] годзе курс [[Беларускі рубель|беларускага рубля]] быў зніжаны на 37 % адносна [[Долар ЗША|долару ЗША]]<ref>[http://telegraf.by/2011/05/deval-vacija-belarus-be-susvetnija-rekordi.html Дэвальвацыя ў Беларусі б'е сусветныя рэкорды]{{Недаступная спасылка}} // Telegraf.by, 24 мая 2011 г.</ref>. Паводле звестак [[Сусветны банк|Сусветнага банка]], дэвальвацыя 1999 года ў Беларусі была найбольш значнай дэвальвацыяй нацыянальнай валюты ў свеце ў 1999 годзе і адной з найбуйнейшых дэвальвацый за перыяд 1990—2010 гадоў: нароўні з [[Інданезія]]й (37 %, 1998) пасля [[Аргенціна|Аргенціны]] (54 %, 2002), [[Эфіопія|Эфіопіі]] (54 %, 1992) і [[Расія|Расіі]] (38 %, 1998)<ref>Daniel Lederman. [http://www-wds.worldbank.org/external/default/WDSContentServer/IW3P/IB/2011/03/31/000158349_20110331131956/Rendered/INDEX/WPS5619.txt Large Devaluations, Foreign Direct. Investment and Exports] // The World Bank, сакавік 2011</ref><ref>[http://afn.by/news/i/152782 Беларусь побила мировой рекорд по девальвации] // АФН, 24 мая 2011 г.</ref>. == 2009 == [[1 студзеня]] [[2009]] годзе [[Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь]] аднамомантава знізіў курс [[Беларускі рубель|беларускага рубля]] на 20,5 % адносна [[Долар ЗША|долару ЗША]]. Адначасна з гэтым Нацбанк перайшоў да прывязкі курсу рубля да [[Кошык валют|кошыку валют]], у склад якое ўключаныя долар, [[еўра]] і [[расійскі рубель]] у роўных долях<ref>[http://news.tut.by/economics/125555.html Нацбанк повысил курс доллара на 20,5 %] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110724090736/http://news.tut.by/economics/125555.html |date=24 ліпеня 2011 }}</ref>. == 2011 == У пачатку 2011 года кіраўнік [[НБ РБ|Нацбанка]] [[Пётр Пракаповіч]] неаднаразова заяўляў пра тое, што дэвальвацыі ў Беларусі не плануецца, курс беларускага рубля ў адносінах да [[Кошык валют|кошыку валют]] утрымаецца ў васьміпрацэнтным калідоры<ref>[http://charter97.org/ru/news/2011/2/23/36273/ Выбор Прокоповича: девальвация или дефолт] // ''[[Хартыя-97]]'' (23 лютага 2011)</ref>, а паказчыкі, зацверджаныя ў Асноўных накірунках грашова-крэдытнай палітыкі Беларусі, не будуць парушацца. {{Цытата|Пакуль я з'яўляюся старшынёй праўлення Нацбанка, ніякай разавай дэвальвацыі за адзін раз ніколі не будзе. У нас дастаткова досведу, які мы назапасілі за 15 гадоў, і гэты досвед сведчыць аб тым, што гэта дрэннае рашэнне для беларусаў. Калі дрэннае рашэнне, мы яго выконваць не будзем. <…> Нават дэвальвацыі ў 5% у нас ніколі не будзе.|[[Telegraf.by]]|[http://telegraf.by/2011/03/prakapovch-navat-deval-vaci-5-u-belarus-nkol-ne-budze.html Пракаповіч: нават дэвальвацыі ў 5% у Беларусі ніколі не будзе], 17 сакавіка 2011}} [[23 мая]] [[2011]] года Нацыянальны банк аднамомантава знізіў курс беларускага рубля на 56,2 % адносна долара ЗША да ўзроўню 4930 рублёў за 1 [[долар ЗША|долар]]<ref>[http://quote.rbc.ru/stocks/fond/2011/05/23/33298112.shtml Нацбанк Белоруссии сохраняет границы колебаний курса белорусского рубля к корзине инвалют в рамках плюс/минус 12 %]{{Недаступная спасылка}} // РБК 23.05.2011</ref>, пачынаючы з наступнага дня. Паводле звестак [[Сусветны банк|Сусветнага банка]], такое паніжэнне курсу стала сусветным рэкордам па дэвальвацыі нацыянальнай валюты за 20-гадовую сусветную гісторыю, апярэдзіўшы [[Эфіопія|эфіопскую]] дэвальвацыю 1992 года і [[Аргенціна|аргенцінскую]] 2002 года<ref name="hiscore">[http://nn.by/?c=ar&i=54786 Беларусь пабіла сусветны рэкорд па дэвальвацыі], ''[[Наша ніва (1991)|Наша Ніва]]''</ref>. Адначасна з 24 мая цэнтральнае значэнне рублёвага кошту кошыка валют было ўсталявана на адзнацы 1810 рублёў, і Нацбанк пачаў адлік 12-працэнтнага калідору ад гэтага значэння<ref>{{Спасылка | год = 23 мая 2011| url = http://www.nbrb.by/bel/press/?nId=725| загаловак = Об установлении обменных курсов белорусского рубля| назва праекту = Прэс-рэлізы| выдавецтва = [[Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь]]| дата = 21 чэрвеня 2011 | мова = ru}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Эканоміка Беларусі]] * [[Бюджэт Рэспублікі Беларусь]] * [[Фінансавы крызіс 2011 года ў Беларусі ]] == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Грошы Беларусі]] [[Катэгорыя:Дэвальвацыі]] fk2mwdjvyin2guil4ixe6ifjl2tkj0y 0 146686 5150573 5142290 2026-06-04T12:16:04Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5150573 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Жамыслаўль |выява = Żemłosław-Umiastowcy's Palace.jpg |подпіс = Палац графаў Умястоўскіх |вобласць = Гродзенская |раён = Іўеўскі |сельсавет = Суботніцкі }} '''Жамысла́ўль'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Žamyslaŭĺ}}, {{lang-ru|Жемыславль}}) — [[аграгарадок]]<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d910r0030367&q_id=4791978|title=Решение Ивьевского районного Совета депутатов от 27 января 2010 года № 125 "О преобразовании некоторых населенных пунктов района в агрогородки"|url-status=dead}}</ref> у [[Іўеўскі раён|Іўеўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]], на правым беразе ракі [[Гаўя (прыток Нёмана)|Гаўя]]. Уваходзіць у склад [[Суботніцкі сельсавет|Суботніцкага сельсавета]]. == Гісторыя == Мяркуецца, што першай назвай паселішча была ''Пятроўшчына'', а маёнтак зваўся ''Кандрацішкі''. Мясцовасць уваходзіла ў склад [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ашмянскага павета]] [[Віленскае ваяводства|Віленскага ваяводства]] і знаходзілася ва ўладанні [[Ян Зяновіч|Яна Зяновіча]]. У [[1587]] г. яго дзеці прадалі Кандрацішкі ашмянскаму падкаморніку Стэфану Роскаму. У той час да маёнтку належалі вёскі [[Шайдзюны]], [[Высоцкія]], [[Жамайтукі]], а таксама частка пушчы, што ляжала ўздоўж дарогі з [[Дзевянішкі|Дзевянішак]] у [[Навагрудак]]. Пазнейшая назва паходзіць ад роду Жэмлла гербу Тапор, з якога Марцыян з тэнчына купіў гэты маёнтак у 1684 годзе. Пятроўшчыне з фальваркамі была надана новая афіцыйная назва Жэмласлаў. Ён складаўся з некалькіх частак, самая вялікая з якіх называлася Кандрацішкі. Юры Войцех Жэмлла менаваўся з таго часу дзедзічам Кандрацішкаў і Жэмласлава. Назва Кандрацішкі з цягам часу знікла з ужытку і засталася толькі адна, Жэмласлаў. Яго ўладальнікамі ўнаступным былі Пацы, Андрушкевічы, Шчытавы і Кеневічы. У выніку [[трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] (1795) Жамыслаўль апынуўся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] і належаў шляхецкаму роду Шчытоў. Юзаф Шчыт прадаў вёску ў 1806 г. [[Антон Нестар Кеневіч|Антону Нестару Кеневічу]], маянткоўцу Мазырскага павета. [[4 студзеня]] [[1807]] г. [[Якуб Умястоўскі]] набыў маёнтак у Антона Нестара Кеневіча, мазырскага [[земскі суддзя|земскага суддзі]], распачаў тут будову [[Жамыслаўская сядзіба|палаца]]. Якуб пераехаў у Жамыслаўль з Клявіцы, якую разам з братам Марцінам яны купілі ў Вінцэнта Грабскага ў [[1786]] г. Якуб Умястоўскі любіў падабенства, таму дом стаў паменшанай копіяй [[Лазенкоўскі палац|Лазенкоўскага палаца]] ў [[Варшава|Варшаве]]. Каля 1861 г. у склад маёнтку Жамыслаўль уваходзіла 13 мясцовасцей, у тым ліку вёскі: Бялыншчына, Навасады, Раманы, Рыбакі, Шайдзюны, Шаркуці, Высоцкія, Жамайтукі; у маёнтку 475 чал. [[Выява:Žemłasłaŭ-pałac.jpg|thumb|злева|Палац у міжваенны час]] Згодна з [[Рыжскі мірны дагавор|Рыжскім мірным дагаворам]] ([[1921]]) Жамыслаўль апынуўся ў складзе міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], з [[1939]] г. — у складзе [[БССР]]. У 1940—1960 гадах цэнтр [[Жамласлаўскі сельсавет|Жамласлаўскага сельсавета]]. [[19 лістапада]] [[2000]] г. у Жамыслаўлі адбылося ўрачыстае асвячэнне каталіцкай капліцы пад тытулам Хрыста Валадара<ref>[http://grodnensis.by/new/index.php?option=com_content&task=view&id=16&Itemid=54&limit=1&limitstart=9 Суботнікі: парафія п.н. Уладзіслава]{{Недаступная спасылка}} // Гродзенская Рымска-Каталіцкая Дыяцэзія на Беларусі — IV. Дэканат Іўе</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Славутасці == [[Файл:Жамыслаўль Žamyslaŭĺ (2021) 01.jpg|міні|злева|Палац, 2021 г.]] * Вінакурня (1885) * Гаспадарчы двор (XIX ст.) * [[Палацава-паркавы комплекс Умястоўскіх (Жамыслаўль)|Палацава-паркавы комплекс Умястоўскіх]] (2-я пал. XVIII—XIX стст.; паменшаная копія [[Лазенкоўскі палац|Лазенкоўскага палаца]] ў [[Варшава|Варшаве]]) == Страчаная спадчына == [[Выява:Žemłasłaŭ, Gaŭja. Жэмласлаў, Гаўя (J. Hoppen, 1930-38).jpg|thumb|Дом адпачынку]] * Дом адпачынку (1930-я) * [[Жамыслаўскі ясень]] — батанічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння. == Галерэя == <center><gallery caption="Старыя выявы Жамыслаўлі" widths=150 heights=150 perrow="4"> Выява:Žemłasłaŭ. Жэмласлаў (N. Orda, XIX).jpg|Палац. [[Напалеон Орда|Н. Орда]], [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] Выява:Žemłasłaŭ. Жэмласлаў (XIX).jpg|Чорна-белая версія Выява:Umiastoŭski Estate in Žemłasłaŭ, N. Orda.jpg|Палац з іншага боку Выява:Žemłasłaŭ. Жэмласлаў (1916).jpg|Палац, [[1916]] </gallery></center> == Вядомыя асобы == * [[Тадэвуш Сакалоўскі]] (1905—1943) — падпольшчык другой сусветнай вайны. {{зноскі}} == Літаратура == * [[Казімір Нехвядовіч]]. [http://pawet.net/library/history/city_district/towns/n_zemoslaw/Жэмаласлаў.html Żemłosław = Жамыслаўль]. — Познань: Gawia, 2005. * Żemłosław // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom XIII. — Warszawa, 1893. S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XIV/775 775]. * Янкоўскі Чэслаў. [https://www.academia.edu/167251392/%D0%AF%D0%BD%D0%BA%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%A7%D1%8D%D1%81%D0%BB%D0%B0%D1%9E_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81%D0%BB%D0%B0%D1%9E_%D0%9D%D0%B0%D1%88%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_pdf_19_229_13_%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%9E%D0%BD%D1%8F_2026 Жамыслаўль] // Наша слова.pdf № 19 (229), 13 траўня 2026. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.radzima.org/be/pub/1043_m/ в. Жамыслаўль] на [[Radzima.org]] * [http://zhemyslavl.narod.ru/ Сайт местечка Жемыславль] * [http://www.panoramio.com/user/4531625/tags/Zemloslaw/ фота вескі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141010060546/http://www.panoramio.com/user/4531625/tags/Zemloslaw |date=10 кастрычніка 2014 }} на [[Panoramio.com]] {{Суботніцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Суботніцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Іўеўскага раёна]] [[Катэгорыя:Шчыты-Неміровічы]] [[Катэгорыя:Кеневічы]] [[Катэгорыя:Умястоўскія]] [[Катэгорыя:Жамыслаўль| ]] jb8rza590x0nxxvqiani9wqp7i8lv0g 0 160559 5150731 4424954 2026-06-04T19:02:56Z ~2026-33340-47 169273 5150731 wikitext text/x-wiki {{Партыя | назва партыі = Дэмакратычнае аб'яднанне | назва на мове арыгінала = Δημοκρατικός Συναγερμός | лагатып = Logo of the Democratic Rally of Cyprus (wordmark).svg | шырыня лагатыпа = | подпіс = | лідар = [[Нікас Анастасіядыс]] | дата заснавання = [[4 ліпеня]] [[1976]] | дата роспуску = | штаб-кватэра = [[Нікасія]], [[Рэспубліка Кіпр|Кіпр]] | ідэалогія = [[Кансерватызм]], [[ліберальны кансерватызм]], [[хрысціянская дэмакратыя]] | інтэрнацыянал = [[Цэнтрысцкі дэмакратычны інтэрнацыянал]], [[Міжнародны дэмакратычны саюз]],<br /> {{Сцяг Еўрасаюза}} [[Еўрапейская народная партыя]] | саюзнікі = | моладзевая арганізацыя = | колькасць членаў = | дэвіз = | Месцаў у ніжняй палаце = 20 з 56 ([[Парламенцкія выбары на Кіпры (2011)|2011]]) | Месцаў у ніжняй палаце_параметр = [[Парламент Рэспублікі Кіпр|Палаце прадстаўнікоў]] | Месцаў у Еўрапарламенце = 2 з 6 | гімн = | партыйны друк = | афіцыйны сайт = http://www.disy.org.cy }} '''Дэмакратычнае аб'яднанне''' ({{lang-el|Δημοκρατικό Κόμμα, ΔΙΚΟ}}) — палітычная партыя на [[Рэспубліка Кіпр|Кіпры]], якая прытрымліваецца правацэнтрысцкай арыентацыі. Партыя была заснавана [[4 ліпеня]] [[1976]] былым старшынёй [[Парламент Кіпра|Палаты прадстаўнікоў]] [[Глафкас Клірыдыс|Глафкасам Клірыдысам]] і хутка стала адной з дзвюх асноўным палітычных сіл нароўні з камуністычнай [[Прагрэсіўная партыя працоўнага народа Кіпра|АКЭЛ]]. Клірыдыс шматразова балатаваўся ад партыі ў [[Прэзідэнт Кіпра|прэзідэнты]], аднак быў абраны толькі ў [[1993]], пасля чаго пакінуў пасаду старшыні партыі, і пераабраны ў [[1998]]. У [[1993]]—[[1997]] старшынёй партыі быў [[Янакіс Маціс]], а ў [[1997]] яго пераемнікам стаў [[Нікас Анастасіядыс]]. У [[2001]] партыя страціла статус найбуйнейшай парламенцкай сілы, у [[2003]] Клірыдыс прайграў у першым жа туры прэзідэнцкіх выбараў, а ў [[2004]] на рэферэндуме [[План Анана]], які падтрымліваўся партыяй, быў адхілены насельніцтвам грэчаскай часткі вострава. Па выніках парламенцкіх выбараў [[2006]] года партыя атрымала 30,3 % галасоў і 18 з 56 месцаў у парламенце, што склала роўную колькасць з мандатамі АКЭЛ. У [[2008]] годзе на прэзідэнцкіх выбарах кандыдат ад партыі [[Іааніс Касулідыс]] прайграў у другім туры выбараў камуністу [[Дзімітрыс Хрыстофіяс|Дзімітрысу Хрыстофіясу]]. На [[Парламенцкія выбары на Кіпры (2011)|парламенцкіх выбарах 22 мая 2011 года]] партыя атрымала 138 682 (34,28%) галасоў і 20 месцаў. У [[Еўрапейскі парламент|Еўрапейскім парламенце]] па выніках выбараў як [[2004]], так і [[2009]] партыя размяшчае двума дэпутатамі і ўваходзіць у [[Еўрапейская народная партыя|Еўрапейскую народную партыю]]. == Спасылкі == * [http://www.disy.org.cy/ Афіцыйны сайт] * [http://www.nedisy.org/ Сайт партыйнай моладзевай арганізацыі] [[Катэгорыя:Палітычныя партыі Кіпра]] [[Катэгорыя:Кансерватыўныя партыі]] [[Катэгорыя:Хрысціянска-дэмакратычныя партыі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1976 годзе]] 7ci4ho1vomf62y3libnbcp7610ulp45 5150745 5150731 2026-06-04T20:31:56Z M.L.Bot 261 Адхілена апошняя змена (зробленая [[Адмысловае:Contributions/~2026-33340-47|~2026-33340-47]]) і адноўлена версія 4424954, зробленая Artsiom91Bot: перанёс на Вікіданыя 5150745 wikitext text/x-wiki {{Партыя | назва партыі = Дэмакратычнае аб'яднанне | назва на мове арыгінала = Δημοκρατικός Συναγερμός | лагатып = | шырыня лагатыпа = | подпіс = | лідар = [[Нікас Анастасіядыс]] | дата заснавання = [[4 ліпеня]] [[1976]] | дата роспуску = | штаб-кватэра = [[Нікасія]], [[Рэспубліка Кіпр|Кіпр]] | ідэалогія = [[Кансерватызм]], [[ліберальны кансерватызм]], [[хрысціянская дэмакратыя]] | інтэрнацыянал = [[Цэнтрысцкі дэмакратычны інтэрнацыянал]], [[Міжнародны дэмакратычны саюз]],<br /> {{Сцяг Еўрасаюза}} [[Еўрапейская народная партыя]] | саюзнікі = | моладзевая арганізацыя = | колькасць членаў = | дэвіз = | Месцаў у ніжняй палаце = 20 з 56 ([[Парламенцкія выбары на Кіпры (2011)|2011]]) | Месцаў у ніжняй палаце_параметр = [[Парламент Рэспублікі Кіпр|Палаце прадстаўнікоў]] | Месцаў у Еўрапарламенце = 2 з 6 | гімн = | партыйны друк = | афіцыйны сайт = http://www.disy.org.cy }} '''Дэмакратычнае аб'яднанне''' ({{lang-el|Δημοκρατικό Κόμμα, ΔΙΚΟ}}) — палітычная партыя на [[Рэспубліка Кіпр|Кіпры]], якая прытрымліваецца правацэнтрысцкай арыентацыі. Партыя была заснавана [[4 ліпеня]] [[1976]] былым старшынёй [[Парламент Кіпра|Палаты прадстаўнікоў]] [[Глафкас Клірыдыс|Глафкасам Клірыдысам]] і хутка стала адной з дзвюх асноўным палітычных сіл нароўні з камуністычнай [[Прагрэсіўная партыя працоўнага народа Кіпра|АКЭЛ]]. Клірыдыс шматразова балатаваўся ад партыі ў [[Прэзідэнт Кіпра|прэзідэнты]], аднак быў абраны толькі ў [[1993]], пасля чаго пакінуў пасаду старшыні партыі, і пераабраны ў [[1998]]. У [[1993]]—[[1997]] старшынёй партыі быў [[Янакіс Маціс]], а ў [[1997]] яго пераемнікам стаў [[Нікас Анастасіядыс]]. У [[2001]] партыя страціла статус найбуйнейшай парламенцкай сілы, у [[2003]] Клірыдыс прайграў у першым жа туры прэзідэнцкіх выбараў, а ў [[2004]] на рэферэндуме [[План Анана]], які падтрымліваўся партыяй, быў адхілены насельніцтвам грэчаскай часткі вострава. Па выніках парламенцкіх выбараў [[2006]] года партыя атрымала 30,3 % галасоў і 18 з 56 месцаў у парламенце, што склала роўную колькасць з мандатамі АКЭЛ. У [[2008]] годзе на прэзідэнцкіх выбарах кандыдат ад партыі [[Іааніс Касулідыс]] прайграў у другім туры выбараў камуністу [[Дзімітрыс Хрыстофіяс|Дзімітрысу Хрыстофіясу]]. На [[Парламенцкія выбары на Кіпры (2011)|парламенцкіх выбарах 22 мая 2011 года]] партыя атрымала 138 682 (34,28%) галасоў і 20 месцаў. У [[Еўрапейскі парламент|Еўрапейскім парламенце]] па выніках выбараў як [[2004]], так і [[2009]] партыя размяшчае двума дэпутатамі і ўваходзіць у [[Еўрапейская народная партыя|Еўрапейскую народную партыю]]. == Спасылкі == * [http://www.disy.org.cy/ Афіцыйны сайт] * [http://www.nedisy.org/ Сайт партыйнай моладзевай арганізацыі] [[Катэгорыя:Палітычныя партыі Кіпра]] [[Катэгорыя:Кансерватыўныя партыі]] [[Катэгорыя:Хрысціянска-дэмакратычныя партыі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1976 годзе]] hakz9cd0z5uajocs9pbmf7llp6ll8wc 0 164721 5150758 5132454 2026-06-04T21:04:24Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5150758 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Зазерка (значэнні)}} {{НП-Беларусь |статус = [[Аграгарадок]] |беларуская назва = Зазерка |краіна = Беларусь |ранейшыя назвы = Зазер’е |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Пярэжырскі |OpenStreetMap = 243018150 }} '''За́зерка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Zazierka}}; да 1930-х гг. — частка вёскі '''Зазе́р’е''') — [[аграгарадок]]<ref>{{Cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D914n0062381|title=Решение Пуховичского районного Совета депутатов от 31 декабря 2013 года № 195 "Об отнесении некоторых сельских населенных пунктов Пуховичского района к агрогородкам"|website=pravo.by}}</ref> у [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Пярэжырскі сельсавет|Пярэжырскага сельсавета]]. == Геаграфія == Месціцца за 43 км на паўночны захад ад раённага цэнтра [[Мар’іна Горка]], 30 км ад [[Мінск]]а, 0,5 км ад чыгуначных прыпыначных пунктаў [[Седча (прыпыначны пункт)|Седча]] і [[Зазерка (прыпыначны пункт)|Зазерка]] на лініі Мінск—[[Асіповічы I|Асіповічы]]. == Назва == Да 1930-х гадоў населены пункт называўся [[Зазер’е (Пухавіцкі раён)|Зазер’е]]. Назва Зазерка дадзена як падобная да першаснай назвы і каб адрозніваць ад той часткі вёскі, якая захавала ранейшую назву. Назва паселішча паходзіць ад вялікага возера на поўнач ад вёскі{{Sfn|SgKP|1895|с=504}}, якое было асушана каналамі ў XIX стагоддзі. На плане генеральнага межавання [[Ігуменскі павет|Ігуменскага павета]] 1797 года возера названа Пярэжырскім возерам<ref>{{Cite web|url=https://orda.of.by/.map/?53.679376%2C27.817024=&m=pgm%2F14|title=Подвижная карта|website=orda.of.by|access-date=2023-11-27}}</ref>. == Гісторыя == {{Асноўны артыкул|Зазер’е (Пухавіцкі раён)}} Населены пункт існаваў як вёска [[Зазер’е (Пухавіцкі раён)|Зазер’е]], аднак у 1930-я гады гэта частка была пераўтворана ў асобны населены пункт Зазерка. Назва Зазер’е захавалася за населеным пунктам, які ў ранейшыя часы быў маёнткам Зазер’е і меў значна менш двароў чым вёска, але разросся пасля Другой сусветнай вайны. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. У ваколіцах вёскі дзейнічала савецкае падполле. У студзені 1943 года нямецкімі войскамі былі спалены 23 дамы, забіты 37 чалавек<ref>{{Cite web|url=http://db.narb.by/search/8805|title=Поиск - Белорусские деревни, сожжённые в годы Великой Отечественной войны|website=db.narb.by|access-date=2024-09-08|archive-date=8 верасня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240908163837/http://db.narb.by/search/8805|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == * 1971 год — 184 двары, 528 жыхароў * 1997 год — 244 двары, 625 жыхароў * 2002 год — 221 двор, 579 жыхароў * 2009 год — 663 жыхары * 2019 год — 768 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-09-08|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}</ref> == Інфраструктура == [[Файл:Zazierka. Зазерка (2018).jpg|міні|злева|Дом у Зазерцы.]] Ёсць аддзяленне сувязі, сярэдняя школа, дзіцячая музычная школа, сельская бібліятэка (з 1968), дом культуры, механічныя майстэрні, крамы, ветэрынарны пункт, амбулаторыя. Каля вёскі праходзіць [[Мінскае аддзяленне Беларускай чыгункі]] [[Мінск]] — [[Гомель]]. Месціцца [[Зазерка (прыпыначны пункт)|прыпыначны пункт Зазерка]]. == Вядомыя асобы == * [[Андрэй Піліпавіч Луцэвіч|Андрэй Луцэвіч]] (1919—1944) — удзельнік Другой сусветнай вайны, [[Герой Савецкага Саюза]] (1944). * [[Рыгор Іванавіч Сачок|Рыгор Сачок]] (1939—2007) — вучоны ў галіне [[Геалогія|геалогіі]] і [[Геаграфія|геаграфіі]]. * [[Іна Васілеўна Прохарчык|Іна Прохарчык]] (нар. 1938) — вучоная, кандыдат сельскагаспадарчых навук. * [[Андрэй Піліпавіч Прохарчык|Андрэй Прохарчык]] (нар. 1928) — вучоны, [[пісьменнік]], кандыдат сельскагаспадарчых навук. * [[Галіна Аляксандраўна Лапатка|Галіна Лапатка]] (нар. 1940) — вучоная, кандыдат сельскагаспадарчых навук. == Славутасці == * Помнік загінулым у гады Другой сусветнай вайны<ref>{{Cite web|url=https://www.fgb.by/viewtopic.php?p=79413&highlight=&sid=d8a31b74f537e2db000a31af9828039e|title=Форум сайта «Глобус Беларуси» :: Просмотр темы - Памятники ВОВ|website=www.fgb.by|access-date=2024-09-08}}</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Зазерка|142}} * {{Крыніцы/БелЭн|6}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} * [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A]]. {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|14|504|Zazierje}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Пярэжырскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Пярэжырскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Зазерка| ]] [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] [[Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі]] 71ym8ijwl5i38pix6td4w5pj70wckhc 0 165774 5150844 5133164 2026-06-05T08:25:48Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5150844 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Знаменскі сельсавет}} {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Знаменскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = Беларусь |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Брэсцкі раён]] |Уключае = 12 населеных пунктаў |Сталіца = [[Знаменка (Брэсцкі раён)|Знаменка]] |Датаўтварэння = [[16 ліпеня]] [[1954]],<br/>[[20 снежня]] [[1974]] |Скасаванне = [[8 верасня]] [[1959]] |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 5426 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавы пояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Заўвагі = }} '''Зна́менскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Брэсцкі раён|Брэсцкага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок [[Знаменка (Брэсцкі раён)|Знаменка]]. == Гісторыя == 16 ліпеня 1954 года быў утвораны '''Дурыцкі сельсавет''' шляхам перайменавання [[Страдзецкі сельсавет|Страдзецкага сельсавета]], калі ён быў пераданы з Брэсцкага раёна ў [[Дамачаўскі раён]], вёскі [[Заказанка]] і [[Прылукі (Брэсцкі раён)|Прылукі]] са Страдзецкага сельсавета адышлі ў склад [[Гершонскі сельсавет|Гершонскага сельсавета]], у склад Страдзецкага сельсавета ўключаны вёскі [[Збунін]] [[Ляплёўскі сельсавет|Ляплёўскага сельсавета]] і [[Дурычы]] [[Меднаўскі сельсавет|Меднаўскага сельсавета]], а цэнтр быў перанесены ў Дурычы (з 1964 года Знаменка)<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Брестской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938-1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. З 17 снежня 1956 года ў складзе Брэсцкага раёна. 8 верасня 1959 года Дурыцкі сельсавет скасаваны, тэрыторыя далучана да [[Меднаўскі сельсавет|Меднаўскага сельсавета]], вёска [[Страдзеч]] перададзена ў склад [[Гершонскі сельсавет|Гершонскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 верасня 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 11.</ref>. 20 снежня 1974 года [[Меднаўскі сельсавет]] перайменаваны ў Знаменскі, цэнтр перанесены ў вёску Знаменка<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 20 снежня 1974 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1975, № 7 (1453).</ref>. 17 верасня 2013 года ў склад Знаменскага сельсавета былі ўключаны вёскі [[Заказанка]], [[Прылукі (Брэсцкі раён)|Прылукі]] і [[Страдзеч]], якія раней адносіліся да скасаванага [[Страдзецкі сельсавет|Страдзецкага сельсавета]]<ref>[http://www.pravo.by/main.aspx?guid=3871&p0=D913b0060247&p1=1 Решение Брестского областного совета депутатов №306 от 17 сентября 2013 г. «Об изменениях в административно-территориальном устройстве Брестского района Брестской области»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170119045712/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=3871|date=19 студзеня 2017}}</ref>. == Склад == Знаменскі сельсавет уключае 12 населеных пунктаў: {|class=wikitable |+ ! Населены пункт ! Статус ! Насельніцтва ! Паштовы індэкс |- | align="center" | [[Альха]] | align="center" | хутар | align="center" | 26 | align="center" | 225013 |- | align=center | [[Белае Возера]] || align=center | пасёлак || align=center | 82 || align=center | 225026 |- | align=center | [[Бярэсце (пасёлак)|Бярэсце]] || align=center | пасёлак || align=center | 143 || align=center | 225027 |- | align=center | [[Дубрава (Брэсцкі раён)|Дубрава]] || align=center | вёска || align=center | 56 || align=center | 225014 |- | align=center | [[Заказанка]] || align=center | вёска || align=center | 8 || align=center | 224019 |- | align=center | [[Збунін]] || align=center | вёска || align=center | 187 || align=center | 225013 |- | align=center | [[Знаменка (Брэсцкі раён)|'''Знаменка''']] || align=center | аграгарадок || align=center | 1324 || align=center | 225013 |- | align=center | [[Лясны (Брэсцкі раён)|Лясны]] || align=center | пасёлак || align=center | 51 || align=center | 225013 |- | align=center | [[Медна]] || align=center | аграгарадок || align=center | 912 || align=center | 225014 |- | align=center | [[Прылукі (Брэсцкі раён)|Прылукі]] || align=center | вёска || align=center | 605 || align=center | 224019 |- | align=center | [[Рагозна (Брэсцкі раён)|Рагозна]] || align=center | вёска || align=center | 226 || align=center | 225013 |- | align=center | [[Страдзеч]] || align=center | аграгарадок || align=center | 1579 || align=center | 225012 |} У адпаведнасці з рашэннем Выканаўчага камітэта Брэсцкага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 21 лютага 1994 г. № 61 на тэрыторыі Знаменскага сельсавета ўстаноўлена пагранічная зона.<ref>{{Cite web |url=http://arc.pravoby.info/mesdoc/part6/mesn6052.htm |title=РЕШЕНИЕ ИСПОЛНИТЕЛЬНОГО КОМИТЕТА БРЕСТСКОГО ОБЛАСТНОГО СОВЕТА НАРОДНЫХ ДЕПУТАТОВ от 21 февраля 1994 г. № 61 |access-date=23 чэрвеня 2013 |archive-date=12 снежня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241212142220/http://arc.pravoby.info/mesdoc/part6/mesn6052.htm |url-status=dead }}</ref> == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (9 населеных пунктаў) — 3007 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/bresckaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>, з іх 89,0 % — [[беларусы]], 5,1 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 4,7 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=10 снежня 2018 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года (12 населеных пунктаў) — 5426 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года]</ref>. == Эканоміка == * «Птушкафабрыка Медна» == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / С.Д. Гриневич и др. — Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 2: (1944―1980 гг.). — Минск: «Беларусь», 1987. — 283 с. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Знаменскі сельсавет (Брэсцкі раён)}} {{Брэсцкі раён|варыянт=сучаснасць}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Знаменскі (да 1964 года Дурыцкі) сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Дамачаўскі раён|child|загаловак=Дурыцкі сельсавет у [[Дамачаўскі раён|Дамачаўскім раёне]] (1954—1956)}} |спіс2 = {{Брэсцкі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Знаменскі (да 1964 года Дурыцкі) сельсавет у [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] (1956—1959, з 1974)}} }} [[Катэгорыя:Знаменскі сельсавет (Брэсцкі раён)| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Дамачаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1954 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1959 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1974 годзе]] qul5klwgyfjo3jvh6kiwvw7a95rea23 0 170873 5150759 4439498 2026-06-04T21:11:48Z Антон 740 76022 дадана літаратура 5150759 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік | Арыгінал імя = Язэп Казіміравіч Лешчанка | Імя пры нараджэнні = Язэп Казіміравіч Лешчанка | Псеўданімы = Міхась Кавыль, М. К., Я. Ляшчына, Я. Л. | Фота = Міхась_Кавыль.jpg }} {{цёзкі2|Кавыль}} {{цёзкі2|Лешчанка}} '''Міхась Кавы́ль''', сапр. '''Язэп Казіміравіч Лешчанка''' ({{ДН|1|12|1915}}<ref>У літаратуры, напр. даведніках Гардзіцкага і Маракова, сустракаецца памылковая дата нараджэння — 1.11.1915, у энцыклапедыі «Беларускія пісьменнікі» у 6 т. у 3-м томе таксама памылкова — 1.2.1915 года. Праўдзівую дату '''1.12.1915''' пацвярджае уласнаручна запоўненая М. Кавылём анкета, альманах «Ля чужых берагоў» і зборнік «Міжагнёўе».</ref>, в. Покаршаў (Покрашава), [[Слуцкі павет]], цяпер {{МН|Слуцкі раён|у Слуцкім раёне|}}, [[Мінская вобласць]] — {{ДС|6|4|2017}}, {{МС|Саўт-Рывер|у Саўт-Рыверы|}}, [[Нью-Джэрсі]], [[ЗША]]<ref>[http://nashaniva.by/?c=ar&i=188698 Памёр пісьменнік Міхась Кавыль. Ён пражыў 101 год]</ref>; Псеўданімы і крыптанімы: ''М. К.'', ''Я. Ляшчына'', ''Я. Л.'') — беларускі паэт, рэдактар, грамадскі дзеяч. == Біяграфія == Нapaдзiўcя на Случчы­не. Ягоны бацька неўзабаве загінуў у вой­ску падчас [[Першая Сусветная вайна|Пepшaй Сycвeтнaй вaйны]], і ў мaцi засталося пяцёpa дзяцeй. Вучыўся ў Грэскай сямігодцы, пасля ў Грозаўскай, а потым зноў у Грэскай, якую скончыў у 1930. У 1930—1933 гадах вучыўся ў [[Мінскі беларускі педагагічны тэхнікум|Беларускім педагагічным тэхнікуме (Мінск)]]. [[23 лютага]] [[1933]] арыштаваны і асуджаны на 3 гады зняволення па справе «Беларускай народнай Грамады». Пакаранне адбываў на [[Далёкі Усход|Далёкім Усходзе]]. У 1935 годзе вызвалены, жыў у [[Варонеж]]ы (1935—1941), дзе вучыўся ў педагагічным інстытуце, працаваў на машынабудаўнічым заводзе «Камінтэрн», настаўнічаў. З пачаткам [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] на тэрыторыі [[СССР]] на Украінскім фронце. У [[1942]] трапіў у палон, у [[1943]] выпушчаны на волю, вярнуўся ў [[Мінск]]. Далучыўся да [[Саюз беларускай моладзі|Саюза беларускай моладзі]], скончыў прапагандысцкія курсы ў Вустраве пад Берлінам, на якіх рыхтавалі будучых кіраўнікоў [[Саюз беларускай моладзі|СБМ]], працаваў у аддзеле прапаганды ў [[Мінск]]у. З [[1944]] у эміграцыі ў [[Германія|Германіі]], [[Бельгія|Бельгіі]], дзе працаваў на шахтах. З [[1950]] у [[ЗША]], пасяліўся ў [[Саўт-Рывер]]ы. Рэдактар першых трох нумароў газеты «Беларуская трыбуна», потым рэдактар не пазначаўся. У 1950-х браў актыўны ўдзел у працы [[БККА|Беларускага кангрэсавага камітэта Амерыкі]] (БККА). Быў віцэ-старшынёй на [[Кангрэс беларусаў Амерыкі|Першым Кангрэсе беларусаў Амерыкі]] ([[11 лютага]] [[1951]]). Сумесна з [[Янка Золак|Янкам Золакам]] у [[1958]] г. рэдагаваў літаратурна-мастацкі часопіс «Прыйсьце». Быў сябрам [[Беларускі інстытут навукі і мастацтва ў Нью-Ёрку|Беларускага інстытута навукі і мастацтва]]. З падвоенага № 27—28 ([[1983]]) быў сталым рэдактарам часопіса [[Беларуская думка (ЗША)|«Беларуская думка»]], аднак, з-за праблем са здароўем рэдактарскія функцыі перайшлі да друкара і выдаўца часопіса Ж. Навумчыка. [[1 снежня]] [[2015]] года адзначыў стагоддзе, з чым яго павіншаваў прэзідэнт [[ЗША]] [[Барак Абама]]. Управа [[Беларускі інстытут навукі і мастацтва ў Нью-Ёрку|Беларускага інстытута навукі і мастацтва]] разам з віншаваннем перадала яму, ягоным сынам і ўнукам копіі старонак з англамоўнай гісторыі беларускай замежнай літаратуры брытанскага прафесара Арнольда Макміліна, на якіх аўтар апісвае літаратурныя творы Міхася Кавыля. Памёр [[6 красавіка]] [[2017]] года ў [[Саўт-Рывер]]ы і пахаваны на [[Беларускія могілкі (Саўт-Рывер)|могілках царквы Св. Еўфрасінні Полацкай]]. == Творчасць == Друкавацца пачаў у [[1929]] у газеце «Беларуская вёска». Уваходзіў у літаратурную арганізацыю «Маладняк». У [[1942]]—[[1944]] друкаваўся ў газеце [[Раніца (газета, 1939)|«Раніца»]], потым у шэрагу эміграцыйных выданняў. На эміграцыі выйшлі зборнікі паэзіі «Ростань», «Пад зорымі белымі», «Першая рана», «Цяжкія думы», кніга выбраных твораў «Міжагнёўе». Займаўся перакладчыцкай дзейнасцю, з украінскай пераклаў паасобныя творы [[Яр Славуціч|Яра Славуціча]], [[Максім Фадзеевіч Рыльскі|М. Рыльскага]], [[Павел Рыгоравіч Тычына|П. Тычыны]]; з англійскай — {{нп5|Норман Гімбел|Н. Гімбела||Norman Gimbel}}, польскай — [[Віктар Гамуліцкі|В. Гамуліцкага]], [[Леанард Падгорскі-Аколаў|Л. Падгорскага-Аколава]], рускай — [[Б. Пастэрнак]]а. Сумесна з [[Ян Пятроўскі|Янам Пятроўскім]] пераклаў «Роздумы» [[Марк Аўрэлій|Марка Аўрэлія]]. == Творы == === Літаратурныя === * Ростань: Вершы. — Рэгенсбург, 1947. — 44 с.<ref>Printed with the permission of UNRRA team 906. Технічними засобами вид. С-ки «Украінське Слово». Druk: «Mittelbayerische Zeitung», Regensburg. Вокладка мастака М. Білінськага.</ref> * На Парнасе // Беларуская інфармацыйная служба. — 1948. — № 21. — 1 верасьня. — С. 3—4. * Пад зорамі белымі: Вершы. —Ню-Ёрк: [выдавецтва Злучанага Беларуска-Амэрыканскага Дапамаговага Камітэту ў Ню-Ёрку], 1954. — 70 с. * Першая рана. — Манчэстэр: выдавецтва Беларускага Вызвольнага Руху, 1960. — 41 с. * Цяжкія Думы: Санэты. — Саўт Рывэр: выданьне Беларуска-Амэрыканскага Дапамаговага Камітэту, 1961. — 61 с. * Лясная казка: [П'еса]. — Саўт Рывэр, 1967. — 6 с. * Міжагнёўе: Выбраныя творы. — Нью Ёрк: БІНІМ, 1990. — XXI, 343 с. — (Byelorussian Poets and Writers Series; № 4). * Мой шлях. — Grand Rapids, Mi.: «Беларускі Сьвет», 1991. — 10 с. === Публіцыстычныя === * «Дзярлівая птушка» К. Акулы // Беларуская думка. — 1965. — № 8. — С. 8. * Казённы дом і казённая дарога // Запісы БІНІМ. — 1992. — № 20. — С. 65—101. * Мой адказ Рамановічу [Рыгору Крушыне] // Бацькаўшчына. — 1959. — № 1—2 (437—438). — С. 7<ref>Адказ на артыкул К. Рамановіча «Думкі аб паэзіі»</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|7|Кавыль Міхась|[[Янка Саламевіч|Саламевіч І. У.]]|401}} * {{крыніцы/БП 1917-90|Кавыль Міхась}} * {{Крыніцы/ЭГБ|3|Кавыль Міхась||520}} * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|1|}} * ''Маракоў Л.'' На прыступках у пекла // Маладосць. — 2001. — № 3. * ''Савік Л.'' Калі ў сэрцы збудую храм // Пакліканыя. Літаратура беларускага замежжа. — Мн., 2001. * {{крыніцы/Шматгалосы эпісталярыум|}} == Спасылкі == * [http://nashaniva.by/?c=ar&i=160850 Барак Абама павіншаваў беларуса са 100-годдзем] — nashaniva.by, 30.11.2015, 08:06 * [https://www.svaboda.org/a/28417189.html Радыё Свабода. У ЗША ва ўзросьце 101 году памёр паэт Міхась Кавыль] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кавыль Міхась}} [[Катэгорыя:Постаці беларускай эміграцыі]] [[Катэгорыя:Члены Беларускай цэнтральнай рады]] [[Катэгорыя:Члены Саюза беларускай моладзі]] [[Катэгорыя:Стагадовыя доўгажыхары]] osa86w3d5odji1mk8kt43qofl5qq6f2 0 171211 5150814 4615984 2026-06-05T07:07:42Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5150814 wikitext text/x-wiki '''Змочванне''' — гэта павярхоўная з’ява, якая складаецца ва ўзаемадзеянні [[Вадкасць|вадкасці]] з паверхняй [[Цвёрдае цела|цвёрдага цела]] або іншай вадкасці. Змочванне бывае двух відаў: * Імерсыйнае (уся паверхня цвёрдага цела кантактуе з вадкасцю) * Кантактная (складаецца з трох фаз — цвёрдая, вадкая, газападобных) Змочванне залежыць ад суадносін паміж сіламі счаплення [[Малекула|малекул]] вадкасці з малекуламі (або [[атам]]амі) цела ([[адгезія]]) і сіламі ўзаемнага счаплення малекул вадкасці ([[кагезія (фізіка)|кагезія]]). Калі вадкасць кантактуе з цвёрдым целам, то існуюць дзве магчымасці: * малекулы вадкасці прыцягваюцца адна да адной мацней, чым да малекул цвёрдага цела. У выніку сілы прыцягнення паміж малекуламі вадкасці збіраюць яе ў кропельку. Так паводзіць сябе [[ртуць]] на [[Шкло|шкле]], [[вада]] на [[парафін]]е або «тоўстай» паверхні. У гэтым выпадку кажуць, што вадкасць не змочвае паверхню; * малекулы вадкасці прыцягваюцца адна да адной слабей, чым да малекул цвёрдага цела. У выніку вадкасць імкнецца прыціснуцца да паверхні, расплываецца па ёй. Так паводзіць сябе ртуць на [[цынк]]авай пласціне, вада на чыстым шкле або [[Дрэва|дрэве]]. У гэтым выпадку кажуць, што вадкасць змочвае паверхню. Ступень змочвання характарызуецца вуглом змочвання. Вугал змочвання (або краёвы вугал змочвання) гэта вугал, утвораны датычнымі плоскасцямі да міжфазавым паверхням, якія абмяжоўваюць вадкасць, а вяршыня вугла ляжыць на лініі падзелу трох фаз. Вымяраецца метадам кроплі, якая ляжыць<ref>{{Cite web |url=http://tirit.org/tenz_kruss/pov_him.php |title=Поверхностная химия |access-date=15 жніўня 2013 |archive-date=11 лютага 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090211112948/http://tirit.org/tenz_kruss/pov_him.php |url-status=dead }}</ref>. У выпадку парашкоў надзейных метадаў, якія даюць высокую ступень узнаўляльнасці, пакуль не распрацаваная. Прапанаваны вагавой метад вызначэння ступені змочвання, але ён пакуль не стандартызаваны. Вымярэнне ступені змочвання вельмі важна ў многіх галінах прамысловасці (лакафарбавая, фармацэўтычная, касметычная і г. д.). Да прыкладу, на лабавыя шкла аўтамабіляў наносяць асаблівыя пакрыцця, якія павінны быць устойлівыя супраць розных відаў забруджванняў. Склад і фізічныя ўласцівасці пакрыцця шкла і кантактных лінзаў можна зрабіць аптымальным па выніках вымярэння кантактнага вугла<ref>{{Cite web |url=http://tirit.org/tenz_kruss/obl_prim.php |title=Области применения тензиометров |access-date=15 жніўня 2013 |archive-date=11 лютага 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090211110541/http://tirit.org/tenz_kruss/obl_prim.php |url-status=dead }}</ref>. Да прыкладу, папулярны метад павелічэння здабычы [[Нафта|нафты]] пры дапамозе запампоўкі вады ў пласт зыходзіць з таго, што вада запаўняе пары і выціскае нафту. У выпадку дробных пор і чыстай вады гэта далёка не так, таму даводзіцца дадаваць спецыяльныя ПАР. Ацэнку змочванасці горных парод пры даданні розных па складзе раствораў можна вымераць рознымі прыборамі. {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Калоідная хімія]] [[Катэгорыя:Фізічныя эфекты і з’явы]] isekf4bh5lw2et5oejqurs105jquldm 0 172704 5150764 5036981 2026-06-04T21:49:00Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5150764 wikitext text/x-wiki '''Закон Рэлея — Джынса''' — закон [[Выпраменьванне|выпраменьвання]] для раўнаважнай шчыльнасці выпраменьвання [[абсалютна чорнае цела|абсалютна чорнага цела]] <math>u(\omega , T)</math> і для выпраменьвальнай здольнасці абсалютна чорнага цела <math>f(\omega , T)</math>, які атрымалі [[Джон Уільям Стрэт (лорд Рэлей)|Рэлей]] і [[Джэймс Хопвуд Джынс|Джынс]], у рамках класічнай статыстыкі (тэарэма аб роўнаразмеркаванні энергіі па ступенях свабоды і ўяўленне аб [[Электрамагнітнае поле|электрамагнітным полі]] як аб бясконцамернай дынамічнай сістэме).<ref>{{cite journal | author = Strutt JW (Rayleigh) | year = 1900 | title = Remarks upon the law of complete radiation | journal = Phil. Mag. | volume = 49 | issue = | pages = 539-540 | doi = | url = http://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=xs4EAAAAYAAJ&oi=fnd&pg=PA1&dq=Rayleigh&ots=LRLCJJGHmp&sig=gkgnBRkfZSyrZ3sXZdnW-BiHMPc#v=onepage&q=&f=false | format = }} </ref><ref>{{cite journal |author = Jeans JH |year = 1905 |title = On the laws of radiation |journal = Proc. R. Soc. Lond. A |volume = 76 |issue = |pages = 545-552 |doi = 10.1098/rspa.1905.0060 |url = http://rspa.royalsocietypublishing.org/content/76/513/545.full.pdf |format = pdf |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite journal | author = Говард Д. | year = 1966 | title = Джон Уильям Стрэтт (Лорд Рэлей) | journal = УФН | volume = 88 | issue = 1 | pages = 149-160 | doi = | url = http://ufn.ru/ufn66/ufn66_1/Russian/r661e.pdf | format = pdf }} </ref> Правільна апісваў нізкачастотную частку [[спектр]]а, пры сярэдніх частотах прыводзіў да рэзкага разыходжання з эксперыментам, а пры высокіх — да абсурднага выніку (гл. ніжэй), які азначаў нездавальняючасць [[Класічная фізіка|класічнай фізікі]]. == Вывад формулы == [[Файл:Blackbody-lg.png|350px|міні|справа|Залежнасць выпраменьвальнай здольнасці абсалютна чорнага цела ад [[Даўжыня хвалі|даўжыні хвалі]] для розных тэмператур (вылучаныя колерам) і яе выгляд, зыходзячы з класічных разважанняў Рэлея і Джынса (чорны колер)]] Грунтуючыся на законе аб роўнаразмеркаванні энергіі па ступенях свабоды: на кожнае электрамагнітнае ваганне прыходзіцца ў сярэднім [[энергія]], якая складваецца з дзвюх частак kT. Адну палавіну ўносіць электрычны складнік хвалі, а другую — магнітны. Само па сабе, раўнаважнае выпраменьванне ў поласці можна прадставіць як сістэму [[Стаячая хваля|стаячых хваль]]. Колькасць стаячых хваль у трохмернай прасторы даецца выразам: : <math> \mathrm{d}n_{\omega}= \frac{\omega^2 \mathrm{d} \omega}{2 \pi^2 v^3} \qquad\qquad (1) </math>. У нашым выпадку хуткасць <math>v</math> трэба прыняць роўнай <math>c</math>, больш таго, у адным кірунку могуць рухацца дзве [[Электрамагнітная хваля|электрамагнітныя хвалі]] з адной [[Частата|частатой]], але са ўзаемна перпендыкулярнымі палярызацыямі, тады (1) трэба яшчэ памножыць на два: : <math> \mathrm{d}n_{\omega}= \frac{\omega^2 \mathrm{d} \omega}{\pi^2 c^3} \qquad\qquad (2) </math>. Рэлей і Джынс кожнаму ваганню прыпісалі энергію <math>\overline {\varepsilon}=kT</math>. Памножыўшы (2) на \ overline { \ varepsilon } <math>\overline {\varepsilon}</math>, атрымаем шчыльнасць энергіі, якая прыпадае на інтэрвал частот <math> \mathrm{d} \omega </math>: : <math> u(\omega,T) \mathrm{d} \omega = \overline {\varepsilon} \mathrm{d}n_{\omega}= kT \frac{\omega^2 }{\pi^2 c^3} \mathrm{d} \omega </math>, тады: : <math> u(\omega,T) = kT \frac{\omega^2 }{\pi^2 c^3} \qquad\qquad (3) </math>. Ведаючы сувязь выпускальнай здольнасці абсалютна чорнага цела <math>f(\omega,T)</math> з раўнаважнай шчыльнасцю энергіі цеплавога выпраменьвання <math>f(\omega,T)= \frac{c}{4} u(\omega,T)</math>, для <math>f(\omega,T)</math> знаходзім : : <math> f(\omega,T) = kT \frac{\omega^2 }{4 \pi^2 c^2} \qquad\qquad (4) </math> Выразы (3) і (4), называюць формулай Рэлея—Джынса. == Ультрафіялетавая катастрофа == {{main|Ультрафіялетавая катастрофа}} Формулы (3) і (4) здавальняюча адпавядаюць эксперыментальным дадзеным толькі для вялікіх даўжынь хваль, на больш кароткіх хвалях згода з эксперыментам рэзка разыходзіцца. Больш таго, інтэграванне (3) па <math>\omega</math> ў межах ад 0 да <math>\infty</math> для раўнаважкай шчыльнасці энергіі u(T) дае бясконца вялікае значэнне. Гэты вынік, які атрымаў назву ультрафіялетавай катастрофы, відавочна, супярэчыць эксперыментам: раўнавага паміж выпраменьваннем і целам, што выпраменьвае, павінна ўсталёўвацца пры канечных значэннях u(T). Аднак памылкі ў вывадзе формулы Рэлея—Джынса з класічнага пункта гледжання няма. Відавочна нязгода з эксперыментам выклікана нейкімі заканамернасцямі, несумяшчальнымі з класічнай фізікай. Гэтыя заканамернасці былі вызначаны [[Макс Планк|Максам Планкам]]: ў [[1900]] годзе яму ўдалося знайсці выгляд функцыі <math>u(\omega , T)</math>, які адпавядае вопытным дадзеным і пазней названы [[Формула Планка|формулай Планка]]. {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Тэрмадынаміка]] [[Катэгорыя:Фізічныя законы]] [[Катэгорыя:Узаемадзеянне аптычнага выпраменьвання з рэчывам]] ogss6u5z40uf3e8d1rnx1b3mv1yit7u 14 174234 5150682 1679842 2026-06-04T16:27:51Z JerzyKundrat 174 5150682 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Кіраўніцтва ЮНЕСКА]] [[Катэгорыя:Постаці ЮНЕСКА]] [[Катэгорыя:Кіраўнікі]] ss5jkiqc7sxuh93f8lr4laqrywgeyq9 0 186803 5150849 4796759 2026-06-05T08:38:34Z Ілля Касакоў 21245 5150849 wikitext text/x-wiki '''Новак''' — асабістае імя і прозвішча. == Прозвішча == * [[Валянціна Станіславаўна Новак]] (нар.1954 г.) — беларуская фалькларыстка. * [[Віцезслаў Новак]] (Vítězslav Novák, 1870—1949, Скуцеч) — чэшскі кампазітар, піяніст і музычны педагог. * [[Габі Новак]] (нар.1936 г.) — харвацкая поп і джаз спявачка. * [[Забойства Генры Новака|Генры Новак]] — ахвяра забойства. * [[Ёзэф Новак]] (1895—1978) — [[Лужычане|лужыцкі]] паэт, драматург, грамадскі дзеяч і журналіст. * [[Каталін Новак]] — венгерскі дзяржаўны дзеяч. * [[Кім Новак]] — амерыканская актрыса. * [[Старына Новак]] (~1530—1601) — нацыянальны герой Сербіі і Румыніі. * [[Томаш Новак]] (Tomasz Nowak, нар. 1985) — польскі футбаліст. * [[Уладзімір Лявонцьевіч Новак]] (нар. 1939) — беларускі мастак. * [[Ян Новак-Езяранскі]] (Jan Nowak-Jeziorański, 1914—2005) — польскі журналіст, публіцыст, палітычны актывіст. == Імя == * [[Новак Джокавіч]] (Новак Ђоковић, нар. 1987), сербскі тэнісіст {{неадназначнасць}} dtg8cxmi99o6chqtxlujxqdasar0fw8 0 189234 5150692 4321167 2026-06-04T17:31:09Z JackyM59 160110 Photograph updated 5150692 wikitext text/x-wiki {{Таксон | name = Казяльцовыя | image file = Renoncule âcre (Ranunculus acris).jpg | image descr = {{bt-bellat|Казялец едкі|Ranunculus acris}} | regnum = Расліны | parent = Ranunculales | rang = Сямейства | latin = Ranunculaceae | author = [[Juss.]], 1789 | syn = | typus = {{bt-latbel|Ranunculus|aut=[[L.]], 1753|Казялец}} | children = Падсямействы: <br /> * {{bt-latbel|Coptidoideae|aut=[[Tamura]], 1968}} * {{bt-latbel|Glaucidioideae|aut=(Tamura) [[Loconte]], 1995}} * {{bt-latbel|Hydrastidoideae|aut=[[Raf.]], 1815}} * {{bt-latbel|Isopyroideae|aut=[[Schrodinger]], 1909}} * {{bt-latbel|Ranunculoideae|aut=[[Arn.]], 1832}} | range map = | range map caption = | range map width = | range legend = | iucnstatus = | wikispecies = Ranunculaceae | commons = Category:Ranunculaceae | iucn = | itis = 18410 | ncbi = 3440 | eol = 4377 | grin = 944 | ipni = }} '''Казяльцовыя'''<ref name="Киселевский">{{Крыніцы/Латино-русско-белорусский ботанический словарь|147}}</ref> (''Ranunculaceae'') — [[сямейства (біялогія)|сямейства]] двухдольных [[Аднагадовыя расліны|адна-]] і [[Шматгадовыя расліны|шматгадовых]] [[Трава|травяністых]] раслін, радзей [[куст]]оў і [[Ліяна|ліян]]. == Апісанне == У межах сямейства казяльцовых прасочваецца эвалюцыя ад раслін з [[кветка]]мі правільнымі, ацыклічнымі і геміцыклічнымі, з нявызначаным лікам членаў кветкі, да кветак правільных, цыклічных са стабілізацыяй [[Песцік|гінецэя]] да 5 і далей да кветак зігаморфных з далейшай рэдукцыяй гінецэя да 1 ([[рагулькі палявыя]]). Характэрна выпрацоўка прыстасаванняў да распаўсюджвання пладоў ветрам; у выніку [[плод]] становіцца аднанасенным, нераскрывальным ([[Арэшак (плод)|арэшак]]) і на ім узнікаюць прыдаткі-валаскі — {{Bt-bellat|сон раскрыты|Pulsatilla patens}}, {{Bt-bellat|павойнік|Clematis}}, {{Bt-bellat|княжык|Atragene}}. Эвалюцыя кветак ішла ў напрамку прыстасавання да [[Апыленне|апылення]] рознымі насякомымі. Некаторыя віды не маюць [[Нектарнікі|нектарнікаў]] ([[павойнік]], [[пылюшнік]], [[кураслеп]], [[пралеска]]), насякомых прывабліваюць пылком. Шэраг раслін мае даволі разнастайныя нектарнікі: паглыбленні пры аснове пладалісцікаў у {{Bt-bellat|Лотаць{{!}}лотаці|Caltha}}, у выглядзе ямкі ў аснове пялёстка ([[казялец]], [[мышахвоснік]]), у выглядзе стамінодыяў (княжык сібірскі), з недаразвітых тычынак, з пялёсткаў ({{Bt-bellat|раўнаплоднік|Isopyrum}}, {{Bt-bellat|чэмер|Helleborus}}, {{Bt-bellat|Чарнушка (расліна){{!}}чарнушка|Nigella}}). Для распаўсюджання пладоў вадой (гідрахарыя) у некаторых відаў казяльцовых, якія растуць на балотах, семя ахавана ад намакання шчыльным эндакарпам, а пад эпідэрмай знаходзяцца буйныя паветраныя акаркавелыя клеткі, утвараючыя плавальны пояс ({{Bt-bellat|казялец даўгалісты|Ranunculus lingua}}, {{Bt-bellat|казялец ядавіты|Ranunculus sceleratus}}). У {{Bt-bellat|Лотаць балотная{{!}}лотаці балотнай|Caltha palustris}} насенне разбухае і ператвараецца ў плавальны орган. Іншы раз вадой разносяцца плады, прыстасаваныя для пераносу ветрам. У многіх казяльцовых плады прыстасаваны да пераносу жывёламі на іх знешніх покрывах. Кручкаватыя і {{Bt-bellat|казялец едкі{{!}}казяльца едкага|Ranunculus acris}} і іншых з’яўляюцца органамі прымацавання да футра жывёл, пер’я птушак, адзення людзей (заахарыя, антрапахарыя). У казяльцовых назіраецца распаўсюджанне зачаткаў раслін жывёламі, птушкамі, якія з’ядаюць плады і насенне і распаўсюджваюць з экскрэментамі (эндазаахарыя). У многіх лясных відаў насенныя зачаткі раслін распаўсюджваюцца мурашкамі (мірмекахарыя). == Арэал == На тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]] 18 родаў, каля 50 відаў, найбольш пашыраныя {{bt-bellat|казялец|}}, {{bt-bellat|пылюшнік|}}, {{bt-bellat|кураслеп|}}, {{bt-bellat|рагулькі|}}<ref>Беларуская ССР: Кароткая энцыклапедыя. Т. 2. — Мн.: БелСЭ. 1979.</ref>. == Роды == Паводле даных [[Germplasm Resources Information Network|GRIN]] у сямейства Казяльцовыя ўваходзяць роды<ref>Гл. спасылку GRIN у картцы расліны.</ref>: * {{bt-latbel|Aconitum|Боцікі (род раслін){{!}}Боцікі}} * {{bt-latbel|Actaea|Варанец (род раслін){{!}}Варанец}} * {{bt-latbel|Adonis|Адоніс (род раслін){{!}}Адоніс}} * {{bt-latbel|Anemone|Кураслеп}} * {{bt-latbel|Anemonopsis}} * {{bt-latbel|Aphanostemma}} * {{bt-latbel|Aquilegia|Ворлікі}} * {{bt-latbel|Archiclematis}} * {{bt-latbel|Arcteranthis}} * {{bt-latbel|Asteropyrum}} * {{bt-latbel|Barneoudia}} * {{bt-latbel|Beesia}} * {{bt-latbel|Calathodes}} * {{bt-latbel|Callianthemoides}} * {{bt-latbel|Callianthemum|}} * {{bt-latbel|Caltha|Лотаць}} * {{bt-latbel|Ceratocephala|}} * {{bt-latbel|Clematis|Павойнік}} * {{bt-latbel|Consolida||}} * {{bt-latbel|Coptis|}} * {{bt-latbel|Delphinium|Рагулькі}} * {{bt-latbel|Dichocarpum}} * {{bt-latbel|Enemion|}} * {{bt-latbel|Eranthis|}} * {{bt-latbel|Garidella}} * {{bt-latbel|Glaucidium|aut=[[Siebold]] & [[Zucc.]]|}}, [[Манатыпія (біялагічная сістэматыка)|манатыпны]] род шматгадовых раслін з адзіным відам {{bt-bellat||Glaucidium palmatum|[[Siebold]] & [[Zucc.]]}} Назва гэтага роду раслін дакладна супадае з назвай роду птушак {{bt-bellat||Glaucidium|[[Boie]]}}. * {{bt-latbel|Hamadryas}} * {{bt-latbel|Helleborus|Чэмер}} * {{bt-latbel|Hydrastis|aut=[[L.]]|}} * {{bt-latbel|Isopyrum|Раўнаплоднік}} * {{bt-latbel|Knowltonia}} * {{bt-latbel|Komaroffia}} * {{bt-latbel|Krapfia}} * {{bt-latbel|Kumlienia}} * {{bt-latbel|Laccopetalum}} * {{bt-latbel|Leptopyrum|}} * {{bt-latbel|Megaleranthis}} * {{bt-latbel|Metanomone}} * {{bt-latbel|Myosurus|Мышахвоснік}} * {{bt-latbel|Naravelia}} * {{bt-latbel|Nigella|Чарнушка (род раслін){{!}}Чарнушка}} * {{bt-latbel|Oreithales}} * {{bt-latbel|Paraquilegia|}} * {{bt-latbel|Paroxygraphis}} * {{bt-latbel|Peltocalathos}} * {{bt-latbel|Ranunculus|Лютик}} * {{bt-latbel|Semiaquilegia|}} * {{bt-latbel|Thalictrum|Пылюшнік}} * {{bt-latbel|Trautvetteria}} * {{bt-latbel|Trollius|Пярэсна}} * {{bt-latbel|Urophysa}} * {{bt-latbel|Xanthorhiza}} == Значэнне і выкарыстанне == Казяльцовыя — расліны багатыя [[Алкалоіды|алкалоідамі]], [[Гліказіды|гліказідамі]], з-за чаго некаторыя з іх — важныя [[Лекавыя расліны|лекавыя]], а таксама ядавітыя. Большасць казяльцовых раслін ядавітыя. Выкарыстоўваюцца ў медыцыне [[адоніс вясновы]]<ref name="БЭ1">{{Крыніцы/БелЭн|1|Адоніс}} — С. 126.</ref>, боцікі і інш. Сярод казяльцовых ёсць [[Дэкаратыўныя расліны|дэкаратыўныя]] з прыгожымі кветкамі, фарбавальныя і пустазельныя віды. Дэкаратыўныя віды: [[ворлікі]], [[Боцікі (род раслін)|боцікі]], рагулькі, чарнушка. У травастоі лугоў расліны сямейства казяльцовых — непажаданы кампанент па прычыне ўтрымання ядавітых алкалоідаў і ў сувязі з гэтым іх не ядуць сельскагаспадарчыя жывёлы. {{зноскі}} == Літаратура == * ''Сапегін Л. М.'' Батаніка. Сістэматыка вышэйшых раслін. 2-е выд. — Мінск, 2011. {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Казяльцовыя| ]] [[Катэгорыя:Сямействы раслін]] r61w29a5dcma9n8w2xbhwnf75c6ooye 0 189598 5150723 4260739 2026-06-04T18:44:23Z M.L.Bot 261 афармленне 5150723 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Вішнеўская}} {{Асоба}} '''Марыя Фёдараўна Вішнеўская''' ({{ВДП}}) — [[Герой Сацыялістычнай Працы]] (1966)<ref name="БС">{{кніга |частка = Вишневская Мария Фёдоровна |загаловак = Биографический справочник |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки |год = 1982 |том = 5 |старонкі = 117 |старонак = 737 |тыраж = }}</ref>. [[Файл:Герои социалистического труда Жлобинского района.jpg|міні|злева|Героі Сацыялістычнай Працы [[Жлобінскі раён|Жлобінскага раёна]] (злева направа) [[Анастасія Іванаўна Літош|А. І. Літош]], [[Анатоль Пятровіч Шэбуняеў|А. П. Шэбуняеў]], [[Міхаіл Герасімавіч Маршын|М. Г. Маршын]], [[Аляксандр Дзмітрыевіч Канаплянікаў|А. Д. Канаплянікаў]], [[Марыя Фёдараўна Вішнеўская|М. Ф. Вішнеўская]].]] З 1929 года рабочая, у 1945—1970 — рабочая-птушніца [[саўгас]]а «Жлобін» Жлобінскага раёна<ref name="БС"/>. Званне Героя Сацыялістычнай Працы прысвоена за поспехі ў развіцці жывёлагадоўлі, павелічэнні вытворчасці і нарыхтовак сельскагаспадарчых прадуктаў<ref name="БС"/>. == Узнагароды == * [[Медаль «Серп і Молат»]] * [[Ордэн Леніна]] * Залаты медаль ВДНГ СССР * Срэбраны медаль ВДНГ СССР * 4 бронзавых медаля ВДНГ СССР == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://gisp.gov.by/index.php/zhlobinshchina-eto-my/169-geroi-sotsialisticheskogo-truda Герои Социалистического Труда] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171129053903/http://gisp.gov.by/index.php/zhlobinshchina-eto-my/169-geroi-sotsialisticheskogo-truda |date=29 лістапада 2017 }}{{ref-ru}} // Афіцыйны сайт Жлобінскага раённага выканаўчага камітэта {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Вішнеўская Марыя Фёдараўна}} [[Катэгорыя:Постаці жывёлагадоўлі]] p162dcqwdqqnryya0ha00kx457a7ylx 0 190862 5150762 5136945 2026-06-04T21:36:55Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5150762 wikitext text/x-wiki {{Этнас |назва = Беларускія немцы |колькасць = [[Беларусь]] — 2474 чал.<ref name="STAT">[http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/5.8-0.pdf Перепись населения — 2009. Население по национальности и родному языку] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120404121407/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/5.8-0.pdf |date=4 красавіка 2012 }}{{Ref-ru}}</ref> (2009 год) |рассяленне = [[Беларусь]], [[Германія]], [[ЗША]], [[Літва]], [[Канада]], [[Бразілія]], [[Польшча]], [[Аргенціна]], [[Уругвай]] ды інш. |мовы = [[Нямецкая мова|нямецкая]], [[Беларуская мова|беларуская]], [[Верхненямецкія мовы|верхненямецкія]] ([[швабскі дыялект]]), [[Руская мова|руская]], [[Польская мова|польская]] |рэлігія = [[Хрысціянства|хрысціяне]] ([[лютэранства]], [[каталіцтва]], [[праваслаўе]], [[баптызм]], [[менаніцтва]], [[пяцідзясятніцтва]]). |родасныя = [[немцы]], [[расійскія немцы]], [[беларусы]], [[польскія немцы]], [[украінскія немцы]] і г.д. }} '''Белару́скія не́мцы''' ({{lang-de|Weißrusslanddeutsche}}) — [[этнас|этнічныя]] [[немцы]], а таксама грамадзяне нямецкіх дзяржаў (у тым ліку [[Лівонскі ордэн|Лівонскага]] і [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага]] ордэнаў), якія пражывалі на тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]] або дзяржаў-папярэднікаў: [[Полацкае княства]], [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], [[Рэч Паспалітая]] і г. д. Паводле [[Перапіс насельніцтва Беларусі 2009 года|перапісу]] 2009 года, у [[Беларусь|Беларусі]] пражывае 2474 немцы, што складае 0,03 % ад агульнай колькасці насельніцтва краіны<ref name="STAT"/>. Гэта трынаццатая па колькасці нацыянальная меншасць у краіне. Нямецкая этнічная і культурніцкая прысутнасць на землях сённяшняй Беларусі пачала фарміравацца яшчэ ў часы [[Полацкае княства|Полацкага княства]] збольшага ў выглядзе працэсаў культурнага ўзаемаабмену, што робіць немцаў адной з самых старажытных меншасцей на тэрыторыі Беларусі. == Гісторыя == === З’яўленне немцаў на тэрыторыі Беларусі === {{Асноўны артыкул|Рассяленне немцаў на ўсход}} Першыя згадванні пра немцаў на [[Русь|Русі]] адносяцца да [[IX стагоддзе|IX ст.]] Да канца XII стагоддзя ў гарадах [[Полацкае княства|Полацкага]], [[Тураўскае княства|Тураўскага]], [[Гарадзенскае княства|Гродзенскага]] і іншых княствах ужо аселі шматлікія нямецкія купцы, рамеснікі, ваяры, лекары і навукоўцы<ref>Энциклопедия немцы России. — С. 9. {{ref-ru}}</ref>. Важную ролю адыгрывалі нямецкія святары, так менавіта немцы аднымі з першых прынеслі [[каталіцтва]] на тэрыторыі сучаснай Беларусі. Так, на захадзе Беларусі ў канцы X — пачатку XI стагоддзяў хрысціянства абвяшчаў немец [[Бруна Кверфурцкі]], у той жа час каля 1010—1013 гадоў у [[Тураў]] прыбыла місія [[калобжэг]]скага біскупа [[Рэйнберн]]а, запрошанага мясцовым князем [[Святаполк Акаянны|Святаполкам]]{{efn|Рэйнберн распаўсюджваў каталіцтва на ўсёй тэрыторыі Тураўскага княства, сярод новаахрышчаных быў і сам тураўскі князь [[Святаполк Акаянны|Святаполк]]<ref>{{Кніга |аўтар =Грушевский А. С. |частка = |загаловак = Очерки истории Турово-Пинского княжества |арыгінал = |спасылка = |выданне = |месца = |выдавецтва = Киев |год = 1901 |том = |старонкі = |старонак = |isbn = |мова = ru }}</ref>.}}. Да таго ж мясцовыя князі паступова завязваюць з немцамі і роднасныя адносіны; так, з немкамі ажаніўся шэраг князёў<ref name="niemcy5">{{кніга |аўтар = Ауман В. |частка = |загаловак = История российских немцев |арыгінал = |спасылка = http://www.observer.materik.ru/observer/N02_92/2_14.HTM |выданне = |месца = |выдавецтва = |год = |том = |старонкі = |старонак = |isbn = |мова = ru |archiveurl = https://web.archive.org/web/20200122070300/http://www.observer.materik.ru/observer/N02_92/2_14.HTM |archivedate = 22 студзеня 2020 }}</ref>, напрыклад полацкі князь [[Ізяслаў Мсціслававіч]] быў жанаты з Агнесай, дачкой [[Конрад III|Конрада III]] з [[Гогенштаўфены|Гогенштаўфенаў]], а тураўскі князь [[Яраполк Ізяславіч]] меў шлюб з [[Кунігунда фон Орлямюндэ|Кунігундай фон Орлямюндэ]]. === Немцы ў Полацкім княстве === {{Асноўны артыкул|Немцы ў Полацкім княстве}} З’яўленне немцаў у [[Полацкае княства|Полацкім княстве]] адбывалася шляхам пашырэння Полацкім княствам гандлёвых і міжкультурных сувязяў з нямецкімі і польскімі{{efn|У сярэдневяковай Польшчы немцы складалі вялізны працэнт гарадскога насельніцтва.}} гарадамі. Як і ў іншых старажытнабеларускіх княствах, у Полацкім княстве менавіта немцы былі першымі, хто распаўсюджваў тут [[каталіцтва]], так у 1186 годзе полацкі князь [[Уладзімір Полацкі|Уладзімір]] дазволіў нямецкаму манаху [[Мейнард]]у заснаваць замак і касцёл і пачаць пропаведзі. Мала таго, полацкі гаспадар нават адарыў манаха. У 1158 годзе нямецкія купцы заснавалі гандлёвае паселішча ў вусці Дзвіны, якое ў 1201 годзе за біскупам [[Альберт фон Буксгеўдэн|Альбертам фон Буксгеведэн-Брэменам]] робіцца горадам пад назвай [[Рыга]] і сталіцай [[Лівонія|Лівоніі]]. Нягледзячы на далейшую варожасць паміж крыжакамі і палачанамі, важным момантам становіцца культурны ўзаемаабмен паміж немцамі і палачанамі. У [[Полацк]]у і [[Смаленск]]у паўстаюць нямецкія гандлёвыя двары. Такім чынам можна адзначыць, што першымі немцамі на тэрыторыі Беларусі былі галоўным чынам гандляры і святары. У 1305 годзе [[Полацк]] падпаў пад залежнасць рыскага [[архібіскуп]]а, што выклікала засяленне Полацка і Полацкай зямлі немцамі, якія займаліся тут гандлем і распаўсюджавалі каталіцтва, пабудавалі ў Полацку касцёл, але ў 1307 годзе былі выгнаны вялікім літоўскім князем [[Віцень|Віценем]]<ref>Данилевич В. Е. Очерк истории Полоцк земли до конца XIV столетия. Киев, 1896. С. 152—153{{Ref-ru}}</ref><ref>Пашуто В. Т. Образование Литовского Государства. Москва, 1959. С. 392.{{Ref-ru}}</ref><ref>Ковкель И. И., Ярмусик Э. С. История Беларуси с древнейших времен до наших дней. Мн., 2000 г., С. 20.{{Ref-ru}}</ref><ref>Насевич В. Начала Великого Княжества Литовского: события и личности. Минск, 1993. С. 72.{{Ref-ru}}</ref>. Нягледзячы на гэта Полацк ({{lang-de|Plotzeke}}) заставаўся адным з цэнтраў нямецкага насельніцтва ВКЛ і буйным шматнацыянальным горадам{{efn|Паводле некаторых звестак, у XVI стагоддзі ў Полацку жыло прыкладна 100 тыс. чалавек, што рабіла горад адным з найбуйнейшых у Еўропе<ref>{{Крыніцы/Геральдыка беларускіх гарадоў|к}}</ref>.}}. На той момант у горадзе існаваў нямецкі раён, дзе жылі нямецкія гандляры, асветнікі, лекары, ваенныя. === Немцы ў [[ВКЛ|Вялікім Княстве Літоўскім]] === {{Асноўны артыкул|Немцы ў Вялікім Княстве Літоўскім|Віленскія немцы|Немцы Магілёва}} Першыя нямецкія мігранты з’явіліся ў ВКЛ у пачатку XIV ст. — [[Дамініканскі ордэн|дамініканскія]] і [[Францысканскі ордэн|францысканскія]] манахі заснавалі ў Вільні і Навагрудку дзве каталіцкія царквы<ref name="niemcy">{{кніга |аўтар = Навагродзкі Т.А. [і інш.] |частка = Глава 15. Этнічныя групы Беларусі: гісторыя і культура. Немцы. |загаловак = Этналогія Беларусі: традыцыйная культура насельніцтва ў гістарычнай перспектыве. Вучэб.-метад. дапам. |арыгінал = |спасылка = |выданне = 1-е выд |месца = {{Мн.}} |выдавецтва = БДУ |год = 2009 |том = |старонкі = 310-311 |старонак = 335 |isbn = 978-985-518-121-8 }}</ref>. Адным з тых, хто спрыяў рассяленню немцаў у ВКЛ, быў вялікі князь літоўскі [[Гедзімін]]<ref name="niemcy1">{{кніга |аўтар = [[Адам Кіркор|Киркор А.]] |частка = Ч.1. Литовское Полесье. |загаловак = Живописная Россия |арыгінал = Живописная Россия: Отечество наше в его земельном, историческом, племенном, экономическом и бытовом значении |спасылка = |выданне = 1-е выд |месца = Санкт-Петербург |выдавецтва = Товарищество М. О. Вольфа |год = 1882 |том = 3. «Литовские и Белорусские губернии» |старонкі = 21 |старонак = 496 |isbn = }}{{ref-ru}}</ref> Ім жа ў рамках урэгулявання зносін з Лівонскім ордэнам у 1323 годзе быў выдадзены прывілей, які заклікаў немцаў на пасяленне ў ВКЛ. У гэты час ВКЛ вяло актыўны гандаль з [[ганза|ганзейскімі]] гарадамі. У [[Полацк]]у, [[Трокі|Троках]] і [[Вільня|Вільні]] з’яўляюцца нямецкія гандлёвыя двары<ref name="niemcy"/>. У асноўным немцы сяліліся ў буйных гарадох ВКЛ, вялікі працэнт немцаў сярод гарадскога насельніцтва быў у Вільні, Полацку, [[Магілёў|Магілёве]], [[Гродна|Горадні]], [[Брэст|Берасці]] і іншых гарадах. Даволі шмат немцаў пасялілася на [[Віленшчына|Віленшчыне]]. Як піша [[Адам Кіркор]], тыя немцы{{efn|Маюцца на ўвазе немцы, які перасяліліся ў ВКЛ.}} даволі хутка змешваюцца з мясцовым насельніцтва{{efn|Як адзначае Кіркор, насельніцтва Віленшчыны мае асаблівасць хутка паглынаць іншыя народнасці<ref name="niemcy1"/>.}}, што ўжо ў трэцім-чацвёртым пакаленні ад іх застаецца толькі прозвішча, а яны ўжо поўнасцю не разумеюць нямецкай мовы<ref name="niemcy1"/>. Шэраг немцаў гэтага перыяду вядомыя сярод высокіх урадаў (пасадаў) ВКЛ. Так, адным з паплечнікаў [[Ягайла|Ягайлы]] ў яго меркаванай змове супраць [[Альгерд]]а і потым змове супраць [[Кейстут]]а быў нямецкі купец [[Ганул]], які тады займаў урад старасты віленскага; замежнікі гэтага перыяду вядомыя як члены [[гаспадарская Рада (ВКЛ)|гаспадарскай Рады]] краіны. [[Файл:Ваколіцы Кобрына.jpg|thumb|Нямецкае паселішча ў ваколіцах Кобрына.]] Вялікая група нямецкіх і галандскіх сялян пасялілася ў 1563 годзе каля Буга і заснавала вёскі [[Нойдарф]] і [[Нойбрун]], да якіх пазней накіроўваліся шматлікія перасяленцы<ref name="niemcy"/><ref name="niemcy1"/>. Нойдарф і Нойбрун былі заснаваны на землях князёў [[Радзівілы|Радзівілаў]], якія асабіста запрашалі немцаў і галандцаў<ref name="niemcy1"/>. У хуткім часе ў [[Берасцейскае ваяводства|Берасцейскім ваяводстве]] ўзнік царкоўны прыход [[Нойдарф-Нойбаў]], дзякуючы якому нямецкія сяляне падтрымлівалі сувязь з роднай культурай<ref name="niemcy"/>. Да канца [[XVIII стагоддзе|XVIII ст.]] гэтыя паселішчы распаўсюдзіліся да [[Кобрын]]а<ref name="niemcy"/>. Паселішча [[Нойдарф-Нойбаў]] дасягнула вялікіх памераў<ref name="niemcy"/>. Яно мела шчыльныя сувязі з нямецкімі паселішчамі на [[Валынь|Валыні]]<ref name="niemcy"/>. Нямецкае паселішча на Магілёўшчыне захавалася і дагэтуль — цяпер гэта вёска [[Вейна (Магілёўскі раён)|Вейна]] (ад {{lang-de|Wein}} — віно)<ref name="niemcy3">[http://www.dw.de/о-немецкой-диаспоре-в-беларуси/a-2037464-1 О немецкой диаспоре в Беларуси]{{ref-ru}}</ref>. Вядома, што ў тых месцах немцы ўладкоўвалі бровары{{efn|У той час бровар — абавязковы атрыбут сядзібы кожнага больш-менш багатага шляхціча.}} і вінакурні<ref name="niemcy4">[http://allby.tv/article/1531/nemtsyi-v-respublike-belarus Немцы в Республике Беларусь] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170131211256/http://allby.tv/article/1531/nemtsyi-v-respublike-belarus |date=31 студзеня 2017 }}{{ref-ru}}</ref>. Вялізную групу нямецкага насельніцтва ВКЛ складалі па-ранейшаму гандляры, але з [[XVI стагоддзе|XVI ст.]] назіраецца прыток у ВКЛ у першую чаргу нямецкіх навукоўцаў, медыкаў, рамеснікаў, разам з тым павялічваецца колькасць нямецкіх ваенных-наймітаў, якія фактычна становяцца неад’емнай часткай арміі ВКЛ і Рэчы Паспалітай; так, адным з гераічных [[Аблога Смаленска (1654)|абаронцаў]] [[Смаленск]]а ад маскоўскіх войск стаў немец Корф. [[Файл:Будынак Гарадзенскай кірхі 2 (2012).jpg|thumb|злева|[[Лютэранская кірха (Гродна)|Лютэранская кірха Святога Яна]] ў [[Гродна|Гродне]]]] Немцы значна паўплывалі на [[Рэфармацыя ў Рэчы Паспалітай|рэфармацыю ў Вялікім Княстве Літоўскім]]. Першапачаткова лютэранства збольшага прымалі месцічы-немцы, з мясцовых зусім нязначная дзеля жыхароў<ref>Паславські І. В. Реформація та її впливи на українське духовне життя в історіософії М. Грушевського // Грушевський М. Зб. праць. ― Львів, 1994. С. 164—175 {{ref-uk}}</ref>. Так, у сярэдзіне [[XVI стагоддзе|XVI ст.]] нямецкія купцы засноўваюць у [[Вільня|Вільні]] [[лютэранства|лютэранскую]] суполку, якая хутка становіцца цэнтрам пашырэння лютэранства ў ВКЛ<ref>Плисс В. И. [http://spbpda.ru/data/1914/02/1914-02-04.pdf Исторический очерк проникновения и распространения реформации в Литве и Западной Руси] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120307150609/http://spbpda.ru/data/1914/02/1914-02-04.pdf |date=7 сакавіка 2012 }} // Христианское чтение. ― СПб,. 1914 г. — № 2., С. 199—234. {{ref-ru}}</ref>. У 1539 годзе віленскі ўраджэнец, ксёндз і доктар філасофіі [[Абрагам Кульва]] адчыніў у Вільні школу для шляхецкай моладзі і актыўна выступаў з лютэранскімі казаннямі, слухаць якія паступова сабралося ці не ўсё нямецкае насельніцтва горада<ref>Vilnius school of Abraomas Kulvietis // A short history of Vilnius University — Vilnius: Mokslas Publishers, 1979. — P. 12. {{ref-en}}</ref>. Па яго ад’ездзе прапаведнікам лютэранства ў Літве стаў [[Ян Вінклер]], ксёндз віленскага касцёла Св. Ганны. Віленскі біскуп забараніў яму не толькі служыць, але і ўвогуле з’яўляцца ў віленскіх касцёлах<ref>Ochmanski J. Biskupstvo wilenskie w sredniowieczu. — Poznan, 1972 {{ref-pl}}</ref>. Тады Вінклер адчыніў лютэранскую малельню ў хаце віленскага купца Морштына. Утварылася лютэранская грамада, у асноўным з немцаў<ref>[http://www.russianresources.lt/archive/Vilnius/Dobrianski_10.html Флавиан Добрянский. Старая и новая Вильня] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101029174530/http://www.russianresources.lt/archive/Vilnius/Dobrianski_10.html |date=29 кастрычніка 2010 }}{{ref-ru}}</ref>. У хуткім часе на [[Нямецкая вуліца (Вільня)|Нямецкай вуліцы]] збудавалі [[Лютэранская кірха (Вільня)|кірху]], якая праіснавала да 1944 года<ref>Kosman M. Konflikty wyznaniowe w Wilnie (Schyłek XVI—XVII w.) // Kwartalnik Historyczny. — R. 79. — 1972. — S. 3 — 19 {{ref-pl}}</ref>. Пражывалі немцы і ў [[Слуцк]]у, так, некаторыя беларускія даследчыкі сцвярджаюць, што першае згадванне лютэранскай грамады адносіцца да Слуцку 1535 года, калі князь [[Юрый Алелькавіч (1492—1542)|Юрый Алелькавіч]] вылучыў немцам зямлю пад кірху<ref>{{артыкул|аўтар=Акіньчыц С.|загаловак=Горад, дзе захавалася традыцыя|спасылка=http://belreform.org/ru/horad.php|выданне=Спадчына|год=2003|нумар=1|старонкі=52-56}}</ref>. Гэтыя звесткі пацвярджае і нямецкі гісторык Г.-К. Дытрых<ref name="ReferenceA">{{кніга|аўтар=Dietrich H.-C.|загаловак=«Auf dem Weg zur Glaubenseinheit…»: Reformationsgeschichte Weißrusslands|месца=Erlangen|выдавецтва=Martin-Luther-Verlag|год=2006|старонак=430|isbn=9783875131505}}{{ref-de}}</ref>. У [[Мінск]]у таксама існавала лютэранская грамада{{efn|Усяго яшчэ да сярэдзіны XVI стагоддзя на тэрыторыі сучаснай Беларусі з’явіліся дзясяткі пратэстанцкіх збораў, у тым ліку ў [[Брэст|Брэсце]], [[Койданаў|Койданаве]], [[Навагрудак|Навагрудку]] і інш.<ref>[[Уладзімір Арлоў (гісторык)|Арлоў У.]], Герасімовіч З. Краіна Беларусь. Ілюстраваная гісторыя. — Martin, Slovakia, 2003. — С. 173.</ref>. Так, з дапамогай шматлікіх пратэстанцкіх збораў нямецкае насельніцтва атрымала магчымасць для рассялення на ўсёй тэрыторыі Беларусі.}}, якую ўзначальваў нямецкі пастар [[Карл Людвіг Гемерых]], які дагэтуль быў пастарам у Слуцку<ref name="luteran">[http://minsk-old-new.com/minsk-3203-ru.htm Лютеранская община Минска] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140409204359/http://minsk-old-new.com/minsk-3203-ru.htm |date=9 красавіка 2014 }}{{ref-ru}}</ref>. Да таго, вялікая колькасць немцаў прыбывае ў ВКЛ на запрашэнне Радзівілаў дзеля пашырэння [[Рэфармацыя ў Рэчы Паспалітай|Рэфармацыі]], як напрыклад [[Ян Фёлькель]]{{efn|Ян (Ёган) Фёлькель належаў да пратэстанцкага руху «[[Браты польскія]]», які таксама вядомы пад назвай «арыяне польскія».}}. А ў час [[Віленскае ваяводства|ваяводскага]] кіравання [[Януш Радзівіл (1612—1655)|Януша Радзівіла]] немец-лютэранін [[Якуб Гібель]] нават стаў [[войт]]ам Вільні<ref>Wisner H. Janusz Radziwill 1612—1655. Wojewoda wilenski. Hetman wielki litewski. Warszawa, 2000. {{ref-pl}}</ref><ref name="pratestant"/>. [[Файл:Evangelical Lutheran Church in Vilnius.jpg|thumb|Лютэранская кірха на Нямецкай вуліцы ў Вільні]] Вялікія князі літоўскія лічылі неабходным паскорыць гаспадарчае развіццё сваёй дзяржавы і з гэтай нагоды запрашалі перасяленцаў, як з Германіі, так і з усёй Еўропы ([[Венгрыя]], [[Чэхія]], [[Францыя]], [[Шатландыя]])<ref>Гісторыя Беларусі: У 6 т. Т. 2. Беларусь у перыяд Вялікага Княства Літоўскага (А. Вабішчэвіч і інш.); рэдкал. М. Касцюк (гал. рэдактар і інш. — Мн.: Экаперспектыва, 2006. С. 544.</ref><ref name="suviazi"/>. Да таго ж, асядалі на беларускіх землях і замежныя найміты з вялікакняжацкай арміі, якія атрымлівалі тут ад манарха асобныя вёскі ці нават цэлыя воласці<ref name="suviazi"/>. Важную ролю ў развіцці айчыннай культуры адыгрывала запрашэнне ў ВКЛ славутых еўрапейскіх жывапісцаў, архітэктараў, музыкантаў і г. д., сярод якіх было шмат немцаў, так у ВКЛ былі запрошаны знакамітыя нямецкія жывапісцы А. Бінк, А. Вайдэ і Г. Гэльвіг<ref name="suviazi">{{артыкул|аўтар=[[Андрэй Самусік|Самусік А.]]|загаловак=Міжнародныя культурныя сувязі Беларусі ў XІV — пачатку XVІI стст.|спасылка=http://www.evolutio.info/index2.php?option=com_content&task=view&id=984&Itemid=168|выданне=[[Часопіс міжнароднага права і міжнародных адносін]]|тып=[[часопіс]]|год=2006|нумар=1|старонкі=55-60|issn=2072-0513}}</ref><ref>Гісторыя Беларусі: У 6 т. Т. 2. Беларусь у перыяд Вялікага Княства Літоўскага (А. Вабішчэвіч і інш.); рэдкал. М. Касцюк (гал. рэдактар і інш. — Мн.: Экаперспектыва, 2006. С. 627.</ref>. Шмат немцаў было і сярод настаўнікаў, так, у шырока вядомай праваслаўнай [[Віленская брацкая школа|Віленскай брацкай школе]] большую частку настаўнікаў складалі немцы-пратэстанты<ref name="asvieta">{{кніга |аўтар = |частка = |загаловак = Нарысы гісторыі народнай асветы і педагагічнай думкі ў Беларусі |арыгінал = |спасылка = |выданне = |месца = [[Мінск]] |выдавецтва = |год = 1968 |том = |старонкі = 27 |старонак = |isbn = }}</ref>. Сапраўдным цэнтрам нямецкай культуры ВКЛ становіцца [[Вільня]] ({{lang-de|Wilna}})<ref name="pratestant">[http://belreform.org/katlarcuk.php Андрэй Катлярчук. «Уцёкі мазгоў» ці лёсы пратэстантаў Вялікага Княства Літоўскага ў другой палове XVII стагоддзя]</ref>. Ужо з самага заснавання горада, вялікія князі літоўскія запрашаюць у горад нямецкіх жыхароў. Немцы кампактна пражывалі на «[[Вуліца Нямецкая (Вільня)|Нямецкай вуліцы]]», тут яны сяліліся яшчэ з часоў [[Альгерд]]а<ref>[[Уладзімір Арлоў (гісторык)|Арлоў У.]], Герасімовіч З. Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае. Ілюстраваная гісторыя. — Martin, Slovakia, 2012. — С. 129.</ref>, гэта былі купцы і рамеснікі з [[Ганза|ганзейскіх]] гарадоў<ref>{{кніга|аўтар = Kirkoras A.H.|загаловак = Pasivaikščiojimas po Vilnių ir jo apylinkes |спасылка = |адказны = Vertė Kazys Uscila|выданне = |месца = Vilnius|выдавецтва = Mintis|год = 1991|старонкі = 66|старонак = |серыя = |тыраж =20000|isbn = 5-417-00514-2}}{{ref-lt}}</ref>. Некаторая колькасць немцаў прыбывае ў ВКЛ у час кіравання Аўгуста II і Аўгуста III з Саксоніі, акрамя таго, некаторыя нямецкія арыстакратычныя роды пераяжджаюць з Прыбалтыкі ў ВКЛ. [[Файл:Tadevuš Rejtan. Тадэвуш Рэйтан (J. Matejko, 1866).jpg|thumb|Т. Рэйтан перад выхадам з соймавай залы, фрагмент карціны [[Ян Матэйка|Я. Матэйкі]]]] Новая хваля перасялення немцаў у ВКЛ пачалася ў 60—70 гады [[XVIII стагоддзе|XVIII ст.]] і была выклікана [[Сямігадовая вайна|Сямігадовай вайной]]. Пераяжджалі ў асноўным немцы поўдня Германіі, якія размаўлялі на [[швабскі дыялект|швабскім дыялекце]]. [[Перасяленне]] было выклікана эканамічнымі і гаспадарчымі праблемамі, якія прынесла працяглая вайна, вялікай шчыльнасцю насельніцтва гэтага рэгіёна, і як вынік павышанымі коштамі на зямлю, у той жа час, як у ВКЛ зямля каштавала параўнальна танна, была магчымасць набыць не толькі зямлю, але і маёнтак, а таксама кавалак лесу. Вялікая колькасць гэтых немцаў асела на Вяленшчыне і Ковеншчыне, а таксама на Гродзеншчыне і Беласточчыне, некаторыя з іх пераехалі ў [[Нойдарф-Нойбаў]]. У 1793 годзе кароль і вялікі князь [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі]] імянной граматай дараваў [[лютэранства|лютэранскай]] грамадзе дом з зямлёй на [[Гарадніца (вёска)|Гарадніцы]]<ref name="niemcy3"/>. У [[Гродна|Горадні]] ({{lang-de|Garthen}}) тады была нямецкая слабада — [[Занёманскі фарштат]]{{efn|У канцы XIV стагоддзя крыжакамі на гэтым месцы быў узведзены замак Новая Горадня ({{lang-de|Naugarden}}), які пазней быў спалены [[Вітаўт]]ам<ref>Андрей Вашкевич. Андрей Чернякевич. История форштата.{{ref-ru}}</ref>.}}, дзе размяшчаліся хаты і майстэрні мясцовых немцаў<ref name="niemcy"/>. Менавіта ў гэтым годзе, 20 верасня, у Гродна збудавалі [[Лютэранская кірха (Гродна)|лютэранскую кірху Святога Яна]]<ref name="kircha">[http://zetgrodno.com/lyuteranskaya-kirha-v-grodno Лютеранская кирха в Гродно]{{ref-ru}}</ref>. Таксама нямецкія карані мае шэраг беларускіх шляхецкіх радоў, напрыклад [[Ромеры]]<ref name="romer"/>, [[Тызенгаўзы]]<ref name="stackelberg"/>, [[Рэйтаны]]<ref name="rejtan"/>, [[Плятэры]]<ref name="plater"/>, [[Рыдыгеры]]<ref name="ReferenceB">Ридигер, графский род // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.{{ref-ru}}</ref>, [[Чапскія (род)|Чапскія]]<ref>Гуттен-Чапские // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.{{ref-ru}}</ref>, [[Офенбергі]]<ref>Оффенберг // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.{{ref-ru}}</ref>, [[Страшынскія герба Вольф|Страшынскія]]<ref>Nałęcz Małachowski P. Zbiór nazwisk szlachty w Królestwie Polskim i Wielkim Księstwie Litewskim. — Lublin, 1805.{{ref-pl}}</ref>, [[Эйсманты]]<ref>Ciechanowicz J. Rody rycerskie Wielkiego Księstwa Litewskiego. — Rzeszów, 2001.{{ref-pl}}</ref> і інш. Што асабліва, у адрозненне ад Расіі, на тэрыторыі Беларусі немцы ў большасці выпадкаў сяліліся не асобна, не ўтвараючы калоній{{efn|У Расійскай імперыі ў XVIII—XIX стагоддзях колькасць каланістаў сярод немцаў складала каля 90 %.}}. Таксама яскравай асаблівасцю беларускіх немцаў, якія перасяліліся сюды ў час ВКЛ і пазней, у перыяд Расійскай імперыі, было хуткае змяшэнне з мясцовым насельніцтвам, немцы раствараліся сярод [[беларусы|беларусаў]] за 2-3 пакаленні, звязана гэта, хутчэй за ўсё, з блізкасцю [[менталітэт]]аў беларусаў і немцаў. Больш за тое, беларусы з нямецкімі каранямі былі слыўнымі патрыётамі сваёй краіны, так, узорам [[патрыятызм]]у лічацца [[Тадэвуш Рэйтан]]<ref name="evkl">{{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=528|артыкул=Рэйтан Тадэвуш|аўтар=}}</ref>, [[ліцвіны|ліцвінскі]] шляхціч нямецкага паходжання<ref name="rejtan"/>, дэпутат ад Наваградскага павета, які ў час [[Падзельны сойм|Нямога сойму]], на якім дэпутаты сойму фактычна прадалі частку тэрыторыі сваёй краіны, лёг крыжам перад выхадам і закрычаў: {{Цытата|Забіце мяне, затапчыце, але не забівайце Бацькаўшчыны!}} === У складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] === {{Асноўны артыкул|Палескія немцы|Расійскія немцы|Дэпартацыі немцаў (1914—1917)}} [[Файл:Baron Ropp.jpg|thumb|[[Эдвард фон Роп]] — рэлігійны і грамадска-палітычны дзеяч [[Беларусь|Беларусі]] нямецкага паходжання, адзін з першых, хто быў супраць атаясамлівання каталіцтва з польскасцяй, спрыяў увядзенню беларускай мовы ў касцёльным жыцці<ref>{{кніга |аўтар = Туронак Ю. |частка = |загаловак = Мадэрная гісторыя Беларусі |арыгінал = |спасылка = |выданне = 2-е выд |месца = Вільня |выдавецтва = Інстытут беларусістыкі |год = 2008 |том = |старонкі = 89, 403 |старонак = 904 |isbn = 978-80-86961-13-2 }}</ref><ref>{{кніга |аўтар = Станкевіч А. |частка = |загаловак = З Богам да Беларусі |арыгінал = |спасылка = |выданне = 1-е выд |месца = Вільня |выдавецтва = Інстытут беларусістыкі |год = 2008 |том = |старонкі = 510 |старонак = 1097 |isbn = 978-80-86961-13-3 }}</ref>. На запыты вернікаў пра магчымасць увядзення беларускай мовы ў касцёле адказваў, што «''ня толькі можна, але і трэба''».]] [[Файл:Mienskaja kircha. Менская кірха (02-03.1918).jpg|thumb|злева|[[Лютэранская кірха (Мінск)|Лютэранская кірха]] ў [[Мінск]]у, фота пач. XX ст.]] {{Вікікрыніцы|:ru:Манифест императрицы Екатерины II о позволении иностранцам селиться в России и свободном возвращении русских людей, бежавших за границу|Маніфест імператрыцы Кацярыны II пра дазвол замежнікам сяліцца ў Расіі і вольным вяртанні рускіх людзей, якія ўцяклі за мяжу|250px}} {{Вікікрыніцы|:ru:Манифест Екатерины II от 22 июля 1673 года о дозволении всем иностранцам селиться в разных губерниях по их выбору|Маніфест Кацярыны II ад 22 ліпеня 1763 года пра дазвол усім замежнікам сяліцца ў розных губернях на іх выбар|250px}} {{Некалькі выяў | align = left | direction = vertical | width = 220 | image1 = Mahiloŭ, Luteranski. Магілёў, Лютэранскі (1914) (3).jpg | caption1 = [[Лютэранская кірха (Магілёў)|Лютэранская кірха]] ў [[Магілёў|Магілёве]], фота пач. XX ст. | image2 = Білорусь 041.jpg | caption2 = [[Лютэранская кірха (Полацк)|Лютэранская кірха]] ў [[Полацк]]у }} Нямецкія паселішчы набылі новыя назвы і новыя імпульсы да жыцця ў канцы [[XVIII стагоддзе|XVIII ст.]] Расійская імператрыца [[Кацярына II]] намагалася замацаваць расійскую дзяржаўнасць у памежных раёнах і асвойваць прыродныя багацці<ref name="niemcy"/>. Яна не магла даць дазволу на засяленне памежных зямель прыгоннымі сялянамі, таму запрашала ў Расію іншаземцаў<ref name="niemcy"/>. У 1762 годзе быў выдадзены Маніфест да іншаземцаў, аднак не быў рэалізаваны, таму што не агаворваў умовы каланізацыі<ref name="niemcy"/>. У наступным годзе з’яўляецца новы Маніфест, у якім ідзе пералік ільгот і прывілеяў іншаземным каланізатарам<ref name="niemcy"/>. Такія ўмовы перасялення актывізавалі каланізацыю памежжаў Расіі<ref name="niemcy"/>. У асноўным мігравалі нямецкія сяляне з [[Прусія|Прусіі]], якая была знішчана [[Сямігадовая вайна|Сямігадовай вайной]]<ref name="niemcy"/>. Яны сяліліся ў сельскай мясцовасці і займаліся пераважна земляробствам і жывёлагадоўляй<ref name="niemcy"/>. У працы шырока выкарыстоўваліся [[капіталізм|капіталістычныя]] метады гаспадарання<ref name="niemcy"/>. Значная колькасць немцаў пасялілася ў [[Віцебская губерня|Віцебскай губерні]]<ref name="niemcy"/>, дзе ўжо існавала значная нямецкая дыяспара, так завітаўшы ў 1780 годзе ў [[Полацк]], Кацярына II назвала насельніцтва Беларусі ''«Вавилонским столпотворением»'', адзначыўшы, што тут ''«сплошь да рядом обитают православные, католики, униаты, евреи, русские, поляки, чухонцы, немцы, курляндцы»''<ref>Філатава А. Нацыянальнае пытанне і палітыка царскага ўрада ў Беларусі (канец XVIII — першая палова XIX ст.)</ref><ref>Сапунов А. Пребывание императрицы Екатерины II в Полоцке. Вт. С. 3.{{ref-ru}}</ref>. Другая вялікая эміграцыйная хваля (гэта былі [[менаніты]]) ішла з [[Данцыг]]у ў 1789 годзе, а пазней — праз [[Рыга|Рыгу]] ў [[Прычарнамор’е]], у [[Хорціца|Хорціцу]] і на раку Малочная. Прывілеем [[Павел I|Паўла I]] перасяленцы-менаніты навечна вызваляліся ад ваеннай і грамадзянскай службы, ад прысягі перад судом і інш.<ref name="niemcy6">{{кніга |аўтар = Елисеева И.С. |частка = |загаловак = Немцы на Руси и в России |арыгінал = |спасылка = |выданне = |месца = |выдавецтва = |год = |том = |старонкі = |старонак = |isbn = |мова = ru }}</ref> Наступная хваля эміграцыі была выклікана Маніфестам імператара [[Аляксандр I Раманаў|Аляксандра I]], але ўжо паводле строгіх крытэраў — патрабавалася наяўнасць вызначанага маёмаснага цэнзу. Найвялікшы поспех гэта кампанія мела ў паўднёва-заходняй і паўднёвых правінцыях Германіі. Гэтая хваля была накіравана ў асноўным у раёны Прычарнамор’я і [[Каўказ]]у (сяліліся таксама на тэрыторыях сучасных Украіны і Беларусі) і складалася большай часткай з жыхароў [[Швабія|Швабіі]]; у меншай ступені — з жыхароў Усходняй і Заходняй Прусіі, [[Баварыя|Баварыі]], [[Мекленбург]]а, [[Саксонія (федэральная зямля)|Саксоніі]], [[Эльзас]]а і [[Бадэн]]а, [[Швейцарыя|Швейцарыі]], а таксама нямецкіх жыхароў Польшчы. Аляксандр I асоба вылучаў пасяленцаў, якія валодаюць неабходнымі ведамі для рацыянальнага вядзення гаспадаркі, якія маглі служыць узорам у сялянскай справе і ў рамястве — добрых землеўладальнікаў, што ведалі толк у вінаградарстве, у гадоўлі тутаўніка і іншых карысных раслін ці мелых досвед у жывёлагадоўлі (асабліва ў гадоўлі авечак палепшаных парод).<ref name="niemcy6"/> Найбольш інтэнсіўнае перасяленне немцаў дасягнула ў 1804 годзе, 1816—1817 гадах, і да 1842 года ішло ў асноўным з [[Вюртэмберг]]у{{efn|Тэрыторыя [[Швабія|Швабіі]].}}<ref name="niemcy6"/>. У 1775 годзе ў Полацку і Магілёве ўзніклі [[лютэранства|лютэранскія]] грамады немцаў, пры гэтым былі заснаваны лютэранскія кірхі<ref>[http://www.genrogge.ru/grbook/09.htm Немцы в России. Немецкие лютеранские общины и их церкви]{{ref-ru}}</ref>. Лютэранская суполка існавала і ў [[Мінск]]у, дзе ў 1846 годзе была ўзведзена мураваная [[Лютэранская кірха (Мінск)|лютэранская кірха]] даволі ўнушальных памераў<ref>Кірха // {{Крыніцы/Мінск. Стары і новы|к}} С. 140.</ref>. У час нацыянальна-вызваленчых паўстанняў [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|1830—1831]] і [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|1863—1864]] этнічныя немцы і італьянцы шырока прымалі ў іх удзел, шматлікія з іх былі пакараны смерцю<ref name="niemcy1"/>. Вялікая колькасць немцаў, а таксама [[англічане|англічанін]], [[датчане|датчан]], [[шведы|шведаў]], [[бельгійцы|бельгійцаў]] пражывала ў [[Ковенская губерня|Ковенскай губерні]], агульная іх колькасць складала больш за 15 тысяч<ref name="niemcy1"/>. На Беласточчыне, як сведчыць Кіркор, пражывалі рэшткі прусакоў, якія засталіся тут яшчэ з часоў знаходжання гэтай зямлі ў складзе [[Прускае каралеўства|Прусіі]], у самім жа [[Беласток]]у пражывала невялікая колькасць немцаў-фабрыкантаў<ref name="niemcy1"/>. Але ў цэлым, згодна з перапісам 1879 года, колькасць немцаў у рэгіёне былога ВКЛ заставалася шматлікай<ref name="niemcy5"/>. [[Файл:Niamieckija kalanisty.jpg|thumb|Нямецкія каланісты ў Расійскай імперыі.]] Актыўна запрашалі немцаў працаваць кіраўнічымі маёнткаў, ляснічымі<ref name="niemcy4"/>. Сярод немцаў, якія жылі на тэрыторыі Беларусі, было нямала службоўцаў, арандатараў, аптэкараў, прамыслоўцаў<ref name="niemcy4"/>. Так, напрыклад, [[Аршанскі піваварны завод]], заснаваны ў 1883 годзе, належаў немцу Вайнбергу, у [[Бярозаўскі раён|Бярозаўскім раёне]] невялікі завод належаў немцу Мартонсу<ref name="niemcy4"/>. У 1855 годзе ў вёсцы [[Уць (вёска)|Уць]] Гомельскай вобласці з’явілася першая [[Баптызм|баптысцкая]] суполка [[штундысты|штундыстаў]], заснаваная пад уплывам нямецкіх каланістаў-[[Менаніцтва|менанітаў]]. Таксама з 1863 года пачынаецца хваля эміграцыя баптыстаў (сярод якіх было шмат немцаў) з [[Царства Польскае|Польшчы]] на поўдзень Беларусі<ref name="baptysty">{{кніга |аўтар = Канатуш У. |частка = Жыццё цэркваў Заходняй Беларусі |загаловак = Латышонак А., Акінчыц С. Артыкулы і ўспаміны, Пратэстанцкая царква і беларускі нацыянальны рух на пачатку XX стагоддзя |арыгінал = |спасылка = |выданне = |месца = {{Мн.}} |выдавецтва = «Кнігазбор» |год = 2006 |том = |старонкі = 135 |старонак = |isbn = |мова = }}</ref>. Новая хваля міграцыі немцаў назіралася ў другой палове XIX стагоддзя і працягвалася да пачатку Першай сусветнай вайны<ref name="niemcy"/>. За гэты перыяд адбыліся тры масавыя хвалі нямецкай міграцыі на Беларусь<ref name="niemcy"/>. Да канца XIX стагоддзя ў Віленскай, Гродзенскай, Каўнаскай, Мінскай, Віцебскай і Магілёўскай губернях жыло каля 50 тыс. немцаў<ref name="niemcy"/>. Паводле перапісу 1897 г., іх налічвалася 49 073 чалавек (0,49 % супольнага насельніцтва Беларусі)<ref name="niemcy"/><ref name="niemcy7">{{кніга |аўтар = Дизендорф В. |частка = Демографические процессы |загаловак = Российские немцы. История и современность |арыгінал = |спасылка = http://rusdeutsch-panorama.ru/jencik_statja.php?mode=view&site_id=34&own_menu_id=4119 |выданне = |месца = |выдавецтва = |год = |том = |старонкі = |старонак = |isbn = |мова = ru |archiveurl = https://web.archive.org/web/20181212145219/http://rusdeutsch-panorama.ru/jencik_statja.php?mode=view&site_id=34&own_menu_id=4119 |archivedate = 12 снежня 2018 }}</ref>. З 1870-х гадоў іміграцыя немцаў у Расію галоўным чынам спыняецца (асабліва ў сувязі з адменай у адносінах да каланістаў палогак па адбыванні ваеннай павіннасці і астуджэннем расійска-германскіх адносін). Больш таго, вялікая колькасць расійскіх немцаў пачынае эміграваць з Расіі, прычым не ў Германію, а галоўным чынам у [[ЗША]]. Усяго да 1914 года з Расіі ў ЗША перасялілася да 200 тысяч<ref name="ReferenceB"/> этнічных немцаў. Яны склалі адну з найбуйнейшых плыняў дарэвалюцыйнай расійскай эміграцыі — нароўні з [[яўрэі|яўрэямі]], [[палякі|палякамі]], [[беларусы|беларусамі]], [[літоўцы|літоўцамі]] і [[фіны|фінамі]]. На рубяжы стагоддзяў назіралася міграцыйная хваля немцаў на Палессе з Валыні<ref name="niemcy"/>. 3 дапамогай латышскага банкіра Анзельмава нямецкія каланісты набывалі зямлю ў Палессі (сучасныя Нараўлянскі, Ельскі, Лельчыцкі раёны Гомельскай вобласці)<ref name="niemcy"/>. Памешчыкі Беларусі давалі ў арэнду немцам зямлю і ўтойвалі гэта ад улад, каб не выплочваць падаткі<ref name="niemcy"/>. Асноўная колькасць этнічных немцаў пачала перасяляцца ў [[Мазырскае Палессе]] прыкладна з 1905 года<ref name="niemcy8">{{кніга |аўтар = |частка = |загаловак = Малые диаспоры Гомельщины 20—30-я годы XX века. Аналитические материалы и документы Гомельского государственного архива |арыгінал = |спасылка = http://nashkraj.info/content/view/219/49/ |выданне = |месца = |выдавецтва = |год = |том = |старонкі = |старонак = |isbn = |мова = ru }}{{Недаступная спасылка}}</ref>. Так, паводле афіцыйных звестак на студзень 1905 года, у маёнтку [[Клесін]]е (сучасны [[Нараўлянскі раён]]) пражывала «ў якасці арандатараў каля 200 сямействаў немцаў-каланістаў»<ref name="niemcy8"/>. У студзені 1911 года ў раёне маёнтку ўжо налічвалася каля 700 сямействаў каланістаў-пакупнікоў зямлі, галоўным чынам, немцаў<ref name="niemcy8"/>. Гэтая міграцыя была вымушанай мерай і мела эканамічны (земляробчы) характар<ref name="niemcy8"/>. Да гэтага нямецкія каланісты жылі галоўным чынам ва Украіне ([[Валынь]]), дзе пераважна арандавалі абшарніцкую зямлю ці мелі невялікую яе колькасць ва ўласнасці<ref name="niemcy8"/>. Пасля ўскладнення арэндных адносін немцы перасяліліся ў суседнюю [[Мазыр]]шчыну, набылі зямлю праз банк у мясцовага памешчыка Ансэльма (Анзэльма) і ў буйнога землеўладальніка Шоманскага<ref name="niemcy8"/>. Як правіла, гэтыя немцы-каланісты ўжо былі расійскімі падданымі, прыпісанымі да розных сялянскіх грамадаў Украіны<ref name="niemcy8"/>. У сувязі з I сусветнай вайной шматлікія немцы з’ехалі з Беларускага Палесся, распрадаўшы свае землі<ref name="niemcy8"/>. Гэта было выклікана таксама загадам расійскага ваеннага камандавання ў 1915 годзе пра высяленне немцаў-каланістаў з прыфрантавой паласы ў 24-гадзінны тэрмін<ref name="niemcy8"/>. Загад не распаўсюджваўся на нямецкія сем’і, члены якіх служылі ў [[Расійская імперыя|царскім]] войску<ref name="niemcy8"/>. Пасля высылання вярнуліся не ўсе<ref name="niemcy8"/>. Шмат немцаў пакінула Палессе з сыходам [[Германская імперыя|кайзераўскіх]] войскаў у 1918 годзе<ref name="niemcy8"/>. У час Першай сусветнай вайны колькасць нямецкіх каланістаў Беларусі значна змяншаецца<ref name="niemcy"/>. Гэта звязана з дэпартацыяй немцаў з прыфрантавой зоны ў [[Сібір]]<ref name="niemcy"/>. Агулам у 1897—1917 гг. колькасць нямецкага насельніцтва Беларусі паменшылася з 50,8 тыс. да 36,1 тыс. чалавек<ref name="niemcy"/>. Знікла шмат нямецкіх кампактных паселішчаў<ref name="niemcy"/>, у грамадскіх месцах забаранялася ўжыванне нямецкай мовы<ref>Черепица В. Н. Город-крепость Гродно в годы первой мировой войны: мероприятия гражданских и военных властей по обеспечению обороноспособности и жизнедеятельности. Гродно: Изд-во Гродненского гос. універсітэта имени Янки Купалы, 2005. — 359 с {{ref-ru}}</ref>. === У складзе [[БССР]] === У першыя дзесяцігоддзі Савецкай улады адраджэнне нацыянальнай ідэнтычнасці расійскіх немцаў віталася. З сярэдзіны 20-х гадоў і да канца 30-х у Савецкай Беларусі меліся 2 нямецкія нацыянальныя сельсаветы на Мазыршчыне: Бярозаўскі ў Нараўлянскім раёне і Анзэльмаўскі (з 1929 г. ім. Розы Люксембург) у Ельскім<ref name="niemcy2">{{кніга |аўтар = Пичуков В. |частка = От крестьянки-колонистки до спецпереселенки: трагический путь немецкой женщины Советской Беларуси в межвоенный период |загаловак = Репрессивная политика советской власти в Беларуси. Сборник научных работ |арыгінал = |спасылка = http://kamunikat.org/katalohkamunikat.html?pub_start=12640&pubid=10219 |выданне = 1-е выд |месца = Минск |выдавецтва = Международное историко-просветительское правозащитное и благотворительное общество «Мемориал» |год = 2007 |том = |старонкі = |старонак = 377 |isbn = |мова = ru }}</ref>. У [[Анзэльмаўскі сельсавет|Анзэльмаўскім сельсавеце]], паводле звестак на 18 снежня 1926 года, немцаў налічвалася 612 з 911 чалавек усяго насельніцтва, у 1927 годзе — 659 з 1007, у 1929 годзе — 731 з 1068. У [[Бярозаўскі нацыянальны нямецкі сельсавет|Бярозаўскім сельсавеце]] ў 1926 г. немцаў было 1555 з 1656 чалавек усяго насельніцтва. У 1927 г. у [[Нараўлянскі раён|Нараўлянскім]] раёне жыло 1968 немцаў, з іх 1483 чалавекі ў Бярозаўскім сельсавеце, 475 — у [[Хаткаўскі сельсавет (Нараўлянскі раён)|Хаткоўскім]]. У 1929 г. у Бярозаўскім сельсавеце немцаў было 1431 з 1567 чалавек усяго насельніцтва.<ref name="niemcy2"/> Арэал кампактнага пражывання немцаў распаўсюджваўся і на [[Лельчыцкі раён]]. Паводле розных крыніц, у 1925 годзе тут было ад 183 да 215 чалавек нямецкага насельніцтва. У 1931 годзе ў трох вёсках раёна ([[Дубніцкае|Дубніцкім]], [[Сярэднія Печы|Сярэдніх Печах]] і [[Дуброва (Лельчыцкі раён)|Дуброўцы]]) налічвалася 33 нямецкія гаспадаркі (сям’і). Кампактныя «астраўкі» нямецкага насельніцтва меліся таксама ў [[Жыткавіцкі раён|Жыткавіцкім]] і [[Рэчыцкі раён|Рэчыцкім раёнах]].<ref name="niemcy2"/> Згодна з перапісам 1926 года ў [[БССР]] налічвалася 7075 немцаў (0,14 % супольнага насельніцтва БССР), пры гэтым у Беларусі ўзровень [[Культурная асіміляцыя|асіміляцыі]] немцаў перавышаў сярэдні<ref name="niemcy7"/>. [[Эміграцыя]] беларускіх немцаў была невялікай, але назіралася: эмігравалі ў асноўным не ў [[Веймарская рэспубліка|Германію]], дзе назіралася цяжкое эканамічнае становішча, а ў [[ЗША]] або ў [[Паўднёвая Амерыка|Паўднёвую Амерыку]]: [[Аргенціна|Аргенціну]] ці [[Уругвай]]. З 1930 года савецкая ўлада канчаткова спыніла эміграцыю. Канфлікт з савецкай уладай пачаўся ад самага пачатку [[Калектывізацыя ў БССР|калектывізацыі]]. Немцы ўстойліва не жадалі калектывізаваць свае гаспадаркі, што цалкам змяніла жыццё нямецкага насельніцтва. Калі дзяржава пачала парушаць эканамічныя абавязацельствы, прымушаючы здаваць малако па цвёрдых цэнах і купляць хлеб па спекулятыўных, пачаліся пратэсты. Так, 16 ліпеня 1930 года ў Анзэльмаўскім (Розы Люксембург) сельсавеце адбылася «забастоўка», калі немцы на некалькі дзён цалкам спынілі здачу малака{{sfn|Пічукоў|2015|с=124}}. На гэта савецкія ўлады адказалі раскулачваннем, але немцы стаялі на сваім. З 1933 года [[Палессе]] і разам з ім нямецкія паселішчы паразіў голад, выкліканы палітыкай савецкіх улад. Смяротнасць на Палессі дасягнула неверагодных памераў. Мясцовыя немцы сталі ініцыятарамі звароту па дапамогу ў замежныя гуманітарныя арганізацыі і атрымлівалі праз сістэму [[Гандлёвы сіндыкат|Торгсін]] прадуктовыя пасылкі і грошы (пераважна нямецкія маркі). У адказ савецкія ўлады праводзілі арышты і выносілі карныя прысуды за «антысавецкія» акцыі{{sfn|Пічукоў|2015|с=124}}. У гэты час узмацнілася адчужанасць нямецкага насельніцтва, якое сышло ва «ўнутраную эміграцыю» і замкнулася ў сваёй нацыянальна-рэлігійнай прасторы. Сур'ёзнай перашкодай для саветызацыі быў і моўны бар'ер: значная частка сельскіх немцаў не ведала рускай і беларускай моў, а партыйна-савецкіх работнікаў з веданнем нямецкай катастрафічна не хапала{{sfn|Пічукоў|2015|с=124—125}}. Гвалтоўная калектывізацыя прывяла да таго, што сацыяльна-эканамічныя праблемы набывалі этнічную афарбоўку. Паколькі правадніком савецкай палітыкі часта выступаў мясцовы апарат, у якім у 1920—1930-я гады назіраўся высокі працэнт служачых яўрэйскай нацыянальнасці, незадаволенасць дзеяннямі ўлады з боку немцаў персаніфікавалася ў вобразе мясцовых яўрэяў, што прыводзіла да праяў бытавога антысемітызму{{sfn|Пічукоў|2015|с=126—127}}. Па меры абвастрэння адносін паміж [[СССР]] і [[Трэці Рэйх|Германіяй]] пагаршалася і без таго благое стаўленне да савецкіх немцаў. У 1935—1936 гадах немцаў пачалі паступова высяляць у [[Казахстан]]. У 1937—1938 гадах [[Народны камісарыят унутраных спраў СССР|НКУС]] правёў так званую «нямецкую аперацыю». Паводле [[Загад народнага камісара ўнутраных спраў СССР № 00439|загаду народнага камісара ўнутраных спраў СССР № 00439]] ад 25 ліпеня 1937 года ўсе нямецкія грамадзяне, якія працавалі на прадпрыемствах абароннай прамысловасці (ці маючыя абаронныя цэхі), павінны былі быць арыштаванымі. З 30 ліпеня пачаліся арышты і звальненні, а з восені 1937 года пачалася масавая аперацыя супраць савецкіх немцаў. Усяго ў рамках «нямецкай аперацыі» было арыштавана 65—68 тыс. чалавек, асуджана 55 005, з іх: да [[Смяротнае пакаранне|расстрэлу]] — 41 898, да зняволення, ссылкі і высылак — 13 107<ref name="Рогинский" />. З найбольшай сілай аперацыя закранула прымежныя зоны і асяроддзе сталічных гарадоў, у тым ліку і Беларусь. Паводле дырэктывы [[Народны камісарыят абароны СССР|наркама абароны СССР]] [[Клімент Варашылаў|Варашылава]] ўсе немцы (акрамя выхадцаў [[АССР немцаў Паволжа]]), у ліку прадстаўнікоў усіх нацыянальнасцей, якія не ўваходзілі ў склад Савецкага Саюза, былі звольнены з войска<ref name="Рогинский">''Охотин Н. Г., Рогинский А. Б.'' [http://www.memo.ru/history/nem/Chapter2.htm Из истории «немецкой операции» НКВД 1937—1938 гг.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130519053037/http://www.memo.ru/history/nem/Chapter2.htm |date=19 мая 2013 }}{{ref-ru}}</ref>. У канцы 1930-х гадоў за межамі АССР немцаў Паволжа былі зачынены ўсе нацыянальна-тэрытарыяльныя ўтварэнні — нямецкія нацыянальныя сельсаветы і раёны, а школы з выкладаннем на роднай [[нямецкая мова|нямецкай мове]] пераведзены на [[руская мова|рускую мову]]. Згодна з перапісам, які быў праведзены ў снежні 1937 года, ў БССР налічвалася 9667 немцаў (што складала 0,12 % супольнага насельніцтва БССР)<ref name="niemcy7"/>. Паводле звестак [[Усесаюзны перапіс насельніцтва 1939 года|перапісу 1939 года]], на тэрыторыі БССР налічвалася 8448 немцаў. У 1939—1941 гг. з нагоды «антысавецкай прапаганды» арыштоўваліся апошнія немцы, заставаліся фактычна толькі дзеці, жанчыны і старыя. У [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]], дзе на момант далучэння да БССР жыло больш за 10,4 тыс. немцаў, праходзілі масавыя дэпартацыі і высяленне немцаў на Поўнач і Казахстан. Дэпартацыі пазбеглі толькі немцы-камуністы, а таксама поўнасцю абеларушчаныя немцы, пераважна з сельскай мясцовасці. У першыя дні вайны нямецкае насельніцтва [[Мазыршчына|Мазыршчыны]] было гвалтоўна дэпартавана ўглыб СССР: улады баяліся супрацоўніцтва мясцовых немцаў з нямецкім акупацыйным рэжымам. Дэпартацыі пазбеглі толькі некаторыя, як правіла, тыя немцы, хто з нейкіх прычын адсутнічаў. У канчатковым рахунку мазырскія немцы апынуліся ў Казахстане. Галоўным чынам гэта былі жанчыны, дзеці, старыя. Мужчыны былі закліканы ў дзейнае войска і ў так званае «працоўнае войска», дзе ў [[канцлагер]]ных умовах працавалі на будоўлях, у шахтах і г. д. Выселенае насельніцтва атрымала адміністрацыйны статус немцаў-[[спецпасяленцы|спецпасяленцаў]], нароўні з «кулакамі», [[Расійская вызваленчая армія|уласаўцамі]] і [[Дэпартацыі ў СССР|дэпартаванымі]] народамі Паўночнага [[Каўказ]]у.<ref name="niemcy2"/> === У складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] === [[Файл:Bundesarchiv Bild 146-1979-050-21A, Polen, Volksdeutsche begrüßen deutsche Soldaten.jpg|thumb|200px|[[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшча]], верасень 1939 года. Польскія дзяўчыны-фольксдойчэ частуюць салдат [[вермахт]]у — кіроўцаў [[бензін|бензавозаў]].]] {{Асноўны артыкул|Польскія фольксдойчэ}} Сітуацыя немцаў у міжваеннай Польшчы цалкам нагадвала беларускую ці ўкраінскую. Справа ў тым, што, як і ў дачыненні беларусаў, так і ў дачыненні немцаў польскія ўлады выкарыстоўвалі палітыку [[паланізацыя|паланізацыі]]. Немцы кампактна пражывалі на поўначы і захадзе Польшчы. На тэрыторыі [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]] немцаў таксама было нямала. Дакладную колькасць немцаў у Заходняй Беларусі ўсталяваць немагчыма з некалькіх прычын: * У перапісах насельніцтва польскія ўлады часцяком упісвалі да польскай нацыянальнасці ўсіх каталікоў, не толькі каталікоў-беларусаў, але і каталікоў-немцаў, а сярод немцаў Заходняй Беларусі каталікі складалі пераважную большасць; * Большасць этнічных немцаў [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]] або [[Беластоцкае ваяводства (1919—1939)|Беластоцкага ваяводства]] былі ўжо даўно абеларушчаны ці паланізаваны, што ад нямецкіх каранёў заставалася толькі прозвішча. Разам з беларусамі немцы, украінцы і яўрэі складалі [[Блок нацыянальных меншасцей]] ({{lang-pl|Blok Mniejszości Narodowych, BMN}}), які быў утвораны 17 жніўня 1922 года ў час выбараў у польскі [[Сойм]] міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]. Мэтай БНМ было праведзенне супольнай выбарчай акцыі і наступнай дзейнасці ў сойме. Галоўнай мэтай Блоку было нацыянальнае раўнапраўе. Але пасля выбараў 1930 года дзеля нямецкіх прадстаўнікоў у [[Сойм Польшчы|польскім Сойме]] скарацілася. На пачатку 1930-х гг. польскі ўрад пачаў праводзіць палітыку [[Культурная асіміляцыя|асіміляцыі]] нацыянальных і рэлігійных меншасцей{{efn|Асіміляцыя стала часткай новай палітыкі Польшчы, больш вядомай як '''«[[санацыя (Польшча)|санацыя]]»''' (з [[лацінская мова|лаціны]] ''sanatio'' — «аздараўленне») — мелася на ўвазе маральнае здароўе грамадства, якая была ўсталявана пасля таго як у 1926 годзе [[Юзаф Пілсудскі]] захапіў уладу і фактычна ўстанавіў [[аўтарытарны рэжым]].}}. У Польшчы хутка расло напружанне на тэрыторыі з нямецкім насельніцтвам<ref>Leslie, R. F. (1983). The History of Poland Since 1863. Cambridge: Cambridge University Press. {{ISBN|978-0-521-27501-9}}, p. 182.{{ref-en}}</ref>, што ў будучым стане адной з прычын [[Польская кампанія вермахта (1939)|нападу]] [[Трэці Рэйх|Германіі]] на Польшчу. Нацыянальны рух немцаў, а таксама ўкраінцаў, беларусаў і яўрэяў жорстка падаўляўся, як прававымі сродкамі (палітычныя судовыя працэсы), так і сілавымі метадамі — збіццё, інтэрнаванне без судовых рашэнняў у створаны ў 1934 годзе [[Бяроза-Картузскі канцэнтрацыйны лагер|лагер]] у [[Бяроза Картузская|Бярозе Картузскай]]<ref name="viazni">[http://naviny.by/rubrics/society/2009/06/17/ic_articles_116_163194/ Концлагерь в Березе-Картузской — продукт польского «государственного несварения»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140725153056/http://naviny.by/rubrics/society/2009/06/17/ic_articles_116_163194/ |date=25 ліпеня 2014 }}, Навіны.by</ref>. У 1938 годзе ў Брэсце была ўзведзена [[Кірха Святога Антонія Падуанскага (Брэст)|кальвінісцкая кірха]], у выніку чаго Брэст апынулася адным з цэнтраў пратэстанцкай царквы ў міжваеннай Польшчы, праўда ненадоўга. 1 верасня 1939 года Германія [[Польская кампанія 1939 года|напала]] на Польшчу, 14 верасня [[вермахт|нямецкія войскі]] ўступілі ў Заходнюю Беларусь. У гэтай сітуацыі, карыстаючыся панікай, улады ў свае рукі ў некаторых заходнебеларускіх гарадах спрабавалі ўзяць мясцовыя немцы, была сфарміравана нават «народная паліцыя»<ref name="viazni"/>, але ў выніку нападу [[СССР]] на [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчу]] Заходняя Беларусь апынулася пад савецкай адміністрацыяй. [[Віленскі край]] з [[Вільня]]й быў перададзены [[Літва|Літве]], а рэшта земляў 2 лістапада 1939 года была ўключана ў склад [[БССР]]. На момант далучэння да БССР у Заходняй Беларусі налічвалася 10,4 тыс. немцаў, агульная колькасць этнічных немцаў невядома, але цалкам верагодна, што яна была значна больш за афіцыйныя звесткі. У 1945 годзе савецкімі ўладамі была знішчана кірха ў Брэсце. === Беларускія немцы ў час [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] === {{Асноўны артыкул|Фольксдойчэ|Фолькліст}} 22 чэрвеня 1941 года а 4-й гадзіне раніцы [[Трэці рэйх|Германія]] напа­ла на [[Савецкі Саюз]]. У [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]] не паспелі заклікаць у войска мясцовых мужчын, не паспелі таксама знішчыць усе «небяспечныя элементы». Пры адступленні расстрэльвалі палітычных вязняў у 32 турмах Беларусі. На тэрыторыі [[БССР]] (да 1939) на той момант амаль не заставалася этнічных немцаў, усе яны былі ці знічшаныя, ці дэпартаваныя{{efn|Толькі за верасень — кастрычнік 1941 года было дэпартавана 446 480 савецкіх немцаў<ref>''Иосиф Сталин — Лаврентию Берии: «Их надо депортировать…»:'' док-ты, факты, коммент. / Вступ. ст., сост., послесл. д-ра ист. наук, проф. Н. Ф. Бугая. — М.,1992. С. 37 {{ref-ru}}</ref>, усяго за перыяд вайны было дэпартавана каля 950 тыс. савецкіх немцаў<ref>''Земсков В. Н.'' Спецпоселенцы в СССР, 1930—1960. М.: Наука, 2005, с. 94 {{ref-ru}}</ref>.}}, ці дабітыя пры адступленні, пашанцавала толькі адзінкам. У Заходняй Беларусі сітуацыя была крыху лепей, там пражывала яшчэ нямецкае насельніцтва, якое з нейкіх прычын ці пазбегла рэпрэсій, ці змагло ўтаіць нямецкае паходжанне (ці проста пра паходжанне нават не ведалі), ці проста да іх не паспелі дайсці. Усяго, аднак, [[фольксдойчэ]]{{efn|'''Фольксдойчэ''' ({{lang-de|Volksdeutsche}}) — пазначэнне «[[этнас|этнічных]] [[немцы|немцаў]]» да 1945 года, якія жылі ў дыяспары, гэта значыць па-за межамі [[Германія|Германіі]]. У адрозненне ад «рэйхсдойчэ» ({{lang-de|Reichsdeutsche}}, «[[немцы|немцаў]] [[Трэці рэйх|рэйха]]»), прыналежнасць да «фольксдойчэ» («нямецкасць») усталёўвалася па асобных прыкметах — па «сямейнай гісторыі» (ці былі бацькі дойчэ), па [[нямецкая мова|нямецкай мове]] як роднай, па прозвішчы, па царкоўных запісах і г. д.}} ў Беларусі было значна менш, чым у краінах [[Прыбалтыка|Прыбалтыкі]] і ва [[Украіна|Украіне]]. Пасля пачатку акупацыі краін Усходняй Еўропы войскамі Германіі ў верасні 1939 года нямецкі бок, а менавіта арганізацыя «фольксдойчэ мітэльштэлле», арганізавала цэнтральнае рэгістрацыйнае бюро, названае «''Спіс нямецкіх грамадзян''» ({{lang-de|«Deutsche Volksliste»}}, скаг. DVL), дзе яны рэгістравалі немцаў з грамадзянствам акупаваных краін як фольксдойчэ. Мясцовае ненямецкае насельніцтва было вельмі зацікаўлена ў трапленні ў гэты спіс, бо тым, хто лічыўся ў дадзеным спісе, былі пакладзены вызначаныя выгоды, уключаючы лепшае харчаванне і адмысловы прававы статус. {{пачатак цытаты}} '''Deutsche Volksliste''' падзяляў фольксдойчэ на 4 катэгорыі: * '''Катэгорыя I''': Асоба нямецкага паходжання, якая прапанавала свае паслугі рэйху да 1939. * '''Катэгорыя II''': Асоба нямецкага паходжання, якая засталася пасіўнай. * '''Катэгорыя III''': Асоба нямецкага паходжання, этнічна нямецкая, якая часткова змяшалася з мясцовым насельніцтвам, напг., пасродкам шлюбу з мясцовым партнёрам, ці пасродкам рабочых сувязяў (на тэрыторыі Польшчы гэта асабліва датычылася [[Сілезцы|сілезцаў]] і [[Кашубы|кашубаў]]). * '''Катэгорыя IV''': Асоба з нямецкімі продкамі, якая падтрымлівае «абнямечванне», але продкі былі культурна адзіныя з мясцовым насельніцтвам. {{канец цытаты}} Кожнаму немцу, пацвердзіўшаму сваю нацыянальнасць, уладамі рэйха выдаваўся адпаведны дакумент — фолькліст ({{lang-de|Volksliste}}), які гуляў ролю пашпарта і пасведчання «чысціні расы», што было неабходна на выпадак узнікнення падозранняў у пільных грамадзян рэйха ці мясцовых органаў [[гэстапа]]. [[Файл:Bundesarchiv Bild 183-1991-0205-510, Sowjetunion, SS-Reiter bei Mosyr im Einsatz gegen Partisanen.jpg|thumb|200px|май 1943 года, [[Мазыр]], [[БССР]]. Салдаты дывізіі [[8-я кавалерыйская дывізія СС «Флорыян Гаер»|8-й кавалерыйскай дывізіі СС «Флорыян Гаер»]], сярод якіх, цалкам магчыма, былі ўраджэнцы Беларусі, удзельнічаюць у антыпартызанскім рэйдзе.]] На тэрыторыі акупаваных краін, у тым ліку ў [[Польшча|Польшчы]] і Заходняй Беларусі, статус фольксдойчэ (незалежна ад катэгорыі) даваў шмат самых розных палогак і прывілеяў пры адным істотным абавязку: фольксдойчэ абавязкова падлягалі прызыву ў [[вермахт]] ці [[войскі СС]]. Да таго ж у вачах як польскіх улад у эміграцыі, так і савецкіх, яны былі ворагамі і здраднікамі. Сярод немцаў Беларусі доля тых, хто запісаўся ў фолькліст, была вельма малая. Справа ў тым, што мясцовыя немцы ўжо даўно былі часткай [[беларусы|беларусаў]], не ведалі нямецкай мовы (ці ведалі, але ўжо вельмі слаба), і, нягледзячы на тое, што яны маглі даказаць свае нямецкія карані з дапамогай прозвішча, архіваў ці дакументаў, яны былі вельмі далёкія ад ідэй [[нацызм]]у. Шмат беларусаў з нямецкімі каранямі, хаваючы паходжанне, ваявалі ў [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]], у [[Чырвоная Армія|Чырвонай Арміі]], у шэрагах [[Савецкія партызаны|партызан]]. Тыя ж беларускія фольксдойчэ, якія пагадзіліся падпісаць фолькліст, былі абавязаны праходзіць службу ў [[вермахт|вермахце]] або [[войскі СС|войсках СС]]. Меркавана, што беларускія фольксдойчэ, як і ўкраінскія, маглі ўдзельнічаць у стварэнні кавалерыйскага палка СС, які паводле інфармацыі некаторых даследчыкаў<ref>{{кніга|аўтар = Семиряга М.|загаловак = Тюремная империя нацизма и её крах|месца = М.|выдавецтва = Юридическая литература|год = 1991|старонак = 384|isbn = 5-7260-0272-5|мова = ru}}</ref>, быў утвораны ў 1943 годзе ў раёне [[Днепрапятроўск]]у і складаўся цалкам з фольксдойчэ. Хутчэй за ўсё, паводле меркавання гісторыкаў<ref>{{cite web |author = Соловьев А. В. |url = http://sgu.ru/faculties/historical/sc.publication/vseob.hist./viip/docs/20.pdf |title = Фольксдойче и их взаимоотношения с нацистскими организациями в Рейскомиссариате Украина |publisher = Саратовский Государственный Университет |date = 13 февраля 2008 |language = ru |accessdate = 23 сакавіка 2019 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20080229064617/http://sgu.ru/faculties/historical/sc.publication/vseob.hist./viip/docs/20.pdf |archivedate = 29 лютага 2008 |url-status = dead }}</ref>, полк уліўся ў шэрагі [[8-я кавалерыйская дывізія СС «Флорыян Гаер»|8-й кавалерыйскай дывізіі СС «Флорыян Гаер»]]. Дывізія служыла на Усходнім фронце, а таму найбольш падыходзіла для вышэйзгаданага палка. Цікавай і вельмі спрэчнай асобай гісторыі [[Вялікая Айчынная вайна|нямецка-савецкай вайны]] з’яўляецца беларускі немец [[Уладзімір Гіль]] — палкоўнік [[Чырвоная армія|Чырвонай арміі]], заснавальнік і кіраўнік [[Баявы саюз расійскіх нацыяналістаў|Баявога саюза расійскіх нацыяналістаў]] і камандзір [[1-я расійская нацыянальная брыгада СС «Дружына»|1-й расійскай нацыянальнай брыгады СС]], пазней перайшоў на бок [[Савецкія партызаны ў нямецка-савецкай вайне|савецкіх партызан]]. У канцы вайны тых немцаў, якія ваявалі на баку [[Трэці рэйх|Германіі]] і здаліся заходнім саюзнікам у палон, чакаў розны лёс: жыхары Заходняй Беларусі (да 1939), у адрозненне ад жыхароў [[БССР]] (да 1939), не выдаваліся саюзнікамі [[СССР]] і атрымалі магчымасць застацца жыць у Германіі ці эміграваць у [[Амерыка|Амерыку]]. Некаторыя немцы адступалі ў 1944 годзе разам з нямецкімі войскамі ў Германію{{efn|Усяго каля 350 тыс. этнічных немцаў у 1942—1944 гг. былі пераселены з тэрыторыі Беларусі і Украіны на захад<ref name="niemcy5"/>.}}. Яшчэ некаторая частка немцаў Заходняй Беларусі, скарыстаўшыся магчымасцю, з’ехалі ў [[ПНР|Польшу]] ў 1944—1946 гадах. З таго часу на тэрыторыі Беларусі засталіся толькі нешматлікія этнічныя немцы, дэпартаваныя жа беларускія немцы, атрымаўшы ў 1980-х дазвол на вяртанне, ад’яжджалі ўжо ў [[ФРГ|Германію]]. == Сучаснасць == [[Файл:Вп леонид вольский.jpg|thumb|[[Лявон Вольскі]] — беларускі музыка, літаратар, [[мастак]]. Заснавальнік «[[Мроя|Мроі]]», [[N.R.M.]] і «[[Крамбамбуля (гурт)|Крамбамбулі]]». Паходзіць з немцаў Магілёва.]] Пасля вайны шматлікія немцы пад страхам рэпрэсій хавалі сваю нацыянальнасць, змянялі імёны і прозвішчы<ref name="niemcy3"/>. За прыналежнасць да нямецкай нацыі не бралі на вучобу ў [[ВНУ]]<ref name="niemcy3"/>. У 1979 годзе ў БССР упершыню з часоў Другой сусветнай вайны была зафіксавана значная колькасць немцаў<ref name="niemcy5"/>. З пераважна сельскага насельніцтва немцы ў Беларусі пераўтварыліся ў гарадское насельніцтва<ref name="niemcy5"/>. У 1990-я гады ў Беларусі на ўздыме нацыянальнай самасвядомасці пачалі адчыняцца грамадскія арганізацыі нямецкай культуры, якія вярталі да вытокаў культуры і побыту свайго народа<ref name="niemcy3"/>. У 1990 годзе была зарэгістравана супольнасць [[немцы|немцаў]] [[Беларусь|Беларусі]] «[[Відэрбург]]» з цэнтрам нямецкай культуры, асноўнай мэтай гэтага цэнтра з’яўляецца вывучэнне нямецкай [[нямецкая мова|мовы]], [[гісторыя Германіі|гісторыі]] і [[культура Германіі|культуры]], арганізацыя культурнага дыялогу з [[Германія]]й<ref name="niemcy"/>. У лістападзе 1990 года адбылося першае пасяджэнне Беларускага грамадства немцаў<ref name="niemcy4"/>. У 1994-м было зарэгістравана аб’яднанне нямецкай культуры «Масты», у 1997-м "Беларуская суполка немцаў «Нямецкі дом»<ref name="niemcy4"/>. Але ў гэты ж час пачаўся масавы ад’езд беларускіх немцаў у [[ФРГ|Германію]]<ref name="niemcy3"/>. А таму за апошнія годы спынілі працу цэнтры нямецкай культуры ў [[Гродна|Гродне]], [[Ліда|Лідзе]] і [[Віцебск]]у<ref name="niemcy3"/>. У [[Мінск]]у было зачынена найстарэйшае рэспубліканскае таварыства нямецкай культуры «Адраджэнне», знакам якога была птушка [[Фенікс (міфалогія)|Фенікс]], якая паўстае з попелу<ref name="niemcy3"/>. З усіх арганізацый, якія аб’ядноўваюць беларускіх немцаў, прайшлі перарэгістрацыю ў [[Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь|Мінюсце]] толькі тры — у [[Гомель|Гомелі]], [[Бабруйск]]у і [[Мінск]]у, дзе працуе «Нямецкі дом»<ref name="niemcy3"/>. «Нямецкі дом» узначальвае [[Андрэй Шлегэль]], асноўныя задачы суполкі — развіццё культурных сувязяў паміж народамі; умацаванне навуковых кантактаў з Грамадскай акадэміяй навук расійскіх немцаў; спрыянне рэалізацыі сябрамі аб’яднання сваіх грамадзянскіх, сацыяльных і культурных правоў; аказанне матэрыяльнай дапамогі перасяленцам і іншым сябрам аб’яднання «Нямецкі дом»<ref name="niemcy4"/>. Дзейнічае таксама аб’яднанне нямецкай культуры «Масты», якім кіруе [[Вольга Штокман]], асноўныя задачы аб’яднання — адраджэнне нацыянальнай культуры сярод немцаў, якія жывуць у Беларусі, а таксама пошук шляхоў паразумення і пагаднення паміж народамі<ref name="niemcy4"/>. Да нашага часу ў Беларусі захаваліся толькі 4 лютэранскія кірхі, але толькі ў Гродна ў 1995 годзе, дзякуючы [[Аляксандр Мілінкевіч|Аляксандру Мілінкевічу]] (які тады кіраваў пытаннямі культуры і рэлігіі ў Гродзенскім гарвыканкаме), кірху [[Лютэранская кірха (Гродна)|Святога Яна]] аддалі вернікам<ref name="niemcy3"/>. Паводле [[Перапіс насельніцтва Беларусі 2009 года|перапісу]] 2009 года, у [[Беларусь|Беларусі]] пражывалі 2474 немцы<ref name="STAT"/>, абсалютная большасць з якіх не з’яўляецца нашчадкамі тых немцаў, якія пасяліліся тут да XX ст., але ў Беларусі да гэтых пор пражываюць нашчадкі немцаў-каланістаў, якія перасяліліся сюды ў XIV—XIX ст., некаторыя з якіх захавалі нямецкія прозвішчы (часам у скажоным выглядзе), цяпер у [[Мінск]]у, [[Магілёў|Магілёве]], [[Гродна|Гродне]], [[Полацк]]у, [[Брэст|Брэсце]] пражываюць нашчадкі нямецкіх грамадаў гэтых гарадоў, на [[Гомель]]шчыне пражываюць нашчадкі [[палескія немцы|палескіх немцаў]], на [[Маладзечна|Маладзечаншчыне]] і [[Ліда|Лідчыне]] пражываюць нашчадкі [[віленскія немцы|віленскіх немцаў]], нашчадкі немцаў пражываюць таксама і на [[Віцебск|Віцебшчыне]]. == Традыцыйная культура беларускіх немцаў == [[Файл:Нямецкая каляніская сядзіба.jpg|thumb|Сядзіба немцаў-каланістаў]] === Гаспадарчыя заняткі === У гаспадарчым плане немцы значна абыходзілі мясцовых жыхароў; так, пасяліўшыся на [[Палессе|Палессі]], немцы зарыентавалі свае гаспадаркі на жывёлагадоўлю малочнага кірунку і прытрымваліся дадзенага тыпу гаспадарання ў 20-я гг. Ужо перад [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайной]] малочныя гаспадаркі немцаў дасягнулі значнага развіцця і з’яўляліся высокарэнтабельнымі. Відавочна, дадзеная культура гаспадарання склалася яшчэ ва [[Украінскія немцы|ўкраінскі]] перыяд жыцця беларускіх немцаў-каланістаў.<ref name="niemcy2"/> Рыначная скіраванасць гаспадарак выяўлялася ў выкарыстанні завадовай малочнай скаціны. [[Карова|Каровы]] ў нямецкіх калоніях давалі да 18 л малака (паводле звестак на 1930 г.). Немцы трымалі так званыя «каланісцкія» («нямецка-каланісцкія») пароды кароў — чорную і чырвоную «нямецкую». Папулярныя былі і метысы замежных парод — галандскія сыменталы і інш. Нямецкая парода кароў складала значную частку мясцовай племянной скаціны і ахвотна набывалася [[калгас]]амі. Для кармлення кароў каланісты ўсё больш сеялі [[канюшына|канюшыну]], [[віка|віку]], вырошчвалася [[гародніна]]. З іншых сельскагаспадарчых культур былі распаўсюджаны [[жыта]], [[авёс]], [[грэчка]], [[гарох]]. Для патрэб сям’і трымаліся [[авечка|авечкі]] і [[свіння|свінні]]. Разводзілі хатнюю птушку.<ref name="niemcy2"/> Асновай нямецкай гаспадаркі з’яўлялася [[карова]]: яна была галоўнай, асноўнай карміліцай, а грошы, заробленыя ад продажу малочных прадуктаў, давалі магчымасць набыць усё неабходнае. У 1930 годзе лічылася, што наяўнасць 2—3 кароў забяспечвае стабільнае пражыванне сям’і.<ref name="niemcy2"/> Карова ў нямецкай сям’і была аб’ектам усеагульнага клопату. Калі ў навакольнага ненямецкага насельніцтва, у прыватнасці, беларускага, традыцыйна лічылася, што гаспадарчая прэрагатыва мужчын — гэта ўтрыманне [[конь|каня]] і праца з яго выкарыстаннем, а жанчын — занятак каровай, то ў нямецкіх гаспадарках такога падзелу не назіралася.<ref name="niemcy2"/> Высокім узроўнем развіцця адрознівалася кааперацыя ў асяроддзі нямецкіх сялян-каланістаў — як у спажывецкай, так і ў вытворчай форме. Паспяхова функцыянавалі малочныя таварыствы (талакі) — аб’яднанні па зборы і перапрацоўцы малака.<ref name="niemcy2"/> Таварыствы выраблялі [[масла]], варылі [[сыр]], у тым ліку і галандскі. Дадзеная сфера вытворчай дзейнасці нямецкага насельніцтва была ўнікальна ў эканамічным сэнсе.<ref name="niemcy2"/> Напрыклад, у 1929—1930 гадах малочная кааперацыя толькі аднаго Анзэльмаўскага сельсавета выпрацавала 88,7&nbsp;% усяго масла, вырабленага ў Ельскім раёне (які налічваў 14 сельсаветаў){{sfn|Пічукоў|2015|с=124}}. [[Файл:Нямецкая каляніская школа.jpg|thumb|Школа немцаў-каланістаў]] === Прамысловыя і рамесныя заняткі === Сярод нямецкага мужчынскага насельніцтва былі развіты саматужныя рамёствы — [[сталярства]], [[слясарства]], [[цяслярства]] і г. д.<ref name="niemcy2"/> Жанчыны-немкі займаліся [[ткацтва]]м<ref name="niemcy2"/>. Вельмі папулярна сярод немцаў было [[рыбалоўства]], займаліся таксама [[бортніцтва]]м. === Традыцыйнае жылья === Хаты палескіх немцаў, як правіла, былі зрубнага тыпу, з [[асіна|асіны]] і [[алешына|алешыны]]<ref name="niemcy2"/>. З хвоі і елкі не будавалі<ref name="niemcy2"/>. Дахі крыліся гонтай<ref name="niemcy2"/>. Хата і асноўныя гаспадарчыя пабудовы знаходзіліся пад адным дахам<ref name="niemcy2"/>. Як адзначаюць інфарматары, у двары быў поўны парадак, цяжка было знайсці лішнюю травінку<ref name="niemcy2"/>. Сядзібы агароджваліся жывой загараддзю — елкамі, вербамі<ref name="niemcy2"/>. Такім чынам сад засцерагаўся ад замаразкаў<ref name="niemcy2"/>. Дрэва эканомілі, печы ўзімку тапілі слаба, саграваліся пярынамі<ref name="niemcy2"/>. Для іх вырабу разводзілі гусакоў, якіх у час халадоў маглі трымаць у хаце<ref name="niemcy2"/>. У мэтах эканоміі ў якасці подсцілкі для кароў выкарыстоўвалі лісце дрэваў, а не салому<ref name="niemcy2"/>. На Віленшчыне жыллёвыя пабудовы немцаў амаль не адрозніваліся ад мясцовых жыхароў за выключэннем таго, што яны маглі быць значна больш традыцыйна беларускіх хат. Нямецкія пабудовы звычайна знаходзіліся каля лесу, таму што часцяком, калі немцы пераяжджалі на тэрыторыю Беларусі, яны набывалі з зямлёй і частку лесу. Таксама вельмі важным быў поўны парадак: трава абавязкова павінна быць пакошана, плот і дах адрамантаванымі і г. д. === Традыцыйная культура харчавання === У ежы для падрыхтоўкі шматлікіх страў выкарыстоўвалі [[шмалец]]{{efn|Беларуская назва гусінага тлушчу.}}<ref name="niemcy2"/>. Традыцыйным было ўжыванне [[масла]], сыру. Распаўсюджанай стравай былі [[клёцкі]]<ref name="niemcy2"/>. Як і ў беларусаў, шмат страў гатавалася з бульбы. Таксама вельмі распаўсюджанымі былі мучныя вырабы і пшанічны хлеб. [[Сасіскі]] і [[каўбасы]] лічыліся агульнанямецкімі прадуктамі. Вельмі папулярнымі было нямецкае малако і малочныя прадукты (у прыватнасці сыр), якія лічыліся вельмі якаснымі. Акрамя таго [[Курыца (птушка)|курыны]] [[суп]] з локшынай, [[клёцкі]], [[шніцаль]], [[бульба|бульбяное]] пюрэ, [[Каўбаса|каўбасы]]. З дэсертаў папулярны [[штрудзель]] ці [[грэнкі]]<ref>[http://velia.su/category/povolzhe Кухня российских немцев]{{ref-ru}}</ref> з [[кава]]й (ці яго імітацыяй)<ref>[http://www.proza.ru/2011/11/25/680 Кухня российских немцев сто лет назад]{{ref-ru}}</ref>. Па святах часта рыхтавалі гусака з тушанай [[капуста]]й<ref>[http://www.vkoem.kz/index.php?option=com_content&view=article&id=186%3A2010-06-01-10-08-27&catid=102%3A2010-05-24-05-21-22&Itemid=103&lang=kz&107bd9f3adf30a656732e5f946a8dcab=2cfac4b2b7e54ddc00fe846c384b9667 Немцы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131020015727/http://www.vkoem.kz/index.php?option=com_content&view=article&id=186%3A2010-06-01-10-08-27&catid=102%3A2010-05-24-05-21-22&Itemid=103&lang=kz&107bd9f3adf30a656732e5f946a8dcab=2cfac4b2b7e54ddc00fe846c384b9667 |date=20 кастрычніка 2013 }}{{ref-ru}}</ref>. Адзін з класічных напояў — [[піва]]. У будныя дні ўжыванне [[алкаголь|алкаголю]] было непрымальным, у той час, як у выходныя і святы піва было адным з самых папулярных напояў. Менавіта пад уплывам немцаў і яўрэяў у Беларусі ўжывалася і іншая назва піва — ''біра'' (ад нямецкага ''Bier'' — піва). [[Файл:Нямецкія каляністы.jpg|thumb|200px|Нямецкія каланісты]] === Традыцыйны касцюм === Паўсядзённай адзежай немцы практычна не адрозніваліся ад навакольнага насельніцтва<ref name="niemcy2"/>. Выключэнне складала толькі святочная ці абрадавая адзежа, якая вельмі адрознівалася, таму што асобныя нямецкія сем’і перасяляліся з розных рэгіёнаў Германіі, дзе традыцыі па-свойму адрозніваліся. У месцах, дзе немцы жылі калоніямі існавала пэўная сталая традыцыйная адзёжа. Так традыцыйнай жаночай адзежай немцаў на ўсходзе была белая [[кашуля]], сіняя [[спадніца]], [[фартух]], шнураваны [[станік]]-[[гарсаж]] і [[каптур]]. Мужчынская адзежа складалася з белай кашулі з адкладным [[каўняр]]ом, [[камізэлька]]й, вузкіх штаноў па калена, курткі (сіні паўкафтан) і [[чаравік]]оў са спражкай (ці [[боты]]). На галаве — чорны шыракаполы [[капялюш]]<ref>[http://shkolazhizni.ru/archive/0/n-41788/ Эволюция костюма. Как менялся костюм первых немецких переселенцев на Руси?]{{ref-ru}}</ref> ці [[шапка]]<ref>[http://www.schuk.ru/index.php/kultura-nemcev/10-natsionalnye-kostyumy-i-odezhda-nemtsev Национальные костюмы и одежда немцев] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131020014603/http://www.schuk.ru/index.php/kultura-nemcev/10-natsionalnye-kostyumy-i-odezhda-nemtsev |date=20 кастрычніка 2013 }}{{ref-ru}}</ref>. === Грамадскія традыцыі === Вельмі характэрнай рысай немцаў з’яўлялася высокая і ўстойлівая рэлігійнасць. Менавіта рэлігія галоўным чынам уплывала на грамадскія традыцыі немцаў. У жыцці нямецкай жанчыны [[рэлігія]] з’яўлялася яе складовай часткай, як і сям’я, хатняя гаспадарка, а шмат у чым — асноўным сэнсам яе існавання<ref name="niemcy2"/>. Жыццё рэлігійных грамадаў уяўляла сабою добра адладжаны механізм<ref name="niemcy2"/>. ''«Кожную нядзелю ўсе ад мала да вяліка ходзяць у царкву», «у простай хаце выбудавана [[кірха]], якая кожнае свята перапоўнена народам»'', — сведчаць афіцыйныя справаздачы ўлад<ref name="niemcy2"/>. Пры грамадах працавалі харавыя гурткі, аркестры духавых і смычковых музычных прылад. Так званыя «сектанты», у прыватнасці, [[баптызм|баптысты]], не адгароджваліся ад астатняга нямецкага насельніцтва<ref name="niemcy2"/>. Іх штодзённыя зборы з палаца і аркестрам прыцягвалі да сябе людзей<ref name="niemcy2"/>. Вялікая ўвага надавалася рэлігійнаму навучанню і выхаванню дзяцей у нядзельных школах пры грамадах<ref name="niemcy2"/>. Напрыклад, у Беразоўскім сельсавеце ў 1929 г. працавалі 4 такія школы<ref name="niemcy2"/>. === Традыцыйная сям’я беларускіх немцаў === Для палескіх немцаў была характэрна [[вялікая сям’я]], у той жа час, як для астатніх беларускіх этнічных немцаў — звычайна [[малая сям’я]]. Галоўным у сям’і звычайна з’яўляўся старэйшы мужчына (дзед, бацька). Менавіта яму йшоў увесь прыбытак сям’і, і ўжо менавіта ён распараджаўся сямейным бюджэтам. Дзецям сям’я абавязкова павінна была даць адукацыю, пры гэтым ужо з самага дзяцінства дзецям прывіваліся дысцыпліна, мэтазгоднасць, руплівасць, акуратнасць, імкненне да парадку. === Традыцыйныя звычаі і абрады беларускіх немцаў === Вяселле папярэднічалася абрадам [[сватаўство|сватаўства]] і запрашэння гасцей. Ён быў гэтакі экзатычны для мясцовага ненямецкага насельніцтва, што згадваецца нават у афіцыйнай справаздачы Каралінскага райкама [[Камуністычная партыя Беларусі (1918)|КПБ]] за 1926 uод: ''«Перад вяселлем віноўнік імпрэзы — жаніх — садзіцца верхам на маленькага размалёванага коніка і заязджае прама ў пакой, запрашаючы гаспадара ў госці»''. Аналагічна сват на ўпрыгожаным стужкамі і кветкамі маленькім кані заяжджаў і разгортваўся ў хаце маладой, у якой гаспадаром былі адкрыты ўсе вокны.<ref name="niemcy2"/> Для вяселля жаніх рыхтаваў спіртное, нявеста — закускі. Вяселле пачыналася звычайна ў суботу ў 10 гадзін раніцы і доўжылася да 10 гадзін вечара. У нядзелю мерапрыемства працягвалася. На вяселлі прысутнічалі толькі запрошаныя людзі, выпівалі тую колькасць спіртнога, якое ім налівалі. Усякая «самадзейнасць» у гэтым пытанні выключалася.<ref name="niemcy2"/> Радасці ў жыцці былі непадзельныя ад нягод. Памерлы да пахавання 3 дні ляжаў у адмыслова абсталяванай яме на памосце. Увесь гэты час, як і на пахаваннях, выконваліся жалобныя песні, чыталіся малітвы. Галашэнняў не было. Хавалі нябожчыка ў чорным адзенні, бяз покрыва. У жалобным рытуале ўдзельнічалі толькі запрошаныя.<ref name="niemcy2"/> === Каляндарныя святы і абрады беларускіх немцаў === Галоўныя святы беларускіх немцаў былі агульныя для ўсіх немцаў — [[Каляды]] і [[Новы год]]. Святкавалі і паважалі ўсе агульнахрысціянскія святы. Апроч агульнахрысціянскіх свят беларускія немцы, як і іншыя немцы, адзначалі ў кастрычніку [[Свята ўраджая]]. На Вялікдзень, лічылася, дзецям прыносіць ласункі [[велікодны заяц]]<ref>[http://skatarina.ru/library/lutvros/lutvros/lr216.htm Лютеранские праздники у немцев в России] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131020030934/http://skatarina.ru/library/lutvros/lutvros/lr216.htm |date=20 кастрычніка 2013 }}{{ref-ru}}</ref>. У нядзелю быў абавязковы выходны. У гэты дзень абавязкова праводзіліся набажэнствы, пасля чаго адпачывалі і весяліліся. Папулярнай сярод немцаў была песня «[[Ах, мой мілы Аўгусцін]]», якую занеслі сюды паўднёванямецкія перасяленцы. == Мова == Мова нямецкіх перасяленцаў залежала ад рэгіёна, з якога яны прыбывалі. Так, большасць нямецкіх перасяленцаў [[XVIII стагоддзе|XVIII ст.]] размаўляла на [[паўднёванямецкія мовы|паўднёванямецкіх мовах]], у асаблівасці быў распаўсюджаны [[швабскі дыялект]], але некаторая частка перасяленцаў была з [[Прусія|Прусіі]], дзе размаўлялі на [[паўночнанямецкія мовы|паўночнанямецкай мове]]. У большасці выпадкаў беларускія немцы пераходзілі на [[беларуская мова|беларускую]] ці [[польская мова|польскую мову]] за некалькі (2-4) пакаленняў, частымі былі выпадкі, калі атрымлівалася нямецка-польска-беларуская мешаніна. Нярэдкімі таксама былі выпадкі ўжывання некаторых словаў у беларускай мове, так, напрыклад, нямецкі дзеяслоў мог ужывацца ў беларускай дзеяслоўнай форме і г. д. З той прычыны, што ў Германіі існуе шырокая дыялектная разнастайнасць, у якім большасць [[Дыялекты нямецкай мовы|дыялектаў]] часцяком значна адрозніваюцца ў [[Фанетыка нямецкай мовы|вымаўленні]], граматыцы і словаўжыванні ад агульнапрынятай літаратурнай мовы ({{lang-de|Hochdeutsch}}) і адзін ад аднаго аж да праблем паразумення паміж носьбітамі дыялектаў<ref>{{кніга|аўтар=Жирмунский В. М.|загаловак=История немецкого языка|месца=М.|выдавецтва=Изд-во лит-ры на ин. яз|год=1948|старонкі=74-75}}{{ref-ru}}</ref>, этнічныя немцы, які вярталіся ў Германію, часцяком сутыкаліся з моўнымі праблемамі, што прыходзілася фактычна нанова вывучаць нямецкую літаратурную мову. == Рэлігія == Этнічныя немцы, якія перасяліліся на тэрыторыю Беларусі ў час ВКЛ, а таксама немцы, якія сяліліся ў Заходняй Беларусі, былі ў асноўнай большасці [[каталіцтва|каталікамі]], існавалі таксама [[лютэранства|лютэране]] і [[праваслаўе|праваслаўныя]], былі таксама вернікі кірункаў [[баптызм]]у, [[менаніцтва]] і [[пяцідзясятніцтва]], але іх было значна менш. Абсалютная большасць немцаў [[Палессе|Палесся]] былі [[лютэранства|лютэранамі]], таксама было шмат [[баптызм|баптыстаў]]. З пачатку 20-х гг. у калоніі [[Найманаўка]] мелася суполка [[Евангелізм|евангельскіх]] хрысціян «Heim der Bruder» («Святая хата»)<ref name="niemcy2"/>. Самі яны звалі сябе «Святыя браты», а мясцовыя немцы-лютэране звалі яе «Hopsbruder» («Скакуны»)<ref name="niemcy2"/>. Веруючыя немцы падтрымлівалі цесныя сувязі з аднаверцамі з [[Германія|Германіі]], [[ЗША]], [[Канада|Канады]], розных рэгіёнаў [[СССР]], былі ў курсе рэлігійнага жыцця іх субратоў<ref name="niemcy2"/>. Асабліва ў гэтым плане вылучаліся баптысты, якія мелі сталыя кантакты з іншымі рэгіёнамі ([[Украіна]]й, Паўночным [[Каўказ]]ам, [[Сібір]]ру) праз перапіску, асабістыя кантакты, абмен дэлегацыямі<ref name="niemcy2"/>. Перыядычна мясцовую [[лютэранства|лютэранскую]] грамаду наведвалі нямецкія [[пастар]]ы)<ref name="niemcy2"/>. Яны праводзілі службы, шлюбавалі, выдавалі даведкі пра канфірмацыю, выконвалі іншыя рэлігійна-царкоўныя функцыі<ref name="niemcy2"/>. Неабходную рэлігійную літаратуру ([[Біблія|Бібліі]], песні, [[псалм]]ы) вернікі атрымлівалі з адпаведных замежных цэнтраў (з [[Масква|Масквы]] і [[Адэса|Адэсы]])<ref name="niemcy2"/>. == Дынаміка колькасці немцаў у Беларусі == <div style="float:right;margin:0 0.5em 1em;" class="toccolours"> <timeline> ImageSize = width:auto height:340 barincrement:47 PlotArea = left:50 bottom:20 top:15 right:15 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:50000 ScaleMajor = unit:year increment:25000 start:0 gridcolor:linegrey ScaleMinor = unit:year increment:5000 start:0 gridcolor:linegrey2 PlotData = color:cobar width:15 bar:1897 from:0 till:49073 bar:1917 from:0 till:36100 bar:1926 from:0 till:7075 bar:1937 from:0 till:9667 bar:1939 from:0 till:8448 bar:1939 from:0 till:19100 bar:1959 from:0 till:1220 bar:1970 from:0 till:1994 bar:1979 from:0 till:2451 bar:1989 from:0 till:3517 bar:1999 from:0 till:4805 bar:2009 from:0 till:2474 TextData= fontsize:10px pos:(10,195) text: </timeline> </div> {| class="wikitable sortable" |+ '''Дынаміка колькасці''' |- |+align="bottom"| |- ! Год !! Колькасць (чал.) !! Колькасць (%) |- |1897 |49 073 |0,49 % |- |1917 |36 100 |0,52 % |- |1926<ref group="*">Колькасць немцаў у БССР без уліку Заходняй Беларусі.</ref> |7075 |0,14 % |- |1937<ref group="*">Колькасць немцаў у БССР без уліку Заходняй Беларусі.</ref> |9667 |0,12 % |- |1939<ref group="*">Колькасць немцаў у БССР без уліку Заходняй Беларусі.</ref> |8448 |0,15 % |- |1939<ref group="*">Колькасць немцаў у БССР з улікам Заходняй Беларусі.</ref><ref group="*">лічбы не дакладныя.</ref> |19 100 |0,19 % |- |1959 |1220 |0,02 % |- |1970 |1994 |0,02 % |- |1979 |2451 |0,03 % |- |1989 |3517 |0,03 % |- |1999 |4805 |0,05 % |- |2009 |2474 |0,03 % |} <references group="*" /> == Беларускія немцы == * [[Антоній Тызенгаўз]]<ref name="stackelberg">Genealogisches Handbuch der baltischen Ritterschaften. Teil 2, Band 1.2: Estland.— Görlitz, 1930. [http://mdz10.bib-bvb.de/~db/bsb00000600/images/index.html?seite=408 s. 391—422], [http://daten.digitale-sammlungen.de/~db/bsb00000601/images/index.html?seite=463 s.48-49] {{ref-de}}</ref> — дзяржаўны і грамадскі дзеяч [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], мецэнат * [[Тадэвуш Рэйтан]]<ref name="rejtan">{{артыкул|аўтар=[[Зміцер Юркевіч|Юркевіч З.]]|загаловак=Падзяліць — не падзяліцца|спасылка=http://www.kimpress.by/?page=2&id=8558&mode=print|выданне=[[Культура (газета)|Культура]]|тып=[[газета]]|год=16 сакавіка 2013|нумар=[http://www.kimpress.by/?idnum=418 11 (1085)]|старонкі=|issn=|archive-date=21 студзеня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220121102331/http://www.kimpress.by/?page=2&id=8558&mode=print}}</ref> — ваенны і палітычны дзеяч [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] * [[Эмілія Плятэр]]<ref name="plater">{{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=442|артыкул=Плятэры|аўтар=[[Уладзіслаў Вяроўкін-Шэлюта|Вяроўкін-Шэлюта У.]]}}</ref> — збіральніца [[беларусы|беларускага]] фальклору, удзельніца вызваленчага [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстання 1831 года]] на [[Беларусь|Беларусі]] * {{нп3|Фердынанд Кан||ru|Кан, Фердинанд}}<ref name="pov">[http://wolgadeutsche.ru/lexikon/_Kahn.htm «Кан»// Энциклопедический словарь. Немецкое Поволжье] {{ref-ru}}</ref><ref name="ke">Кан // [[Каталіцкая энцыклапедыя]]. Т.2. Изд. францисканцев. М.:2005. Ст. 734 {{ref-ru}}</ref> — першы біскуп Ціраспальскай епархіі. Настаўнік нямецкай і рускай мовы ў [[Гродна|Гродне]] * [[Радэрык фон Эркерт]]<ref name="etn">{{кніга |аўтар = Навагродскі Т.А. [і інш.] |частка = Глава 1. Гісторыя развіцця этналагічнай навукі Беларусі |загаловак = Этналогія Беларусі: традыцыйная культура насельніцтва ў гістарычнай перспектыве. Вучэб.-метад. дапам. |арыгінал = |спасылка = |выданне = 1-е выд |месца = {{Мн.}} |выдавецтва = БДУ |год = 2009 |том = |старонкі = 23-24 |старонак = 335 |isbn = 978-985-518-121-8 }}</ref> — даследчык этнаграфіі Беларусі. * {{нп3|Радыён Гэйман||ru|Гейман, Родион Григорьевич}}<ref>Русский биографический словарь: В 25 т. / под наблюдением А. А. Половцова. 1896—1918. {{ref-ru}}</ref> — ураджэнец [[Вільня|Вільні]], прафесар [[Маскоўскі ўніверсітэт|Маскоўскага ўніверсітэта]], хімік, доктар медыцыны, кандыдат філасофіі * [[Альфрэд Ісідар Ромер]]<ref name="romer">Ремер, дворянский род // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907. {{ref-ru}}</ref> — [[жывапісец]], [[скульптар]], медальер, [[мастацтвазнавец]], этнограф * {{нп3|Аляксандр Хенкель||ru|Генкель, Александр Германович}}<ref>[http://rusdeutsch-panorama.ru/jencik_statja.php?mode=view&site_id=34&own_menu_id=4085 В. Савчук. Генкель Александр Германович] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181212142116/http://rusdeutsch-panorama.ru/jencik_statja.php?mode=view&site_id=34&own_menu_id=4085 |date=12 снежня 2018 }}{{ref-ru}}</ref> — ураджэнец [[Вільня|Вільні]], вучоны-[[біёлаг]], [[педагог]], асветнік * [[Эдвард фон Роп]]<ref name="biskup">{{кніга |аўтар = Смалянчук А. |частка = |загаловак = Біскуп Эдвард Роп |арыгінал = |спасылка = |выданне = |месца = |выдавецтва = Беларускі гістарычны часопіс. |год = 1994. |том = № 3 |старонкі = |старонак = |isbn = }}</ref> — рэлігійны і грамадска-палітычны дзеяч [[Беларусь|Беларусі]] * {{нп3|Дзмітрый Ольдэрогэ||ru|Ольдерогге, Дмитрий Алексеевич}}<ref>[http://rusdeutsch-panorama.ru/jencik_statja.php?mode=view&site_id=34&own_menu_id=3875 И. Осницкая. Ольдерогге Дмитрий Алексеевич] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305060528/http://rusdeutsch-panorama.ru/jencik_statja.php?mode=view&site_id=34&own_menu_id=3875 |date=5 сакавіка 2016 }}{{ref-ru}}</ref> — ураджэнец [[Вільня|Вільні]], вучоны-[[этнограф]], лінгвіст, гісторык * {{нп3|Канстанцін Раўш||ru|Рауш, Константин Михайлович}}<ref>Пак В. Шахматы в шахтерском крае: История шахмат в Донбассе. — Донецк: Донеччина, 2001. — С. 37—46 {{ref-ru}}</ref> — шахматыст, [[акцёр]], рэжысёр * [[Уладзімір Гіль]]<ref>[http://topwar.ru/38048-zagadka-polkovnika-gilya.html Загадка полковника Гиля]{{ref-ru}}</ref> — палкоўнік [[Чырвоная армія|Чырвонай арміі]], заснавальнік і кіраўнік [[Баявы саюз расійскіх нацыяналістаў|Баявога саюза расійскіх нацыяналістаў]] і камандзір [[1-я расійская нацыянальная брыгада СС «Дружына»|1-й расійскай нацыянальнай брыгады СС]], пазней перайшоў на бок [[Савецкія партызаны ў нямецка-савецкай вайне|савецкіх партызан]] * [[Ота Шміт]]<ref name="schmidt">[https://web.archive.org/web/20060918044350/http://www.ifz.ru/schmidt.html Отто Юльевич Шмидт]{{ref-ru}}</ref>— савецкі [[матэматык]], [[астраном]], даследчык Поўначы, акадэмік Акадэміі навук СССР з 1935 года (член Украінскай Акадэміі навук з 1934, член-карэспандэнт АН СССР з 1933), [[Герой Савецкага Саюза]] (1937) * [[Віталь Вольскі|Віталь]], [[Артур Вольскі|Артур]] і [[Лявон Вольскі|Лявон]] Зэйдэль-Вольскія<ref>[http://nn.by/?c=ar&i=98047 Дасье NRM]. Наша Ніва</ref><ref>[http://news.tut.by/kaleidoscope/102044.html Лявон Вольский: «В Беларуси есть одна настоящая звезда»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110720220735/http://news.tut.by/kaleidoscope/102044.html |date=20 ліпеня 2011 }}{{ref-ru}}</ref><ref>[http://kamunikat.org/Volski_Lavon.html Лявон Вольскі]</ref><ref>[http://www.goodreads.com/author/show/6868484._ Лявон Вольскі]</ref> * [[Крысціян Хенкель]]<ref name="Khenkel">[http://goals.by/hockey/articles/127373 Goals.by знакомится с одним из самых перспективных белорусских защитников Кристианом Хенкелем] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130326004751/http://goals.by/hockey/articles/127373 |date=26 сакавіка 2013 }}</ref> — беларускі хакеіст == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар = Навагродскі Т.А. [і інш.]. |частка = Глава 15. Этнічныя групы Беларусі: гісторыя і культура. Немцы. |загаловак = Этналогія Беларусі: традыцыйная культура насельніцтва ў гістарычнай перспектыве. Вучэб.-метад. дапам. |арыгінал = |спасылка = |выданне = 1-е выд |месца = {{Мн.}} |выдавецтва = БДУ |год = 2009 |том = |старонкі = 310-311 |старонак = 335 |isbn = 978-985-518-121-8 }} * {{кніга |аўтар = Вернер И.Л. |частка = |загаловак = Иностранные подданные в Беларуси (конец XVIII — начало XX вв.) |арыгінал = |спасылка = |выданне = 1-е выд |месца = Минск |выдавецтва = Типография Макарова и К |год = 2012 |том = |старонкі = |старонак = 528 |isbn = 978-985-6818-69-4 |мова = ru }} * {{кніга |аўтар = [[Адам Кіркор|Киркор А.]] |частка = Т.3, Ч.1, Литовское Полесье. |загаловак = Живописная Россия |арыгінал = Живописная Россия: Отечество наше в его земельном, историческом, племенном, экономическом и бытовом значении |спасылка = |выданне = 1-е изд. |месца = Санкт-Петербург |выдавецтва = Товарищество М. О. Вольфа |год = 1882 |том = 3. «Литовские и Белорусские губернии» |старонкі = 21 |старонак = 496 |isbn = }} * Немцы России (энциклопедия). В 3-х томах. Москва: Изд-во «Общественная академия наук российских немцев», [[1999]]—2006 (Предс. редкол. В. Карев, О.Кубицкая){{ref-ru}} * {{кніга |аўтар = Пичуков В. |частка = От крестьянки-колонистки до спецпереселенки: трагический путь немецкой женщины Советской Беларуси в межвоенный период |загаловак = Репрессивная политика советской власти в Беларуси. Сборник научных работ |арыгінал = |спасылка = http://kamunikat.org/katalohkamunikat.html?pub_start=12640&pubid=10219 |выданне = 1-е выд |месца = Минск |выдавецтва = Международное историко-просветительское правозащитное и благотворительное общество «Мемориал» |год = 2007 |том = |старонкі = |старонак = 377 |isbn = |мова = ru }} * Савин А. И. Формирование концепции немецкой «пятой колонны» в СССР (середина 1920-х годов). // Вопросы германской истории: Сб. науч. тр. / Ред. кол. С. И. Бобылева и др., Днепропетровск, 2007.{{ref-ru}} * Тугай В. В., Тугай С. М. «Фольксдойче» в Беларуси (1941—1944 гг.). Беларусь і Германія: гісторыя і сучаснасць : Матэрыялы Міжнароднай навуковай канферэнцыі, У 3-х частках. Ч. 2., Мінск, 22 красавіка, 2004 г., Вып. 3.{{ref-ru}} * Тугай В. В. «Рейхсдойче» в рядах белорусских партизан (1941—1944 гг.) // Гісторыя: праблемы выкладання. — 2005. — № 4{{ref-ru}} * Коваль М. В., Медведок П. В. Фольксдойче в Україні (1941—1944 рр.) // Український історичний журнал. 1992. № 5.{{ref-uk}} * [https://pawet.net/library/history/bel_history/_books/niemcy/%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D1%86%D1%8B_%D1%9E_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B9_%D0%B2%D1%96%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%96.html Немцы ў старой Вільні // Наша слова.pdf № 3 (55), 18 студзеня 2023.] // на [[pawet.net]] * {{артыкул |аўтар=Пічукоў В. П. |загаловак=Социальный образ еврея в среде сельских немцев БССР межвоенного периода |выданне=Беларусь і суседзі: шляхі фарміравання дзяржаўнасці, міжнацыянальныя і міждзяржаўныя адносіны |тып=зборнік |год=2015 |выпуск=4 |месца=Гомель |выдавецтва=ГДУ імя Ф. Скарыны |старонкі=121—127 |ref=Пічукоў}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Насельніцтва Беларусі}} [[Катэгорыя:Народы Беларусі]] [[Катэгорыя:Нямецкая дыяспара|Беларусь]] 8u7m4icjq3t1zc2u9el871mu0ygel7m 10 190975 5150907 4309953 2026-06-05T10:56:36Z Autumndancer 168015 арфаграфія 5150907 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная паласа |выява =[[Выява:Olympic rings.svg|50px|Алімпійскія кольцы]] |загаловак = Алімпійскія чэмпіёны ў бегу на 1500 метраў на каньках |утрыманне = * '''1924:''' {{Сцяг|Фінляндыя|памер=20px}} [[Клас Тунберг]] * '''1928:''' {{Сцяг|Фінляндыя|памер=20px}} [[Клас Тунберг]] * '''1932:''' {{Сцяг|ЗША|памер=20px}} [[Джэк Шы]] * '''1936:''' {{Сцяг|Нарвегія|памер=20px}} [[Шарль Мацісен]] * '''1948:''' {{Сцяг|Нарвегія|памер=20px}} [[Сверэ Фарстад]] * '''1952:''' {{Сцяг|Нарвегія|памер=20px}} [[Яльмар Андэрсан]] * '''1956:''' {{Сцяг|СССР|памер=20px}} [[Яўген Раманавіч Грышын|Яўген Грышын]] / {{Сцяг|СССР|памер=20px}}[[Юрый Мацвеевіч Міхайлаў|Юрый Міхайлаў]] * '''1960:''' {{Сцяг|СССР|памер=20px}} [[Яўген Раманавіч Грышын|Яўген Грышын]] / {{Сцяг|Нарвегія|памер=20px}} [[Роальд Ос]] * '''1964:''' {{Сцяг|СССР|памер=20px}} [[Антс Антсан]] * '''1968:''' {{Сцяг|Нідэрланды|памер=20px}} [[Карнеліс Веркерк]] * '''1972:''' {{Сцяг|Нідэрланды|памер=20px}} [[Адрыянус Схенк]] * '''1976:''' {{Сцяг|Нарвегія|памер=20px}} [[Ян Эгіль Сторхальт]] * '''1980:''' {{Сцяг|ЗША|памер=20px}} [[Эрык Хайдэн]] * '''1984:''' {{Сцяг|Канада|памер=20px}} [[Гаэтан Бушэ]] * '''1988:''' {{Сцяг|ГДР|памер=20px}} [[Андрэ Гофман]] * '''1992:''' {{Сцяг|Нарвегія|памер=20px}} [[Юхан-Улаф Кос]] * '''1994:''' {{Сцяг|Нарвегія|памер=20px}} [[Юхан-Улаф Кос]] * '''1998:''' {{Сцяг|Нарвегія|памер=20px}} [[Однэ Сёндрал]] * '''2002:''' {{Сцяг|ЗША|памер=20px}} [[Дэрэк Пара]] * '''2006:''' {{Сцяг|Італія|памер=20px}} [[Энрыка Фабрыс]] * '''2010:''' {{Сцяг|Нідэрланды|памер=20px}} [[Марк Цёйтэрт]] * '''2014:''' {{Сцяг|Польшча|памер=20px}} [[Збігнеў Брудка]] * '''2018:''' {{Сцяг|Нідэрланды|памер=20px}} [[К’елд Нёйс]] * '''2022:''' {{Сцяг|Нідэрланды|памер=20px}} [[К’елд Нёйс]] }}<noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Алімпійскія чэмпіёны]] [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Канькабежны спорт]] </noinclude> dju7v2eomvzxc93n5pgwmx56v40fj1h 10 195306 5150905 5146396 2026-06-05T10:54:18Z Emilia Noah 155537 /* */ Актуалізацыя. 5150905 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Чэмпіянаты свету па хакеі з шайбай |title = [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай|Чэмпіянаты свету па хакеі з шайбай]] |bodyclass = hlist |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |image = [[Выява:Praha, magistrát na Mariánském náměstí, pohár pro mistra světa IIHF v ledním hokeji (2).jpg|100пкс]] |above = |style = |group1 = Каманды {{Не перакладзена 5|Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2027|чэмпіянату 2027|de|Eishockey-Weltmeisterschaft der Herren 2027}} |list1 = * {{Сцяг|Аўстрыя}} [[Зборная Аўстрыі па хакеі з шайбай|Аўстрыя]] * {{Сцяг|Венгрыя}} [[Зборная Венгрыі па хакеі з шайбай|Венгрыя]] * {{Сцяг|Германія}} [[Зборная Германіі па хакеі з шайбай|Германія]] * {{Сцяг|Данія}} [[Зборная Даніі па хакеі з шайбай|Данія]] * {{Сцяг|ЗША}} [[Зборная ЗША па хакеі з шайбай|ЗША]] * {{Сцяг|Казахстан}} [[Зборная Казахстана па хакеі з шайбай|Казахстан]] * {{Сцяг|Канада}} [[Зборная Канады па хакеі з шайбай|Канада]] * {{Сцяг|Латвія}} [[Зборная Латвіі па хакеі з шайбай|Латвія]] * {{Сцяг|Нарвегія}} [[Зборная Нарвегіі па хакеі з шайбай|Нарвегія]] * {{Сцяг|Славакія}} [[Зборная Славакіі па хакеі з шайбай|Славакія]] * {{Сцяг|Славенія}} [[Зборная Славеніі па хакеі з шайбай|Славенія]] * {{Сцяг|Украіна}} [[Зборная Украіны па хакеі з шайбай|Украіна]] * {{Сцяг|Фінляндыя}} [[Зборная Фінляндыі па хакеі з шайбай|Фінляндыя]] * {{Сцяг|Чэхія}} [[Зборная Чэхіі па хакеі з шайбай|Чэхія]] * {{Сцяг|Швейцарыя}} [[Зборная Швейцарыі па хакеі з шайбай|Швейцарыя]] * {{Сцяг|Швецыя}} [[Зборная Швецыі па хакеі з шайбай|Швецыя]] |group2 = Чэмпіянаты<br>свету |list2 = * [[Хакей на летніх Алімпійскіх гульнях 1920|1920]] * [[Хакей на зімніх Алімпійскіх гульнях 1924|1924]] * [[Хакей на зімніх Алімпійскіх гульнях 1928|1928]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1930|1930]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1931|1931]] * [[Хакей на зімніх Алімпійскіх гульнях 1932|1932]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1933|1933]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1934|1934]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1935|1935]] * [[Хакей на зімніх Алімпійскіх гульнях 1936|1936]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1937|1937]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1938|1938]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1939|1939]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1947|1947]] * [[Хакей на зімніх Алімпійскіх гульнях 1948|1948]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1949|1949]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1950|1950]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1951|1951]] * [[Хакей на зімніх Алімпійскіх гульнях 1952|1952]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1953|1953]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1954|1954]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1955|1955]] * [[Хакей на зімніх Алімпійскіх гульнях 1956|1956]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1957|1957]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1958|1958]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1959|1959]] * [[Хакей на зімніх Алімпійскіх гульнях 1960|1960]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1961|1961]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1962|1962]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1963|1963]] * [[Хакей на зімніх Алімпійскіх гульнях 1964|1964]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1965|1965]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1966|1966]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1967|1967]] * [[Хакей на зімніх Алімпійскіх гульнях 1968|1968]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1969|1969]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1970|1970]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1971|1971]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1972|1972]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1973|1973]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1974|1974]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1975|1975]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1976|1976]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1977|1977]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1978|1978]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1979|1979]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1981|1981]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1982|1982]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1983|1983]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1985|1985]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1986|1986]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1987|1987]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1989|1989]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1990|1990]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1991|1991]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1992|1992]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1993|1993]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1994|1994]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1995|1995]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1996|1996]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1997|1997]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1998|1998]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1999|1999]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2000|2000]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2001|2001]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2002|2002]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2003|2003]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2004|2004]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2005|2005]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2006|2006]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2007|2007]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2008|2008]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2009|2009]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2010|2010]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2011|2011]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2012|2012]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2013|2013]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2014|2014]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2015|2015]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2016|2016]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2017|2017]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2018|2018]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2019|2019]] * <s>[[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2020|2020]]</s> * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2021|2021]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2022|2022]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2023|2023]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2024|2024]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2025|2025]] * {{Не перакладзена 5|Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2026|2026|de|Eishockey-Weltmeisterschaft der Herren 2026}} * ''{{Не перакладзена 5|Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2027|2027|de|Eishockey-Weltmeisterschaft der Herren 2027}}'' * ''{{Не перакладзена 5|Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2028|2028|ru|Чемпионат мира по хоккею с шайбой 2028}}'' *''{{Не перакладзена 5|Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2029|2029|sk|Majstrovstvá sveta v ľadovom hokeji 2029}}'' *''{{Не перакладзена 5|Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2030|2030|ru|Чемпионат мира по хоккею с шайбой 2030}}'' |group3 = Фіналы |list3 = * [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1998|1998]] * [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1999|1999]] * [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2000|2000]] * [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2001|2001]] * [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2002|2002]] * [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2003|2003]] * [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2004|2004]] * [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2005|2005]] * [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2006|2006]] * [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2007|2007]] * [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2008|2008]] * [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2009|2009]] * [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2010|2010]] * [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2011|2011]] * [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2012|2012]] * [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2013|2013]] * [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2014|2014]] * [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2015|2015]] * [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2016|2016]] * [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2017|2017]] * [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2018|2018]] * [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2019|2019]] * <s>[[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2020|2020]]</s> * [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2021|2021]] * [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2022|2022]] * [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2023|2023]] * [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2024|2024]] * [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2025|2025]] * [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2026|2026]] * ''[[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2027|2027]]'' * ''[[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2028|2028]]'' * ''[[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2029|2029]]'' * ''[[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2030|2030]]'' |group4 = Склады каманд |list4 = * [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 1998|1998]] * [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 1999|1999]] * [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2000|2000]] * [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2001|2001]] * [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2002|2002]] * [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2003|2003]] * [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2004|2004]] * [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2005|2005]] * [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2006|2006]] * [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2007|2007]] * [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2008|2008]] * [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2009|2009]] * [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2010|2010]] * [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2011|2011]] * [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2012|2012]] * [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2013|2013]] * [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2014|2014]] * [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2015|2015]] * [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2016|2016]] * [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2017|2017]] * [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2018|2018]] * [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2019|2019]] * <s>[[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2020|2020]]</s> * [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2021|2021]] * [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2022|2022]] * [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2023|2023]] * [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2024|2024]] * [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2025|2025]] * [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2026|2026]] * ''[[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2027|2027]]'' * ''[[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2028|2028]]'' * ''[[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2029|2029]]'' * ''[[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2030|2030]]'' |group5 = [[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай|Дывізіён I]] |list5 = * [[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1998|1998]] * [[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1999|1999]] * [[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2000|2000]] * [[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2001|2001]] * [[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2002|2002]] * [[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2003|2003]] * [[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2004|2004]] * [[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2005|2005]] * [[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2006|2006]] * [[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2007|2007]] * [[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2008|2008]] * [[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2009|2009]] * [[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2010|2010]] * [[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2011|2011]] * [[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2012|2012]] * [[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2013|2013]] * [[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2014|2014]] * [[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2015|2015]] * [[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2016|2016]] * [[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2017|2017]] * [[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2018|2018]] * [[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2019|2019]] * <s>[[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2020|2020]]</s> * <s>[[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2021|2021]]</s> * [[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2022|2022]] * [[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2023|2023]] * [[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2024|2024]] * [[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2025|2025]] * [[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2026|2026]] * ''[[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2027|2027]]'' * ''[[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2028|2028]]'' * ''[[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2029|2029]]'' * ''[[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2030|2030]]'' |group6 = [[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай|Дывізіён II]] |list6 = * [[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1998|1998]] * [[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1999|1999]] * [[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2000|2000]] * [[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2001|2001]] * [[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2002|2002]] * [[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2003|2003]] * [[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2004|2004]] * [[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2005|2005]] * [[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2006|2006]] * [[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2007|2007]] * [[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2008|2008]] * [[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2009|2009]] * [[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2010|2010]] * [[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2011|2011]] * [[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2012|2012]] * [[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2013|2013]] * [[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2014|2014]] * [[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2015|2015]] * [[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2016|2016]] * [[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2017|2017]] * [[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2018|2018]] * [[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2019|2019]] * <s>[[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2020|2020]]</s> * <s>[[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2021|2021]]</s> * [[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2022|2022]] * [[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2023|2023]] * [[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2024|2024]] * [[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2025|2025]] * [[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2026|2026]] * ''[[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2027|2027]]'' * ''[[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2028|2028]]'' * ''[[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2029|2029]]'' * ''[[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2030|2030]]'' |group7 = [[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай|Дывізіён III]] |list7 = * [[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1998|1998]] * [[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1999|1999]] * [[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2000|2000]] * [[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2001|2001]] * [[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2002|2002]] * [[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2003|2003]] * [[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2004|2004]] * [[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2005|2005]] * [[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2006|2006]] * [[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2007|2007]] * [[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2008|2008]] * [[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2009|2009]] * [[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2010|2010]] * [[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2011|2011]] * [[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2012|2012]] * [[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2013|2013]] * [[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2014|2014]] * [[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2015|2015]] * [[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2016|2016]] * [[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2017|2017]] * [[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2018|2018]] * [[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2019|2019]] * <s>[[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2020|2020]]</s> * <s>[[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2021|2021]]</s> * [[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2022|2022]] * [[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2023|2023]] * [[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2024|2024]] * [[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2025|2025]] * [[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2026|2026]] * ''[[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2027|2027]]'' * ''[[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2028|2028]]'' * ''[[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2029|2029]]'' * ''[[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2030|2030]]'' |group8 = [[Дывізіён IV чэмпіянату свету па хакеі з шайбай|Дывізіён IV]] |list8 = *<s>[[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2020 (IV дывізіён)|2020]]</s> *<s>[[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2021 (IV дывізіён)|2021]]</s> * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2022 (IV дывізіён)|2022]] * [[Дывізіён IV чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2023|2023]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2024 (IV дывізіён)|2024]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2025 (IV дывізіён)|2025]] *<s>[[Дывізіён IV чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2026|2026]]</s> * ''[[Дывізіён IV чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2027|2027]]'' * ''[[Дывізіён IV чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2028|2028]]'' * ''[[Дывізіён IV чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2029|2029]]'' * ''[[Дывізіён IV чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2030|2030]]'' | below = * [[Спіс медалістаў чэмпіянату свету па хакеі з шайбай|Медалісты]] * [[Спіс чэмпіянатаў свету па хакеі з шайбай па наведвальнасці|Наведвальнасць]] * [[Спіс індывідуальных узнагарод чэмпіянатаў свету па хакеі з шайбай|Індывідуальныя ўзнагароды]] }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Хакей]] </noinclude> qyde06sud0ikvbwbn6q71yp2w7dct7z 0 196157 5150898 5149948 2026-06-05T10:46:12Z DBatura 73587 /* Неадназначнасць ужывання. Балцкая версія */ 5150898 wikitext text/x-wiki {{значэнні}} [[File:Літоўская карта БССР 1941 года.jpg|thumb|300пкс|Карта Беларускай ССР («Gudijos TSR»), выдадзеная ў Каўнасе ў 1941 годзе.]] '''Гуды''', таксама '''гудасы''', '''гудай''', '''гудаі'''{{sfn|Беларуская Энцыклапедыя|2004|c=521}}{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=267}} ({{lang-lt|gudai ([[Множны лік|мн. л.]]), gudas ([[Адзіночны лік|адз. л.]])}}) — [[экзаэтнонім]]{{sfn|Беларуская Энцыклапедыя|2004|c=521}}, старажытная назва [[беларусы|беларусаў]] у [[літоўцы|літоўцаў]]. Адпаведна сама краіна [[Беларусь]] — '''Гудзія''' (Gudija). У [[Літва|Літве]] тэрмін таксама можа прымяняцца наогул да ўсіх [[усходнія славяне|усходнім славян]], да літоўцаў з іншай мясцовасці альбо наогул да жыхароў суседняга раёна па-за залежнасці ад нацыянальнасці. Навуковая супольнасць вылучала розныя версіі яго паходжання, але найбольш распаўсюджаная з іх звязана з германскімі плямёнамі [[готы|готаў]]. У сапраўдны момант лічыцца архаічным{{sfn|Дзярновіч|2013|loc="Гуды" як гістарычны назоў беларусаў па-літоўску: "готы" ці "варвары"?}}, саступіўшы месца варыянтам «балтарусы» (baltarusiai) і «Балтарусія» (Baltarusija), якія сталі нарматыўнымі ў [[літоўская мова|літоўскай мове]]. Аднак стары варыянт працягвае выкарыстоўвацца разам з афіцыйным. == Гісторыя і ўжыванне == === Этымалогія слова. Гоцкая і скіфскія версіі=== Найбольш распаўсюджаным меркаваннем у гісторыкаў (у прыватнасці, такую версію выказваў [[Эрнст Фрэнкель|Э. Фрэнкель]]{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Вандроўкі готаў}}) адносна паходжання этноніма — ад [[готы (народ)|готаў]] (саманазва Gutas, Gytos). Верагодна, балты засвоілі гэтую назву ў II—III стст., калі готы прасоўваліся з Павіслення ў Паўночнае Прычарнамор’е. Іх шляхі праходзілі праз сучасныя беларускія землі. Антычны аўтар Іардан у сваёй працы «Getica» паказваў, што ў ходзе [[Вялікае перасяленне народаў|міграцыі]] частка народа апынулася ў замкнёнай мясцовасці, акружанай зыбкімі балотамі і вірамі. Паводле археалагічных даных, готы, прасоўваючыся ўздоўж Віслы і Буга, асімілявалі мясцовае насельніцтва, у выніку чаго ўтварылася [[Вельбарская культура]], [[германцы|германская]] па сутнасці. Яе помнікі, у першую чаргу могільнікі, пакінутыя готамі і роднаснымі ім гепідамі, маюцца на тэрыторыі [[Брэсцкі раён|Брэсцкага]], [[Камянецкі раён|Камянецкага]] і [[Столінскі раён|Столінскага]] раёнаў. Гэта значыць, яны засялілі паўднёвы захад сучаснай Беларусі, [[Заходняе Палессе]], дзе сталі суседзямі [[Балты|балтаў]], продкаў сучасных літоўцаў і [[латышы|латышоў]]. Назва «Gutas/Gytos» распаўсюдзілася на ўсе падуладныя ім народы, уключаючы продкаў [[Славяне|славян]], і патрапіўшы ў [[балцкія мовы]] ператварылася ў «Gudas»{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=268—269}}. У той жа час даследчык праблем паходжання [[Русь|Русі]] [[Дзмітрый Іванавіч Ілавайскі (гісторык)|Д. Ілавайскі]] лічыў, што гіты, геты, готы і гуты сутнасць перайначванні кораня «гыт», якое мы збліжаем з «кыт» (у назве [[Скіфія|Скіфіі]]). Гук «г», як вядома, лёгка пераходзіць у «к»; а літару «с» лічаць прыставачнай у слове «скіты». Што ў грэкаў «скіты» магло быць перайначваннем словы «Геты» або «Гіты» з прыстаўкай «с» было выказана яшчэ Салмацыем, лейденскім прафесарам у XVII ст. Ілавайскі меркаваў, што гудас — гэта найменне паўднёвых русаў. Першапачаткова яно мела сэнс больш геаграфічны, зборны, чым этнічны, г. зн. такое ж значэнне як геты{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=270—271}}. === Неадназначнасць ужывання. Балцкая версія === [[Майсей Якаўлевіч Грынблат|М. Грынбалт]], спасылаючыся на ўжыванне тэрміна да насельніцтва [[Беларуска-польска-літоўскае памежжа|беларуска-польска-літоўскага памежжа]] незалежна ад нацыянальнасці, выказаў здагадку, што ў мінулым этнонім ставіўся да мясцовай групы старажытных балтаў, якія ўяўлялі сабой, на яго погляд, некаторы ўсходні кірунак [[яцвягі|яцвягаў]]. Ён паказваў, што літоўцы, якія пражываюць на левым беразе [[Нёман]]а ў раёне [[Друскінінкай]], называюць гудамі сваіх суайчыннікаў літоўцаў з правага берага. Літоўцы былой [[Усходняя Прусія|Усходняй Прусіі]] ([[Малая Літва|Малай Літвы]]) называлі так жыхароў тэрыторыі, якая знаходзіцца на паўднёвым усходзе, незалежна ад этнічнай прыналежнасці. У той жа час беларусы [[Пастаўскі раён|Пастаўскага раёна]] называюць суседнюю тэрыторыю, населеную літоўцамі, Гадуцаўшчынай{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=269}}. [[Файл:Baltic Tribes c 1200RU.svg|thumb|300пкс|Балцкія плямёны каля 1200 года. Межы прыблізныя.]] Ужо ў польскай гістарыяграфіі ўзнікла ідэя сувязі паміж этнонімам гуды і яцвягамі. Слова «гуды» звязвалі са старажытнапрускай назвы Гудва, якое, у сваю чаргу, звязана з формай Жудва, якая з’яўляецца скажонай назвай Судва, [[Судовія]]. Судавы, у сваю чаргу, з’яўляецца адным з назваў яцвягаў. Вобласць функцыянавання этноніма гуды часткова супадае з тэрыторыяй яцвягаў, але ўсё ж не цалкам, як піша пра гэта беларускі філолаг [[Аляксандр Фёдаравіч Рогалеў|А. Рогалеў]]. Яшчэ ў XIX стагоддзі [[Аляксандр Брукнер, Аляксандр|А. Брукнер]] звязваў слова з літоўскім gǔdas, -jis і прускім gudde (лес), што літаральна азначае «людзі, якія жывуць у лясах». На гэтай падставе прапануецца паралель з лацінскім пазначэннем яцвягаў у старапольскай традыцыі як Pollexiani, якое інтэрпрэтуецца як Polesianie «жыхары лясоў, лясістых мясцовасцяў»{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Спрэчкі пра этымалогію}}. Польскі этнограф Я. Шымбжыцкі адзначаў, што прускі літовец называе жыхароў навакольных раёнаў на поўдзень гудамі, не звяртаючы ўвагі на тое, палякі яны, літоўцы ці беларусы. А. Брукнер зрабіў аналагічныя назіранні. Паводле яго слоў, літоўцы называюць сваіх усходніх суседзяў гудамі, і назіраецца цікавая заканамернасць: прускі літовец называе гудамі жамойтаў, а жамойты гудамі называюць беларусаў, гэта значыць кожны з гэтых народаў выкарыстоўвае этнонім «гуд» для абазначэння сваіх усходніх суседзяў. Эстонскі этнограф Юрый (Георгій) Трусм адзначаў, што польскіх літоўцаў, як і беларусаў, маглі называць гудамі. Спецыяліст паказваў, што, напрыклад, дзікія яблыкі ў літоўскай мове называюцца gudobelė, а іх плён — gudobelės vasius (-iai) або gudobelės uoga (-os). Гэтая прыніжальная ацэнка «ніжэйшых» пладовых дрэў, верагодна, была запазычаная з тэрміна Gud. У сувязі з гэтым, як прымеціў вучоны, традыцыйныя экзатонімы народаў звычайна ўяўляюць сабой мянушкі непрыстойнага ўтрымання{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Гуды як "іншыя"}}. В. Пірсан звязваў тэрмін (а таксама «готы» і «геты») з [[прусы|прусамі]]. Як сцвярджаў спецыяліст, аж да XVII ст., г. зн. да знікнення прусаў як народа, словам называлі ўсе пруска-літоўскія плямёны. Назва гэта згадваецца ў многіх гістарычных помніках. Так, [[Баляслаў I Храбры]] ў сваім завяшчанні (датуецца XI ст.) пісаў, што ён з’яўляецца ўладаром славян, [[палякі|палякаў]] і «готаў», разумеючы пад гэтым імем пруска-літоўскае насельніцтва. Польскі храніст [[Вінцэнт Кадлубек|В. Кадлубек]] пад 1200 г. зрабіў у сваёй хроніцы запіс пра «гетаў», сярод якіх асабліва вылучыў прусаў. У запісах пачатку XIII ст. той жа храніст піша: «Геты, якія называліся яцвягамі», «гетамі называюцца ўсе літоўцы, прусы і іншыя народы таго ж паходжання». У Сілезкай хроніцы XIV ст. гетамі ў адным месцы названы прусы, у іншым — літоўцы. Аж да XVII ст. самі прусы называлі сваіх суродзічаў, якія жылі на ўзбярэжжы [[Куршскі заліў|Куршскага заліва]], а таксама і ўсіх літоўцаў, «гудамі», прычым па словах Пірсана, у прынёманскіх раёнах народы літоўскага племя пазначаліся агульным імем гуты (гуды), а ў больш паўднёвых раёнах — геты{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=270}}. Такім чынам, можна сцвярджаць, што этнонім гістарычна не быў звязаны з канкрэтным этнасам. Гэта прыклад «вандроўнага» этноніма. Аднак можна вызначыць рэгіён, дзе гэты этнонім «вандраваў»: беларуска-літоўскае памежжа, а таксама былая пруская этнічная тэрыторыя{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Спрэчкі пра этымалогію}}. === Ужыванне ў адносінах да беларусаў === Гістарычна этнічныя літоўцы беларусаў называлі гудамі. Першыя пісьмовыя згадкі тэрміна ў такім значэнні адносяцца да XVI ст.{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=267}}; так адзін з заснавальнікаў літоўскага пісьменства [[Мікалоюс Даўкша|М. Даўкша]] назваў славянскае насельніцтва [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Гэтая традыцыя захавалася ў XVII і XVIII стагоддзях. У XIX стагоддзі тэрмін «гуды» стаў перыядычна прымяняцца наогул да ўсіх [[усходнія славяне|усходніх славян]]. Так, напрыклад, [[Васіль Тацішчаў|В. Тацішчаў]] пісаў: «''Што ж мы зробім літвінам, якія расіян гудамі завуць?''»{{sfn|Дзярновіч|2013|loc="Гуды" як гістарычны назоў беларусаў па-літоўску: "готы" ці "варвары"?}}. У [[Літоўская Рэспубліка (1918—1940)|міжваеннай Літве]] атрымалі распаўсюджванне таксама варыянты «Балтгуды» (Baltgudai) і «Балтгудзія» (Baltġudžiai), напрыклад, у школьным атласе 1923 года. У [[Літоўская ССР|савецкай Літве]] тэрмін «Гудзія» афіцыйна выкарыстоўваўся для абазначэння Беларусі, пра што сведчыць, сярод іншага, кніга, выдадзеная Дзяржаўным выдавецтвам Літоўскай ССР, прысвечаная Беларусі як адной з савецкіх рэспублік{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Прыгоды тэрміна ў ХХ ст.}}. Аднак пасля [[Другая Сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] варыянты «гуды» і «Гудзія» былі выцесненыя назвамі «балтарусы» (Baltarusiai) і «Балтарусія» (Baltarusija), стаўшы нарматыўнымі ў літоўскай мове. У канцы 1980-х — 1990-х гадах стары тэрмін зноў увайшоў у абарот{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Прыгоды тэрміна ў ХХ ст.}}. 22 кастрычніка 1991 года падчас візіту ў [[Мінск]] старшыні [Вярхоўны Савет Літоўскай ССР|Вярхоўнага Савета Літвы]] [[Вітаўтас Ландсбергіс|В. Ладсбергіса]] былі дасягнуты дамоўленасці аб падрыхтоўцы дакументаў, якія павінны былі рэгуляваць цэлы шэраг адносін паміж Літоўскай Рэспублікай і Рэспублікай Беларусь. Падчас візіту літоўскі прадстаўнік адстойваў выкарыстанне ў афіцыйных дакументах варыянт «Гудзія». Беларускай інтэлігенцыі гэта не спадабалася, і яны рашуча адстойвалі варыянт «Балтарусія». Адным з крытыкаў выкарыстання старога тэрміна быў [[Зянон Пазняк|З. Пазняк]]{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Прыгоды тэрміна ў ХХ ст.}}. У сучаснай Літве цяпер выкарыстоўваюцца абодва варыянты. Назва «Балтарусія» ў асноўным сустракаецца на афіцыйным узроўні, а «Гудзія» лічыцца больш архаічнай. Пры гэтым калі першы заўсёды суадносіцца выключна з Беларуссю, то другі ў шэрагу выпадкаў здабыў больш шырокае значэнне, пазначаючы славянскія землі Вялікага Княства Літоўскага. У [[Літоўская Вікіпедыя|літоўскай Вікіпедыі]] асноўнымі застаюцца «Балтарусія» і «балтарусы», але пры гэтым «Гудзія» і «гуды» прыводзяцца як сінонімы абазначэння краіны і народа{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Прыгоды тэрміна ў ХХ ст.}}. == Культурны след == [[File:Hudzianiki 1.jpg|thumb|300px|Паварот на вёску Гудзянікі, Астравецкі раён.]] Тапонімы, звязаныя з гудамі, сустракаюцца галоўным чынам у басейне верхняга Нёмана і яго правых прытокаў{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=271}}. У тапаніміцы Беларусі сустракаюцца: [[Гудагай]], [[Гудалі]], [[Гудзянікі]], [[Гудалішкі]] ([[Астравецкі раён]]), [[Гудалаўка]], Гудалава ([[Ашмянскі раён]]), [[Гуды (Лідскі раён)|Гуды]] ([[Лідскі раён]]), Гудзевічы ([[Мастоўскі раён]]), [[Гудзяняты]] ([[Ашмянскі раён]]), Гудзені, [[Гудзінішкі]] ([[Воранаўскі раён]]), [[Гудзішкі (Шчучынскі раён)|Гудзішкі]] ([[Шчучынскі раён]]), [[Гуды (Валожынскі раён)|Гуды]] ([[Валожынскі раён]]), [[Гудавічы]] (Чэрвеньскі раён)), [[Новае Гудава]], [[Гудава Зямянскае]] ([[Дубровенскі раён]]), Гудава ([[Верхнядзвінскі раён]]), [[Гудэлішкі]] ([[Пастаўскі раён]]), Гудзені ([[Стаўбцоўскі раён]]). Ёсць аднакарэнныя прозвішчы: Гуд, Гудман, Гудэль, Гудзень, Гудзінавіч, Гудзіевскі, Гудзенка, Гудынг, Гудак, Гудэй, Гудэліс, Гудас, Гудзь, Гудзік, Гудзім і г. д.{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=271}}{{sfn|Дзярновіч|2013|loc="Гуды" як гістарычны назоў беларусаў па-літоўску: "готы" ці "варвары"?}}{{sfn|Беларуская Энцыклапедыя|2004|c=521}} У Лідскі раёне дзейнічае народны калектыў «Гудская гармонь»{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=272}}. У Літве таксама захавалася досыць шмат населеных пунктаў з назвай «гуды». Корань гуд шырока прадстаўлены ў прозвішчах — Гудайціс, Гудзявічус, Гудэленіс, Гудзяліса{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=269}}. На тэрыторыі Літоўскай Рэспублікі зарэгістравана 115 найменняў, якія адносяцца да формы Гудзеляй (у Мажэйкяйскім, Рашанскім, Кельмянецкім, Пагегскім раёнах){{sfn|Дзярновіч|2013|loc="Гуды" як гістарычны назоў беларусаў па-літоўску: "готы" ці "варвары"?}}. == Гл. таксама == * [[Найменне беларускай дзяржавы на рускай мове]] * [[Гідуны]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{h|Тугай и Кубека|2018|Гуды в истории Беларуси / В. В. Тугай, С. П. Кубека // Беларусь і Германія: гісторыя і сучаснасць : [зборнік навуковых артыкулаў] / Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь, Мінскі дзяржаўны лінгвістычны ўніверсітэт, Інстытут гісторыі НАН Беларусі. — Мінск. — 2018. — Вып. 16. — С. 267―273.}} * {{h|Дзярновіч|2013|Алег Дзярновіч. “Гуды” як гістарычны назоў беларусаў па-літоўску: “готы” ці “варвары”? // Беларусь і беларусы сярод суседзяў: гістарычныя стэрэатыпы і палітычныя канструкты. Матэрыялы міжнароднай канферэнцыі. Рэдактары: Алесь Лагвінец, Таццяна Чуліцкая. Варшава: Uczelnia Łazarskiego, 2013. С. 53—65.}} * {{h|Беларуская Энцыклапедыя|2004|ГУ́ДЫ / У. І. Чаквін // Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова). — т. 5, с. 521.}} {{Беларусы}} [[Катэгорыя:Беларусы]] [[Катэгорыя:Балты]] [[Катэгорыя:Готы]] [[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі]] eu8wlajr8mfg5hdivz6tz6a3szbdvei 5150900 5150898 2026-06-05T10:46:47Z DBatura 73587 /* Неадназначнасць ужывання. Балцкая версія */ 5150900 wikitext text/x-wiki {{значэнні}} [[File:Літоўская карта БССР 1941 года.jpg|thumb|300пкс|Карта Беларускай ССР («Gudijos TSR»), выдадзеная ў Каўнасе ў 1941 годзе.]] '''Гуды''', таксама '''гудасы''', '''гудай''', '''гудаі'''{{sfn|Беларуская Энцыклапедыя|2004|c=521}}{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=267}} ({{lang-lt|gudai ([[Множны лік|мн. л.]]), gudas ([[Адзіночны лік|адз. л.]])}}) — [[экзаэтнонім]]{{sfn|Беларуская Энцыклапедыя|2004|c=521}}, старажытная назва [[беларусы|беларусаў]] у [[літоўцы|літоўцаў]]. Адпаведна сама краіна [[Беларусь]] — '''Гудзія''' (Gudija). У [[Літва|Літве]] тэрмін таксама можа прымяняцца наогул да ўсіх [[усходнія славяне|усходнім славян]], да літоўцаў з іншай мясцовасці альбо наогул да жыхароў суседняга раёна па-за залежнасці ад нацыянальнасці. Навуковая супольнасць вылучала розныя версіі яго паходжання, але найбольш распаўсюджаная з іх звязана з германскімі плямёнамі [[готы|готаў]]. У сапраўдны момант лічыцца архаічным{{sfn|Дзярновіч|2013|loc="Гуды" як гістарычны назоў беларусаў па-літоўску: "готы" ці "варвары"?}}, саступіўшы месца варыянтам «балтарусы» (baltarusiai) і «Балтарусія» (Baltarusija), якія сталі нарматыўнымі ў [[літоўская мова|літоўскай мове]]. Аднак стары варыянт працягвае выкарыстоўвацца разам з афіцыйным. == Гісторыя і ўжыванне == === Этымалогія слова. Гоцкая і скіфскія версіі=== Найбольш распаўсюджаным меркаваннем у гісторыкаў (у прыватнасці, такую версію выказваў [[Эрнст Фрэнкель|Э. Фрэнкель]]{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Вандроўкі готаў}}) адносна паходжання этноніма — ад [[готы (народ)|готаў]] (саманазва Gutas, Gytos). Верагодна, балты засвоілі гэтую назву ў II—III стст., калі готы прасоўваліся з Павіслення ў Паўночнае Прычарнамор’е. Іх шляхі праходзілі праз сучасныя беларускія землі. Антычны аўтар Іардан у сваёй працы «Getica» паказваў, што ў ходзе [[Вялікае перасяленне народаў|міграцыі]] частка народа апынулася ў замкнёнай мясцовасці, акружанай зыбкімі балотамі і вірамі. Паводле археалагічных даных, готы, прасоўваючыся ўздоўж Віслы і Буга, асімілявалі мясцовае насельніцтва, у выніку чаго ўтварылася [[Вельбарская культура]], [[германцы|германская]] па сутнасці. Яе помнікі, у першую чаргу могільнікі, пакінутыя готамі і роднаснымі ім гепідамі, маюцца на тэрыторыі [[Брэсцкі раён|Брэсцкага]], [[Камянецкі раён|Камянецкага]] і [[Столінскі раён|Столінскага]] раёнаў. Гэта значыць, яны засялілі паўднёвы захад сучаснай Беларусі, [[Заходняе Палессе]], дзе сталі суседзямі [[Балты|балтаў]], продкаў сучасных літоўцаў і [[латышы|латышоў]]. Назва «Gutas/Gytos» распаўсюдзілася на ўсе падуладныя ім народы, уключаючы продкаў [[Славяне|славян]], і патрапіўшы ў [[балцкія мовы]] ператварылася ў «Gudas»{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=268—269}}. У той жа час даследчык праблем паходжання [[Русь|Русі]] [[Дзмітрый Іванавіч Ілавайскі (гісторык)|Д. Ілавайскі]] лічыў, што гіты, геты, готы і гуты сутнасць перайначванні кораня «гыт», якое мы збліжаем з «кыт» (у назве [[Скіфія|Скіфіі]]). Гук «г», як вядома, лёгка пераходзіць у «к»; а літару «с» лічаць прыставачнай у слове «скіты». Што ў грэкаў «скіты» магло быць перайначваннем словы «Геты» або «Гіты» з прыстаўкай «с» было выказана яшчэ Салмацыем, лейденскім прафесарам у XVII ст. Ілавайскі меркаваў, што гудас — гэта найменне паўднёвых русаў. Першапачаткова яно мела сэнс больш геаграфічны, зборны, чым этнічны, г. зн. такое ж значэнне як геты{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=270—271}}. === Неадназначнасць ужывання. Балцкая версія === [[Майсей Якаўлевіч Грынблат|М. Грынбалт]], спасылаючыся на ўжыванне тэрміна да насельніцтва [[Беларуска-польска-літоўскае памежжа|беларуска-польска-літоўскага памежжа]] незалежна ад нацыянальнасці, выказаў здагадку, што ў мінулым этнонім ставіўся да мясцовай групы старажытных балтаў, якія ўяўлялі сабой, на яго погляд, некаторы ўсходні кірунак [[яцвягі|яцвягаў]]. Ён паказваў, што літоўцы, якія пражываюць на левым беразе [[Нёман]]а ў раёне [[Друскінінкай]], называюць гудамі сваіх суайчыннікаў літоўцаў з правага берага. Літоўцы былой [[Усходняя Прусія|Усходняй Прусіі]] ([[Малая Літва|Малай Літвы]]) называлі так жыхароў тэрыторыі, якая знаходзіцца на паўднёвым усходзе, незалежна ад этнічнай прыналежнасці. У той жа час беларусы [[Пастаўскі раён|Пастаўскага раёна]] называюць суседнюю тэрыторыю, населеную літоўцамі, Гадуцаўшчынай{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=269}}. [[Файл:Baltic Tribes c 1200RU.svg|thumb|300пкс|Балцкія плямёны каля 1200 года. Межы прыблізныя.]] Ужо ў польскай гістарыяграфіі ўзнікла ідэя сувязі паміж этнонімам гуды і яцвягамі. Слова «гуды» звязвалі са старажытнапрускай назвы Гудва, якое, у сваю чаргу, звязана з формай Жудва, якая з’яўляецца скажонай назвай Судва, [[Судовія]]. Судавы, у сваю чаргу, з’яўляецца адным з назваў яцвягаў. Вобласць функцыянавання этноніма гуды часткова супадае з тэрыторыяй яцвягаў, але ўсё ж не цалкам, як піша пра гэта беларускі філолаг [[Аляксандр Фёдаравіч Рогалеў|А. Рогалеў]]. Яшчэ ў XIX стагоддзі [[Аляксандр Брукнер|А. Брукнер]] звязваў слова з літоўскім gǔdas, -jis і прускім gudde (лес), што літаральна азначае «людзі, якія жывуць у лясах». На гэтай падставе прапануецца паралель з лацінскім пазначэннем яцвягаў у старапольскай традыцыі як Pollexiani, якое інтэрпрэтуецца як Polesianie «жыхары лясоў, лясістых мясцовасцяў»{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Спрэчкі пра этымалогію}}. Польскі этнограф Я. Шымбжыцкі адзначаў, што прускі літовец называе жыхароў навакольных раёнаў на поўдзень гудамі, не звяртаючы ўвагі на тое, палякі яны, літоўцы ці беларусы. А. Брукнер зрабіў аналагічныя назіранні. Паводле яго слоў, літоўцы называюць сваіх усходніх суседзяў гудамі, і назіраецца цікавая заканамернасць: прускі літовец называе гудамі жамойтаў, а жамойты гудамі называюць беларусаў, гэта значыць кожны з гэтых народаў выкарыстоўвае этнонім «гуд» для абазначэння сваіх усходніх суседзяў. Эстонскі этнограф Юрый (Георгій) Трусм адзначаў, што польскіх літоўцаў, як і беларусаў, маглі называць гудамі. Спецыяліст паказваў, што, напрыклад, дзікія яблыкі ў літоўскай мове называюцца gudobelė, а іх плён — gudobelės vasius (-iai) або gudobelės uoga (-os). Гэтая прыніжальная ацэнка «ніжэйшых» пладовых дрэў, верагодна, была запазычаная з тэрміна Gud. У сувязі з гэтым, як прымеціў вучоны, традыцыйныя экзатонімы народаў звычайна ўяўляюць сабой мянушкі непрыстойнага ўтрымання{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Гуды як "іншыя"}}. В. Пірсан звязваў тэрмін (а таксама «готы» і «геты») з [[прусы|прусамі]]. Як сцвярджаў спецыяліст, аж да XVII ст., г. зн. да знікнення прусаў як народа, словам называлі ўсе пруска-літоўскія плямёны. Назва гэта згадваецца ў многіх гістарычных помніках. Так, [[Баляслаў I Храбры]] ў сваім завяшчанні (датуецца XI ст.) пісаў, што ён з’яўляецца ўладаром славян, [[палякі|палякаў]] і «готаў», разумеючы пад гэтым імем пруска-літоўскае насельніцтва. Польскі храніст [[Вінцэнт Кадлубек|В. Кадлубек]] пад 1200 г. зрабіў у сваёй хроніцы запіс пра «гетаў», сярод якіх асабліва вылучыў прусаў. У запісах пачатку XIII ст. той жа храніст піша: «Геты, якія называліся яцвягамі», «гетамі называюцца ўсе літоўцы, прусы і іншыя народы таго ж паходжання». У Сілезкай хроніцы XIV ст. гетамі ў адным месцы названы прусы, у іншым — літоўцы. Аж да XVII ст. самі прусы называлі сваіх суродзічаў, якія жылі на ўзбярэжжы [[Куршскі заліў|Куршскага заліва]], а таксама і ўсіх літоўцаў, «гудамі», прычым па словах Пірсана, у прынёманскіх раёнах народы літоўскага племя пазначаліся агульным імем гуты (гуды), а ў больш паўднёвых раёнах — геты{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=270}}. Такім чынам, можна сцвярджаць, што этнонім гістарычна не быў звязаны з канкрэтным этнасам. Гэта прыклад «вандроўнага» этноніма. Аднак можна вызначыць рэгіён, дзе гэты этнонім «вандраваў»: беларуска-літоўскае памежжа, а таксама былая пруская этнічная тэрыторыя{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Спрэчкі пра этымалогію}}. === Ужыванне ў адносінах да беларусаў === Гістарычна этнічныя літоўцы беларусаў называлі гудамі. Першыя пісьмовыя згадкі тэрміна ў такім значэнні адносяцца да XVI ст.{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=267}}; так адзін з заснавальнікаў літоўскага пісьменства [[Мікалоюс Даўкша|М. Даўкша]] назваў славянскае насельніцтва [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Гэтая традыцыя захавалася ў XVII і XVIII стагоддзях. У XIX стагоддзі тэрмін «гуды» стаў перыядычна прымяняцца наогул да ўсіх [[усходнія славяне|усходніх славян]]. Так, напрыклад, [[Васіль Тацішчаў|В. Тацішчаў]] пісаў: «''Што ж мы зробім літвінам, якія расіян гудамі завуць?''»{{sfn|Дзярновіч|2013|loc="Гуды" як гістарычны назоў беларусаў па-літоўску: "готы" ці "варвары"?}}. У [[Літоўская Рэспубліка (1918—1940)|міжваеннай Літве]] атрымалі распаўсюджванне таксама варыянты «Балтгуды» (Baltgudai) і «Балтгудзія» (Baltġudžiai), напрыклад, у школьным атласе 1923 года. У [[Літоўская ССР|савецкай Літве]] тэрмін «Гудзія» афіцыйна выкарыстоўваўся для абазначэння Беларусі, пра што сведчыць, сярод іншага, кніга, выдадзеная Дзяржаўным выдавецтвам Літоўскай ССР, прысвечаная Беларусі як адной з савецкіх рэспублік{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Прыгоды тэрміна ў ХХ ст.}}. Аднак пасля [[Другая Сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] варыянты «гуды» і «Гудзія» былі выцесненыя назвамі «балтарусы» (Baltarusiai) і «Балтарусія» (Baltarusija), стаўшы нарматыўнымі ў літоўскай мове. У канцы 1980-х — 1990-х гадах стары тэрмін зноў увайшоў у абарот{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Прыгоды тэрміна ў ХХ ст.}}. 22 кастрычніка 1991 года падчас візіту ў [[Мінск]] старшыні [Вярхоўны Савет Літоўскай ССР|Вярхоўнага Савета Літвы]] [[Вітаўтас Ландсбергіс|В. Ладсбергіса]] былі дасягнуты дамоўленасці аб падрыхтоўцы дакументаў, якія павінны былі рэгуляваць цэлы шэраг адносін паміж Літоўскай Рэспублікай і Рэспублікай Беларусь. Падчас візіту літоўскі прадстаўнік адстойваў выкарыстанне ў афіцыйных дакументах варыянт «Гудзія». Беларускай інтэлігенцыі гэта не спадабалася, і яны рашуча адстойвалі варыянт «Балтарусія». Адным з крытыкаў выкарыстання старога тэрміна быў [[Зянон Пазняк|З. Пазняк]]{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Прыгоды тэрміна ў ХХ ст.}}. У сучаснай Літве цяпер выкарыстоўваюцца абодва варыянты. Назва «Балтарусія» ў асноўным сустракаецца на афіцыйным узроўні, а «Гудзія» лічыцца больш архаічнай. Пры гэтым калі першы заўсёды суадносіцца выключна з Беларуссю, то другі ў шэрагу выпадкаў здабыў больш шырокае значэнне, пазначаючы славянскія землі Вялікага Княства Літоўскага. У [[Літоўская Вікіпедыя|літоўскай Вікіпедыі]] асноўнымі застаюцца «Балтарусія» і «балтарусы», але пры гэтым «Гудзія» і «гуды» прыводзяцца як сінонімы абазначэння краіны і народа{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Прыгоды тэрміна ў ХХ ст.}}. == Культурны след == [[File:Hudzianiki 1.jpg|thumb|300px|Паварот на вёску Гудзянікі, Астравецкі раён.]] Тапонімы, звязаныя з гудамі, сустракаюцца галоўным чынам у басейне верхняга Нёмана і яго правых прытокаў{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=271}}. У тапаніміцы Беларусі сустракаюцца: [[Гудагай]], [[Гудалі]], [[Гудзянікі]], [[Гудалішкі]] ([[Астравецкі раён]]), [[Гудалаўка]], Гудалава ([[Ашмянскі раён]]), [[Гуды (Лідскі раён)|Гуды]] ([[Лідскі раён]]), Гудзевічы ([[Мастоўскі раён]]), [[Гудзяняты]] ([[Ашмянскі раён]]), Гудзені, [[Гудзінішкі]] ([[Воранаўскі раён]]), [[Гудзішкі (Шчучынскі раён)|Гудзішкі]] ([[Шчучынскі раён]]), [[Гуды (Валожынскі раён)|Гуды]] ([[Валожынскі раён]]), [[Гудавічы]] (Чэрвеньскі раён)), [[Новае Гудава]], [[Гудава Зямянскае]] ([[Дубровенскі раён]]), Гудава ([[Верхнядзвінскі раён]]), [[Гудэлішкі]] ([[Пастаўскі раён]]), Гудзені ([[Стаўбцоўскі раён]]). Ёсць аднакарэнныя прозвішчы: Гуд, Гудман, Гудэль, Гудзень, Гудзінавіч, Гудзіевскі, Гудзенка, Гудынг, Гудак, Гудэй, Гудэліс, Гудас, Гудзь, Гудзік, Гудзім і г. д.{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=271}}{{sfn|Дзярновіч|2013|loc="Гуды" як гістарычны назоў беларусаў па-літоўску: "готы" ці "варвары"?}}{{sfn|Беларуская Энцыклапедыя|2004|c=521}} У Лідскі раёне дзейнічае народны калектыў «Гудская гармонь»{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=272}}. У Літве таксама захавалася досыць шмат населеных пунктаў з назвай «гуды». Корань гуд шырока прадстаўлены ў прозвішчах — Гудайціс, Гудзявічус, Гудэленіс, Гудзяліса{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=269}}. На тэрыторыі Літоўскай Рэспублікі зарэгістравана 115 найменняў, якія адносяцца да формы Гудзеляй (у Мажэйкяйскім, Рашанскім, Кельмянецкім, Пагегскім раёнах){{sfn|Дзярновіч|2013|loc="Гуды" як гістарычны назоў беларусаў па-літоўску: "готы" ці "варвары"?}}. == Гл. таксама == * [[Найменне беларускай дзяржавы на рускай мове]] * [[Гідуны]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{h|Тугай и Кубека|2018|Гуды в истории Беларуси / В. В. Тугай, С. П. Кубека // Беларусь і Германія: гісторыя і сучаснасць : [зборнік навуковых артыкулаў] / Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь, Мінскі дзяржаўны лінгвістычны ўніверсітэт, Інстытут гісторыі НАН Беларусі. — Мінск. — 2018. — Вып. 16. — С. 267―273.}} * {{h|Дзярновіч|2013|Алег Дзярновіч. “Гуды” як гістарычны назоў беларусаў па-літоўску: “готы” ці “варвары”? // Беларусь і беларусы сярод суседзяў: гістарычныя стэрэатыпы і палітычныя канструкты. Матэрыялы міжнароднай канферэнцыі. Рэдактары: Алесь Лагвінец, Таццяна Чуліцкая. Варшава: Uczelnia Łazarskiego, 2013. С. 53—65.}} * {{h|Беларуская Энцыклапедыя|2004|ГУ́ДЫ / У. І. Чаквін // Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова). — т. 5, с. 521.}} {{Беларусы}} [[Катэгорыя:Беларусы]] [[Катэгорыя:Балты]] [[Катэгорыя:Готы]] [[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі]] b0y4jynuoutwhp0255fcb7npajbykav 0 196681 5150902 4733350 2026-06-05T10:47:39Z Emilia Noah 155537 /* Спасылкі */ 5150902 wikitext text/x-wiki {{Зборная краіны па хакеі |Назва = Украіна |Мянушкі = ''жовто-сині'' |Лагатып = Ukr_hckylogo.png |Федэрацыя = [[Федэрацыя хакея Украіны]] |Трэнер = {{Сцяг|Расія}} [[Андрэй Віктаравіч Назараў|Андрэй Назараў]] |Капітан = [[Сяргей Уладзіміравіч Кліменцьеў|Сяргей Кліменцьеў]] |Больш усіх гульняў = [[Васіль Валянцінавіч Баброўнікаў|Васіль Баброўнікаў]] (182) |Бамбардзір = [[Віталь Іванавіч Літвіненка|Віталь Літвіненка]] (43) |Першая гульня = Украіна {{Сцяг|Украіна}} '''1:5''' {{Сцяг|Казахстан|1953}} [[Зборная Казахстана па хакеі з шайбай|Казахстан]]<br />([[14 красавіка]] [[1992]], [[Санкт-Пецярбург]], [[Расія]]) |Перамога = [[Зборная Бельгіі па хакеі з шайбай|Бельгія]] {{Сцяг|Бельгія}} '''2:37''' Украіна {{Сцяг|Украіна}}<br />([[13 сакавіка]] [[1993]], [[Блед]], [[Славенія]]) |Паражэнне = {{Сцяг|Фінляндыя}} [[Зборная Фінляндыі па хакеі з шайбай|Фінляндыя]] '''9:0''' Украіна {{Сцяг|Украіна}}<br />([[3 мая]] [[2003]], [[Хельсінкі]], [[Фінляндыя]]) |pattern_la1 =_icehockey_blueyellow_shulderandelbow |pattern_b1 =_ukraine_away |pattern_ra1 =_icehockey_blueyellow_shulderandelbow |leftarm1 = 0000FF |body1 = 0000FF |rightarm1 = 0000FF |shorts1 = 0000FF |pattern_la2 =_icehockey_blueyellow_shulderandelbow |pattern_b2 =_ukraine |pattern_ra2 =_icehockey_blueyellow_shulderandelbow |leftarm2 = FFFF00 |body2 = FFFF00 |rightarm2 = FFFF00 |shorts2 = 0000FF |Гульняў ЧС = 9 |Першы ЧС = 1999 |Дасягненні ЧС = 9-е месца ([[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2002|2002]]) }} '''{{PAGENAME}}''' — нацыянальная [[хакей з шайбай|хакейная]] каманда [[Украіна|Украіны]], якая прадстаўляе краіну на міжнародных спаборніцтвах па хакеі з шайбай. У рэйтынгу ІІХФ за 2014 год знаходзіцца на 21 месцы<ref>{{Спасылка|url = http://www.iihf.com/de/home-of-hockey/championships/world-ranking/mens-world-ranking/2014-ranking-feb.html|загаловак = 2014 Men’s World Ranking|выданне = World Ranking Men’s World Ranking|выдавецтва = [[Міжнародная хакейная федэрацыя|International Ice hockey Federation]]|дата = 22 красавіка 2014|мова = en}}</ref>. З 2008 года выступае ў [[Першы дывізіён чэмпіянату свету па хакеі з шайбай|дывізіёне I]] (другі паводле іерархіі чэмпіянатаў свету). Кіруючы орган — [[Федэрацыя хакея Украіны]]; генеральны менеджар — [[Сяргей Шакураў]], галоўны трэнер — [[Андрэй Назараў]]. == Гісторыя == З 1952 да 1991 украінскія хакеісты выступалі ў складзе [[Зборная СССР па хакеі з шайбай|зборнай каманды СССР]]. Першая сустрэча незалежнай зборнай Украіны адбылася на таварыскім турніры ў [[Санкт-Пецярбург]]у (Расія) 14 красавіка 1992 года супраць [[Зборная Казахстана па хакеі з шайбай|зборнай Казахстана]]; першая афіцыйная сустрэча — з тым жа супернікам 6 лістапада 1992 у [[Мінск]]у (Беларусь) у рамках кваліфікацыйнага раўнду на чэмпіянат свету ў Дывізіёне «C». Гэтай падзеі папярэднічала стварэнне [[Федэрацыя хакея Украіны|Федэрацыі хакея Украіны]] і яе ўваходжанне ў структуру [[Міжнародная федэрацыя хакея з шайбай|Міжнароднай федэрацыі хакея з шайбай]] (ІІХФ), якое адбылося 6 мая. З першых гадоў свайго існавання зборная Украіны змагалася ў трэцім дывізіёне хакейнага чэмпіянату свету. Прарыў у эліту адбыўся ў сезоне 1997—1998 гадоў, калі ўкраінцы спярша перамаглі ў турніры Дывізіёна «C», а праз год занялі 1-е месца ў Дывізіёне «B». Цягам наступных 9 гадоў зборная Украіна заставалася ўдзельніцай элітнага Дывізіёна чэмпіянату свету, страціўшы месца ў сусветнай хакейнай эліце па выніках [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2007 года|чэмпіянату свету 2007 года]]. Найвышэйшае дасягненне ўкраінскай зборнай за час удзелу на найвышэйшым узроўні&nbsp;— 9 месца ў [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2002 года|2002]] года. Каманда Украіны толькі адзін раз здолела пераадолець кваліфікацыйны раўнд для ўдзелу ў хакейным турніры [[Зімовыя Алімпійскія гульні|Зімовых Алімпійскіх гульняў]]. На [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2002 года|Алімпіядзе ў Солт-Лэйк-Сіці]] ўкраінцы распачалі свае выступы ў групе «B» папярэдняга групавога турніру, па хадзе якога здабылі перамогі над зборнымі [[Зборная Швейцарыі па хакеі з шайбай|Швейцарыі]] і [[Зборная Францыі па хакеі з шайбай|Францыі]], а таксама мінімальна саступілі 0:1 [[Зборная Беларусі па хакеі з шайбай|зборнай Беларусі]]. Дзякуючы гэтай перамозе адзіную пуцёўку на асноўны турнір атрымалі беларусы. Першы выступ на Алімпіядзе зборная Украіны скончыла разгромным паражэннем з лікам 2:9 ад [[Зборная Латвіі па хакеі з шайбай|зборнай Латвіі]] ў гульні за 9 месца. == Вынікі == [[Выява:Arena Sanok, Ukrainian Team 1.JPG|thumb|Зборная Украіны (2008)]] === Алімпійскія гульні === * [[Алімпійскія гульні 2002 года|2002]] — 10-е месца === Чэмпіянат свету === {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- ! Год ! Месца правядзення ! Вынік ! Галоўны трэнер |- | [[Чэмпіянат свету па хакеі 1993 года|1993]] | {{Сцягафікацыя|Славенія}} | 18-е месца<br />(2-е ў групе «C») | [[Аляксандр Фадзееў]] |- | [[Чэмпіянат свету па хакеі 1994 года|1994]] | {{Сцягафікацыя|Славакія}} | 23-е месца<br />(3-е ў групе «C») | Аляксандр Фадзееў |- | [[Чэмпіянат свету па хакеі 1995 года|1995]] | {{Сцягафікацыя|Балгарыя}} | 23-е месца<br />(3-е ў групе «C») | [[Анатоль Багданаў]] |- | [[Чэмпіянат свету па хакеі 1996 года|1996]] | {{Сцягафікацыя|Славенія}} | 22-е месца<br />(2-е ў групе «C») | Анатоль Багданаў |- | [[Чэмпіянат свету па хакеі 1997 года|1997]] | {{Сцягафікацыя|Эстонія}} | 21-е месца<br />(1-е ў групе «C») | Анатоль Багданаў |- | [[Чэмпіянат свету па хакеі 1998 года|1998]] | {{Сцягафікацыя|Славенія}} | 17-е месца<br />(1-е ў групе «B») | Анатоль Багданаў |- | [[Чэмпіянат свету па хакеі 1999 года|1999]] | {{Сцягафікацыя|Нарвегія}} | 14-е месца | Анатоль Багданаў |- | [[Чэмпіянат свету па хакеі 2000 года|2000]] | {{Сцягафікацыя|Расія}} | 14-е месца | Анатоль Багданаў |- | [[Чэмпіянат свету па хакеі 2001 года|2001]] | {{Сцягафікацыя|Германія}} | 10-е месца | Анатоль Багданаў |- | [[Чэмпіянат свету па хакеі 2002 года|2002]] | {{Сцягафікацыя|Швецыя}} | 9-е месца | Анатоль Багданаў |- | [[Чэмпіянат свету па хакеі 2003 года|2003]] | {{Сцягафікацыя|Фінляндыя}} | 12-е месца | Анатоль Багданаў |- | [[Чэмпіянат свету па хакеі 2004 года|2004]] | {{Сцягафікацыя|Чэхія}} | 14-е месца | [[Аляксандр Сеўканд]] |- | [[Чэмпіянат свету па хакеі 2005 года|2005]] | {{Сцягафікацыя|Аўстрыя}} | 11-е месца | Аляксандр Сеўканд |- | [[Чэмпіянат свету па хакеі 2006 года|2006]] | {{Сцягафікацыя|Латвія}} | 12-е месца | Аляксандр Сеўканд |- | [[Чэмпіянат свету па хакеі 2007 года|2007]] | {{Сцягафікацыя|Расія}} | 16-е месца | Аляксандр Сеўканд |- | [[Чэмпіянат свету па хакеі 2008 года|2008]] | {{Сцягафікацыя|Японія}} | 19-е месца<br />(2-е ў дывізіёне IB) | {{Сцяг|Расія}} [[Уладзімір Галубовіч]] |- | [[Чэмпіянат свету па хакеі 2009 года|2009]] | {{Сцягафікацыя|Польшча}} | 20-е месца<br />(2-е ў дывізіёне IB) | Аляксандр Сеўканд |- | [[Чэмпіянат свету па хакеі 2010 года|2010]] | {{Сцягафікацыя|Нідэрланды}} | 19-е месца<br />(2-е ў дывізіёне IA) | {{Сцяг|Беларусь}} [[Міхаіл Захараў]] |- | [[Чэмпіянат свету па хакеі 2011 года|2011]] | {{Сцягафікацыя|Украіна}} | 21-е месца<br />(3-е ў дывізіёне IB) | {{Сцяг|Канада}} [[Дэйв Льюіс]] |- | [[Чэмпіянат свету па хакеі 2012 года|2012]] | {{Сцягафікацыя|Славенія}} | 22-е месца<br />(6-е ў дывізіёне IA) | [[Анатоль Хаменка]] |- | [[Чэмпіянат свету па хакеі 2013 года|2013]] | {{Сцягафікацыя|Украіна}} | 23-е месца<br />(1-е ў дывізіёне IB) | [[Аляксандр Кулікоў]] |- | [[Чэмпіянат свету па хакеі 2014 года|2014]] | {{Сцягафікацыя|Паўднёвая Карэя}} | | {{Сцяг|Расія}} [[Андрэй Назараў]] |} {{Зноскі}} == Спасылкі == {{Commons}} * [http://www.fhu.com.ua/ Федэрацыя хакея Украіны] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121020082416/http://fhu.com.ua/ |date=20 кастрычніка 2012 }} {{ref-uk}} * [http://www.iihf.com/iihf-home/countries/ukraine.html Профіль] {{ref-en}} на старонцы [[Міжнародная хакейная федэрацыя|IIHF]] * [http://hockeyarchives.ru/team/ukraine.html Хакейныя архівы] {{ref-ru}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Зборныя каманды па хакеі з шайбай}} [[Катэгорыя:Хакейныя зборныя|Украіна]] [[Катэгорыя:Хакей ва Украіне]] [[Катэгорыя:Зборныя Украіны|Хакей з шайбай]] qe3ashgua4wcyz88so43rcdjmz0hks9 0 197002 5150901 5009417 2026-06-05T10:46:55Z Emilia Noah 155537 /* Спасылкі */ 5150901 wikitext text/x-wiki {{Зборная краіны па хакеі |Назва = Казахстан |Мянушкі = Казахскія барсы |Лагатып = |Спаборніцтва=[[Першы дывізіён чэмпіянату свету па хакеі з шайбай]](Група А)(ЧС па хакеі 2012) |Вынік мінулага чэмпіянату=16 месца(вылет) |Федэрацыя = [[Казахстанская федэрацыя хакея з шайбай]] |Трэнер = [[Ары-Пека Селін]] |Капітан = [[Аляксей Трашчынскі]] |Больш усіх гульняў = [[Аляксандр Генадзевіч Карашкоў|Аляксандр Карашкоў]] (78) |Бамбардзір = [[Аляксандр Генадзевіч Карашкоў|Аляксандр Карашкоў]] (83) |Першая гульня = {{Сцяг|Казахстан}} '''Казахстан''' 5:1 [[Зборная Украіны па хакеі з шайбай|Украіна]] {{Сцяг|Украіна}}<br />([[Санкт-Пецярбург]], [[Расія]]; [[14 красавіка]] [[1992]]) |Перамога = {{Сцяг|Казахстан}} '''Казахстан''' 52:1 [[Зборная Тайланда па хакеі з шайбай|Тайланд]] {{Сцяг|Тайланд}}<br />([[Чанчунь]], [[Кітай]]; [[29 студзеня]] [[2007]]) |Паражэнне = {{Сцяг|ЗША}} [[Зборная ЗША па хакеі з шайбай|ЗША]] 10:0 '''Казахстан''' {{Сцяг|Казахстан}}<br />([[Кёльн]], [[Германія]]; [[15 мая]] [[2010]]) |pattern_b1 =_Kazakhstan blank |pattern_la1 =_Kazakhstan |pattern_ra1 =_Kazakhstan |shorts1 = 0D254C |pattern_b2 =_Kazakhstan blue |pattern_la2 =_Kazakhstan blue |pattern_ra2 =_Kazakhstan blue |shorts2 = 0D254C |Гульняў ЧС = 19 |Першы ЧС = 1993 |Дасягненні ЧС = 12-е месца (2005) }} '''Збо́рная Казахста́на па [[Хакей|хаке́і]]''' — нацыянальная [[хакей]]ная каманда [[Казахстан]]а. У рэйтынгу ІІХФ за 2014 год знаходзіцца на 17 месцы<ref>{{Спасылка|url = http://www.iihf.com/se/home-of-hockey/championships/world-ranking/mens-world-ranking/2014-ranking-feb.html|загаловак = 2014 Men’s World Ranking|выданне = World Ranking Men’s World Ranking|выдавецтва = [[Міжнародная хакейная федэрацыя|International Ice hockey Federation]]|дата = 14 сакавіка 2014|мова = en}}</ref>. Кіруючы орган — [[Казахская федэрацыя хакея з шайбай]]; галоўным трэнерам з'яўляецца фінскі спецыяліст [[Ары-Пека Селін]]. Зборная была ўдзельнікам дзвюх Алімпійскіх гульняў — у [[Нагана]] і [[Турын]]е. == Гісторыя == Зборная Казахстана па хакеі з шайбай утварылася ў [[1992]] годзе, пасля развалу [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]]. У лютым [[1996]] года ўпершыню ўдзельнічаючы ў Зімовых Азіяцкіх гульнях у кітайскім [[Харбін]]е, зборная Казахстана пад кіраўніцтвам [[Барыс Аляксандраў|Барыса Аляксандрава]] стала чэмпіёнам трэціх гульняў, а ў лютым [[1997]] года ў [[Аўстрыя|Аўстрыі]] здабыла пуцёўку на [[Зімовыя Алімпійскія гульні 1998 года]] ў Нагана, дзе дайшла да чвэрцьфіналу. У лістападзе [[1997]] года на турніры ў Аўстрыі зборная выйшла з дывізіёну С у дывізіён А чэмпіянату свету, але ў маі [[1998]] года ў [[Швейцарыя|Швейцарыі]] прайграла на чэмпіянаце свету ўсё гульні і заняла 15 месца. У [[1999]] годзе кіраўнікі [[Расійская хакейная ліга|Расійскай хакейнай лігі]], у якой выступалі ўсе лідары зборнай Казахстана, прынялі закон, які абмяжоўваў колькасць легіянераў у клубах РХЛ. Многія ігракі былі вымушаны адмовіцца ад выступаў за зборную, каб захаваць працаўладкаванне. Пасля гэтага Барыс Аляксандраў істотна абмаладзіў склад каманды і зноў выйграў чацвёртыя Зімовыя Азіяцкія гульні 1999 года ў [[Канвонда]]. [[Выява:Stamp of Kazakhstan 278.jpg|thumb|200px|злева|Паштовая марка Казахстана, якая прысвечана хакейнай зборнай, [[1999]]]] Аднак у лістападзе [[1999]] года ў кваліфікацыйным турніры ў [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] каманда не здолела выйсці з групы Б у групу А [[чэмпіянат свету па хакеі 2000 года|чэмпіянату свету 2000 года]], саступіўшы [[Зборная Латвіі па хакеі з шайбай|зборным Латвіі]] і [[Зборная Украіны па хакеі з шайбай|Украіне]]. У лютым [[2000]] года на адборачным турніры ў [[Эстонія|Эстоніі]] каманда толькі паводле суадносін гульняў не патрапіла на [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2002 года]] ў [[Солт-Лэйк-Сіці]], саступіўшы першае месца Украіне. У красавіку [[2001]] года на чэмпіянаце свету ў першым дывізіёне каманда саступіла першае месца і пуцёўку ў топ-дывізіён гаспадарам [[Зборная Славеніі па хакеі з шайбай|зборнай Славеніі]]. У красавіку [[2002]] года на чэмпіянаце свету ў першым дывізіёне ў [[Нідэрланды|Нідэрландах]] зборная, прайграўшы [[Зборная Францыі па хакеі з шайбай|зборнай Францыі]], саступіла першае месца камандзе [[Зборная Беларусі па хакеі з шайбай|Беларусі]]. Улетку [[2002]] года Аляксандраў быў звольнены з пасады галоўнага трэнера «[[Казцынк-Тарпэда Аскемен|Казцынк-Тарпэда]]» і з аналагічнай пасады ў зборнай. Мышагін, які заняў месца Аляксандрава, здолеў з першага заходу вярнуцца ў дывізіён А чэмпіянату свету і пратрымацца там тры гады. Найвышэйшым дасягненнем за гэтыя часы стала 12-е месца ў 2005 годзе. {{Зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.icehockey.kz/ Афіцыйны сайт федэрацыі хакея з шайбай РК]{{ref-ru}} * [http://ustinka.com/history.php?id=25/ Статыстыка выступлення зборнай Казахстана па хакеі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150123141616/http://ustinka.com/history.php?id=25/ |date=23 студзеня 2015 }} {{ref-ru}} * [http://hockeyarchives.ru/team/kazakhstan.html Статыстыка зборнай Казахстана на сайце «Хакейныя архівы»] {{ref-ru}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Зборныя каманды па хакеі з шайбай}} [[Катэгорыя:Хакей у Казахстане]] [[Катэгорыя:Хакейныя зборныя|Казахстан]] ovouumrmwh2hehmydc60wklouxfvox2 0 197004 5150904 4733356 2026-06-05T10:49:57Z Emilia Noah 155537 /* Спасылкі */ 5150904 wikitext text/x-wiki {{Зборная краіны па хакеі |Назва = Францыя |Мянушкі = ''Les Bleus'' |Лагатып = |Федэрацыя = Французская федэрацыя хакея на лёдзе |Трэнер = {{сцяг Францыі}} [[Дэйв Хендэрсан]] |Капітан = [[Ларан Менье]] |Больш усіх гульняў = [[Дэні Перэ]] (297) |Бамбардзір = [[Філіп Базон]] (170 ачкоў) |Першая гульня = {{Сцяг Бельгіі}} [[Зборная Бельгіі па хакеі з шайбай|Бельгія]] 3 — 0 {{Сцяг Францыі}} Францыя<br />([[Брусель]], [[Бельгія]]; [[4 сакавіка]] [[1905]]) |Перамога = {{Сцяг Францыі}} Францыя 24 — 1 {{Сцяг КНДР}} [[Зборная КНДР па хакеі з шайбай|КНДР]]<br />([[Будапешт]], [[Венгрыя]]; [[15 сакавіка]] [[1983]]) |Паражэнне = {{Сцяг ЗША}} [[Зборная ЗША па хакеі з шайбай|ЗША]] 22 — 0 {{Сцяг Францыі}} Францыя<br />([[Шамані]], [[Францыя]]; [[30 студзеня]] [[1924]]) |pattern_la1 =_icehockey_red_blue_stripes |pattern_b1 =_vneck_2stripes_red_blue_shulderribs_blue_red |pattern_ra1 =_icehockey_red_blue_stripes |leftarm1 = 0000FF |body1 = 0000FF |rightarm1 = 0000FF |shorts1 = 0000FF |pattern_la2 =_icehockey_red_blue_stripes |pattern_b2 =_vneck_2stripes_red_blue_shulderribs_blue_red |pattern_ra2 =_icehockey_red_blue_stripes |leftarm2 = FFFFFF |body2 = FFFFFF |rightarm2 = FFFFFF |shorts2 = 0000FF |Гульняў ЧС = 55 |Першы ЧС = 1930 |Дасягненні ЧС = 6-е месца ([[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1930|1930]]) }} '''Збо́рная Фра́нцыі па [[Хакей|хаке́і]]''' — нацыянальная [[хакей]]ная каманда [[Францыя|Францыі]]. У рэйтынгу ІІХФ за 2014 год знаходзіцца на 12 месцы<ref>{{Спасылка|url = http://www.iihf.com/se/home-of-hockey/championships/world-ranking/mens-world-ranking/2014-ranking-feb.html|загаловак = 2014 Men’s World Ranking|выданне = World Ranking Men’s World Ranking|выдавецтва = [[Міжнародная хакейная федэрацыя|International Ice hockey Federation]]|дата = 14 сакавіка 2014|мова = en}}</ref>. Кіруючы орган — [[Французская федэрацыя хакея на лёдзе]]; галоўным трэнерам з'яўляецца фінскі спецыяліст [[Дэйв Хендэрсан]]. == Гісторыя == [[Выява:Francehockey.JPG|thumb|200px|злева|Зборная Францыі ў [[2003]] годзе]] Зборная Францыя брала ўдзел у сусветных спаборніцтвах па хакеі ў чэмпіянаце свету ад самага першага турніру ў 1920 годзе, а таксама ў [[Летнія Алімпійскія гульні 1920 года|Алімпійскіх гульнях 1920 года]] ў [[Антверпен]]е<ref>[http://www.passionhockey.com/hockeyarchives/JO1920.htm Jeux Olympiques d'Anvers 1920]. Passion Hockey {{ref-fr}}</ref>. На чэмпіянаце Еўропы ў 1923 годзе, зборная атрымала сярэбраныя медалі, а на наступны год — золата на чэмпіянаце Еўропы ў [[Мілан]]е, што на сённяшні дзень з'яўляецца найвышэйшым поспехам французскай каманды. Свой найлепшы вынік на Алімпійскім турніры Францыя атрымала на гульнях у [[Санкт-Морыц]]ы ў [[1928]] годзе, дзе французскія хакеісты занялі 5-е месца. З [[1930]] года французскі ўдзел у чэмпіянатах свету становіцца нерэгулярным, з цягам часу Францыя губляе свай пазіцыі ў хакейнай іерархіі. Пачынаючы з [[Чэмпіянат свету па хакеі 1961 года|чэмпіянату свету 1961 года]] зборная рэгулярна ўдзельнічае ў турнірах зноў, аднак у асноўным выступаючы ў ніжэйшых дывізіёнах. Толькі з [[1992]] года, калі колькасць удзельнікаў чэмпіянату свету была павялічана з 8 да 12, французская зборная вярнулася ў эліту сусветнага хакея, дзе выступала да [[Чэмпіянат свету па хакеі 2000 года|чэмпіянату свету 2000 года]] ў [[Санкт-Пецярбург]]у. Ад 2001 па 2007 гады, акрамя [[Чэмпіянат свету па хакеі 2004 года|чэмпіянату свету 2004 года]], Францыя правяла ў першым дывізіёне. У [[2006]] годзе праводзячы хатні чэмпіянат першага дывізіёну ў [[Ам’ен]]е, была створана [[Французская федэрацыя хакея на лёдзе]], якая была вылучана з Федэрацыі лядовага спорту, што з'яўляецца гістарычна важкай падзеяй французскага хакея. Перамога ў турніры 2007 года і выхад у эліту, такім чынам адзначае рэнесанс французскага хакея. {{Зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.hockeyfrance.com/ Сайт французскай федэрацыі хакея на лёдзе] {{ref-fr}} * [http://www.nationalteamsoficehockey.com/france.html Team France] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130704170739/http://www.nationalteamsoficehockey.com/france.html |date=4 ліпеня 2013 }} National Teams of Ice Hockey {{ref-en}} * [http://www.eliteprospects.com/team.php?team=1637 Зборная Францыі на Eliteprospects.com] {{ref-en}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Зборныя каманды па хакеі з шайбай}} [[Катэгорыя:Хакейныя зборныя|Францыя]] [[Катэгорыя:Хакей у Францыі]] cnzvdeb4l1ukuzalgo1mhx3trprkw48 0 201229 5150868 4976368 2026-06-05T09:43:21Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5150868 wikitext text/x-wiki [[Файл:Precessing Kepler orbit 280frames e0.6 smaller.gif|thumb|345px|Cхема зрушэння арбіты Меркурыя, выгляд з паўночнага полюса [[Экліптыка|экліптыкі]]]] '''Анамальнае зрушэнне перыгелія Меркурыя''' — выяўленая ў 1859 годзе асаблівасць руху [[Планета Меркурый|планеты Меркурый]], якая згуляла выключную ролю ў [[Гісторыя фізікі|гісторыі фізікі]]{{sfn |Роузвер Н. Т.|1985|с=9—10.|name=RO9 }}. Гэта зрушэнне аказалася першым рухам [[нябеснае цела|нябеснага цела]], якое не падпарадкоўвалася [[Класічная тэорыя прыцягнення Ньютана|ньютанаўскаму закону сусветнага прыцягнення]]{{efn|Раней «няправільныя паводзіны» былі адзначаныя ў [[Камета Энке|каметы Энке]], мабыць, з-за рэактыўнай аддачы лятучых рэчываў, і ў Месяца, гл. [[прыліўное паскарэнне]], аднак гэтыя эфекты не выклікалі сумненняў у тэорыі прыцягнення.}}<ref name=RO9/>. Фізікі былі пастаўлены перад неабходнасцю шукаць шляхі мадыфікаваць або абагульніць [[Гравітацыя|тэорыю прыцягнення]]. Пошукі ўвянчаліся поспехам у 1915 годзе, калі [[А. Эйнштэйн]] распрацаваў [[Агульная тэорыя адноснасці|агульную тэорыю адноснасці]] (АТА); з ураўненняў АТА выцякала менавіта такое значэнне зрушэння, якое фактычна назіралася. Пазней былі вымераны аналагічныя зрушэнні арбіт некалькіх іншых нябесных цел, значэнні якіх таксама супалі з прадказанымі АТА. Лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіцы|Нобелеўскай прэміі па фізіцы]] [[Рычард Фейнман]] заўважыў<ref>{{кніга |аўтар=Фейнман Р. |загаловак=Характер физических законов |выданне=Изд. 2-е |месца=М. |выдавецтва=Наука |год=1987 |старонак=160 |старонкі=155 |серыя=Библ. Квант, выпуск 62.}}</ref>, што доўгі час ньютанаўская тэорыя прыцягнення цалкам пацвярджалася назіраннямі, але для тлумачэння ледзь прыкметнага адхілення ў руху Меркурыя спатрэбілася карэнная перабудова ўсёй тэорыі на аснове новага разумення гравітацыі. == Адкрыццё эфекта == Параметры арбіт планет [[Сонечная сістэма|Сонечнай сістэмы]] з-за ўзаемнага ўплыву гэтых планет з часам павольна мяняюцца. У прыватнасці, вось арбіты Меркурыя паступова паварочваецца (у плоскасці арбіты) у бок арбітальнага руху{{sfn |Субботин М. Ф.|1968|с=65.}}, адпаведна, ссоўваецца і бліжэйшы да [[Сонца]] пункт арбіты — [[перыгелій]] («[[прэцэсія]] перыгелія»). [[Вуглавая скорасць]] павароту складае прыкладна 500" (вуглавых секунд) за 100 зямных гадоў, так што ў зыходнае становішча перыгелій вяртаецца кожныя 260 тыс. гадоў<ref name=RO17/>. [[Файл:Urbain Le Verrier.jpg|thumb|240px|Урбэн Левер'е]] У сярэдзіне XIX стагоддзя астранамічныя разлікі руху нябесных цел, заснаваныя на ньютанаўскай тэорыі прыцягнення, давалі вельмі дакладныя вынікі, нязменна пацверджаныя назіраннямі («астранамічная дакладнасць» ўвайшла ў прымаўку). Трыумфам [[Нябесная механіка|нябеснай механікі]] ў 1846 годзе стала [[адкрыццё Нептуна]] ў тэарэтычна прадказаным месцы небасхілу. У 1840-1850-я гады французскі астраном [[Урбэн Левер'е]], адзін з першаадкрывальнікаў [[Нептун (планета)|Нептуна]], на аснове 40-гадовых назіранняў Парыжскай абсерваторыі распрацаваў тэорыю руху Меркурыя. У сваіх артыкулах 1859 года<ref name="Verrier1">{{артыкул|аўтар=Le Verrier U.|загаловак=Théorie de mouvement de Mercure |выданне=Ann. Observ. imp. |год=1859 |volume=5, 1—96 |мова=fr}}</ref><ref name="Verrier">{{артыкул|аўтар=Le Verrier U.|загаловак=Lettre de M. Le Verrier à M. Faye sur la théorie de Mercure et sur le mouvement du périhélie de cette planète |спасылка=http://www.archive.org/stream/comptesrendusheb49acad#page/378/mode/2up|выданне=Comptes rendus hebdomadaires des séances de l'Académie des sciences|год=1859|volume=49|pages=379—383|мова=fr}}</ref> Левер'е паведаміў, што выявіў невялікае, але істотнае разыходжанне тэорыі з назіраннямі — перыгелій ссоўваўся некалькі хутчэй, чым гэта выцякала з тэорыі. У сваіх разліках Левер'е ўлічыў уплыў усіх планет{{sfn |Роузвер Н. Т.|1985|с=17.|name=RO17 }}: {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Планета !! Уклад у зрушэнне перыгелія Меркурыя<br />(у вуглавых секундах за стагоддзе) |- | Венера || 280,6 |- | Зямля || &nbsp;&nbsp;83,6 |- | Марс || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;2,6 |- | Юпітэр || 152,6 |- | Сатурн || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;7,2 |- | Уран || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;0,1 |} У выніку разлічанае Левер'е тэарэтычнае значэнне зрушэння склала 526,7" за стагоддзе, а назіранні паказалі прыкладна 565". Па сучасных удакладненых дадзеных зрушэнне некалькі вышэй і роўна 570". Такім чынам, розніца складае каля 43" за стагоддзе<ref>{{артыкул|аўтар=Clemence G. M.|загаловак=The Relativity Effect in Planetary Motions|выданне=[[Reviews of Modern Physics]]|год=1947|issue=4 |volume=19 |pages=361—364 |doi=10.1103/RevModPhys.19.361 |мова=en | issn=0034-6861 }}</ref>. Для тлумачэння прычыны эфекту выказваліся гіпотэзы ў асноўным двух тыпаў. * «Матэрыяльныя гіпотэзы»: зрушэнне выклікана ўплывам нейкай матэрыі паблізу Сонца. * Новыя тэорыі прыцягнення, адрозныя ад ньютанаўскай. == Спробы тлумачэнні ў рамках класічнай тэорыі прыцягнення == === Вулкан і вулканоіды === Левер'е выказаў здагадку, што анамалія тлумачыцца наяўнасцю невядомай планеты (або некалькіх малых планет) унутры арбіты Меркурыя. Гэтую гіпотэзу падтрымаў аўтарытэтны французскі астраном [[Франсуа Фелікс Тысеран]]. Па прапанове фізіка [[Жак Бабінэ|Жака Бабінэ]] гіпатэтычнай планеце далі імя «[[Планета Вулкан|Вулкан]]». З-за яе блізкасці да Сонца найлепшым спосабам выявіць Вулкан былі назіранні ў час сонечнага зацьмення або ў час праходжання Вулкана паміж Зямлёй і Сонцам; у апошнім выпадку планета была б бачная як цёмная пляма, якая хутка перасякае сонечны дыск<ref name=ASI>{{cite web|url=http://geobeck.tripod.com/frontier/planet.htm|title=The Planet That Wasn't|author=Isaac Asimov|date=May 1975|lang=en|access-date=2014-05-06|archive-date=7 верасня 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150907170942/http://geobeck.tripod.com/frontier/planet.htm|url-status=dead}}</ref>. Неўзабаве пасля публікацый 1859 года французскі астраном-аматар Эдмон Лескарбо (Edmond Modeste Lescarbault) паведаміў Левер'е, што у 1845 годзе назіраў перад Сонцам цёмны аб'ект, зарэгістраваў яго каардынаты, аднак тады не надаў назіранню належнага значэння. Левер'е па выніках Лескарбо вылічыў, што аб'ект ўтрая бліжэй да Сонца, чым Меркурый, перыяд абароту складае 19 дзён 7 гадзін, дыяметр каля 2000 км. Пры гэтым, калі шчыльнасць Вулкана блізкая да шчыльнасці Меркурыя, яго маса складае {{Дроб|1|17}} масы Меркурыя. Аднак цела з такой невялікай масай не можа выклікаць назіранае зрушэнне перыгелія Меркурыя, таму Левер'е выказаў здагадку, што Вулкан — не адзіная малая планета паміж Меркурыем і Сонцам. Ён разлічыў прыкладную арбіту Вулкана і ў 1860 годзе, калі чакалася поўнае [[сонечнае зацьменне]], заклікаў астраномаў усяго свету пасадзейнічаць у выяўленні Вулкана. Усе назіранні аказаліся безвыніковымі<ref name=PSCH>{{cite web|url=http://nineplanets.org/hypo.html#vulcan |title=Hypothetical Planets |author=Paul Schlyter |lang=en |access-date=2014-05-07}}</ref>. Планету шукалі некалькі дзесяцігоддзяў, але па-ранейшаму без усякага поспеху. Было яшчэ некалькі непацверджаных паведамленняў аб адкрыцці — за новую планету прымалі сонечныя [[пратуберанцы]], [[сонечныя плямы]], а таксама зоркі і дробныя калязямныя астэроіды, блізка размешчаныя да дыска Сонца ў час зацьмення. Пасля кожнага такога паведамлення астраномы зноў разлічвалі арбіту меркаванага Вулкана і чакалі, што пры наступным праходжанні перад Сонцам планета будзе паўторна знойдзена, але яна больш не з'яўлялася<ref name=ASI/>. Апошнія паведамленні аб магчымым адкрыцці Вулкана былі апублікаваныя ў пачатку 1870-х гадоў, прычынай аказалася падзенне [[Камета|каметы]] на Сонца<ref name=PSCH/>. Варыянт з некалькімі малымі планетамі, якіх загадзя назвалі «Вулканоідамі», быў таксама старанна правераны. Левер'е верыў у існаванне Вулкана або вулканоідаў да канца жыцця (1877), аднак ні аднаго праходжання колькі-небудзь буйнога невядомага аб'екта па дыску Сонца дакладна зарэгістраваць не ўдалося<ref>{{кніга|аўтар=Richard Baum, William Sheehan.|загаловак=In Search of Planet Vulcan, The Ghost in Newton's Clockwork Machine|месца=New York|выдавецтва=Plenum Press|год=1997|isbn=0-306-45567-6}}</ref>. У 1909 годзе амерыканскі астраном Уільям Уолес Кэмпбэл ўжо меў падставы ўпэўнена заявіць, што паміж Меркурыем і Сонцам няма аб'ектаў, большых за 50 км у дыяметры<ref name=ASI/>. === Іншыя гіпатэтычныя аб'екты ўнутры арбіты Меркурыя === [[Файл:Seeliger Hugo von.jpg|міні|злева|Гуга Ганс фон Зеелігер]] Як альтэрнатыва выказвалася здагадка аб існаванні невядомага спадарожніка Меркурыя (магчыма, некалькіх спадарожнікаў). Іх пошук таксама не меў поспеху{{sfn |Роузвер Н. Т.|1985|с=7—8, 33—36, 46, 61—62. }}. Яшчэ адна гіпотэза, якую выказаў у 1906 годзе нямецкі астраном Гуга Ганс фон Зеелігер, дапускала наяўнасць вакол Сонца рассеянага (дыфузнага) воблака рэчыва, бачнай прыкметай якога служыць задыякальнае святло. Гэта воблака, па Зеелігеру, нахілена да плоскасці экліптыкі і слаба ўплывае на рух планет. Скептыкі пярэчылі, што для зрушэння перыгелія Меркурыя гэта воблака павінна валодаць значнай масай, але тады ад яго варта чакаць значна вышэйшы ўзровень свяцільнасці; акрамя таго, масіўнае воблака непазбежна ўплывала б на рух Венеры, у якім сур'ёзных невытлумачальных анамалій не адзначаецца{{sfn |Роузвер Н. Т.|1985|с=84—90, 97—117. }}{{sfn |Субботин М. Ф.|1968|с=61.}}. Галандскі метэаролаг [[Хрыстафор Хендрык Дзідэрык Бейс-Балот|Хрыстафор Бейс-Балот]] у 1849 годзе, яшчэ да работ Левер'е, выказаў дапушчэнне, што Сонца, падобна Сатурну, акружана кольцам (магчыма, нават двума кольцамі). Левер'е і іншыя навукоўцы адкінулі гэтую гіпотэзу, паказаўшы, што такія кольцы не змогуць стабільна існаваць паблізу Сонца, ды і сама гіпотэза дрэнна аргументавана{{sfn |Роузвер Н. Т.|1985|с=37—39, 60. }}. === Заніжаная маса планет === Прычынай анамаліі магла стаць заніжаная ацэнка масы адной з планет (пад найбольшае падазрэнне падпадала Венера). Аднак супраць гэтага дапушчэння сведчыў той факт, што, будзь яно верным, анамаліі з-за няправільнай масы выявіліся б і ў разлічаных рухах іншых планет. Французскі астраном Эмануэль Ляі выказаў здагадку, што эфект выкліканы накладаннем некалькіх прычын: рэфракцыі, трохі заніжанай масы Венеры і памылак назірання; пасля даследаванняў Ньюкама (гл. ніжэй) рэальнае існаванне анамаліі больш не падвяргалася сумненню{{sfn |Роузвер Н. Т.|1985|с=20—21, 31, 34, 47. }}. === Іншыя спробы тлумачэння === Сярод магчымых прычын зрушэння перыгелія Меркурыя называлася восевая сціснутасць Сонца каля полюсаў. Назіранні, аднак, не выявілі ў Сонца сціснутасці, дастатковай для тлумачэння эфекту{{sfn |Роузвер Н. Т.|1985|с=54—55, 59—60. }}. Паводле дадзеных вымярэнняў 1975 года, восевая сціснутасць сонечнага дыска складае ўсяго <math>~0{,}0184 \pm 0{,}0125</math> вуглавых секунд<ref>{{артыкул|аўтар=Hill H. A., Stebbins R. T. |загаловак=The intrinsic visual oblateness of the sun |выданне=Astrophys. Journal |год=1975 |выпуск=200 |pages=471—483}}</ref>. Гуга Ганс фон Зеелігер ў 1906 годзе даследаваў гіпотэзу свайго вучня, астранома Эрнста Андзінга (''Ernst Anding''): сістэма каардынат, звязаная з нерухомымі зоркамі, неінерцыяльная, а звязаная з планетамі — інерцыяльная. Гэта незвычайнае дапушчэнне дазваляла з дапамогай падбору параметраў растлумачыць усе вядомыя планетныя анамаліі. Андзінг таксама пастуляваў існаванне некалькіх пылавых аблокаў, якія ствараюць задыякальнае святло паблізу Сонца. Многія навукоўцы падверглі мадэль Андзінга — Зеелігера знішчальнай крытыцы як штучную і з пункта гледжання фізікі непраўдападобную — у прыватнасці, Эрвін Фройндліх і Гаральд Джефрыс даказалі, што крыніца задыякальнага святла занадта разрэджаная, каб мець патрабаваную ў мадэлі масу{{sfn |Роузвер Н. Т.|1985|с=98—116. }}. == Крытыка з боку Саймана Ньюкама == [[Файл:Simon Newcomb 01.jpg|міні|[[Сайман Ньюкам]]]] У 1895 годзе свае вынікі разлікаў арбіт чатырох унутраных планет (Меркурыя, Венеры, Зямлі і Марса) апублікаваў вядучы амерыканскі астраном Сайман Ньюкам. Ён пацвердзіў наяўнасць анамаліі ў руху Меркурыя і ўдакладніў яе значэнне: 43" замест 38" у Левер’е<ref>''Newcomb S.'' The elements of the four inner planets and the fundamental constants of astronomy. Suppl. am. Ephem. naut. Aim. 1897. U.S. Govt. Printing Office, Washington, D. C., 1895.</ref>. У існаванне невядомых планет унутры арбіты Меркурыя Ньюкам не верыў і заявіў, што гэтая гіпотэза «цалкам выключаецца», а масу Венеры ён сам удакладніў, пахаваўшы ўсе здагадкі, што яе ацэнка істотна заніжана{{sfn |Роузвер Н. Т.|1985|с=49—51, 57—58.|name=RO49 }}. Ньюком выявіў зрушэнне перыгелія не толькі ў Меркурыя, але і у Марса, а таксама, з меншай упэўненасцю, у Венеры і Зямлі (іх арбіты амаль кругавыя, таму было адзначана для гэтых двух планет зрушэнне было блізка да хібнасці вымярэння)<ref name=RO49/>. Пры гэтым была канчаткова адхілена гіпотэза Бейс-Балота пра кольцы вакол Сонца, таму што ніякім падборам яго параметраў не ўдаецца атрымаць рэальнае зрушэнне і для Меркурыя, і для Марса адначасова; аналагічныя цяжкасці выклікала здагадка аб сістэме астэроідаў. Ньюкам паказаў таксама, што як гіпатэтычнае кальцо, так і масіўная дыфузная матэрыя паблізу Сонца выклікалі б зрушэнне вузлоў арбіты Венеры і самога Меркурыя, не пагадзіліся з назіраннямі{{sfn |Роузвер Н. Т.|1985|с=49—51, 57—63. }}. == Прапановы па мадыфікацыі класічнай тэорыі прыцягнення == Спробы палепшыць ньютанаўскі закон сусветнага прыцягнення прадпрымаліся пачынаючы з сярэдзіны XVIII стагоддзя. Першую спробу зрабіў у 1745 годзе А. К. Клер, каб растлумачыць анамаліі ў руху Месяца. У мемуарах «Аб сістэме свету згодна з пачатку прыцягнення» Клер прапанаваў замест ньютонаўскаа закона: : <math>F = G \cdot {m_1 \cdot m_2\over R^2}</math> іншую, больш агульную формулу: : <math>F = G \cdot {m_1 \cdot m_2 \left(\frac{1}{R^2} + \frac{a}{R^4}\right)}.</math> Тут <math>F</math> — сіла прыцягнення, <math>m_1, m_2</math> — масы цел, <math>R</math> — адлегласць паміж целамі, <math>G</math> — [[гравітацыйная пастаянная]], роўная <math> 6{,}67384(80) \cdot 10^{-11}</math> м³/(кг с²). Пазней (1752) Клер прыйшоў да высновы, што для тлумачэння руху Месяца, з усімі заўважанымі анамаліямі, цалкам дастаткова класічнага закона. Канчатковыя вынікі сваіх прац Клер звёў у трактат, названы «Тэорыя Месяца, выведзеная з адзінага пачатку прыцягнення, адваротна прапарцыяльна квадрату адлегласцей». Тым не менш ідэя Клер, у розным матэматычным афармленні, неаднаразова ўзнікала ў гісторыі астраноміі, у тым ліку для тлумачэння зрушэння перыгелія Меркурыя{{sfn |Богородский А. Ф.|1971|с=35—58.}}. === Мадэлі без залежнасці ад скорасці === У артыкуле 1895 года Сайман Ньюкам даследаваў спосаб тлумачэння анамаліі, звязаны з мадыфікацыяй закона сусветнага прыцягнення. Самая простая мадыфікацыя заключаецца ў замене квадрата адлегласці на крыху большую ступень: : <math>F = G \cdot {m_1 \cdot m_2\over R^{2 + \delta}}.</math> Тады зрушэнне перыгелія за адзін абарот будзе роўным{{sfn |Роузвер Н. Т.|1985|с=19. }}: : <math>\frac{2\pi}{\sqrt{1-\delta}} \approx 2\pi \left(1 + \frac{\delta}{2}\right),</math> гэта значыць дадатковае зрушэнне роўнае <math>\delta\pi.</math> Гэтая здагадка вядома як «гіпотэза Хола», амерыканскі астраном Асаф Хол апублікаваў яе годам раней (1894)<ref>{{артыкул|аўтар=Hall A.|загаловак=A suggestion in the theory of Mercury |мова=en |выданне=Astr. J. |год=1894 |том=14|старонкі=49—51 }}</ref>. Значэнне <math>~\delta=0{,}0000001564</math> дазваляе растлумачыць анамальнае зрушэнне перыгелія Меркурыя. Дадаткова годнасцю новага закона прыцягнення ў параўнанні з ньютанаўскім быў той факт, што ён не ствараў [[гравітацыйны парадокс|гравітацыйнага парадоксу]]<ref>{{кніга |частка=Гравитационный парадокс |загаловак=[[Физическая энциклопедия]] (в 5 томах) |адказны=Под редакцией акад. А. М. Прохорова |том=1 |год=1988 |месца=М. |выдавецтва=Советская Энциклопедия |isbn=5-85270-034-7 }}</ref> — патэнцыял поля прыцягнення бясконцага Сусвету не звяртаўся ў бясконцасць. Шэраг навукоўцаў (у прыватнасці, Вебер і Рытц) праявілі цікавасць да такога падыходу, хоць былі і крытыкі — паказвалі, напрыклад, на тое, што ў законе Хола пастаяннай прыцягнення G даводзіцца прыпісваць дробную размернасць даўжыні. Да таго ж разлікі Ньюкама паказалі, што зрушэнне перыгелія Марса па новым законе атрымліваецца далёкім ад фактычнага{{sfn |Роузвер Н. Т.|1985|с=65—67. }}. Даследаваўся і некалькі больш агульны варыянт закона прыцягнення — даданне ў формуле Ньютана выразу, адваротна прапарцыянальнага <math>R^3</math> або <math>R^4</math>. Аднак Ньюком адхіліў і гэты варыянт, паколькі з яго вынікала, напрыклад, што прыцягненне двух блізкіх прадметаў на Зямлі непраўдападобна вялікае<ref>''Newcomb S.'' Discussion and results of observations on transits Mercury from 1677 to 1881. Astr. Pap. am. Ephem. naut. Aim., t, 367—487. U. S Govt. Printing Office, Washington, D. C., 1882.</ref>{{sfn |Роузвер Н. Т.|1985|с=55—56.|name=RO55 }}. У 1897 годзе амерыканскі астраном Эрнэст Уільям Браўн апублікаваў вельмі дакладныя табліцы руху Месяца, чым значна падарваў давер да гіпотэзы Хола{{sfn |Субботин М. Ф.|1968|с=63.}}. Адначасова (1896) Гуга Ганс фон Зеелігер даследаваў тры варыянты мадыфікацыі закона Ньютана, уключаючы закон Хола, і паказаў, што ўсе яны не стасуюцца з назіраннямі. У 1910 Ньюкам таксама прыйшоў да высновы, што гравітацыйнае поле апісваецца класічным законам Ньютана{{sfn |Роузвер Н. Т.|1985|с=8, 44, 82—83, 89—90. }}. === Мадэлі з залежнасцю ад скорасці === [[Файл:Walther Ritz.jpg|міні|Вальтэр Рыц]] Некаторыя фізікі прапаноўвалі ўвесці ў закон прыцягнення залежнасць сілы ад скорасці цел<ref name=RO55/>. Меркурый адрозніваецца ад іншых планет не толькі блізкасцю да Сонца, але і большай скорасцю, таму ўзніклі здагадкі, што менавіта скорасць адказная за дадатковае зрушэнне перыгелія. Аўтары гэтых ідэй спасылаліся таксама на законы электрадынамікі, дзе залежнасць сілы ад скорасці была агульнапрынятай{{sfn |Роузвер Н. Т.|1985|с=139—161.|name=RO139 }}. Першыя мадэлі падобнага роду, распрацаваныя ў другой палове XIX стагоддзя па аналогіі з электрадынамікай [[Вільгельм Эдуард Вебер|Вебера]] або [[Джэймс Клерк Максвел|Максвела]], давалі занадта маленькае значэнне зрушэння перыгелія (не больш за 6-7" у стагоддзе). Іх аўтары лічылі, што, магчыма, частка анамаліі мае прычынай залежнасць прыцягнення ад скорасці, а астатняя частка — уплыў нейкага невядомага рэчыва паблізу Сонца<ref name=RO139/>. Найбольшую цікавасць выклікала «[[балістычная тэорыя]]» [[Вальтэр Рыц|Вальтэра Рыца]] (1908). У гэтай мадэлі [[гравітацыйнае ўзаемадзеянне]] ажыццяўляюць гіпатэтычныя часціцы, якія, як спадзяваўся Рытц, фарміруюць таксама ўсе электрамагнітныя з'явы. Формулу для сілы аўтар выпісаў па аналогіі з электрадынамікай. Рытц памёр ва ўзросце 31 года (1909), не паспеўшы скончыць развіццё сваёй тэорыі, але яе ажыўленае абмеркаванне працягвалася яшчэ дзесяцігоддзе. У мадэлі Рытца зрушэнне перыгелія для Меркурыя, Венеры і Зямлі, а таксама перыгея Месяца было ўжо блізка да рэальных. Разам з тым мадэль Рытца была несумяшчальная з прынцыпам пастаянства [[скорасць святла|скорасці святла]] і прадказвала некалькі новых астрафізічнай эфектаў, якія не пацвердзіліся. У канчатковым выніку балістычная тэорыя не вытрымала канкурэнцыі з лагічна больш бездакорнай і пацверджанай вопытам агульнай тэорыяй адноснасці Эйнштэйна (АМАіК): напрыклад, адхіленне святла ў гравітацыйным полі, прадказанае тэорыяй Рытца, на чвэрць меншае за эйнштэйнаўскае. У 1920-я гады цікавасць да тэорыі Рытца згас{{sfn |Роузвер Н. Т.|1985|с=161—168. }} Яшчэ адным канкурэнтам АТА стала тэорыя Паўля Гербера (Paul Gerber), апублікаваная ў 1898<ref>{{артыкул|аўтар=Gerber, P.|загаловак=Die räumliche und zeitliche Ausbreitung der Gravitation |спасылка=https://de.wikisource.org/wiki/Die_r%C3%A4umliche_und_zeitliche_Ausbreitung_der_Gravitation |выданне=Zeitschrift für Mathematik und Physik |год=1898|volume=43|pages=93–104}}</ref>. Зыходзячы таксама з электрадынамічнай аналогіі, Гербер прапанаваў формулу для гравітацыйнага патэнцыялу{{sfn |Роузвер Н. Т.|1985|с=168—176.|name=RO168 }}: : <math>V=\frac {\mu} {r \left(1- \frac {1} {c} \frac {dr} {dt} \right)^2},</math> дзе: : <math> \mu=\frac {4\pi^2A^3} {\tau^2}</math> : <math>A</math> — [[вялікая паўвось]]; : <math>\tau</math> — [[перыяд абарачэння]]. Калі скорасць <math>\frac {dr} {dt}</math> малая ў параўнанні са скорасцю святла <math>c</math>, то формула Гербера пераходзіць у класічны выраз для гравітацыйнага патэнцыялу: : <math>V=\frac {\mu} {r}.</math> З новага закона Гербер вывеў тую ж формулу для зрушэння перыгелія Меркурыя, што і ў АТА (гл. ніжэй). Гэтая выснова і ўвесь змест тэорыі Гербера падвергліся крытыцы з боку многіх бачных фізікаў па некалькіх прычынах: адвольнасць шэрага дапушчэнняў, адсутнасць [[Лорэнц-інварыянтнасць|Лорэнц-інварыянтнасці]], памылковае значэнне для вугла адхілення светлавых прамянёў у полі прыцягнення (у паўтара раза вышэй эйнштэйнаўскага), дальнадзеянне і інш.<ref name=RO168/> Як заўважыў Н. Т. Роўзвер, «ні адна з гэтых тэорый не вытрымала праверкі на класічных эфектах, якія пацвярджаюць агульную тэорыю адноснасці, а вымярэнні эфекту адхіленні светлавых прамянёў сталі для іх каменем спатыкнення»{{sfn |Роузвер Н. Т.|1985|с=179. }}. === Рашэнне ў межах агульнай тэорыі адноснасці === [[Файл:Einstein1921 by F Schmutzer 2.jpg|міні|[[Альберт Эйнштэйн]], 1921]] Пасля стварэння ў 1905 годзе [[Спецыяльная тэорыя адноснасці|спецыяльнай тэорыі адноснасці]] (СТА) [[А. Эйнштэйн]] ўсвядоміў неабходнасць распрацоўкі рэлятывісцкага варыянта тэорыі прыцягнення, паколькі ўраўненні Ньютана былі несумяшчальныя з пераўтварэннямі Лорэнца, а скорасць распаўсюджвання ньютанаўскай гравітацыі была бесканечная. У адным з лістоў 1907 года Эйнштэйн паведамляў<ref>{{кніга |аўтар=Зелиг К. |загаловак=Альберт Эйнштейн |выданне=2-е изд. |месца=М. |выдавецтва=Атомиздат |год=1966 |старонкі=74 }}</ref>: {{пачатак цытаты}} Зараз я таксама займаюся даследаваннем закона прыцягнення з пазіцый тэорыі адноснасці; спадзяюся, гэта дазволіць мне праліць святло на яшчэ не растлумачанае вялікае векавое зрушэнне перыгелія арбіты Меркурыя. {{канец цытаты}} Першыя накіды рэлятывісцкай тэорыі прыцягнення апублікавалі ў пачатку 1910-х гадоў Макс Абрахам, Гунар Нордстрэм і сам Эйнштэйн. У Абрахама зрушэнне перыгелія Меркурыя было ўтрая менш рэальнага, у тэорыі Нордстрэма памылковым быў нават напрамак зрушэння, версія Эйнштэйна 1912 года давала значэнне на трэць меншае за назіранае{{sfn |Роузвер Н. Т.|1985|с=180—186. }}. У 1913 годзе Эйнштэйн зрабіў вырашальны крок — перайшоў ад скалярнага гравітацыйнага патэнцыялу да тэнзарнага прадстаўлення, гэты апарат дазволіў адэкватна апісаць неэўклідавую метрыку прасторы-часу. У 1915 годзе Эйнштэйн апублікаваў канчатковы варыянт сваёй новай тэорыі прыцягнення, якая атрымала назву «[[агульная тэорыя адноснасці]]» (АТА). У ёй, у адрозненне ад ньютанаўскай мадэлі, паблізу масіўных цел геаметрыя [[Прастора-час|прасторы-часу]] прыкметна адрозніваецца ад эўклідавай, што прыводзіць да адхіленняў ад класічнай траекторыі руху планет{{sfn |Роузвер Н. Т.|1985|с=180—186. }}. 18 лістапада 1915 года Эйнштэйн разлічыў (набліжана) гэта адхіленне<ref>Эйнштейн А. Собрание научных трудов. — М.: Наука, 1965. — Т. 1. — С. 439—447. — 700 с. — 32 000 экз.</ref> і атрымаў практычна дакладнае супадзенне з назіранымі 43" у стагоддзе. Пры гэтым не спатрэбілася ніякай падгонкі канстант і не рабілася ніякіх адвольных дапушчэнняў<ref>{{кніга |аўтар=Пайс А. |загаловак=Научная деятельность и жизнь Альберта Эйнштейна |спасылка=http://www.edu.delfa.net/Interest/biblio/pajs_einshtein.djvu |месца=М. |выдавецтва=Наука |год=1989 |старонак=568 |старонкі=245—248 |isbn=5-02-014028-7 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140413171908/http://www.edu.delfa.net/Interest/biblio/pajs_einshtein.djvu |archive-date=13 красавіка 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140413171908/http://www.edu.delfa.net/Interest/biblio/pajs_einshtein.djvu |archivedate=13 красавіка 2014 }}</ref>. Дакладнае рашэнне ўраўненняў Эйнштэйна, атрыманае [[Карл Шварцшыльд|Карлам Шварцшыльдам]] праз два месяцы (студзень 1916), паказала, што перыгеліі планет сапраўды павінны мець дадатковае зрушэнне ў параўнанні з ньютанаўскай тэорыяй. Калі ўвесці абазначэнні: * M — маса Сонца; * c — [[скорасць святла]]; * A — велічыня [[вялікая паўвось|вялікай паўвосі]] арбіты планеты; * e — [[эксцэнтрысітэт арбіты]]; * T — перыяд абароту, то дадатковае зрушэнне перыгелія планеты (у радыянах за абарот) у АТА даецца формулай<ref>Ландау, Л. Д., Лифшиц, Е. М. Теория поля. — Издание 5-е, исправленное и дополненное. — М.: Наука, 1967. — 460 с. — («Теоретическая физика», том II)., § 98 «Движение в центрально-симметричном гравитационном поле».</ref>: <center> {| border=1 cellpadding=10 style="border-collapse:collapse" |----- | bgcolor="#fff8ff" |<math>\delta\varphi \ \approx \ \frac{6 \, \pi \, G \, M}{c^2 \, A \, \left(1 - e^2 \right)} \ = \ \frac{24 \, \pi^3 \, A^2}{T^2 \, c^2 \, \left(1 - e^2 \right)} </math> |}</center> Для Меркурыя гэтая формула дае 42,98" за стагоддзе ў выдатнай адпаведнасці з назіраннямі. Да 1919 года, калі Артур Эдзінгтан выявіў гравітацыйнае адхіленне святла, тлумачэнне зрушэння перыгелія Меркурыя было адзіным эксперыментальным пацвярджэннем тэорыі Эйнштэйна. У 1916 годзе Гаральд Джэфрыс выказаў сумненне ў адэкватнасці АТА, паколькі яна не тлумачыла зрушэнне вузлоў арбіты Венеры, раней паказанае Ньюкамам. У 1919 годзе Джэфрыс зняў свае пярэчанні, паколькі, паводле новых дадзеных, ніякіх анамалій ў руху Венеры, якія не ўкладваліся бы ў тэорыю Эйнштэйна, выяўлена не было{{sfn |Роузвер Н. Т.|1985|с=113—117.|name=RO113 }}. Тым не менш крытыка АТА працягвалася некаторы час і пасля 1919 года. Некаторыя астраномы выказвалі меркаванне, што супадзенне тэарэтычнага і назіранага зрушэння перыгелія Мэркурыя можа быць выпадковым, ці аспрэчвалі дакладнасць<ref name=RO113/> назіранага значэння 43". Сучасныя дакладныя вымярэнні пацвердзілі ацэнкі зрушэння перыгелія планет і астэроідаў, прапанаваныя АТА<ref>{{cite web |url=http://www.mathpages.com/rr/s6-02/6-02.htm|title=Anomalous Precessions|author=Kevin Brown |date=2012 |work=Reflections on Relativity |lang=en |access-date=2014-04-14}}</ref>{{sfn |Субботин М. Ф.|1968|с=66.}}. {| class="wikitable" |- ! Зрушэнне перыгелія,<br> вуглавых секунд за стагоддзе !! Тэарэтычнаее<br>значэнне !! Назіранае<br>значэнне |- | Меркурый || 43,0 || 43,1 ± 0,5 |- | Венера || &nbsp;&nbsp;8,6 || &nbsp;&nbsp;8,4 ± 4,8 |- | Зямля || &nbsp;&nbsp;3,8 || &nbsp;&nbsp;5,0 ± 1,2 |- | Марс || &nbsp;&nbsp;1,35 || &nbsp;&nbsp;1,1 ± 0,3 |- | [[Ікар, астэроід]] || 10,1 || &nbsp;&nbsp;9,8 ± 0.8 |} Вялікая хібнасць дадзеных для Венеры і Зямлі выклікана тым, што іх арбіты амаль кругавыя. Формула АТА была праверана таксама для двайной зоркі-пульсара PSR B1913+16, у якой дзве зоркі, па масе параўнальныя з Сонцам, круцяцца на блізкай адлегласці, і таму рэлятывісцкае зрушэнне [[Апацэнтр і перыцэнтр|перыястра]] (аналага перыгелія) кожнай вельмі вялікае. Назіранні паказалі зрушэнне на 4,2 градуса ў год, у поўнай згодзе з АТА<ref>{{артыкул|аўтар=Taylor J. H., Fowler L. A., McCulloch&nbsp;P.&nbsp;M. |загаловак=Measurements of general relativistic effects in the binary pulsar PSR1913 + 16|спасылка=http://www.nature.com/nature/journal/v277/n5696/abs/277437a0.html|выданне=Nature|год=1979|нумар=277|старонкі=437}}</ref><ref>{{cite web |url=http://astrosun2.astro.cornell.edu/academics/courses//astro201/psr1913.htm|title=The Binary Pulsar PSR 1913+16|access-date=2014-04-15}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Альтэрнатыўныя тэорыі гравітацыі]] * [[Гісторыя астраноміі]] * [[Гісторыя фізікі]] * [[Меркурый]] == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=Богородский А. Ф. |загаловак=Всемирное тяготения |ref=Богородский А. Ф. |месца=Киев |выдавецтва=Наукова думка |год=1971 |старонак=351 }} * {{кніга |аўтар=Климишин И. А. |загаловак=Релятивистская астрономия |месца=М. |выдавецтва=Наука |год=1989 |выданне=2-е изд. |старонкі=35—41 |isbn=5-02-014074-0 |ref=Релятивистская астрономия }} * {{кніга |аўтар=Роузвер Н. Т. |загаловак=Перигелий Меркурия. От Леверье до Эйнштейна |арыгінал=Mercury's perihelion. From Le Verrier to Einstein |ref=Роузвер Н. Т. |месца=М. |выдавецтва=Мир |год=1985 |старонак=244 }} * {{кніга |аўтар=Спасский Б. И. |загаловак=История физики, в двух томах |спасылка=http://osnovanija.narod.ru/history.html |месца=М. |выдавецтва=Высшая школа |год=1977 |ref=Спасский Б. И. История физики }} * {{кніга|аўтар=Субботин М. Ф.|загаловак=Введение в теоретическую астрономию |месца=М. |выдавецтва=Наука|год=1968|старонкі=58—67|ref=Субботин М. Ф.}} == Спасылкі == * {{cite web|url=http://www.mathpages.com/rr/s6-02/6-02.htm |title=Anomalous Precessions |author=Kevin Brown |work=Reflections on Relativity |lang=en |access-date=2014-04-14}} * {{cite web|url=http://www.math.toronto.edu/~colliand/426_03/Papers03/C_Pollock.pdf |title=Mercury’s Perihelion |author=Chris Pollock|date=March 2003 |lang=en |access-date=2014-04-05 }} {{Планета Меркурый}} [[Катэгорыя:Агульная тэорыя адноснасці]] [[Катэгорыя:Меркурый]] [[Катэгорыя:Нябесная механіка]] [[Катэгорыя:Гісторыя фізікі]] [[Катэгорыя:Гісторыя астраноміі]] bb7q0okkvgr8e3xdv30515qolwethwg 0 202783 5150903 4733418 2026-06-05T10:48:37Z Emilia Noah 155537 5150903 wikitext text/x-wiki {{Зборная краіны па хакеі |Назва = Італія |Мянушкі = ''Squadra adzurra'' |Лагатып = |Федэрацыя = [[Італьянская федэрацыя лядовых відаў спорту]] |Трэнер = {{Сцяг|ЗША}} [[Том Покел]] |Капітан = [[Аляксандр Эгер]] |Больш усіх гульняў = [[Лючыа Тапаціг]] (243) |Бамбардзір = [[Лючыа Тапаціг]] (131) |Першая гульня = {{Сцяг Швецыі}} [[Зборная Швецыі па хакеі з шайбай|Швецыя]] 7:1 '''Італія''' {{Сцяг Італіі}}<br />([[Мілан]], [[Італія]]; [[14 сакавіка]] [[1924]]) |Перамога = {{Сцяг Італіі}} '''Італія''' 28:0 {{Сцяг Бельгіі}} [[Зборная Бельгіі па хакеі з шайбай|Бельгія]]<br />([[Дзюсельдорф]], [[Германія]]; [[1 сакавіка]] [[1955]]) |Паражэнне = {{Сцяг ЗША}} [[Зборная ЗША па хакеі з шайбай|ЗША]] 31:1 '''Італія''' {{Сцяг Італіі}}<br />([[Санкт-Морыц]], [[Швейцарыя]]; [[1 лютага]] [[1948]]) |pattern_la1 =_italy_blank |pattern_b1 =_vneckonwhite |pattern_ra1 =_italy_blank |leftarm1 = FFFFFF |body1 = 007FFF |rightarm1 = FFFFFF |shorts1 = 000080 |pattern_la2 =_italy_blank |pattern_b2 =_vnecknavy |pattern_ra2 =_italy_blank |leftarm2 = 007FFF |body2 = 007FFF |rightarm2 = 007FFF |shorts2 = 000080 |Гульняў ЧС = 55 |Першы ЧС = 1930 |Дасягненні ЧС = 4-е месца (1953) }} '''Збо́рная Іта́ліі па [[Хакей з шайбай|хаке́і]]''' — нацыянальная [[хакей]]ная каманда [[Італія|Італіі]]. У рэйтынгу ІІХФ за 2014 год знаходзіцца на 18 месцы<ref>{{Спасылка|url = http://www.iihf.com/home-of-hockey/championships/world-ranking/mens-world-ranking/2014-ranking-april/|загаловак = 2014 Men’s World Ranking|выданне = World Ranking Men’s World Ranking|выдавецтва = [[Міжнародная хакейная федэрацыя|International Ice hockey Federation]]|дата = 26 мая 2014|мова = en}}</ref>. Кіруючы орган — [[Італьянская федэрацыя лёдавых відаў спорту]]; галоўным трэнерам з'яўляецца амерыканскі спецыяліст [[Том Покел]]. == Гісторыя == [[Выява:Équipeitalie.JPG|thumb|200px|злева|Зборная Італіі ў [[2003]] годзе]] Зборная стала членам Міжнароднай федэрацыі хакею ў [[1924]] годзе. Упершыню італьянская каманда прыняла ўдзел на хатнім чэмпіянаце Еўропы ў 1924 годзе. На турніры зборная атрымала два паражэнні, гэта значыць ад [[Зборная Францыі па хакеі з шайбай|зборнай Францыі]] з лікам 12:0 і [[Зборная Бельгіі па хакеі з шайбай|зборнай Бельгіі]] — 4:0. Наступны раз каманда з'явілася на чэмпіянаце Еўропы ў швейцарскім [[Давос]]е, дзе ўпершыню атрымала пункты, згуляўшы ўнічыю ў гульні супраць [[Зборная Іспаніі па хакеі з шайбай|зборнай Іспаніі]] з лікам 2:2. Першую перамогу італьянцы атрымалі на чарговым чэмпіянаце Еўропы 1929 года, які праходзіў у [[Венгрыя|Венгрыі]]. Апенінская каманда здолела нанесці паражэнне гаспадарам спаборніцтва з лікам 2:1 у дадатковы час. Першы ўдзел у чэмпіянаце свету датуецца [[1930]] годам, але значных поспехаў каманда не дамагалася. Больш-менш стабільныя часы прыходзіліся на [[1990-я]] гады, калі зборная некалькі разоў фінішавала ў першай васьмёрцы. Традыцыйна ў нацыянальнай камандзе прадстаўлена шмат ігракоў з пераважна нямецкамоўнай правінцыі [[Трэнціна-Альта Адыджэ]] (Паўднёвы Ціроль), дзе папулярныя зімовыя віды спорту. {{Зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.fisg.it/Hockey/Default.asp Італьянская федэрацыя лёдавых відаў спорту] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111227122816/http://www.fisg.it/Hockey/Default.asp |date=27 снежня 2011 }} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Зборныя каманды па хакеі з шайбай}} [[Катэгорыя:Хакейныя зборныя|Італія]] [[Катэгорыя:Хакей у Італіі]] [[Катэгорыя:Зборныя Італіі|Хакей з шайбай]] s2sqwzojgruvcj1qovj3nxct49r5w8z 0 204933 5150635 4139303 2026-06-04T14:46:38Z Makenzis 56337 5150635 wikitext text/x-wiki {{Картка ФК | Назва = Слован Браціслава | Лагатып = | ПоўнаяНазва = {{lang-sk|Športový klub Slovan Bratislava futbal, a.s.}} | Мянушкі = | Горад = [[Браціслава]], [[Славакія]] | Заснаваны = 3 мая [[1919]] | Стадыён = [[Пасіенкі (стадыён)|Пасіенкі]], [[Браціслава]] | Умяшчальнасць = 13 591 | Прэзідэнт = | Трэнер = | Чэмпіянат = [[Суперліга Славакіі|Фартуна Ліга]] | Сезон = 2025/26 | Месца = 1 месца | Сайт = http://www.skslovan.com/ | pattern_la1 = _slovan2021h | pattern_b1 = _slovan2021h | pattern_ra1 = _slovan2021h | pattern_sh1 = _slovan2021h | pattern_so1 = _color_3_stripes_white | leftarm1 = 00BFFF | body1 = 00BFFF | rightarm1 = 00BFFF | shorts1 = 00BFFF | socks1 = 00BFFF | pattern_la2 = _slovan2021a | pattern_b2 = _slovan2021a | pattern_ra2 = _slovan2021a | pattern_sh2 = _slovan2021a | pattern_so2 = _slovan2021a | leftarm2 = 000066 | body2 = 000066 | rightarm2 = 000066 | shorts2 = 000066 | socks2 = 000066 | pattern_la3 = _slovan2122t | pattern_b3 = _slovan2122t | pattern_ra3 = _slovan2122t | pattern_sh3 = _slovan2122t | pattern_so3 = _slovan1920h | leftarm3 = FFFFFF | body3 = FFFFFF | rightarm3 = FFFFFF | shorts3 = FFFFFF | socks3 = FFFFFF }} '''«Слован»''' ({{lang-sk|Športový klub Slovan Bratislava futbal, a.s.}}) — [[Славакія|славацкі]] [[футбольны клуб]] з горада [[Браціслава]], які выступае ў [[Суперліга Славакіі|Фартуна Лізе]]. Заснаваны ў [[1919]] годзе, з’яўляецца адным з самых тытулаваных клубаў Славакіі і былой Чэхаславакіі. «Слован» — адзіны клуб былой Чэхаславакіі, які выйграваў еўрапейскі клубны турнір. Каманда атрымала перамогу ў [[Кубак уладальнікаў кубкаў УЕФА 1968/1969|Кубку ўладальнікаў кубкаў 1969]], перайграўшы пры гэтым у фінале [[ФК Барселона|«Барселону»]]. Хатнія матчы праводзіць на стадыёне [[Стадыён «Пасіенкі», Браціслава|«Пасіенкі»]], які змяшчае 13 591 гледачоў. == Дасягненні == === Нацыянальныя === * '''[[Чэмпіянат Славакіі па футболе|Чэмпіянат Славакіі]] ([[1993]] — цяперашні час):''' ** '''Пераможца (12):''' 1994, 1995, 1996, 1999, 2009, 2011, 2013, 2014, 2019, 2020, 2021, 2022 * '''[[Чэмпіянат Славакіі па футболе|Чэмпіянат Славакіі]] (1939—1944)''': ** '''Пераможца (4):''' 1940, 1941, 1942, 1944 * '''[[Кубак Славакіі па футболе|Кубак Славакіі]]:''' ** '''Уладальнік (10):''' 1994, 1997, 1999, 2010, 2011, 2013, 2017, 2018, 2020, 2021 * '''[[Суперкубак Славакіі па футболе|Суперкубак Славакіі]]:''' ** '''Уладальнік (5):''' 1994, 1995, 1996, 2009, 2014 * '''[[Чэмпіянат Чэхаславакіі па футболе|Чэмпіянат Чэхаславакіі]] (1945—1992):''' ** '''Пераможца (8):''' 1949, 1950, 1951, 1955, 1970, 1974, 1975, 1992 * '''[[Кубак Чэхаславакіі па футболе|Кубак Чэхаславакіі]] (1945—1992):''' ** '''Уладальнік (5):''' 1962, 1963, 1968, 1974, 1982 === Міжнародныя === * '''[[Кубак уладальнікаў кубкаў УЕФА]]: ''' ** '''Уладальнік (1):''' [[Кубак уладальнікаў кубкаў УЕФА 1968/1969|1968/69]] == Спасылкі == * [http://skslovan.com/ Афіцыйны сайт] {{ref-sk}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Футбольныя клубы Славакіі|Слован Браціслава]] [[Катэгорыя:Футбольныя клубы Чэхаславакіі|Слован Браціслава]] [[Катэгорыя:1919 год у Браціславе]] [[Катэгорыя:ФК Слован Браціслава| ]] 17x7fgft27h3bbh4ismhy6y6bbi1ako 0 206390 5150858 5028281 2026-06-05T08:56:01Z Aliaksei Lastouski 75892 5150858 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік | Імя = Уладзімір Галакціёнавіч Караленка | Арыгінал імя = {{lang-ru|Влади́мир Галактио́нович Короле́нко}},<br /> {{lang-uk|Володи́мир Галактіо́нович Короле́нко}} | Фота = Vladimir Korolenko bw.jpg | Шырыня = 200px | Подпіс = | Імя пры нараджэнні = | Псеўданімы = | Дата нараджэння = | Месца нараджэння = | Дата смерці = | Месца смерці = | Грамадзянства = | Падданства = | Род дзейнасці = | Гады актыўнасці = | Кірунак = | Жанр = | Дэбют = | Прэміі = | Узнагароды = | Сайт = }} '''Уладзімір Галакціёнавіч Караленка''' ({{ВД-Прэамбула}}) — расійскі [[пісьменнік]] украінска-польскага паходжання, [[журналіст]], [[публіцыст]], славуты сваёй {{нп3|Праваабаронцы|праваабарончай|ru|Правозащитники}} дзейнасцю. За свае погляды быў рэпрэсаваны расійскім урадам. Значная частка твораў Караленкі навеяна ўражаннямі дзяцінства, якое ён правёў ва [[Украіна|Украіне]], і ссылкай у [[Сібір]], дзе ён адбываў пакаранне. Быў абраны акадэмікам [[Пецярбургская акадэмія навук|Імператарскай акадэміі]] па разраду прыгожага пісьменства ([[1900]]—[[1902]]); адмовіўся ад звання, падтрымаўшы выгнанага з акадэміі [[Максім Горкі|Горкага]]. == Раннія гады == Караленка нарадзіўся ў [[Жытомір]]ы ў [[Казацтва|казацкім]] родзе. Бацька ягоны, Галакціён Апанасавіч Караленка (1810—1868), меў у 1858 годзе чын [[Калежскі асэсар|асэсара]], займаў пасаду павятовага суддзі<ref>Список гражданских чинов 8 класса. — {{СПб.}}, 1858. — С. 1641.</ref>. Строгі, а разам з тым непадкупны і справядлівы, ён моцна паўплываў на развіццё святагляду сына. Пазней вобраз бацькі Караленка ўвасобіў у славутым апавяданні «''[[В дурном обществе]]''». Маці ягоная была [[палякі|полькаю]] і [[польская мова]] была вядома яму ў дзяцінстве<ref>''Короленко В. Г.'' [http://az.lib.ru/k/korolenko_w_g/text_1921_istoriya1.shtml История моего современника].</ref>. Караленка пачаў вучобу ў Жытомірскай гімназіі. Пасля таго як бацька перайшоў працаваць у [[Роўна]], працягнуў асвету ў Ровенскім рэальным вучылішчы, закончыўшы яго ўжо пасля смерці бацькі. У [[1871]] годзе паступіў у [[Пецярбургскі тэхналагічны інстытут]], але з-за недахопу грошай перайшоў у [[1874]] годзе на стыпендыю ў {{нп3|Пятроўская земляробчая акадэмія|Пятроўскую земляробчую акадэмію|ru|Петровская сельскохозяйственная академия}} ([[Масква]]). == Рэвалюцыйная дзейнасць і высылка == [[Файл:KorolenkoInSlovo.jpg|thumb|left|250px|''[[Дэбют]] Караленкі ў часопісе «Слово», 1879, № 7'']] У юнацтве Караленка далучыўся да рэвалюцыйнага [[народнікі|народніцкага руху]]. У [[1876]] годзе за ўдзел у народніцкіх студэнцкіх гуртках ён быў выгнаны з акадэміі й высланы ў [[Кранштат]] пад паліцэйскі нагляд. У Кранштаце Караленка быў [[рэпетытар]]ам, [[карэктар]]ам у друкарні, спрабаваў уладкавацца рабочым. Як скончыўся тэрмін высылкі — Караленка вярнуўся ў Пецярбург і ў [[1877]] паступіў у [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны горны ўніверсітэт|Горны інстытут]]. У гэты час пачынаецца і літаратурная дзейнасць Караленкі. У ліпені [[1879]] у часопісе «[[Слово, часопіс|Слово]]» было надрукована першае ягонае [[апавяданне]]: «Эпизоды из жизни „искателя“». Караленка збіраўся публікаваць яго ў часопісе «[[Отечественные записки]]», аднак [[Міхаіл Салтыкоў-Шчадрын]] — рэдактар — вярнуў твор са словамі: «''Оно бы и ничего… да зелено… зелено очень…''» Але Караленку ўсё яшчэ падазравалі ў рэвалюцыйнай дзейнасці, вясною [[1879]] года ён быў выключаны з інстытута і накіраваны ў высылку. [[3 чэрвеня]] 1879 года пісьменнік разам з братам Іларыёнам пад кантролем жандараў прыбыў у [[Глазаў]] [[Вяцкая губерня|Вяцкай губерні]]. Ён застаўся там да кастрычніка, покуль — пасля скарг на дзеянні адміністрацыі — не было вырашана ўзмацніць яму пакаранне. [[25 кастрычніка]] Караленка высланы ў {{нп3|Бісерава, Кіраўская вобласць|Бісераўскую воласць|ru|Бисерово (Кировская область)}}, дзе пратрываў да снежня [[1880]] года. За наведванне без дазволу вёскі {{нп3|Афанассева||ru|Афанасьево (Кировская область)}} пераведзены ў вяцкі астрог, а пасля — у [[Вышні Валачок|Вышневалоцкую]] перасыльную турму. З [[Вышні Валачок|Вышнега Валочка]] накіраваны ў Сібір, але вернуты ў час дарогі. 9 жніўня [[1880]] года разам з чарговай партыяй высланых Караленка прыбыў у [[Томск]]. {{пачатак цытаты}}«В Томске нас поместили в пересыльную тюрьму, большой каменный одноэтажный корпус. Но на следующий день в тюрьму явился губернаторский чиновник с сообщением, что верховная комиссия Лорис-Меликова, рассмотрев наши дела, постановила освободить несколько человек, а шестерым объявить, что они возвращаются в пределы Европейской России под надзор полиции. В их числе оказался и я…»{{канец цытаты|крыніца=}} З верасня [[1880]] году па жнівень [[1881]] жыў у [[Перм]]і, як палітычны высланы; служыў табельшчыкам і загадчыкам чыгуначнай канцылярыі. Даваў прыватныя ўрокі. У сакавіку [[1881]] года Караленка адмовіўся прысягнуць новаму цару [[Аляксандр III|Аляксандру ІІІ]] і [[11 жніўня]] 1881 года быў высланы з Пермі ў [[Сібір]]<ref>{{cite web|url=https://sites.google.com/site/litputesestviaperm/katalog/korolenko-vladimir-galaktionovic|title=Короленко Владимир Галактионович|publisher=Литературные путешествия по Перми|accessdate=2013-10-19|lang=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201103093322/https://sites.google.com/site/litputesestviaperm/katalog/korolenko-vladimir-galaktionovic|archivedate=3 лістапада 2020|url-status=dead}}</ref>. Тэрмін сібірскай высылкі адбываў у [[Якуція|Якуціі]] у сяле [[Амга (сяло)|Амга]]. Цяжкія акалічнасці жыцця не зламілі ягонай волі. Шэсць гадоў высылкі сталі часам гартавання пісьменніка, далі багатую глебу ягонай далейшай творчасці. У ссылцы Караленка пазнаёміўся з рэвалюцыянеркай [[Эвеліна Людвігаўна Уланоўская|Эвелінай Уланоўскай]], які ўвасобіў яе ў вобразе ссыльнай дзяўчыны-рэвалюцыянеркі ў апавяданнях "Дзіўная" і "Дзеўку прывезлі".<ref>''Марціновіч Алесь.'' Таварыш Караленкі па няволі // [https://zviazda.by/sites/default/files/3-2025.pdf Літаратура і мастацтва.№3 (5313). 24 студзеня 2025.]</ref> == Літаратурны шлях == [[Выява:Korolenko by Dmitriev restoration.jpg|thumb|В. Г. Караленка. Ніжні Наўгарад, 1890-я гады.]] У [[1885]] годзе Караленка атрымаў дазвол на жыццё ў [[Ніжні Ноўгарад|Ніжнім Ноўгарадзе]]. Наступныя дзесяць гадоў (1885—1895) — час актыўнай працы Караленкі-пісьменніка, час, які зрабіў яго вядомым культурнаму грамадству Расійскай імперыі. У [[1886]] годзе выйшла першая яго кніга «''Очерки и рассказы''», складзеная з сібірскіх апавяданняў. У той жа час Караленка публікуе «Павловские очерки» — вынік падарожжаў у вёску [[Паўлава]] Гарбатаўскага павета [[Ніжагародская губерня|Ніжагародскай губерні]]. Твор гэты паказвае цяжкае жыццё майстроў-металістаў, прыгнечаных галечай. Трыумфам Караленкі стаў выхад твораў «''Макараў сон''» (1885), «''[[В дурном обществе]]''» (1885) и «''[[Слепой музыкант]]''» (1886). Пісьменнік з глыбокім разуменнем чалавечай псіхалогіі падыходзіць да вырашэння праблемы адносін чалавека і грамады. Паводле погляду Караленкі, гармонію ў жыцці можна пачуць, толькі стаўшы на шлях служэння народу. У 1890-я гады Караленка падарожнічае па Расійскай імперыі, наведвае [[Каўказ]], [[Крым]]. У [[1893]] годзе ён прысутнічае на [[Сусветная выстаўка (1893)|Сусветнай выстаўцы]] ў [[Чыкага]] (ЗША). Пасля вандроўкі стварае алегарычна-філасофскі твор «''Без языка''» (1895). Тым часам пашыраецца славутасць Караленкі за мяжой, з’яўляюцца пераклады на чужаземныя мовы. У 1895—1900 Караленка жыве ў Пецярбургу, рэдактуе часопіс «{{нп3|Русское богатство||ru|}}». Публікуе навелы «''Марусина заимка''» (1899), «''Мгновение''» (1900). З [[1900]] года пісьменнік жыве ў [[Палтава|Палтаве]]. З [[1905]] да 1919 года праводзіў кожнае лета разам з сям’ёю на хутары Хаткі<ref>[http://www.golos.com.ua/Article.aspx?id=232206 «Голос Украины»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131101025120/http://www.golos.com.ua/Article.aspx?id=232206 |date=1 лістапада 2013 }}</ref>. У астатні час (1906—1921) пісьменнік працаваў над вялікім аўтабіяграфічным творам «''[[История моего современника]]''», якім хацеў сістэматызаваць свае філасофскія погляды, абагульніць уражанні жыцця. Разважаючы над чацвёртым томам, Караленка памёр ад запалення лёгкіх. Пахаваны ў Палтаве на Старых могілках. Пасля закрыцця гэтага некропаля 29 жніўня 1936 года труна Уладзіміра Караленкі была перанесена на зямлю Палтаўскага гарадскога саду (цяпер — Парк «Победа»). == Грамадская дзейнасць == [[Выява:Vladimir Korolenko.jpg|thumb|230px|left|Уладзімір Караленка. Партрэт працы [[Ілля Рэпін|І. Рэпіна]].]] Караленка звяртаў увагу на актуальныя і вострыя праблемы свайго часу, {{нп3|Голад у Расіі, 1891—1892|голад 1891-92 гадоў|ru|Голод в России (1891—1892)}} (цыкл нарысаў «''В голодный год''»), «{{нп3|Мултанская справа|Мултанскую справу|ru|Мултанское дело}}», выступаў супраць рэакцыйнай палітыкі царскага ўрада ў час і пасля [[Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расіі|рэвалюцыі 1905 года]] («''Сорочинская трагедия''», 1906; «''Бытовое явление''», 1910). Бараніў правы {{нп3|Яўрэі Расіі|жыдоў Расіі|ru|История евреев в России}} <ref>{{кніга|аўтар=Вальдман Б.|частка=Глава 4. Проза русских писателей и их отношение к еврейскому вопросу|загаловак=Русско-еврейская журналистика (1860-1914): литература и литературная критика|месца=Рига|выдавецтва=Центр изучения иудаики Латвийского университета|год=2008|старонкі=224|старонак=360|isbn=978-9984-39-456-5}}</ref>. У 1911—1913 гадах спрачаўся з шавіністамі ў напрамку «[[справа Бейліса|справы Бейліса]]», надрукаваў больш за дзесяць артыкулаў, выкрываючы фальсіфікацыі [[чарнасоценцы|чарнасоценцаў]]. У [[1900]] годзе Караленка супольна з [[Леў Мікалаевіч Талстой|Львом Талстым]], [[Антон Паўлавіч Чэхаў|Антонам Чэхавым]], [[Уладзімір Сяргеевіч Салаўёў|Уладзімірам Салаўёвым]], [[Пётр Бабарыкін|Пятром Бабарыкіным]] ды [[Максім Горкі|Максімам Горкім]] быў абраны пачэсным акадэмікам [[Пецярбургская акадэмія навук|Пецярбургскай акадэміі навук]] у раздзеле прыгожага маўлення, але ў [[1902]] годзе адмовіўся звання, падтрымліваючы выгнанага з акадэміі [[Максім Горкі|Горкага]]. == Погляды на рэвалюцыю, сусветную і грамадзянскую войны == [[Файл:Family of Korolenko.jpg|thumb|У. Караленка сярод сям’і. Злева направа: Еўдакія Сямёнаўна — жонка, Уладзімір Галакціёнавіч, дочкі — Наталля і Зоф’я.]] У 1917 годзе некаторыя мысліцелі ([[Анатоль Лунчарскі]]) лічылі, што кіраўніком новай [[Расійская рэспубліка|Расійскай рэспублікі]] мог бы стаць Караленка <ref>{{кніга|аўтар= Негретов П. И.|частка= |загаловак = В. Г. Короленко: Летопись жизни и творчества. 1917—1921|арыгінал= |спасылка= |адказны= |выданне= |месца= |выдавецтва= Книга|год= 1990|том= |старонкі= |старонак= 288|серыя= |isbn = 5-212-00315-6|тыраж= }}</ref>. Пасля [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|Кастрычніцкай рэвалюцыі]] Караленка адкрыта асудзіў некаторыя метады бальшавікоў у будаванні сацыялізму. Пазіцыя Караленкі — [[гуманіст]]а, што імкнуўся к абароне асобы, адлюстрована ў «''Письмах к Луначарскому''» (1920) ды «''Письмах из Полтавы''» (1921). Погляды Караленкі на [[Першая сусветная вайна|Першую сусветную вайну]] былі складанымі<ref>Там жа</ref>. Таму [[Ленін]] адмоўна выказаўся наконт яго ў перапісцы з [[Максім Горкі|Горкім]]. == Сям’я == * У студзені [[1886]] года ў Ніжнім Ноўгарадзе Караленка ажаніўся з [[Еўдакія Сямёнаўна Іваноўская|Еўдакіяй Іваноўскай]], якую даўно ведаў і з якой прайшоў усё жыццё. * Дзве дачкі: Наталля і Соф’я. (Яшчэ два дзіцяці загінулі пасля нараджэння.) * Жончыны сёстры Праскоўя Сямёнаўна, Аляксандра Сямёнаўна і жончын брат Васіль Іваноўскі былі рэвалюцыянерамі-народнікамі. == Памяць == Імя Караленкі мае вялікая колькасць бібліятэк, навучальных устаноў у Расіі ды Украіне; у тым ліку {{нп3|Дзяржаўная бібліятэка імя Караленкі ў Харкаве||ru|Харьковская государственная научная библиотека им. Короленко}} ды {{нп3|Глазоўскі дзяржаўны педагагічны інстытут||ru|Глазовский государственный педагогический институт имени В. Г. Короленко}}. Больш чым 25 вуліц у розных гарадах, а таксама ў [[Мінск]]у, названыя іменем Караленкі. === Музеі === [[Выява:Summer house of V G Korolenko.jpg|thumb|300px|Від на хату.<br /> [[Джанхот]] ([[Краснадарскі край]]).]] * Дом-музей «Дача Короленко» на хутары [[Джанхот]], у 20 км на паўночны захад з [[Геленджык]]а. Аснова была збудована ў [[1902]] годзе паводле рысункаў пісьменніка, гаспадарчыя прыбудовы дадаваліся з цягам часу. На гэтай сядзібе пісьменнік жыў у [[1904]], [[1908]], [[1912]] і [[1915]] гадах. * У [[Ніжні Ноўгарад|Ніжнім Ноўгарадзе]] на базе школы № 14 працуе музей, прысвечаны жыццю Караленкі тут. * Музей у горадзе [[Роўна]] на месцы Ровенскай мужской гімназіі. * На радзіме Караленкі, у [[Жытомір]]ы, у [[1973]] годзе быў адкрыты дом-музей. * У [[Палтава|Палтаве]] існуе [http://poltavahistory.org.ua/hisp_r_26.htm Музей-сядзіба У. Караленкі] — дом, дзе ён жыў апошнія 18 гадоў. * Ландшафтны заказнік агульнадзяржаўнага ўзроўню «Дача Короленко». Палтаўская вобласць, Шышацкі раён, вёска Малы перавоз (былы хутар Хаткі). === Кіно === Творы Караленкі былі [[экранізацыя|экранізаваны]] некалькі разоў: * [[Доўгі шлях]] (СССР, 1956, рэжысёр [[Леанід Гайдай]]). * [[Палеская легенда]] (СССР, 1957, рэжысёры: [[Пётр Васілеўскі]], [[Мікалай Фігуроўскі]]). * [[Сляпы музыкант (фільм)|Сляпы музыкант]] (СССР, 1960, рэжысёр Таццяна Лукашэвіч). * [[Сярод шэрых камянёў (фільм)|Сярод шэрых камянёў]] (СССР, 1983, рэжысёр [[Кіра Муратава]]). === Іншае === * У [[1922]] годзе ў [[Менск]]у адбыліся мерапрыемствы, прысвечаныя Караленку і ўзвязаныя з дапамогай пацярпелым ад голаду<ref name=a2>{{Кніга|аўтар = Янка Купала|частка = Поўны збор твораў у 9 тамах|загаловак = |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Мастацкая літаратура|год = 2003|том = 9, кніга 1|старонкі = 512|старонак = 686|серыя = |isbn = 985-02-0552-0|тыраж = 5800}}</ref>. * У [[1961]] Дзяржаўны рускі драматычны тэатр у [[Іжэўск]]у набыў імя У. Караленкі, абаронцы [[Удмурты|удмуртаўскіх]] сялян у [[Мултанская справа|Мултансай справе]]. Паводле падзей справы створаны спектакль «Русский друг». * У [[1973]] пастаўлены помнік у Жытоміры (разбяр В. Винайкін, архітэктар Н. Іванчук). * У [[1977]] годзе [[астэроід]] 3835 быў названы «Короленко». * У [[1978]] годзе да 125-годдзя пісьменніка пастаўлены помнік у вёсцы Хаткі Палтаўскай вобласці. * У [[1990]] годзе [[Саюз пісьменнікаў Украіны]] заснаваў літаратурную прэмію імя Караленкі для найлепшага [[руская мова|рускамоўнага]] твора. == Бібліяграфія == * Собрание сочинений в 6-ти переплетах. — {{СПб.}}, 1907—1912. * Полное собрание сочинений в 9-ти томах. — {{СПб.}}: Изд. т-ва А. Ф. Маркс, 1914. * Собрание сочинений в 10-ти томах. — {{М.}}, 1953—1956. * Собрание сочинений в 5-ти томах. — {{М.}}, 1960—1961. * Собрание сочинений в 6-ти томах. — {{М.}}, 1971. * Собрание сочинений в 5-ти томах. — {{М.}}, 1989—1991. * История моего современника в 4-х томах. — {{Л.}}, 1976. * ''Владимир Короленко''. Дневник. Письма. 1917—1921. — {{М.}}, Советский писатель, 2001. — ISBN 5-265-03471-4. * Была бы жива Россия. Неизвестная публицистика 1917—1921 гг. — {{М.}}, 2002. {{зноскі}} == Літаратура == * ''Бялый Г. А.'' В. Г. Короленко. — {{М.}}, 1949. * В. Г. Короленко в воспоминаниях современников. — {{М.}}, 1962. * Глазов в жизни и творчестве В. Г. Короленко / Глазов. гос. пед. ин-т; сост. и науч. ред. А. Г. Татаринцев. — Ижевск, 1988. * Жизнь и литературное творчество В. Г. Короленко. Сборник статей и речей к 65-летнему юбилею. Петроград. «Культура и свобода». Просветительное общество в память 27-го февраля 1917 года. — 1919. * ''Короленко С. В.'' Книга об отце. — {{М.}}, 1968. * ''Миронов Г.'' Короленко. — {{М.}}, 1962. * ''Шаховская Н. Д.'' В. Г. Короленко: Опыт биографической характеристики. — {{М.}}: книгоиздательство К. Ф. Некрасова, 1912. * ''Шаховская Н. Д.'' Молодые годы Короленко. М., 1931. * ''Короленко В. Г.'' «… Что написано — неопровержимо» — «… Що написано — неспростовне» / Володимир Короленко. — {{К.}}: ДП "Видавничий дім «Персонал», 2010. 468 с. (Бібліотека українознавства; вип. 18). — Рос., укр. * В. Г. Короленко в Удмуртии / Буня Михаил Иванович. — Ижевск: Удмуртия, 1995. * ''Закирова Н. Н.'' В. Г. Короленко и русская литература: семинарий. — Глазов, 2010. — 183 с. * ''Гущина-Закирова Н. Н., Труханенко А. В.'' Этюды о жизни и творчестве В. Г. Короленко. — Львов. 2009. — 268 с. * ''Михайлова М. В.'' Поэтика рассказа В. Г. Короленко «Не страшное» [http://www.portal-slovo.ru/philology/39027.php] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140802224247/http://www.portal-slovo.ru/philology/39027.php |date=2 жніўня 2014 }} * ''Балагуров Я. А.'' В. Г. Короленко в Карелии // «Север». — 1969. — № 7. — С. 102—104. {| class="toccolours" style="float: right; margin-left: 1em; margin-right: 1em; font-size: 85%; background:#c6dbf7; color:black; width:23em; max-width: 25%;" cellspacing="5" | style="text-align: left;" | ''Згас агонь жывога слова!''<br /> ''Ноч стаілася сурова —''<br /> ''Змоўкла чулая струна,'' ''Што будзіла і ўздымала,''<br /> ''Да змагання выклікала, —''<br /> ''Перарвалася яна!'' ''Непадкупны, светлы, чысты,''<br /> ''Ты прайшоў свой шлях цярністы,''<br /> ''Не схіліўшы галавы,'' ''І удумным, смелым словам''<br /> ''Ты нёс смерць ліхім намовам,''<br /> ''Брэд развейваў векавы.'' ''Як прарок, ты нёс народу''<br /> ''Людскасць, праўду, вольнасць, згоду''<br /> ''І к дабру яго ты зваў.'' ''З гэтай праўдаю глыбока''<br /> ''Празарлівым сваім вокам''<br /> ''Ў сэрцы нашы зазіраў…'' ''Згас агонь жывога слова,''<br /> ''Змоўкла чулая струна!''<br /> ''Ноч маўкліва і сурова,''<br /> ''Цяжка стала цішына!''<br /> |- | style="text-align: left;" |[[Якуб Колас]], '''«Памяці Караленкі»''' |} == Спасылкі == * [http://knihi.com/Uladzimir_Karalenka/ Уладзімір Караленка на Беларускай палічцы] * [http://www.hrono.ru/biograf/bio_k/korolenko.php Биография на сайте «Хронос»] * [http://www.rulex.ru/01110835.htm/ РУССКИЙ БИОГРАФИЧЕСКИЙ СЛОВАРЬ. Короленко Владимир Галактионович] * [http://interesniy.zhitomir.ua/zhitomirskoe-detstvo-vladimira-korolenko/ Житомирское детство Владимира Короленко] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080117090350/http://interesniy.zhitomir.ua/zhitomirskoe-detstvo-vladimira-korolenko/ |date=17 студзеня 2008 }} * {{lib.ru|http://lib.ru/RUSSLIT/KOROLENKO/}} * ''[[Карней Чукоўскі]]'' [http://www.chukfamily.ru/Kornei/Critica/Korolenko2.htm Владимир Короленко] на сайте [http://www.chukfamily.ru «Отдав искусству жизнь без сдачи»] * ''[[Карней Чукоўскі]]'' [http://www.chukfamily.ru/Kornei/Critica/Korolenko.htm О Владимире Короленко] на сайте [http://www.chukfamily.ru «Отдав искусству жизнь без сдачи»] * [http://berkovich-zametki.com/Nomer37/Pasika1.htm ''Э.Пасика'' ПОХВАЛЬНОЕ СЛОВО ВЕЛИКОМУ ДРУГУ ОБЕЗДОЛЕННЫХ] * [http://poltavahistory.inf.ua/hisp_r_26.html Музей-усадьба В. Г. Короленко в Полтаве (неофициальная страница)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150518094043/http://poltavahistory.inf.ua/hisp_r_26.html |date=18 мая 2015 }}; * [http://www.korolenko-museum.boom.ru.htm Музей-усадьба В. Г. Короленко в Полтаве (официальная страница)]{{Недаступная спасылка}} * [http://vmkor.ru Виртуальный музей В. Г. Короленко] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201205224825/http://vmkor.ru/ |date=5 снежня 2020 }} * [http://www.bibkor.ru Центральная библиотека им В. Г. Короленко в Москве] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170531081727/http://bibkor.ru/ |date=31 мая 2017 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Караленка Уладзімір Галакціёнавіч}} [[Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі XIX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Мемуарысты Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Ганаровыя члены Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук]] [[Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Расіі]] [[Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Украіны]] [[Катэгорыя:Сацыялісты]] [[Катэгорыя:Народнікі]] [[Катэгорыя:Праваабаронцы]] [[Катэгорыя:Змаганне з антысемітызмам]] [[Катэгорыя:Сасланыя ў Якуцію]] [[Катэгорыя:Уладзімір Галакціёнавіч Караленка]] fugd4x4gcwlknv2yeibcv7c5bg119cw 0 213860 5150805 4841931 2026-06-05T06:06:10Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5150805 wikitext text/x-wiki {{Землетрасенне |назва = Землетрасенне ў Кентэрберы 2010 года |выява = |выява2 = {{На карце+ | Новая Зеландыя |alt = physical | label = | lat = -43.332 | lon = 172.438 | mark = Bullseye1.svg | marksize = 50 | position = top | width = 300 | float = center | caption = |places = {{На карце~|Новая Зеландыя|lat=-43.53|long=172.62|label=Крайстчэрч|label_size=100|mark=Green pog.svg}} {{На карце~|Новая Зеландыя|lat=-41.29|long=174.78|label=Уэлінгтан|label_size=100|mark=Green pog.svg}} {{На карце~|Новая Зеландыя|lat=-43.332|long=172.438|mark=Bullseye1.svg|marksize=50}} }} |дата = {{Start date|2010|09|04|df=yes}} 04:35 NZST <br />(16:35 UTC 3 верасня) |магнітуда = 7,1 [[Магнітуда землетрасення|M_w]]<ref name="GeoNet_article" group="o">{{cite web|url=http://info.geonet.org.nz/display/quake/M+7.1%2C+Darfield+%28Canterbury%29%2C+4+September+2010|title=M 7.1, Darfield (Canterbury), 4 September 2010|publisher=GeoNET: [[Камісія па землетрасеннях]] і [[GNS Science]]|lang=en|accessdate=2014-07-03}}</ref><ref name="USGS" group="o">{{cite web|url= http://comcat.cr.usgs.gov/earthquakes/eventpage/pde20100903163547770_12|title= M7.0 - South Island of New Zealand (BETA)|publisher= [[Геалагічная служба ЗША]]|date= 2010-09-03|accessdate= 2014-07-04|lang= en|archiveurl= https://web.archive.org/web/20140714165729/http://comcat.cr.usgs.gov/earthquakes/eventpage/pde20100903163547770_12|archivedate= 14 ліпеня 2014|url-status= dead}}</ref> |глыбіня = 11 км<ref name="GeoNet_article" group="o"/><ref name="USGS" group="o"/>. |размяшчэнне эпіцэнтра ={{coord|43.53|S|172.17|E|display=inline}}, каля [[Дарфілд, Новая Зеландыя|Дарфілда]], [[Кентэрберы, Новая Зеландыя|Кентэрберы]] |закранутыя краіны = {{flagcountry|New Zealand}} Новая Зеландыя, [[Кентэрберы, Новая Зеландыя|Кентэрберы]] |цунамі = |пацярпелыя = 2 цяжка параненых, каля 100 пацярпелых<ref name="stuff">{{cite news |title=Weather the next threat after earthquake |url=http://www.stuff.co.nz/national/4094986/Massive-7-4-quake-hits-South-Island |date=2010-09-03 |publisher=Stuff.co.nz |accessdate=2014-08-17 |lang=en}}</ref> <ref name="BBC">{{cite news |url=http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-pacific-11183685 |title=Strong earthquake rocks New Zealand's South Island |publisher=BBC News |date=2010-09-03 |accessdate=2011-02-23 |lang=en}}</ref> |афтэршокі = 14 000+ (станам на пачатак ліпеня 2014)<ref name="live">{{cite web|url=http://www.canterburyquakelive.co.nz/Browse/?Index=14194|title=Canterbury Quake Live|publisher=Chris Crowe|lang=en|accessdate=2014-07-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304230540/http://canterburyquakelive.co.nz/browse?index=14194|archivedate=4 сакавіка 2016|url-status=dead}}</ref> }} '''Землетрасенне ў Кентэрберы 4 верасня 2010 года''', таксама вядомае як '''«землетрасенне ў Крайстчэрчы»''', '''«землетрасенне ў Дарфілдзе»''' — моцнае [[землетрасенне]] [[Магнітуда землетрасення|магнітудай]] 7,1<ref name="GeoNet_article" group="o"/><!--Магнітуда ў балах не ацэньваецца--> у рэгіёне [[Кентэрберы, Новая Зеландыя|Кентэрберы]], на [[востраў Паўднёвы, Новая Зеландыя|Паўднёвым востраве]] [[Новая Зеландыя|Новай Зеландыі]], якое адбылося [[4 верасня]] ў 4 гадзіны 35 хвілін па мясцовым часе ([[UTC+12]]). Інтэнсіўнасць землетрасення ацэньвалася ў X балаў па [[Шкала Меркалі|шкале Меркалі]]<ref name="live">{{cite web|url=http://www.canterburyquakelive.co.nz/Browse/?Index=14194|title=Canterbury Quake Live|publisher=Chris Crowe|lang=en|accessdate=2014-07-04}}</ref><ref name="GeoNet_article" group="o"/>. [[Эпіцэнтр землетрасення|Эпіцэнтр]] знаходзіўся ў 40 км<ref name="GeoNet_article" group="o"/> на захад ад [[Крайстчэрч]]а, каля гарадка [[Дарфілд, Новая Зеландыя|Дарфілд]]. [[Гіпацэнтр]] знаходзіўся на глыбіні 11 км<ref name="GeoNet_article" group="o"/><ref name="USGS" group="o"/>. Абйшлося без [[цунамі]], бо эпіцэнтр знаходзіўся на сушы, удалечыні ад узбярэжжа<ref name="GeoNet_article" group="o"/>. Разбуральныя [[Афтэршок|паўторныя падземныя штуршкі]] працягваліся і ў 2011 годзе. [[Землетрасенне ў Крайстчэрчы, люты 2011|Наймацнейшы з іх]], магнітудай 6,3, здарыўся 22 лютага 2011 года, і адчуваўся ад [[Інверкаргіл]]а да [[Уэлінгтан]]а<ref name="geofeb_article" group="o">{{cite web|url=http://www.geonet.org.nz/quakes/region/newzealand/3468575|title=New Zealand Earthquake Report - Magnitude 6.3, Tuesday, February 22 2011 at 12:51:42 pm (NZDT) |author= |date=2012-07-26|work=GeoNet|publisher=Камісія па землетрасеннях і GNS Science|accessdate=2014-0-04|lang=en}}</ref>. Тады загінулі 185 чалавек<ref name="6.3 quake">{{cite news |url= http://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=10707996|title=Huge quake strikes Canterbury|work=The New Zealand Herald|date=2011-02-23|lang=en}}</ref><ref name="febtoll1">{{cite web|url=http://www.stuff.co.nz/national/6394084/February-earthquake-toll-hits-185|title=February earthquake toll hits 185|date=2010-02-09|publisher=[[The Press]]|lang=en|accessdate=2014-07-01}}</ref><ref name="febtoll2" group="o">{{cite web|url=http://www.police.govt.nz/major-events/previous-major-events/christchurch-earthquake/list-deceased|title=List of deceased|date=2010-02-09|publisher=Паліцыя Новай Зеландыі|lang=en|accessdate=2014-07-01}}</ref><ref name="6.3 quake"/><ref>{{cite news|url=http://lenta.ru/news/2011/02/27/toll/|title=У Новай Зеландыі ўдакладнілі колькасць загінулых пры землетрасенні|publisher=[[lenta.ru]]|date=2011-02-27|accessdate=2011-02-27}}</ref><ref>{{cite news|url=http://tvnz.co.nz/national-news/live-updates-christchurch-earthquake-one-week-4042559|title=Christchurch earthquake one week on: As it happened|date=2011-03-01|publisher=tvnz.co.nz|lang=en|accessdate=2011-03-01|archive-date=3 сакавіка 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110303070501/http://tvnz.co.nz/national-news/live-updates-christchurch-earthquake-one-week-4042559|url-status=dead}}</ref><ref name="lenta.ru">{{cite news|url=http://lenta.ru/news/2011/03/02/dust/|title=Разбураны землетрасеннем новазеландскі горад накрыла воблака пылу|date=2011-03-02|publisher=[[lenta.ru]]|accessdate=2011-03-02}}</ref>. У выніку землетрасення 2010 гады пацярпелі больш за 100 чалавек, два чалавекі атрымалі цяжкія раненні. Ахвяр удалося пазбегнуць<ref name="Few casualties">{{cite news|author=New Zealand Press Association |url=http://www.stuff.co.nz/national/4096813/Why-so-few-casualties-in-Canterbury-quake|title=Why so few casualties in Canterbury quake?|newspaper=Stuff.co.nz|publisher=Fairfax New Zealand|date=2010-09-04|accessdate=2011-02-23|lang=en}}</ref>. Больш за палову будынкаў і збудаванняў у Крайстчэрчы і яго наваколлях атрымалі розныя пашкоджанні<ref name="stuff"/>. Агульная шкода ад землетрасення ацэньваецца ў 40 мільярдаў новазеландскіх долараў<ref name="treasure">{{cite web|url=http://www.nbr.co.nz/article/christchurch-quake-cost-rises-10b-40b-bd-139278|title=Latest articles Advertise Contact Help Make NBR my homepage Print archive Subscribe Christchurch quake cost rises $10b to $40b|date=29-04-2013|publisher=The national business review|lang=en|accessdate=2014-07-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140714164457/http://www.nbr.co.nz/article/christchurch-quake-cost-rises-10b-40b-bd-139278|archivedate=14 ліпеня 2014|url-status=dead}}</ref>. == Крыніцы == ; Дзяржаўныя і навукова-даследчыя ўстановы {{Крыніцы|group="o"}} ; Іншыя крыніцы {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{кніга|аўтар=Ian Stuart|загаловак=Quake: The Big Canterbury Earthquake of 2010|спасылка=http://books.google.ru/books?id=aygqkgAACAAJ|выданне=HarperCollins Publishers New Zealand|месца=2010|allpages=128|isbn=1869509153, 9781869509156}} * {{кніга|аўтар=Mihail Garevski|загаловак=Earthquakes and Health Monitoring of Civil Structures|спасылка=http://books.google.ru/books?id=CAS_EM97l3oC|выдавецтва=Springer|год=2012|allpages=343|isbn=9400751826, 9789400751828}} * {{кніга|аўтар=Rolando P. Orense, Ikuo Towhata, Nawawi Chouw|загаловак=Soil Liquefaction during Recent Large-Scale Earthquakes|спасылка=http://books.google.ru/books?id=LkAyAwAAQBAJ|выдавецтва=CRC Press|год=2014|allpages=280|isbn=1138026433, 9781138026438}} * {{кніга|аўтар=Alik Ismail-Zadeh, Jaime Urrutia Fucugauchi, Andrzej Kijko, Kuniyoshi Takeuchi, Ilya Zaliapin|загаловак=Extreme Natural Hazards, Disaster Risks and Societal Implications|спасылка=http://books.google.ru/books?id=XzE4AwAAQBAJ|выдавецтва=Cambridge University Press|год=2014|старонак=413|isbn=1107033861, 9781107033863}} * {{кніга|аўтар=Tonkin and Taylor Ltd; New Zealand. Earthquake Commission|загаловак=Canterbury Earthquakes 2010 and 2011: Land Report as at 29 February 2012 : Report|спасылка=http://books.google.ru/books?id=ZWFgMwEACAAJ|выдавецтва=Earthquake Commission|год=2012|allpages=196}} * {{кніга|аўтар=The Press|загаловак=The Big Quake: Canterbury, September 4, 2010|спасылка=http://books.google.ru/books?id=zZC0cQAACAAJ|выдавецтва=Random House New Zealand|год=2010|allpages=95|isbn=1869795091, 9781869795092}} * {{кніга|аўтар=Frederic P. Miller, Agnes F. Vandome, John Mcbrewster|загаловак=2010 Canterbury Earthquake|спасылка=http://books.google.ru/books?id=G85QYgEACAAJ|выдавецтва=Alphascript Publishing|год=2010|allpages=68|isbn=6134059781, 9786134059787}} * {{кніга|аўтар=Desna Wallace|загаловак=Canterbury Quake: Christchurch, 2010-11|спасылка=http://books.google.ru/books?id=NbSOngEACAAJ|выдавецтва=Scholastic New Zealand Limited|год=2014|allpages=176|isbn=1775431827, 9781775431824}} * {{кніга|аўтар=Bob Parker, Tony Farrington|загаловак=Ripped Apart: A City in Chaos : Bob Parker's Story|спасылка=http://books.google.ru/books?id=IniSMQEACAAJ|выдавецтва=Antares Publishing|год=2012|allpages=228|isbn=047321539X, 9780473215392}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{cite web|url=http://cera.govt.nz/ |title=Паўнамоцныя органы ўлады па аднаўленні пасля землетрасенняў (CERA)|lang=en|accessdate=2014-10-25}} * {{cite web|url=http://www.gns.cri.nz/Home/News-and-Events/Media-Releases/Most-damaging-quake-since-1931/Canterbury-quake |title=Землетрасенне на сайце GNS Science|lang=en|accessdate=2014-10-25}} * {{cite web|url=http://www.christchurchquakemap.co.nz/all |title=Інтэрактыўная карта падземных штуршкоў|lang=en|accessdate=2014-10-25}} * Навіны на сайтах СМІ: ** {{cite web|url=http://www.stuff.co.nz/national/canterbury-earthquake/?label=Canterbury+quake |title=stuff.co.nz|lang=en|accessdate=2014-10-25}} ** {{cite web|url=http://www.nzherald.co.nz/christchurch-earthquake/news/headlines.cfm?c_id=1502981 |title=The New Zealand Herald|lang=en|accessdate=2014-10-25}} ** {{cite web|url=http://www.radionz.co.nz/news/canterbury-earthquake |title=Radio New Zealand|lang=en|accessdate=2014-10-25}} ** {{cite web|url=http://www.3news.co.nz/national/christchurchearthquake/tabid/1438/default.aspx|title=3 News|lang=en|accessdate=2014-10-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110224155904/http://www.3news.co.nz/National/ChristchurchEarthquake/tabid/1438/Default.aspx|archivedate=24 лютага 2011|url-status=dead}} * {{cite web|url=http://www.gns.cri.nz/Home/News-and-Events/Latest-scientific-results/Satellite-radar-results|title=Даныя спадарожнікавых радараў|lang=en|accessdate=2014-10-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110724195142/http://www.gns.cri.nz/Home/News-and-Events/Latest-scientific-results/Satellite-radar-results|archivedate=24 ліпеня 2011|url-status=}} {{ізаляваны артыкул}} [[Катэгорыя:Землетрасенні 2010 года]] [[Катэгорыя:Падзеі 4 верасня|2010]] [[Катэгорыя:Верасень 2010 года]] [[Катэгорыя:Землетрасенні ў Новай Зеландыі]] [[Катэгорыя:2010 год у Новай Зеландыі]] 33w6cfiilyvbuqi0slv1g7k4o26x1ph 0 216290 5150652 4421566 2026-06-04T15:43:00Z Kolya223 132998 /* Галерэя */ https://uk.wikipedia.org/wiki/%D0%86%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0_%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D0%B2%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B0 5150652 wikitext text/x-wiki {{Шляхецкі род | Прозвішча = Грабоўскія | Герб = POL COA Oksza.svg | Подпіс = [[Окша (герб)|Герб «Окша»]] | Дэвіз = | Краіна паходжання = [[Польскае Каралеўства (1385—1569)|Каралеўства Польскае]], [[Вялікае Княства Літоўскае]] | Тытул = | Прызнаныя ў = | Першы з роду = | Апошні з роду = | Адгалінаванне роду = | Адгалінаванні ад роду = }} '''Грабоўскія''' ({{lang-pl|Grabowscy}}) — шляхецкі род гербаў [[Окша (герб)|«Окша»]] і [[Сякера (герб)|«Тапор»]]. == Паходжанне == Упершыню згадваецца ў XV стагоддзі, паходзіў з Памор’я. Родавыя маёнткі — Грабоўка (адсюль прозвішча) і Канапніца ў [[Сярадзкая зямля|Сярадзкай зямлі]]. У [[Вялікае Княства Літоўскае]] трапіў у [[XVII стагоддзе|XVII ст.]] Некаторыя лініі роду атрымалі графскі тытул у [[Прусія|Прусіі]] (1816) і [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] (1798, 1836, 1840, 1844, 1887). З XVI стагоддзя вызнавалі кальвінізм. У XVIII стагоддзі ўзначальвалі ў [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] рух дысідэнтаў (праваслаўных і пратэстантаў) за раўнапраўе. == Найбольш вядомыя прадстаўнікі == * [[Павел Ян Грабоўскі]] (1759—1794), генерал-інспектар літоўскага войска, генерал-лейтэнант * [[Стэфан Грабоўскі]] (1767—1847), ваенны і дзяржаўны дзеяч, генерал * [[Станіслаў Грабоўскі]] быў сынам [[Караль Рафал Грабоўскі|Караля Рафала Грабоўскага]] і Касыльды з Цяльшэўскіх. Уладальнік маёнтка [[Плянты]] і [[Мажэйкаў]]. Меў сёстраў Тэадозію (замужам за Аскеркам), Касыльду (была замужам за [[Шымон Скірмунт|Шымонам Скірмунтам]]), Францішку (была замужам за [[Стэфан Верашчака|Стэфанам Верашчакам]]) і Марыю (была замужам за Баляславам Скарбак-Важынскім). Пры падзеле яго маёнтка, які быў выкананы ў 1923 годзе спадкаемцы Тэадозіі Аскеркі атрымалі каля 6000 га зямлі ў розных фальварках а спадкаемцы Францішкі Верашчакі атрымалі [[Вялікае Мажэйкава|Вялікі Мажэйкаў]]. Аднак двор у Вялікім Мажэйкаве, пабудаваны Хадкевічам, быў спалены ў 1915 годзе падчас адступлення рускіх войскаў. Засталася дваровая капліца XVIII стагоддзя, адрэстаўраваная па праекту [[Тадэвуш Раствароўскі|Тадэвуша Раствароўскага]] і афіцына часоў Хадкевіча, у якой і пасяліліся новыя ўладальнікі. Спадкаемцы Касыльды Скірмунт і Марыі Скарбак-Важынскай у падзеле мажэйкаўскай маёмасці не ўдзельнічалі<ref name="nslowa">[https://www.nslowa.by/wp-content/uploads/2018/08/mury8kk.pdf Андрэй Раствароўскі. Зямля, якой ужо не ўбачыш. Фрагменты ўспамінаў]</ref>. == Галерэя == <center><gallery widths="150" heights="150" perrow="4" caption="Іканаграфія роду Грабоўскіх"> Выява:Pavał Graboŭski. Павал Грабоўскі (J. Lampi, 1788-89).jpg|[[Павел Ян Грабоўскі]] Выява:Stefan Graboŭski. Стэфан Грабоўскі (1801).jpg|[[Стэфан Грабоўскі]] Выява:Alžbieta Graboŭskaja (Šydłoŭskaja). Альжбета Грабоўская (Шыдлоўская) (J. Grassi, 1790).jpg|Альжбета Грабоўская (з Шыдлоўскіх) Выява:Izabela Sobolewska2.JPG|[[:uk:Ізабела_Грабовська|Ізабела Сабалеўская]] (з Грабоўскіх) </gallery></center> {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=1|старонкі=551|артыкул=Грабоўскія|аўтар=[[Валерый Пазднякоў|Пазднякоў В.]]}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Grabowski family}} [[Катэгорыя:Грабоўскія| ]] af2ntzyjj8t7t96hp2dwzd2x3bbuhas 5150653 5150652 2026-06-04T15:44:11Z Kolya223 132998 /* Галерэя */ https://uk.wikipedia.org/wiki/%D0%95%D0%BB%D1%8C%D0%B6%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%B0_%D0%A8%D0%B8%D0%B4%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B0 5150653 wikitext text/x-wiki {{Шляхецкі род | Прозвішча = Грабоўскія | Герб = POL COA Oksza.svg | Подпіс = [[Окша (герб)|Герб «Окша»]] | Дэвіз = | Краіна паходжання = [[Польскае Каралеўства (1385—1569)|Каралеўства Польскае]], [[Вялікае Княства Літоўскае]] | Тытул = | Прызнаныя ў = | Першы з роду = | Апошні з роду = | Адгалінаванне роду = | Адгалінаванні ад роду = }} '''Грабоўскія''' ({{lang-pl|Grabowscy}}) — шляхецкі род гербаў [[Окша (герб)|«Окша»]] і [[Сякера (герб)|«Тапор»]]. == Паходжанне == Упершыню згадваецца ў XV стагоддзі, паходзіў з Памор’я. Родавыя маёнткі — Грабоўка (адсюль прозвішча) і Канапніца ў [[Сярадзкая зямля|Сярадзкай зямлі]]. У [[Вялікае Княства Літоўскае]] трапіў у [[XVII стагоддзе|XVII ст.]] Некаторыя лініі роду атрымалі графскі тытул у [[Прусія|Прусіі]] (1816) і [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] (1798, 1836, 1840, 1844, 1887). З XVI стагоддзя вызнавалі кальвінізм. У XVIII стагоддзі ўзначальвалі ў [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] рух дысідэнтаў (праваслаўных і пратэстантаў) за раўнапраўе. == Найбольш вядомыя прадстаўнікі == * [[Павел Ян Грабоўскі]] (1759—1794), генерал-інспектар літоўскага войска, генерал-лейтэнант * [[Стэфан Грабоўскі]] (1767—1847), ваенны і дзяржаўны дзеяч, генерал * [[Станіслаў Грабоўскі]] быў сынам [[Караль Рафал Грабоўскі|Караля Рафала Грабоўскага]] і Касыльды з Цяльшэўскіх. Уладальнік маёнтка [[Плянты]] і [[Мажэйкаў]]. Меў сёстраў Тэадозію (замужам за Аскеркам), Касыльду (была замужам за [[Шымон Скірмунт|Шымонам Скірмунтам]]), Францішку (была замужам за [[Стэфан Верашчака|Стэфанам Верашчакам]]) і Марыю (была замужам за Баляславам Скарбак-Важынскім). Пры падзеле яго маёнтка, які быў выкананы ў 1923 годзе спадкаемцы Тэадозіі Аскеркі атрымалі каля 6000 га зямлі ў розных фальварках а спадкаемцы Францішкі Верашчакі атрымалі [[Вялікае Мажэйкава|Вялікі Мажэйкаў]]. Аднак двор у Вялікім Мажэйкаве, пабудаваны Хадкевічам, быў спалены ў 1915 годзе падчас адступлення рускіх войскаў. Засталася дваровая капліца XVIII стагоддзя, адрэстаўраваная па праекту [[Тадэвуш Раствароўскі|Тадэвуша Раствароўскага]] і афіцына часоў Хадкевіча, у якой і пасяліліся новыя ўладальнікі. Спадкаемцы Касыльды Скірмунт і Марыі Скарбак-Важынскай у падзеле мажэйкаўскай маёмасці не ўдзельнічалі<ref name="nslowa">[https://www.nslowa.by/wp-content/uploads/2018/08/mury8kk.pdf Андрэй Раствароўскі. Зямля, якой ужо не ўбачыш. Фрагменты ўспамінаў]</ref>. == Галерэя == <center><gallery widths="150" heights="150" perrow="4" caption="Іканаграфія роду Грабоўскіх"> Выява:Pavał Graboŭski. Павал Грабоўскі (J. Lampi, 1788-89).jpg|[[Павел Ян Грабоўскі]] Выява:Stefan Graboŭski. Стэфан Грабоўскі (1801).jpg|[[Стэфан Грабоўскі]] Выява:Alžbieta Graboŭskaja (Šydłoŭskaja). Альжбета Грабоўская (Шыдлоўская) (J. Grassi, 1790).jpg|[[:uk:Ельжбета_Шидловська|Альжбета Грабоўская]] (з Шыдлоўскіх) Выява:Izabela Sobolewska2.JPG|[[:uk:Ізабела_Грабовська|Ізабела Сабалеўская]] (з Грабоўскіх) </gallery></center> {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=1|старонкі=551|артыкул=Грабоўскія|аўтар=[[Валерый Пазднякоў|Пазднякоў В.]]}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Grabowski family}} [[Катэгорыя:Грабоўскія| ]] 4pn6z4bzkejbrpnqmmgplpfhium8mex 5150726 5150653 2026-06-04T18:50:41Z M.L.Bot 261 афармленне 5150726 wikitext text/x-wiki {{Шляхецкі род | Прозвішча = Грабоўскія | Герб = POL COA Oksza.svg | Подпіс = [[Окша (герб)|Герб «Окша»]] | Дэвіз = | Краіна паходжання = [[Польскае Каралеўства (1385—1569)|Каралеўства Польскае]], [[Вялікае Княства Літоўскае]] | Тытул = | Прызнаныя ў = | Першы з роду = | Апошні з роду = | Адгалінаванне роду = | Адгалінаванні ад роду = }} '''Грабоўскія''' ({{lang-pl|Grabowscy}}) — шляхецкі род гербаў «[[Окша (герб)|Окша]]» і «[[Сякера (герб)|Тапор]]». == Паходжанне == Упершыню згадваецца ў XV стагоддзі, паходзіў з Памор’я. Родавыя маёнткі — Грабоўка (адсюль прозвішча) і Канапніца ў [[Сярадзкая зямля|Сярадзкай зямлі]]. У [[Вялікае Княства Літоўскае]] трапіў у [[XVII стагоддзе|XVII ст.]] Некаторыя лініі роду атрымалі графскі тытул у [[Прусія|Прусіі]] (1816) і [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] (1798, 1836, 1840, 1844, 1887). З XVI стагоддзя вызнавалі кальвінізм. У XVIII стагоддзі ўзначальвалі ў [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] рух дысідэнтаў (праваслаўных і пратэстантаў) за раўнапраўе. == Найбольш вядомыя прадстаўнікі == * [[Павел Ян Грабоўскі]] (1759—1794), генерал-інспектар літоўскага войска, генерал-лейтэнант * [[Стэфан Грабоўскі]] (1767—1847), ваенны і дзяржаўны дзеяч, генерал * [[Станіслаў Грабоўскі]] быў сынам [[Караль Рафал Грабоўскі|Караля Рафала Грабоўскага]] і Касыльды з Цяльшэўскіх. Уладальнік маёнтка [[Плянты]] і [[Мажэйкаў]]. Меў сёстраў Тэадозію (замужам за Аскеркам), Касыльду (была замужам за [[Шымон Скірмунт|Шымонам Скірмунтам]]), Францішку (была замужам за [[Стэфан Верашчака|Стэфанам Верашчакам]]) і Марыю (была замужам за Баляславам Скарбак-Важынскім). Пры падзеле яго маёнтка, які быў выкананы ў 1923 годзе спадкаемцы Тэадозіі Аскеркі атрымалі каля 6000 га зямлі ў розных фальварках а спадкаемцы Францішкі Верашчакі атрымалі [[Вялікае Мажэйкава|Вялікі Мажэйкаў]]. Аднак двор у Вялікім Мажэйкаве, пабудаваны Хадкевічам, быў спалены ў 1915 годзе падчас адступлення рускіх войскаў. Засталася дваровая капліца XVIII стагоддзя, адрэстаўраваная па праекту [[Тадэвуш Раствароўскі|Тадэвуша Раствароўскага]] і афіцына часоў Хадкевіча, у якой і пасяліліся новыя ўладальнікі. Спадкаемцы Касыльды Скірмунт і Марыі Скарбак-Важынскай у падзеле мажэйкаўскай маёмасці не ўдзельнічалі<ref name="nslowa">[https://www.nslowa.by/wp-content/uploads/2018/08/mury8kk.pdf Андрэй Раствароўскі. Зямля, якой ужо не ўбачыш. Фрагменты ўспамінаў]</ref>. == Галерэя == <center><gallery widths="150" heights="150" perrow="4" caption="Іканаграфія роду Грабоўскіх"> Выява:Pavał Graboŭski. Павал Грабоўскі (J. Lampi, 1788-89).jpg|[[Павел Ян Грабоўскі]] Выява:Stefan Graboŭski. Стэфан Грабоўскі (1801).jpg|[[Стэфан Грабоўскі]] Выява:Alžbieta Graboŭskaja (Šydłoŭskaja). Альжбета Грабоўская (Шыдлоўская) (J. Grassi, 1790).jpg|{{нп5|Альжбета Грабоўская з Шыдлоўскіх||uk|Ельжбета Шидловська}} Выява:Izabela Sobolewska2.JPG|{{нп5|Ізабела Сабалеўская з Грабоўскіх||uk|Ізабела Грабовська}} </gallery></center> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=1|старонкі=551|артыкул=Грабоўскія|аўтар=[[Валерый Пазднякоў|Пазднякоў В.]]}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Grabowski family}} [[Катэгорыя:Грабоўскія| ]] r22eabapi8krfbpshfmncgfukiuh5oi 10 223632 5150831 5150486 2026-06-05T08:01:48Z Autumndancer 168015 арфаграфія 5150831 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя = Гарады Сярэднячэшскага края |navbar = |state = <includeonly>collapsed</includeonly> |стыль_асноўнага_загалоўка = |загаловак = Гарады [[Сярэднячэшскі край|Сярэднячэшскага края]] |выява = [[Выява:Flag of Central Bohemian Region.svg|100px|border]] |стыль_цела = |стыль_загалоўкаў = |стыль_спісаў = |змест = |клас_спісаў = hlist |загаловак1 = [[Бенешаў (раён)|Бенешаў]] |спіс1 = * [[Бенешаў]] * [[Бістршыцы (Сярэднячэшскі край)|Бістршыцы]] * [[Влашым]] * [[Воціцы]] * [[Невеклаў]] * [[Пішалі]] * [[Сазава]] * [[Тргові-Штэпанаў]] * [[Тынец-над-Сазавау]] |загаловак2 = [[Бераўн (раён)|Бераўн]] |спіс2 = * [[Бераўн]] * [[Горжавіцы]] * [[Гостаміцы]] * [[Жэбрак]] * [[Здзіцы]] * [[Кралаў-Двур]] |загаловак3 = [[Кладна (раён)|Кладна]] |спіс3 = * [[Бушцеград]] * [[Вельвары]] * [[Кладна]] * [[Лібушын]] * [[Слані]] * [[Смечна]] * [[Стохаў]] * [[Унгашць]] |загаловак4 = [[Колін (раён)|Колін]] |спіс4 = * [[Засмукі]] * [[Колін]] * [[Коўржым]] * [[Печкі (Чэхія)|Печкі]] * [[Тынец-над-Лабем]] * [[Чэскі-Брод]] |загаловак5 = [[Кутна-Гора (раён)|Кутна-Гора]] |спіс5 = * [[Зруч-над-Сазавау]] * [[Кутна-Гора]] * [[Часлаў]] * [[Угліржске-Янавіцы]] |загаловак6 = [[Мельнік (раён)|Мельнік]] |спіс6 = * [[Вельтрусы]] * [[Косцелец-над-Лабем]] * [[Кралупі-над-Влтавау]] * [[Лібехаў]] * [[Мельнік (Чэхія)|Мельнік]] * [[Мшэна]] * [[Нератавіцы]] |загаловак7 = [[Млада-Болеслаў (раён)|Млада-Болеслаў]] |спіс7 = * [[Бакаў-над-Йізерау]] * [[Бела-пад-Бездзезем]] * [[Бенаткі-над-Йізерау]] * [[Добравіцы]] * [[Дольні-Боўсаў]] * [[Косманасі]] * [[Млада Болеслаў|Млада-Баляслаў]] * [[Мніхава-Градзіштэ]] |загаловак8 = [[Німбурк (раён)|Німбурк]] |спіс8 = * [[Ліса-над-Лабем]] * [[Местац-Кралавэ]] * [[Мілавіцы]] * [[Німбурк]] * [[Подзебрады]] * [[Рождзялавіцы]] * [[Садска]] |загаловак9 = [[Прага-ўсход]] |спіс9 = * [[Брандыс-над-Лабем-Стара-Болеслаў]] * [[Клецані]] * [[Косцелец-над-Чэрнімі-Лесі]] * [[Мніхавіцы]] * [[Здужана-Вода]] * [[Ржычані]] * [[Завалі]] * [[Чэлакавіцы]] |загаловак10 = [[Прага-захад]] |спіс10 = * [[Чэрнашыцы]] * [[Добржыхавіцы]] * [[Госцівіцы]] * [[Йілавэ-ў-Прагі]] * [[Лібчыцы-над-Влтавау]] * [[Мнішак-пад-Брды]] * [[Розтакі]] * [[Рудна]] * [[Ржэўніцы]] |загаловак11 = [[Пршыбрам (раён)|Пршыбрам]] |спіс11 = * [[Бржэзніцы]] * [[Добржыш]] * [[Чырвоная-Гора-над-Влтавау]] * [[Нові-Кнін]] * [[Пршыбрам]] * [[Рожмітал-пад-Тршэмшынем]] * [[Седльчані]] * [[Седлец-Прчыцы]] |загаловак12 = [[Ракаўнік (раён)|Ракаўнік]] |спіс12 = * [[Есеніцы (раён Ракаўнік)|Есеніцы]] * [[Нове-Страшаці]] * [[Ракаўнік (горад)|Ракаўнік]] |стыль_унізе = |унізе = }}<noinclude> [[Катэгорыя:Шаблоны:Адміністрацыйны падзел Чэхіі]] [[Катэгорыя:Шаблоны спісаў гарадоў|Сярэднячэшскі край]] </noinclude> 8jdm1rmkejem539p0nlmgu60ob385e4 5150832 5150831 2026-06-05T08:03:37Z Autumndancer 168015 удакладненне 5150832 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя = Гарады Сярэднячэшскага края |navbar = |state = <includeonly>collapsed</includeonly> |стыль_асноўнага_загалоўка = |загаловак = Гарады [[Сярэднячэшскі край|Сярэднячэшскага края]] |выява = [[Выява:Flag of Central Bohemian Region.svg|100px|border]] |стыль_цела = |стыль_загалоўкаў = |стыль_спісаў = |змест = |клас_спісаў = hlist |загаловак1 = [[Бенешаў (раён)|Бенешаў]] |спіс1 = * [[Бенешаў]] * [[Бістршыцы (Сярэднячэшскі край)|Бістршыцы]] * [[Влашым]] * [[Воціцы]] * [[Невеклаў]] * [[Пішалі]] * [[Сазава]] * [[Тргові-Штэпанаў]] * [[Тынец-над-Сазавау]] |загаловак2 = [[Бераўн (раён)|Бераўн]] |спіс2 = * [[Бераўн]] * [[Горжавіцы]] * [[Гостаміцы]] * [[Жэбрак (горад)|Жэбрак]] * [[Здзіцы]] * [[Кралаў-Двур]] |загаловак3 = [[Кладна (раён)|Кладна]] |спіс3 = * [[Бушцеград]] * [[Вельвары]] * [[Кладна]] * [[Лібушын]] * [[Слані]] * [[Смечна]] * [[Стохаў]] * [[Унгашць]] |загаловак4 = [[Колін (раён)|Колін]] |спіс4 = * [[Засмукі]] * [[Колін]] * [[Коўржым]] * [[Печкі (Чэхія)|Печкі]] * [[Тынец-над-Лабем]] * [[Чэскі-Брод]] |загаловак5 = [[Кутна-Гора (раён)|Кутна-Гора]] |спіс5 = * [[Зруч-над-Сазавау]] * [[Кутна-Гора]] * [[Часлаў]] * [[Угліржске-Янавіцы]] |загаловак6 = [[Мельнік (раён)|Мельнік]] |спіс6 = * [[Вельтрусы]] * [[Косцелец-над-Лабем]] * [[Кралупі-над-Влтавау]] * [[Лібехаў]] * [[Мельнік (Чэхія)|Мельнік]] * [[Мшэна]] * [[Нератавіцы]] |загаловак7 = [[Млада-Болеслаў (раён)|Млада-Болеслаў]] |спіс7 = * [[Бакаў-над-Йізерау]] * [[Бела-пад-Бездзезем]] * [[Бенаткі-над-Йізерау]] * [[Добравіцы]] * [[Дольні-Боўсаў]] * [[Косманасі]] * [[Млада Болеслаў|Млада-Баляслаў]] * [[Мніхава-Градзіштэ]] |загаловак8 = [[Німбурк (раён)|Німбурк]] |спіс8 = * [[Ліса-над-Лабем]] * [[Местац-Кралавэ]] * [[Мілавіцы]] * [[Німбурк]] * [[Подзебрады]] * [[Рождзялавіцы]] * [[Садска]] |загаловак9 = [[Прага-ўсход]] |спіс9 = * [[Брандыс-над-Лабем-Стара-Болеслаў]] * [[Клецані]] * [[Косцелец-над-Чэрнімі-Лесі]] * [[Мніхавіцы]] * [[Здужана-Вода]] * [[Ржычані]] * [[Завалі]] * [[Чэлакавіцы]] |загаловак10 = [[Прага-захад]] |спіс10 = * [[Чэрнашыцы]] * [[Добржыхавіцы]] * [[Госцівіцы]] * [[Йілавэ-ў-Прагі]] * [[Лібчыцы-над-Влтавау]] * [[Мнішак-пад-Брды]] * [[Розтакі]] * [[Рудна]] * [[Ржэўніцы]] |загаловак11 = [[Пршыбрам (раён)|Пршыбрам]] |спіс11 = * [[Бржэзніцы]] * [[Добржыш]] * [[Чырвоная-Гора-над-Влтавау]] * [[Нові-Кнін]] * [[Пршыбрам]] * [[Рожмітал-пад-Тршэмшынем]] * [[Седльчані]] * [[Седлец-Прчыцы]] |загаловак12 = [[Ракаўнік (раён)|Ракаўнік]] |спіс12 = * [[Есеніцы (раён Ракаўнік)|Есеніцы]] * [[Нове-Страшаці]] * [[Ракаўнік (горад)|Ракаўнік]] |стыль_унізе = |унізе = }}<noinclude> [[Катэгорыя:Шаблоны:Адміністрацыйны падзел Чэхіі]] [[Катэгорыя:Шаблоны спісаў гарадоў|Сярэднячэшскі край]] </noinclude> 723fqbmx3t3q9b3s4qn9ki2hxhep7y4 5150885 5150832 2026-06-05T10:18:14Z Autumndancer 168015 5150885 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя = Гарады Сярэднячэшскага края |navbar = |state = <includeonly>collapsed</includeonly> |стыль_асноўнага_загалоўка = |загаловак = Гарады [[Сярэднячэшскі край|Сярэднячэшскага края]] |выява = [[Выява:Flag of Central Bohemian Region.svg|100px|border]] |стыль_цела = |стыль_загалоўкаў = |стыль_спісаў = |змест = |клас_спісаў = hlist |загаловак1 = [[Бенешаў (раён)|Бенешаў]] |спіс1 = * [[Бенешаў]] * [[Бістршыцы (Сярэднячэшскі край)|Бістршыцы]] * [[Влашым]] * [[Воціцы]] * [[Невеклаў]] * [[Пішалі]] * [[Сазава]] * [[Тргові-Штэпанаў]] * [[Тынец-над-Сазавау]] |загаловак2 = [[Бераўн (раён)|Бераўн]] |спіс2 = * [[Бераўн]] * [[Горжавіцы]] * [[Гостаміцы]] * [[Жэбрак (горад)|Жэбрак]] * [[Здзіцы]] * [[Кралаў-Двур]] |загаловак3 = [[Кладна (раён)|Кладна]] |спіс3 = * [[Бушцеград]] * [[Вельвары]] * [[Кладна]] * [[Лібушын]] * [[Слані]] * [[Смечна]] * [[Стохаў]] * [[Унгашць]] |загаловак4 = [[Колін (раён)|Колін]] |спіс4 = * [[Засмукі]] * [[Колін]] * [[Коўржым]] * [[Печкі (Чэхія)|Печкі]] * [[Тынец-над-Лабем]] * [[Чэскі-Брод]] |загаловак5 = [[Кутна-Гора (раён)|Кутна-Гора]] |спіс5 = * [[Зруч-над-Сазавау]] * [[Кутна-Гора]] * [[Часлаў]] * [[Угліржске-Янавіцы]] |загаловак6 = [[Мельнік (раён)|Мельнік]] |спіс6 = * [[Вельтрусы]] * [[Косцелец-над-Лабем]] * [[Кралупі-над-Влтавау]] * [[Лібехаў]] * [[Мельнік (Чэхія)|Мельнік]] * [[Мшэна]] * [[Нератавіцы]] |загаловак7 = [[Млада-Болеслаў (раён)|Млада-Болеслаў]] |спіс7 = * [[Бакаў-над-Йізерау]] * [[Бела-пад-Бездзезем]] * [[Бенаткі-над-Йізерау]] * [[Добравіцы]] * [[Дольні-Боўсаў]] * [[Косманасі]] * [[Млада Болеслаў|Млада-Баляслаў]] * [[Мніхава-Градзіштэ]] |загаловак8 = [[Німбурк (раён)|Німбурк]] |спіс8 = * [[Ліса-над-Лабем]] * [[Местац-Кралавэ]] * [[Мілавіцы]] * [[Німбурк]] * [[Подзебрады]] * [[Рождзялавіцы]] * [[Садска]] |загаловак9 = [[Прага-ўсход]] |спіс9 = * [[Брандыс-над-Лабем-Стара-Болеслаў]] * [[Клецані]] * [[Косцелец-над-Чэрнімі-Лесі]] * [[Мніхавіцы]] * [[Здужана-Вода]] * [[Ржычані]] * [[Завалі]] * [[Чэлакавіцы]] |загаловак10 = [[Прага-захад]] |спіс10 = * [[Чэрнашыцы]] * [[Добржыхавіцы]] * [[Госцівіцы]] * [[Йілавэ-ў-Прагі]] * [[Лібчыцы-над-Влтавау]] * [[Мнішак-пад-Брды]] * [[Розтакі]] * [[Рудна]] * [[Ржэўніцы]] |загаловак11 = [[Пршыбрам (раён)|Пршыбрам]] |спіс11 = * [[Бржэзніцы]] * [[Добржыш]] * [[Чырвоная-Гора-над-Влтавау]] * [[Нові-Кнін]] * [[Пршыбрам]] * [[Рожмітал-пад-Тршэмшынем]] * [[Седльчані]] * [[Седлец-Прчыцы]] |загаловак12 = [[Ракаўнік (раён)|Ракаўнік]] |спіс12 = * [[Есеніцы (раён Ракаўнік)|Есеніцы]] * [[Нове-Страшацы]] * [[Ракаўнік (горад)|Ракаўнік]] |стыль_унізе = |унізе = }}<noinclude> [[Катэгорыя:Шаблоны:Адміністрацыйны падзел Чэхіі]] [[Катэгорыя:Шаблоны спісаў гарадоў|Сярэднячэшскі край]] </noinclude> qjvcctinac85soedaaz439k7tc6su6q 0 226005 5150929 4537850 2026-06-05T11:28:05Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5150929 wikitext text/x-wiki {{пісьменнік}} {{Цёзкі2|Пяткевіч}} '''Зянон Пяткевіч''' ({{lang-pl|Zenon Pietkiewicz}}; {{ДН|27|5|1862}}, фальварак Прушын (сучас. Хойнікшчына), [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкі павет]] ― {{ДС|3|7|1932}}, {{МС|Варшава||Горад Варшава}}) ― польскі [[пісьменнік]], [[журналіст]], [[Публіцыстыка|публіцыст]], [[Этнаграфія|этнограф]]. Брат [[Часлаў Пяткевіч|Часлава Пяткевіча]]. == Біяграфія == Сын Генрыка Пяткевіча і Паўліны Кржыжаноўскай. Вучыўся ў [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскім ўніверсітэце]], апякаў яго дзядзька ― Антоній Пяткевіч (пісьменнік [[Адам Плуг]]). Спачатку паступіў на факультэт матэматыкі і прыродазнаўчых навук, але скончыў курс на юрыдычным факультэце. З [[1885]] года працаваў у «Газеце Радамскай»<ref>Teofil Rewoliński ok. 1883 założył Gazetę Radomską (pierwsze polskojęzyczne pismo periodyczne ukazujące się na terenie Gubernia radomska | guberni radomskiej), wychodziła w latach 1884—1917 zmieniając w roku 1905 nazwę na «Głos Radomski»</ref>. У 1887—1912 гадах супрацоўнічаў з газетай «[[Prawda]]», дзе вёў калонку аб правінцыйным жыцці пад назвай «На гарызонце». Там ім быў надрукаваны крытычны артыкул «Янка Купала. Адвечная песня», дзе сцвярджалася, што [[Беларуская літаратура|беларускай літаратуры]] няма і што [[Янка Купала|Купала]] — ''«інтэлігент, які пераапранаецца ў пастуховую скуру»''<ref>[http://files.knihi.com/Knihi/uploaded02/Nasa_Niva.djvu.zip/1910_38.djvu Наша Ніва, 1910, № 38] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171002011758/http://files.knihi.com/Knihi/uploaded02/Nasa_Niva.djvu.zip/1910_38.djvu |date=2 кастрычніка 2017 }}</ref> Пасля рэзкага водгуку на рэцэнзію З. Пяткевіча ў «[[Наша ніва (1906)|Нашай ніве]]» апошні даслаў у рэдакцыю «Нашай нівы» ліст, у якім на [[Беларуская мова|беларускай мове]] пісаў, што яго няслушна зразумелі: ''«Калі я сказаў, што няма яшчэ беларускай літаратуры, то значыць, што няма яе мінуўшчыны, але я веру ў будучыню жывога народу. Беларуская літаратура яшчэ творыцца, расце з гэтага народу»''<ref>[http://files.knihi.com/Knihi/uploaded02/Nasa_Niva.djvu.zip/1910_46.djvu Наша Ніва, 1910, № 46]{{Недаступная спасылка}}</ref> <ref>{{кніга|аўтар=Алесь Смалячук.|загаловак=Паміж краёвасцю і нацыянальнай ідэяй. Польскі рух на беларускіх і літоўскіх землях|спасылка=http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=2127|месца=Гродна|выдавецтва=Беларускае гістарычнае таварыства|год=2001|старонкі=272|старонак=332|isbn=985-417-345-1|archive-date=15 чэрвеня 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160615054305/http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=2127}}</ref>. У 1889—1893 гадах пісаў для «Штоднёвага аглядальніка»<ref>Tygodnik wydawany w Warszawie w latach 1866—1904 pod redakcją Adama Wiślickiego</ref>. В 1891—1897 гадах выдаваў штомесячны часопіс «Бібліятэка Варшаўска»<ref>Miesięcznik literacko-naukowy ukazujący się w Warszawie w latach 1841—1914, poczytny, utrzymujący przez cały czas swego istnienia wysoki poziom Biblioteka Warszawska</ref>. У 1900 годзе рэдактар варшаўскага [[часопіс]]а «Эканаміст». Удзейнічаў у сацыялістычным руху як сябра польскай сацыялістычнай партыі «Пралетарыят». Пасяліўшыся ў Лодзі, працаваў дырэктарам Таварыства заахвочвання сацыяльнай работы, актыўна адначасова сапрацоўнічаў з «[[Кур’ер Варшаўскі|Кур’ерам Варшаўскім]]». З 1913 года супрацоўнік варшаўскага часопіса «Залаты Рог». Пахаваны на [[Старыя Павонзкі|Старых Павонзках]] ў Варшаве. == Творы == * Drogi wodne w Królestwie Polskiem i ich znaczenie gospodarcze [Text] / Zenon Pietkiewicz. ― Warszawa: Nakł. Tow-wa warszawskiego akc. handlu i żglugi, 1914. ― 60 с. * Zrzeszenia wiejskie ― dźwignia kultury i dobrobytu ludności wiejskiej [Text]: spółki, związki i kółka roln. / Zenon Pietkiewicz. ― Warszawa : [s. n.], 1907. * «Ogniwa» [Text]: myśli o naszej teraźniejszości / Zenon Pietkiewicz. ― Варшава: Тип. Ф. Богуцкого, 1914. ― 187, [2] с. * Wykształcenie fachowe w życiu ekonomicznem [Text] / Zenon Pietkiewicz. ― Warszawa : [s. n.], 1892* Odb. z «Bibl. warsz.». Szkice społeczne [Text] / Zenon Pietkiewicz. ― Warszawa : [s. n.], 1898 * Sachalin [Text] / Vlas Mihajlovič Doroševič; W. Doroszewicz; Przeł. z ros. Zenon Pietkiewicz. ― Warszawa : [s. n.], 1899. * Siły i środki ludu naszego [Text] : zarys warunków ekonomicznych ludności włościańskiej w Królestwie Polskim / Zenon Pietkiewicz. ― Warszawa : [s. n.], 1905. — 262 с. * Stan przemysłu w Królestwie polskiem wedlug danych z. r. 1910 zawartych w VIII roczniku przemysłu i handlu Królestwa polskiego [Text] / Zenon Pietkiewicz. ― Варшава: Тип. Богуславскаго, 1912. * Pietkiewicz Z. Lud Polesia Litewskiego // Tygodnik Powszechny. 1884. № 22. S. 346—347; № 23. S. 360—362; 1885. № 1. S. 10-12; № 3. S. 42-43; № 4. S. 58-59; № 5. S. 76-77; № 6. S. 91-92; № 7. № S. 108—109; № 8. S. 118—119; № 10. S. 151, 154; № 11. S. 171—172; № 12. S. 186—187. Зянона Пяткевіча, які правёў дзяцінства ў беларускай глыбінцы, займала матэрыяльная культура беларусаў. Ён неаднаразова звяртаўся да беларускай тэмы, так з'явіліся працы «Аб Палессі» (1882), «Народ Літоўскага Палесся» (1883—1885) і іншыя<ref>{{артыкул|загаловак=Пяткевіч Зянон|выданне=Беларуская ССР. Кароткая энцыклапедыя|месца=Мн.|Выдавецтва=Беларуская савецкая энцыклапедыя|год=1982|том=5|старонк=488}}</ref><ref>''Анатоль Літвіновіч.''[http://elib.bsu.by/bitstream/123456789/91134/1/%D0%90%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8C%20%D0%9B%D1%96%D1%82%D0%B2%D1%96%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87%20%D0%A3%D1%81%D1%85%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8F%D0%B5%20%D0%9F%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B5%20%D1%9E%20%D0%BF%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B0%D1%85%20%D0%97.%D0%9F%D1%8F%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87%D0%B0.pdf Усходняе Палессе ў працах З. Пяткевіча] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305111022/http://elib.bsu.by/bitstream/123456789/91134/1/%D0%90%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8C%20%D0%9B%D1%96%D1%82%D0%B2%D1%96%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87%20%D0%A3%D1%81%D1%85%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8F%D0%B5%20%D0%9F%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B5%20%D1%9E%20%D0%BF%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B0%D1%85%20%D0%97.%D0%9F%D1%8F%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87%D0%B0.pdf |date=5 сакавіка 2016 }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * ''Andrzej Kempa''. Sylwetki łódzkich dziennikarzy i publicystów // Oficyna Bibliofilów, Łódź 1991, s. 32 * Polski Słownik Biograficzny, t. 26 (W. Rukóyżo) * Słownik dziennikarzy polskich 1661—1945. Pod redakcją Wacława Zuchniewicza. ― W., Prasa Polska, 1983 * ''Адам Мальдзіс''. Адам Плуг // Падарожжа ў XIX ст. ― Мн., 1969 * ''Літвіновіч А.'' Палешукі і іх традыцыйная культура ў публікацыях З. Пяткевіча // Духоўная культура Палесся. Матэрыялы канф. Гомель, 1996. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Пяткевіч Зянон}} [[Катэгорыя:Этнографы Беларусі]] [[Катэгорыя:Этнографы Польшчы]] [[Катэгорыя:Польскамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Хойніцкім раёне]] af1sq3ggf6gfu7xy2d6eqxblbdoyyjn 0 228596 5150918 4325259 2026-06-05T11:12:39Z Autumndancer 168015 5150918 wikitext text/x-wiki '''Грыфіт''': == Прозвішча == * [[Дэвід Уорк Грыфіт]], амерыканскі кінарэжысёр, акцёр, сцэнарыст, прадзюсар * [[Ёан Грыфіт]], брытанскі акцёр * [[Мелані Грыфіт]], амерыканская актрыса == Тапонім == * [[Грыфіт (Аўстралія)]] {{неадназначнасць}} 6whw7eenvhu0ludgr3qvu979zpbuqot 0 230551 5150644 5132374 2026-06-04T15:13:44Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 5 sources and tagging 5 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5150644 wikitext text/x-wiki {{Узброены канфлікт |канфлікт = Жнівеньскі путч |частка = [[Распад СССР]] |выява = |загаловак = |дата = з 18 па 21 жніўня 1991 г |месца = [[Выява:Flag of the Soviet Union.svg|25px]] [[СССР]], [[Выява:Flag of the Russian Soviet Federative Socialist Republic.svg|25px]] [[Расійская СФСР|РСФСР]], [[Масква]] |прычына = * спыніць [[распад СССР]]<ref name="souz.info">[http://souz.info/library/other/gkchp/gkchpobr.htm Дзяржаўны камітэт па надзвычайным становішчы ў СССР Зварот да савецкага народа]</ref>, * не дапусціць стварэння замест яго [[Саюз Суверэнных Дзяржаў|Саюза Суверэнных Дзяржаў]]'',<ref name="echo2001">[http://www.echo.msk.ru/guests/3569/ 10-я годовщина событий августа 1991 года] // [[Эхо Москвы]], 19.08.2001</ref><ref name="kommersant">[http://www.kommersant.ru/doc.aspx?fromsearch=f26817b0-26af-4abf-8797-232afa188409&docsid=279018 Ъ-Власть — Государственный недоворот<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>. |вынік = * правал і самароспуск [[ДКНС]], * перамога Барыса Ельцына, * зрыў падпісання новага Саюзнага дагавора, * роспуск Кабінета міністраў СССР, * ліквідацыя пасады віцэ-прэзідэнта СССР, * утварэнне [[Дзяржаўны савет СССР|Дзяржсавета]], * самароспуск [[З’езд народных дэпутатаў СССР|З’езда народных дэпутатаў СССР]], * скасаванне Вярхоўнага Савета СССР як адзінага органа ўлады (падзел саюзнага парламента на дзве самастойныя палаты: [[Савет Рэспублік Вярхоўнага Савета СССР|Савет Рэспублік]] і Савет Саюза), * страта КПСС статусу кіруючай партыі і [[Справа КПСС|яе забарона]]. |змены = [[Белавежскія пагадненні|Ліквідацыя СССР]] <br /> ''(з 8 па 26 снежня 1991 г)'' |праціўнік1 = {{Сцяг СССР|22px}} [[СССР|Савецкі Саюз]] <br /> * [[Дзяржаўны камітэт па надзвычайным становішчы]] * [[КДБ СССР]] * [[МУС СССР]] * [[Міністэрства абароны СССР]] * [[Кабінет міністраў СССР]] * [[ЦК КПСС]] |праціўнік2 = {{сцяг Расіі (1991-1993)|25px}} [[Расійская СФСР|Расія]] <br /> * [[Барыс Мікалаевіч Ельцын|Прэзідэнт РСФСР]] * [[Вярхоўны Савет РСФСР]] * [[Савет міністраў РСФСР]] * [[Адміністрацыя прэзідэнта Расіі]] * [[КДБ РСФСР]] * [[МУС РСФСР]] * [[Массавет]] * [[Ленсавет]] |камандзір1 = * {{Сцяг СССР|25px}} [[Генадзь Іванавіч Янаеў|Янаеў Г.І.]] * {{Сцяг СССР|25px}} [[Валянцін Сяргеевіч Паўлаў|Паўлаў В.С.]] * {{Сцяг СССР|25px}} [[Анатоль Іванавіч Лук’янаў|Лук'янаў А.І.]] * {{Сцяг СССР|25px}} [[Уладзімір Аляксандравіч Кручкоў|Кручкоў У.А.]] * {{Сцяг СССР|25px}} [[Дзмітрый Цімафеевіч Язаў|Язаў Д.Ц.]] * {{Сцяг СССР|25px}} [[Барыс Карлавіч Пуга|Пуга Б.К.]] * {{Сцяг СССР|25px}} [[Сяргей Фёдаравіч Ахрамееў|Ахрамееў С.Ф.]] * {{s| {{Сцяг СССР|25px}} [[Валянцін Іванавіч Варэннікаў|Варэннікаў В.І.]] }} * {{Сцяг СССР|25px}} [[Альберт Міхайлавіч Макашоў|Макашоў А.М.]] * {{Сцяг СССР|25px}} [[Мікалай Васільевіч Калінін, 1937—2008|Калінін М.В.]] * {{Сцяг СССР|25px}} [[Алег Сямёнавіч Шэнін|Шэнін А.С.]] * {{Сцяг СССР|25px}} [[Віктар Мікалаевіч Самсонаў|Самсонаў В.М.]] |камандзір2 = * {{сцяг Расіі (1991-1993)|25px}} [[Барыс Мікалаевіч Ельцын|Ельцын Б.Н.]] * {{сцяг Расіі (1991-1993)|25px}} [[Аляксандр Уладзіміравіч Руцкой|Руцкой А.У.]] * {{сцяг Расіі (1991-1993)|25px}} [[Іван Сцяпанавіч Сілаеў|Сілаеў І.С.]] * {{s| {{сцяг Расіі (1991-1993)|25px}} [[Руслан Імранавіч Хасбулатаў|Хасбулатаў Р.І.]] }} * {{сцяг Расіі (1991-1993)|25px}} [[Канстанцін Іванавіч Кобец|Кобец К.І.]] * {{сцяг Расіі (1991-1993)|25px}} [[Віктар Валянцінавіч Іваненка|Іваненка В.В.]] * {{s| {{сцяг Расіі (1991-1993)|25px}} [[Віктар Паўлавіч Бараннікаў|Бараннікаў В.П.]] }} * {{сцяг Расіі (1991-1993)|25px}} [[Павел Сяргеевіч Грачоў|Грачоў П.С.]] * {{сцяг Расіі (1991-1993)|25px}} [[Гаўрыіл Харытонавіч Папоў|Папоў Г.Х.]] * {{сцяг Расіі (1991-1993)|25px}} [[Анатоль Аляксандравіч Сабчак|Сабчак А.А.]] * {{сцяг Расіі (1991-1993)|25px}} [[Генадзь Эдуардавіч Бурбуліс|Бурбуліс Г.Э.]] |сілы1 = {{Сцяг СССР|25px}} {{сцяг|Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|армія}} [[Савецкая армія]] *[[Таманская мотастралковая дывізія]] *[[Кантэміраўская дывізія|Кантэміраўская танкавая дывізія]] *[[106-я гвардзейская паветрана-дэсантная дывізія|106-я (Тульская) паветрана-дэсантная дывізія]] [[Выява:Emblema KGB.svg|25px]] [[КДБ СССР]] *[[Альфа, спецпадраздзяленне|Альфа]] *[[Вымпел, спецпадраздзяленне|Вымпел]] [[МУС СССР]] *[[АМАП]] *[[Дывізія імя Дзяржынскага]] |сілы2 = {{сцяг Расіі (1991-1993)|25px}} * [[Мітынг|Дэманстранты]] — абаронцы [[Вярхоўны Савет РСФСР|Вярхоўнага Савета РСФСР]] * Танкавая рота пад камандаваннем Сяргея Еўдакімава, якая перайшла на бок Ельцына |страты1 = {{Сцяг СССР|25px}} няма страт |страты2 = {{сцяг Расіі (1991-1993)|25px}} трое абаронцаў |агульныя страты = |заўвага = супрацьстаянне дзвюх палітычных сістэм [[сацыялізм]]у на чале з [[ДКНС]] і [[капіталізм]]у на чале з Урадам Расіі. }} '''Жнівеньскі путч''' ({{lang-ru|Августовский путч}}) — палітычныя падзеі, якія разгортваліся [[18 жніўня|18]] — [[21 жніўня]] [[1991]] года ў [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] і атрымалі афіцыйную ацэнку з боку ўладаў СССР (у асобе [[Прэзідэнт СССР|Прэзідэнта СССР]]<ref>{{cite web|url=http://www.bestpravo.com/sssr/eh-normy/i6o.htm|title=Указ Прэзідэнта СССР ад 22.08.1991 г. № УП-2444 «Аб адмене антыканстытуцыйных актаў арганізатараў дзяржаўнага перавароту»|quote=У ноч на 19 жніўня група змоўшчыкаў захапіла ўладу з намерам здзейсніць дзяржаўны пераварот.|publisher=bestpravo.com|accessdate=2013-12-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160821231754/http://www.bestpravo.com/sssr/eh-normy/i6o.htm|archivedate=21 жніўня 2016|url-status=dead}}</ref>, [[Вярхоўны Савет СССР|Вярхоўнага Савета СССР]]<ref>Пастановы Вярхоўнага Савета СССР ад 29 жніўня 1991 года «[http://www.ruspravo.org/list/89358/1.html Аб сітуацыі, якая ўзнікла ў краіне ў сувязі з дзяржаўным пераваротам] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131207002848/http://www.ruspravo.org/list/89358/1.html |date=7 снежня 2013 }}» і ад 30 жніўня 1991 года «[http://bazazakonov.ru/doc/?ID=768316 Аб першачарговых мерах па прадухіленні спроб ажыццяўлення дзяржаўнага перавароту] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131207035323/http://bazazakonov.ru/doc/?ID=768316 |date=7 снежня 2013 }}».</ref> і [[З’езд народных дэпутатаў СССР|З’езда народных дэпутатаў СССР]]<ref>{{cite web|url=http://www.bestpravo.com/sssr/eh-zakony/v3o.htm|title=Пастанова СНД СССР ад 05.09.1991 г. № 2391-1 «Аб мерах, якія вынікаюць з сумеснай Заявы Прэзідэнта СССР і вышэйшых кіраўнікоў саюзных рэспублік і рашэнняў пазачарговай сесіі Вярхоўнага Савета СССР»|quote=У выніку дзяржаўнага перавароту, здзейсненага 19—21 жніўня 1991 года, быў пастаўлены пад пагрозу працэс фарміравання новых саюзных адносін паміж суверэннымі дзяржавамі.|publisher=bestpravo.com|accessdate=2013-12-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160821235537/http://www.bestpravo.com/sssr/eh-zakony/v3o.htm|archivedate=21 жніўня 2016|url-status=dead}}</ref>) і [[Расійская Савецкая Федэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|РСФСР]] (у асобе [[Прэзідэнт Расійскай Федэрацыі|Прэзідэнта РСФСР]]<ref>{{cite web|url=https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%A3%D0%BA%D0%B0%D0%B7_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0_%D0%A0%D0%A1%D0%A4%D0%A1%D0%A0_%D0%BE%D1%82_19.08.1991_%E2%84%96_59|title=Указ Прэзідэнта РСФСР ад 19.08.1991 № 59|quote=Лічыць абвяшчэнне камітэта антыканстытуцыйным і кваліфікаваць дзеянні яго арганізатараў як дзяржаўны пераварот, які з'яўляецца нічым іншым, як дзяржаўнае злачынства.|accessdate=2013-12-12}}</ref>, [[Савет міністраў РСФСР|Савета міністраў РСФСР]]<ref>{{cite web|url=http://www.bestpravo.com/rossijskoje/ar-zakony/y2a.htm|title=Пастанова Саўміна РСФСР ад 19.08.1991 г. № 435 «Аб незаконным увядзенні надзвычайнага становішча»|quote=Савет Міністраў РСФСР, разгледзеўшы існую сітуацыю, выкліканую адхіленнем ад кіраўніцтва краінай законна выбранага Прэзідэнта СССР і ўвядзеннем на тэрыторыі краіны надзвычайнага становішча, адзначае неканстытуцыйнасць і незаконнасць гэтых дзеянняў, роўна як і стварэнне Дзяржаўнага камітэта па надзвычайным становішчы ў СССР|publisher=bestpravo.com|accessdate=2013-12-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160822003757/http://www.bestpravo.com/rossijskoje/ar-zakony/y2a.htm|archivedate=22 жніўня 2016|url-status=dead}}</ref> і [[Вярхоўны Савет РСФСР|Вярхоўнага Савета РСФСР]]<ref>{{cite web|url=http://www.gorby.ru/userfiles/rsfsr_22_1.pdf|title=Пастанова ВС РСФСР ад 22.08.1991 г. № 1627-1 «Аб палітычнай сітуацыі ў рэспубліцы, якая склалася ў выніку антыканстытуцыйнага дзяржаўнага перавароту ў СССР» |quote=У ноч з 18 на 19 жніўня быў здзейснены дзяржаўны пераварот у СССР. Быў адхілены ад пасады Прэзідэнт СССР.|publisher=gorby.ru|accessdate=2013-12-15}}</ref>), а таксама органаў улады некаторых саюзных рэспублік<ref>{{cite web|url=http://hpc-strategy.ru/biblioteka/1922_avgusta_1991_goda_reakciya_soyuznyh_respublik/|title=19-22 жніўня 1991 года. Рэакцыя Саюзных рэспублік|publisher=Гуманітарны і паліталагічны цэнтр "СТРАТЭГІЯ"|accessdate=2013-12-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141103215025/http://hpc-strategy.ru/biblioteka/1922_avgusta_1991_goda_reakciya_soyuznyh_respublik/|archivedate=3 лістапада 2014|url-status=dead}}</ref>, як [[змова]], [[дзяржаўны пераварот]] і антыканстытуцыйны захоп улады ([[путч]]). Падзеі праявіліся ў стварэнні [[Дзяржаўны камітэт па надзвычайным становішчы|Дзяржаўнага камітэта па надзвычайным становішчы]] (ДКНС), які абвясціў сябе органам «для кіравання краінай і эфектыўнага ажыццяўлення рэжыму надзвычайнага становішча», рашэнні якога агульнаабавязковыя<ref>{{cite web|url=http://www.souz.info/library/other/gkchp/gkchpzaiav.htm|title= Дзяржаўны камітэт па надзвычайным становішчы ў СССР. ЗАЯВА САВЕЦКАГА КІРАЎНІЦТВА|publisher=СаюзІнфа|accessdate=2013-12-12}}</ref> да выканання на ўсёй тэрыторыі СССР, а таксама ў абвяшчэнні [[Генадзь Іванавіч Янаеў|Генадзя Янаева]] выконваючым абавязкі прэзідэнта СССР «у сувязі з немагчымасцю па стане здароўя выканання [[Міхаіл Сяргеевіч Гарбачоў|Міхаілам Гарбачовым]] сваіх абавязкаў». У склад ДКНС увайшлі віцэ-прэзідэнт СССР [[Генадзь Іванавіч Янаеў|Генадзь Янаеў]], шэраг кіраўнікоў [[ЦК КПСС]], урада [[СССР]], [[Савецкая армія|арміі]] і [[КДБ СССР]]. Спроба групы партыйных і дзяржаўных кіраўнікоў увесці надзвычайнае становішча ў шэрагу рэгіёнаў СССР выклікала адмоўную рэакцыю ў кіраўніцтве Расійскай Федэрацыі і іншых рэспублік. Жнівеньскі путч пацярпеў паражэнне. == Мэты == Асноўнай мэтай стварэння ДКНС, паводле слоў аднаго з яго вядучых удзельнікаў Генадзя Янаева — было недапушчэнне падпісання [[Саюз Суверэнных Дзяржаў|дагавора аб Саюзе Суверэнных Дзяржаў]], які, паводле меркавання ўдзельнікаў ДКНС, ліквідаваў бы СССР<ref>[http://file-rf.ru/analitics/263 Последнее интервью. Геннадий Янаев: «У нас не было выбора, надо было что-то экстренно предпринимать…»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150717120227/http://file-rf.ru/analitics/263 |date=17 ліпеня 2015 }}</ref> «ДКНС — відавочнае і ў нейкай меры непазбежнае следства, а прычына — прызначанае на 20 жніўня 1991 года падпісанне рэспублікамі разбуральнага, антыканстытуцыйнага дагавора аб стварэнні Саюза Суверэнных Дзяржаў. Мы імкнуліся гэта антыдзяржаўнае і антынароднае дзеянне прадухіліць…»<ref>[http://www.x-libri.ru/elib/janav000/00000022.htm Частка 22 з 106 — Янаеў Генадзь Іванавіч. Апошні бой за СССР]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Іншы вядучы ўдзельнік камітэта, старшыня [[КДБ СССР]] [[Уладзімір Аляксандравіч Кручкоў|Уладзімір Кручкоў]] у дзень арышту 22 жніўня 1991 года заявіў, што члены ДКНС не ставілі задачу пазбавіць Міхаіла Гарбачова пасады прэзідэнта СССР<ref>[http://www.youtube.com/watch?v=Nz4oVzdJNbc Допыт членаў ДКНС 22-30 жніўня 1991 // Spiegel TV] допыт Кручкова на 11:16</ref>. == Падзеі ў Расіі == 19 жніўня [[Міхаіл Сяргеевіч Гарбачоў|Міхаіл Гарбачоў]] фактычна быў незаконна адхілены ад пасады ў рэзідэнцыі «Фарос» у [[Крым]]е, у яго была адключаная як спецыяльная ўрадавая, гэтак і звычайная тэлефонная сувязь. Асноўнае супрацьстаянне непасрэдна адбывалася паміж ДКНС і вышэйшымі органамі ўлады РСФСР<ref>{{cite web|url=http://www.kommersant.ru/doc/279032|title=Война указов|date=21.08.2001|publisher=[[Коммерсантъ-Власть]]|accessdate=2013-12-12}}</ref>. Дзеянні ДКНС суправаджаліся абвяшчэннем 19 жніўня [[надзвычайнае становішча|надзвычайнага становішча]] ў [[Масква|Маскве]], прыпыненнем дзейнасці палітычных партый, грамадскіх арганізацый і масавых рухаў, якія перашкаджалі нармалізацыі становішча; забаронай правядзення мітынгаў, вулічных шэсцяў, дэманстрацый, а таксама страйкаў; усталяваннем кантролю над СМІ, часовым спыненнем выпускаў некаторых цэнтральных выданняў<ref name="agitclub.ru">[http://www.agitclub.ru/gorby/putch/gkcpdocument.htm Пастановы ДКНС № 1 і № 2]</ref>. У Маскву былі ўведзены войскі. Лідарам супраціўлення путчыстам стаў кіраўнік Вярхоўнага Савета РСФСР [[Барыс Ельцын]], які, знаходзячыся ў Доме Саветаў РСФСР («Белы дом»), выдаў указ, згодна з якім усе выканаўчыя органы ўлады мусяць перайсці пад ягоны кантроль. Каля Белага дома сабраліся тысячы чалавек, сярод якіх былі прадстаўнікі самых розных сацыяльных груп. Цягам двух дзён натоўп павялічваўся, да яго далучаліся некаторыя баявыя часткі. Сам будынак абрастаў барыкадамі. Звонку на прылеглых вуліцах прыказа аб штурме чакалі вайсковыя часткі, падпарадкаваныя ДКНС. Ля Белага дому ў Маскве, дзе месціўся Вярхоўны Савет РСФСР і знаходзіўся Барыс Ельцын, засталіся на ноч некалькі дзясяткаў тысяч чалавек. Уначы загінулі 22-гадовы Дзмітрый Комар, 28-гадовы Ілья Крычэўскі і 37-гадовы Дзмітрый Вусаў, якія на ўездзе ў тунэль на Калінінскім праспекце спрабавалі спыніць калону бранятэхнікі. Камандзір падраздзялення КДБ «Альфа» атрымаў загад вывучыць магчымасць штурму будынка Вярхоўнага Савета РСФСР, дзе знаходзіўся штаб прэзідэнта Расіі Барыса Ельцына, і ягонага арышту. Камандаванне «Альфы», правёўшы рэкагнасцыроўку, прыйшло да высновы, што штурм будынка зойме каля 15 хвілін, аднак давядзецца прарывацца праз натоўп і колькасць ахвяр можа дасягнуць некалькіх тысяч чалавек. Пад раніцу, даведаўшыся пра гібель людзей, міністр абароны СССР [[Дзмітрый Язаў]] аддаў загад аб вывадзе войск з Масквы. Фактычна, адмова ад штурму Белага дома і загад вывесці войскі з Масквы перадвызначылі паразу путчыстаў<ref>[https://svaboda.azureedge.net/a/31420760.html Радыё Свабода] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210821090136/https://svaboda.azureedge.net/a/31420760.html |date=21 жніўня 2021 }}</ref>. Некалькі членаў ДКНС, у тым ліку і старшыня КДБ [[Уладзімір Аляксандравіч Кручкоў|Уладзімір Кручкоў]], вылецелі ў [[Крым]] для перамоў з Прэзідэнтам СССР [[Міхаіл Сяргеевіч Гарбачоў|Міхаілам Гарбачовым]], аднак той адмовіўся іх прыняць. 20 жніўня Барыс Ельцын і яго ўрад здолелі пераламіць ход путча і ўзяць ход падзей пад свой кантроль. 21 жніўня Прэзідэнт СССР Міхаіл Гарбачоў аднавіў сувязь з вонкавым светам, адмяніў усе пастановы ДКНС і прызначыў новых кіраўнікоў сілавых ведамстваў. У ноч з 21 на 22 жніўня Міхаіл Гарбачоў вярнуўся ў Маскву. Шмат пазней ён заявіў, што загадзя ведаў пра планаваныя дзеянні будучых членаў ДКНС<ref name="Гарбачоў пра ДКНС">[http://www.ria.ru/politics/20110817/418879844.html Гарбачоў ведаў пра планы ДКНС, але палічыў важнейшым не дапусціць бойні]</ref><ref name="1tv.ru">[http://www.1tv.ru/news/social/183111 У Расіі ўспамінаюць падзеі жніўня 1991 года, якія адбыліся ў гэты дзень 20 гадоў назад]</ref>. Аднак у верасні 1991 года на следстве па справе ДКНС ён гаварыў процілеглае<ref name="сведчанні Гарбачова">[http://www.x-libri.ru/elib/janav000/00000020.htm Частка 20 з 106 — Янаеў Генадзь Іванавіч. Апошні бой за СССР]{{Недаступная спасылка}}</ref>. З 22 па 29 жніўня [[1991]] года члены ДКНС і шэраг асоб, якія фармальна ў камітэт не ўваходзілі, але спрыялі яму, быў арыштаваны<ref>[http://lenta.ru/articles/2004/08/18/coup/ Тринадцать лет спустя, или Три дня ГКЧП] // [[Лента.ру]]</ref> Аднак з чэрвеня 1992 года па студзень 1993 года ўсе яны былі адпушчаны пад падпіску аб нявыяздзе<ref>[http://www.kommersant.ru/doc/5308 Ъ-Власть — Стародубцев на воле. С Лениным в башке и подпиской в руке]</ref><ref>[http://www.kommersant.ru/doc/28697 Ъ-Газета — Олег Шенин отпущен до суда домой]</ref><ref>[http://www.kommersant.ru/doc/33373 Ъ-Газета — В Прокуратуре России]</ref><ref>[http://www.kommersant.ru/doc/36887 Ъ-Газета — Пресс-конференция по делу ГКЧП]</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.x-libri.ru/elib/lukjn000/00000040.htm |title=Частка 40 з 104 — Лук’янаў Анатоль Іванавіч. Жнівень 91-га. Ці была змова? |access-date=13 мая 2015 |archive-date=3 жніўня 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803212920/http://www.x-libri.ru/elib/lukjn000/00000040.htm |url-status=dead }}</ref>. У красавіку 1993 года пачаўся судовы разгляд<ref>[http://www.x-libri.ru/elib/lukjn000/00000041.htm Частка 41 з 104 — Лук’янаў Анатоль Іванавіч. Жнівень 91-га. Ці была змова?]{{Недаступная спасылка}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.x-libri.ru/elib/vrnkv000/00000015.htm |title=Частка 15 з 175 — Варэннікаў Валянцін Іванавіч. Справа ДКНС |access-date=13 мая 2015 |archive-date=4 сакавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304193650/http://www.x-libri.ru/elib/vrnkv000/00000015.htm |url-status=dead }}</ref>. 23 лютага [[1994]] года падсудныя па справе ДКНС былі [[Амністыя|амніставаны]] Дзяржаўнай Думай Федэральнага сходу Расійскай Федэрацыі<ref>[http://www.km.ru/front-projects/gkchp/chleny-gkchp-posle-putcha Члены ДКНС пасля «путчу»]</ref><ref>Пастанова Дзяржаўнай Думы Федэральнага сходу Расійскай Федэрацыі ад 23 лютага 1994 г. № 65-1 ДД «Аб абвяшчэнні палітычнай і эканамічнай амністыі»</ref>, нягледзячы на пярэчанне Барыса Ельцына<ref>[http://www.1tv.ru/documentary/fi=6941# Барыс Ельцын. Першы]</ref>. Адзін з падсудных, Валянцін Варэннікаў, адмовіўся прыняць амністыю<ref>[http://www.x-libri.ru/elib/vrnkv000/00000039.htm Частка 39 з 175 — Варэннікаў Валянцін Іванавіч. Справа ДКНС]{{Недаступная спасылка}}</ref> і над ім працягнуўся суд<ref>{{Cite web |url=http://www.x-libri.ru/elib/vrnkv000/00000040.htm |title=Частка 40 з 175 — Варэннікаў Валянцін Іванавіч. Справа ДКНС |access-date=13 мая 2015 |archive-date=5 сакавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305030130/http://www.x-libri.ru/elib/vrnkv000/00000040.htm |url-status=dead }}</ref>. 11 жніўня 1994 года Ваенная калегія Вярхоўнага Суда Расіі вынесла апраўдальны прысуд Варэннікаву<ref>[http://www.x-libri.ru/elib/vrnkv000/00000156.htm Частка 156 з 175 — Варэннікаў Валянцін Іванавіч. Справа ДКНС]{{Недаступная спасылка}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.x-libri.ru/elib/vrnkv000/00000164.htm |title=Частка 164 з 175 — Варэннікаў Валянцін Іванавіч. Справа ДКНС |access-date=13 мая 2015 |archive-date=4 сакавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304193609/http://www.x-libri.ru/elib/vrnkv000/00000164.htm |url-status=dead }}</ref>. == Падзеі ў Беларусі == Камуністычнае кіраўніцтва Беларусі сустрэла путч з энтузіязмам — Бюро [[ЦК КПБ]] на чале з першым сакратаром [[Анатоль Малафееў|Анатолем Малафеевым]] падтрымала членаў ДКНС. Мясцовыя партыйныя структуры выказваліся ў прэсе ў падтрымку путча. «''Першыя ж дакументы Дзяржаўнага камітэта па надзвычайным становішчы ў СССР, абнародаваныя 19 жніўня 1991 года, паказваюць, што абвешчаныя надзвычайныя меры па выхаду краіны з глыбокага ўсебаковага крызісу адпавядаюць інтарэсам людзей працы і не супярэчаць прынцыпам і бліжэйшым мэтам Камуністычнай партыі. Падтрымліваем дзеянні Дзяржаўнага камітэта па надзвычайным становішчы, накіраваныя на стабілізацыю абстаноўкі ў краіне, і заклікаем камуністаў, рабочых горада захоўваць вытрымку, спакой, узважанасць у закліках і дзеяннях, усямерна садзейнічаць аднаўленню дысцыпліны і парадку, стабільнасці ў рабоце рабочых калектываў''», — гаварылася ў заяве сакратароў пярвічных партыйных арганізацый кампартыі Магілёву, прынятай праз некалькі гадзін пасля абвяшчэння надзвычайнага становішча<ref name="дз">{{cite web|author=[[Сяргей Навумчык]]|title=Дземянцей: «Павесіце на вяроўцы бяз мыла?»|url=http://www.svaboda.mobi/a/24304500.html|publisher=[[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода|Радыё «Свабода»]]|date=22 жніўня 2011|accessdate=13 мая 2015}}</ref>. [[19 жніўня]] дэпутаты Апазіцыі [[Беларускі народны фронт «Адраджэньне»|БНФ]] на чале з [[Зянон Пазняк|Зянонам Пазняком]] паспрабавалі ўпэўніць [[Старшыні Вярхоўнага Савета БССР|старшыню Вярхоўнага Савета]] [[Мікалай Дземянцей|Мікалая Дземянцея]] ў неабходнасці склікання пазачарговай сэсіі беларускага парламента. Між іншым, менавіта Дземянцей на наступы дзень павінен быў ехаць у Маскву на падпісанне з Гарбачовым «саюзнай дамовы», але гэтыя планы сарвалі путчысты. Пасля кароткай размовы ў кабінеце Дземянцея стала відавочна, што ён падтрымліваў путчыстаў. Тады ў БНФ абвясцілі ГКЧП дзяржаўнымі злачынцамі, звярнуліся да дзяржаўных служачых і кіраўнікоў прадпрыемстваў з заклікам не выконваць іх загады, быў прыняты зварот, у якім пазначылі, што «''дзеянні путчыстаў у СССР з’яўляюцца крымінальным злачынствам, а створаны імі самазваны „Камітэт па надзвычайным становішчы“ — антызаконным''». Сярод палітыкаў, што не падтрымалі дзеянні ДКНС, апынуліся першы намеснік старшыні Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь [[Станіслаў Шушкевіч (малодшы)|Станіслаў Шушкевіч]], старшыні камісій Вярхоўнага Савета па заканадаўстве ([[Дзмітрый Пятровіч Булахаў|Дзмітрый Булахаў]]), па навуцы і навукова-тэхнічным прагрэсе ([[Генадзь Карпенка]]), па справах моладзі ([[Валерый Мікалаевіч Курдзюкоў|Валерый Курдзюкоў]]), па пытаннях працы, цэн, занятасці і сацыяльнай абароны насельніцтва ([[Аляксандр Віктаравіч Сасноў|Аляксандар Сасноў]]), па нацыянальнай палітыцы і міжнацыянальных адносінах ([[Міхаіл Аляксандравіч Слямнёў|Міхаіл Слямнёў]])<ref name="svaboda.org">https://www.svaboda.org/a/29439224.html</ref> і іншыя. Увечары 19 жніўня БНФ сабраў на сустрэчу з дэпутатамі на плошчу перад [[Дом урада (Мінск)|Домам урада]] каля дзвюх соцен чалавек<ref name="svaboda.org"/> пры тым, што арганізатары мітынга не мелі доступу да тэлебачання і радыё (кіраўнік дзяржтэлерадыё Аляксандар Сталяроў у той дзень памяняў праграмную сетку, каб трансляваць распараджэнні ДКНС). У параўнанні з колькасцю, якую сабрала падвышэнне цэнаў у красавіку (тады штодня стаяла некалькі дзесяткаў тысяч) — прыйшло зусім не шмат. Але [[20 жніўня|20]]—[[21 жніўня]] на плошчы збіраліся ўжо тысячы. У ноч на 20 жніўня там было абвешчана пра стварэнне [[Беларускае згуртаванне вайскоўцаў|Беларускага згуртавання вайскоўцаў]] на чале з падпалкоўнікам [[Мікалай Статкевіч|Мікалаем Статкевічам]]. Раніцай [[20 жніўня]] па [[Беларускае радыё|Беларускім радыё]] прагучала інтэрв’ю намесніка старшыні Вярхоўнага Савета [[Васіль Шаладонаў|Васіля Шаладонава]], у якім ён сказаў, што верыць «''тым людзям, якія заяўляюць, што прэзідэнт хворы, і хацеў бы нагадаць адно, што сёння дзейнічае Канстытуцыя Саюза ССР. Мы не падпісалі новы саюзны Дагавор, а таму няма новай прававой базы. Застаўся дагавор 1922 года…''»<ref name="дз" />. У той дзень быў забаронены выхад газеты «[[Знамя юности]]» — у нумары меліся з’явіцца меркаванні тых, хто не падтрымаў путч. Газета «[[Звязда (газета)|Звязда]]» на першай паласе двухсэнсоўна надрукавала: «''Краіна ў шоку. І мы анямелі…''», а 20 і 21 жніўня на яе першай паласе друкаваліся распараджэнні ДКНС — і ні радка пра заклікі не падтрымліваць путч. [[20 жніўня]] адбылося пасяджэнне Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларусі. Дэпутаты ад апазіцыі спрабавалі на ім пераканаць Прэзідыум асудзіць ГКЧП — але безвынікова. Праз некалькі дзён створаная Вярхоўным Саветам адмысловая камісія на чале з [[Ігар Іванавіч Пырх|Ігарам Пырхам]] выявіла, што падтрымка путчыстаў камуністычнымі кіраўнікамі ў рэгіёнах была масавай. Напрыклад у Мазыры старшыня гарвыканкама Іван Замулка 20 жніўня выступіў па кабэльным тэлебачанні і абвясціў пра стварэнне «мясцовай камісіі па надзвычайным становішчы». У Рэчыцы старшыня гарвыканкама [[Іван Бамбіза]] сказаў на нарадзе, што падзяляе кожны пункт заявы путчыстаў. На гэтай нарадзе дэпутат Вярхоўнага Савета [[Анатоль Мікалаевіч Турак|Анатоль Турак]] спрабаваў пераканаць асудзіць хунту, але безвынікова. У Лагойску бюро райкама КПБ сумесна з кіраўніцтва райсавета таксама выказаліся ў падтрымку путча. У Бабруйску першы сакратар райкаму КПБ сумесна з камандуючым 5-ай арміяй сабраў сход у Доме афіцэраў і агітаваў прысутных падтрымаць ДКНС. Генэральны дырэктар [[Мінскі гадзіннікавы завод|Мінскага гадзіннікавага завода]] Абрамчык 19 жніўня выдаў загад № 489, у якім абавязваў «строга і рашуча спыняць якія заўгодна парушэнні працоўнай дысцыпліны і ўнутрызаводзкага распарадку… Увесці на пэрыяд надзвычайнага становішча дзяжурствы на прадпрыемстве адказных работнікаў». Аднак у [[Пінск]]у гарсавет быў падзелены на дзве дэпутацкія групы. Тая, што падтрымала путчыстаў складалася пераважна з кіраўнікоў прадпрыемстваў і мела назоў «За грамадзянскую згоду». Другая група складалася з прыхільнікаў дэмакратычных рэформ. Менавіта яны 19 жніўня сабралі патрэбную колькасць подпісаў і прымусілі старшыню гарсавета склікаць сесію 20 жніўня. На сесіі ім удалося сабраць належную для прыняцця адпаведнай заявы колькасць прыхільнікаў. Пасля паражэння ДКНС у [[Масква|Маскве]] [[22 жніўня]] да патрабавання дэпутатаў Апазіцыі БНФ аб скліканні сесіі далучыліся іншыя дэмакратычныя дэпутаты і сесія была прызначана на [[24 жніўня]]. За 23 жніўня дэпутаты ад БНФ паспелі падрыхтаваць два дзесяткі законапраектаў — пастановы аб наданні Дэкларацыі аб суверэнітэце статусу канстытуцыйнай сілы, аб забароне дзейнасці КПБ-КПСС і нацыяналізацыі маёмасці, аб дэпартызацыі, аб падпарадкаванні МУС, КДБ і пракуратуры Вярхоўнаму Савету і Саўміну Беларусі — усяго на 22 аркушах<ref name="дні">{{cite web|author=Сяргей Навумчык|title=Дні, якія стварылі краіну|url=http://www.svaboda.mobi/a/24321324.html|publisher=Радыё «Свабода»|date=8 верасня 2011|accessdate=13 мая 2015}}</ref>. Тады ж увечары [[Зянон Пазняк]], [[Уладзімір Заблоцкі]], [[Валянцін Голубеў]] і [[Сяргей Навумчык]] паехалі ў тэлецэнтр на Макаёнка і ў жывым эфіры заклікалі людзей прыйсці да Дому ўраду з самага пачатку сесіі, каб падтрымаць дэпутатаў БНФ. Ужо пасля правалу путчу [[22 жніўня]] газета «Звязда» выйшла з загадамі ГКЧП, маючы ўнізе паласы зноску: «''Матэрыялы гэтага нумару былі падрыхтаваны да таго, як наступіла развязка: замыслы экстрэмістаў праваліліся, антыканстытуцыйны пераварот не ўдаўся. Каб не зрываць выхад газеты, а магчыма, і дзеля гісторыі, мы пакідаем усё як ёсць''»<ref name="дз"/>. [[24 жніўня]], на пачатку сесіі [[Галіна Сямдзянава]] ўнесла ў Авальную залю [[бела-чырвона-белы сцяг]], замацавала яго за трыбунай разам з [[Валянцін Голубеў|Валянцінам Голубевым]], а Зянон Пазняк зрабіў прапанову, каб нацыянальны сцяг заставаўся ў залі. [[Мікалай Дземянцей]] паставіў гэта на галасаванне. Але «за» выказалася толькі 107 дэпутатаў. Пазняк сказаў — «Мы пачакаем», і Валянцін Голубеў прыбраў сцяг са сцэны і паставіў яго ў «менскім сектары» — усю сесію сцяг быў у залі<ref name="дні"/>. [[25 жніўня]] 1991 года Вярхоўны Савет пасля доўгіх дэбатаў і спрэчак прыняў прапановы дэпутатаў БНФ і абвясціў незалежнасць Беларусі, надаўшы [[Дэкларацыя аб дзяржаўным суверэнітэце Беларусі|Дэкларацыі аб дзяржаўным суверэнітэце]] статус канстытуцыйнага закону. Дзейнасць КПБ-КПСС і [[ЛКСМБ]] была спынена<ref>[http://www.svaboda.org/content/article/24681542.html Праімперскі путч 19-21.08.1991: хроніка падзей] // [[Радыё Свабода]]</ref>. Будынкі гаркама і райкамаў КПБ і [[Будынак Камітэта дзяржаўнай бяспекі Беларусі|будынак КДБ]] былі апячатаны актывістамі БНФ разам з міліцыяй. У гэты ж час першы сакратар ЦК А. Малафееў, сакратар ЦК [[Анатоль Антонавіч Зеляноўскі|А. Зеляноўскі]], загадчык ідэалагічным аддзелам А. Савосценка і работнік ЦК А. Кухарчук спрабавалі напісаць зварот да камуністаў<ref>[http://www.svaboda.org/content/article/24326111.html Смак перамогі, альбо Як Славу хавалі] [[Сяргей Навумчык]] [[Радыё Свабода]]</ref>. == Гл. таксама == * [[Распад СССР]] * [[Падзеі верасня — кастрычніка 1993 года ў Маскве]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * ''М. С. Горбачев'' «Августовский путч. Причины и следствия» (1991) * [http://www.e-reading.by/bookreader.php/1012902/Stepankov_-_Kremlevskiy_zagovor.html Кремлевский заговор: Версия следствия / В. Степанков, Е. Лисов.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150602160145/http://www.e-reading.by/bookreader.php/1012902/Stepankov_-_Kremlevskiy_zagovor.html |date=2 чэрвеня 2015 }} — М.: Журн. «Огонек», 1992. — 319 с. ISBN 5-88274-002-9 (переиздана в Перми: … — Пермь: Урал-пресс, Б. г. (1993). — 318,[1] с. ISBN 5-86610-034-7) * {{кніга |аўтар= [[Барыс Ільіч Алейнік|Борис Олейник]], [[Валянцін Сяргеевіч Паўлаў|Валентин Павлов]], [[Мікалай Іванавіч Рыжкоў|Николай Рыжков]] |загаловак = [http://www.x-libri.ru/elib/oljnk000/00000001.htm#a1 Иуда. Анатомия предательства Горбачева] |месца = M. |выдавецтва = [[Эксмо]] |год = 2010 |isbn = 978-5-699-38828-8 |серыя = Суд истории |старонак = 240 |тыраж = 3500 }} * {{кніга |аўтар = [[Сяргей Георгіевіч Кара-Мурза|Кара-Мурза С.Г.]] |частка = [http://www.kara-murza.ru/books/sc_b/sc_b62.htm#hdr_80 События 19-21 августа 1991 г. и ликвидация СССР] |загаловак = [[Советская цивилизация]] |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = М. |выдавецтва = [[Алгоритм, выдавецтва|Алгоритм]] |год = 2001 |том = 2 |старонкі = |старонак = 688 |серыя = Классика русской мысли |isbn = 5-9265-0046-2 |тыраж = 5000 }} * [http://www.toyota-club.net/files/lib/sgkm_man/glava26.html Блестящие операции по манипуляция сознанием. «Государственный переворот» августа 1991 г.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070928170648/http://www.toyota-club.net/files/lib/sgkm_man/glava26.html |date=28 верасня 2007 }} // ''[[Кара-Мурза, Сергей Георгиевич|С. Г. Кара-Мурза]]''. «Манипуляция сознанием», глава 26. * [http://scepsis.ru/library/id_893.html Глава XI. Развал СССР] из книги [[Джузэпэ Бофа|Джузеппе Боффа]] [http://scepsis.ru/library/id_809.html «От СССР к России. История неоконченного кризиса. 1964—1994»] * [http://www.ej.ru/experts/entry/4629/ Глава из книги Е. М. Альбац «Мина замедленного действия. Политический портрет КГБ»] * ''[[Юрый Міхайлавіч Варонін|Ю. М. Воронин]]'' [http://1993.sovnarkom.ru/KNIGI/Voronin_YuM/Voronin_YuM_00.htm Стреноженная Россия. Политико-экономический портрет ельцинизма] ISBN 5-250-01871-8 М. «Республика», 2003 * ''Варенников В. И.'' [http://www.x-libri.ru/elib/vrnkv000/index.htm «Дело ГКЧП»] — М. Эксмо. Алгоритм, 2010 * {{кніга|аўтар=Янаев Г. И.|загаловак=Последний бой за СССР|спасылка=http://www.x-libri.ru/elib/janav000/index.htm|месца=М.|выдавецтва=[[Эксмо]]|год=2010|серыя=Суд истории|старонак=237|isbn=9785699438600|archive-date=8 сакавіка 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160308074831/http://x-libri.ru/elib/janav000/index.htm}} * ''А. И. Лукьянов'' [http://www.x-libri.ru/elib/lukjn000/index.htm «Август 91-го. Был ли заговор?»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160308074935/http://x-libri.ru/elib/lukjn000/index.htm |date=8 сакавіка 2016 }} (2010; издательства: [[Эксмо]], [[Алгоритм, выдавецтва|Алгоритм]]). * ''Р. И. Хасбулатов'' [http://survincity.ru.xsph.ru/category/knigi/istoriya-knigi/poluraspad-sssr/ Полураспад СССР. Как развалили сверхдержаву] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140826191243/http://survincity.ru.xsph.ru/category/knigi/istoriya-knigi/poluraspad-sssr/ |date=26 жніўня 2014 }} — Яуза-Пресс, 2011. ISBN 978-5-9955-0302-6 * {{кніга|аўтар=В. Степанков|загаловак=ГКЧП: 73 часа, которые изменили мир|месца=М.|выдавецтва=Время|год=2011|серыя=Диалог|старонак=352|isbn=978-5-9691-0703-8|тыраж=2000}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://old.russ.ru/antolog/1991/index.html Путч. Хроніка трывожных дзён] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110609234256/http://old.russ.ru/antolog/1991/index.html |date=9 чэрвеня 2011 }} * [http://www.1tv.ru/news/about/183097 Рэканструкцыя падзей жніўня 1991 года ў фільме «Заўтра ўсё будзе па-іншаму»] * [http://www.gorby.ru/putsch_main/ Жнівеньскі путч. Летапіс падзей] * [http://naviny.by/rubrics/politic/2006/08/19/ic_articles_112_147668/ Што было ў Беларусі 19 жніўня 1991 года?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120910015306/http://naviny.by/rubrics/politic/2006/08/19/ic_articles_112_147668 |date=10 верасня 2012 }} {{Распад СССР}} {{Халодная вайна}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Перабудова]] [[Катэгорыя:Жнівеньскі путч| ]] [[Катэгорыя:Жнівень 1991 года]] [[Катэгорыя:1991 год у Маскве]] [[Катэгорыя:Канфлікты 1991 года]] 97cnob9pxpo879fhclvd82eg6h3wxux 0 232218 5150697 4833569 2026-06-04T17:44:25Z ~2026-33239-46 169269 /* */ Звесткі з Вікідаты 5150697 wikitext text/x-wiki {{НП-Польшча |статус = Горад |беларуская назва = Закапанэ |арыгінальная назва = Zakopane |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |ваяводства = Малапольскае |павет = Татшанскі |гміна = |абшчына ў табліцы = |унутраны падзел = |глава = |від главы = |дата заснавання = XVII стагоддзе |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |клімат = |афіцыйная мова = польская |афіцыйная мова-ref = |агламерацыя = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |этнахаронім = |TERC = }} '''Закапа́нэ''' ({{lang-pl|Zakopane}}) — горад у [[Польшча|Польшчы]], адміністрацыйны цэнтр [[Татшанскі павет|Татшанскага павета]] [[Малапольскае ваяводства|Малапольскага ваяводства]]. Утварае [[Гарадская гміна|гарадскую гміну]]. Закапанэ — цэнтр [[Гуралі|гуральскай]] культуры і папулярны гарналыжны курорт, празваны «зімовай сталіцай Польшчы». == Геаграфія == находзіцца за 120 км ад [[Кракаў|Кракава]]. Закапанэ ляжыць у паўднёвай частцы [[Падгалле (Польшча)|Падгалля]] ля падножжа [[Татры|Татраў]], у Падтатранскім рове. На тэрыторыі горада працякае некалькі патокаў, воды якіх упадаюць у рэку [[Закапянка|Закапянку]], прыток [[Белы Дунаец|Белага Дунайца]]. == Гісторыя == Закапанэ ўзнікла на месцы сезонных паселішчаў пастухоў. Імаверна, упершыню дакументальна засведчана гэта пасяленне было [[1578]] годам каралём [[Стэфан Баторый|Стэфанам Баторыем]], аднак дакумент не захаваўся. Першыя дакладныя згадкі пра Закапанэ датаваны XVII стагоддзем і апісваюць [[Паляна (геаграфія)|паляну]] пад назвай ''Закапіска''. У 1676 годзе тут была вёска з 43 жыхарамі. Першапачаткова паселішча належала польскаму каралю, пасля падзелу Рэчы Паспалітай — [[Аўстрыйская імперыя|Аўстрыйскай імперыі]]. У 1824 годзе Закапанэ было прададзена сям’і [[Гамаляскі|Гамаляскаў]]. У XVIII стагоддзі ў ваколіцах паселішчы (Кужніцы) пабудавана жалезная ліцейная. У XIX стагоддзі Закапанэ стала найбуйнейшым металургічным цэнтрам у [[Галіччына|Галіччыне]], а таксама цэнтрам [[Горная справа|горнай здабычы]]. Росквіт Закапанэ пачаўся ў другой палове XIX стагоддзя з дзейнасцю [[Цітус Халубінскі|Цітуса Халубінскага]]. У 1876 годзе ў Закапанэ была адкрыта школа разьбярства, а ў 1886 годзе паселішча прызнана аздараўленчым курортам. У 1889 годзе Закапанэ налічвала 3000 жыхароў. 1 кастрычніка 1889 года пачала дзейнічаць чыгунка. У 1918 годзе па заканчэнні [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] Закапанэ зноў увайшло ў склад [[Польшча|Польшчы]]. У 1933 годзе Закапанэ атрымала статус горада. У гады [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] горад стаў важным падпольным польскім пунктам паміж Польшчай і Венгрыяй. У 1940 годзе ў Закапанэ праходзіла трэцяя метадычная канферэнцыя паміж [[Гестапа]] і [[НКВД]], прысвечаная пытанню акупацыі і падзелу Польшчы паміж [[Трэці Рэйх|Трэцім Рэйхам]] і [[СССР]]. У сутарэннях гасцініцы «Palace» размяшчалася турма гестапа. З 1954 года горныя тэрыторыі, якія прымыкаюць да горада з поўдня, уключаны ў склад Татранскага нацыянальнага запаведніка. == Культура == === Закапанскі стыль === {{Асноўны артыкул|Закапанскі стыль}} [[Закапанскі стыль]] — унікальны архітэктурны стыль, характэрны для высакагорнага [[Падгалле (Польшча)|Падгалля]]. Паклаў пачатак яму [[Станіслаў Віткевіч]], узяўшы за аснову традыцыйны стыль будаўніцтва падгальскіх [[Гуралі|гураляў]] і малюнкі паводле матываў і традыцый {{Не перакладзена 3|Народная архітэктура Карпатаў|традыцыйнай карпацкай архітэктуры||Vernacular architecture of the Carpathians}}. == Спорт == [[Высокія Татры]] — папулярнае месца для альпінізму. Узімку, асабліва ў калядны перыяд і ў лютым, у Закапанэ прыяжджаюць тысячы гарналыжнікаў. Існуюць таксама [[Лыжныя гонкі|гоначныя трасы]]. Тут ладзіліся чэмпіянаты і кубкі свету па лыжах, [[біятлон]]ныя і гарналыжныя спаборніцтвы. == Турыстычная інфармацыя == штогод Закапанэ наведваюць больш за 250 000 турыстаў: узімку найперш аматары лыжных відаў спорту, улетку — дзеля альпінізму і [[спелеатурызм]]у. Цікавасць уяўляе таксама [[Гуралі|гуральская]] культура са сваімі ўнікальнымі стравамі, гаворкай, архітэктурай, музыкай і строямі. Зімовыя святы заўжды адзначаюцца ў традыцыйным стылі, з танцамі, катаннем у {{Не перакладзена 3|Куліг|санях|pl|Kulig}} і смажаннем ягняці. == Гарады-пабрацімы == {{Wikidata/SisterCities}} {{Зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Zakopane}} * [http://www.zakopane.eu Афіцыйная старонка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120525011341/http://www.zakopane.eu/ |date=25 мая 2012 }} {{ref-pl}}{{ref-en}}{{ref-ru}}{{ref-fr}}{{ref-de}}{{ref-es}}{{ref-it}} * [http://www.ezakopane.pl Закапанскі партал] {{ref-pl}} * [http://www.zakopane.pl Закапанэ запрашае] {{ref-pl}} * [http://www.zakopane.su Закапанэ для турыста] {{ref-ru}} {{Татшанскі павет}} {{Малапольскае ваяводства}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Татшанскага павета]] [[Катэгорыя:Курорты Польшчы]] [[Катэгорыя:Закапанэ| ]] 81hqd0oxj99ub1raqljodhumiqgzuo7 0 232734 5150563 4139306 2026-06-04T12:05:15Z Makenzis 56337 5150563 wikitext text/x-wiki {{Картка ФК | Назва = Трэнчын | Лагатып = Trencin Logo.png | ПоўнаяНазва = {{lang-sk|Futbalový Klub Araver a Synot Trenčín}} | Мянушкі = | Горад = [[Трэнчын]], [[Славакія]] | Заснаваны = [[1992]] | Стадыён = [[Стадыён на Сіхоці]], [[Трэнчын]] | Умяшчальнасць = 3 500 | Прэзідэнт = | Трэнер = | Чэмпіянат = [[Суперліга Славакіі|1. Ліга]] | Сезон = 2025/26 | Месца = 8 месца | Сайт = http://www.astrencin.sk | pattern_la1 = |pattern_b1 =_kickers18a |pattern_ra1 = |pattern_sh1 =_trencin1819h |pattern_so1 =_color_3_stripes_red | leftarm1 = FFFFFF |body1 =FFFFFF |rightarm1 = FFFFFF |shorts1 = FFFFFF |socks1 = FFFFFF | pattern_la2 = |pattern_b2 =_centralfc1819h |pattern_ra2 = |pattern_sh2 =_irn1819a|pattern_so2 = _color_3_stripes_white | leftarm2 =FF0000 |body2 =FF0000 |rightarm2 =FF0000 |shorts2 = 000000 |socks2 = FF0000 }} '''«Трэнчын»''' ({{lang-sk|Futbalový Klub Araver a Synot Trenčín}}) — [[Славакія|славацкі]] [[футбольны клуб]] з горада [[Трэнчын]], які выступае ў [[Суперліга Славакіі|Фартуна Лізе]]. == Гісторыя == Клуб заснаваны ў [[1992]] годзе. == Дасягненні == === Нацыянальныя === * '''[[Чэмпіянат Славакіі па футболе|Чэмпіянат Славакіі]]:''' :: '''Чэмпіён (2):''' 2014/15, 2015/16 :: '''2-е месца (1):''' 2013/14 *'''[[Кубак Славакіі па футболе|Кубак Славакіі]]:''': :: '''Уладальнік (2):''' 2014/15, 2015/16 == Еўракубкі == {| class="wikitable" style="font-size: 95%; line-height:15px;" |- !width="70"| Сезон !width="40"| Раўнд !width="200"| Супернік !width="70"| Дома !width="70"| На выездзе !width="70"| Вынік |- ! colspan="6" style="background-color: #A4D3EE;" align="center" valign="middle" | [[Ліга Еўропы УЕФА|Ліга Еўропы]] |- |style="text-align:center;" rowspan="2"| [[Ліга Еўропы УЕФА 2013/2014|2013/14]] |style="text-align:center;" | {{Comment|2 КР|2-і кваліфікацыйны раўнд}} | {{Сцяг Швецыі|20px}} [[ФК Гётэбарг|Гётэбарг]] |style="text-align:center;" | 2:1 |style="text-align:center;" | 0:0 |style="text-align:center;" | 2:1 |- |style="text-align:center;" | {{Comment|3 КР|3-і кваліфікацыйны раўнд}} | {{Сцяг Румыніі|20px}} [[ФК Астра Джурджу|Астра (Джурджу)]] |style="text-align:center;" | 1:3 |style="text-align:center;" | 2:2 |style="text-align:center;" | 3:5 |- |style="text-align:center;" rowspan="2"| [[Ліга Еўропы УЕФА 2014/2015|2014/15]] |style="text-align:center;" | {{Comment|2 КР|2-і кваліфікацыйны раўнд}} | {{Сцяг Сербіі|20px}} [[ФК Вайводзіна|Вайводзіна (Нові-Сад)]] |style="text-align:center;" | 4:0 |style="text-align:center;" | 0:3 |style="text-align:center;" | 4:3 |- |style="text-align:center;" | {{Comment|3 КР|3-і кваліфікацыйны раўнд}} | {{Сцяг Англіі|20px}} [[ФК Хал Сіці|Хал Сіці]] |style="text-align:center;" | 0:0 |style="text-align:center;" | 1:2 |style="text-align:center;" | 1:2 |- |style="text-align:center;" | [[Ліга Еўропы УЕФА 2016/2017|2016/17]] |style="text-align:center;" | {{Comment|ПО|Плэй-оф кваліфікацыі}} | {{Сцяг Аўстрыі|20px}} [[ФК Рапід Вена|Рапід (Вена)]] |style="text-align:center;" | 0:4 |style="text-align:center;" | 2:0 |style="text-align:center;" | 2:4 |- |style="text-align:center;" rowspan="2"| [[Ліга Еўропы УЕФА 2017/2018|2017/18]] |style="text-align:center;" | {{Comment|1 КР|1-ы кваліфікацыйны раўнд}} | {{Сцяг Грузіі|20px}} [[ФК Тарпеда Кутаісі|Тарпеда (Кутаісі)]] |style="text-align:center;" | 5:1 |style="text-align:center;" | 3:0 |style="text-align:center;" | 8:1 |- |style="text-align:center;" | {{Comment|2 КР|2-і кваліфікацыйны раўнд}} | {{Сцяг Ізраіля|20px}} [[ФК Бней Іегуда|Бней Іегуда (Тэль-Авіў)]] |style="text-align:center;" | 1:1 |style="text-align:center;" | 0:2 |style="text-align:center;" | 1:3 |- |style="text-align:center;" rowspan="4"| [[Ліга Еўропы УЕФА 2018/2019|2018/19]] |style="text-align:center;" | {{Comment|1 КР|1-ы кваліфікацыйны раўнд}} | {{Сцяг Чарнагорыі|20px}} [[ФК Будучнаст Падгорыца|Будучнаст (Падгорыца)]] |style="text-align:center;" | 1:1 |style="text-align:center;" | 2:0 |style="text-align:center;" | 3:1 |- |style="text-align:center;" | {{Comment|2 КР|2-і кваліфікацыйны раўнд}} | {{Сцяг Польшчы|20px}} [[ФК Гурнік Забжэ|Гурнік (Забжэ)]] |style="text-align:center;" | 4:1 |style="text-align:center;" | 1:0 |style="text-align:center;" | 5:1 |- |style="text-align:center;" | {{Comment|3 КР|3-і кваліфікацыйны раўнд}} | {{Сцяг Нідэрландаў|20px}} [[ФК Феенорд|Феенорд (Ротэрдам)]] |style="text-align:center;" | 4:0 |style="text-align:center;" | 1:1 |style="text-align:center;" | 5:1 |- |style="text-align:center;" | {{Comment|ПО|Плэй-оф кваліфікацыі}} | {{Сцяг Кіпра|20px}} [[ФК АЕК Ларнака|АЕК (Ларнака)]] |style="text-align:center;" | 1:1 |style="text-align:center;" | 0:3 |style="text-align:center;" | 1:4 |- ! colspan="6" style="background-color: #8DB6CD;" align="center" valign="middle" | [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Ліга чэмпіёнаў]] |- |style="text-align:center;" | [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2015/2016|2015/16]] |style="text-align:center;" | {{Comment|2 КР|2-і кваліфікацыйны раўнд}} | {{Сцяг Румыніі|20px}} [[ФК Сцяўа Бухарэст|Сцяўа (Бухарэст)]] |style="text-align:center;" | 0:2 |style="text-align:center;" | 3:2 |style="text-align:center;" | 3:4 |- |style="text-align:center;" rowspan="2"| [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2016/2017|2016/17]] |style="text-align:center;" | {{Comment|2 КР|2-і кваліфікацыйны раўнд}} | {{Сцяг Славеніі|20px}} [[ФК Алімпія Любляна|Алімпія (Любляна)]] |style="text-align:center;" | 2:3 |style="text-align:center;" | 4:3 |style="text-align:center;" | 6:6 |- |style="text-align:center;" | {{Comment|3 КР|3-і кваліфікацыйны раўнд}} | {{Сцяг Польшчы|20px}} [[ФК Легія Варшава|Легія (Варшава)]] |style="text-align:center;" | 0:1 |style="text-align:center;" | 0:0 |style="text-align:center;" | 0:1 |} == Трэнеры == * [[Аляксандр Канстанцінавіч Бокій]] (2000) == Спасылкі == * [http://www.astrencin.sk Афіцыйны сайт] {{ref-sk}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Футбольныя клубы Славакіі|Трэнчын]] [[Катэгорыя:ФК Трэнчын| ]] 2sszcgv75ntqpcuhjfmdel1m3zntxx1 0 233079 5150651 5132383 2026-06-04T15:42:33Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5150651 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст |імя = Міранда |поўнае імя = Жуан Міранда ды Соза Філью |выява = |апісанне выявы = |месца нараджэння = |грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Бразілія}} <br/> {{Сцягафікацыя|Іспанія}} |рост = |вага = |пазіцыя = [[абаронца (футбол)|абаронца]] |цяперашні клуб = |нумар = |маладзёжныя клубы = {{футбольная кар’ера |2003—2004|{{Сцяг|Бразілія||20px}} [[ФК Карытыба|Карытыба]]| }} |клубы = {{футбольная кар’ера |2004—2005|{{Сцяг|Бразілія||20px}} [[ФК Карытыба|Карытыба]]|49 (2) |2005—2006|{{Сцяг|Францыя||20px}} [[ФК Сашо|Сашо]]|20 (0) |2006—2011|{{Сцяг|Бразілія||20px}} [[ФК Сан-Паўлу|Сан-Паўлу]]|128 (4) |2011—2015|{{Сцяг|Іспанія||20px}} [[ФК Атлетыка Мадрыд|Атлетыка]]|117 (8) |2015—2019|{{Сцяг|Італія||20px}} [[ФК Інтэрнацыянале Мілан|Інтэрнацыянале]]|109 (1) |2019—2020|{{Сцяг|Кітай||20px}} [[ФК Цзянсу Сунін|Цзянсу Сунін]]|28 (2) |2021—2022|{{Сцяг|Бразілія||20px}} [[ФК Сан-Паўлу|Сан-Паўлу]]|43 (0) }} |нацыянальная зборная = {{футбольная кар’ера |2009—2019|{{Сцяг|Бразілія||20px}} [[Зборная Бразіліі па футболе|Бразілія]]|58 (3) }} |медалі = {{Турнір|[[Кубак канфедэрацый|Кубкі канфедэрацый]]}} {{медаль|Золата|[[Кубак канфедэрацый 2009|ПАР 2009]]}} {{Турнір|[[Кубак Амерыкі па футболе|Кубкі Амерыкі]]}} {{медаль|Золата|[[Кубак Амерыкі па футболе 2019|Бразілія 2019]]}} |абнаўленне даных пра клуб = 1 студзеня 2023 |абнаўленне даных пра зборную = 26 ліпеня 2019 }} '''Жуа́н Міра́нда ды Со́за Фі́лью'''{{Практычная транскрыпцыя|pt}} ({{lang-pt|João Miranda de Souza Filho}}; нар. {{ДН|7|9|1984}}, [[Паранаваі]], [[Бразілія]]) — [[Бразілія|бразільскі]] футбаліст, абаронца. Ігрок [[зборная Бразіліі па футболе|нацыянальнай зборнай Бразіліі]] (2009—2019). == Клубная кар’ера == Кар’еру пачаў у клубе [[ФК Карытыба|«Карытыба»]]. 29 ліпеня 2005 года перайшоў у склад французскага клуба [[ФК Сашо|«Сашо»]], падпісаўшы 4-гадовы кантракт<ref>[http://esporte.uol.com.br/futebol/ultimas/2005/07/29/ult33u46935.jhtm Sochaux contrata zagueiro brasileiro João Miranda]. UOL Esporte</ref>. Пасля праведзенага ў [[Францыя|Францыі]] сезона вярнуўся на радзіму, дзе доўгі час выступаў за клуб [[ФК Сан-Паўлу|«Сан-Паўлу»]]. У 2007 і 2008 гадах уваходзіў у сімвалічную зборную бразільскага чэмпіянату. У ліпені 2011 года далучыўся да мадрыдскага [[ФК Атлетыка Мадрыд|«Атлетыка»]], падпісаўшы трохгадовы кантракт. Дэбютаваў за іспанскі клуб 25 жніўня 2011 года ў матчы супраць партугальскай [[ФК Віторыя Сетубал|«Віторыі»]]. У [[Ла Ліга 2013/2014|сезоне 2013/14]] дапамог клубу аформіць першае чэмпіёнства за 17 апошніх гадоў, пры гэтым Жуан быў намінаваны як найлепшы абаронца чэмпіянату<ref>[http://www.ibtimes.co.uk/chelsea-duo-thibaut-courtois-filipe-luis-nominated-la-liga-awards-1470026 Chelsea Duo Thibaut Courtois And Filipe Luis Nominated For La Liga Awards]. International Business Times</ref>. 1 ліпеня 2015 года міланскі [[ФК Інтэрнацыянале Мілан|«Інтэр»]] абвясціў аб пераходзе Міранды<ref>[http://by.tribuna.com/football/1030975604.html «Интер» объявил о трансфере Миранды] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150703091544/http://by.tribuna.com/football/1030975604.html |date=3 ліпеня 2015 }}. by.tribuna.com</ref>. У ліпені 2019 года стаў іграком кітайскага клуба [[ФК Цзянсу Сунін|«Цзянсу Сунін»]]<ref>[https://by.tribuna.com/football/1076611600.html Миранда покинул «Интер» и перешел в «Цзянсу Сунин»]. by.tribuna.com</ref>. У сакавіку 2021 года вярнуўся ў [[ФК Сан-Паўлу|«Сан-Паўлу»]], дзе гуляў да канца сезона 2022. У студзені 2023 года абвясціў пра завяршэнне кар’еры. == Міжнародная кар’ера == 20 жніўня 2007 года Міранда дэбютаваў у складзе [[зборная Бразіліі па футболе|нацыянальнай зборнай Бразіліі]], замяніўшы [[Лусіу]] ў матчы супраць [[Зборная Алжыра па футболе|зборнай Алжыра]]. == Дасягненні == === Клубныя === '''«Курытыба»''': * [[Ліга Паранаэнсэ|Чэмпіён штата Парана]]: 2004 '''«Сан-Паўлу»''': * [[Чэмпіянат Бразіліі па футболе|Чэмпіён Бразіліі]] (3): 2006, 2007, 2008 * Чэмпіён штата Сан-Паўлу: 2021 '''«Атлетыка»''': * [[Чэмпіянат Іспаніі па футболе|Чэмпіён Іспаніі]]: 2014 * Уладальнік [[Кубак Іспаніі па футболе|Кубка Іспаніі]]: 2013 * Уладальнік [[Суперкубак Іспаніі па футболе|Суперкубка Іспаніі]]: 2014 * Пераможца [[Ліга Еўропы УЕФА|Лігі Еўропы]]: 2012 * Уладальнік [[Суперкубак УЕФА|Суперкубка Еўропы]]: 2012 === Міжнародныя === * Уладальнік [[Кубак Амерыкі па футболе|Кубка Амерыкі]]: 2019 * Уладальнік [[Кубак канфедэрацый ФІФА|Кубка канфедэрацый]]: 2009 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Навігацыйны блок2 |стыль_загалоўка = {{колеры зборнай/Бразілія|1}} |state = collapsed |загаловак = Склады зборнай Бразіліі |Склад зборнай Бразіліі па футболе на Кубку канфедэрацый 2009 |Склад зборнай Бразіліі па футболе на Кубку Амерыкі 2015 |Склад зборнай Бразіліі па футболе на Кубку Амерыкі 2016 |Склад зборнай Бразіліі па футболе на чэмпіянаце свету 2018 |Склад зборнай Бразіліі па футболе на Кубку Амерыкі 2019 }} {{DEFAULTSORT:Міранда Жуан}} [[Катэгорыя:Футбалісты Бразіліі]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Бразіліі па футболе]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Карытыба]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Сашо]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Сан-Паўлу]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Атлетыка Мадрыд]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Інтэрнацыянале Мілан]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Цзянсу Сунін]] [[Катэгорыя:Чэмпіёны Паўднёвай Амерыкі па футболе]] 6hp2r5w3aalvobjk2o5vv3ab6f4rirb 0 234956 5150748 4893468 2026-06-04T20:43:29Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5150748 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Задзвінне |вобласць = Віцебская |раён = Віцебскі |сельсавет = Курынскі |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = {{НП-ПН|1964|Пялёнкі}} |статус з = |плошча = 0,543772 |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 11 |год перапісу = 2009 }} {{значэнні|Задзвінне}} '''Задзві́нне'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}} — С.169.</ref> ({{lang-be-trans|Zadzvinnie}}, {{lang-ru|Задвинье}}) (да 1964 года '''Пялёнкі'''<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР Аб перайменаванні некаторых населеных пунктаў Беларускай ССР ад 30 ліпеня 1964 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1964, № 23 (1063).</ref><ref name="Пеленки">''Рапановіч Я. Н.'', Слоўнік назваў населеных пунктаў Віцебскай вобласці / Рэд. [[Павел Паўлавіч Шуба|П. П. Шуба]]. — [[Мінск]]: Навука і тэхніка, [[1977]]. — С.151 (Задзвінне да 1964 г. Пялёнкі).</ref>) — [[вёска]] ў [[Віцебскі раён|Віцебскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]], каля аўтадарогі {{таблічка-by|Н|2300}}. Уваходзіць у склад [[Курынскі сельсавет|Курынскага сельсавета]], была ў [[калгас]]е «Шлях Леніна»<ref name="Пеленки"/>. Вёска знаходзіцца за 23 км ад [[Віцебск]]а, 2 км ад [[Курына]]<ref name="Сапунов"/>. Каля вёскі працякае рака [[Дзвіна]]. == Назва == Старая назва (да 1964 года) Пялёнкі<ref name="Пеленки"/>, {{lang-ru|Пеленки}}<ref>{{ref-ru}} «[http://db.narb.by/search/6088 Задвинье (Пеленки)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20241112133447/http://db.narb.by/search/6088 |date=12 лістапада 2024 }}» // Белорусские деревни, сожжённые в годы Великой Отечественной войны</ref><ref>[[НАРБ]] Ф.968 Оп.2 Д.1175 Л.31, 33;<br />[[НАРБ]] Ф.1336 Оп.1 Д.12 Л.5-7;<br />[[НАРБ]] Ф.1440 Оп.3 Д.749 Л.149;<br />[[НАРБ]] Ф.4п Оп.33а Д.223 Л.27.</ref>, {{lang-ru|Пиленки}}<ref>{{ref-ru}} ряд 12 лист 9-1 Военно-Топографической карты [[Шуберт Фёдар Фёдаравіч|Шуберта Ф. Ф.]] 1846 года, масштаб 3 версты в 1 дюйме.</ref> ад {{lang-pl|Pilonki, Pilonek}}, паходзіць ад {{lang-ru|Пиленек}}, {{lang-lt|pilnas}} — «поўны»<ref>{{ref-ru}} «Этимология местных названий Витебской губернии», Трусман Ю. Ю., Ревель, 1907 — С.220.</ref>. [[Файл:Пиленки 1846.jpg|thumb|right|250px|фальварак, маёнтак і вёска Пялёнкі (Піленкі — {{lang-ru|Пиленки}}) на ваенна-тапаграфічнай карце [[Шуберт Фёдар Фёдаравіч|Шуберта Ф. Ф.]] 1846 года]] == Гісторыя == Назву Пялёнкі ў перыяд [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] мелі [[маёнтак]] (у падпарадкаванні Віцебскай дваранскай апекі) і вёска<ref name="Сапунов">{{ref-ru}} [https://vivaldi.pskovbook.ru/spis-vit-gub.pdf/view Список населённых мест Витебской губернии]. Под ред. [[Аляксей Парфенавіч Сапуноў|А. П. Сапунова]]. — Витебск, [[1906]]. — С.11 (п. 36, 40), 434.</ref><ref>{{ref-ru}} Памятная книжка Витебской губернии [http://infobelarus.nlb.by/7n_3085cd/data/6/2.pdf на 1863 год] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190825144750/http://infobelarus.nlb.by/7n_3085cd/data/6/2.pdf |date=25 жніўня 2019 }}. — С. 235, 236.</ref>. У XVIII стагоддзі ўласнікі вёскі — Юдзіцкія. Вядома пра завяшчанне маёнтка ў 1798 годзе ад [[паручнік]]а Івана Чайкоўскага<ref>{{ref-ru}} «Полное собрание законов Российской империи. Собрание третье Отделение I. От № 32833-34628». [[1910]] г. — 1425 с. // [https://books.google.com.ua/books?id=pNiWBgAAQBAJ&pg=PA643&lpg=PA643&dq=ПЕЛЕНКИ+Витебский+уезд&source=bl&ots=vF82gjIuRk&sig=ACfU3U0PRhj9X1fOX6wjTcVjXm5_VxTpLw&hl=uk&sa=X&ved=2ahUKEwjm4IWoybbpAhWryqYKHddeAO0Q6AEwBXoECAoQAQ#v=onepage&q=ПЕЛЕНКИ%20Витебский%20уезд&f=false № 33398]. {{СПб.}}, [[1913]] г. {{ISBN|978-5-4460-7057-2}}</ref> У 1861 годзе вёска ўваходзіла ў Пеленкаўскую сельскую грамаду (налічвала 30 сялян) Вярхоўскай воласці, трэці ўчастак. Пазней у Расійскай імперыі вёска і маёнтак адміністрацыйна ўваходзілі ў Койтаўскую<ref name="Сапунов"/> сельскую грамаду Вярхоўскай воласці [[Віцебскі павет (Расійская імперыя)|Віцебскага павета]] [[Віцебская губерня|Віцебскай губерні]]. У 1866 годзе адбылася здзелка, выкуп зямельных надзелаў зямель маёнтка часоваабавязанымі сялянамі ў Чайкоўскага Івана<ref>{{ref-ru}} [[Расійскі дзяржаўны гістарычны архіў|Российский государственный исторический архив]] [http://rgia.su/object/27371277 Ф.577 Оп.4 Д.203]; Дело о выкупе земельных наделов временнообязанными крестьянами у Чайковского И. имения Пеленки. (Витебский уезд Витебская губерния) 9 августа 1866 г. — 28 августа 1869 г.</ref>. У 1906 годзе пражывала 13 дваран, 58 мужчын, 51 жанчына<ref name="Сапунов"/>, якія прыпісаны да [[Курына|Курынскага]] (у Курынскай воласці) і Слабадскога (у Вярхоўскай воласці) [[Руская праваслаўная царква|праваслаўных]] [[прыход]]аў<ref name="Сапунов"/>. Вёска ў СССР ўваходзіла ў [[Суражскі раён]]. Гэтая вёска была месцам дыслакацыі [[Падраздзяленне|падраздзяленняў]] 117-й Горкаўскай стралковай дывізіі<ref>{{ref-ru}} [http://www.soldat.ru/doc/dis/zap/t04e.html 17-я Горьковская стрелковая Краснознаменная дивизия имени Президиума Верховного Совета СССР]</ref>. Пахаваны ў вёсцы [[Герой Савецкага Саюза]] [[Андрэй Самуілавіч Гайко]], дзе яму ўсталяваны [[абеліск]]. Пасля [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ў вёсцы засталася [[брацкая магіла]] (646 чалавек)<ref>{{ref-ru}} [https://pomnim.online/mass-grave/64513/page/4 Братская могила д. Задвинье 4419] // «Проект Помним»</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{ref-ru}} «[https://www.radzima.net/ru/miejsce/pelenki.html Задвинье]» // Radzima.net * {{ref-ru}} «[https://www.radzima.net/ru/miejsce/pelenki_1.html имение Пеленки]» // Radzima.net * {{ref-ru}} «[http://db.narb.by/search/6088 Задвинье (Пеленки)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20241112133447/http://db.narb.by/search/6088 |date=12 лістапада 2024 }}» // [[НАРБ]], Белорусские деревни, сожжённые в годы Великой Отечественной войны * {{ref-ru}} [https://www.chaspik.by/help/pochtovye-indeksy-belarusi/pochtovye-indeksy-vitebskoj-oblasti/vitebskij-rajon/ Почтовые индексы Витебской области] // Агентство недвижимости «Час-Пик». * {{ref-ru}} [https://www.komandirovka.ru/cities/zadvine/ Краткая информация о Задвинье] // Командировка.ру * {{ref-ru}} [http://pravo.by/upload/docs/op/D917v0086754_1513890000.pdf Об установлении границ сельских населенных пунктов Витебского района Витебской области и признании утратившими силу некоторых решений Витебского районного Совета депутатов] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201124184641/https://pravo.by/upload/docs/op/D917v0086754_1513890000.pdf |date=24 лістапада 2020 }} {{Курынскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Курынскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Віцебскага раёна]] [[Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі]] tn7hwurm0b17sn2ufup7ejpb30rxivt 0 270102 5150790 4766683 2026-06-05T05:15:25Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5150790 wikitext text/x-wiki [[Файл:Grumman TBF-1 Avengers of VGS-29 in flight over Norfolk, Virginia (USA), on 1 September 1942 (80-G-427475).jpg|right|300px|thumb|Звяно з пяці тарпеданосцаў ТВМ-3 «[[Grumman TBF Avenger|Эвенджар]]» здзяйсняе палёт строем пеленга.]] '''Звяно 19''' ({{lang-en|Flight 19}}) — звяно з пяці тарпеданосцаў-бамбардзіроўшчыкаў «Эвенджар», якія здзяйснялі 5 снежня 1945 года вучэбна-трэніровачны палёт, які завяршыўся стратай пры нявысветленых абставінах усіх пяці машын, а таксама адпраўленага на іх пошукі выратавальнага [[Martin PBM Mariner|гідрасамалёта PBM-5 Марцін «Марынер»]]. Гэта лётнае здарэнне лічыцца адным з самых дзіўных і незвычайных не толькі ў гісторыі авіяцыі флоту ЗША, але і ў гісторыі ўсёй сусветнай авіяцыі. Дадзены інцыдэнт часта згадваецца ў сувязі з феноменам [[Бермудскі трохвугольнік|Бермудскага трохвугольніка]]. == Падрыхтоўка да палёту == 5 снежня 1945 года ў рамках вылету № 19 звяно з чатырох тарпеданосцаў «Эвенджар» пад кіраўніцтвам пілотаў корпуса марской пяхоты ЗША і авіяцыі флоту, якія праходзілі праграму перападрыхтоўкі на гэты тып самалёта, пад камандаваннем пятага тарпеданосца, які пілатаваў лётчык-інструктар корпуса марской пяхоты лейтэнант Тэйлар, павінна было выканаць звычайнае практыкаванне з курсу праграмы перападрыхтоўкі. Тыпавое «навігацыйнае практыкаванне № 1» меркавала палёт над акіянам па маршруце з двума паваротамі і навучальнае бамбакіданне. === Палётнае заданне === Звяно, вылецеўшы з базы марской авіяцыі [[Форт-Лодэрдэйл]] ({{lang-en|Fort Lauderdale}}, {{coord|26|03|N|80|07|W}}), павінна было прытрымлівацца курса 91 (практычна строга на ўсход) на 56 [[Міля|міль]], дзе ў раёне групы [[Востраў|астраўкоў]] (рыфаў) Хен энд Чыкенс Шоўлз вырабіць практычнае бамбакіданне, пасля чаго прытрымлівацца тым жа курсам яшчэ 67 міль, затым легчы на курс 346 і перасекчы [[востраў Вялікая Багама]], праляцеўшы гэтым курсам 73 мілі, легчы на зваротны курс 241 і вярнуцца на базу, якая знаходзіцца ў 120 мілях ад апошняга навігацыйнага пункту. Гэты маршрут быў зусім стандартным, тыпавым, усе яго пункты мелі характэрныя візуальныя навігацыйныя арыенціры, якія зводзілі да мінімуму імавернасць памылкі. Гэты і яму падобныя маршруты ў раёне Багамскіх астравоў сістэматычна выкарыстоўваліся для навучальных палётаў пілотаў марской авіяцыі на працягу ўсёй [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. Разліковая працягласць палёту па маршруце складала 2 гадзіны, пры гэтым навігацыйны запас паліва на тарпеданосца быў стандартным — на 5½ гадзін палёту<ref name="muromov" />. Метэапрагноз па ўсім маршруце на ўвесь час палёту быў спрыяльным<ref name="muromov" />. === Асаблівасці экіпажаў === Вядучы звяна лейтэнант Тэйлар быў досыць дасведчаным пілотам, налятаюць на гэтым тыпе тарпеданосцаў каля 2500 гадзін, яго курсантаў таксама складана было назваць пачаткоўцамі — яны мелі агульны налёт ад 350 да 400 гадзін, з іх не менш як 55 гадзін на «Эвенджары» дадзенага тыпу. Двое з чатырох камандзіраў машын былі капітанамі корпуса марской пяхоты, прычым капітан Паўэрс быў адкамандзіраваны на перападрыхтоўку з галоўнага штаба корпуса. Да ліку магчымых недахопаў лейтэнанта Тэйлара як лідара гурта ўсе крыніцы аднагалосна адносяць толькі адносна невялікі досвед палётаў менавіта ў гэтым канкрэтным раёне (хоць пры гэтым звычайна замоўчваюць, што ён быў пераведзены ў Форт-Лодэрдэйл з авіябазы Маямі, гэта значыць у прынцыпе з таго ж рэгіёна). Адсутнасць такога досведу пры палёце над морам у адсутнасць візуальных арыенціраў мала ўплывае на выніковасць навігацыі. Аднак пры страце арыенціроўкі веданне раёна палётаў магло б дапамагчы вызначыць сваё становішча. Акрамя таго, штурманскі склад звяна быў слабым — тры штурманы-бамбардзіры<ref>Паводле кіраўніцтва па лётнай эксплуатацыі TBM-3 Avenger (гл. вытрымкі на сайце [http://www.amazon.com/gp/reader/1411693876/ref=sib_dp_bod_toc/103-1033578-6088653?ie=UTF8&p=S005#reader-link amazon.com]), экіпаж машыны афіцыйна складаўся з пілота, бамбардзіра-аператара, які выконваў таксама функцыі аператара радара, і стрэлка-радыста, але некаторыя іншыя крыніцы (гл. напрыклад, шэраг даведнікаў [https://web.archive.org/web/20030509103522/http://www.xs4all.nl/~fbonne/warbirds/ww2htmls/grumtbf.html], [http://www.wingsovergillespie.org/aircraft/aircraftbios/tbm.htm] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070927092523/http://www.wingsovergillespie.org/aircraft/aircraftbios/tbm.htm |date=27 верасня 2007 }} і публікацый [https://web.archive.org/web/20080209175723/http://homepage.mac.com/aorr/harrierair/tellurideairshow.html], [http://www.geocities.com/CapeCanaveral/Runway/9601/pressadams.html] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080412023303/http://www.geocities.com/CapeCanaveral/Runway/9601/pressadams.html |date=12 красавіка 2008 }} а таксама фільм з серыі [http://www.pacificwrecks.com/reviews/roaring_tbm.html Roaring Glory Warbird]) называюць другога члена экіпажа штурманам або штурманам-бамбардзірам. У рэальных умовах «Эвенджар» часцяком выконвалі вылеты (асабліва на малую далёкасць) без штурмана, з-за чаго ў пярэдняй кабіне былі прадугледжаны дадатковыя прыстасаванні для зручнасці выканання пілотам навігацыйнай працы. Пра Эвенджар гл. таксама [http://www.nasm.si.edu/research/aero/aircraft/grumman_tbf.htm даведнік Смітсанаўскага нацыянальнага аэракасмічнага музея] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070430235827/http://www.nasm.si.edu/research/aero/aircraft/grumman_tbf.htm |date=30 красавіка 2007 }}, [http://www.vc-81.net/Avenger.htm] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070703085831/http://www.vc-81.net/Avenger.htm |date=3 ліпеня 2007 }}</ref> былі кадэтамі і праходзілі першапачатковую падрыхтоўку, яшчэ адзін — сяржантам, які паводле дадзеных некаторых крыніц рыхтаваўся да здачы кваліфікацыйнага экзамену на штурмана марской авіяцыі. Адзін з стралкоў-радыстаў да вылету не з’явіўся, астатнія чацвёра былі дастаткова дасведчанымі спецыялістамі сваёй справы. === Асаблівасці машын === Тарпеданосцы мадыфікацыі TBM-3, на якіх выконваўся трэніравальны палёт, мелі досыць дасканалае па тых часах абсталяванне, якое дазваляла выконваць палёты ў любых умовах надвор'я і ноччу. У прыватнасці, машыны акрамя звычайных компасаў у дзвюх кабінах (у лётчыка і штурмана) былі абсталяваны гіракомпасамі і радыёпаўкомпасамі AN/ARR-2, а таксама мелі дастаткова магутныя радыёстанцыі з функцыяй радыёмаяка (AN/ART-13, прыёмнік AN/ARC-5, перадатчык УКХ AN/ARC-1), радыёальтыметр AN/APN-1 і нават навінку тых гадоў — радары AN/APS-4 для выяўлення надводных мэт. Акрамя таго, яны былі абсталяваны [[аўтапілот]]ам тыпу G4 з высокай ступенню аўтаматызацыі кіравання (аўтапілот быў напрамую звязаны з прыборным абсталяваннем). Выратавальнае абсталяванне ўключала ў сябе, акрамя аўтаматычных выратавальных камізэлек экіпажа, таксама аўтаматычныя надзіманыя выратавальныя лодкі Mark 4 type D, укамплектаваныя запасам прадуктаў, сігнальнымі ракетамі, інвентаром для выжывання і аварыйнымі радыёстанцыямі, акрамя таго, на самалётах былі ўсталяваныя аўтаматычныя аварыйныя радыёмаякі. Усе машыны перад вылетам былі падрыхтаваныя згодна з рэгламентам, наземныя службы і экіпажы пацвердзілі працаздольнасць усіх сістэм. Аднак пасля здарэння адзін з механікаў заявіў, што на прыборных панэлях усіх самалётаў не было гадзінніка<ref name="histcenter">[http://www.history.navy.mil/faqs/faq15-2.htm Lost Patrol.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060414012253/http://www.history.navy.mil/faqs/faq15-2.htm |date=14 красавіка 2006 }} Michael McDonell. Naval Aviation News June 1973, 8-16</ref>. == Палёт «Эвенджераў» == Самалёты вылецелі з базы ВМС ў Форт-Лодэрдэйл у 14:10. Звяно вёў адзін з пілотаў, якія праходзілі навучанне; лейтэнант Тэйлар заняў месца ззаду і назіраў за правільнасцю выканання навігацыйнага задання<ref name="histcenter" /><ref>[http://www.bermuda-triangle.org/html/bad_navigation_.html Bad navigation?] (Критика версии Куше)</ref>. Для таго, каб высветліць, што адбывалася з самалётамі пасля гэтага, следчая камісія вывучыла часопісы радыёсувязі і апытала радыстаў, што чулі паведамленні з самалётаў звяна і перамовы пілотаў паміж сабой. Звесткі пра змест гэтых запісаў супярэчлівыя. Тут прыведзена храналогія паводле публікацыі Марскога гістарычнага цэнтра<ref name="histcenter" />, напісанай, паводле сцвярджэнні аўтара, на аснове афіцыйных дакументаў, і кнізе І. А. Мурамава «100 вялікіх авіякатастроф»<ref name="muromov">[http://www.erlib.com/Игорь_Муромов/100_великих_авиакатастроф/13/ 100 великих авиакатастроф] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190615114105/http://www.erlib.com/%D0%98%D0%B3%D0%BE%D1%80%D1%8C_%D0%9C%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B2/100_%D0%B2%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%85_%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D1%84/13/ |date=15 чэрвеня 2019 }} И. А. Муромов</ref>. У крыніцах не прыводзіцца дадзеных аб якіх-небудзь дакладах Тэйлара аб ходзе палёту да ўзнікнення праблем або аб праходжанні навігацыйных пунктаў маршруту, але сцвярджаецца, што з перамоў паміж пілотамі можна зрабіць выснову, што бамбакіданне было выканана паспяхова<ref name="histcenter" />. У 15:40 (паводле іншых дадзеных<ref name="findings">[http://www.ibiblio.org/hyperwar/USN/rep/Flight19/index.html Partial transcript of the official Navy investigation, dated 7 Dec, 1945.] (Список фактов, установленных следствием)</ref> — прыкладна ў 16:00) старшы інструктар лейтэнант Роберт Ф. Фокс<ref name="findings" />, які выконваў палёт над Форт-Лодэрдэйлам, пачуў, як хтосьці выклікае па радыё «Паўэрса» (без пазыўных). Невядомы некалькі разоў спытаў Паўэрса пра сведчанні яго компасаў, праз некаторы час ён (паводле іншых дадзеных, Паўэрс) сказаў: «Я не ведаю, дзе мы. Павінна быць, мы заблукалі пасля апошняга павароту». Пасля таго, як Фокс усталяваў з імі сувязь, высветлілася, што Паўэрса выклікаў лейтэнант Тэйлар. Тэйлар паведаміў Фоксу, што ён знаходзіцца «над Кіс» («I am sure I'm in the Keys») і спрабуе знайсці Форт-Лодэрдэйл, але ў яго выйшлі з ладу абодва компасы. Сувязь вялася на частаце 4805 кГц і была няўстойлівай<ref name="findings" />. Фокс, вырашыўшы, што Тэйлар мае на ўвазе [[Фларыда-Кіс]], параіў разгарнуць самалёты так, каб сонца аказалася злева, і ляцець у гэтым кірунку. У 16:10 аб узніклых праблемах стала вядома базе ў Форт-Лодэрдэйле і, прыкладна ў той жа час, базе ў Порт-Эверглейдс (падраздзяленне выратавальных аперацый)<ref name="findings" />. У 16:25 з самалётамі звяна ўдалося выйсці на сувязь выратавальнаму падраздзяленню ў Порт-Эверглейдс. Тэйлар кажа, што яны толькі што праляцелі над невялікім востравам і не бачаць ніякай іншай сушы, затым паведамляе, што ён уключыў аварыйны радыёмаяк і пытаецца, ці не бачыць яго хто-небудзь на лакатары. Порт-Эверглейдс прапануе Тэйлару перадаць камандаванне пілоту самалёта са спраўнымі прыборамі. У 16:31 Порт-Эверглейдс чуе паведамленне Тэйлара: «Адзін з пілотаў лічыць, што калі мы будзем ісці курсам 270, то дасягнём берага». У 16:45 Тэйлар паведамляе базе: «Мы будзем трымаць курс 030 на працягу 45 хвілін, затым павернем на поўнач, каб пераканацца, што мы не над Мексіканскім залівам». Шырокавяшчальныя радыёстанцыі на Кубе ствараюць перашкоды для сувязі на частаце 4805 кГц, таму Тэйлара просяць перайсці на аварыйную частату 3000 кГц. Тэйлар адказвае, што не можа гэтага зрабіць, так як павінен падтрымліваць сувязь з астатнімі самалётамі ({{lang-en2|«I must keep my planes intact»}})<ref name="histcenter" />. У 17:00 Тэйлар аддае каманду самалётам звяна павярнуць на курс 090 (на ўсход) на 10 хвілін. Прыкладна ў гэты час на беразе чуюць воклічы, як мяркуецца, двух лётчыкаў звяна: «Калі б мы паляцелі на захад, былі б ужо дома», «Чорт пабяры, курс на захад». У 17:15 Тэйлар паведамляе ў Порт-Эверглейдс: «Чую вас вельмі слаба. Зараз ляцім курсам дзвесце семдзесят градусаў». Затым паведамляе, што яны маюць намер ляцець гэтым курсам «пакуль не скончыцца гаручае або пакуль не дасягнуты берагі». Сувязь з самалётамі няўстойлівае. У 17:30 Тэйлар заўважыў нешта злева і спытаў пра гэта пілотаў. Іх адказ разабраць немагчыма. У 17:50 з дапамогай радыёпеленгацыі вызначана прыкладнае палажэнне самалётаў — у радыусе 100 міль ад пункту з каардынатамі{{coord|29|15|N|79|00|W|scale=5000000}}<ref name="findings" />. У 17:54 Тэйлара зноў просяць перайсці на частату 3000 кГц, ён адказвае, што не можа гэтага зрабіць, каб не губляць сувязі з астатнімі самалётамі звяна<ref name="muromov" />. У 18:04 Тэйлар перадае: «курс 270 градусаў, мы недастаткова доўга ішлі на ўсход ({{lang-en2|Holding course 270 degrees we didn't go far enough east}})… можам, таксама, разгарнуцца і ляцець на ўсход»<ref name="histcenter" />. У 18:20 Тэйлар камандуе: «Усім самалётам трымацца побач… калі не падасца бераг, нам прыйдзецца прывадніцца… Калі ў каго-небудзь застанецца менш 10 галонаў, усе разам зніжаецца». У 19:04 на беразе ў цэнтры кіравання палётамі ў Маямі ў апошні раз чуюць, як адзін з пілотаў звяна выклікае лейтэнанта Тэйлара па яго пазыўному<ref name="muromov" />. Каля 20:00 паліва канчаецца, самалёты вымушаныя прывадняцца, пасля чаго сувязь знікае і больш пра лёс пілотаў ніхто нічога не чуў. == Палёт «Марынераў» == [[Файл:Martin PBM-3S Mariner of VP-50 in flight, in April 1956.jpg|right|300px|thumb|Марцін «Марынер» PBM-5.]] Вылецелі выратавальныя самалёты мелі наступныя заданні: борт № 32 (камандзір малодшы лейтэнант Бэмерлін) павінен быў ляцець прама да цэнтра трохвугольніка памылак, а затым весці стандартны пошук па квадрат, борт № 49 (камандзір малодшы лейтэнант Джэферы) павінен быў праляцець уздоўж узбярэжжа да шыраты 29 N, затым на ўсход да цэнтра трохвугольніка памылак, дзе сустрэцца з бортам № 32, а потым таксама перайсці да пошуку па квадратам. Борт № 49 перадаў па радыё некалькі стандартных паведамленняў, з якіх вынікала, што ён набліжаецца да месца пеленгацыі «Эвенджараў», аднак пакуль яшчэ нічога не выявіў. Неўзабаве пасля таго, як ён далажыў аб тым, што лёг на курс 90 і заняў эшалон 1800, сувязь з ім перапынілася. У 21:20 у штаб берагавой аховы паступіла паведамленне з танкера «Gaines Mills», капітан якога Ш. Стэнлі далажыў, што ў 19:50 яны назіралі выбух у паветры ў пункце з каардынатамі 28 градусаў 59 хвілін N, 80 градусаў 25 хвілін W выбух выглядаў як слуп агню вышынёй 120 футаў, які трымаўся на працягу дзесяці хвілін, на вадзе засталося масляністая пляма, з танкера агледзелі месца выбуху, але нікога не знайшлі. Пазней капітан даў некалькі іншыя паказанні: каманда назірала самалёт, які загарэўся ў паветры, паваліўся ў акіян і выбухнуў, акрамя алейнай плямы было шмат абломкаў. У раён выбуху былі накіраваны борт № 32 (прыбыў да месца выбуху толькі ў 22:45 з-за складаных метэаўмоў) і караблі берагавой аховы з базы Нью-Смірна, але пошукі (у тым ліку з выкарыстаннем радараў) нічога не далі — ні плямы на вадзе, ні масы абломкаў яны не выявілі. == Пошукава-выратавальная аперацыя == [[Файл:Martin PBM-3 Mariner of VP-74 in flight, in 1942 (fsa.8b08013).jpg|right|300px|thumb|Марцін «Марынер» PBM-3 у палёце над морам. Ад PBM-5 адрозніваўся адсутнасцю радара, а таксама менш магутнымі маторамі.]] Шматгадзінны палёт борта № 32, які працягнуў ноччу з 5 на 6 снежня пошук у адзіночку, вынікаў не даў. З надыходам светлага часу сутак была пачата адна з самых маштабных аперацый па пошуку зніклых самалётаў, у ёй было задзейнічана трыста самалётаў арміі і флоту і дваццаць адно судна. Сфармаваныя з частак нацыянальнай гвардыі і валанцёраў пошукавыя партыі на сушы сістэматычна крыжавана абшуквалі ўзбярэжжы Фларыды, астравоў Фларыда-Кіс і Багамскіх астравоў. Аперацыя была спыненая безвынікова праз некалькі тыдняў, але актыўная фаза пошукаў скончылася досыць хутка — 10 снежня 1945 года, пасля чаго было прынята рашэнне афіцыйна лічыць усё экіпажы зніклымі без вестак. == Версіі здарэння == === Афіцыйная — чалавечы фактар === Следчае ўпраўленне ВМС ЗША правяло расследаванне. 7 снежня былі апублікаваны асноўныя факты, сабраныя да гэтага часу і зробленыя на іх падставе высновы, зводзіцца да наступнага: * Лейтэнант Тэйлар памылкова вырашыў, што самалёты звяна знаходзяцца над Мексіканскім залівам; гэтая памылка была следствам яго ўпэўненасці, што астравы, над якімі яны праляталі, з’яўляліся архіпелагам Фларыда-Кіс, і палёт на паўночны ўсход павінен вывесці іх да паўвострава Фларыда. Кіраванне палічыла, што Тэйлар у разліковы час мінуў Багамы і, у рэчаіснасці, вёў звяно на паўночны ўсход, знаходзячыся над Атлантычным акіянам. * Лейтэнант Тэйлар, хоць і з’яўляўся цудоўным баявым пілотам і не меў спагнанняў ад камандавання ВМС, быў схільны пілатаваць самалёт, належачы на інтуіцыю і некалькі разоў губляў арыентоўку. Двойчы з-за гэтага ён вымушаны быў саджаць самалёт на ваду. * Адказнасць за страту самалётаў і экіпажаў была ўскладзена на лейтэнанта Тэйлара. * Знікненне трэніровачнага самалёта № 49 (Марцін Марынер) тлумачылася яго выбухам у паветры. На працягу года гэты даклад дапаўняўся, яго аб'ём дасягнуў 500 старонак. Пад ціскам маці Тэйлара, якая сцвярджала, што ваенна-марское ведамства абвінавачвае яе сына ў страты пяці самалётаў і гібелі 14 чалавек, не маючы дастатковых падстаў, выснова аб віне лейтэнанта Тэйлара была заменена фармулёўкай «прычына невядомая». У наступныя гады прапаноўваліся розныя варыянты, заснаваныя на афіцыйнай версіі, для тлумачэння прычын і канкрэтных абставін страты арыентоўкі. Гэтыя версіі належаць розным аўтарам, у тым ліку і не звязаных з флотам. Агульныя для гэтых версій высновы заключаюцца ў наступным. Калі б звяно знаходзілася над Фларыда-Кіс, то, трымаючыся курсам на поўнач-захад, яно выйшла б да Фларыды на працягу 10-20 хвілін. Такім чынам, на самай справе, яно знаходзілася над Атлантыкай, прыкладна ў тым раёне, дзе і павінна было па плане палёту і Тэйлар пераблытаў з Фларыда-Кіс нейкія іншыя астравы. Так, паводле адной версіі, пад уздзеяннем нейкіх невядомых фактараў звяно праз некаторы час пасля праходжання першага навігацыйнага пункту маршруту выканала разварот направа прыкладна на курс 90 градусаў, перасекла востраў Вялікі Абака, які Тэйлар прыняў за Вялікую Багаму (іх канфігурацыі ў гэтым месцы сапраўды падобныя), пасля чаго, здзейсніўшы памылку ў вызначэнні другога навігацыйнага пункту, звяно паляцела на поўнач, а не на захад, як планавалася, пры гэтым Тэйлар убачыў граду рыфаў на ўсход ад Вялікага Абакі, якія ён прыняў за астравы Фларыда-Кіс. Аднак гэтая версія мае свае слабыя месцы. Так, звяно павінна было выканаць паварот такім чынам, што сонца замест таго, каб свяціць ім у хвост, стала б свяціць ў правы борт, што не магло не прыцягнуць увагу хаця б аднаго з чатырнаццаці членаў экіпажаў. Далей, нават у адсутнасць сонца прыкметна, што перад Вялікім Абака знаходзіцца велізарная банка з вельмі характэрным колерам вады над ёй, а непасрэдна перад берагам вострава знаходзіцца цэлы лабірынт дробных багністых астраўкоў вельмі характэрнага выгляду. Нічога падобнага на падлёце да Вялікай Багамы з поўдня няма, бераг адкрываецца непасрэдна з боку акіяна. Паводле іншай версіі, лейтэнант Тэйлар «проста запанікаваў», убачыўшы пад сабой паўночны ўскраек Вялікай Багамы і, памылкова прыняўшы яе і навакольныя астравы за астравы Фларыда-Кіс, зрабіў няслушныя высновы адносна няспраўнасці сваіх компасаў. Але пераблытаць менавіта дадзены ўчастак Вялікай Багамы з астравамі Фларыда-Кіс праблематычна з-за наяўнасці вельмі характэрных візуальных арыенціраў, самым значным з якіх з’яўляецца аэрадром марской авіяцыі, які эксплуатаваўся ў той час авіяцыяй флоту Вялікабрытаніі. У цэлым шэрагу крыніц, уключаючы афіцыйныя, згадвалася аб тым, што ў ходзе ўдзелу ў баявых дзеяннях на Ціхім акіяне Тэйлар двойчы здзяйсняў вымушаныя пасадкі на ваду з-за поўнай выпрацоўкі паліва, што, магчыма, сведчыла пра яго «прафесійную непрыдатнасць». Аднак, як вядома з тых жа дакументаў, за дзесяць месяцаў удзелу ў кампаніі толькі на «Эвенджары» ён налётаў каля 2500 гадзін, гэта значыць прыкладна па 250 гадзін у месяц. Гэта вельмі вялікая лётная нагрузка, пры якой з аднаго боку ўсе дзеянні пілота адпрацоўваюцца да аўтаматызму, а з другога — непазбежныя памылкі ад стомы і проста фатальныя выпадковасці. У карысць цалкам дастатковай кваліфікацыі Тэйлара кажа той факт, што ў абодвух выпадках аварыйнага прываднення ўвесь экіпаж заставаўся жывы, а наступнае расследаванне не бачыла віны Тэйлара ў гібелі машыны і ён не адхіляўся ад лётнай працы. Улічваючы масавую дэмабілізацыю пілотаў пасля вайны і магчымасць кадравага падбору, наўрад ці на пасаду інструктара ў школу павышэння кваліфікацыі лётнага складу ўзялі б «прафесійна непрыдатнага» лётчыка марской авіяцыі, які нібыта сістэматычна губляў арыентоўку і тапіў з-за гэтага самалёты. Незразумелая рэакцыя яго кіраваных: сцвярджаецца, што некаторыя з іх прапаноўвалі ляцець на захад і выказвалі незадаволенасць тым, што лейтэнант Тэйлар не прымае такога рашэння, але ніхто не паспрабаваў самастойна вярнуцца на базу. Звычайна гэта тлумачаць строгай дысцыплінай, да якой прывыклі ваенныя лётчыкі, і высокім аўтарытэтам Тэйлара, які меў значна больш досведу. Калі машыны звяна спынілі манеўр на поўнач і ляглі на курс 270, яны мелі гаручага яшчэ прыкладна на 2½ гадзіны (гэта значыць, практычна, амаль на палову палётнага часу) і, пры самым неспрыяльным манеўраванні да гэтага, павінны былі дасягнуць берага. Ні адна з версій, якія прадугледжваюць страту арыентоўкі над Атлантыкай, не тлумачыць, чаму гэтага не здарылася. Паводле афіцыйных дадзеных, сувязь з самалётамі была страчана прыкладна ў гэты час і высветліць, што з імі адбывалася ў далейшым, следству не ўдалося. === Паранармальныя — Бермудскі трохвугольнік === Паводле шэрагу неафіцыйных версій, знікненне самалётаў звязана з анамальнымі з’явамі, якія адбываюцца ў Бермудскім трохвугольніку, дзейнасцю іншапланецян і г. д. У прыватнасці, згадваная ў справаздачы пра расследаванне бялёсая смуга, якая замінала пілотам вызначыць кірунак на сонца, трактуецца як адзін з вядомых уфалагічных феноменаў, звязаных з дэфармацыямі прасторы-часу. Нібыта ў такой смузе змяняюцца фізічныя адлегласці, а час можа мяняць свой тэмп. У рамках гэтай жа версіі ў публікацыях з’явілася мноства свайго роду «апакрыфічных» тэкстаў радыёпаведамленняў, якія нібыта перадаваліся лейтэнантам Тэйларам і кімсьці прынятых, у якіх фігуруюць «прышэльцы з іншых светаў», «акіян выглядае не так, як звычайна» і г. д. Часта згадваецца нібыта апошняя фраза Тэйлара: «Здаецца, што мы накшталт… мы апускаемся ў белыя воды… мы цалкам заблукалі…». Таксама згадваецца пра нейкі анамальныя атмасферныя з’явы, якія нібыта назіраліся экіпажам неназванага транспартнага самалёта ў раёне знікнення звяна тарпеданосцаў, якое ўяўляла сабой «агністы сноп» і г. д. Усе падобныя сведчанні ніяк не пацвярджаліся пры далейшай іх праверцы, альбо грунтаваліся асабліва на паказаннях зацікаўленых асоб — журналістаў, экстрасэнсаў, уфолагаў, «кантакцёраў» і т. п. === Канспіралагічныя === Існуе некалькі версій, згодна з якімі мэты палёту звяна прынцыпова адрозніваліся ад афіцыйна апублікаваных паводле вынікаў расследавання. Магчыма, палёт прадпрымае з мэтай выпрабаванні нейкага новага віду зброі (або назірання за такімі выпрабаваннямі), мяркуе выкарыстанне якіх-небудзь фізічных феноменаў і г. д. Гэта, у прыватнасці, можа растлумачыць наяўнасць у складзе звяна «курсантаў» двух капітанаў корпуса марской пяхоты , адзін з якіх да таго ж служыў у галоўным штабе корпуса. У гэтых жа мэтах магчыма быў схаваны рэальны маршрут палёту, што зрабіла пошукі заведама безвыніковымі. Некаторыя крыніцы звязваюць дадзены выпадак з інцыдэнтамі, якія маюць дачыненне да так званага Філадэльфійскі эксперыменту. Аўтары адной з версіі ўвязваюць разам знікненне 19-га звяна і зніклага ў той жа дзень у тым жа раёне бразільскага судна «Рамона». Судна «Рамона» ішло са Швецыі на Гаіці з грузам дынама-машын. Паводле версіі аўтараў тэорыі, на самай справе «Рамона» везла зброю гаіцянскім паўстанцам, а вылет «Эвенджараў» быў баявым. У сувязі з вялікай адлегласцю палёту звяно не магло вярнуцца на базу і зрабіла пасадку на ваду, дзе экіпажы былі падабраныя «зніклым» «Марынерам». Вядомыя ж усяму свету перамовы з згадваннем «белай вады» аўтары лічаць радыёгульнёй. == Спіс экіпажаў == === Экіпажы звяна === {| class="standard" align="center" |+ ! |Бартавы нумар ! |Пілот ! |Бамбардзір-аператар ! |Стралок-радыст |----- | '''FT. 28''' (вядучы) | Лейтэнант Чарлз Тэйлар ''(Charles C. Taylor)'' (рэзерв ВМС) (камандзір звяна) | Пэці-афіцэр-бамбардзір 3-га класа Джордж Дэўлін ''(George F. Devlin)'' (рэзерв ВМС) | Пэці-афіцэр-радыст 3-га класа Уолтар Парпарт ''(Walter R. Parpart)'' (рэзерв ВМС) |----- | '''FT. 36''' | Капітан Эдвард Паўэрс ''(Edward J. Powers)'' (штаб КМП) | Стаф-сержант Хоуэл Томпсан ''(Howell O. Thompson)'' (рэзерв КМП) | Сяржант Джордж Пэанеса ''(George R. Paonessa)'' (КМП) |----- | '''FT. 3''' | Энсін Джозеф Боси ''(Joseph T. Bossi)'' (рэзерв ВМС) | Матрос 1-га класа Герман Тэландэр ''(Herman A. Thelander)'' (рэзерв ВМС) | Матрос 1-га класа Барт Балюк-мал. ''(Burt E. Baluk, JR.)'' (рэзерв ВМС) |----- | '''FT. 117''' | Капітан Джордж Стыверс ''(George W. Stivers)'' (КМП) | Радавы Роберт Грубель ''(Robert P. Gruebel)'' (рэзерв КМП) | Сяржант Роберт Гэлівэн ''(Robert F. Gallivan)'' (КМП) |----- | '''FT. 81''' | 2-гі лейтэнант Роберт Гербер ''(Robert J. Gerber)'' (рэзерв КМП) | Радавы 1-га класа Уільям Лайтфут ''(William E. Lightfoot)'' (рэзерв КМП) | Капрал Элан Коснар<ref>[http://www.x-libri.ru/elib/plesh000/00000005.htm Плешаков Сергей Александрович. Тайны «бермудских треугольников»]{{Недаступная спасылка}}</ref> (к вылету не явился) |+ |} === Экіпаж лятаючага чоўна «Марынер» === '''Рэг. нумар 59-225''' * Малодшы лейтэнант флоту Уолтар Джэферы ''(Walter G. Jeffery)'' (ВМС) (камандзір карабля) * Малодшы лейтэнант флоту Гары Коўн ''(Harrie G. Cone)'' (ВМС) * Энсін Роджар М. Ален ''(Roger M. Allen)'' (ВМС) * Энсін Лойд Эліясан ''(Lloyd A. Eliason)'' (ВМС) * Энсін Чарлз Арсена ''(Charles D. Arceneaux)'' (ВМС) * Тэхнік-радыст 3-га класа Роберт Кэмеран ''(Robert C. Cameron)'' (ВМС) * Матрос 1-га класа Уілі Каргіл-ст. ''(Wiley D. Cargill, Sr.)'' (ВМС) * Старшына-радыст 3-го класа Джэймс Джордан ''(James F. Jordan)'' (ВМС) * Старшына-бамбардзір 3-го класа Джон Менендэз ''(John T. Menendez)'' (ВМС) * Матрос 1-га класа Філіп Німэн ''(Philip B. Neeman)'' (ВМС) * Старшына-бамбардзір 3-га класа Джэймс Остэрхелд ''(James F. Osterheld)'' (ВМС) * Старшына-механік 1-га класа Дональд Пітэрсан ''(Donald E. Peterson)'' (ВМС) * Матрос 1-га класа Альфрэд Жывіцкі ''(Alfred J. Zywicki)'' (ВМС) {{зноскі}} == Спасылкі == === Афіцыйная версія === * [http://www.ibiblio.org/hyperwar/USN/rep/Flight19/index.html Partial transcript of the official Navy investigation, dated 7 Dec, 1945. Список фактов, установленных следствием] * [http://www.history.navy.mil/faqs/faq15-2.htm Naval Historical Center. Lost patrol.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060414012253/http://www.history.navy.mil/faqs/faq15-2.htm |date=14 красавіка 2006 }} Статья, основанная на материалах официального расследования * [http://www.history.navy.mil/faqs/faq15-1.htm Naval Historical Center. The Loss Of Flight 19] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090413074152/http://www.history.navy.mil/faqs/faq15-1.htm |date=13 красавіка 2009 }} * [http://www.erlib.com/%D0%98%D0%B3%D0%BE%D1%80%D1%8C_%D0%9C%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B2/100_%D0%B2%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%85_%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D1%84/13/ И. А. Муромов «100 великих авиакатастроф». М., 2003] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190615114105/http://www.erlib.com/%D0%98%D0%B3%D0%BE%D1%80%D1%8C_%D0%9C%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B2/100_%D0%B2%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%85_%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D1%84/13/ |date=15 чэрвеня 2019 }} * [http://www.militaryairshows.co.uk/unex13.htm Flight 19 and Bermuda Triangle] * [http://www.airsceneuk.org.uk/oldstuff/flight19/flight19.htm The loss of Flight 19] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070406030945/http://www.airsceneuk.org.uk/oldstuff/flight19/flight19.htm |date=6 красавіка 2007 }} * [http://www.ufodigest.com/flight19.html Elisabeth Goodridge. Crew of Flight 19 Honored] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070403173902/http://www.ufodigest.com/flight19.html |date=3 красавіка 2007 }} <!-- * [http://video.google.com/videoplay?docid=7069428480869151168 BBC Documentary on Flight 19] --><!-- недоступно --> === Бермудскі трохвугольнік === * [http://www.physics.smu.edu/~pseudo/BermudaTriangle/vincentgaddis.txt «The Deadly Bermuda Triangle». Vincent Gaddis. Argosy February 1964 p. 28-29, 116—118] * [http://lighthouse.nsys.by/anomal/texts/bermud.htm Вадим Черноборов. Бермудский треугольник: Время Становится Видимым] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070329050233/http://lighthouse.nsys.by/anomal/texts/bermud.htm |date=29 сакавіка 2007 }} * [http://www.4ygeca.com/bermud.html Вадим Чернобров. «Энциклопедия загадочных мест мира»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180406155002/http://www.4ygeca.com/bermud.html |date=6 красавіка 2018 }} * [http://www.x-libri.ru/elib/chern009/index.htm В. А. Чернобров. Время и земля] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160409153949/http://www.x-libri.ru/elib/chern009/index.htm |date=9 красавіка 2016 }} * [http://biblioteka.org.ua/book.php?id=1121023169&p=10 Царев Игорь. Энциклопедия аномальных явлений] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304191832/http://biblioteka.org.ua/book.php?id=1121023169&p=10 |date=4 сакавіка 2016 }} === Іншыя версіі === * [http://www.bermuda-triangle.org/html/flight_19.html Disappearences in the Bermuda Triangle and Flight 19] === Рознае === * [http://www.hpo-online.de/themen/bermudadreieck/bermudadreieck/flight19.html Flight 19 — ein Mysterium] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070310195631/http://www.hpo-online.de/themen/bermudadreieck/bermudadreieck/flight19.html |date=10 сакавіка 2007 }}{{ref-de}} * [http://www.check-six.com/lib/Famous_Missing/Flight_19.htm Famous Missing/Flight 19] * [http://www.visionandpsychosis.net/Flight19.htm Flight 19 — A new solution to the disappearance of five Avengers] * [http://video.google.com/videosearch?q=%22Flight+19%22 Список фильмов по теме на ''video.google'']{{Недаступная спасылка}} * [http://mag.org.ua/news/16.html В. Голицына. Про бессилие науки перед тайною Бермуд] * [http://www.nvkz.kuzbass.net/mystery/bermuda/bermuda.htm «Трагедия, которая принесла популярность бермудскому треугольнику, — 19-е звено» на сайте «Великие загадки и мифы Земли»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070329043531/http://www.nvkz.kuzbass.net/mystery/bermuda/bermuda.htm |date=29 сакавіка 2007 }} * [http://www.bermuda-triangle.org/html/bad_navigation_.html Bad navigation?] (Критика версии Куше) [[Катэгорыя:Атлантычны акіян]] gze1cun153c9pgbvmestzp0d38cb0yy 0 283232 5150739 5132440 2026-06-04T20:18:52Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5150739 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Загай |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет2 = Навасёлкаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243021824 }} '''Зага́й'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Zahaj}}, {{lang-ru|Загай}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Навасёлкаўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Навасёлкаўскага сельсавета]]. Месціцца за 5 км на захад ад Мар’інай Горкі, 61 км ад Мінска, 8 км ад чыгуначнай станцыі [[Пухавічы (станцыя)|Пухавічы]], на рацэ [[Цітаўка (прыток Свіслачы)|Цітаўка]]. == Назва == Назва абазначае месцазнаходжанне «за гаем». == Гісторыя == === Ранняя гісторыя === У XVIII стагоддзі ўваходзіла ў склад [[Менскі павет|Менскага павета]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У першай палове XIX стагоддзя ўласнасць [[Ратынскія|Ратынскіх]]{{Sfn|SgKP|1895|с=257}}. Пасля 1861 года ў [[Навасёлкаўская воласць|Навасёлкаўскай воласці]] Ігуменскага павета. === Найноўшы час === З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] воласць абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У пачатку 1930-х праведзена прымусовая [[калектывізацыя]], створаны [[калгас]] «Новы Загай», была кузня. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. Тут месціўся нямецкі гарнізон, які 17 траўня 1944 года быў разбіты [[Партызанская брыгада «Буравеснік»|партызанскай брыгадай «Буравеснік»]]{{sfn|ГВБ|2013|с=141}}. 57 дамоў з 71 у часе вайны былі спалены<ref>{{Cite web|url=http://db.narb.by/search/8809|title=Поиск - Белорусские деревни, сожжённые в годы Великой Отечественной войны|website=db.narb.by|access-date=2024-05-28|archive-date=10 верасня 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190910133835/http://db.narb.by/search/8809|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == * 1800 год — 11 двароў, 78 жыхароў * 1858 год — 83 рэвізскія душы * 1897 год — 54 двары, 321 жыхар * 1908 год — 48 двароў, 393 жыхары * 1917 год — 72 двары, 424 жыхары * 1960 год — 339 жыхароў * 2002 год — 69 двароў, 149 жыхароў * 2009 год — 122 жыхары * 2019 год — 128 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Загай|141}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|14|257|Zagaj|}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Навасёлкаўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)}} [[Катэгорыя:Навасёлкаўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] lv6wa851y2sgv093xftfw4eq87myonq 0 293063 5150570 4449370 2026-06-04T12:11:32Z Autumndancer 168015 /* Украіна */ 5150570 wikitext text/x-wiki Назву '''Ру́дка''' маюць: == Населеныя пункты == === [[Беларусь]] === * [[Брэсцкая вобласць]] ** [[Рудка (Жабінкаўскі раён)|Рудка]] — вёска ў [[Жабінкаўскі раён|Жабінкаўскім раёне]] ** [[Рудка (Пінскі раён)|Рудка]] — вёска ў [[Пінскі раён|Пінскім раёне]] * [[Віцебская вобласць]] ** [[Рудка (Пастаўскі раён)|Рудка]] — вёска ў [[Пастаўскі раён|Пастаўскім раёне]] === [[Украіна]] === * [[Рудка (Застаўніўскі раён)]] * [[Рудка (Папільнянскі раён)]] * [[Рудка (Сакальскі раён)]] == Рэкі == === Беларусь === * [[Рудка (рака)|Рудка]] — рака ў [[Клічаўскі раён|Клічаўскім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]], правы прыток ракі [[Даўжанка (рака)|Даўжанка]] {{Неадназначнасць}} 8gvfz8t9sdgh2qu2r30ttd3p6jmypcd 0 293310 5150648 5078957 2026-06-04T15:25:31Z StarDeg 16311 /* У ролях */ 5150648 wikitext text/x-wiki {{Фільм | Беларуская назва = | Арыгінальная назва = «Павлинка» | Выява = Паўлінка (афіша).jpg | Памер = | Подпіс = | Рэжысёр = [[Аляксандр Зархі]] | Прадзюсар = | Сцэнарыст = [[Максім Лужанін]] | Акцёры = [[Лілія Драздова]]<br>[[Уладзімір Кудрэвіч]]<br>[[Барыс Платонаў]]<br>[[Лідыя Ржэцкая]]<br>[[Глеб Глебаў]]<br>[[Вера Пола]]<br>[[Уладзімір Дзядзюшка]] | Кампазітар = [[Юрый Бяльзацкі]]<br>[[Яўген Цікоцкі]] | Аператар = [[Аляксандр Гінцбург]] | Кампанія = | Год = | Час = | Мова = | Краіна = | Бюджэт = | Зборы = | Папярэдні фільм = | Наступны фільм = | Сайт = | imdb_id = }} {{Значэнні}} '''«Паўлінка»''' — фільм-спектакль, які ўяўляе сабой экранізацыю [[Паўлінка (спектакль)|спектакля]] [[Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы|Нацыянальнага тэатра імя Янкі Купалы]], пастаўленага паводле [[Паўлінка|аднайменнай п'есы]] [[Янка Купала|Янкі Купалы]]<ref>Янка Купала: Энцыкл. даведнік. — Мн., БелСЭ, 1986. — Артыкул «Паўлінка (драматычны твор)». — C. 463—465.</ref>. == У ролях == * [[Лілія Драздова]] — ''Паўлінка'' * [[Уладзімір Уладзіміравіч Кудрэвіч|Уладзімір Кудрэвіч]] — ''Якім Сарока'' * [[Барыс Платонаў]] — ''Быкоўскі'' * [[Лідыя Ржэцкая]] — ''Альжбета'' * [[Глеб Глебаў]] — ''Пустарэвіч'' * [[Уладзімір Дзядзюшка]] — ''Крыніцкі'' * [[Вера Пола]] — ''Агата'' == Здымачная група == * Рэжысёр: [[Аляксандр Зархі]] * Сцэнарны план: [[Максім Лужанін]] * Аператар: [[Аляксандр Гінцбург]] * Кампазітары: Юрый Бяльзацкі, [[Яўген Цікоцкі]] * Мастак: [[Яўген Ганкін]] == Тэхнічныя даныя == * Гук: стэрэа * Паказ: чорна-белы {{Зноскі}} == Спасылкі == * [http://kinokartoshka.net/filmy-sovetskie-dramy/792-pavlinka-smotret-online.html Інфармацыя аб фільме «Паўлінка» і анлайн-прагляд] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121022063010/http://kinokartoshka.net/ |date=22 кастрычніка 2012 }} на сайце [http://kinokartoshka.net кинокартошка.net] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121022063010/http://kinokartoshka.net/ |date=22 кастрычніка 2012 }} * [http://www.kino-teatr.ru/kino/movie/sov/13467/annot/ «Паўлінка»] на сайце [http://www.kino-teatr.ru Кино-театр.ру] * [http://www.kinopoisk.ru/film/42908/ «Паўлінка»] на сайце [http://www.kinopoisk.ru КиноПоиск.ру] * [http://rutracker.org/forum/viewtopic.php?t=3742494 Торэнт фільму «Паўлінка»] на сайце [http://rutracker.org rutracker.org] * [http://film.arjlover.net/info/pavlinka.avi.html Торэнт і avi-файл фільму «Паўлінка»] на сайце [http://film.arjlover.net film.arjlover.net] {{Бібліяінфармацыя}} {{Спектаклі і фільмы паводле твораў Янкі Купалы}} [[Катэгорыя:Фільмы студыі «Беларусьфільм»]] [[Катэгорыя:Фільмы на беларускай мове]] [[Катэгорыя:Экранізацыі твораў Янкі Купалы]] na85e2glryuxic8zxgs32grl8k2w13d 0 301715 5150774 5127008 2026-06-05T03:05:55Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5150774 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Заходні фронт}} {{Узброены канфлікт |канфлікт = Заходні фронт |частка = [[Першая сусветная вайна]] |выява = The British Army on the Western Front, 1914-1918 Q4649.jpg |загаловак = Акопы на заходнім фронце |дата = [[3 жніўня]] [[1914]] — [[11 лістапада]] [[1918]] |месца = Бельгія і паўночная Францыя |вынік = Перамога [[Антанта|саюзнікаў]] |змены = |праціўнік1 = {{Сцягафікацыя|Бельгія}}<br /> {{Сцяг|Брытанская імперыя}} [[Вялікабрытанія]] і [[Брытанская імперыя|залежныя тэрыторыі]]:<br/> * {{Сцягафікацыя|Аўстралія}}<ref>{{cite web|url=http://www.awm.gov.au/atwar/ww1.htm|title=First World War 1914—1918|publisher=Australian War Memorial|access-date=6 снежня 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20080501163206/http://www.awm.gov.au/atwar/ww1.asp|archive-date=1 мая 2008|url-status=dead}}</ref> * {{Сцяг|Індыя|імперыя}} [[Брытанская Індыя|Індыя]]<ref>{{cite book|author=Gordon Corrigan.|title=Sepoys in the Trenches: The Indian Corps on the Western Front 1914–15|publisher=Spellmount Ltd.|year=1999|id=1-86227-354-5}}</ref> * {{Сцяг|Канада|1868}} [[Канада]]<ref>{{cite web|url=http://www.vac-acc.gc.ca/general/sub.cfm?source=history/firstwar/vimy|title=Canada in the First World War and the Road to Vimy Ridge|publisher=Veteran Affairs Canada|datepublished=1992|access-date=6 снежня 2006|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20110731121518/http://www.veterans.gc.ca/eng/sub.cfm?source=history/firstwar/vimy|archive-date=31 ліпеня 2011|url-status=dead}}</ref> * {{Сцягафікацыя|Новая Зеландыя}}<ref>{{cite web|url=http://www.nzhistory.net.nz/node/1216|title=New Zealand and the First World War — Overview|publisher=New Zealand's History Online|access-date=26 января 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20080410155356/http://www.nzhistory.net.nz/war/first-world-war-overview/introduction|archive-date=10 красавіка 2008|url-status=dead}}</ref> * {{Сцяг|Дамініён Ньюфаўндленд}} [[Дамініён Ньюфаўндленд]]<ref>Гл.: [[:en:The Royal Newfoundland Regiment]]</ref> * {{Сцягафікацыя|ПАС|1912}}<ref>{{cite web|author=Uys I. S.|url=http://rapidttp.com/milhist/vol072iu.html|title=The South Africans at Delville Wood|publisher=The South African Military History Society|access-date=26 января 2007}}</ref> {{Сцягафікацыя|Францыя}} і [[Калоніі Францыі|залежныя тэрыторыі]]<br /> {{Сцягафікацыя|Каралеўства Італія}}<br /> {{Сцяг Расіі}} [[Расійская імперыя]] (з 1916):<br /> * [[Экспедыцыйны корпус Рускай арміі ў Францыі]] {{Сцягафікацыя|Партугалія}}<ref>{{cite web|author=Hugo Rodrigues.|url=http://www.first-world-war.org/portu.htm|title=Portugal in World War I|publisher=The First World War|access-date=26 студзеня 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070929071941/http://www.first-world-war.org/portu.htm|archive-date=29 верасня 2007|url-status=dead}}</ref> (з [[1916]]) <br /> [[Файл:US flag 48 stars.svg|border|20px]] [[злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] (з [[1917]]) <br /> {{Сцяг Бразіліі}} [[Бразілія]] (з [[1917]]) |праціўнік2 = {{Сцягафікацыя|Германская імперыя}} <br /> {{Сцягафікацыя|Аўстра-Венгрыя}}<ref>{{cite web | url = http://www.greatwardifferent.com/Great_War/Austria_Hungary/Austria_Hungary_00.htm | title = Austria-Hungary Goes to War | publisher = The Great War in a Different Light | access-date = 3 January 2009 }}</ref> <br /> |камандзір1 = Да [[26 сакавіка]] [[1918]] года не было адзінага камандавання, з 3 красавіка - маршал [[Фердынанд Фош]] |камандзір2 = {{Сцяг|Германская імперыя}} [[Гельмут фон Мольтке (малодшы)|Гельмут фон Мольтке]] † <br /> → [[Эрых фон Фалькенхайн]] → [[Паўль фон Гіндэнбург]] і [[Эрых Людэндорф]] → Паўль фон Гіндэнбург і [[Вільгельм Гронер]] |сілы1 = '''3&nbsp;592&nbsp;242''' салдат: 1&nbsp;675&nbsp;481 французаў, 1&nbsp;166&nbsp;395 англічан, 131&nbsp;978 бельгійцаў і 618&nbsp;388 амерыканцаў пры 11&nbsp;481 лёгкіх і 8 323 цяжкіх гарматах (ліпень [[1918]]) |сілы2 = '''3&nbsp;273&nbsp;000''' салдат пры 10&nbsp;800 лёгкіх і 7 300 цяжкіх гарматах (ліпень 1918) |страты1 = Загінула і памерла ад ран <br /> 40 187 бельгійцаў <br /> 512 564 англічан <br /> 1 689 партугальцаў <br /> 1 265 124 французаў <br /> 116 708 амерыканцаў |страты2 = 1 214&nbsp;000 загінула і памерла ад ран, 968&nbsp;197 прапала без вестак або палонныя, 3&nbsp;088&nbsp; 743 паранена | Commons = Western Front theatre of World War I }} {{Тэатры ваенных дзеянняў Першай сусветнай вайны}} {{Заходні фронт Першай сусветнай вайны}} '''Захо́дні фронт''' — адзін з [[тэатр ваенных дзеянняў|тэатраў ваенных дзеянняў]] [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] ([[1914]]—[[1918]]). Гэты фронт ахопліваў тэрыторыю [[Бельгія|Бельгіі]], [[Люксембург]]а, [[Эльзас-Латарынгія|Эльзаса, Латарынгіі]], рэйнскія правінцыі [[Германская імперыя|Германіі]], а таксама паўночны ўсход [[Трэцяя Рэспубліка|Францыі]]. Працягласць фронту ад ракі [[Шэльда|Шэльды]] да [[Швейцарыя|швейцарскай]] мяжы складала 480 кіламетраў, у глыбіню — 500 кіламетраў, ад [[Рэйн]]а да [[Кале]]. Заходняя частка тэатра ваенных дзеянняў уяўляла сабою [[раўніна|раўніну]] з разгалінаванай дарожнай сеткай, зручную для дзеянняў буйных вайсковых аб’яднанняў; усходняя частка пераважна горная ([[Ардэны]], [[Аргонскі лес|Аргоны]], [[Вагезы]]) абмяжоўвала свабоду манеўру войскаў. Асаблівасцю Заходняга фронту было яго прамысловае значэнне (вугальныя капальні, жалезная руда, развітая апрацоўчая прамысловасць). Пасля пачатку вайны ў 1914 годзе [[Германская імперская армія|германская армія]] пачала ўварванне ў Бельгію і [[Люксембург]], затым наступленне на [[Францыя|Францыю]], імкнучыся захапіць важныя прамысловыя рэгіёны краіны. У [[Бітва на Марне (1914)|Марнскай бітве]] германскія войскі пацярпелі паражэнне, пасля чаго абодва бакі ўмацаваліся на дасягнутых рубяжах, сфармаваўшы [[пазіцыйная вайна|пазіцыйны фронт]] ад узбярэжжа [[Паўночнае мора|Паўночнага мора]] да франка-швейцарскай мяжы. У 1915—1917 гадах было праведзена некалькі наступальных аперацый. У баявых дзеяннях выкарыстоўвалася цяжкая [[артылерыя]] і [[пяхота]]. Аднак сістэмы палявых умацаванняў, прымяненне [[кулямёт]]аў, калючага дроту і артылерыі наносілі сур’ёзныя страты як тым, хто нападаў, так і абаронцам. У выніку не было значных змен лініі фронту. У сваіх спробах прарваць лінію фронту абодва бакі ўжывалі новыя ваенныя тэхналогіі: [[Хімічная зброя|атрутныя газы]], [[самалёт]]ы, [[танк]]і. Нягледзячы на пазіцыйны характар праводжаных баёў, Заходні фронт меў найважнейшае значэнне для заканчэння вайны. Вырашальнае наступленне саюзнікаў увосень 1918 прывяло да паражэння германскай арміі і заканчэння Першай сусветнай вайны. == Планы бакоў і разгортванне войскаў == На 250-кіламетровым працягу франка-германскай граніцы знаходзілася сістэма французскіх крэпасцей, якія мелі вялікае стратэгічнае значэнне. Галоўнымі апорнымі пунктамі гэтай сістэмы з’яўляліся магутныя крэпасці [[Вердэн]], [[Туль]], [[Эпіналь]] і [[Бельфор]]. На захад ад гэтай лініі знаходзілася яшчэ адна паласа ўмацаванняў, у раёне [[Дыжон]]а, [[Рэймс]]а, [[Лан (горад)|Лана]]. У цэнтры краіны размяшчаўся ўмацаваны лагер [[Парыж]]а. Таксама былі яшчэ крэпасці на шляху ад Парыжа да бельгійскай граніцы, але яны былі састарэлыя і не адыгрывалі вялікай стратэгічнай ролі<ref name="Заянчкоўскі">{{Кніга: Заянчкоўскі А. М .: Першая сусветная вайна}}</ref>. Да французскіх умацаванняў на франка-германскай мяжы германскае камандаванне ставілася вельмі сур’ёзна, яшчэ ў [[1905]] годзе, [[Альфрэд фон Шліфен|Шліфен]] пісаў: {{пачатак цытаты}} Францыю варта разглядаць як вялікую крэпасць. У знадворным поясе ўмацаванняў участак Бельфор — Вердэн амаль непрыступны… {{канец цытаты}} Таксама вялікае стратэгічнае значэнне мелі бельгійскія крэпасці: [[Льеж]], [[Намюр]], [[Антверпен]]. На тэрыторыі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]] знаходзіліся крэпасці: [[Мец]], [[Страсбург]], [[Кёльн]], [[Майнц]], [[Кобленц]] і інш. Але абароннага значэння гэтыя крэпасці не мелі, паколькі з першых жа дзён вайны германскае камандаванне планавала ўварванне на тэрыторыю праціўніка<ref name = "bse-1914-18">{{з ВСЭ|http://bse.sci-lib.com/article087877.html|Первая мировая война 1914-1918}}</ref>. З пачаткам мабілізацыі бакі пачалі перакідаць войска ў раёны разгортвання. Германскае камандаванне разгарнула супраць Францыі 7 армій і 4 кавалерыйскія корпусы, да 5 000 гармат, усяго [[Баявы расклад Германскай Імперскай Арміі ў 1914#Заходні фронт|групоўка]] германскіх войскаў налічвала 1 600 000 чалавек. Германскае камандаванне планавала нанесці разбуральны ўдар па [[Францыя|Францыі]] праз тэрыторыю [[Бельгія|Бельгіі]]. Аднак нягледзячы на тое, што ўсё асноўная ўвага германскага камандавання было прыцягнута да ўварвання ў Бельгію, германцы рабілі ўсе захады для таго, каб не даць французскай арміі, што наступала ў Эльзас-Латарынгіі, захапіць гэты рэгіён<ref name = "Заянчкоўскі"/>. Германскім войскам процістаялі французскія, бельгійскія і [[Брытанскія экспедыцыйныя сілы (Першая сусветная вайна)|брытанскія]] войскі. Французская армія была разгорнута ў складзе пяці армій і аднаго кавалерыйскага корпуса, пры 4&nbsp;000 гарматах. Колькасць французскіх войскаў складала 1 300 000 чалавек. У сувязі з наступленнем германскай арміі праз тэрыторыю Бельгію на Парыж, французскаму камандаванню прыйшлося адмовіцца ад прадугледжанага перад вайной «плана № 17», які меў на мэце захоп [[Эльзас-Латарынгія|Эльзаса і Латарынгіі]]. У сувязі з гэтым канчатковыя раёны размяшчэння французскіх войскаў і іх склад у канцы жніўня значна адрозніваліся ад намечаных мабілізацыйным «[[План XVII|планам № 17]]»<ref name = "bse-1914">{{з ВСЭ|http://bse.sci-lib.com/article090189.html|Пограничное сражение 1914}}</ref>. Бельгійская армія была разгорнута ў складзе шасці пяхотных і адной кавалерыйскай дывізій, пры 312 гарматах. Колькасць бельгійскіх войскаў склала 117 тысяч чалавек. [[Брытанскія экспедыцыйныя сілы (Першая сусветная вайна)|Брытанскія войскі]] высадзіліся ў французскіх партах у складзе двух пяхотных карпусоў і адной кавалерыйскай дывізіі. Толькі да 20 жніўня англійскія войскі колькасцю 87 тысяч чалавек, пры 328 гарматах, засяродзіліся ў раёне [[горад Мабёж|Мабёж]], Ле-Като. Варта адзначыць, што ў саюзных войскаў не было адзінага камандавання, што адмоўным чынам адбівалася на дзеяннях войскаў [[Антанта|Антанты]]<ref name = "br_wwi">World War I. Encyclopædia Britannica from Encyclopædia Britannica 2007 Ultimate Reference Suite (2007).</ref>. Да канца разгортвання сілы бакоў колькасна былі прыблізна роўныя (1 600 000 германскіх войскаў супраць 1 562 000 войскаў саюзнікаў). Аднак стратэгічная ініцыятыва была на баку германцаў. Іх разгорнутыя войскі прадстаўлялі амаль замкнутую сканцэнтраваную сілу. Войскі ж саюзнікаў мелі няўдалае размяшчэнне. Лінія фронту французскіх войскаў загіналася ад Вердэна на паўночны захад уздоўж французска-бельгійскай мяжы і абрывалася ў Ірсана. У раёне Мабёжа разгортваліся [[Брытанскія экспедыцыйныя сілы (Першая сусветная вайна)|брытанскія войскі]], бельгійская армія мела свой уласны раён разгортвання<ref name = "bse-1914-18"/>. === Суадносіны сіл перад пачаткам вайны === Для рэалізацыі [[План Шліфена|плана Шліфена]] па хуткім разгроме Францыі Германія засяродзіла на мяжы з Францыяй, Бельгіяй і Люксембургам значныя ваенныя сілы: былі разгорнуты сем армій ([[1-я армія (Германская імперыя)|1-я]] — [[7-я армія (Германская імперыя)|7-я]], 86 пяхотных і 10 кавалерыйскіх дывізій, да 5 тысяч гармат) колькасцю каля 1 мільёна 600 тысяч чалавек пад камандаваннем імператара [[Вільгельм II Гогенцолерн|Вільгельма II]]. <center> {| class="toccolours" border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" |- |colspan=12 style="background:#C7C7C7"|<div style='text-align: center;'>'''Кіраўнічы склад [[Германская імперская армія|Германскай імперскай арміі]] на Заходнім фронце на пачатку вайны'''</div> |- |[[Файл:Bundesarchiv Bild 146-2004-0096, Kaiser Wilhelm II..jpg|center|100px]] |[[Файл:Helmuth Johannes Ludwig von Moltke 1914.jpg|center|100px]] |[[Файл:Alexander von Kluck.jpg|center|100px]] |[[Файл:Karl von Bülow (ca. 1916).jpg|center|100px]] |[[Файл:Max von Hausen (1846-1922).jpg|center|100px]] |[[Файл:Herzog Albrecht Portrait.jpg|center|100px]] |[[Файл:Kronprinz Wilhelm 1. Leib-Husarenregiment.jpg|center|100px]] |[[Файл:Rupprecht von Bayern.jpg|center|100px]] |[[Файл:Josias von Heeringen - Project Gutenberg eText 18334.jpg|center|100px]] |- |<div style='text-align: center;'><small>[[Вярхоўны галоўнакамандуючы]]<br />[[кайзер]]<br />[[Вільгельм II Гогенцолерн|Вільгельм II]]</small></div> |<div style='text-align: center;'><small>[[Генеральны штаб Германіі|Начальнік Генеральнага штаба]]<br />[[генерал-палкоўнік]]<br />[[Гельмут фон Мольтке (малодшы)|Гельмут фон Мольтке]]</small></div> |<div style='text-align: center;'><small>[[1-я армія (Германская імперыя)|Камандуючы 1-й арміяй]]<br />[[генерал-палкоўнік]]<br />[[Аляксандр фон Клюк]]</small></div> |<div style='text-align: center;'><small>[[2-я армія (Германская імперыя)|Камандуючы 2-й арміяй]]<br />[[генерал-палкоўнік]]<br />[[Карл фон Бюлаў]]</small></div> |<div style='text-align: center;'><small>[[3-я армія (Германская імперыя)|Камандуючы 3-й арміяй]]<br />[[генерал-палкоўнік]]<br />[[Макс фон Хаўзен]]</small></div> |<div style='text-align: center;'><small>[[4-я армія (Германская імперыя)|Камандуючы 4-й арміяй]]<br />[[генерал-палкоўнік]]<br />[[Альбрэхт Вюртэмбергскі]]</small></div> |<div style='text-align: center;'><small>[[5-я армія (Германская імперыя)|Камандуючы 5-й арміяй]]<br />[[генерал-маёр]]<br />[[Вільгельм (Кронпрынц Германіі)|Вільгельм, Кронпрынц Германіі]]</small></div> |<div style='text-align: center;'><small>[[6-я армія (Германская імперыя)|Камандуючы 6-й арміяй]]<br />[[генерал-палкоўнік]]<br />[[Рупрэхт Баварскі]]</small></div> |<div style='text-align: center;'><small>[[7-я армія (Германская імперыя)|Камандуючы 7-й арміяй]]<br />[[генерал-палкоўнік]]<br />[[Ёзас фон Хеерынг]]</small></div> |} </center> Арміі саюзнікаў: * Французскія сілы налічвалі пяць армій ([[1-я армія (Францыя)|1-я]] — [[5-я армія (Францыя)|5-я]], 76 пяхотных і 10 кавалерыйскіх дывізій, больш за 4 тысяч гармат) колькасцю каля 1 мільёна 730 тысяч чалавек пад камандаваннем генерала [[Жазеф Жофр|Жазефа Жофра]]; <center> {| class="toccolours" border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" |- |colspan=12 style="background:#C7C7C7"|<div style='text-align: center;'>'''Кіраўнічы склад [[Узброеныя сілы Францыі|французскай арміі]] на Заходнім фронце на пачатку вайны'''</div> |- |[[Файл:Joseph Joffre.jpg|center|100px]] |[[Файл:Augustin Dubail.jpg|center|100px]] |[[Файл:Édouard de Castelnau.jpg|center|100px]] |[[Файл:Pierre RUffey.jpg|center|100px]] |[[Файл:LPDF 16 8 de Langle de Cary.jpg|center|100px]] |[[Файл:Charles Lanrezac.gif|center|100px]] |[[Файл:Albert d'Amade.jpg|center|100px]] |- |<div style='text-align: center;'><small>[[Галоўнакамандуючы]] французскай арміі<br />[[генералісімус]]<br />[[Жазэф Жак Сезар Жофр|Жазэф Жофр]]</small></div> |<div style='text-align: center;'><small>[[1-я армія (Францыя)|Камандуючы 1-ай арміі]]<br />[[армейскі генерал]]<br />[[Агюст Дзюбаі]]</small></div> |<div style='text-align: center;'><small>[[2-я армія (Францыя)|Камандуючы 2-ой арміі]]<br />[[дывізіённы генерал]]<br />[[Эдуар дэ Касцяльно]]</small></div> |<div style='text-align: center;'><small>[[3-я армія (Францыя)|Камандуючы 3-яй арміі]]<br />[[дывізіённы генерал]]<br />[[П'ер Руфэ]]</small></div> |<div style='text-align: center;'><small>[[4-я армія (Францыя)|Камандуючы 4-ай арміі]]<br />[[дывізіённы генерал]]<br />[[Фернан Лангль дэ Кары]]</small></div> |<div style='text-align: center;'><small>[[5-я армія (Францыя)|Камандуючы 5-ай арміі]]<br />[[дывізіённы генерал]]<br />[[Шарль Ланрэзак]]</small></div> |<div style='text-align: center;'><small>Камандуючы групай генерала д’Амада<br />[[дывізіённы генерал]]<br />[[Альбер д'Амад]]</small></div> |} </center> * Бельгійская армія (шэсць пяхотных і адна кавалерыйская дывізія, 312 гармат) колькасцю 117 тыс. Чалавек пад камандаваннем караля [[Альберт I (кароль Бельгіі)|Альберта I]]; * [[Брытанскія экспедыцыйныя сілы (Першая сусветная вайна)|Брытанская экспедыцыйная армія]] (4 пяхотных і 1,5 кавалерыйскіх дывізіі, 328 гармат) колькасцю 87 тысяч чалавек пад камандаваннем фельдмаршала [[Джон Фрэнч|Джона Фрэнча]]<ref name = "bse-1914-18"/>. == Кампанія 1914 года: уварванне Германіі ў Бельгію і Францыю == [[Файл:Western front 1914 RU.gif|thumb|300px|Карта кампаніі 1914.]] У жніўні 1914 года пачалася рэалізацыя скарэкціраванага плана Шліфена, які прадугледжваў хуткую атаку на Францыю праз тэрыторыю Бельгіі, абыход французскай арміі з поўначы і асяроддзе яе ля мяжы з Германіяй. [[2 жніўня]] без супраціўлення быў акупаваны Люксембург. [[4 жніўня]] германскія генералы [[Аляксандр фон Клюк]] і [[Карл фон Бюлаў]] пачалі ўварванне ў Бельгію, адхіліўшую патрабаванне аб пропуску праз сваю тэрыторыю германскіх войскаў. [[Штурм Льежа|Аблога Льежа]] 5—16 жніўня была першай бітвай на тэрыторыі Бельгіі. [[Льеж]] прыкрываў пераправы праз раку Маас, таму для далейшага наступлення немцам трэба было абавязкова захапіць горад. Льеж быў добра ўмацаваны і лічыўся непрыступнай крэпасцю. Аднак нямецкія войскі ўжо [[6 жніўня]] захапілі сам горад і блакавалі крапасныя фарты. 12 жніўня немцы падвезлі асадную артылерыю, і да 13—14 жніўня галоўныя фарты Льежа ўпалі, праз горад хлынулі асноўныя патокі германскіх войскаў углыб Бельгіі, [[16 жніўня]] быў узяты апошні форт. Непрыступная крэпасць упала. [[20 жніўня]] [[1-я армія (Германская імперыя)|1-я германская армія]] ўвайшла ў [[Брусэль]], а [[2-я армія (Германская імперыя)|2-я армія]] падышла да крэпасці Намюр, і, блакаваўшы яе некалькімі дывізіямі, рушыла далей, да франка-бельгійскай мяжы. Аблога Намюра працягвалася да [[23 жніўня]]<ref>Griess, 22-24, 25-26.</ref>. Даваенны французскі «[[План XVII]]» прадугледжваў захоп [[Эльзас]]а і [[Латарынгія|Латарынгіі]]. [[7 жніўня]] пачалося наступленне [[1-я армія (Францыя)|1-й]] і [[2-я армія (Францыя)|2-й армій]] на [[Саарбург]] ў Латарынгіі і [[Мюлуз]] у Эльзасе. Французы ўварваліся на тэрыторыю Германіі, але немцы, падцягнуўшы падмацаванні, выбілі іх назад. === Пагранічная бітва === {{Галоўны артыкул|Пагранічная бітва (1914)}} Пасля захопу Бельгіі і Люксембурга германскія арміі (1-я, 2-я, [[3-я армія (Германская імперыя)|3-я]]) 20 жніўня выйшлі на паўночную мяжу Францыі, дзе натыкнуліся на французскую [[5-я армія (Францыя)|5-ю армію]] і некалькі брытанскіх дывізій. 21—25 жніўня адбылася Пагранічная бітва — серыя бітваў, галоўнымі з якіх былі [[Ардэнская аперацыя (1914)|Ардэнская]] (22—25 жніўня), [[Бітва пры Шарлеруа|Самбры-Мааская]] (21—25 жніўня) аперацыі, [[Бітва пры Монсе|аперацыя ля Монса]] (23—25 жніўня). Пагранічная бітва была адной з найбуйнейшых бітваў Першай сусветнай вайны, агульная колькасць войскаў, якія ўдзельнічалі ў ёй, перавышала 2 мільёны чалавек<ref name = "bse-1914"/><ref name = "br_wwi"/>. У Ардэнскай аперацыі 3-я і 4-я французскія арміі былі разбітыя 5-й і 4-й германскімі арміямі, у Самбры-Мааскай аперацыі і ў аперацыі ў Монса брытанцы і 5-я французская армія пацярпелі паражэнне ад [[1-я армія (Германская імперыя)|1-й]], [[2-я армія (Германская імперыя)|2-й]] і [[3-я армія (Германская імперыя)|3-й]] германскіх армій. 20-22 жніўня 1-я і 2-я французскія арміі, якія пачалі 14 жніўня наступленне ў Латарынгіі, былі разбітыя [[6-я армія (Германская імперыя)|6-й]] і [[7-я армія (Германская імперыя)|7-й]] германскімі арміямі. Германскія войскі працягвалі наступ на [[Парыж]], атрымліваючы перамогі ў [[Бітва пры Ле-Като|Ле-Като]] (26 жніўня), Нэля і Пруйяра (28—29 жніўня), [[Бітва пры Сэн-Кантэне (1914)|Сэн-Кант]] і Гіза (29—30 жніўня), да 5 верасня выйшлі да ракі [[Марна (рака)|Марна]]. Тым часам французы сфарміравалі [[6-я армія (Францыя)|6-ю]] і [[9-я армія (Францыя)|9-ю]] арміі, узмацніўшы свае войскі на гэтым напрамку, а немцы ў жніўні перакінулі два корпусы ва [[Усходняя Прусія|Усходнюю Прусію]] супраць рускай арміі, якая ўварвалася ва Ўсходнюю Прусію. === Бітва на Марне === {{Асноўны артыкул|Бітва на Марне (1914)}} [[Файл:German infantry 1914 HD-SN-99-02296.JPEG|thumb|250px|Германская пяхота на маршы 7 жніўня 1914 года.]] 5—12 верасня адбылася буйная [[Бітва на Марне (1914)|бітва на Марне]]. Да гэтага моманту саюзнікі стварылі колькасную перавагу над праціўнікам (56 пяхотных і 10 кавалерыйскіх дывізій супраць 44 пяхотных і 7 кавалерыйскіх дывізій, агульная колькасць войскаў каля 2 млн чалавек). 5 верасня пачаліся баі ў раёне ракі [[Урк]], а раніцай 6 верасня 6-я французская армія перайшла ў наступ з заходняга флангу [[1-я армія (Германская імперыя)|1-й германскай арміі]]. Для адбіцця атакі немцы перакінулі 1-ю армію з Марны, у выніку чаго паміж 1-й і 2-й германскімі арміямі ўтварыўся пралом, у які ўклініліся 5-я французская і брытанская арміі. 7—8 верасня на 600 [[таксі]] прыбыло падмацаванне з Парыжа (першы выпадак выкарыстання аўтамабіляў для перакідання войскаў)<ref>Marne, First Battle of the. Encyclopædia Britannica from Encyclopædia Britannica 2007 Ultimate Reference Suite (2007).</ref>. Узнікла пагроза акружэння 2-й германскай арміі. 10 верасня пачаўся адыход германскіх войскаў на поўнач да ракі [[Эна (рака)|Эна]], якую яны перайшлі 12 верасня і, умацаваўшыся на ёй, спынілі контрнаступленне саюзнікаў да 16 верасня. === «Бег да мора» === {{Асноўны артыкул|Бег да мора}} [[Файл:French bayonet charge.jpg|thumb|200px|[[Штык]]авая атака французаў.]] Утварыўся пазіцыйны фронт ад швейцарскай мяжы да ракі [[Уаза]], аднак на захадзе заставалася свабодная тэрыторыя да Паўночнага мора. 16 верасня пачаліся тры аперацыі англа-французскіх і нямецкіх войскаў, якія атрымалі назву «Бег да мора»: 16—28 верасня спроба 2-й французскай арміі паміж рэкамі Уаза і [[Сома (рака)|Сома]]; 29 верасня — 9 кастрычніка спроба 10-й французскай арміі на рацэ [[Рака Скарп|Скарп]]; 10—15 кастрычніка спроба брытанскай арміі на рацэ [[Лее|Ліс]]<ref>{{з ВСЭ|http://bse.sci-lib.com/article102967.html|«Бег к морю»}}</ref>. У ходзе аперацый абодва бакі спрабавалі абысці флангі праціўніка, але пасля ўпартых баёў пераходзілі да абароны. 20 кастрычніка — 15 лістапада германскія [[4-я армія (Германская імперыя)|4-я]] і [[6-я армія (Германская імперыя)|6-я]] арміі праводзілі наступальную аперацыю ў [[Фландрыя (гістарычная вобласць)|Фландрыі]] супраць англійскай і бельгійскай армій (гл.: [[Фландрская бітва]]). Войскі нанеслі ўдары ў раёне [[Іпр]]а і рэкі [[Ізер (басейн Паўночнага мора)|Ізер]]. Аперацыя пры Іпры была няўдалай, 22—24 кастрычніка немцы фарсіравалі Ізер, але па рашэнні бельгійскага камандавання былі адкрыты шлюзы на рацэ, і да 31 кастрычніка быў затоплены 12-кіламетровы раён каля вусця ракі. 30 кастрычніка пачалося новае германскае наступленне ў раёне Іпра, спыненае саюзнікамі да 3 лістапада. Баі ў Фландрыі скончыліся 15 лістапада, завяршыўшы манеўраны перыяд на Заходнім фронце. У канцы снежня адбылося [[Каляднае перамір'е]]. Вынікам кампаніі 1914 года на Заходнім фронце стаў правал германскага плана па хуткаму разгрому Францыі. == Кампанія 1915 года: пазіцыйная вайна == [[Файл:Western front 1915-16.jpg|thumb|250px|Карта кампаніі 1915—1916 гадоў.]] У 1915 абодва бакі на Заходнім фронце перайшлі да стратэгічнай абароны, буйнамаштабных бітваў не вялося. Да пачатку 1915 англа-бельгійскія войскі знаходзіліся ў вобласці [[Артуа]], часткова на тэрыторыі Бельгіі, асноўныя французскія сілы былі сканцэнтраваны ў вобласці [[Шампань-Ардэны|Шампань]]. Немцы займалі частку тэрыторыі Францыі, прасунуўшыся ўглыб краіны да горада [[Нуаён]] (''Нуаёнскі выступ''). Згодна з планам Жофра, англа-французскія войскі павінны былі арганізаваць нападзенне з абодвух флангаў германскай групоўкі і акружыць яе<ref>Fuller, 165.</ref>. У лютым — сакавіку французы арганізавалі нападзенне ў [[Шампань-Ардэны|Шампані]], але прасунуліся толькі на 460 метраў, страціўшы 50 тысяч чалавек<ref name = "br_wwi"/>. 10 сакавіка пачалося наступленне брытанскіх сіл (чатыры дывізіі) у Артуа на вёску Неў-Шапель (гл.: [[Бітва пры Неў-Шапель]]). Пасля 35-хвіліннай [[артпадрыхтоўка|артпадрыхтоўкі]] пачалося хуткае прасоўванне войскаў саюзнікаў, якія праз 4 гадзіны захапілі Неў-Шапель. Аднак з-за праблем з забеспячэннем і сувяззю развіццё атакі замарудзілася, і ў немцаў атрымалася арганізаваць контратаку. 13 сакавіка наступленне было спынена, брытанцам удалося прасунуцца толькі на два кіламетры. 5—14 красавіка французскія войскі праводзілі аперацыю ў раёне [[Сэн-Міёль|Сэн-Міёля]]. === Газавая атака === {{Асноўны артыкул|Атрутныя газы ў Першай сусветнай вайне}} 22—25 красавіка адбылася другая [[Другая бітва пры Іпры|бітва пры Іпры]], падчас якой германская [[4-я армія (Германская імперыя)|4-я]] армія нанесла контратаку на Іпрскі выступ і заняла яго большую частку. 22 красавіка, у першы дзень аперацыі, пасля двухдзённай бамбардзіроўкі, немцы ўпершыню буйнамаштабна ўжылі [[хімічная зброя|хімічную зброю]] ([[хлор]]). У выніку газавай атакі на працягу некалькіх хвілін загінулі каля 6 тысяч чалавек. Праз два дні была арганізавана другая газавая атака, але эфектыўнасць яе была нізкай з-за контрзахадаў, прадпрынятых саюзнікамі ([[процівагаз]]ы і інш.). === Паветраныя баі === {{Асноўны артыкул|Авіяцыя ў Першай сусветнай вайне}} [[Файл:Fokker M5K-MG E5-15.jpg|thumb|Фота самалёта Fokker M.5K/MG «E.5/15», які першы ў гісторыі 1 ліпеня 1915 года пад кіраўніцтвам лейтэнанта [[Курт Вінтгенс|Курта Вінтгенса]] ажжыцявіў паспяховую паветраную атаку.]] На пачатку вайны [[авіяцыя]] ўжывалася для паветранай разведкі, затым самалёты сталі выкарыстоўвацца для ваенных мэтаў. 8 верасня 1914 года рускі лётчык [[Пётр Несцераў]] першы ў свеце збіў самалёт суперніка, выкарыстоўваючы таран, але пры гэтым ён загінуў. 1 красавіка 1915 года французскі пілот [[Ралан Гарос]] выкарыстаў для паветранай атакі кулямёт, размешчаны за вядучым прапелерам. 18 красавіка Гарос быў збіты, а яго самалёт быў захоплены і перададзены нідэрландскаму інжынеру [[Антоні Фокер]]у. Ён значна ўдасканаліў канструкцыю, першым ужыўшы на практыцы сінхранізатар, які дазваляў страляць з кулямёта праз дыск прапелера, калі яго лопасці не знаходзіліся на лініі агню<ref>{{з ВСЭ|http://bse.sci-lib.com/article116772.html|Фоккер Антони Герман Герард}}</ref>. Распрацоўка была выкарыстаная ў [[знішчальнік]]у [[Fokker EI]] — першым хуткасным аднамесным знішчальніку з эфектыўным узбраеннем. Першая сусветная вайна дала штуршок развіццю авіяцыі: абодва бакі пачалі распрацоўку новых рухавікоў, авіяцыйных канструкцый і матэрыялаў. Сталі папулярнымі [[Лётчык-ас|лётчыкі-асы]], хоць большасць самалётаў было збіта не знішчальнікамі, а сіламі [[Cупрацьпаветраная абарона|СПА]]. Вытворчасць самалётаў расла высокімі тэмпамі: калі ў пачатку вайны Англія і Францыя мелі 186 самалётаў, Германія і Аўстра-Венгрыя — 297, то да канца вайны бакі мелі, адпаведна, 5079 і 3352 самалётаў (у 27 і ў 11 разоў больш)<ref name = "bse-1914-18"/>. У Першую сусветную немцы ўпершыню пачалі рэалізоўваць канцэпцыю далёкіх бамбардзіровак супраць стратэгічнага тылу праціўніка, выкарыстоўваючы для гэтага жорсткія дырыжаблі канструкцыі Цэпеліна і Шутэ-Ланца, якія валодалі значна большай далёкасцю і грузападымальнасцю, чым сучасныя ім аэрапланы (і былі практычна супастаўныя па хуткасці), дырыжаблі дазвалялі Германіі ажыццявіць першыя ў гісторыі стратэгічныя бамбардзіроўкі тылоў Францыі, Вялікабрытаніі і ў меншай ступені — Расіі. Хоць прамы матэрыяльны ўрон быў невялікі, бамбардзіроўкі выклікалі перабоі ў працы фабрык і заводаў (з-за паветраных трывог), якія застрашвалі насельніцтва і змушалі краіны Антанты адцягваць з фронту салдат, зеніткі і знішчальнікі для арганізацыі супрацьпаветранай абароны. === Далейшыя ваенныя дзеянні === [[Файл:Capture of Carency aftermath 1915 1.jpg|thumb|200px|left|Руіны [[Карэнсі]] пасля ўзяцця французамі.]] [[Файл:Маскировка позиции пулемёта.jpg|thumb|200px|left|Маскіроўка пазіцыі кулямёта. 1915 год.]] [[Файл:Anthony wilding, dunkirk, april 1915.jpg|200px|thumb|Брытанскі бронеаўтамабіль у [[Дзюнкерк]]у, 1915 год.]] Апошняй атакай саюзнікаў вясной 1915 была [[Другая бітва пры Артуа|бітва ў Артуа]] з мэтай захопу грады Вімі. Французская 10-я армія пасля шасцідзённай бамбардзіроўкі пачала наступленне 9 мая і прасунулася на 5 км. Аднак войскі адступілі пасля прымянення немцамі артылерыі. Да 15 мая наступленне было спынена. У верасні саюзнікі пачалі вялікае наступленне ([[Трэцяя бітва пры Артуа]]): французскіх войскаў у Шампань і брытанскіх на Лос. Французы на працягу лета вялі падрыхтоўку да будучага наступу. 22 верасня пачалася бамбардзіроўка аб’ектаў, размяшчэнне якіх было вызначана з дапамогай [[Аэрафотаздымка|аэрафотаздымкі]]. Галоўнае наступленне пачалося 25 верасня і развівалася паспяхова, нягледзячы на наяўнасць драцяных загарод і кулямётных кропак. Аднак немцы, прадбачачы гэтую атаку, узмацнілі лініі абароны і змаглі адбіць нападзенне, якое доўжылася да лістапада. 25 верасня брытанскія войскі пачалі наступленне на Лос для падтрымкі дзеянняў у Шампані. Атацы папярэднічала 4-дзённая артылерыйская бамбардзіроўка, быў выкарыстаны хлор. Для атакі былі задзейнічаны два карпусы, яшчэ два выконвалі дыверсійныя заданні ў Іпры. Падчас атакі брытанцы панеслі цяжкія страты, асабліва ад кулямётаў. Захапіўшы абмежаваную тэрыторыю, яны адступілі. 13 кастрычнікa наступленне аднавілася. У снежні 1915 замест Джона Фрэнча камандуючым брытанскімі экспедыцыйнымі войскамі стаў генерал [[Дуглас Хейг]]. == Кампанія 1916 года: абяскроўліванне войскаў == Згодна з планам начальніка Генштаба [[Эрых фон Фалькенхайн|Эрыха фон Фалькенхайна]], асноўныя ваенныя дзеянні ў 1916 годзе Германія павінна была весці з Францыяй, прымусіўшы яе капітуляваць<ref>Lyons, 141.</ref>. Былі прыняты дзве стратэгіі. Першая прадугледжвала [[Неабмежаваная падводная вайна|неабмежаванае выкарыстанне падводнага флоту]] для перакрыцця замежных паставак. Мэтай другой стратэгіі было нанясенне кропкавага ўдару па сухапутным войскам праціўніка замест буйнамаштабнага прарыву фронту. Для прычынення максімальных страт планавалася арганізаваць нападзенне на важныя стратэгічныя пазіцыі. Мэтай галоўнага ўдару быў абраны [[Вердэн]]скі выступ, які з’яўляўся апорай французскага фронту, што знаходзіўся недалёка ад мяжы з Германіяй і пагражаў германскім камунікацыям. Аперацыя планавалася з разлікам на тое, што французы з пачуцця патрыятызму будуць абараняць горад да апошняга салдата<ref name = "br_wwi"/>. === Бітва пры Вердэне === {{Асноўны артыкул|Вердэнская аперацыя}} Для правядзення аперацыі Германія на 15-кіламетровым участку фронту засяродзіла супраць 2 французскіх дывізій 6,5 дывізій. Аперацыя пачалася 21 лютага. У ходзе наступлення французы да 25 лютага страцілі амаль усе свае фарты, аднак прарыву фронту не адбылося. [[Нарачанская аперацыя]] рускіх войскаў на [[Усходні фронт Першай сусветнай вайны|Усходнім фронце]] палегчыла становішча французскіх войскаў, для забеспячэння войскаў была арганізавана «святая дарога» Бар-ле-Дзюк — Вердэн. З сакавіка галоўны ўдар германскія войскі перанеслі на левы бераг ракі, але да мая прасунуліся толькі на 6-7 км. Контратака французскіх сіл у маі не прывяла да поспеху. Дзеянні рускіх войскаў на ўсходзе і правядзенне саюзнікамі [[Бітва на Соме|аперацыі]] на рацэ [[Сома (рака)|Сома]] дазволілі французскім войскам у кастрычніку пачаць наступленне, і да канца снежня становішча ў асноўным было адноўлена. Абодва бакі панеслі ў бітве пры Вердэне велізарныя страты (каля 300 тысяч чалавек кожная), план германскага камандавання на прарыў французскага фронту не быў рэалізаваны. === Бітва на Соме === {{Асноўны артыкул|Бітва на Соме}} Увесну 1916 вялікія страты французскіх войскаў пачалі выклікаць у саюзнікаў заклапочанасць, у сувязі з чым першапачатковы план аперацыі на [[Сома (рака)|Соме]] быў зменены: галоўную ролю ў аперацыі павінны былі граць англійскія войскі. Аперацыя павінна была дапамагчы французскім і рускім войскам. 1 ліпеня, пасля тыднёвай артылерыйскай падрыхтоўкі, брытанскія дывізіі ў [[Пікардыя|Пікардыі]] пачалі наступленне на добра ўмацаваныя пазіцыі германскіх войскаў каля ракі Сома, якія падтрымліваліся пяццю французскімі дывізіямі з правага флангу. Французскія войскі дзейнічалі паспяхова, але брытанская артылерыя не аказалася досыць эфектыўнай. У першы дзень наступлення англічане панеслі самыя вялікія страты ў гісторыі брытанскай арміі (агульныя страты 57 тысяч чалавек, з якіх 21,5 тысяч загінулі і прапалі без вестак)<ref>Griess, 71-72.</ref><ref name = "br_sfb">Somme, First Battle of the. Encyclopædia Britannica from Encyclopædia Britannica 2007 Ultimate Reference Suite (2007).</ref><ref>Каментарыі А. Коліна да кнігі: Цім Рыплі. Штыкі — да бою! Штык на палях бітваў XX стагоддзя. — М.: Эксма, 2006. — С. 353.</ref>. Прааналізаваўшы паветраныя баі над Вердэнам, саюзнікі ў баях на Соме пачалі прытрымлівацца новай тактыкі, мэтай якой была поўная перавага ў паветры над праціўнікам. Неба над Сомай было ачышчана ад германскай авіяцыі, а поспех саюзнікаў выклікаў рэарганізацыю германскай авіяцыі, і абодва бакі сталі выкарыстоўваць вялікія падраздзяленні [[ВПС]] замест індывідуальных дзеянняў пілотаў<ref>Campbell, 42.</ref>. [[Файл:British infantry Morval 25 September 1916.jpg|thumb|200px|Наступленне брытанскай пяхоты каля [[Жаншы]]]] Бітва працягвалася ў ліпені — жніўні з некаторым поспехам для брытанцаў, нягледзячы на ўмацаванне германскімі войскамі лініі абароны. Да жніўня брытанскае камандаванне вырашыла перайсці ад тактыкі прарыву фронту да серыі аперацый, якія праводзяцца невялікімі воінскімі падраздзяленнямі для выпроствання лініі фронту, што было неабходна для падрыхтоўкі да масіраванай бамбардзіроўкі. 15 верасня брытанцамі ўпершыню былі ўжытыя ў баях [[танк]]і. Саюзнікі планавалі атаку з удзелам 13 брытанскіх дывізій і чатырох французскіх карпусоў. Пры падтрымцы танкаў пяхота прасунулася толькі на 3—4 кіламетры з-за нізкай эфектыўнасці і ненадзейнасці машын. У кастрычніку — лістападзе адбылася апошняя фаза аперацыі, падчас якой саюзнікі авалодалі абмежаванай тэрыторыяй цаной вялікіх страт. З-за таго, што пачаліся дажджы, 13 лістапада наступленне было спынена. Вынікам бітвы стала прасоўванне саюзных войскаў на 8 кіламетраў пры стратах 615 тысяч чалавек, немцы страцілі каля 650 тысяч чалавек<ref name = "br_sfb"/> (па іншых звестках, 792 тысячы і 538 тысяч<ref>{{з ВСЭ|http://bse.sci-lib.com/article104478.html|Сомма (река во Франции)}}</ref> адпаведна — дакладныя лічбы невядомыя). Асноўная мэта аперацыі так і не была дасягнутая. ==== <center>Тэхніка і ўзбраенне саюзнікаў падчас бітвы на Соме</center> ==== <center><gallery perrow=5 widths="170px" heights="165"> Файл:British Mark I male tank Somme 25 September 1916 large.jpg|Брытанскі танк [[Mark I]] «самец» пад нумарам C-15, 25 верасня 1916. Файл:Q 045379Nieuport17.jpg|Шырока распаўсюджаны ў саюзных войсках аднамесны разведчык Nieuport 17 C1, 1916 Файл:Баня-автомобиль русской армии, подаренная французам. Нива №23-1916.jpg|[[Баня]]-аўтамабіль французскай арміі, 1916 Файл:Minerva Armored Car 1914 Model.jpg|Бельгійскі [[бронеаўтамабіль]] Мінерва, 1916 Файл:60PounderBatteryContalmaison.jpg|Фота брытанскай батарэі 60-фунтавых гармат Mk I перад бітвай на Соме, 1916. </gallery></center> === Лінія Гіндэнбурга === {{Асноўны артыкул|Лінія Гіндэнбурга}} У жніўні 1916 года начальнікам Генштаба замест Эрыха фон Фалькенхайна стаў [[Паўль фон Гіндэнбург]], [[Эрых Людэндорф]] стаў першым [[генерал-кватэрмайстар]]ам Генштаба (намеснікам начальніка). Новае ваеннае кіраўніцтва неўзабаве ўсвядоміла, што наступальныя магчымасці германскай арміі ў бітвах пры Вердэне і на Соме былі вычарпаныя. Было вырашана на Заходнім фронце перайсці ў 1917 годзе да стратэгічнай абароны. Падчас бітвы на Соме і зімой немцы абсталявалі абарончыя пазіцыі за лініяй фронту ад [[Арас]]а да [[Суасон]]а, названыя «''лініяй Гіндэнбурга''». Яна дазволіла скараціць даўжыню фронту, вызваліўшы войскі для правядзення іншых аперацый. == Кампанія 1917 года: пераход наступальнай ініцыятывы да саюзнікаў == [[Файл:Western Front 1917.jpg|thumb|250px|Карта кампаніі 1917 года.]] У снежні 1916 галоўнакамандуючым французскай арміяй замест Жазэфа Жофра стаў [[Рабер Жорж Нівель|Рабер Нівель]], які распрацаваў новы план наступлення французскіх войскаў на Нуаёнскі выступ. Англійскі прэм’ер-міністр [[Лойд Джордж]] падтрымаў Нівеля, даручыўшы яму камандаваць англійскімі войскамі ў сумеснай аперацыі<ref name = "br_niv">Nivelle, Robert-Georges. Encyclopædia Britannica from Encyclopædia Britannica 2007 Ultimate Reference Suite (2007).</ref>. Аб планах Нівеля стала вядома германскаму камандаванню, якое вырашыла папярэдзіць планаваную атаку, і 23 лютага пачалося адступленне германскіх войскаў на загадзя падрыхтаваную і добра ўмацаваную «лінію Гіндэнбурга», якое скончылася да 17 сакавіка. === «Неабмежаваная падводная вайна» === {{Асноўны артыкул|Вайна на моры (Першая сусветная вайна)}} Яшчэ ў 1915 году Германіяй была пачата «неабмежаваная падводная вайна», але пасля патаплення параходаў «[[Лузітанія (лайнер)|Лузітанія]]» і «Арабіка» ўзнікла небяспека ўступлення ў вайну [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]], і падводную вайну сталі весці толькі супраць ваенных караблёў. У 1917 годзе па планах германскага камандавання сухапутныя войскі павінны былі перайсці да абароны, а на моры было вырашана зноў пачаць «неабмежаваную вайну» (абвешчаная 1 лютага). Яе мэтай была эканамічная блакада Вялікабрытаніі і, як следства, яе выхад з вайны на працягу паўгода, у той час як войскі ЗША маглі б граць істотную ролю на Заходнім фронце толькі праз год. 16—18 сакавіка 1917 года германскія падводныя лодкі патапілі тры амерыканскія гандлёвыя судны. Прэзідэнт ЗША [[Томас Вудра Вільсан|Вудра Вільсан]] пры падтрымцы грамадскай думкі абвясціў 6 красавіка Германіі вайну<ref name = "br_wwi"/>. Да сярэдзіны 1917 года дзеянні германскіх падводных лодак нанеслі сур’ёзны эканамічны ўрон для Вялікабрытаніі, але стварэнне сістэмы супрацьлодачнай абароны знізіла страты гандлёвага флоту, і «неабмежаваная вайна» не прынесла жаданага выніку<ref>Griess, 144-5.</ref>. === Наступленне Нівеля === {{Асноўны артыкул|Наступленне Нівеля}} Да красавіка саюзнікі для правядзення наступальнай аперацыі засяродзілі значныя ваенныя рэсурсы: 110 дывізій, звыш 11 тысяч гармат, 200 танкаў, каля 1 тысячы самалётаў<ref name = "bse_niv">{{з ВСЭ|http://bse.sci-lib.com/article081547.html|«Нивеля наступление» 1917}}</ref>. Агульная колькасць войскаў саюзнікаў на Заходнім фронце складала каля 3 900 000 чалавек супраць 2 500 000 германскіх войскаў<ref name = "br_wwi"/>. Нягледзячы на адыход немцаў за «лінію Гіндэнбурга», у красавіку пачалося шырокамаштабнае наступленне саюзнікаў па плану Нівеля. 9 красавіка перайшлі ў наступ брытанскія войскі ў раёне Араса (гл.: [[Бітва пры Арасе (1917)|Бітва пры Арасе, 1917]]), 12 красавіка — у Сэн-Кантэна, 16 красавіка — французскія войскі ў раёне [[Рэймс]]а, наступленне працягнулася да канца красавіка — пачатку мая. Пасля ўзяцця дзвюх ліній абароны наступленне было спынена, страты саюзнікаў склалі звыш 200 тысяч чалавек<ref name = "bse_niv"/>, з якіх 120 тысяч<ref name = "br_niv" /> — у французскіх войсках. Няўдалае наступленне падарвала маральны дух французскіх войскаў, у якіх пачаліся [[Мяцеж|мяцяжы]], якія ахапілі 54 дывізіі, 20 тысяч чалавек [[Дэзерцірства|дэзерціравалі]]<ref>Lyons, 243.</ref> Салдаты паслухаліся заклікаў да патрыятызму і пачуцця грамадзянскага абавязку і вярнуліся на абарончыя пазіцыі, але ісці ў атаку яны адмаўляліся<ref>Marshall, 292.</ref>. У самой Францыі паднялася хваля грамадскага абурэння, і 15 мая Нівеля на пасадзе галоўнакамандуючага змяніў [[Анры Філіп Петэн]]. Узімку 1916—1917 гадоў тактыка Германіі па вядзенню паветраных баёў значна змянілася, была адкрыта трэніровачная школа ў [[Валансьен]]е, у войскі паступілі новыя мадэлі самалётаў. Вынікам стала перавага Германіі над саюзнікамі ў паветраных баях, асабліва над дрэнна навучанымі брытанцамі, якія выкарыстоўвалі састарэлыя самалёты. Падчас паветранага бою над Арасам брытанцы за месяц, які ўвайшоў у гісторыю як «[[Крывавы красавік]]» ({{lang-en|«Bloody April»}}), страцілі 245 самалётаў і 316 лётчыкаў, немцы — 66 самалётаў і 114 лётчыкаў<ref>Campbell, 71.</ref>. === Далейшыя баявыя дзеянні === 7 чэрвеня пачалося наступленне брытанскіх войскаў у раёне [[Месінская бітва|Месіна]], на поўдзень ад Іпра, для вяртання тэрыторыі, страчанай падчас першай бітвы пры Іпры ў 1914 годзе. З 1915 года інжынеры пракапалі пад пазіцыямі праціўніка тунэлі і заклалі ў 21 шахту 455 тон [[аманіт]]у<ref>Wolff, Leon In Flanders Fields, Passchendaele 1917.</ref>. Праз 4 дні бамбардзіровак былі ўзарваны 19 шахт, страты немцаў склалі 10 тысяч чалавек забітымі. Адбылося яшчэ адно наступленне саюзнікаў, але выбіць праціўніка з занятых пазіцый не ўдалося. Хоць паспяховае спачатку наступленне замарудзілася на цяжкапраходнай мясцовасці, але 14 чэрвеня аперацыя завяршылася перамогай саюзнікаў. 12 ліпеня немцы ўпершыню ўжылі ў раёне Іпра новую хімічную зброю — гарчычны газ, які атрымаў назву [[іпрыт]]. Пасля іпрыт шырока ўжываўся як германскімі войскамі, так і войскамі саюзнікаў. З 25 чэрвеня ў Францыю пачалі прыбываць першыя воінскія падраздзяленні ЗША, фарміруючы [[амерыканскі экспедыцыйны корпус]]. Аднак іх уплыў на ваенныя дзеянні ў 1917 годзе — пачатку 1918 года быў нязначным з-за малой колькасці войскаў (у сакавіку 1918 года ва Францыі знаходзіліся ўсяго 85 тысяч амерыканскіх салдат, але ўжо да верасня іх колькасць дасягнула 1 200 000 чалавек)<ref name = "br_wwi"/>. 31 ліпеня — 6 лістапада ў раёне Іпра саюзнікамі праводзілася аперацыя ([[Бітва пры Пашэндэйле|Трэцяя бітва пры Іпры]]), першапачатковай мэтай якой быў прарыў праз германскі фронт да баз падводных лодак на бельгійскім узбярэжжы, але затым мэтай стала заняцце вышынь вакол Іпра для атрымання перавагі над германскай артылерыяй. [[30 кастрычніка]] цаною 16-тысячных страт саюзнікамі была захоплена вёска Пасхендале. Наступленне ўскладняла цяжкапраходная мясцовасць. Абодва бакі панеслі вялікія страты (саюзнікі — 448 тысяч, немцы — 260 тысяч), бітва стала яшчэ адным прыкладам бессэнсоўных ахвяр пры нязначнасці дасягнутых вынікаў. === Бітва пры Камбрэ === {{Асноўны артыкул|Бітва пры Камбрэ (1917)}} [[Файл:400mm Artillery Shell, France.jpg|thumb|170px|Снарад французскай цяжкай гарматы калібру 400 мм.]] 20 лістапада брытанскія войскі пачалі першую ў гісторыі масіраваную атаку з выкарыстаннем танкавых падраздзяленняў. У атацы ўдзельнічалі 324 танкі<ref name = "br_wwi"/>. Спераду на карпусах машын былі прымацаваныя [[фашына|фашыны]] для пераадолення германскіх акопаў і 4-метровых [[супрацьтанкавы роў|супрацьтанкавых равоў]]. Раптоўнасць (адсутнасць [[артпадрыхтоўка|артпадрыхтоўкі]]) і перавага ў сілах і сродках прывялі да хуткага развіцця атакі, брытанцы за 6 гадзін прасунуліся на такую ж адлегласць, на якую войскі прасунуліся ў аперацыі ля Іпра за 4 месяцы, прарваўшы германскую абарону і страціўшы 4 тысячы чалавек<ref>Marshall, 317.</ref>. Аднак у выніку імклівай атакі пяхота адстала, а танкі прасунуліся далёка наперад, несучы сур’ёзныя страты. 30 лістапада 2-я германская армія здзейсніла раптоўную контратаку, адкінуўшы сілы саюзнікаў на першапачатковыя межы. Нягледзячы на адбіццё атакі, танкі даказалі сваю эфектыўнасць у баі, а сама бітва паклала пачатак шырокаму прымяненню танкаў і развіццю супрацьтанкавай абароны. Хоць саюзнікі не дамагліся прарыву фронту, вынікам кампаніі 1917 года стаў крах планаў германскага камандавання па дасягненню перамогі шляхам «неабмежаванай падводнай вайны» і пераход яе да стратэгічнай абароны. Наступальнай ініцыятывай завалодалі войскі саюзнікаў. == Кампанія 1918 года: паражэнне Германіі == [[Файл:Western front 1918 allied.jpg|thumb|250px|Карта кампаніі 1918 года.]] Пасля падпісання 3 сакавіка 1918 года [[Брэсцкі мір|Брэсцкага міру]] з Савецкай Расіяй і выхаду яе з вайны на Усходнім фронце вызвалілася 44 дывізіі, якія былі перакінутыя на Заходні фронт. Стварыўшы перавагу на Заходнім фронце ў сілах і сродках (колькасць дывізій павялічылася са 146 да 192 супраць 173 дывізій саюзнікаў, колькасць германскіх войскаў павялічылася на 570 тысяч чалавек<ref name = "br_wwi"/>), германскае камандаванне вырашыла перайсці ў наступ з мэтай разгрому арміі [[Антанта|Антанты]] да таго, як ЗША змаглі б павялічыць сваю прысутнасць у Еўропе. Згодна з планам [[Эрых Людэндорф|Людэндорфа]], германскія войскі павінны былі пачаць наступленне ў раёне горада [[Ам’ен]] і адрэзаць брытанскія войскі ад французскіх, адціснуўшы іх да берага [[Паўночнае мора|Паўночнага мора]]. === Германскае наступленне === {{Асноўны артыкул|Вясновае наступленне (1918)}} Першае германскае наступленне пачалося 21 сакавіка. Перавага ў сілах (62 дывізіі, 6 824 гарматы і каля 1 000 самалётаў супраць 32 дывізій, каля 3 000 гармат і каля 500 самалётаў у англічан) дазволіла германскім войскам прасунуцца на 60 кіламетраў за першыя 8 дзён баёў. У адказ саюзнікі ўвялі ў бой рэзервовыя войскі і да 4 красавіка адкінулі германскія войскі, нанёсшы ім страты 230 тысяч чалавек<ref name = "bse-1914-18"/>. 14 красавіка [[Фердынанд Фош]] быў прызначаны вярхоўным галоўнакамандуючым саюзнымі войскамі, што дазволіла лепш каардынаваць дзеянні брытанскіх і французскіх армій. Германскія войскі таксама праводзілі [[Бітва на Лісе|наступ ў раёне ракі Ліс]] (9 красавіка — 1 мая), ракі Эна (27 мая — 13 чэрвеня), паміж [[Мандзідзье]] і Нуаёнам (9—13 чэрвеня). Кожны раз першапачаткова паспяховае развіццё атак германскіх войскаў сканчалася правалам: прасунуўшыся на некалькі дзясяткаў кіламетраў, яны не маглі пераадолець абарону саюзнікаў. 15 ліпеня на рацэ Марна пачалося апошняе вялікае наступленне германскіх войскаў ([[Бітва на Марне (1918)|Бітва на Марне, 1918]]). Войскі [[1-я армія (Германская імперыя)|1-й]] і [[3-я армія (Германская імперыя)|3-й]] армій фарсіравалі раку, але змаглі прасунуцца толькі на 6 кіламетраў. Адначасова войскі [[7-я армія (Германская імперыя)|7-й арміі]] няўдала атакавалі [[6-я армія (Францыя)|6-ю французскую армію]] ля Рэймса. 17 ліпеня саюзныя войскі спынілі прасоўванне германскіх армій і 18 ліпеня перайшлі ў контрнаступленне, адкінуўшы немцаў да 4 жніўня на першапачатковыя пазіцыі. === Контрнаступленне саюзнікаў === {{Асноўны артыкул|Стодзённае наступленне}} [[Файл:Belgian machinegunner in 1918 guarding trench.jpg|thumb|left|200px|Бельгійскі кулямётчык на лініі фронту ў 1918 годзе]] 8—13 жніўня саюзнікі сіламі 4-й брытанскай, 1-й і 3-й французскай армій правялі [[Ам’енская аперацыя (1918)|Ам’енскую аперацыю]], падчас якой быў ліквідаваны Ам’енскі выступ, заняты [[2-я армія (Германская імперыя)|2-й]] і [[18-я армія (Германская імперыя)|18-й]] германскімі арміямі. Аперацыя пачалася раптоўна, без [[артпадрыхтоўка|артпадрыхтоўкі]]; пры падтрымцы артылерыі пяхота і танкі саюзнікаў прасунуліся за першы дзень наступу на 11 км. Людэндорф назваў 8 жніўня «чорным днём германскай арміі»<ref>Griess, 155—156.</ref>. За наступныя пяць дзён аперацыі лінія фронту была адсунута яшчэ на 8—9 кіламетраў. 12—15 верасня амерыканскія войскі паспяхова правялі першую буйную аперацыю — [[Сэн-Міёльская аперацыя|атаку на Сэн-Міёльскі выступ]]. Улетку 1918 года ў Еўропу штомесяц прыбывала па 300 тысяч амерыканскіх салдат. Да верасня іх колькасць дасягнула 1 200 000 чалавек, а да канца вайны — 2,1 мільёна, што дазволіла ліквідаваць перавагу Германіі ў жывой сіле, якая перакінула дадатковыя злучэнні з усходу. 26 верасня, валодаючы перавагай перад германскімі войскамі (202 дывізіі супраць 187<ref name = "bse-1914-18"/>), саюзнікі пачалі агульнае наступленне па ўсім фронце ад Вердэна да Паўночнага мора. Змучаныя чатырохгадовай вайной германскія войскі пачалі здавацца ў палон. У кастрычніку Людэндорфа змяніў на пасадзе [[Вільгельм Гронер]]. У выніку наступлення лінія фронту да лістапада была адсунута ўглыб да 80 кіламетраў, да мяжы з Бельгіяй, на поўначы — да лініі [[Гент]] — [[Монс]]. У лістападзе ў Германіі адбылася [[Лістападаўская рэвалюцыя]], да ўлады прыйшоў новы ўрад [[Савет народных упаўнаважаных]], які 11 лістапада, праз дзень пасля свайго абрання, заключыў [[Першае камп’енскае перамір’е|Камп’енскае перамір’е]], якое прадугледжвала неадкладнае спыненне ваенных дзеянняў, вывад германскіх войскаў з акупаваных тэрыторый, стварэнне на правым беразе [[Рэйн]]а дэмілітарызаванай зоны. Вайна на Заходнім фронце скончылася. == Вынікі кампаній на Заходнім фронце == {{Асноўны артыкул|Наступствы Першай сусветнай вайны}} {| class="standard" style="float:right; margin-left:1em;" |+ ''Параўнальныя страты (забітых, параненых, палонных) у<br />асноўных бітвах'' !Бітва||Год ||Саюзнікі ||Германія |- |[[Бітва на Марне (1914)|Бітва на Марне]] |align="center"| 1914 ||align="right"| 263 000 ||align="right"| 250 000 |- |[[Вердэнская аперацыя]] |align="center"| 1916 ||align="right"| 714 033 ||align="right"| 426 519 |- |[[Бітва на Соме]] |align="center"| 1916 ||align="right"| 623 907 ||align="right"| 465 000 |- |[[Наступленне Нівеля]] |align="center"| 1917 ||align="right"| 345 183 ||align="right"| 163 000 |- |[[Вясновае наступленне (1918)|Вясновае наступленне]] |align="center"| 1918 ||align="right"| 850 000 ||align="right"| 688 000 |} Перамога саюзнікаў над Германіяй на Заходнім фронце абумовіла галоўную ролю Вялікабрытаніі, Францыі і ЗША ў выпрацоўцы ўмоў мірных пагадненняў на [[Парыжская мірная канферэнцыя|Парыжскай мірнай канферэнцыі]]. [[28 чэрвеня]] [[1919]] года быў падпісаны [[Версальскі дагавор]]. Па ўмовах дагавора Германія пазбавілася часткі сваёй тэрыторыі, усіх сваіх калоній, колькасць яе сухапутнай арміі была абмежаваная 100 тысячамі, большая частка флоту перадавалася пераможцам, Германія абавязвалася пакрыць страты, панесеныя ў выніку ваенных дзеянняў. Версальскі дагавор склаў аснову [[Версальска-Вашынгтонская сістэма|Версальска-Вашынгтонскай сістэмы]]. == У мастацкай літаратуры == Ваенным падзеям, лёсам салдат і афіцэраў прысвечаны творы [[Эрых Марыя Рэмарк|Рэмарка]] («На Заходнім фронце нічога новага»), [[Эрнст Юнгер|Юнгера]] («У стальных навальніцах»), [[Рычард Олдынгтан|Олдынгтана]] (кніга вершаў «Вобразы вайны»), [[Анры Барбюс|Барбюса]] («Агонь») і іншых. {{зноскі}} == Літаратура == * Мировая война в цифрах. — М.: Военгиз, 1934. — 128 с. — 15 000 экз. * ''Эрлихман В. В.'' Потери народонаселения в XX веке. — М.: Русская панорама, 2004. — 176 с. — (Весь мир). — 1500 экз. — ISBN 5-93165-107-1. * Всемирная история: в 24-х тт. Т. 19. Первая мировая война / Бадак А. Н., Войнич И. Е., Волчек Н. М. и др. — Мн.: Литература, 1997. * {{Крыніцы/История первой мировой войны 1914—1918 гг.}} * {{Кніга:Бэзіл Лідл Гарт:1914}} * Мировые войны XX века: в 4 кн. / Ин-т всеобщей истории. — М.: Наука, 2002. :* Кн. 1: Первая мировая война: ист. очерк :* Кн. 2: Первая мировая война: док. и материалы * ''Уткин А. И.'' [http://militera.lib.ru/h/utkin2/index.html Первая мировая война]. — М.: Алгоритм, 2001. — 592 с. — 5000 экз. — ISBN 5-926-50039-7. * ''Шацилло В. К.'' [https://books.google.by/books?id=yRjf8BHsegsC&pg=PA418&dq=isbn:5224033128&ei=hTKiSpTiBY_-ygSyxNSMCA&hl=ru&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Первая мировая война. 1914—1918. Факты. Документы.] — М.: ОЛМА-ПРЕСС, 2003. — 480 с. — 5000 экз. — ISBN 5-224-03312-8. * {{Кніга:Такман Б.:Жнівеньскія пушкі}} * ''АЛЕКСАНДР НИКОЛАЕВИЧ ДЕ-ЛАЗАРИ.'' [http://supotnitskiy.ru/book/book5.htm ХИМИЧЕСКОЕ ОРУЖИЕ НА ФРОНТАХ МИРОВОЙ ВОЙНЫ 1914—1918 гг.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080517115717/http://supotnitskiy.ru/book/book5.htm |date=17 мая 2008 }} * Марнская бітва 1914. [[Вялікая савецкая энцыклапедыя|ВСЭ]], 3-е выд. * Фландрская бітва 1914. ВСЭ, 3-е выд. * Вердэнская аперацыя 1916. ВСЭ, 3-е выд. * Камбрэ. ВСЭ, 3-е выд. * Ам’енская аперацыя 1918. ВСЭ, 3-е выд. * Версальскі мірны дагавор 1919. ВСЭ, 3-е выд. * Verdun, Battle of. Encyclopædia Britannica from Encyclopædia Britannica 2007 Ultimate Reference Suite (2007). * Hindenburg Line. Encyclopædia Britannica from Encyclopædia Britannica 2007 Ultimate Reference Suite (2007). * Marne, Second Battle of the. Encyclopædia Britannica from Encyclopædia Britannica 2007 Ultimate Reference Suite (2007). == Спасылкі == {{commonscat-inline|Western Front theatre of World War I|Заходні фронт Першай сусветнай вайны }} * [Http://www.firstgreatwar.ru/srazheniya/ Бітвы Першай сусветнай вайны] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170916163315/http://www.firstgreatwar.ru/srazheniya/ |date=16 верасня 2017 }}{{ref-ru}} * [Http://www.firstwar.info/battles/ Бітвы Першай сусветнай вайны] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150816033349/http://firstwar.info/battles/ |date=16 жніўня 2015 }}{{ref-ru}} * [Http://www.grwar.ru/library/RusInNivelBattle/RN_01.html Руская армія ў Вялікай вайне: Рускія войскі ў «Бойне Нівеля». Красавік 1917]{{ref-ru}} ; Матэрыялы на сайце Хронаса: * [Http://www.hrono.info/sobyt/1900sob/1914marna.html Марнская бітва (1914)]{{ref-ru}} * [Http://www.hrono.info/sobyt/1900sob/1914beg.html Бег да мора]{{ref-ru}} * [Http://www.hrono.info/sobyt/1900sob/1914flandr.html Фландрская бітва (1914)]{{ref-ru}} * [Http://www.hrono.info/sobyt/1900sob/1916verden.html Вердэнская аперацыя]{{ref-ru}} * [Http://www.hrono.info/sobyt/1900sob/1916somma.html Бітва на Соме]{{ref-ru}} * [Http://www.hronos.km.ru/sobyt/1900sob/1917nivel.html Нівеля аперацыя] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071018162548/http://hronos.km.ru/sobyt/1900sob/1917nivel.html |date=18 кастрычніка 2007 }}{{ref-ru}} * [Http://www.hrono.info/sobyt/1900sob/1917kambre.html Бітва пад Камбрэ]{{ref-ru}} * [Http://www.hrono.info/sobyt/1900sob/1918pikardia.html Сакавіцкі наступ у Пікардыі]{{ref-ru}} * [Http://www.hrono.info/sobyt/1900sob/1918flandr.html Фландрская бітва (1918)]{{ref-ru}} * [Http://www.hrono.info/sobyt/1900sob/1918marna.html Марнская бітва (1918)]{{ref-ru}} {{Першая сусветная вайна}} [[Катэгорыя:Кампаніі і тэатры ваенных дзеянняў Першай сусветнай вайны]] [[Катэгорыя:Бітвы Аўстра-Венгрыі]] [[Катэгорыя:Бітвы Германіі]] [[Катэгорыя:Бітвы Партугаліі]] [[Катэгорыя:Бітвы Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Бітвы ЗША]] [[Катэгорыя:Бітвы Францыі]] [[Катэгорыя:Бітвы Бельгіі]] [[Катэгорыя:Бітвы Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Аўстра-Венгрыя ў Першай сусветнай вайне]] [[Катэгорыя:Германія ў Першай сусветнай вайне]] [[Катэгорыя:Расійская імперыя ў Першай сусветнай вайне]] [[Катэгорыя:Вялікабрытанія ў Першай сусветнай вайне]] [[Катэгорыя:Францыя ў Першай сусветнай вайне]] [[Катэгорыя:ЗША ў Першай сусветнай вайне]] [[Катэгорыя:Бельгія ў Першай сусветнай вайне]] [[Катэгорыя:Партугалія ў Першай сусветнай вайне]] [[Катэгорыя:Канфлікты 1914 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 1915 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 1916 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 1917 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 1918 года]] 6nz4ludm5k8z22ch4mghlpgrjywm9yy 0 326995 5150689 5127549 2026-06-04T16:57:30Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5150689 wikitext text/x-wiki {{літаратурны твор}} {{значэнні|Жыды (значэнні)}} '''«Жыды»''' ― [[верш]] [[Янка Купала|Янкі Купалы]], напісаны ў 1919 годзе і надрукаваны ў беларускай штодзённай грамадска-палітычнай і літаратурнай газеце «[[Беларусь (газета, Мінск)|Беларусь]]»<ref>{{кніга|аўтар=Сташкевіч М. С.|частка=«Беларусь»|спасылка=|загаловак=Энцыклапедыя Літаратура і мастацтва|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1984|том=1|старонкі=413|старонак=727|isbn=}}</ref>. == Перадгісторыя верша == У 1918 годзе Янка Купала жыў у [[Смаленск]]у, з ліпеня працуючы агентам па забеспячэнні прадуктамі [[Заходняя вобласць|Заходняй вобласці]]. Быў слухачом факультэта гісторыі мастацтваў Смаленскага аддзялення {{нп5|Санкт-Пецярбургскі археалагічны інстытут|Пецярбургскага археалагічнага інстытута|ru|Санкт-Петербургский археологический институт}}. 21 студзеня 1919 года пераехаў у Менск. Да таго часу, на тэрыторыі Беларусі ўтварылася [[Беларуская Народная Рэспубліка]], вышэйшым органам кіравання якой сталі Рада БНР і Народны сакратарыят, куды ўваходзілі прадстаўнікі не толькі беларускіх ([[Беларуская сацыялістычная грамада]], [[Беларуская партыя сацыялістаў-рэвалюцыянераў|беларускія эсэры]]) і агульнарасійскіх (эсэры, меншавікі), але і двух габрэйскіх партый: [[Бунд]]а і {{нп5|Паалей Цыон|Паалей Цыона|ru|Поалей Цион}}<ref>{{кніга|аўтар=|частка=Белорусская Народная Республика|спасылка=|загаловак=Белорусская ССР. Краткая энциклопедия|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1979|том=1|старонкі=67|старонак=768|isbn=}}</ref>. У 1916 і 1917 гадах Янка Купала не напісаў ніводнага верша. Але, мабыць, падзеі на Радзіме заахвоцілі яго да стварэння у 1919 годзе серыі артыкулаў. У артыкуле «Незалежная дзяржава і яе народы» (лістапад 1919) Купала пісаў: {{цытата|У нашым краю шмат жыве [[Палякі на Беларусі|палякаў]], [[Рускія ў Беларусі|расійцаў]], [[жыды ў Беларусі|жыдоў]], [[Татары ў Беларусі|татараў]]… Лепшыя з гэтых людзей даўно ўжо прыйшлі да пераканання, што свабодны беларус у сваёй незалежнай дзяржаве будзе куды прыхільней адносіцца да іх, чымся беларус, падняволены чужынцам… У вольнай, незалежнай Беларускай дзяржаве не павінна быць «ні эліна, ні іудзея»<ref>Адсылка да {{біблія|Кал|3:11}}: «дзе ўжо няма грэка і юдэя, абразання і неабразання, іншаземца, скіфа, нявольніка і вольнага, але ўсё і ва ўсім Хрыстос»</ref>.}} Непрыманне расійскіх чыноўнікаў і польскіх абшарнікаў як прыгнятальнікаў беларускага народа лейтматывам праходзіць у ранніх вершах Купалы: * «Раз абселі Беларуса Маскалі ды Ляхі і давай яму сваяцтва тыкаці з-пад пахі» («Сваякі», 1914); * «Я мець ад кагосьці і штосьці прывык: ад рускага чына — нагайку і штык, ад польскага пана — прыгон і бізун» («Я мець ад кагосьці…», 1914). У больш познім вершы, прысвечаным 10-годдзю БССР, Купала пісаў пра «годы няволі»: "Вораг польскі і рускі шчыра множыў курганы, — не было Беларусі, толькі быў «Край забраны» («Летапіснае», 1928). [[Зянон Пяткевіч]] у змешчанай у польскай газеце «[[Праўда (варшаўская газета)|Prawda]]» рэцэнзіі на паэму «Адвечная песня» пісаў, што беларускай літаратуры няма і што Купала — «інтэлігент, які пераапранаецца ў пастуховую скуру»<ref>[http://files.knihi.com/Knihi/uploaded02/Nasa_Niva.djvu.zip/1910_38.djvu Наша Ніва, 1910, № 38] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171002011758/http://files.knihi.com/Knihi/uploaded02/Nasa_Niva.djvu.zip/1910_38.djvu |date=2 кастрычніка 2017 }}</ref> Пасля рэзкага водгуку ў «Нашай ніве» на рэцэнзію З. Пяткевіча апошні даслаў у рэдакцыю «Нашай нівы» ліст, у якім (на беларускай мове!) пісаў, што яго няслушна зразумелі: «Калі я сказаў, што няма яшчэ беларускай літаратуры, то значыць, што няма яе мінуўшчыны, але я веру ў будучыню жывога народу. Беларуская літаратура яшчэ творыцца, расце з гэтага народу» <ref>[http://files.knihi.com/Knihi/uploaded02/Nasa_Niva.djvu.zip/1910_46.djvu Наша Ніва, 1910, № 46]{{Недаступная спасылка}}</ref> <ref>{{кніга|аўтар=Алесь Смалянчук.|загаловак=Паміж краёвасцю і нацыянальнай ідэяй. Польскі рух на беларускіх і літоўскіх землях|спасылка=http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=2127|месца=Гродна|выдавецтва=Беларускае гістарычнае таварыства|год=2001|старонкі=272|старонак=332|isbn=985-417-345-1|archive-date=15 чэрвеня 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160615054305/http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=2127}}</ref>. Сярод твораў Янкі Купалы гэтага перыяду вылучаецца верш «Жыды», апублікаваны 7 кастрычніка 1919 года ў газеце «Беларусь». Другая публікацыя была ажыццёўленая праз 70 гадоў у часопісе «Нёман» з прадмовай [[Алесь Віктаравіч Бяляцкі|Алеся Бяляцкага]], без 4-7 радкоў. Трэцяя публікацыя, цалкам, у зборы твораў Янкі Купалы 1997 года. Янка Купала ўключаў гэты верш у свой зборнік «Спадчына» (1922), але ў выніку яго там не аказалася. Прычына невядомая. Купала ўжо ўскосна гайдаўся яўрэйскай тэмы: у 1911 годзе ён, разам з іншымі дзеячамі, у асноўным пецярбургскай і маскоўскай інтэлігенцыі, падпісаў ініцыяваны [[Уладзімір Галакціёнавіч Караленка|У. Г. Караленкай]] ліст «К российской общественности» супраць [[Справа Бейліса|Справы Бейліса]]<ref>{{cite web|url=http://www.narodknigi.ru/journals/77/delo_beylisa_v_yuridicheskoy_perspektive_opyt_bespristrastnogo_analiza/|title=Дело Бейлиса в юридической перспективе|author=Евгений Мороз.|date=декабрь 2008|work= |publisher=Народ Книги в мире книг|accessdate=|lang=}}</ref>. Купалу звязвала цеснае сяброўства с беларуска-габрэйскім пісьменнікам [[Змітрок Бядуля|Змітраком Бядуляй]] (Самуілам Плаўнікам), выдаўшым у 1918 годзе кніжку «Жыды на Беларусі», дзе, у прыватнасці, гаварылася: «У пэрыядзе амерцьвення беларускаго нацыянальнаго асьведамлення, жыды, як і самі Беларусы, хоць добра ведалі беларускую мову, але глядзелі на яе як на „мужыцкую“, і, русіфікуючыся самі, нісьвядома служылі русіфікатарскай ідэі Вялікаросіі. Але гэта быў той багаты кляс, каторы атрымаў сваю навуку ў расійскіх школах, а што тычыцца простых местачковых жыхароў, то апрача роднай мовы яны ведаюць толькі беларускую. Ад самага пачатку беларускага адраджэння, амаль ні побач з першымі піанэрамі беларускага руху пайшлі, хоць і ў малым ліку, і жыды, выйшоўшыя з вёскі; хаця шырэйшыя інтэлігентныя масы жыдоўства, асабліва ў местах, ні могуць яшчэ пазбыцца сукцэсаў расійскага тут уладання і ўсё яшчэ служаць праваднікамі русіфікацыі»<ref>{{кніга|аўтар=Змітрок Бядуля.|загаловак=Жыды на Беларусі|спасылка=http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=23711|месца=Менск|выдавецтва=Друкарня Я. Д. Грынблята|год=1918|старонкі=23-24|старонак=32|isbn=|archive-date=10 красавіка 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170410051127/http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=23711}}</ref>. Раней да яўрэйскай тэмы звяртаўся [[Францішак Багушэвіч]] (верш «Падарожныя жыды»), пазней [[Рыгор Іванавіч Барадулін|Рыгор Барадулін]] ("Толькі б яўрэі былі!.. кніга павагі і сяброўства (Мн., Кнігазбор, 2011). == Ідэя і вобразнасць верша == Успрымаючы ў 1919 годзе расійскіх шавіністаў і польскіх нацыяналістаў як праціўнікаў стварэння беларускай дзяржавы, Купала шукае саюзнікаў у барацьбе з імі, і знаходзіць іх у габрэях. Свае думкі з гэтай нагоды ён і выказаў у вершы «Жыды». Жыды! — гаворыць Купала, ― хоць вас усё і паліваюць брудам, я вам веру. Вы такія ж нявольнікі на беларускай зямлі, як і мы. Далей у Купалы з’яўляецца дзіўная карціна: «здек», асвячоны абразом, закручвае яўрэяў у пятлю. Незразумела, што меў на ўвазе Купала ― праваслаўе ці ўвогуле рэлігію? Толькі з новай Беларуссю па Купале магчыма жыццё жыдоў ― «сцяг ваш і нашая паходня будуць жыць». Купала тлумачыць пераслед яўрэяў: «Таго ж Хрыста прыбілі вы да крыжу, бо ён вам вораг для Бацькаўшчыны быў». Па Купалу, яўрэі ўсюды сталі ізгоямі, і толькі беларуская зямля іх прыняла. Масква і Варшава нацкоўвалі на іх чэрнь, а Беларусь стала яўрэйскім дзецям нянькай. Аднак жа, яўрэі сталі забываць, хто іх прытуліў, і сталі цягнуцца да моцных свету гэтага. Далей у вершы зусім ужо дзіўнае. Яўрэі чакаюць Месію, яго чакаюць па Купале і беларусы, ― ён прыйдзе, і беларусы пойдуць разам з жыдамі, як тады! «Тады» ― гэта, мабыць, 1917 год. Пара, жыды, гаспадары ўсяго свету, заплаціць Беларусі за яе дабро, ― заключае Купала. На думку беларускага гісторыка прафесара [[Захар Васільевіч Шыбека|Захара Шыбекі]], які жыве ў Ізраілі, Янка Купала «хацеў бачыць у габрэях вялікую сілу і рэзерв у справе нацыянальнага будаўніцтва… і быў вельмі засмучаны не здзейсненым саюзам габрэяў і беларусаў. Нацыянальны праект беларусаў не стаў прывабным не толькі для габрэяў, але і для беларусаў. І ў гэтым віна і бяда саміх беларускіх лідараў і ўсяго беларускага народа. У габрэйскіх лідараў, сапраўды, была асцярога, што стварэнне на руінах Расійскай імперыі незалежных дзяржаў прывядзе да расчлянення габрэйскага народа. Таму яны аддавалі перавагу адзінай Расіі, але дэмакратычнай, з шырокай культурнай аўтаноміяй для народаў гэтай краіны»<ref>{{артыкул|аўтар=Владимир Лившиц.|загаловак=Так был ли Янка Купала антисемитом?|спасылка= http://club.berkovich-zametki.com/?p=8237|выданне=Роман-газета «Мастерская»|месца=Телль-Авив|выдавецтва=|год=2013|старонкі=|isbn=}}</ref>. '''Жыды''' <blockquote><poem>Жыды! «Хрыстапрадаўцы і прыблуды»! О, слава вам, ўсебеларускія жыды! Я веру вам, хоць чорнай гразьзю ўсюды Плюе вам раб і цар, стары і малады. Нявольнікі вы сёньня з намі разам На беларускай змучанай зямлі, Дзе чорны зьдзек пасьвенчаным абразам Гняце вас разам, як зьвяр’ё, ў крутой пятлі. Вы ўскрэсьнеце, жыды, усьлед за Беларусяй, — Сьцяг ваш і нашая паходня будуць жыць, Хоць наш магільнік кветкай апрануўся, Хоць згубны мор над намі гібеляй імжыць! Ня згасьлі вашы і ня згаснуць сьвечкі, — Вы для народаў далі мудрага Хрыста, Якому ўзьнесьлі грэшныя авечкі Муры, дзе векі бьець паклоны бедната. Таго ж Хрыста прыбілі вы да крыжа, Бо ён вам ворагам для Бацькаўшчыны быў, I распасьцерці сваю ўладу выжай Народ ваш меціўся пад водгаласы ніў. Але вам край ваш выдзерлі народы, На вечнае бадзяньне ў прочкі згналі вас, I разбрыліся вы — ўсе вашы роды Па нэтры ўсіх старон на векавы папас. I вось, Усход і Захад, Поўдзень, Поўнач, Уся зямля гасьцьмі тады вас прыняла, Вы ўсім і ўсе нясьлі вам братню помач, Вы ўсіх тады і ўсе вас сьцераглі ад зла. Калі ў Гішпаньі ўзбунтаваны людзі З сваёй краіны выгналі вас напасьмех, На беларускім полі вашы грудзі На век знайшлі дняваньне, страву і начлег. Шлі дні. I вас у ланцугі скавалі Бязбожны каралі і дэспаты-цары. Адны вас беларусы шанавалі, Як блізкіх родных — да сьвятлейшае пары. Масква й Варшава аплюлі вам імя I ў дзікай чэрні ненавісьць спладзілі к вам, А Беларусь пад крыльлямі сваімі Вас грэла й вашым нянькаю была дзяцям. Пасьля, жыды, вы зрэкліся народу, Які вам шчыра даў багацьце і прыпын; Пайшлі прыдбаць сабе чэсьць і выгоду: Да сільных тых, хто даў вам вісельню і чын! Раскіданыя гібнуць па ўсім сьвеце. Вы Месіі чакаеце яшчэ, жыды, — Тэй Месіі ждуць Беларусі дзеці. I з вамі пойдуць, як вы з намі, ўсе тады. Ваш ясны сьветач там, дзе Палестына, Наш ясны сьветач — Маці-Беларусь адна; Спадзе ланцуг ваш у сьляпым загіну, Спадзе ланцуг наш і зазьзяе ўсім вясна! Цяпер за вамі слова ў буру гэту: Пайці ці не, з народам нашым да сьвятла… Пара, жыды, паны усяго сьвету, Сплаціці доўг, які вам Беларусь дала! </poem></blockquote> [[Файл:Yanka Kupala monument in Ashdod - 1.jpg|thumb|Памятны знак ў ізраільскім горадзе Ашдодзе]] У 1982 годзе па рашэнні [[ЮНЕСКА]] ў свеце адзначалася 100-годдзе Янкі Купалы. Ізраільскі горад Ашдод вырашыў назваць яго імем адну з плошчаў. Аднак, некаторыя члены мясцовага савета выказаліся супраць, прыводзячы ў доказ гэты, на іхнюю думку, супярэчлівы верш Купалы. Але плошчу назвалі, і ў 2015 годзе на ёй адкрылі і помнік «беларускаму песняру»<ref>{{cite web|url= http://www.svaboda.org/content/u-municypalitecie-asdodu-davialosia-davodzic-sto-kupala-nie-antysemit/27433995.html|title= У муніцыпалітэце Ашдоду давялося даводзіць, што Купала — не антысэміт|author= |date= |work= |publisher=Радыё Свабода|accessdate=|lang=}}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * ''Зуборев Л.'' Евреи или жиды? // Секрет, 2013, 31 мая * [http://www.souz.co.il/clubs/read.html?article=1966&Club_ID=1 Вольф Рубинчик. Янка Купала и евреи] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210604094052/https://souz.co.il/clubs/read.html?article=1966&Club_ID=1 |date=4 чэрвеня 2021 }} // Еврейский камертон, 2001, 19 июля == Спасылкі == * [http://www.sb.by/kultura/article/ballada-o-sile-dukha.html Л. Иванова. Баллада о силе духа] // Беларусь сегодня, 2016, 21 января {{Янка Купала}} [[Катэгорыя:Вершы Янкі Купалы]] [[Катэгорыя:Творы 1919 года]] [[Катэгорыя:Яўрэі ў Беларусі]] ncbcw8ugw4pp79olzm8ahliplldib6c 0 469871 5150884 4657310 2026-06-05T10:17:31Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5150884 wikitext text/x-wiki [[Файл:Quicksand-warning-sign-denmark-2010.jpg|thumb|Знак папярэджання каля зыбкіх пяскоў]] '''Зыбкія пяскі''' — [[пясок|пяскі]], перанасычаныя паветрам (газам ці гарачымі парамі, у [[пустыня|пустыні]]), вільгаццю ўзыходных крыніц і здольныя з прычыны гэтага засмоктваць углыб прадметы, якія патрапяць у іх; разнастайныя па сваёй прыродзе, але заўсёды пазбаўленыя драбназёмістага дамешку. Дзякуючы выпарэнню ці тонкай плёнцы вады, якая ахінае пясчынкі, счапленне паміж імі малое. == Уласцівасці == Зыбкі пясок — [[няньютанаўская вадкасць]]. Калі ён знаходзіцца ў стане супакою, ён здаецца цвёрдым, але невялікія (менш чым 1 %) змены ў [[механічная напруга|механічнай напрузе]] на яго паверхні прыводзяць да істотнага змяншэння яго [[глейкасць|глейкасці]]. Каб выбрацца з зыбкага пяску, трэба прыкласці велізарныя высілкі. Сіла, патрэбная для таго, каб выцягнуць нагу з зыбкага пяску з хуткасцю 1 см/с, эквівалентная сіле, якая запатрабуецца для таго, каб падняць легкавую машыну сярэдніх памераў<ref name="Bonn">Khaldoun, A., E. Eiser, G. H. Wegdam, and Daniel Bonn. 2005. [http://www.nature.com/nature/journal/v437/n7059/full/437635a.html «Rheology: Liquefaction of quicksand under stress.»] ''Nature'' 437 (29 Sept.): 635. {{doi|10.1038/437635a}}</ref>. У сувязі з высокай [[шчыльнасць|шчыльнасцю]] зыбкага пяску чалавек ці жывёла не можа цалкам патануць у ім. Зыбкі пясок бяспечны сам па сабе, аднак у сувязі з тым, што ён істотна абмяжоўвае магчымасць перасоўвання, той, хто ўграз у ім, робіцца безабаронным ад іншых небяспек: прыліву, сонечнага апрамянення, драпежнікаў, абязводжвання і іншых. Пры трапленні ў зыбкі пясок, гэтак жа як і ў балоце, трэба паспрабаваць легчы на спіну, шырока раскінуўшы рукі. Выбірацца трэба павольна і плаўна, не робячы рэзкіх рухаў. Па словах бельгійскага вучонага Райманда Бергмана, аўтамабілі, што перасоўваюцца на досыць высокай хуткасці, цалкам могуць у адзін момант увайсці ў такі пясок<ref name="multiple">[http://grani.ru/Society/Science/m.81954.html Знікненне ў «сухім балоце»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130612023942/http://grani.ru/Society/Science/m.81954.html |date=12 чэрвеня 2013 }} // Грани.Ру</ref>. З’ява была створана і ў лабараторных умовах: група вывучэння фізікі вадкасцей пры нідэрландскім [[Універсітэт Твэнце|Універсітэце Твэнце]] на чале з Дэтлафам Лозе стварыла дзейную мадэль «сухога балота» ў празрыстым [[плексіглас]]авым кантэйнеры вышынёй 60 см з падмуркам 20х20 см, запоўненым дробным пяском (дыяметр часціц — 40 мкм). Праз адтуліны ў падмурку кантэйнера ў пясок удзімалі паветра. Калі паветраная бруя была перакрыта, пясчынкі апусціліся ўніз і сфармавалі структуру з больш свабодным пакаваннем: шчыльнасць 41 % у параўнанні з 55—66 % ў звычайным пяску. У атрыманай сумесі лёгка танулі шарыкі дыяметрам 4 см рознай масы<ref>{{артыкул |загаловак=Granular physics: Creating a dry variety of quicksand |аўтар=Lohse D., Rauhe R., Bergmann R., van der Meer D. |выданне=Nature |volume=432 |pages=689—690 |год=2004 |doi=10.1038/432689a }}</ref>. == Шыранне == Зыбкія пяскі звычайна месцяцца па берагах мораў, азёр і рэк (дзе звычайна пашыраны ўзыходныя крыніцы), але могуць сустракацца і ўдалечыні ад берагоў, як на раўнінах, так і ў горах, у пустынях. == Гл. таксама == * [[Сыпкае цела]] * [[Псеўдаажыжэнне]] * [[Плывун]] * [[Багна]] == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == * {{артыкул |спасылка=http://www.ng.ru/science/2005-11-23/15_pesok.html |аўтар=Пакроўскі Ў. |загаловак=Чалавек у пяску не тоне |выданне=Незалежная газета |год=2005 |месяц=11 |лік=23 |lang=ru }} * [http://stilton.tnw.utwente.nl/dryquicksand/ Dry Quicksand] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170616082352/http://stilton.tnw.utwente.nl/dryquicksand/ |date=16 чэрвеня 2017 }} [[Катэгорыя:Пясок]] [[Катэгорыя:Няньютанаўскія вадкасці]] 0zbz1ayz0triv8xyepv6iy98lmqekct 0 471513 5150667 5132385 2026-06-04T16:10:32Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5150667 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Жупранскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Ашмянскі раён]] |Уключае = 54 (49 вёсак і 5 хутароў)<ref name="Жупранский сельсовет">{{Cite web |url=http://oshmiany.gov.by/ru/hupranskij-sels/ |title=Жупранский сельсовет |access-date=5 ліпеня 2017 |archive-date=15 сакавіка 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190315180657/http://oshmiany.gov.by/ru/hupranskij-sels/ |url-status=dead }}</ref> |Сталіца = аграгарадок [[Жупраны]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 3450 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 104<ref name="Жупранский сельсовет"/> |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 4 |Сайт = http://oshmiany.gov.by/ru/hupranskij-sels/ |Заўвагі = }} '''Жупра́нскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Ашмянскі раён|Ашмянскага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Цэнтр сельсавета — аграгарадок (да 2009 г. вёска) [[Жупраны]]. [[Image:Grave of Fratsishak Bagushevich.jpg|thumb|160px|Магіла Ф. Багушэвіча ў [[Жупраны|аг. Жупраны]]]] [[Image:Church of Saints Apostles Peter and Paul, Zhuprany.jpg|thumb|160px|[[Касцёл Святых апосталаў Пятра і Паўла (Жупраны)|Касцёл Святых апосталаў Пятра і Паўла, Жупраны]]]] == Гісторыя == Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Ашмянскага раёна [[Вілейская вобласць|Вілейскай вобласці]]. З 20 верасня 1944 года ў складзе [[Маладзечанская вобласць|Маладзечанскай вобласці]], з 20 студзеня 1960 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 2 снежня 1961 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Павяжынскі сельсавет|Павяжынскага сельсавета]] (18 населеных пунктаў: вёскі [[Ажалеі]], [[Альгецішкі]], [[Багданішкі (Ашмянскі раён)|Багданішкі]], [[Бартэлі]], [[Бярвенцы]], [[Валынішкі]], [[Дукойні]], [[Кракоўка]], [[Латавічы]], [[Людзвінова (Ашмянскі раён)|Людзвінова]], [[Лэйлубка]], [[Міхалконі]], [[Навашышкі]], [[Пятрулі]], хутары [[Відзеткі]], [[Пасека (Ашмянскі раён)|Пасека]], [[Ройста]] і [[Чорны Луг (Ашмянскі раён)|Чорны Луг]])<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 2 снежня 1961 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 2 (961).</ref>. 17 студзеня 1969 года ў склад [[Куцавіцкі сельсавет|Куцавіцкага сельсавета]] перададзены вёскі [[Багданішкі (Ашмянскі раён)|Багданішкі]] і [[Міхалконі]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 17 студзеня 1969 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1969, № 9 (1239).</ref>. 19 жніўня 1985 года ў склад [[Палянскі сельсавет (Ашмянскі раён)|Палянскага сельсавета]] перададзены 10 населеных пунктаў (вёскі [[Ажалеі]], [[Бярвенцы]], [[Дукойні]], [[Кракоўка]], [[Лэйлубка]], [[Навашышкі]], [[Пятрулі]], хутары [[Бартэлі]], [[Латавічы]], [[Людзвінова (Ашмянскі раён)|Людзвінова]]), скасаваны хутары [[Альгецішкі]], [[Кірклішкі]], [[Ройста]] і [[Сасноўка (Ашмянскі раён)|Сасноўка]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 19 жніўня 1985 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1985, № 36 (1842).</ref>. 20 чэрвеня 1988 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Палянскі сельсавет (Ашмянскі раён)|Палянскага сельсавета]] (16 населеных пунктаў: вёскі [[Ажалеі]], [[Бярвенцы]], [[Грынцы]], [[Дукойні]], [[Жвірблішкі (Ашмянскі раён)|Жвірблішкі]], [[Кракоўка]], [[Лэйлубка]], [[Люгоўшчына]], [[Навашышкі]], [[Палянкі (Ашмянскі раён)|Палянкі]], [[Паляны (Жупранскі сельсавет)|Паляны]], [[Пятрулі]], [[Цантэлі]], [[Ягелаўшчына]], хутары [[Бартэлі]] і [[Латавічы]])<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 20 чэрвеня 1988 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1988, № 27 (1941).</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 4126 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>, з іх 88,6 % — [[беларусы]], 7,0 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]], 3,4 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,6 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=21 снежня 2019 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года — 3450 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года]</ref>. == Славутасці == * [[Касцёл Святых апосталаў Пятра і Паўла (Жупраны)|Касцёл Святых апосталаў Пятра і Паўла]] (1854—1875) у [[Жупраны|аг. Жупраны]] * Могілкі яўрэйскія ў [[Жупраны|аг. Жупраны]] * [[Плябанія]] (кан. XIX — пач. XX стст.) у [[Жупраны|аг. Жупраны]] * [[Помнік Францішку Багушэвічу (Жупраны)|Помнік Францішку Багушэвічу]] ([[1958]]) — {{ГККРБ 4|}} у [[Жупраны|аг. Жупраны]] {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Жупранскі сельсавет}} {{Ашмянскі раён}} [[Катэгорыя:Жупранскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] gxirk29d7fyqqx9p082zaizctjk3jmy 0 537040 5150711 5056845 2026-06-04T18:18:31Z ~2026-33424-75 169271 /* Поспех */ арфаграфія 5150711 wikitext text/x-wiki {{Картка:Альбом | Назва = Hybrid Theory | Вокладка = Linkin park hybrid theory.jpg | Запісаны = 1999—2000 | Мова = [[Англійская мова|англійская]] | Лэйбл = [[Warner Music Group|Warner Bros. Records]] | Прадзюсар = Дон Гілмар | Папярэдні альбом = Hybrid theory EP (1999) | Наступны альбом = Meteora (2003) }} '''«Hybrid Theory»''' ({{Lang-be|тэорыя гібрыдаў}}) — дэбютны студыйны альбом амерыканскага [[рок-гурт]]у «[[Linkin Park]]». Альбом быў выпушчаны 24 кастрычніка [[2000 год у гісторыі музыкі|2000]] года на лэйбле «[[Warner Music Group|Warner Bros. Records]]». З 2010 года «Hybrid Theory» мае брыльянтавы статус. Чатыры песні з альбома: «Papercut», «One Step Closer», «Crawling» i «In the End» былі выпушчаны як сінглы і мелі папулярнасць у розных чартах. Наібольшую папулярнасць меў апошні сінгл «In the End», які дасціг другой пазіцыі у чарте «[[Billboard Hot 100]]», а кліп на гэту песню у 2002 годзе выйграў у намінацыі «лепшае рок-відэа» на «MTV Video Music Award». Песня «Crawling» у 2002 годзе выйграла «[[Грэмі]]» у намінацыі «лепшае хард-рок выкананне». Тэксты песень з «Hybrid Theory» закранаюць праблемы вакаліста «Linkin Park» [[чэстэр Бенінгтан|Чэстара Бэнінгтана]]. == Запіс == 9 трэкаў з альбома былі запісаны у [[1999 год у гісторыі музыкі|1999]] годзе як дэмазапісы. Гэтыя дэмазапісы гурт прэзентаваў розным лэйблам, але гэтыя лэйблы адмаўляліся падпісваць кантракт з гуртам. Толькі [[Warner Bros. Records]] падпісаў кантракт з [[Linkin Park]], і у пачатку [[2000 год у гісторыі музыкі|2000]] года на студыі NRG Recordings пачалась запісь альбома, якая доўжылася 4 тыдня. Прадзюсарам стаў Дон Гілмор. Бас-гітарысты Дэйв Фарэл і Кайл Крыснер не удзейнячалі у запісе, таму Linkin Park запрасілі да запісі Скота Козела і Яна Хорнбека. Скот і Ян ігралі на [[Бас-гітара|бас-гітары]] у некаторых трэках з альбому. Над песняй «With You» сумесна з [[Linkin Park]] працавалі [[The Dust Brothers]]. == Поспех == У першы тыдзень пасля выхада было продана 50 000 копій альбому, дзякуючы чаму Hybrid Theory заняў 16 пазіцыю у чарте Billboard 200. Праз 5 тыдняў альбом атрымаў залаты статус. У [[2001 год у гісторыі музыкі|2001]] Hybrid Theory стаў самым прадаваемым альбомам года у [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]. Па стане на [[2010 год у гісторыі музыкі|2010]] было продана больш за 10 мільёнаў копій, што робіць альбом Hybrid Theory брыльянтавым. == Удзельнікі запісу == * [[Чэстэр Бенінгтан]] — [[Вакаліст|вакал]] * [[Майк Шынода]] — МС, рытм-гітара, клавішныя * [[Джо Хан]] — музычнае праграмаванне, семплінг * [[Брэд Дэлсан]] — [[Гітарыст|гітара]] * [[Роб Бурдон]] — [[Ударная ўстаноўка|ударныя]] === Запрошаныя музыканты === * [[The Dust Brothers]] * Скот Козел * Ян Хорнбек === Афармленне === * Фрэнк Мэдакс — графічны дызайн * Джэймс Мінчын — фотаздымак == Спіс кампазіцый == ===Арыгінальнае выданне=== {{tracklist | all_writing = [[Linkin Park]], акрамя адзначанага | title1 = Papercut | length1 = 3:04 | title2 = One Step Closer | length2 = 2:35 | title3 = With You | writer3 = {{hlist|Linkin Park|Dust Brothers (Michael Simpson & John King)}} | length3 = 3:23 | title4 = Points of Authority | length4 = 3:20 | title5 = Crawling | length5 = 3:29 | title6 = Runaway | writer6 = {{hlist|Linkin Park|Mark Wakefield}} | length6 = 3:03 | title7 = By Myself | length7 = 3:09 | title8 = In the End | length8 = 3:36 | title9 = A Place for My Head | writer9 = {{hlist|Linkin Park|Wakefield|Dave Farrell}} | length9 = 3:04 | title10 = Forgotten | writer10 = {{hlist|Linkin Park|Wakefield|Farrell}} | length10 = 3:14 | title11 = Cure for the Itch | length11 = 2:37 | title12 = Pushing Me Away | length12 = 3:11 | total_length = 37:45 |writing_credits=yes}} ===Японскае выданне=== {{tracklist | headline = Бонус-трэкі<ref>{{Cite web|url = https://www.discogs.com/release/5409365-Linkin-Park-Hybrid-Theory|title = Linkin Park – Hybrid Theory|website = [[Discogs]]|date = May 9, 2001|access-date = December 26, 2024|archive-date = December 26, 2024|archive-url = https://web.archive.org/web/20241226183623/https://www.discogs.com/release/5409365-Linkin-Park-Hybrid-Theory|url-status = live}}</ref> | title13 = My December | writer13 = [[Майк Шынода|Шынода]] | length13 = 4:20 | title14 = High Voltage | length14 = 3:45 | title15 = One Step Closer | note15 = відэа | length15 = 2:55 |writing_credits=yes}} ===iTunes deluxe edition (2013)=== {{tracklist | headline = Бонус-трэкі | title13 = High Voltage | note13 = live | length13 = 3:38 | title14 = My December | writer14 = Шынода | length14 = 4:19 | title15 = Points of Authority | note15 = The Crystal Method remix | length15 = 4:56 | title16 = Papercut | note16 = live at Milton Keynes | length16 = 3:50 |writing_credits=yes}} ===Спецыяльнае выданне=== {{tracklist | headline = Бонус-трэкі у Spotify<ref>{{Cite web|url = https://open.spotify.com/album/6hPkbAV3ZXpGZBGUvL6jVM|title = Hybrid Theory (Bonus Edition)|website = [[Spotify]]|date = October 24, 2000|access-date = July 22, 2018|archive-date = July 22, 2018|archive-url = https://web.archive.org/web/20180722125952/https://open.spotify.com/album/6hPkbAV3ZXpGZBGUvL6jVM|url-status = live}}</ref><ref>{{Cite web|url = https://www.deezer.com/us/album/81763|title = Hybrid Theory (Bonus Edition)|date = May 7, 2000|access-date = July 22, 2018|archive-date = July 22, 2018|archive-url = https://web.archive.org/web/20180722143207/https://www.deezer.com/us/album/81763|url-status = live}}</ref> | title13 = My December | writer13 = Шынода | length13 = 4:22 | title14 = High Voltage | length14 = 3:47 | title15 = Papercut | note15 = recorded live at [[BBC1]] | length15 = 3:09 |writing_credits=yes}} {{tracklist | headline = Бонус-дыск | title1 = Papercut | note1 = live at Docklands Arena, London | length1 = 3:13 | title2 = Points of Authority | note2 = live at Docklands Arena, London | length2 = 3:30 | title3 = A Place for My Head | note3 = live at Docklands Arena, London | writer3 = {{hlist|Linkin Park|Wakefield|Farrell}} | length3 = 3:11 | title4 = My December | writer4 = Шынода | length4 = 4:20 | title5 = High Voltage | length5 = 3:45 |writing_credits=yes}} == Чарты == {| class="wikitable" |- ! Чарт (2000/2001) !! наівышэйшая пазіцыя |- | [[Аўстралія]] (ARIA charts) || 2 |- | [[Аўстрыя]] (Ö3 Austria top 40) || 2 |- | [[Германія]] (Media Control Charts) || 2 |- | [[Данія]] (Hitlisten) || 4 |- | [[Італія]] || 2 |- | [[Канада]] (Canadian Album Chart) || 5 |- | [[Вялікабрытанія]] (UK Albums Chart) || 4 |- | [[Новая Зеландыя]] (Recording industry Association of New Zealand) || 1 |- | [[Нарвегія]] (VG-lista) || 5 |- | [[Нідэрланды]] (MegaCharts) || 13 |- | [[Францыя]] || 17 |- | [[Фінляндыя]] (Mitä Hittiä) || 4 |- | [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] (Billboard 200) || 2 |- | [[Швецыя]] (sverigetopplistan) || 4 |- | [[Швейцарыя]] (Shweizer Hitparade) || 5 |} == Крыніцы == {{reflist}} {{вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Альбомы 2000 года]] [[Катэгорыя:Альбомы гурта «Linkin Park»]] 210aw0qdkjvvo0yrmhb24o93y5dru6y 0 542904 5150674 5026464 2026-06-04T16:14:40Z JerzyKundrat 174 /* Спасылкі */ 5150674 wikitext text/x-wiki '''Станкабудаванне Беларусі''' — складовая частка машынабудаўнічай і металаапрацоўчай прамысловасці, якая ў сваю чаргу ўключана ў прамысловы комплекс Беларусі і падпарадкавана Міністэрству прамысловасці Рэспублікі Беларусь. == Гісторыя == Утварэнне '''«Станкатрэста»''' 29 мая 1929 года з’яўляецца датай афіцыйнага стварэння самастойнай галіны. У 1930 годзе на аснове аб’яднання станкабудаўнічых і інструментальных трэстаў заснавана Дзяржаўнае ўсесаюзнае аб’яднанне станкаінструментальнай прамысловасці Саюзстанкаінструмент. Рэканструкцыя дзеючых прадпрыемстваў і будаўніцтва новых дазволілі павялічыць вытворчыя магутнасці па выпуску металарэзных станкоў у гады 1-й пяцігодкі (1929-32) у 2,5 разы. За гады 2-й пяцігодкі (1933-37) лік станкабудаўнічых заводаў павялічылася ў 1,8 разы, а выпуск станкоў узрос больш чым у 2 разы<ref>[http://www.booksite.ru/fulltext/1/001/008/105/791.htm Станкабудаванне ў БССР]</ref>. Для падрыхтоўкі спецыялістаў адкрыты Маскоўскі станкаінструментальны інстытут; арганізаваны станкабудаўнічыя факультэты пры МВТУ імя М. Э. Баўмана і Ленінградскі політэхнічны інстытут імя М. І. Калініна. У 1970-я гады ў эканоміцы БССР робіцца акцэнт на тэхнічнае перааснашчэнне прамысловасці, укараненне высокаэфектыўнай тэхнікі<ref>[http://www.istmira.com/lekcii-po-istorii-belarusi/1931-2-razvitie-promyshlennosti-selskogo-xozyajstva.html развіццё прамысловасці, сельскай гаспадаркі рэспублікі ў 70—80-я гады XX ст.]</ref>. За 1970—1985 гг. было ўведзена 186 прамысловых прадпрыемстваў: завод аўтаматычных ліній у Баранавічах, інструментальны завод у Оршы, заводы сельскагаспадарчага машынабудавання ў Лідзе і Бабруйску. У незалежнай Рэспубліцы Беларусь станкабудаванне было захавана ў поўным аб’ёме і з’яўляецца часткай былога станкабудавання Савецкага Саюза. == Прадпрыемствы == * '''[[Мінскі завод аўтаматычных ліній імя Машэрава]] (МЗАЛ)''' — асноўным напрамкам дзейнасці прадпрыемства з’яўляецца выпуск высокапрадукцыйнага металарэзнага абсталявання па індывідуальных заказах з мэтай абсталявання прадпрыемстваў машынабудаўнічага комплексу. Заказчыкі прадукцыі: ВАЗ, ГАЗ, МАЗ і іншыя. '''Асноўная прадукцыя:''' станкі спецыяльныя такарныя (вертыкальныя і гарызантальныя) з ЛПК і з цыклавым праграмным кіраваннем<ref>[http://mzal.by/content/blogcategory/18/220/ Прадукцыя] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160316140432/http://mzal.by/content/blogcategory/18/220/ |date=16 сакавіка 2016 }}</ref>. * '''[[Аршанскі станкабудаўнічы завод «Чырвоны барацьбіт»]]''' — з’яўляецца буйным вытворцам прэцызійнага абсталявання. Уваходзіць у холдынг '''«Белстанкаінструмент»'''<ref>{{Cite web |url=http://www.krasnyborets.com/modules.php?name=Pages&go=page&pid=1 |title=ААТ Станказавод «Чырвоны барэц» (г. Орша, Беларусь) — Агульныя звесткі — станкі плоскашліфавальныя з прастакутным сталом і крыжовым супартам, станкі плоскашліфавальныя з круг… |access-date=31 снежня 2017 |archive-date=23 сакавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160323120738/http://www.krasnyborets.com/modules.php?name=Pages&go=page&pid=1 |url-status=dead }}</ref>. * '''[[Станкаіндустрыя]]''' — вырабляе партальныя станкі з ЛПК. * '''Філіял ЗАТ [[АТЛАНТ]] [[Баранавіцкі станкабудаўнічы завод|Баранавіцкі станкабудаўнічы заво]]д''' — выпускае кампрэсары да халадзільнікаў маркі Атлант, рухавікі да пральных машынаў, абсталяванне па перапрацоўцы пластмасы рознага тыпу і істужачна-атрэзныя станкі<ref>{{Cite web |url=http://bsz.by/products/ |title=Прадукцыя станкабудаўнічага завода |access-date=31 снежня 2017 |archive-date=17 сакавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160317153440/http://bsz.by/products/ |url-status=dead }}</ref>. * '''[[Станкатэхінком]]''' — вытворчасць шліценакатных станкоў. Месцазнаходжанне: Мінск. * '''[[Гомельскі станкабудаўнічы завод імя Кірава]]''' (ААТ «[[СтанкаГомель]]») — прадпрыемства па выпуску сучасных вертыкальных і гарызантальных апрацоўваючых цэнтраў. Вытворца універсальных кансольна-фрэзерных станкоў, у тым ліку даўбёжных станкоў. Уваходзіць у Холдынг Белстанкаінструмент. З’яўляецца магутным канкурэнтам станкабудаўнічых кампаній Сярэдняй Азіі, напрыклад Tong-Tai Machine and Tool Co., Ltd.<ref>{{Cite web |url=http://www.stankogomel.by/ |title=ОАО «СтанкаГомель» |access-date=31 снежня 2017 |archive-date=5 сакавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305145035/http://stankogomel.by/ |url-status=dead }}</ref>. * '''ААТ "[[Строммашына (Магілёў)|Магілёўскі завод «Строммашына»]]''' — прадпрыемства, якое спецыялізуецца на выпуску тэхналагічных ліній і асобнага абсталявання для вытворчасці будаўнічых матэрыялаў, жалезабетонных шпал, вежавых кранаў, нафтаздабываючага, горна-шахтавага абсталявання, цюбінгаў чыгунных, а таксама тавараў народнага спажывання. * '''ААТ [[Гомельскі завод станочных вузлоў]]''' — выпускае станкі такарныя з ЛПК, станкі такарна-вінтарэзныя, станкі свідравальныя і вузлы станкоў <ref>[http://www.neobroker.ru/org/4762.html#194 Вытворчасць станкоў і вузлоў да станкоў]{{Недаступная спасылка}}</ref>. * '''[[Вістан|ААТ «ВІСТАН»]]''' — вытворчасць базавых бесцэнтравашліфавальных станкоў з нерухомай бабкай шліфавальнага круга, такарных універсальных, круглашліфавальных цэнтравых, зубашліцэфрэзерных, зубадаўбёжных і зубазакругляючыхся станкоў, такарных, круглаторцэшліфавальных і зубаапрацоўчых станкоў з ЛПК, мадэрнізацыя апрацоўваючых цэнтраў з ЛПК. Усяго ў наменклатуры завода налічваецца больш за 850 базавых мадэляў і мадыфікацый. Размешчаны ў горадзе Віцебску. * '''ААТ «[[МЗАР]]»''' — спецыялізуецца на стварэнні цяжкіх фрэзерных станкоў для высокадакладнай 5-каардынатнай апрацоўкі формаўтваральных паверхняў штампаў, прэс-формаў, мадэляў і разнастайных аб’ёмных 3D-паверхняў буйнагабарытных стальных і чыгунных дэталяў, а таксама вырабаў з лёгкіх сплаваў. * '''ЗАТ «[[НВА Вектар]]»''' — вытворчасць прамысловых свідравальных машын на электрамагнітнай падставе, а таксама ўніверсальных машын для апрацоўкі абзы перад зваркай. Размешчаны ў горадзе [[Гродна]]. * '''ЗАТ «[[Белтэхналогія і М]]»''' — вытворца папярочна-клінавай пракаткі, індукцыйнага нагрэву і вытворчасці рэжучых элементаў для дарожных і горных машын. Арганізацыя валодае канструктарскім бюро і вытворчасцю. Створана ў 1992 годзе. * '''ТДА «[[БМТ кампаніі]]»''' — вырабляе ўстаноўкі плазменнай рэзкі з ЛПК, пастаўляе металаапрацоўчае і дрэваапрацоўчае абсталяванне, у тым ліку з ЛПК. Створана ў 2007 годзе. * '''ААТ «[[Маладзечанскі станкабудаўнічы завод]]»''' — адно з найстарэйшых прадпрыемстваў станкабудаўнічай галіны ў вытворчасці вертыкальна-свідравальных станкоў. Па выніках працы за 2004 год станочная прадукцыя склала — 42 %, тавары народнага спажывання — 7,5 %, рэдуктары, запчасткі і вузлы — 47 % у агульным аб’ёме выпуску прадукцыі. * '''ТАА "Інжынерны цэнтр «АМТінжынірінг»''' — спецыялізуецца на праектаванні і вырабе абсталявання, распрацоўцы тэхналагічных працэсаў у галіне апрацоўкі металаў ціскам. * '''ААТ «[[Пінскі доследна-механічны завод]]»''' — завод спецыялізуецца на вытворчасці і продажы станкоў, механізмаў, помпаў для вады і бітуму, падагравальнікаў параводных і водаводных, чыгуннага ліцця, запорнай арматуры, металаформ, пажарных рэзервуараў. Вырабляе лініі сартавання цвёрдых бытавых адходаў, металаканструкцыі, разнастайныя помпы, выпуск гільяцін-нажніц і станкоў рэзьбанаразных. * '''ААТ Віцебскі завод заточныя станкі «[[ВІЗАС]]»''' — прадпрыемства спецыялізуецца на выпуску заточнага абсталявання і на сённяшні дзень (2016) з’яўляецца адзіным у СНД вытворцам станкоў для вырабу і завострывання любой рэжучай прылады. Завод «ВІЗАС» вырабляе наступнае абсталяванне: універсальна-заточныя станкі; універсальна-заточныя станкі з ЛПК; спецыялізаваныя станкі для завострывання працяжак, чарвячных фрэз, зубарэзных і фрэзерных галовак, дыскавых пілаў, свердзелаў, зенкераў, метчыкаў, плашчакоў, свідравога інструмента ўдарнага дзеяння; станкі для вышліфовкі інструментаў (свердзелаў) з суцэльных загартаваных нарыхтовак; станкі для завострывання дрэварэжучага інструмента; дрэваапрацоўчыя станкі. * '''ААТ «[[Смаргонскі завод аптычнага станкабудавання]]»''' — вытворца вакуумнай тэхнікі і аптычнага станкабудавання. * '''ААТ [[Гомельскае спецыяльнае канструктарска-тэхнічнае бюро гідрапнеўмааўтаматыкі]] (ААТ «ГСКТБ ГА»)''' — Стварае і пастаўляе гідраўлічныя прывады і электронна-гідраўлічныя сістэмы кіравання пад ключ, а таксама распрацоўвае і пастаўляе гідраабсталяванне для камплектацыі мабільных і стацыянарных гідрафіцыраваных машын, у тым ліку металарэзных і дрэваапрацоўчых станкоў, ліцейнага і кавальска-прэсавага абсталявання, сельскагаспадарчых, дарожна-будаўнічых і лясных машын, аўтаматызаваных ліній і спецыяльных прэсаў. * '''ААТ [[Баранавіцкі завод аўтаматычных ліній]]''' — асноўны асартымент прадукцыі, выпускаемай ААТ «БЗАЛ»: станкі металарэжучыя агрэгатныя і спецыяльныя, у тым ліку пераналаджваемыя; станкі спецыяльныя такарныя, у тым ліку з ЛПК, для апрацоўкі дэталяў у патроне; станкі фрэзерна-центравальныя; лініі аўтаматычныя; нармалізаваныя вузлы: свідравальныя, растачныя, фрэзерныя станочныя бабкі, галоўкі пінольныя, сталы сілавыя, сталы паваротныя, шпіндзельныя скрынкі і інш .; абсталяванне для кабельнай прамысловасці. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.minprom.gov.by Міністэрства прамысловасці Рэспублікі Беларусь] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180105061649/http://www.minprom.gov.by/ |date=5 студзеня 2018 }} {{Прамысловасць Беларусі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Прамысловасць Беларусі]] ix12krekx9fqfkk8ab2r3zfrb0m9719 14 555007 5150683 3123780 2026-06-04T16:29:18Z JerzyKundrat 174 яны не кіраўнікі 5150683 wikitext text/x-wiki {{Commonscat}} [[Катэгорыя:Шлюб]] 8zx58ve7096qhdj9o9fvddfe25zhm5n 14 574943 5150687 3220932 2026-06-04T16:35:45Z JerzyKundrat 174 5150687 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Кіраўнікі Старажытнага свету|Месапатамія]] [[Катэгорыя:Месапатамія]] qpjkchsozkpwfz43q23y279otppt6py 0 586336 5150673 4727393 2026-06-04T16:14:13Z JerzyKundrat 174 /* Спасылкі */ 5150673 wikitext text/x-wiki {{Арганізацыя |назва = Асацыяцыя беларускіх банкаў |альтэрнатыўная = |background_color = |колер_назвы = |лагатып = Асацыяцыя беларускіх банкаў (лагатып).gif |шырыня_лагатыпа = |подпіс = |карта1 = |шырыня_карты1 = |легенда1 = |карта2 = |шырыня_карты2 = |легенда2 = |членства = |тып_цэнтра = |цэнтр = |тып = |мовы = |мова = |пасада_кіраўніка1 = |імя_кіраўніка1 = |пасада_кіраўніка2 = |імя_кіраўніка2 = <!-- ... --> |пасада_кіраўніка10 = |імя_кіраўніка10 = |заснавальнік1 = |падзея_заснавання1 = |дата_заснавання1 = 1990 год |заснавальнік2 = |падзея_заснавання2 = |дата_заснавання2 = <!-- ... --> |заснавальнік6 = |падзея_заснавання6 = |дата_заснавання6 = |падзея_ліквідацыі = |дата_ліквідацыі = |заўвага1 = |заўвага2 = <!-- ... --> |адрас = |сайт = |вікісховішча = }} '''Асацыя{{Націск}}цыя белару{{Націск}}скіх ба{{Націск}}нкаў''' — недзяржаўная некамерцыйная [[арганізацыя]], якая аб’ядноўвае камерцыйныя [[банк]]і і іншыя арганізацыі, дзейнасць якіх звязана з функцыянаваннем грашова-крэдытнай сістэмы. Прадметам дзейнасці Асацыяцыі з’яўляецца кансалідацыя намаганняў камерцыйных банкаў для абароны агульных інтарэсаў і аказанне ўсебаковай дапамогі для рашэння якія стаяць перад імі задач.<ref>{{cite news |title= Старшынёй Асацыяцыі беларускіх банкаў абраны Аляксандр Кучынскі|url= https://www.racyja.com/ekanomika/starshynyoj-asatsyyatsyi-belaruskikh-bank/|publisher= [[Радыё Рацыя]]|access-date=2019-01-29 }}</ref> == Гісторыя == Створана ў [[1990]] годзе і ў цяперашні час аб’ядноўвае 25 банкаў з разгалінаванай сеткай філіялаў па ўсёй рэспубліцы і 11 арганізацый, дзейнасць якіх звязана з функцыянаваннем банкаўскай сістэмы. == Мэты == * прадстаўленне і абарона правоў і законных інтарэсаў сваіх сябраў; * каардынацыя дзейнасці банкаў і павышэнне эфектыўнасці іх работы; * садзейнічанне выпрацоўцы і ажыццяўленню грашова-крэдытнай палітыкі і развіццю банкаўскай справы ў рэспубліцы. {{Зноскі}} == Спасылкі == {{Commons}} * {{Афіцыйны сайт|http://abbanks.by/|Асацыяцыі беларускіх банкаў}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Арганізацыі Беларусі]] [[Катэгорыя:Фінансы ў Беларусі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1990 годзе]] [[Катэгорыя:1990 год у Беларусі]] r5aqt0rpjz6mty2ebgt5yged2vdfhyv 0 586348 5150669 4725731 2026-06-04T16:11:51Z JerzyKundrat 174 /* Спасылкі */ 5150669 wikitext text/x-wiki {{Арганізацыя |назва = Асацыяцыя развіцця фінансавага рынку |альтэрнатыўная = |background_color = |колер_назвы = |лагатып = Асацыяцыя развіцця фінансавага рынку (лагатып).png |шырыня_лагатыпа = |подпіс = |карта1 = |шырыня_карты1 = |легенда1 = |карта2 = |шырыня_карты2 = |легенда2 = |членства = |тып_цэнтра = |цэнтр = |тып = |мовы = |мова = |пасада_кіраўніка1 = |імя_кіраўніка1 = |пасада_кіраўніка2 = |імя_кіраўніка2 = <!-- ... --> |пасада_кіраўніка10 = |імя_кіраўніка10 = |заснавальнік1 = |падзея_заснавання1 = |дата_заснавання1 = 3 красавіка 2013 года |заснавальнік2 = |падзея_заснавання2 = |дата_заснавання2 = <!-- ... --> |заснавальнік6 = |падзея_заснавання6 = |дата_заснавання6 = |падзея_ліквідацыі = |дата_ліквідацыі = |заўвага1 = |заўвага2 = <!-- ... --> |адрас = |сайт = |вікісховішча = }} '''Асацыя́цыя развіцця́ фіна́нсавага ры́нку''' — [[беларусь|беларуская]] недзяржаўная некамерцыйная [[арганізацыя]].<ref>{{cite news|title= Ассоциация Развития Финансового Рынка (АРФИН)|url= https://broker.by/articles/associaciya-razvitiya-finansovogo-rynka-arfin|publisher= BROKER.BY|date= 23 декабря 2015|accessdate= 2019-01-29|language= ru|archiveurl= https://web.archive.org/web/20170803072529/http://broker.by/articles/associaciya-razvitiya-finansovogo-rynka-arfin|archivedate= 3 жніўня 2017|url-status= dead}}</ref> == Гісторыя == У 2013 годзе вядучыя форэкс-кампаніі, прадстаўленыя ў краінах СНД, прынялі рашэнне аб стварэнні Асацыяцыі развіцця фінансавага рынку ў Рэспубліцы Беларусь. [[5 лютага]] 2013 года ў Мінску прайшла сумесная прэс-канферэнцыя Дзмітрыя Набздорова, начальніка ўпраўлення рэгулявання нябанкаўскіх аперацый [[Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь]] і нацыянальных удзельнікаў рынку Форэкс, на якой ініцыятыва стварэння АРФІН атрымала поўную падтрымку дзяржаўнага рэгулятара. [[3 красавіка]] 2013 года зарэгістравана Асацыяцыя развіцця фінансавага рынку. На працягу [[2013]] года АРФІН у супрацоўніцтве з Нацыянальным банкам Рэспублікі Беларусь працуе над заканадаўствам у частцы рэгулявання дзейнасці форэкс-кампаній у Беларусі. [[18 красавіка]] 2014 гада старшыня АРФІН Аляксандр Сабодзін выступіў на Міжнародным Форэкс-Кангрэсе ў Маскве з дакладам пра перспектывы развіцця Форэкса ў Рэспубліцы Беларусь. З моманту падпісання Указа №231 «Аб ажыццяўленні дзейнасці на пазабіржавым рынку Форэкс» [[4 чэрвеня]] [[2015]] года, АРФІН уваходзіць у рабочыя групы Нацыянальнага банка Беларусі па працы над нарматыўнай базай да Указа. === Кіраўнікі === * 23 красавіка 2013 года Аляксандр Сабодзін ўзначаліў Асацыяцыю. * [[23 красавіка]] 2014 года Сяргей Пунько стаў новым Старшынёй АРФІН. * [[16 верасня]] [[2014]] года Яўген Мандрусаў ўзначаліў АРФІН. * [[1 ліпеня]] [[2016]] года Аляксей Сідараў прызначаны Старшынёй праўлення АРФІН. {{Зноскі}} == Спасылкі == {{Commons}} * {{Афіцыйны сайт|https://arfin.by/|Асацыяцыі развіцця фінансавага рынку}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{ізаляваны артыкул}} [[Катэгорыя:Арганізацыі Беларусі]] [[Катэгорыя:Фінансы ў Беларусі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2013 годзе]] [[Катэгорыя:2013 год у Беларусі]] 3989v4g7rk55xxls1zemvq3mreikhoy 0 612922 5150627 5132365 2026-06-04T14:17:43Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5150627 wikitext text/x-wiki {{Таксон | image file = | image descr = | regnum = Расліны | parent = Rorippa | rang = Від | latin = Rorippa sylvestris | author = ([[L.]]) [[Besser]], [[1821]] | typus = | wikispecies = Rorippa sylvestris | itis = | ncbi = | eol = | grin = 105513 | ipni = }} '''Жару́шнік лясны'''<ref name="ЭПБ2">{{Крыніцы/ЭПБ|2}}</ref><ref name="Киселевский">{{Крыніцы/Латино-русско-белорусский ботанический словарь|112}}</ref><ref>[http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=ROSY ''Rorippa sylvestris''] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130425091258/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=ROSY |date=25 красавіка 2013 }} at [http://plants.usda.gov/ USDA PLANTS Database] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131005020210/http://plants.usda.gov/ |date=5 кастрычніка 2013 }}</ref><ref>[http://www.herbarium.lsu.edu/factsheetfusion/Rorippa_sylvestris_(L.)_Besser.htm ''Rorippa sylvestris''] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070211085446/http://www.herbarium.lsu.edu/factsheetfusion/Rorippa_sylvestris_(L.)_Besser.htm |date=11 лютага 2007 }} at [http://www.herbarium.lsu.edu The Herbarium of Louisiana State University]</ref> (''Rorippa sylvestris'') — від [[Кветкавыя|кветкавых]] раслін з роду {{bt-bellat|Жарушнік|Rorippa}} сямейства {{bt-bellat|Капуставыя|Brassicaceae}}. == Батанічнае апісанне == [[File:Nasturtium sylvestre — Flora Batava — Volume v13.jpg|thumb|left|{{Бат.іл.|Копс}}]] [[Шматгадовыя расліны|Шматгадовая]] [[Трава|травяністая]] расліна вышынёй 20—50 см. [[Сцябло]] звычайна разгалінаванае, прамастойнае або прыўзнятае. [[Лісце]] перыста-рассечанае. Верхняе лісце сядзячае, ніжняе — на чаранках. [[Пялёстак|Пялёсткі]] кветак удвая даўжэйшыя за [[чашалісцік]]і. [[Плод]] — стручок даўжынёй 4—14 мм. == Распаўсюджанне і экалогія == [[Еўразія|Еўраазіяцкі]] від. Натуралізаваўся на тэрыторыі [[Аўстралія|Аўстраліі]], [[Паўднёвая Амерыка|Паўднёвай]] і [[Паўночная Амерыка|Паўночнай]] Амерыкі<ref name="GRIN">[https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=105513 Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy)]{{Ref-en}}</ref>. Інвазіўны від<ref>[http://www.invasive.org/browse/subject.cfm?sub=6330 ''Rorippa sylvestris''] at [http://www.invasive.org Invasive.org]</ref> у [[ЗША]]. Расце па берагах [[вадаём]]аў, вільготных і забалочаных месцах. Цвіце ў [[Чэрвень|чэрвені]]—[[Жнівень|жніўні]]. Святлолюбівая расліна, якая добра пераносіць цень. [[Гіграфіт]], [[мезафіт]], [[эўтроф]]<ref name="ПЛНТ">{{Плантарыум|32131|Жерушник лесной — Rorippa sylvestris}}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭПБ|2|''[[Наталля Віталеўна Казлоўская|Казлоўская Н. В.]]'' Жарушнік}} — С. 278. * {{ФлораСССР|том=8|стар=136}} == Спасылкі == * {{Плантарыум|32131|Жерушник лесной — Rorippa sylvestris}} * [https://www.gbif.org/species/3053376 ''Rorippa sylvestris'' Besser // Global Biodiversity Information Facility (GBIF)]{{Ref-en}} * [http://oopt.aari.ru/bio/20993 ''Rorippa sylvestris'' (L.) Besser // Информационно-аналитическая система «Особо охраняемые природные территории России» (ИАС «ООПТ РФ»)]{{Ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Жарушнік]] [[Катэгорыя:Флора Еўразіі]] [[Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1821 годзе]] 0m9dn9uyolfnr4mcwzmdtxr68smon6x 0 613453 5150569 4957542 2026-06-04T12:10:59Z Autumndancer 168015 5150569 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Рудка}} {{НП-Украіна |выява = }} '''Рудка'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Ру́дка}}) — вёска ў [[Застаўніўскі раён|Застаўніўскім раёне]] [[Чарнавіцкая вобласць|Чарнавіцкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Застаўніўскі раён}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Застаўніўскага раёна]] rsj58embfuvl4oldmp1havgeok2l3ql 0 625125 5150598 4737709 2026-06-04T13:24:53Z Aliaksandr y 31970 5150598 wikitext text/x-wiki {{Картка кампаніі}} '''Адэская кінастудыя''' — [[Украіна|украінская]], раней — расійская і савецкая кінастудыя, размешчаная ў [[Адэса|Адэсе]]. Адзін з двух цэнтраў кінавытворчасці, якія засталіся на тэрыторыі Украіны (іншы — у [[Кіеў|Кіеве]]).<ref>{{cite web |url = https://www.britannica.com/place/Ukraine/Cultural-life#toc30120 |title = Ukraine |subtitle = The Arts |author = Ihor Stebelsky, Andrij Makuch, Lubomyr A. Hajda, Oleksa Eliseyovich Zasenko, Stepan Andriyovich Kryzhanivsky, Ivan Alekseyevich Yerofeyev |website = [[Энциклопедия Британника]] |date = 2016-09-08 |accessdate = 2012-06-03 |archiveurl = https://www.webcitation.org/68gwuWu4T?url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/612921/Ukraine#toc30120 |archivedate = 2012-06-25 |lang = en |url-status = live }}</ref> == Фільмаграфія == * [[Вясна на Зарэчнай вуліцы]] (1956) * [[Месца сустрэчы змяніць нельга]] (1979) * [[Прыгоды Электроніка]] (1979) * [[Вясна надзеі]] (1983) {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://odessafilmstudio.com.ua Официальный сайт]{{Недаступная спасылка|date=Снежень 2019 |bot=InternetArchiveBot }} * {{YouTube user|OdessAnimationStudio|Одесской киностудии}} {{request|stub|sources}} {{Савецкія кінакампаніі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Кінакампаніі СССР]] [[Катэгорыя:Культура Адэсы]] [[Катэгорыя:Кінакампаніі Украіны]] 6so8m3mq16mg1w50b1jz2272t7r0zod 0 629526 5150617 4530624 2026-06-04T13:46:55Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5150617 wikitext text/x-wiki {{Манастыр |Тып храма = Манастыр |Беларуская назва = Жаночы манастыр у гонар святой блажэннай Ксеніі Пецярбургскай |Арыгінальная назва = | Выява = | Подпіс выявы = | Шырыня выявы = |Сучасны статус = |Краіна = Беларусь |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Вёска |Месцазнаходжанне = [[Барань (Барысаўскі раён)|Барань]] |region = |CoordScale = |Канфесія = [[Праваслаўе]] |Епархія = [[Барысаўская епархія]] |Благачынне = |Тып будынка = праваслаўны манастыр |Будаўнік = |Заснаванне = 2002 |Асноўныя даты = |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = |Заканчэнне будаўніцтва = |Рэліквіі = |Сучасны стан = |Сайт = |Commons = }} '''Жаночы манастыр у гонар святой блажэннай Ксеніі Пецярбургскай''' ― жаночы [[манастыр]] у вёсцы [[Барань (Барысаўскі раён)|Барань]] [[Барысаўскі раён|Барысаўскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. == Гісторыя == Працы па будаўніцтве пачаліся ў 1990-х гадах. У жніўні 2002 года пастановай [[Сінод Беларускай праваслаўнай царквы|Сінода Беларускай праваслаўнай царквы]] быў заснаваны жаночы манастыр у гонар святой блажэннай [[Ксенія Пецярбургская|Ксеніі Пецярбургскай]]. З лістапада 2015 года ў манастыра з’явілася падвор’е ў вёсцы [[Юзафова (Барысаўскі раён)|Юзэфава]]<ref>{{Cite web |url=http://kseniamonastyr.by/hramy.html |title=Свято-Ксениевский женский монастырь |access-date=26 студзеня 2020 |archive-date=24 ліпеня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210724032728/http://kseniamonastyr.by/hramy.html |url-status=dead }}</ref>. У манастырскі комплекс уваходзяць: * [[Царква ў імя святой блажэннай Ксеніі Пецярбургскай (Барань)|Царква ў імя святой блажэннай Ксеніі Пецярбургскай]]. * [[Свята-Георгіеўская царква (Барань)|Свята-Георгіеўская царква]]. * [[Свята-Пакроўская царква (Барань)|Свята-Пакроўская царква]]. * [[Царква ў гонар святых царственных пакутнікаў (Юзафова)|Царква ў гонар святых царственных пакутнікаў]] ([[Юзафова (Барысаўскі раён)|Юзафова]]) * Крыніца святой Ксеніі Пецярбургскай. * Капліца святога Іаана Хрысціцеля. * Жылы корпус. {{зноскі}} == Спасылкі == * {{ГБ|https://globustut.by/baran_bori/index.htm#monast_main}} * [http://bdg.by/news/news.htm?111883,1 В Борисовском районе сгорел женский православный монастырь] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200126124815/http://bdg.by/news/news.htm%3F111883,1 |date=26 студзеня 2020 }} [[Катэгорыя:Праваслаўныя манастыры Беларусі]] [[Катэгорыя:Барысаўская епархія]] [[Катэгорыя:Жаночыя манастыры]] [[Катэгорыя:Барань (Барысаўскі раён)]] [[Катэгорыя:2002 год у Беларусі]] [[Катэгорыя:Культавыя збудаванні Барысаўскага раёна]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2002 годзе]] j15k8l2lkzfks44x5typc2ssg40tywp 0 633403 5150630 5018238 2026-06-04T14:26:47Z Culamar 102133 5150630 wikitext text/x-wiki {{Кампанія |назва = Беларуская нафтавая кампанія |лагатып = |тып = [[Закрытае акцыянернае таварыства]] |лістынг на біржы = |дэвіз = |заснавана = [[2007]] год |заснавальнікі = |размяшчэнне = |ключавыя фігуры = |галіна = |прадукцыя = [[Бензін]], [[бітум]], [[мазут]] |абарот = |аперацыйны прыбытак = |чысты прыбытак = |лік супрацоўнікаў = |матчына кампанія = |даччыныя кампаніі = |аўдытар = |сайт = [http://www.bnk.by/ www.bnk.by] }} '''ЗАТ «Беларуская нафтавая кампанія»''' — [[Беларусь|беларуская]] кампанія, якая займаецца [[імпарт]]ам [[Нафтапрадукты|нафтапрадуктаў]] і сыравіны для перапрацоўкі і рэалізацыяй нафтапрадуктаў на [[экспарт]]. Прадпрыемства было створана [[17 мая]] [[2007]] года. Акцыянерамі прадпрыемства сталі найбуйнейшыя ў Рэспубліцы Беларусь кампаніі, якія займаюцца нафтаздабычай і нафтаперапрацоўкай — «[[Беларуснафта]]», [[Мазырскі нафтаперапрацоўчы завод]] і «[[Нафтан (прадпрыемства)|Нафтан]]». == Санкцыі == Даччыная кампанія «BNK Ltd.» у чэрвені 2021 года была ўнесена ў санкцый спіс [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], паколькі існавала абгрунтаванае падазрэнне, што кампанія кантралюецца [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандрам Лукашэнкам]], які нясе адказнасць за сур’ёзныя парушэнні [[Правы чалавека ў Беларусі|правоў чалавека ў Беларусі]]<ref>{{Cite web|date=2021-06-21|title=UK joins US, EU, Canada in fresh sanctions on Belarus|url=https://www.livemint.com/news/world/uk-joins-us-eu-canada-in-fresh-sanctions-on-belarus-11624290821610.html|archive-url=https://archive.today/20210725072531/https://www.livemint.com/news/world/uk-joins-us-eu-canada-in-fresh-sanctions-on-belarus-11624290821610.html|archive-date=25 ліпеня 2021|access-date=2021-07-25|work={{нп3|Франс Прэс|Франс Прэс|uk|Франс Прес}}|publisher={{нп3|mint (газета)|mint|en|Mint (newspaper)}}|language=en|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|language=en|url=https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/996772/Belarus.pdf|title=Consolidated List of Financial Sanctions Targets in the UK|publisher=Office of Financial Sanctions Implementation HM Treasury|date=2021-06-25}}</ref>. 23 красавіка 2026 года кампанія уключана ў [[Чорны спіс Еўрасаюза]]<ref>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=OJ:L_202600503 COUNCIL IMPLEMENTING DECISION (CFSP) 2026/503]</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://www.bnk.by/company/view/about.html Раздзел «Аб кампаніі» на сайце БНК] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200301145451/http://www.bnk.by/company/view/about.html |date=1 сакавіка 2020 }} * [https://www.belorusneft.by/sitebeloil/ru/addUp/about/stucture/marketing/operation/bnk/ Старонка прадпрыемства на сайце «Беларуснафты»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200301145448/https://www.belorusneft.by/sitebeloil/ru/addUp/about/stucture/marketing/operation/bnk/ |date=1 сакавіка 2020 }} [[Катэгорыя:Нафтавыя кампаніі]] [[Катэгорыя:Нафтавая прамысловасць]] [[Катэгорыя:Кампаніі Беларусі]] 3jcg5sra0k323s3b5p9z6arjscw3tii 0 635934 5150613 4970916 2026-06-04T13:41:18Z Spokiyny 153126 https://drive.google.com/file/d/1cgqYp1ZCqIvqP_dGQg-LQ8EyDyTlwr8m/view 5150613 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна|Насельніцтва=2049|год перапісу=2022}} '''Малога'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Моло́га}}) — вёска ў [[Білгарад-Дністроўскі раён|Білгарад-Дністроўскім раёне]] [[Адэская вобласць|Адэскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Білгарад-Дністроўскі раён}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Білгарад-Дністроўскага раёна]] 4q09r388i4qopj6fetet7plwp6nja6v 2 653452 5150645 5150260 2026-06-04T15:16:36Z DBatura 73587 /* Абавязкі і мерапрыемствы */ 5150645 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне | название = Рота ганаровай варты Мінскай ваеннай камендатуры | эмблема = Belarus Internal Troops--Honor Guard Company MU 3214 patch (parade).png | выява = Wreath Laying Ceremony at the Victory Monument.jpg | подпіс = Салдаты Роты ганаровай варты ўскладаюць вянок да Мінскага [[Манумент Перамогі (Мінск)|манумента Перамогі]], ліпень 2014 года | гады = з [[17 лютага]] [[1995]]<ref name=milby>{{cw|url=https://www.mil.by/ru/announces/4652/|title=День образования роты почетного караула|publisher=Военный информационный портал Министерства обороны Республики Беларусь|lang=ru|accessdate=2026-05-15|archive-date=2024-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20241127064641/https://www.mil.by/ru/announces/4652/|url-status=live}}</ref> | краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} | падначаленне = [[Файл:Flag of the Armed Forces of Belarus.svg|22px]] [[Узброеныя сілы Рэспублікі Беларусь]] | у складзе = [[Мінская ваенная камендатура]] | тып = [[пяхота]] | роля = [[ганаровая варта]] | размяшчэнне = [[Мінск]] | мянушка = ''РГВ''<ref name=milby/>, ''Белыя пальчаткі''<ref name=МИР>{{Youtube|EpCVJnl0z9o|Фрагмент программы «Союзники» телеканала МИР. Сюжет о роте почётного караула спецназа ВВ (РПК СН в\ч 3214), репортаж Полины Срибненко|logo=1}}</ref> }} '''Рота ганаровай варты каменданцкага батальёна Мінскай ваеннай камендатуры''' — цырыманіяльная [[воінская часць]] [[Узброеныя Сілы Рэспублікі Беларусь|Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь]]. Утворана 17 лютага 1995 года. Удзельнічае ў сустрэчах замежных дэлегацый на вышэйшым узроўні, пратакольных мерапрыемствах з удзелам першых асоб і іншых урачыстых мерапрыемствах (у тым ліку мерапрыемствах да Дня Перамогі і да Дня Незалежнасці). З’яўляецца адной з трох рот ганаровай варты ў Беларусі (разам з ротамі ганаровай варты [[Унутраныя войскі Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|ўнутраных войск]] і [[Дзяржаўны пагранічны камітэт Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнага пагранічнага камітэта]]). З 26 жніўня 2004 года ў Рэспубліцы Беларусь існуе і зводная рота ганаровай варты, у якую ўваходзяць прадстаўнікі арміі, пагранічнікаў і ўнутраных войск. == Утварэнне == Раней адпаведныя абавязкі пры прыёме высокіх гасцей, выстаўленні варты і ўскладанні вянкоў выконвала няштатная рота з ліку курсантаў Мінскага вышэйшага інжынернага зенітнага ракетнага вучылішча СПА<ref name=milby/>. Часам гэтыя абавязкі выконвалі і курсанты Мінскага вышэйшага ваеннага каманднага вучылішча (пазней на аснове гэтых двух вучылішчаў была ўтворана [[Ваенная акадэмія Рэспублікі Беларусь]])<ref name=":1"/>. У складзе Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь рота паштовай варты была ўтворана 17 лютага 1995 года, першым камандзірам роты стаў выпускнік Маскоўскага вышэйшае агульнавайсковае камандаванне вучылішча старшы лейтэнант Чарнецкі, які дагэтуль служыў у 339-м гвардзейскім мотастралковым палку 120-й гвардзейскай мотастралковай дывізіі. Ён заняўся распрацоўкай праграмы навучання вайскоўцаў роты (у тым ліку методыкай страявой падрыхтоўкі)<ref name=milby/><ref>{{cw|url=https://belta.by/president/view/lukashenko-pozdravil-lichnyj-sostav-roty-pochetnogo-karaula-s-30-letiem-ee-obrazovanija-695953-2025/|title=Лукашенко поздравил личный состав роты почетного караула с 30-летием ее образования|publisher=[[БЕЛТА]]|lang=ru|date=2025-02-17|accessdate=2026-05-15|archive-date=2026-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20260413205053/https://belta.by/president/view/lukashenko-pozdravil-lichnyj-sostav-roty-pochetnogo-karaula-s-30-letiem-ee-obrazovanija-695953-2025/|url-status=live}}</ref>. Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь № 407 ад 26 жніўня 2004 года была ўтворана '''зводная рота ганаровай варты'''<ref name=указ>* {{cw|url=https://etalonline.by/document/?regnum=P30400407|title=Указ Президента Республики Беларусь от 26 августа 2004 г. № 407 «О создании сводной роты почетного караула»|publisher=Эталон Online|date=2004-08-26|accessdate=2026-05-16|archive-date=2025-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20251013180158/https://etalonline.by/document/?regnum=P30400407|url-status=live}} * ''Альтернативная ссылка'': {{cw|url=https://news-newsby-org.narod.ru/doc-ukazp/pos01/ukaz01502.htm|title=Указ Президента Республики Беларусь от 26.08.2004 N 407 "О создании сводной роты почетного караула"|work=Новости Беларуси|publisher=[[narod.ru]]|lang=ru|date=2004-08-26|accessdate=2026-05-16}}</ref>, якая фактычна можа лічыцца адным з падраздзяленняў-спадчыннікаў роты ганаровай варты Узброеных Сіл РБ<ref name=Кукса>{{статья|ссылка=https://www.sb.by/articles/eto-i-pochetno-i-trudno.html|заглавие=Это и почетно, и трудно. Как служится в роте почетного караула|автор=Виталий Кукса|издание=[[СБ. Беларусь сегодня|Советская Белоруссия]]|тип=газета|год=2016|месяц=3|число=12|номер=46|archive-date=2026-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20260305180637/https://www.sb.by/articles/eto-i-pochetno-i-trudno.html|url-status=live}}</ref>. Яна камплектуецца з прадстаўнікоў узброеных сіл, [[Дзяржаўны пагранічны камітэт Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнага пагранічнага камітэта]] і ўнутраных войск МУС<ref name=Зелёнко/>. Яе першапачатковы склад налічваў 119 вайскоўцаў з УС РБ, 40 вайскоўцаў з Дзяржаўнага памежнага камітэта і 40 вайскоўцаў з унутраных войскаў МУС<ref name=указ/>. Дзякуючы гэтаму ўказу якая існавала пры МУС рота ганаровай варты здабыла афіцыйны статус і пачала сумесныя трэніроўкі з вайскоўцамі з ганаровай варты Узброеных Сіл<ref name=Ружечка_Титов>{{cw|url=https://www.sb.by/articles/tverzhe-shag-3.html|title=Твёрже шаг!|author=Александр Ружечка, Алексей Титов|publisher=[[СБ. Беларусь сегодня|Советская Беларусь]]|date=2008-05-15|accessdate=2026-05-16}}</ref>. Акрамя зводнай роты ганаровай варты, у цяперашні час у Рэспубліцы Беларусь існуюць тры роты ганаровай варты<ref name=belarmy>{{cw|url=http://belarmy.by/novosti/my-privykli-chto-my-slony-tupye-i-chto-my-vsegda-vinovaty-vsya-pravda-o-sluzhbe-v-rote-pochyotnogo-karaula|title=«Мы привыкли что мы слоны тупые и всегда виноваты». Вся правда о службе в Роте почётного караула|publisher=Belarmy.by|date=2012-11-16|lang=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121212075646/http://belarmy.by/novosti/my-privykli-chto-my-slony-tupye-i-chto-my-vsegda-vinovaty-vsya-pravda-o-sluzhbe-v-rote-pochyotnogo-karaula|archivedate=2012-12-12}}</ref>: * Рота ганаровай варты [[Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь|Міністэрства абароны]] пры ваеннай камендатуры УС РБ * Рота ганаровай варты Унутраных войск МУС РБ (у/ч 3214, Уручча<ref name=belarmy/> — [[3-я асобная Чырвонасцяжная брыгада спецыяльнага прызначэння]])<ref name=Ружечка_Титов/> * Рота ганаровай варты Дзяржаўнага пагранічнага камітэта РБ (Сосны<ref name=belarmy/>, утворана ў снежні 2003 года)<ref>{{cw|url=https://gpk.gov.by/news/gpk/163235/|title=Рота почетного караула органов пограничной службы отмечает 20-летний юбилей|publisher=[[Государственный пограничный комитет Республики Беларусь]]|lang=ru|date=2024-08-26|accessdate=2026-05-16|archive-date=2025-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20250917035621/https://gpk.gov.by/news/gpk/163235/|url-status=live}}</ref> == Абавязкі і мерапрыемствы == [[Файл:XII Международного военно-музыкального фестиваля «Спасская башня» 02.jpg|thumb|Удзельнік ваенна-музычнага фестывалю «Спаская вежа» 2019 года]] [[Файл:Belarusian contingent 01.png|thumb|Рота ганаровай варты на [[Ваенныя парады на Краснай плошчы ў 2020 годзе|Парадзе Перамогі]] 24 чэрвеня 2020 года ў Маскве]] Салдаты роты ганаровай варты выконваюць наступныя абавязкі<ref name=milby/>: * сустрэча і праводзіны кіраўнікоў замежных дзяржаў і замежных дэлегацый, якія прыбываюць з афіцыйным візітам у Рэспубліку Беларусь<ref name=башня/>; * протакольныя мерапрыемствы з удзелам першых асоб дзяржавы; * воінскія рытуалы пры забеспячэнні ўрачыстых мерапрыемстваў (у тым ліку выстаўленне варты<ref name=milby/>, ускладанне вянкоў да помнікаў і мемарыялаў, адданне воінскіх ушанаванняў на пахаванні<ref name=башня/>); * удзел у ваенных парадах (выстаўленне лінейных на парадзе) і пляц-канцэртах (страявыя прыёмы са зброяй). Штогод роце даводзіцца прымаць удзел у больш чым 50 мерапрыемствах найвышэйшага ўзроўню-мерапрыемствах з удзелам прэзідэнта, сустрэчах кіраўнікоў замежных дзяржаў і галоўных дзяржаўных святах<ref name=":1"/>. Часам байцы могуць удзельнічаць у трох мерапрыемствах за дзень, якія праходзяць у розных кропках<ref name=belarmy/>.Найважнейшыя для салдат роты мерапрыемствы праводзяцца 23 лютага ў [[Дзень абаронцаў Айчыны]]<ref>{{cw|url=https://www.belarus.by/ru/press-center/news/lukashenko-v-den-zaschitnikov-otechestva-vozlozhil-venok-k-monumentu-pobedy-v-minske_i_0000019758.html|title=Лукашенко в День защитников Отечества возложил венок к монументу Победы в Минске|publisher=belarus.by|lang=ru|date=2015-02-23|accessdate=2026-05-15|archive-date=2025-02-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20250203120117/https://www.belarus.by/ru/press-center/news/lukashenko-v-den-zaschitnikov-otechestva-vozlozhil-venok-k-monumentu-pobedy-v-minske_i_0000019758.html|url-status=live}}</ref>, 3 ліпеня ў [[Дзень незалежнасці Рэспублікі Беларусь]] і 9 мая ў [[Дзень Перамогі]]. Таксама байцы роты ўдзельнічалі ў памятных мерапрыемствах у Брэсце з нагоды пачатку Вялікай Айчыннай вайны: адно такое мерапрыемства прайшло ў 2010 годзе, падчас прэм’еры фільма «[[Брэсцкая крэпасць (фільм)|Брэсцкая крэпасць]]»<ref name=belarmy/>. Рота почётного караула отмечена рядом наград. В частности, в 2011 году она была награждена [[Венесуэла|венесуэльским]] орденом «19 апреля» после показательного выступления<ref name=":1"/>, приуроченного к 200-летию {{iw|День независимости Венесуэлы|независимости этой республики|en|Independence Day (Venezuela)}} и состоявшегося в [[Каракас]]е. Тогда бойцы прошли торжественным маршем перед трибуной и показали плац-концерт, за что были награждены именными наручными часами с гравировкой «От президента РБ»<ref name=belarmy/>. 19 июля 2014 года она приняла участие в параде на [[Елисейские Поля|Елисейских Полях]], приуроченному к 100-летию с начала Первой мировой войны: парад открылся шествием знамённых групп ряда приглашённых военных делегаций, среди которых была и белорусская<ref>{{cw|url=https://belta.by/society/view/belorusskij-flag-po-elisejskim-poljam-pronesli-voennosluzhaschie-roty-pochetnogo-karaula-minoborony-49578-2014|title=Белорусский флаг по Елисейским полям пронесли военнослужащие роты почетного караула Минобороны|publisher=[[БЕЛТА]]|lang=ru|date=2014-07-15|accessdate=2026-05-16}}</ref><ref>{{cw|url=https://www.france24.com/fr/20140712-direct-defile-14-juillet-champs-elysees-france-paris-premiere-guerre-mondiale-centenaire|title=Le défilé du 14-Juillet marqué par le centenaire de la Grande Guerre|publisher=[[France 24]]|lang=fr|date=2014-07-14|accessdate=2026-05-16|archive-date=2022-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20221012122802/https://www.france24.com/fr/20140712-direct-defile-14-juillet-champs-elysees-france-paris-premiere-guerre-mondiale-centenaire|url-status=live}}</ref>. В 2015 году во время [[Второе минское соглашение|переговоров]] «[[Нормандская четвёрка|Нормандской четвёрки]]» в Минске, посвящённых урегулированию конфликта на Донбассе, бойцы несли службу во Дворце Независимости на протяжении более чем 16 часов, периодически сменяя друг друга на постах, и только после завершения выполнения задачи почётный караул вернулся к обеду следующего дня в казарму<ref name=Зелёнко/>. В том же году рота приняла участие в {{iw|Парад в Пекине 3 сентября 2015 года|параде в Пекине|en|2015 China Victory Day Parade}} на площади [[Тяньаньмэнь]], посвящённом 70-летию Победы во Второй мировой войне<ref>{{cw|url=https://belta.by/photonews/view/belorusskie-voennosluzhaschie-gotovjatsja-k-paradu-v-pekine-v-chest-70-letija-pobedy-vo-vtoroj-mirovoj-vojne-762/|title=Белорусские военнослужащие готовятся к параду в Пекине в честь 70-летия Победы во Второй мировой войне|publisher=[[БЕЛТА]]|lang=ru|date=2015-08-27|accessdate=2026-05-15|archive-date=2024-09-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240908122957/https://belta.by/photonews/view/belorusskie-voennosluzhaschie-gotovjatsja-k-paradu-v-pekine-v-chest-70-letija-pobedy-vo-vtoroj-mirovoj-vojne-762|url-status=live}}</ref>. Рота почётного караула участвует в мероприятиях не только в Республике Беларусь, но и в России и других странах мира. В частности, рота неоднократно принимала участие в ежегодном [[Спасская башня (фестиваль)|международном военно-музыкальном фестивале «Спасская башня»]] в Москве<ref name=башня/>. Знамённая группа роты почётного караула участвовала в [[Военные парады на Красной площади в 2020 году|параде 24 июня 2020 года]] на Красной площади, приуроченном к 75-летию Победы в Великой Отечественной войне<ref>{{cw|url=https://belta.by/society/view/gosudarstvennyj-flag-belarusi-pronesli-belorusskie-voennye-na-parade-pobedy-v-moskve-395951-2020/|title=Государственный флаг Беларуси пронесли белорусские военные на параде Победы в Москве|publisher=[[БЕЛТА]]|lang=ru|date=2020-06-24|accessdate=2026-05-15|archive-date=2025-08-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20250829105333/https://belta.by/society/view/gosudarstvennyj-flag-belarusi-pronesli-belorusskie-voennye-na-parade-pobedy-v-moskve-395951-2020/|url-status=live}}</ref>. == Структура == [[Файл:Belarusian Honor Guards.jpg|thumb|Солдаты возлагают венок]] Рота почётного караула Минской военной комендатуры состоит из 180 военнослужащих, которые на торжественных мероприятиях демонстрируют под музыку синхронные строевые приемы с оружием<ref name=башня>{{cw|url=https://spasstower.ru/participants/orkestr-i-rota-pochyetnogo-karaula-vooruzhennykh-sil-belarusi/|title=Оркестр и рота Почётного караула Вооруженных Сил Беларуси|publisher=[[Спасская башня (фестиваль)|Фестиваль «Спасская башня»]]|lang=ru|accessdate=2026-05-15|archive-date=2025-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20251209075117/https://spasstower.ru/participants/orkestr-i-rota-pochyetnogo-karaula-vooruzhennykh-sil-belarusi/|url-status=live}}</ref>. Оружие, с которым выполняются все строевые приёмы — это карабины [[Самозарядный карабин Симонова|СКС]]<ref name=Данилов/> и офицерские сабли. Хотя данные карабины не используются в современной белорусской армии, они остались на вооружении роты почётного караула с декоративной функцией в качестве дани традиции<ref name=":1"/>. По словам заместителя командира роты специального назначения (почетного караула) по идеологической работе капитана {{comment|Дмитрия Смирнова|Дмитрий Вадимович Смирнов}}, в подразделении есть тренировочные и парадные карабины<ref name=Зелёнко/>. Рота почётного караула также делится на специальные расчёты<ref name=Данилов/>: * ''знамённая группа'' — выносит знамя на парадах<ref name=Зелёнко/>; * ''расчёты «венковых»'' — возлагают венки (один из расчётов всегда подбирается из близнецов или людей с похожими лицами)<ref name=Данилов/>; * ''расчёты «костровых»'' — стоят в карауле у Вечного огня: * ''«коробка»'' — сомкнутый строй для прохождения торжественным маршем; * ''«эскорт»'' — группа солдат, участвующих в похоронных процессиях. Роту почётного караула на всех значимых выступлениях сопровождает '''оркестр почётного караула {{iw|Минская военная комендатура|Минской военной комендатуры|en|Minsk Military Commandant's Service}}'''<ref>{{статья|ссылка=http://vsr.mil.by/2017/12/02/odin-den-iz-zhizni-voennogo-dirizhyora/|заглавие=Один день из жизни военного дирижёра|автор=Наталья Пахомович|издание=Во славу Родины|тип=белорусская военная газета|год=2017|месяц=12|число=2|выпуск=227|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181212214741/http://vsr.mil.by/2017/12/02/odin-den-iz-zhizni-voennogo-dirizhyora/|archivedate=2018-12-12}}</ref>, обладающий богатым репертуаром и исполняющий не только церемониальную музыку и гимны стран, но и произведения военно-патриотической тематики и лучшие образцы мировой музыки<ref name=Держанович/>. Оркестр неоднократно участвовал в военно-музыкальном фестивале «Спасская башня»<ref>{{cw|url=https://spasstower.ru/participants/the-band-of-the-honor-guard-of-the-minsk-military-commandant-s-unit/|title=Оркестр почётного караула Минской военной комендатуры|publisher=[[Спасская башня (фестиваль)|Фестиваль «Спасская башня»]]|lang=ru|accessdate=2026-05-16}}</ref>. 1-я и 2-я роты и оркестр почётного караула удостоены специальной премии Президента деятелям культуры и искусства с формулировкой «''за значительные достижения в патриотическом воспитании молодежи, активное участие в общественно-политических и культурных мероприятиях''»<ref name=Держанович/>. == Личный состав == [[Файл:U S Air Force Band Marches in Belarus Victory Day Parade (9146999).jpg|thumb|Линейный во время Парада Победы 2015 года при прохождении музыкантов оркестра ВВС США]] Кандидаты на место в роте почётного караула Минской военной комендатуры должны иметь рост не менее 185 см, обладать приятной внешностью и хорошим телосложением, высочайшим уровнем здоровья, высоким уровнем образования и высокими морально-деловыми качествами<ref name=milby/> (в том числе не иметь вредных привычек)<ref name=МИР/>. Первичным требованием является именно рост<ref name=belarmy/> от 185 до 195 см<ref name=minsknews/>, хотя в одном из взводов служили лица ростом от 183 до 185 см. По состоянию на 2012 год в роту почётного караула допускались лица с лёгким сколиозом и слабым зрением (без очков), но большую часть военнослужащих составляли лица с первой группой здоровья<ref name=belarmy/>. Предпочтение отдаётся лицам со славянской внешностью и правильными чертами лица<ref name=Данилов/>. У кандидатов не должно быть шрамов<ref name=МИР/><ref name=Кукса/>, татуировок на лицах и открытых участках шеи, но допустимо наличие рисунков на ладонях или пальцах (татуировки там скрывают белые перчатки, которые военнослужащие надевают во время торжественных мероприятий)<ref name=minsknews>{{cw|url=https://minsknews.by/ih-rastyazhku-oczenila-by-sama-volochkova-reportazh-ob-elitnom-podrazdelenii-belorusskoj-armii/|title=Их растяжку оценила бы сама Волочкова. Репортаж об элитном подразделении белорусской армии|publisher=Минск-Новости|date=2020-02-23|accessdate=2026-05-15|archive-date=2025-09-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20250903034650/https://minsknews.by/ih-rastyazhku-oczenila-by-sama-volochkova-reportazh-ob-elitnom-podrazdelenii-belorusskoj-armii/|url-status=live}}</ref>. По словам полковника Минской военной комендатуры Анатолия Грицева, требования к кандидатам в роту почётного караула даже жёстче, чем к кандидатам в [[Силы специальных операций Республики Беларусь|Силы специальных операций]]<ref>{{cw|url=https://news.tut.by/society/95562.html|title=Минский военный комендант объяснил, почему минчанам проблематично попасть служить в роту почетного караула|publisher=TUT.BY|lang=ru|date=2007-10-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200704175011/https://news.tut.by/society/95562.html|archivedate=2020-07-04}}</ref>: всё это связано с тем, что каждый солдат почётного караула должен выдерживать интенсивные занятия на плацу<ref name=":1"/>. Требования к солдатам РПК внутренних войск МВД РБ являются такими же жёсткими, как и в РПК Минской военной комендатуры: из 300 кандидатов командование отбирает в лучшем случае 20—30 человек, иногда закрывая глаза на недостаток роста при наличии искреннего желания у кандидата служить<ref name=Ружечка_Титов/>. Все кандидаты проходят сначала медицинский осмотр в медучреждениях по месту жительства, а затем более глубокий медо­смотр в 432‑м главном военном клиническом медицинском центре Вооруженных сил РБ<ref name=Данилов/>. Офицеры роты почётного караула с целью подробного ознакомления с кандидатами выезжают в регионы, где общаются с местными властями и сотрудниками милиции, а также родителями кандидатов, школьными учителями и коллегами по работе<ref name=milby/>. Беседа проводится вне зависимости от номинальных данных призывника<ref name=":1"/>: биография каждого кандидата должна быть абсолютно идеальной<ref name=Кукса/>. Все отобранные кандидаты направляются на службу в батальон Минской военной комендатуры<ref name=milby/> (так называемый «карантин»)<ref name=belarmy/><ref name=Данилов/>, а уже оттуда лучших отбирают в почётный караул<ref name=milby/>. Лица, которые не прошли отбор в почётный караул, обычно отправляются в роту караульной службы (на гауптвахте) или патрульную роту (патрулирование по городу, осуществление салютов на городских праздниках) при Минской военной комендатуре<ref name=belarmy/>. Личный состав роты комплектуется выходцами из всех регионов республики. В ней проходили службу в разное время лица со средним специальным и высшим образованием, среди них было немало спортсменов-разрядников и мастеров спорта<ref name=Данилов/>. Солдаты, увольняющиеся из роты почётного караула, могут в дальнейшем продолжить службу в любых силовых структурах<ref name=Кукса/> — в том числе республиканском МВД, МЧС или управлении охраны посольств<ref name=":1"/>. Некоторым солдатам даются специальные рекомендации командира воинской части и командира роты почетного караула, позволяющие поступить в среднее или высшее специальное учебное заведение вне конкурса (при наличии минимального балла на выпускном экзамене и балла в аттестате не ниже 7)<ref name=Беларусь1/>. В день, когда солдат провожают в запас, по традиции весь личный состав роты проходит торжественным маршем перед демобилизованными, что вызывает у них сильные эмоции. Ежегодно в день праздника роты почётного караула к КПП приходят бывшие солдаты роты<ref name=Данилов/>. == Форма == [[Файл:Солдат Почетный караул Беларуси.jpg|thumb|Солдат роты почётного караула во [[Дворец Независимости (Минск)|Дворце Независимости]]]] Парадная форма роты почётного караула была разработана так, чтобы максимально близко соответствовать по оформлению парадной форме ВС Республики Беларусь<ref name=milby/>. В настоящее время у каждого бойца есть свой парадный мундир, пошитый в Доме военной одежды, и изготовленные вручную сапоги с укороченным голенищем, деревянными колышками вместо гвоздей и металлическими набойками для чеканности шага на каблук. Парадный костюм солдата после его увольнения в запас не может повторно использоваться, поэтому утилизируется, а для призывника-сменщика шьют новый<ref name=":1"/>. Бойцы ежедневно самостоятельно стирают и выглаживают форму<ref name=Зелёнко>{{cw|url=https://www.mvd.gov.by/ru/news/6033|title=Изнанка парадной жизни|author=Кристина Зелёнко|work=Газета «На страже»|publisher=[[Министерство внутренних дел Республики Беларусь]]|lang=ru|date=2019-10-04|accessdate=2026-05-15}}</ref>; также в обязательном порядке они гладят все флаги и знамёна перед каждым мероприятием<ref name=Данилов/>. Парадная шинель на порядок тяжелее, чем тренировочная форма, поэтому эту шинель надевают только на генеральных репетициях и на самих выступлениях<ref name=МИР/>. == Подготовка солдата == === Строевая === Около 90% занятий в программе подготовки солдат роты почётного караула составляет строевая подготовка. Солдаты роты регулярно подвергаются серьёзным нагрузкам и проводят интенсивные тренировки в любое время года и любую погоду, систематически повторяя движения и заучивая их до автоматизма<ref name=Зелёнко/>. Стандартные элементы каждого плац-парада, которые отрабатываются РПК при подготовке к торжественным мероприятиям и входят в каждую программу выступлений — так называемые «домино», «расчёска» и «цветок»<ref name=Ружечка_Титов/>. По воспоминаниям одного из военнослужащих, датируемых 2012 годом, тренировки в обычные дни длились 4 часа, а при подготовке к параду — до 6-7 часов<ref name=belarmy/>. По данным на 2020 год, в обычные дни тренировки по строевой подготовке длились по 6 часов в день, в канун праздников — по 8 часов в день вне зависимости от погодных условий<ref>{{cw|url=https://ctv.by/news/obshestvo/20-let-ispolnyaetsya-rote-pochetnogo-karaula-voennoj-komendatury-vooruzhennyh-sil-respubliki-belarus|title=20 лет исполняется Роте Почетного караула военной комендатуры Вооруженных сил Республики Беларусь|publisher=[[СТВ (телеканал, Беларусь)|СТВ]]|lang=ru|date=2015-01-22|accessdate=2026-05-16|archive-date=2025-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20250125183253/https://ctv.by/news/obshestvo/20-let-ispolnyaetsya-rote-pochetnogo-karaula-voennoj-komendatury-vooruzhennyh-sil-respubliki-belarus|url-status=live}}</ref>. Поскольку солдаты переносят большие физические нагрузки, им полагается более богатый ежедневный рацион, чем обычным армейским бойцам<ref name=Кукса/>. Каждый из новобранцев начинает службу с оттачивания строевого шага, отсчитывая вслух ритм и вытягивая носок, а офицеры и сержанты внимательно следят за каждым шагом молодых солдат. Обычно призывнику требуется не менее месяца ежедневных занятий, чтобы стать полноценным солдатом роты почётного караула<ref name=":1"/>. Для корректировки осанки солдаты используют поначалу деревянные Т-образные приспособления<ref name=Держанович>{{cw|url=https://www.sb.by/articles/eshche-kak-pochetno-rota-pochetnogo-karaula.html|title=Еще как почетно!|author=Виктория Держанович|publisher=[[СБ. Беларусь сегодня]]|lang=ru|date=2024-01-18|accessdate=2026-05-15|archive-date=2026-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20260305232902/https://www.sb.by/articles/eshche-kak-pochetno-rota-pochetnogo-karaula.html|url-status=live}}</ref>, а в дальнейшем и карабины, которые несут на некоторых тренировках за своими спинами параллельно земле<ref name=Данилов/>. По свидетельствам одного из служивших в РПК Минской военной комендатуры за 2012 год, сержанты поддерживали жёсткую дисциплину, наказывая военнослужащих за мелкие провинности, если те стояли без дела: фактически по казарме можно было передвигаться только бегом. За неправильные и несогласованные действия на занятиях следовало моментальное наказание (например, отжимание, приседание или бег по кругам), которое распространялось на всех солдат<ref name=belarmy/>. Фактически из-за малейшего недочёта, допущенного при отработке элемента, занятия на плацу могут растягиваться даже на несколько часов<ref name=Ружечка_Титов/>. Каждый из карабинов, используемых бойцами для выполнения строевых приёмов, весит по 4 кг, но иногда его утяжеляют за счёт нацепленных на него дисков для штанги, чтобы развить выносливость. При подготовке к плац-концерту приходится менять или отдавать в ремонт от 30 до 50 карабинов, у которых может сломаться штык-нож или треснет деревянное ложе. При неправильной отработке приёма существует риск серьёзно пораниться штык-ножом (даже сточенным), поэтому опытные военнослужащие тренируются изо дня в день наравне с новобранцами. По отдельной программе занимается знамённая группа, выносящая знамя и флаг на торжественных мероприятиях. Самыми подготовленными бойцами, владеющими в совершенстве строевыми приёмами, являются представители групп «линейных» и «венковых»<ref name=Зелёнко/>. Опытные бойцы могут выполнять упражнение сразу с двумя карабинами<ref name=Данилов/> или совершить 150 оборотов подряд одного карабина<ref name=Кукса/>. === Боевая и физическая === В роте почётного караула Минской военной комендатуры солдаты проходят не только строевую, но и боевую и физическую подготовку. Боевая подготовка включает стрельбу из карабинов на полигоне и метание боевых гранат<ref name=Зелёнко/>, но в роте почётного караула внутренних войск МВД РБ на это делается особый упор, поскольку её бойцы выполняют боевые задания наравне с другими военнослужащими МВД<ref name=Зелёнко/><ref name=Ружечка_Титов/>. По оценке командира 2-й роты почетного караула {{iw|Минская военная комендатура|Минской военной комендатуры|en|Minsk Military Commandant's Service}} капитана Максима Дашкевича, прозвучавшей в 2024 году, солдаты почётного караула способны выполнить любую боевую задачу наравне с военнослужащими любого другого воинского формирования<ref name=Держанович/>. Физической подготовке также уделяется огромное внимание<ref name=belarmy/>: на тренировках личный состав всегда занимается со специальными утяжелителями для ног, укрепляя таким образом мышцы<ref name=Зелёнко/> — масса утяжелителей составляет от 2,5 до 5 кг<ref name=Кукса/>. Бойцы отрабатывают строевые приёмы с утяжелёнными карабинами, не забывая при этом работать над растяжкой и координацией<ref name=Зелёнко/>. Для отработки движений строевым шагом используются также утяжелители для рук<ref name=Держанович/>. Бойцы должны уметь поднимать ногу, образуя угол на 90 градусов: в частности, это требуется от тех, кто возлагает венки<ref>{{cw|url=https://minsknews.by/gorzhus-chto-sluzhu-v-voinskoj-elite-rasskazyvaem-o-rote-pochetnogo-karaula/|title=«Горжусь, что служу в воинской элите». Рассказываем о роте почетного караула|publisher=Минск-Новости|date=2022-03-06|accessdate=2026-05-15}}</ref>. При этом почти каждый солдат роты почётного караула с лёгкостью может сесть на шпагат<ref name=milby/>. Бойцы знамённой группы на тренировках несут не только шашки, но и 20-килограммовый гриф штанги. Представители групп венковых на тренировках вместо обычных венков массой 15—20 кг несут железный каркас в два раза тяжелее: известно, что однажды бойцы во время шествия от Октябрьской площади несли венок массой 30 кг на протяжении дистанции в полкилометра<ref name=Зелёнко/>. Все бойцы роты почётного караула должны обладать высоким уровнем выносливости, поскольку им приходится пребывать в неподвижном состоянии часами (с учётом того, что некоторые мероприятия могут начинаться с огромным опозданием — вплоть до 8 часов). В то же время солдаты обучены незаметно подавать сигнал о плохом самочувствии командиру или сослуживцам, чтобы те сменили какого-либо бойца, а офицеры держат зрительный контакт с подчинёнными, чтобы быть в курсе ситуации<ref name=Зелёнко/>. === Участие в мероприятиях === [[Файл:Парад в Минске 2019 11.jpg|thumb|Отработка приёмов с оружием на репетиции парада ко Дню Независимости, 2019 год]] Для каждого последующего мероприятия рота почётного караула всегда готовит новую программу<ref name=МИР/>. Высшей честью для солдата любого почётного караула является участие в плац-параде по случаю Дня Независимости: в нём участвуют до 160 военнослужащих из вооружённых сил, пограничных войск и внутренних войск (от последних обычно делегируются 45 человек)<ref name=Ружечка_Титов/>. Процесс подготовки к празднику начинается за 4 месяца, в феврале — вначале солдаты ежедневно занимаются по 4-5 часов строевой подготовкой, оттачивая построение в «коробку» и отрабатывая стандартные приёмы «на караул» и «на плечо». Далее они занимаются отработкой слаженности и проводят совместные репетиции с другими ротами почётного караула. В канун парада рацион солдата возрастает, поскольку каждый из солдат должен быть подготовлен к стрессу и большим перегрузкам, испытываемым во время мероприятий<ref name=":1"/>. Некоторые новации согласуются представителями всех трёх существующих рот почётного караула<ref name=Ружечка_Титов/>. Аналогичную подготовку солдаты ведут и к мероприятиям по случаю Дня Победы<ref name=Беларусь1/>. == Командиры роты == Известны имена следующих командиров: * старший лейтенант {{comment|Константин Чернецкий|Константин Витальевич Чернецкий}}<ref name=milby/> (май 1995 — февраль 1999)<ref name=":1">{{cw|url=https://news.tut.by/society/215489.html|title=Рота почётного караула: непарадная сторона|author=Дмитрий Лобашов|publisher=TUT.BY|lang=ru|date=2011-02-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20110219232759/http://news.tut.by/society/215489.html|url-status=dead|archive-date=2011-02-19}}</ref> * {{comment|Александр Погуляйло|Александр Анатольевич Погуляйло}} (февраль 1999 — февраль 2002)<ref name=":1"/> * {{comment|Николай Кураш|Николай Александрович Кураш}} (февраль 2002 — февраль 2004)<ref name=":1"/> * {{comment|Дмитрий Карпович|Дмитрий Викторович Карпович}} (февраль 2004 — май 2009)<ref name=":1"/> * капитан {{comment|Павел Гурьянов|Павел Васильевич Гурьянов}}<ref name=Данилов>{{статья|ссылка=https://vsr.mil.by/2011/12/27/rota-pochetnogo-karaula-neparadnaya-storona/|заглавие=Рота почётного караула: непарадная сторона|автор=Андрей Данилов|издание=Во славу Родины|тип=белорусская военная газета|год=2011|месяц=12|число=27|выпуск=247|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120408023806/https://vsr.mil.by/2011/12/27/rota-pochetnogo-karaula-neparadnaya-storona/|archivedate=2012-04-08}}</ref> (с мая 2009<ref name=":1"/>) * старший лейтенант Константин Прудников (командир сводной роты, 2016)<ref name=Кукса/> * {{comment|Владислав Шепелевич|Владислав Валерьевич Шепелевич}} (командир сводной роты, 2017<ref>{{cw|url=https://moscultura.ru/news/2023/rota-pochetnogo-karaula-i-orkestr-vooruzhennyh-sil-belarusi-na-festivale-spasskaya-bashnya|title=Рота почетного караула и оркестр Вооруженных сил Беларуси на фестивале «Спасская Башня»|author=Михаил Брацило|publisher=Москультура|date=2017-08-16|accessdate=2206-05-16|archive-date=2025-11-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20251108010744/https://moscultura.ru/news/2023/rota-pochetnogo-karaula-i-orkestr-vooruzhennyh-sil-belarusi-na-festivale-spasskaya-bashnya|url-status=live}}</ref> и 2020)<ref name=Беларусь1>{{cw|url=https://www.tvr.by/news/obshchestvo/25_let_rote_pochetnogo_karaula/|title=25 лет роте почетного караула|publisher=[[Беларусь 1]]|lang=ru|date=2020-02-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200218144441/https://www.tvr.by/news/obshchestvo/25_let_rote_pochetnogo_karaula/|archivedate=2020-02-18}}</ref> * капитан {{comment|Кирилл Корчинский|Кирилл Игоревич Корчинский}}<ref name=башня/> (командир 1-й роты почётного караула, 2025)<ref>{{cw|url=https://mir24.tv/articles/16634372/bezuprechnaya-sinhronnost-i-sotni-chasov-postroenij:-sekret-uspeshnoj-podgotovki-bojcov-k-paradu|title=Безупречная синхронность и сотни часов построений: секрет успешной подготовки белорусских бойцов к параду|author=Александра Кулакова, Алина Трус|publisher=[[Мир 24]]|lang=ru|date=2025-05-22|accessdate=2026-05-16}}</ref> == Галерея == <gallery heights="200" widths="200"> Файл:Putin in Belarus 2012 02.jpg|Президент России [[Путин, Владимир Владимирович|Владимир Путин]] на минской [[Площадь Победы (Минск)|Площади Победы]] в 2012 году Файл:Putin in Belarus 2012 05.jpg|Владимир Путин и [[Лукашенко, Александр Григорьевич|Александр Лукашенко]] проводят смотр почётного караула в [[Минск (аэропорт)|аэропорту Минска]] в 2012 году Файл:Official welcoming ceremony for Ilham Aliyev was held in Belarus 05.jpg|Президент Азербайджана [[Алиев, Ильхам Гейдар оглы|Ильхам Алиев]] проводит смотр почётного караула на пути во [[Дворец Независимости (Минск)|Дворец Независимости]] Файл:В Минске состоялась встреча Министра обороны России с Президентом Белоруссии 03.jpg|Почётный караул встречает министра обороны России [[Шойгу, Сергей Кужугетович|Сергея Шойгу]] в штабе Министерства обороны, 2013 год Файл:The Minister of State of Defence, Shri M.M. Pallam Raju inspecting the Guard of Honour, in Minsk, Belarus on October 25, 2009.jpg|[[Министерство обороны Индии|Министр обороны Индии]] {{iw|Паллам Раджу, Маллипуди Мангапати|М. М. Паллам Раджу|en|M. M. Pallam Raju}} проводит смотр почётного караула в октябре 2009 года </gallery> 0yxedepx48w86gq75tq46jsp0ybl6ce 0 656767 5150766 4633843 2026-06-04T22:20:52Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5150766 wikitext text/x-wiki {{Твор мастацтва}} [[Файл:Enluminure_Sefarade,_Haggadah_a.jpg|міні|250пкс|Фоліа 4v. Правая верхняя сцэна: Лот і яго дочкі ўцякаюць з Садома; уверсе злева: ахвяра Ісаака; справа справа: Якаў і Ісаў; злева ўнізе: лесвіца Якава. ]] [[Файл:Exodus_golden_haggadah.jpg|міні|250пкс|[[Кніга Выхад|Сцэны з Выходу]] (фоліа 14v). Верхняя правая сцэна: дзясятая пошасць са смерцю першародных егіпцян; уверсе злева: яўрэі, якія пакідаюць Егіпет; унізе справа: армія фараона; унізе злева: яўрэі толькі што перайшлі [[Чырвонае мора]], якое зачыняецца і топіць войска фараона<ref>[http://www.bl.uk/catalogues/illuminatedmanuscripts/ILLUMIN.ASP?Size=mid&IllID=50118 Add. MS. 27210, f. 14v].</ref>]] [[Файл:Golden_Haggadah_cleaning.jpg|міні|250пкс|Генеральная ўборка дома да [[Песах]]а (фоліа 15r:3).]] '''Залатая Агада''' — [[Ілюмінаваны рукапіс|ілюмінаваны]] [[Іўрыт|яўрэйскі]] [[Манускрыпт|рукапіс]], які, верагодна, быў зроблены ў [[Каталонія|Каталоніі]] ў другой чвэрці [[XIV стагоддзе|XIV стагоддзя]]<ref name="SacredText">[http://www.bl.uk/onlinegallery/sacredtexts/golden.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180813050008/http://www.bl.uk/onlinegallery/sacredtexts/golden.html |date=13 жніўня 2018 }} «Sacred Texts: Golden Haggadah», ''Bilbioteca Británica'', Gran Bretaña] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180813050008/http://www.bl.uk/onlinegallery/sacredtexts/golden.html |date=13 жніўня 2018 }} (consultado 1 de junio de 2015).</ref>. Гэта {{нп3|пасхальная Агада||ru|Пасхальная Агада}} (הגדה של פסח), якая з’яўляецца выдатным творам {{нп3|Сефардскае мастацтва|сефардскага мастацтва|es|Arte sefardí}}. Серыя з 56 мініяцюр, задуманых як апавядальныя сцэны, якія маюць фоны з залатых лістоў, характарызуе гэтую {{нп3|пасхальная Агада|Агаду|ru|Пасхальная Агада}} як адзіны рукапіс; <ref>Ejemplos de páginas doradas a la hoja en la ''Hagadá'' de 1320:<br /></ref> з-за гэтых залатых лістоў твор звычайна называюць «Залатой Агадай»<ref name="SacredText"/>. Рукапіс захоўваецца ў [[Брытанская бібліятэка|Брытанскай бібліятэцы]] ([[Лондан]]), дзе ён каталагізаваны пад назвай «Add. MS. 27210»<ref name="CatalogEntry">[http://www.bl.uk/catalogues/illuminatedmanuscripts/record.asp?MSID=19108&CollID=27&NStart=27210 Londres, Biblioteca Británica, Add. MS. 27210] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210529213119/https://www.bl.uk/catalogues/illuminatedmanuscripts/record.asp?MSID=19108&CollID=27&NStart=27210 |date=29 мая 2021 }}.</ref>. == Паходжанне і характарыстыка рукапісу == Сярод ілюстраваных рукапісаў на іўрыце, і нават сярод усіх існуючых ''Агадаў'', ''Залатая Агада'' лічыцца адной з самых выдатных і паходзіць з сярэдневяковага {{нп3|Княства Каталонія||ru|Княжество Каталония}}<ref name="SacredText"/>. Мініяцюрны рукапіс на іўрыце, які належыць {{нп3|Сефардскае мастацтва|сефардскаму мастацтву|es|Arte sefardí}}, «Залатая Агада», верагодна, быў створаны ў Барселоне каля 1320 года<ref name="TurningPages">[http://www.bl.uk/turning-the-pages/?id=47111807-4e9a-43de-be65-96f49c3d623c&type=book {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200807113303/http://www.bl.uk/turning-the-pages/?id=47111807-4e9a-43de-be65-96f49c3d623c&type=book |date=7 жніўня 2020 }} «Turning the Pages: The Golden Haggadah», versión virtual de la ''Hagadá Dorada'', Biblioteca Británica, Londres] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200807113303/http://www.bl.uk/turning-the-pages/?id=47111807-4e9a-43de-be65-96f49c3d623c&type=book |date=7 жніўня 2020 }} (consultado 2 de junio de 2015).</ref>. Залатая Агада была зроблена для багатай яўрэйска-іспанскай сям’і. Як і любая кніга на іўрыце, рукапіс адкрываецца па гадзіннікавай стрэлцы, гэта значыць, пачынаючы з таго, што ў кнізе на раманскай мове будзе задняй вокладкай. Іўрыцкі тэкст ''Залатой Агады'' быў напісаны на пергаментных старонках з выкарыстаннем спецыяльна сефардскай каліграфіі<ref>Cada folio de la ''Hagadá Dorada'' es leído desde arriba hacia abajo y derecha a izquierda.</ref>. Згодна з тытульным надпісам на іўрыце, які рукапіс мае на франтыспісе, поўная яго назва — ''Seder haggadah shel'' Pesach (סדר הגדה של פסח), што азначае «Парадак пераказу пра Песах»<ref>[http://www.bl.uk/catalogues/illuminatedmanuscripts/ILLUMIN.ASP?Size=mid&IllID=57002 Fol. 2r] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191223150246/https://www.bl.uk/catalogues/illuminatedmanuscripts/ILLUMIN.ASP?Size=mid&IllID=57002 |date=23 снежня 2019 }}. El frontispicio en cuestión fue realizado en las postrimerías del siglo VII.</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Bezalel Narkiss, The Golden Haggadah: A Fourteenth-century Illuminated Hebrew Manuscript in the British Museum, Londres: British Museum, 1970 {{ref-en}} * {{нп3|Джозеф Гутман|Joseph Gutmann|de|Joseph Gutmann}}, Hebrew Manuscript Painting, Londres: Chato & Windus, 1979 {{ref-en}} * [[Бецалель Наркіс|Bezalel Narkiss]], The Golden Haggadah, Londres: British Library, 1997 {{ref-en}} * {{нп3|Катрын Когман-Апель|Katrin Kogman-Appel|de|Katrin Kogman-Appel}}, «Die Modelle des Exoduszyklus der Goldenen Haggada (London, British Library, Add. 27210)», en: Judentum — Ausblicke und Einsichten: Festgabe für Kurt Schubert, ed. {{нп3|Клеменс Тома|Clemens Thoma||Clemens Thoma}}, {{нп3|Гюнтэр Штэмбергер|Günter Stemberger|cs|Günter Stemberger}} y Johann Maier, Fráncfort: P. Lang, 1993, pp. 269-99 {{ref-de}} * {{нп3|Марк Майкл Эпштайн|Marc Michael Epstein||Marc Michael Epstein}}, The Medieval Haggadah: Art, Narrative, and Religious Imagination, New Haven: Yale University Press, 2011 {{ref-en}} == Спасылкі == {{commonscat|Golden Haggadah (c.1320) - BL Add MS 27210}} * [https://www.nli.org.il/he/discover/manuscripts/hebrew-manuscripts/viewerpage?vid=MANUSCRIPTS&docid=PNX_MANUSCRIPTS990001218420205171-1#$FL30137420 Hagadá Dorada] * [http://www.bl.uk/catalogues/illuminatedmanuscripts/record.asp?MSID=19108&CollID=27&NStart=27210 Add. MS. 27210 — Código y ficha de la ''Hagadá Dorada'' en el catálogo oficial de la Biblioteca Británica] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210529213119/https://www.bl.uk/catalogues/illuminatedmanuscripts/record.asp?MSID=19108&CollID=27&NStart=27210 |date=29 мая 2021 }}. * [http://www.bl.uk/turning-the-pages/?id=47111807-4e9a-43de-be65-96f49c3d623c&type=book {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200807113303/http://www.bl.uk/turning-the-pages/?id=47111807-4e9a-43de-be65-96f49c3d623c&type=book |date=7 жніўня 2020 }} «Turning the Pages: The Golden Haggadah», versión virtual de la ''Hagadá Dorada'' (folios selectos), ''Biblioteca Británica'', Londres, <nowiki>[</nowiki>2014<nowiki>]</nowiki>.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200807113303/http://www.bl.uk/turning-the-pages/?id=47111807-4e9a-43de-be65-96f49c3d623c&type=book |date=7 жніўня 2020 }} * [http://www.bl.uk/onlinegallery/sacredtexts/golden.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180813050008/http://www.bl.uk/onlinegallery/sacredtexts/golden.html |date=13 жніўня 2018 }} «Sacred Texts: Golden Haggadah», ''Bilbioteca Británica'', Londres (en inglés).] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180813050008/http://www.bl.uk/onlinegallery/sacredtexts/golden.html |date=13 жніўня 2018 }} * [http://cvc.cervantes.es/artes/sefarad/sefardita/libros.htm «El legado de Sefarad», ''Centro Cultural Cervantes'', España, 1997]. * [https://web.archive.org/web/20131016233002/http://www.milimcultural.com.ar/articulos/manuscritos.htm Ladenheim, Benito. «Manuscritos hebreos ilustrados», ''Milim Cultural'', Argentina, 2007]. * [http://richardmcbee.com/writings/jewish-art-before-1800/item/golden-haggadah-a-unique-methodology Richard McBee, Golden Haggadah: A Unique Methodology, 12 de abril de 2012] {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул}} [[Катэгорыя:Кнігі XIV стагоддзя]] [[Катэгорыя:Культура Барселоны]] [[Катэгорыя:Яўрэйская культура]] [[Катэгорыя:Ілюмінаваныя рукапісы]] [[Катэгорыя:Сефардскае мастацтва]] [[Катэгорыя:Літаратура на іўрыце]] [[Катэгорыя:Брытанская бібліятэка]] [[Катэгорыя:Пасхальная Агада]] jua9v6ewpzs74ojgdo8y7r17i2yhzj6 0 658573 5150768 5020617 2026-06-05T00:11:09Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5150768 wikitext text/x-wiki {{Вуліца2 |назва=Замкавы праезд |горад=Полацк |краіна=[[Беларусь]] |мікрараён=[[Цэнтр (Полацк)|Цэнтр]] |вобласць=[[Віцебская вобласць]] |працягласць=880 м |lat_dir = N |lat_deg = 55 |lat_min = 29 |lat_sec = 10.1 |lon_dir = E |lon_deg = 28 |lon_min = 46 |lon_sec = 03.5 |region = |CoordScale = 5000 |ранейшыя назвы=Спаская, Савецкая |фота = Замковый проезд - panoramio (2).jpg |індэкс=211415}} {{значэнні2|Замкавы праезд}} '''Замкавы праезд''' — [[вуліца]] у цэнтры [[Полацк]]а. == Гісторыя == {{значэнні2|Вуліца Спаская}} [[Файл:Połacak, Spaskaja. Полацак, Спаская (1915) (2).jpg|міні|Вуліца Спаская ў 1915 годзе]] У старых дакументах і мапах вуліца згадваецца пад назвай ''Спаская''. Прыкладна па трасе вуліцы Спаскай у ХІІ ст. размяшчаліся ювелірныя майстэрні.<ref>{{Cite journal|title=Городское пространство и социальная топография Полоцка по данным ревизии 1765 года|url=http://elib.psu.by:8080/handle/123456789/13448|author=Дук Д. В.|language=ru|journal=Вестник Полоцкого государственного университета. Серия A. Гуманитарные науки|issn=2070-1608|page=7|year=2015|volume=9|access-date=18 кастрычніка 2020|archive-date=25 снежня 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171225053157/http://elib.psu.by:8080/handle/123456789/13448|url-status=dead}} {{Cite web |title=Архіўная копія |url=http://elib.psu.by:8080/handle/123456789/13448 |access-date=18 кастрычніка 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171225053157/http://elib.psu.by:8080/handle/123456789/13448 |archive-date=25 снежня 2017 |url-status=dead }}{{Cite web |title=Архіўная копія |url=http://elib.psu.by:8080/handle/123456789/13448 |access-date=18 кастрычніка 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171225053157/http://elib.psu.by:8080/handle/123456789/13448 |archive-date=25 снежня 2017 |url-status=dead }}</ref>. Вуліца Спаская выходзіла за межы паркана і была размешчана паралельна [[Заходняя Дзвіна|Дзвіне]] (запіс у актавых кнігах 1650 і 1656 — 1657 гг.) аналагічна накірунку пачатку ХХ ст. Гэтая вуліца таксама згадваецца ў актавай кнізе 1779 г.<ref name=duk>{{Кніга|год=2010|аўтар=Д. У. Дук|загаловак=Полацк і палачане (IX – XVIII стст.) |спасылка=https://www.psu.by/images/stories/iff/personal/duk/duk_polotsk.pdf|мова=be|выданне=ПДУ|месца=Наваполацк|старонак=180|isbn= 978-985-531-122-6}}</ref> Вул. Спаская мела завулак да вул. Баравой, што сведчыць аб іх паралельным размяшчэнні. У актавай кнізе 1779 г. згадваецца яе аналагічнае размяшчэнне адносна вул. Азаравай. Такім чынам, паміж вул. Азаравай і Спаскай пралягала вул. Баравая, якая ў 1779 г. выходзіла за межы паркана. Па трасе гэтай вуліцы ў 1654 г. была размешчана Скарбная вежа. Вул Спаская праходзіла ад рынка да валатовак (запіс 1758 г.).<ref name=duk /> У пачатку XX на вуліцы Спаскай размяшчаўся шэраг гатэляўː «Лондан», «Брыстоль», «Італьянскія нумары», «Залаты якар», «Парыж», «Пецярбугскія нумары»<ref name=p1910>{{Кніга|год=2009|аўтар=Л. Ф. Данько, А. И. Судник|загаловак=Путеводитель по городу Полоцку 1910 года. Выпуск 8|спасылка=http://pdf.kamunikat.org/download.php?item=37895-1.pdf|мова=ru|выданне=Полоцкое книжное издательство|месца=Полоцк|старонак=45|isbn=978-985-6936-02-2|archive-date=13 чэрвеня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210613231136/http://pdf.kamunikat.org/download.php?item=37895-1.pdf}}</ref>. 7 снежня 1918 года на [[мітынг]]у ў актавай залі былога [[Полацкі кадэцкі корпус|кадэцкага корпуса]] была аб’яўлена сумесная пастанова павятовага камітэта [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|РКП(б)]], [[Ваенна-рэвалюцыйны камітэт Заходняга фронту|Рэўкама]] і павятовага выканкама аб змене назвы на «''вуліца Савецкая''»<ref name="kraeved">{{Cite web|url=https://mybiblioteka.su/6-124420.html|title=Первые революционные преобразования|language=ru|access-date=18 кастрычніка 2020|archive-date=9 кастрычніка 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201009052308/https://mybiblioteka.su/6-124420.html|url-status=dead}}</ref>. У сучасным выглядзе Замкавы праезд не мае былога працяга на ўсход і сканчаецца ля пажарнай часткі. == Апісанне == Вуліца пачынаецца ад скрыжавання з [[Вуліца Энгельса (Полацк)|вуліцай Энгельса]] і падымаецца на Замкавую гару. == Забудова == * № 2 — будынак павятовага і ніжняга земскага судоў, канец XVIII ст. (знесены ў 1946 годзе<ref name=dejnis>{{Кніга|год=2007|аўтар=Дэйніс Іван Пятровіч|загаловак=Полацкая даўніна|спасылка=https://дз.ею/tmp/pawet.net/files/b_polackaja.pdf|мова=be-tarask|выданне=Медисонт|месца=Мінск|старонак=330|isbn=978-985-6530-74-9}}{{Недаступная спасылка}}</ref>, зараз узноўлены) — {{ГККРБ 4|212Г000611}} * № 2а — дом віцэ-губернатара, канец XVIII ст. — {{ГККРБ 4|212Г000611}} * № 4 — дом каменданта, пабудаваны ў 1784 годзе — {{ГККРБ 4|212Г000611}} * Былы гатэль «Лондан» (зараз мае адрас вуліца Леніна, 3) — {{ГККРБ 4|213Г000627}} [[Файл:Бывшая гостиница"Бристоль" - panoramio.jpg|міні|Былы гатэль "Брыстоль"]] * Былы гатэль «Брыстоль» (зараз мае адрас вуліца Леніна, 4) - {{ГККРБ 4|213Г000627}} * Комплекс будынкаў былога езуіцкага кляштара (зараз мае адрас вуліца Стралецкая, 4) — {{ГККРБ 4|211Г000612}} {{зноскі}} [[Катэгорыя:Вуліцы Полацка]] ke5jhmp1n80crt21tnq5abqsndgah3i 100 658977 5150657 5149634 2026-06-04T15:51:22Z NirvanaBot 40832 +2 новых 5150657 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Венсан, Франсуа, Поль і іншыя|2026-06-04T11:17:06Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Жан-Клод Брыялі|2026-06-04T05:07:28Z|StarDeg}} {{Новы артыкул|Прэстан Блэр|2026-06-01T09:25:41Z|Feeleman}} {{Новы артыкул|Лорэн Мак-Малан|2026-05-31T14:24:02Z|Feeleman}} {{Новы артыкул|Ян Шаберт|2026-05-30T22:42:03Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Уілау Сміт|2026-05-28T18:01:16Z|Feeleman}} {{Новы артыкул|Амерыканскі псіхапат (фільм)|2026-05-28T09:19:29Z|DzBar}} {{Новы артыкул|Я — легенда (фільм, 2007)|2026-05-28T08:30:41Z|Feeleman}} {{Новы артыкул|Канскі кінафестываль 2026|2026-05-25T17:28:35Z|StachLysy}} {{Новы артыкул|Фіёрд (фільм)|2026-05-25T13:37:42Z|StachLysy}} {{Новы артыкул|Калыханка (фільм)|2026-05-25T03:54:25Z|StarDeg}} {{Новы артыкул|Майскія зоркі|2026-05-24T09:32:59Z|Γλωσσολαλιά}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 3j215ga8b30sztdm3dn9k4t7nw189m3 0 664906 5150853 4755866 2026-06-05T08:46:50Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5150853 wikitext text/x-wiki '''Знішчыць горад, каб выратаваць яго''' (іншы варыянт: «знішчыць вёску, каб выратаваць яе») — адна з самых знакамітых фраз перыяду [[Вайна ў В’етнаме|вайны ў В’етнаме]] ([[1965]]—[[1973]]). Падчас вайны шырока выкарыстоўвалася амерыканскімі журналістамі ў самых розных кантэкстах. З-за частага цытавання арыгінальны варыянт гэтай фразы і яе крыніца досыць складана вызначыць. == Паходжанне == 30—31 студзеня 1968 [[В’етконг|Нацыянальны фронт вызвалення Паўднёвага В’етнама]] пачаў сваё першае стратэгічнае наступленне, атакаваўшы гарады і стратэгічныя аб’екты на ўсёй тэрыторыі краіны. У гісторыю В’етнамскай вайны гэта падзея ўвайшла як [[Тэцкае наступленне (1968)|Тэцкае наступленне]]. Адным з аб’ектаў атакі стаў невялікі горад Бенчэ (цяпер сталіца аднайменнай правінцыі Бенчэ), размешчаны ў дэльце [[Меконг]]а на поўдзень ад [[Сайгон]]а. У выніку нападу горад у той ці іншай ступені перайшоў пад кантроль НФВПВ. Сілы 9-й пяхотнай дывізіі [[ЗША]] пры падтрымцы авіяцыі і артылерыі ўступілі з праціўнікам у вулічныя баі, у канчатковым рахунку выбіўшы яго адсюль. У ходзе баявых дзеянняў многія дамы ў Бенчэ былі пашкоджаны або разбураны. 7 лютага 1968 года карэспандэнт «[[Associated Press|Асашыэйтэд Прэс]]» [[Пітэр Арнэт]] (які пасля атрымаў шырокую вядомасць сваім асвятленне баявых дзеянняў у [[Ірак]]у ў [[1991]] і [[2003]] гадах) адправіў у сайгонскі офіс агенцтва нататку аб бітве за Бенчэ. У нататцы, у прыватнасці, згадвалася аб тым, што нейкі амерыканскі маёр, імя якога Арнэт катэгарычна адмовіўся выдаваць, заявіў: '''«Было неабходна знішчыць горад, каб выратаваць яго»''' ({{lang-en|It became necessary to destroy the town to save it}})<ref>{{Cite web |url=http://www.ashbrook.org/publicat/dialogue/hayward-tet.html |title=The Tet Offensive {{!}} Ashbrook<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=9 снежня 2020 |archive-date=7 красавіка 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070407171630/http://www.ashbrook.org/publicat/dialogue/hayward-tet.html |url-status=dead }}</ref>. Фраза зрабіла сапраўдную сенсацыю ў ЗША, была падхоплена іншымі сродкамі масавай інфармацыі і шматкроць цытавалася, у тым ліку ў кантэксце абсурднасці амерыканскай палітыкі ў В’етнаме. == Праўдападобнасць == Некаторыя крыніцы ставілі пад сумнеў праўдападобнасць фразы, у прыватнасці, з-за таго, што Арнэт не выдаваў імя аўтара. Газета «Нью Рыпаблік» прыпісала аўтарства маёру Чэстэру Браўну, які адказваў падчас бітвы за артылерыйскую і авіяцыйную падтрымку<ref name=autogenerated1>{{Cite web |title=Accuracy In Media - AIM Report<!-- Заголовок добавлен ботом --> |url=http://www.aim.org/publications/aim_report/1977/08b.html |accessdate=9 снежня 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070607102430/http://www.aim.org/publications/aim_report/1977/08b.html |archivedate=7 чэрвеня 2007 |url-status=dead }}</ref>. Аднак, як сведчыць былы капітан Майкл Мілер, які служыў у інжынерным корпусе арміі ЗША і падчас Тэцкага наступлення знаходзіўся ў іншым горадзе, фраза з’яўляецца дакладнай, але была сказана зусім іншым чалавекам. Паводле Мілера, пасля бітвы за Бенчэ ў 3-м батальёне 39-га пяхотнага палка 9-й пяхотнай дывізіі быў дадзены брыфінг для журналістаў. Гэты брыфінг праводзіў начальнік аддзела батальёна па сувязях з грамадскасцю маёр Бурыс (Booris). Мілер успамінаў, што прысутныя журналісты пастаянна ўздымалі тэму разбурэнняў у горадзе ў кантэксце суразмернасці прымянення сіламі ЗША агнявой моцы. Спрабуючы стрымаць напор журналістаў, Бурыс у рэшце рэшт неасцярожна заявіў: ''«Нам давялося знішчыць Бенчэ, каб выратаваць яго»''. У ход брыфінгу тут жа ўмяшаўся камандзір батальёна падпалкоўнік Дэлюка (Deluca) і паспяхова давёў яго да канца<ref>{{Cite web |url=http://www.nhe.net/BenTreVietnam/ |title=Архивированная копия |accessdate=2007-06-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180210170437/http://www.nhe.net/BenTreVietnam/ |archivedate=2018-02-10 |url-status=dead }}</ref>. Цікава адзначыць, што карэспандэнт «[[Los Angeles Times|Лос-Анджэлес Таймс]]» Уільям Тоўхі праз некалькі тыдняў пасля бітвы пісаў, што ў выніку баёў горад быў разбураны на 25%, а не на 80%, як паведамлялася раней<ref name=autogenerated1 />. == Гл. таксама == * [[Гуманітарная бамбардзіроўка]] {{Зноскі}} == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20180210170437/http://www.nhe.net/BenTreVietnam/ М. Миллер. Спасая Бенче] {{ref-en}} {{В’етнамская вайна}} [[Катэгорыя:Англійскія фразы]] [[Катэгорыя:Крылатыя выразы]] [[Катэгорыя:Вайна ў В’етнаме]] bchmvy8ixxusaepa4tjity3vzsoudot 0 668594 5150747 5102475 2026-06-04T20:37:39Z ~2026-33262-86 169277 /* Hello world */ 5150747 wikitext text/x-wiki {{Картка мовы праграмавання |name = {{Лцн|Zig}} |paradigm = працэдурная, структурная |class = кампілюемая |year = [[2016]] |designer = [[Эндру Кэлі]] |extension = .zig, .zir |typing = статычная |implementations = |influenced_by = [[C (мова праграмавання)|C]], [[Rust]], [[Go (мова праграмавання)|Go]] |influenced = }} '''Zig''' — [[імператыўнае праграмаванне|імператыўная]], [[Статычная тыпізацыя|статычна-тыпаваная]], кампілюемая [[Сістэмнае праграмаванне|сістэмная]] [[мова праграмавання]] [[Мова праграмавання агульнага прызначэння|агульнага прызначэння]], распрацаваная [[Эндру Кэлі]]. Мова распрацавана для «надзейнасці, аптымальнасці і простасці абслугоўвання коду», падтрымлівае [[джынэрык]]і і [[Рэфлексія (праграмаванне)|рэфлексію]] падчас [[Кампіляцыя|кампіляцыі]], [[Крос-кампіляцыя|крос-кампіляцыю]] і [[кіраванне памяццю ўручную]]. Асноўная мэта мовы — канкурыраваць (і ўдасканальваць) [[C (мова праграмавання)|C]], у той жа час беручы натхненне з мовы [[Rust]]. Zig мае мноства функцый для праграмавання на нізкім узроўні, у прыватнасці: насычаныя структуры (структуры з нулявым водступамі паміж палямі), [[цэлалікавы тып]] вольнага памеру і некалькі тыпаў [[указальнік]]аў. [[Кампілятар]] напісаны на Zig і [[C++]], з выкарыстаннем [[LLVM]] 11 у якасці [[Бэкэнд-кампілятар|бэкэнда]], такім чынам падтрымлівае ўсе тыя ж платформы, што і LLVM. Кампілятар — гэта бясплатнае праграмнае забеспячэнне з адкрытым зыходным кодам паводле [[Ліцэнзія MIT|ліцэнзіі MIT]]. Кампілятар Zig прадастаўляе магчымасць кампіляцыі [[C (мова праграмавання)|C]] і [[C++]], аналагічна [[Clang]], з дапамогай каманд ''zig cc'' і ''zig c++'', адпаведна. Мова праграмавання Nim падтрымлівае выкарыстанне ''zig cc'' у якасці кампілятара C. == Прыклады == === [[Hello world]] === <syntaxhighlight lang="zig" line="1"> const std = @import("std"); pub fn main(init: std.process.Init) !void { var stdout_buffer: [1024]u8 = undefined; var stdout: std.Io.File.Writer = .init(.stdout(), init.io, &stdout_buffer); try stdout.interface.print("Hello, {s}!\n", .{"world"}); try stdout.interface.flush(); } </syntaxhighlight> === Абагульнены [[звязаны спіс]] === <syntaxhighlight lang="zig"> pub fn main() void { var node = LinkedList(i32).Node { .prev = null, .next = null, .data = 1234, }; var list = LinkedList(i32) { .first = &node, .last = &node, .len = 1, }; } fn LinkedList(comptime T: type) type { return struct { pub const Node = struct { prev: ?*Node, next: ?*Node, data: T, }; first: ?*Node, last: ?*Node, len: usize, }; } </syntaxhighlight> == Спасылкі == * [https://ziglang.org/ Афіцыйны сайт] * [https://github.com/ziglang/zig Zig на GitHub] {{Мовы праграмавання}} [[Катэгорыя:Мовы праграмавання]] ihefd6rz3l60peb44okdmmiht77iuzf 0 669990 5150690 3970600 2026-06-04T17:14:06Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5150690 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэнні}} {{Часопіс |назва = «Жырандоля» |выява = |тэматыка = літаратурны альманах Брэсцкага абласнога аддзялення [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|СБП]] |перыядычнасць = раз на год |мова = [[Беларуская мова|беларуская]] |адрас = [[Брэст]] |рэдактар = Лявон Валасюк |заснавальнік = Брэсцкае абласное аддзяленне [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|СБП]] |выдавец = Брэсцкае абласное аддзяленне [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|СБП]] |краіна = [[Беларусь]] |дата заснавання = 2008 |аб'ём = |камплектацыя = |тыраж = |ISSN = |сайт = }} '''«Жырандо́ля»''' — літаратурны [[альманах]] Брэсцкага абласнога аддзялення [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]]. Выдаецца з 2008 года. Рэдактар выдання — пісьменнік [[Лявон Валасюк]]. Арганізатарам, укладальнікам і рэдактарам альманаху была [[Ніна Мацяш]]. Дзякуючы яе арганізатарскім здольнасцям такое выданне стала магчымым. Пасля смерці пісьменніцы давяршаць яе работу над другім нумарам пачаў [[Алесь Паплаўскі]]. Да 2020 года выйшла 10 нумароў альманаху. У альманаху друкуюцца як літаратары Берасцейшчыны, так і пераклады, і пісьменнікі блізкага замежжа. == Цікавыя факты == «Жырандоля» — першы з пяці літаратурных штогадовікаў, створаных сябрамі ГА «[[Саюз беларускіх пісьменнікаў]]», каб ажывіць літаратурнае жыццё ў рэгіёнах Беларусі. Цяпер у Магілёве выходзіць альманах «[[Брама (альманах)|Брама]]», у Віцебску ― «[[Ратуша (альманах)|Ратуша]]», у Гродна ― «[[Новы замак (альманах)|Новы замак]]», у Гомелі ― «[[Палац (альманах)|Палац]]»<ref>[https://budzma.by/news/zhyrandolya-pyershy-z-pyaci-ablasnykh-almanakhaw.html «Жырандоля» — першы з пяці абласных альманахаў], Будзьма беларусамі, 24-03-2015</ref>. {{Зноскі}} == Спасылкі == * [http://kamunikat.org/zhyrandola.html Электронныя нумары] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210128042443/https://kamunikat.org/zhyrandola.html |date=28 студзеня 2021 }} на kamunikat.org [[Катэгорыя:Літаратурныя часопісы Беларусі]] [[Катэгорыя:Часопісы Беларусі на беларускай мове]] [[Катэгорыя:Альманахі Беларусі]] [[Катэгорыя:Саюз беларускіх пісьменнікаў]] [[Катэгорыя:Культура Брэста]] 3nna90kslxm2aylruwlrph3c8hcdybf 0 670005 5150770 4115096 2026-06-05T00:53:27Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5150770 wikitext text/x-wiki {{Літаратурны твор|Публікацыя=1957 год|Аўтар=[[Сяргей Пясецкі]]|Жанр=[[раман]]|Мова арыгіналу=польская|Назва-арыгінал=Zapiski oficera Armii Czerwonej (od 17 września 1939 roku)|Назва=Запіскі афіцэра Чырвонай Арміі (ад 17 верасня 1939 г.)|Выдавецтва=выдавецтва «GRYF»|Перакладчык=[[Алесь Астраўцоў]]|Пераклад=2005 год|Электронная версія=https://www.rulit.me/books/zapiski-aficera-chyrvonaj-armii-read-431629-1.html}} '''«Запі́скі афіцэ́ра Чырво́най А́рміі (ад 17 ве́расня 1939 г.)»''' ({{lang-pl|Zapiski oficera Armii Czerwonej (od 17 września 1939 roku)}})<ref>Podtytuł ''(od 17 września 1939 roku)'' pochodzi z wydań późniejszych.</ref> — [[раман]] [[Сяргей Пясецкі|Сяргея Пясецкага]], упершыню апублікаваны ў 1957 годзе ў [[Лондан]]е ў выдавецтве «GRYF». Гэтая [[сатыра]] апісвае знаходжанне [[Афіцэр|афіцэра]] [[Рабоча-Сялянская Чырвоная Армія|Чырвонай Арміі]] Міхаіла Зубава на [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленшчыне]], якую акупаваў [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]], а потым і [[Трэці Рэйх|Германія]]. Напісанне раману пачалося ў маі 1946 года. Аўтар пісаў кнігу паводле памяці і сваіх нататак. Пра напісанне гэтакага раману Пясецкі задумваўся ўжо ў 1940 годзе. == Форма і змест == Гэты [[гратэск]]ны [[раман]] быў напісаны ў форме [[дзённік]]а, які вёўся з 22 верасня 1939 года па 1 студзеня 1945 года, які прысвечаны (у залежнасці ад палітычнай сітуацыі) [[Іосіф Сталін|Сталіну]], [[Адольф Гітлер|Гітлеру]], [[Уінстан Чэрчыль|Чэрчылю]], [[Уладзіслаў Сікорскі|Сікорскаму]] і [[Уладзіслаў Рачкевіч|Рачкевічу]] і зноў Сталіну. Стыль навязвае [[сінтаксіс]] і фармуляванне сказаў на манер [[Руская мова|рускай мовы]]. Дзеянне разгортваецца ў [[Вільня|Вільні]], [[Ліда|Лідзе]] і ваколіцах. Гэты раман — перш за ўсё псіхалагічны вобраз тыповага прадстаўніка савецкага менталітэту сталінскіх часоў, які няздольны думаць самастойна, чалавека механізаваных паводзінаў, заснаваных на страху, паслухмянасці, [[Бальшавікі|бальшавіцкай ідэалогіі]] і нянавісці да ўяўных «[[Буржуазія|буржуазных]]» ворагаў. У той жа час у рамане прадстаўленая карціна польскага насельніцтва на Віленшчыне і Гарадзеншчыне пад час [[Другая сусветная вайна|Другое сусветнай вайны]]. == Беларускія выданні == * {{кніга|загаловак=Запіскі афіцэра Чырвонай Арміі (ад 17 верасня 1939 г.)|аўтар=[[Сяргей Пясецкі|Сяргей Пясецкі]].|выдавецтва=[[VivaFutura]]|год=2005|старонак=252|isbn=985-6056-37-0}} (пераклад з [[Польская мова|польскай мовы]] [[Алесь Астраўцоў|Алеся Астраўцова]])<ref>[https://www.livelib.ru/book/1000454710-zapiski-afitsera-chyrvonaj-armii-ad-17-verasnya-1939-g-syargej-pyasetski Запіскі афіцэра Чырвонай Арміі (ад 17 верасня 1939 г.) (livelib.ru)]</ref> * {{кніга|загаловак=Запіскі афіцэра Чырвонай Арміі (ад 17 верасня 1939 г.)|аўтар=[[Сяргей Пясецкі|Сяргей Пясецкі]].|месца=[[Мінск|Мінск]]|выдавецтва=[[Медысонт]]|год=2019|старонак=256|isbn=978-985-7228-18-8}} (пераклад Алеся Астраўцова)<ref>[https://knihi.by/be/piasiecki-siarhiej-zapiski-aficera-cyrvonaj-armii Пясецкі Сяргей. Запіскі афіцэра Чырвонай Арміі: KNIHI.BY. Беларускія кнігі]{{Недаступная спасылка}}</ref> == Пастановы == * «Запіскі афіцэра Чырвонай Арміі» (2013, [[Тэатр-студыя імя Е. Міровіча]] БелДзАМ, [[Мінск]], [[Беларусь]]) — пастанова [[Віталь Краўчанка|Віталя Краўчанкі]] * «Zapiski oficera Armii Czerwone» (з 1992 года да сённяшняга часу, Беластоцкі драматычны тэатр, пастанова Анджэя Якімца) {{Зноскі}} == Спасылкі == * [https://www.rulit.me/books/zapiski-aficera-chyrvonaj-armii-read-431629-1.html «Запі́скі афіцэра Чырвонай Арміі (ад 17 верасня 1939 г.)»] у электронным выглядзе [[Катэгорыя:Кнігі 1957 года]] [[Катэгорыя:Раманы на польскай мове]] [[Катэгорыя:Творы Сяргея Пясецкага]] [[Катэгорыя:Псіхалагічныя раманы]] [[Катэгорыя:Польскі паход Чырвонай арміі (1939)]] [[Катэгорыя:Кнігі пра Другую сусветную вайну]] [[Катэгорыя:Сатырычныя раманы]] d6skmtd081is7ltvv8iz0kecbktf553 0 670447 5150733 5064667 2026-06-04T19:31:39Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5150733 wikitext text/x-wiki {{Картка:Кампанія}} {{значэнні}} '''ААТ «Кіруючая кампанія холдынга „Забудова“»''' — комплексны домабудаўнічы холдынг, у склад якога ўваходзяць 4 заводы. Усе прадпрыемствы размешчаны на пляцоўцы ў пасёлку [[Чысць (пасёлак)|Чысць]]. Асноўным напрамкам дзейнасці з’яўляецца выпуск блокаў з ячэістага бетону, магутнасць лініі 364,8 тысячы м³ у год. Таксама на прадпрыемствах холдынга вырабляюцца сухія будаўнічыя сумесі, цэментная дахоўка, бетонныя канструкцыі, вокны, дзверы і іншыя сталярныя вырабы. У складзе холдынга ёсць праектная і будаўнічая арганізацыі. Доля дзяржавы ва ўстаўным фондзе холдынга складае 63 %.<ref>{{Cite web |url=https://bankrot.gov.by/Debtors/DebtorItem/3133#!/about/ |title=Картка даўжніка |access-date=14 лютага 2021 |archive-date=17 красавіка 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210417133922/https://bankrot.gov.by/Debtors/DebtorItem/3133#!/about/ |url-status=dead }}</ref> == Гісторыя == * 1984 год — пачатак узвядзення завода буйнапанэльнага будаўніцтва. Планавалася ўладкаваць на ім працаўнікоў [[Краснае (торфапрадпрыемства)|торфапрадпрыемства «Краснае»]], якое мела дэфіцыт торфу ў радовішчы масіва [[Чысць (балота)|балота Чысць]]. * 1987 год — першая чарга домабудаўнічага камбіната была здадзена ў эксплуатацыю. * 1988 год — утвараецца Красненскае праектна-будаўнічае аб’яднанне. У 1989 годзе яно пераймяноўваецца ў Чысцінскую асацыяцыю па жыллёваму будаўніцтву. * 1990 год — утвараецца акцыянернае таварыства «Забудова» ў адпаведнасці з міжурадавымі пагадненнямі ФРГ і СССР аб вывадзе войскаў з тэрыторыі ГДР. Асноўнымі акцыянерамі сталі РА «Белсельбуд», «[[Белтрансгаз]]», фінансавае ўпраўленне Мінаблвыканкама, МП «Белая Вежа», аб’яднанне «Слуцксельбуд», «Першая Мінская птушкафабрыка» і іншыя. * 1992 год — пачатак мантажу ліній па выпуску ячэістага бетону. Пастаўкі абсталявання, навучанне спецыялістаў выконваў нямецкі канцэрн Hebel. Мантаж працягваўся да 1999 года. == Сучасны стан == [[Файл:Zabudova warehouse.jpg|міні|злева|Склад гатовай прадукцыі]] * У снежні 2012 года Мінаблвыканкам на аўкцыёне прадаў 38,6 % акцый «Забудовы» расійскай кампаніі «Русь-К», аднак у чэрвені 2013 здзелка была скасавана.<ref>[https://news.tut.by/economics/355539.html/ Мінаблвыканкам скасаваў пагадненне аб продажу акцый] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130706011440/http://news.tut.by/economics/355539.html |date=6 ліпеня 2013 }}</ref> * Прадпрыемства знаходзіцца ў стане санацыі з 2015 года з-за прычыны вялікіх запазычанасцяў за пастаўкі газа і электрычнасці, а таксама пратэрмінаваных крэдытаў. Чыстыя страты кампаніі за 2014 год склалі больш за 64 млрд рублёў, больш за палову ад гэтай сумы — працэнт за карыстанне крэдытамі, які прадпрыемства доўгі час брало пад высокія адсоткі. Па стане на 1.03.2015 агульная запазычанасць па банкаўскім крэдытам складае 159,5 млрд рублёў, а перад іншымі крэдыторамі 132,9 млрд рублёў. <ref>[https://news.tut.by/economics/443073.html Як Забудова дайшла да банкрутства — tut.by, 8 красавіка 2015] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210422121033/https://news.tut.by/economics/443073.html |date=22 красавіка 2021 }}</ref> * У 2018 годзе Эканамічны суд Мінскай вобласці працягнуў тэрмін санацыі да 2023 года.<ref>{{cite web|author = |last = |first = |authorlink = |coauthors = |date = 2019-12-31|url = https://bankrot.gov.by/Messages/MessageItem/32029|title = Падаўжэнне тэрміна санацыі|format = |work = |publisher = |accessdate = 2021-02-14|language = ru|postscript = |archive-date = 28 жніўня 2022|archive-url = https://web.archive.org/web/20220828011742/https://bankrot.gov.by/Messages/MessageItem/32029|url-status = dead}}</ref> {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://zabudova.by/ Афіцыйная старонка ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210307124043/https://zabudova.by/ |date=7 сакавіка 2021 }} * [https://news.tut.by/economics/443073.html/ Як Забудова дайшла да банкрутства] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210422121033/https://news.tut.by/economics/443073.html |date=22 красавіка 2021 }} [[Катэгорыя:Прадпрыемствы Беларусі па вытворчасці будаўнічых матэрыялаў]] [[Катэгорыя:Прадпрыемствы Мінскай вобласці]] [[Катэгорыя:Эканоміка Маладзечанскага раёна]] [[Катэгорыя:Чысць (пасёлак)]] gr2ahj9bmcg8f5s1ay8cg3wpeqkhmkw 0 670815 5150696 4766633 2026-06-04T17:37:06Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5150696 wikitext text/x-wiki {{Літаратурны твор}} '''«Жыццё насякомых»''' ({{lang-ru|«Жизнь насекомых»}}) — другі раман рускага пісьменніка [[Віктар Пялевін|Віктара Пялевіна]], напісаны ў 1993 годзе. Раман упершыню апублікаваны ў часопісы «Знамя» у 1993 годзе<ref>«Жизнь насекомых» // «Знамя», 1993, № 4, С. 6—65.</ref>. Алегорыя на чалавечае жыццё, дасягнутая шляхам яе супастаўлення з жыццём насякомых (відавочныя паралелі з п’есай [[Карал Чапек|Карала Чапека]] «З жыцця казурак»). Выбраныя аўтарам персанажы з’яўляюцца тыповымі прадстаўнікамі расійскага грамадства пачатку 1990-х гадоў. Аднак, гэты факт сам па сабе ролі не гуляе, бо тыпажы вельмі ўніверсальныя і адэкватныя для любога часу. У рамане аўтар адсылае чытача да спадчыны [[Марк Аўрэлій|Марка Аўрэлія]], [[Карлас Кастанеда|Карласа Кастанеды]], [[будызм]]у і філасофскіх ідэй антычнасці. Гэты прыём неабходны В. Пялевін для даследавання магчымасці экзістэнцыяльнага прарыву асобна ўзятага чалавека да праўды ва ўмовах сучаснай масавай цывілізацыі. У супастаўленні і дыялогу розных філасофскіх дыскурсаў (антычнага і ўсходняга) вядучая роля належыць антычным. У 1999 годзе раман перакладзены на [[Англійская мова|англійскую мову]]. == Змест == Дзеянне рамана разгортваюцца ў пачатку 1990-х гадоў у [[Крым]]е. У рамане існуюць паралельна два светы: чалавечы і насякомых. Адпаведна, кожны з герояў выступае то ў адной, то ў іншай сваёй іпастасі, а часам — у абедзвюх разам. ==== Камары ==== Два рускіх камара, Артур і Арнольд, павінны сустрэцца з амерыканскім камаром Сэмам. Сэм знаёмы з [[Расія]]й, ён выдатна размаўляе па-руску. Салідарызуючым пачаткам для ўсіх трох камароў з’яўляецца чалавечая [[кроў]]. Смактанне крыві для гэтых герояў і важны вольны час, і праца, і прызванне, і запал. Сэм прыляцеў у Расію, каб сабраць новыя ўзоры крыві. Камары адпраўляюцца па здабычу. Кроў, якую паспрабаваў Сэм апынулася вялікай для яго праблемай. Амерыканец адразу ж напіўся адэкалона, які змяшчаўся ў крыві гаспадара. Адбываецца знаёмства з камаром Арчыбальдам. Апошні не смокча кроў, як звычайны камар, а ўжывае яе з лабараторыі ў кансерваваным выглядзе, [[шклянка]]мі. Задачай таварышаў з’яўляецца вярнуць Арчыбальда да нармальнага камарынага жыцця, дзе камары п’юць кроў на паляванні. З Арчыбальдам здараецца няшчасны выпадак, яго забівае муха Наташа ў момант, калі ён спрабуе прысмактацца да яе нагі. ==== Жукі-скарабеі ==== Жукі-скарабеі — бацька і сын. Галоўнае ў іх жыцці — гэта гной (у чалавечым свеце — грошы). Сын-скарабей ніяк не можа зразумець гэтага дуалізму: як гнаявы шар можа быць адначасова і тым шарам, што ён штурхае перад сабой, і тым шарам, да якога ён прыліпнуў, які коціцца сам сабой невядома куды. Перыядычна паўтаральнае імгненне, калі скарабеі, якія ўгразнулі ў гной, аказваюцца пад сваім шарам, які коціцца — гэта сон. Самі яны ўспрымаюць гэту з’яву так, нібы час ад часу на іх вочы наязджае бетонная пліта. Калі бетонная пліта ад’язджае ад іх вачэй, скарабеі прачынаюцца. Бацька-скарабей доўгія гады вучыць сына уласнай філасофскай сістэме, пакуль ён не памірае, забіты жаночай туфляй. ==== Мурашкі ==== Галоўныя героі гэтай лініі — лятучая мурашыха Марына, мурашыны леў, маёр Мікалай, і іх дачка муха Наташа. Марына прылятае невядома адкуль і садзіцца на набярэжную. Яна не ведае, чаго яна хоча. Яна такая ж, як усе. Таму для пачатку яна паступае так, як усе навакольныя самкі: яна спілоўвае напільнікам свае крылы, затым ідзе ў кіназалу, наглядаецца там нейкіх замежных фільмаў і улюбляецца ў нейкага замежнага акцёра. Ёй хочацца, каб і ў яе жыцці ўсё ішло так, як паказана ў гэтых фільмах. Выйшаўшы з кіназалы, яна адпраўляецца капаць сабе нару. Вырывае і ўладкоўваецца ў ёй. Праз нейкі час у яе нару ход пракапвае Мікалай. Яны пачынаюць жыць разам у нары, якая знаходзіцца ў [[Магадан]]е. Мікалай спяшаецца: пакуль жонка яшчэ не канчаткова патаўсцела і яшчэ можа вылезці з нары, трэба было б звадзіць яе ў тэатр. Мікалай у тэатры нечакана памірае, яго калегі пілуюць яго труп на часткі. Частка гэтых кавалкаў Марына прыносіць з сабой у нару. У нары яна імкліва таўсцее, практычна губляе магчымасць рухацца. Затое цяпер Марына становіцца маці. Тут у яе вылупляецца з яйка дачка Наташа. Жаданнем Марыны з’яўляецца вырасціць з дачкі работніка культуры, таму ўсё дзяцінства Наташа навучаецца гульні на баяне, які дастаўся ёй ад нябожчыка бацькі. Лёс Наташы складзецца інакш, чым жадала яе маці і яна стане мухай (інтэр-дзяўчынкай). З гэтага часу паміж ёй і маці ўтворыцца сцяна. Яна знаёміцца з камаром Сэмам, адзін раз прыводзіць яго нават дадому. Наташа скардзіцца Сэму на цяжкае жыццё. У мух няма ніякіх правоў, іх труцяць хімікатамі. Яна марыць з’ехаць з ім у Амерыку. Але Наташыным марам не наканавана спраўдзіцца. У канцы рамана яна гіне на вачах у Сэма, прыліпнуўшы да клейкай стужцы ў рэстаране. ==== Начныя матылі ==== Наступная сюжэтная лінія рамана: жыццё начных матылёў Дзімы і Міці. Яны імкнуцца да святла, але не могуць зразумець, што такое святло, што такое цемра і ці ёсць святло на самай справе. У пэўны момант Дзіма і Міця разумеюць, што яны, не матылі, а светлякі, а, значыць, з’яўляюцца крыніцай святла самі, але пры гэтым вымушаныя заўсёды знаходзіцца ў цемры. І пажадана, каб ніхто не здагадаўся, што яны — гэта яркая крыніца святла, акрамя якой у свеце нічога не існуе. У канцы рамана Міці даводзіцца змагацца з уласным трупам, але пры гэтым хто з кім змагаецца і хто атрымлівае перамогу, застаецца нераскрытым. ==== Канапляныя клапы ==== Максім і Мікіта ў свеце насякомых — канапляныя клапы (наркаманы). Яны настолькі малыя, што многія наркаманы прымаюць іх за дробнае смецце, якае трашчыць, пакуль яны [[Паленне|паляць]]. Але некаторыя наркаманы ведаюць, што гэта не смецце, а дробныя жучкі, і вераць у прымету, што, калі жучкі спрабуюць вылезці з сумесі і некуды ўцячы, — гэта значыць, што вось-вось наляцяць мянты і пара ўцякаць ад іх самім. Мікіта ведае пра ўсё гэта і распавядае Максіму, калі ён зайшоў да яго ў госці. Сябры пагаманіўшы, адпраўляюцца па сваіх наркаманскіх справах. Па дарозе ім трапляюцца мянты. Мікіта і Максім хаваюцца ад іх у шырокую трубу. У свеце насякомых гэтая труба аказваецца [[цыгарэта]]й, касяком. Касяк падпальваюць і скурваюць. Перад смерцю Максім звяртаецца да бога і атрымлівае ад бога адказ, што за ім няма віны. (У чалавечым свеце цыгарэту курыў Сэм, а словы, якія Максім пачуў, думаючы, што гэта быў адказ бога, былі словамі Сэма да Наташы). ==== Прусакі-Цыкады ==== Сярожа вылупляецца з яйка, падае з дрэва на зямлю, угрызаецца ў зямлю. Асноўны яго занятак — рыць зямлю, чым ён і будзе займацца ўсё сваё жыццё. Капаннем ён займаецца, калі яму трэба выйсці на працу, і па вяртанні з працы ён капае зямлю, каб апынуцца дома. Сярожа нават капае сабе жанчын. Мэта яго жыцця накапаць як мага больш бабак, і ён выконвае яе. Вялікі страх Сярожы стаць прусаком на радзіме, але дакопвацца да Амерыкі. У Амерыцы Сярожа бесперапынку заняты капаннем. Нягледзячы на ўсе свае намаганні ён трансфармуецца ў старога амерыканскага прусака. У старасці герой разумее, што капаць трэба выключна ўверх — гэта прыводзіць яго на паверхню зямлі. У гэты момант Сярожа ператвараецца ў цыкаду з прусака. У яго з’яўляюцца крылы і ён імі пачынае па звычцы капаць паветра. Тут паўтор вечара, дзе герой нараджаецца з яйка. Чытач разумее, што нічога іншага проста ніколі не было. == Пастаноўкі == * 2017 — Жыццё насякомых (рэжысёрская майстэрня Руслана Кудашова), Вялікі тэатр лялек, [[Санкт-Пецярбург]]<ref>[https://md-eksperiment.org/afisha/russia/saint%20petersburg/zhizn-nasekomyh-bolshoj-teatr-kukol-20170915205125 Жизнь насекомых. Большой театр Кукол]{{Недаступная спасылка}}</ref>, * 2019 — Йа або жыццё насякомых (пластычны спектакль), Пермскі свабодны тэатр сучаснага танца, [[Перм]]<ref>[https://perm.icity.life/afisha/teatr/12570-ya-ili-zhizn-nasekomyh Йа или жизнь насекомых]{{Недаступная спасылка}}</ref>, * 2000 — Жыццё насякомых (монаспектакль паводле рамана) — Сяргей Макавецкі чытае ўсе ролі. У 2001 годзе радыёстанцыя «Радио России» за радыёсерыял «Жыццё насякомых» (30 серыяй) была ўзнагароджана прафесійнай Усерасійскай прэміяй імя А. Папова «За адкрыццё новых форм» у намінацыі «Спецыяльныя праграмы». == Узнагароды == * прэмія часопіса «Знамя» у намінацыі «За лепшы мастацкі твор пра жыццё і незвычайныя прыгоды дэмакратыі ў Расеі» (1993) {{зноскі}} == Літаратура == * [https://cyberleninka.ru/article/n/postmodernistskiy-obraz-nasekomogo-kak-kvintessentsiya-vysokogo-i-nizkogo-d-prigov-v-pelevin-l-petrushevskaya Ватутина А. С. Постмодернистский образ насекомого как квинтэссенция «Высокого» и «Низкого»: Д. Пригов, В. Пелевин, Л. Петрушевская // Вестник Нижегородского университета им. Н. И. Лобачевского, 2014, № 2-3.], * [https://cyberleninka.ru/article/n/basennyy-nravstvennyy-kodeks-i-a-krylova-i-sovremennaya-russkaya-literatura-intertekstualnye-svyazi Мартьянова И. А. Басенный «Нравственный кодекс» И. А. Крылова и современная русская литература: интертекстуальные связи // Вестник Череповецкого государственного университета, 2019 № 6 (93).], * [https://cyberleninka.ru/article/n/mark-avreliy-i-filosofskie-idei-antichnosti-v-romane-v-pelevina-zhizn-nasekomyh Суханов В. А. Марк Аврелий и философские идеи античности в романе В. Пелевина «жизнь насекомых» // Вестник Томского государственного университета. Филология, 2009, № 58.]. * [http://anthropology.ru/ru/texts/pozdn/symp08_26.html Позднякова И. Ю. Жан де Лафонтен в контексте культурных ассоциаций романа Виктора Пелевина «Жизнь насекомых» // Серия «Symposium», XVII век в диалоге эпох и культур., Выпуск 8 / Материалы научной конференции Санкт-Петербург : Санкт-Петербургское философское общество, 2000. C. 71—73.]. == Спасылкі == {{вікіцытатнік}} * [http://pelevin.nov.ru/romans/pe-jisn/index.html Жизнь насекомых] — тэкст твора на сайце творчасці Віктара Пялевіна * [http://recensent.ru/nushka/656/ Рецензия на книгу «Жизнь насекомых»]. {{Творы Віктара Пялевіна}} [[Катэгорыя:Фантастычныя раманы]] [[Катэгорыя:Творы Віктара Пялевіна]] [[Катэгорыя:Раманы XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Кнігі 1993 года]] t3rjlkooa3511vbfwbumpkqeawy4046 100 671832 5150658 5148371 2026-06-04T15:51:32Z NirvanaBot 40832 +1 новых 5150658 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Жан-Клод Брыялі|2026-06-04T05:07:28Z|StarDeg}} {{Новы артыкул|Пераслед ЛГБТК-супольнасці ў Беларусі (з 2020)|2026-05-28T22:02:04Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Jay-Z|2026-05-05T09:01:38Z|Vlad Shmeklia}} {{Новы артыкул|Boots (серыял)|2025-10-18T10:45:50Z|Sensuniama}} {{Новы артыкул|Казімір Іванавіч Чаховіч|2025-10-11T13:14:27Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Эдвард Ірэней Прайм-Стывенсан|2025-06-09T20:25:12Z|BasylBasylBasyl}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 3n06hqt2w2deyyqs46imzk34xqx8nde 0 677585 5150597 4476651 2026-06-04T13:24:36Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5150597 wikitext text/x-wiki {{Нацыянальны чэмпіянат |час = |назва1 = |назва = 29-ы [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|жаночы чэмпіянат Беларусі па футболе]] |лагатып = |памер = |подпіс = |удзельнікаў = |гарады = |стадыёны = |чэмпіён = [[ЖФК Дынама-БДУФК|Дынама-БДУФК (Мінск)]] |разоў = 1 |2 месца = [[ЖФК Мінск]] |3 месца = [[ЖФК Нёман Гродна|Нёман (Гродна)]] |дублёры = |гульняў = 84 |галоў = 409 |імя забітых галоў = |гледачоў = |бамбардзір = {{Сцяг|Буркіна-Фасо}} [[Салімата Сімпарэ]] (Дынама-БДУФК) |бгалоў = 19 |імя гола = |лепшы = |папярэдні сезон = [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2019|2019]] |наступны сезон = [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2021|2021]] }} '''Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2020''' (29-ы [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|жаночы чэмпіянат]] [[Рэспубліка Беларусь|Рэспублікі Беларусь]] па футболе) — чэмпіянат Беларусі па футболе сярод беларускіх жаночых каманд 2020 года. == Турнірная табліца == {{ФутболТабліца}} {{ФТкаманда|1|[[ЖФК Дынама-БДУФК|Дынама-БДУФК (Мінск)]]|20|1|0|119|4|колер=#D0F0C0}} {{ФТкаманда|2|[[ЖФК Мінск|Мінск]]|16|1|4|93|12}} {{ФТкаманда|3|[[ЖФК Нёман Гродна|Нёман (Гродна)]]|12|3|6|62|24}} {{ФТкаманда|4|[[ЖФК Зорка-БДУ|Зорка-БДУ (Мінск)]]|12|2|7|57|36}} {{ФТкаманда|5|[[Жаночая зборная Беларусі па футболе U-19|Беларусь U-19]]|9|1|11|32|57}} {{ФТкаманда|6|[[ЖФК Бабруйчанка|Бабруйчанка (Бабруйск)]]|5|2|14|30|67}} {{ФТкаманда|7|[[ЖФК Дняпро Магілёў|Дняпро (Магілёў)]]|4|2|15|17|78}} {{ФТкаманда|8|[[ЖФК Дынама-Брэст|БАЦАР (Брэст)]]|0|0|21|3|135}} {{ФТканец}} == Бамбардзіры == * [[Салімата Сімпарэ]] (Дынама-БДУФК) — 19 * [[Кацярына Анатолеўна Дудко|Кацярына Дудко]] (Нёман) — 18 * [[Карына Валер’еўна Альхавік|Карына Альхавік]] (Дынама-БДУФК) — 18 * [[Таміла Мікалаеўна Хіміч|Таміла Хіміч]] (Мінск) — 17 * [[Эмюіджы Агбіагбеўха]] (Мінск) — 16 * [[Анастасія Аляксандраўна Шупо|Анастасія Шупо]] (Дынама-БДУФК) — 15 {{Зноскі}} == Спасылкі == * [https://championship.abff.by/by/female/tournaments/1/?tournamentId=11&seasonId=14 Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210505092237/https://championship.abff.by/by/female/tournaments/1/?tournamentId=11&seasonId=14 |date=5 мая 2021 }} {{Футбол у Беларусі}} [[Катэгорыя:Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе]] [[Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2020 годзе]] [[Катэгорыя:2020 год у жаночым футболе]] 0woi1cmckhoihu2lar62pe9gt1qi227 0 677587 5150609 4495536 2026-06-04T13:38:36Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5150609 wikitext text/x-wiki {{Нацыянальны чэмпіянат |лагатып = |памер = |подпіс = |час = [[24 чэрвеня]] — [[31 жніўня]] [[2020]] |назва = |удзельнікаў = 7 |гарады = 5 |стадыёны = |чэмпіён = [[ЖФК Дынама-БДУФК|Дынама-БДУФК (Мінск)]] |разоў = 1 |2 месца = [[ЖФК Мінск|Мінск]] |3 месца = |дублёры = |гульняў = 11 |галоў = 66 |гледачоў = |бамбардзір = |бгалоў = |лепшы = |папярэдні сезон = [[Жаночы Кубак Беларусі па футболе 2019|2019]] |наступны сезон = [[Жаночы Кубак Беларусі па футболе 2021|2021]] }} '''Жаночы Кубак Беларусі па футболе 2020''' — 29-ы розыгрыш [[Жаночы Кубак Беларусі па футболе|жаночага Кубка Беларусі]]. == Чвэрцьфіналы == === Першыя матчы === {| class="wikitable" |- !width="200"|Дата!!width="250"|Гаспадары!!width="100"|Лік!!width="250"|Госці |- |align=center| 24 чэрвеня 2020 ||align=right| [[ЖФК Дняпро Магілёў|Дняпро-Магілёў]] ||align=center| '''2:3''' || [[ЖФК Бабруйчанка|Бабруйчанка (Бабруйск)]] |- |align=center| 24 чэрвеня 2020 ||align=right| [[ЖФК Дынама-БДУФК|Дынама-БДУФК (Мінск)]] ||align=center| '''6:0''' || [[ЖФК Зорка-БДУ|Зорка-БДУ (Мінск)]] |- |align=center| 24 чэрвеня 2020 ||align=right| [[ЖФК Дынама-Брэст|БАЦАР (Брэст)]] ||align=center| '''0:6''' || [[ЖФК Нёман Гродна|Нёман (Гродна)]] |} === Матчы ў адказ === {| class="wikitable" |- !width="200"|Дата!!width="250"|Гаспадары!!width="100"|Лік!!width="250"|Госці!!width="100"|Сума |- |align=center| 8 ліпеня 2020 ||align=right bgcolor="#bbeebb"| '''[[ЖФК Бабруйчанка|Бабруйчанка (Бабруйск)]] ||align=center| '''2:1''' || [[ЖФК Дняпро Магілёў|Дняпро-Магілёў]] ||align=center| '''5:3''' |- |align=center| 8 ліпеня 2020 ||align=right| [[ЖФК Зорка-БДУ|Зорка-БДУ (Мінск)]] ||align=center| '''3:5''' ||bgcolor="#bbeebb"| '''[[ЖФК Дынама-БДУФК|Дынама-БДУФК (Мінск)]]''' ||align=center| '''3:11''' |- |align=center| 8 ліпеня 2020 ||align=right bgcolor="#bbeebb"| '''[[ЖФК Нёман Гродна|Нёман (Гродна)]] ||align=center| '''12:0''' || [[ЖФК Дынама-Брэст|БАЦАР (Брэст)]] ||align=center| '''18:0''' |} == Паўфіналы == === Першыя матчы === {| class="wikitable" |- !width="200"|Дата!!width="250"|Гаспадары!!width="100"|Лік!!width="250"|Госці |- |align=center| 17 ліреня 2020 ||align=right| [[ЖФК Бабруйчанка|Бабруйчанка (Бабруйск)]] ||align=center|'''1:5''' || [[ЖФК Дынама-БДУФК|Дынама-БДУФК (Мінск)]] |- |align=center| 17 ліреня 2020 ||align=right| [[ЖФК Нёман Гродна|Нёман (Гродна)]] ||align=center|'''0:1''' || [[ЖФК Мінск|Мінск]] |} === Матчы ў адказ === {| class="wikitable" |- !width="200"|Дата!!width="250"|Гаспадары!!width="100"|Лік!!width="250"|Госці!!width="100"|Сума |- |align=center| 5 жніўня 2020 ||align=right bgcolor="#bbeebb"| '''[[ЖФК Дынама-БДУФК|Дынама-БДУФК (Мінск)]]''' ||align=center|'''7:2''' || [[ЖФК Бабруйчанка|Бабруйчанка (Бабруйск)]] ||align=center| '''12:3''' |- |align=center| 5 жніўня 2020 ||align=right bgcolor="#bbeebb"| '''[[ЖФК Мінск|Мінск]]''' ||align=center|'''1:0''' || [[ЖФК Нёман Гродна|Нёман (Гродна)]] ||align=center| '''2:0''' |} == Фінал == {{Футбольныматч | bg = #FFD700 | дата = <small>[[31 жніўня]] [[2020]]</small> | час = 19:00 | стадыён = '''Стадыён:''' [[Дынама (стадыён, Мінск)|Дынама]],<br/>[[Мінск]] | гледачоў = | арбітр = Віталь Севасцьянік ([[Гродна]]) | каманда1 = [[ЖФК Дынама-БДУФК|Дынама-БДУФК (Мінск)]] | каманда2 = [[ЖФК Мінск|Мінск]] | лік = '''0:0''' (5:4 ^пен.) | галы1 = | галы2 = | справаздача = }} {{Зноскі}} == Спасылкі == * [https://championship.abff.by/by/female/tournaments/1/?tournamentId=61&seasonId=14 КУБАК БЕЛАРУСІ. ЖАНЧЫНЫ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210505063848/https://championship.abff.by/by/female/tournaments/1/?tournamentId=61&seasonId=14 |date=5 мая 2021 }} * [https://dinamo-minsk.by/be/press-tsentr/~shownews/2020-08-29-02-55-50 Фінал жаночага Кубка Беларусі пройдзе з гледачамі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210505063905/https://dinamo-minsk.by/be/press-tsentr/~shownews/2020-08-29-02-55-50 |date=5 мая 2021 }} * [https://dinamo-minsk.by/be/sezon/matchi/@equal/tournament=46140&year=2020 Матчы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210505114940/https://dinamo-minsk.by/be/sezon/matchi/%40equal/tournament%3D46140%26year%3D2020 |date=5 мая 2021 }} {{Футбол у Беларусі}} [[Катэгорыя:2020 год у жаночым футболе]] [[Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2020 годзе]] [[Катэгорыя:Жаночы Кубак Беларусі па футболе|2020]] fasfs6m1sfoy77sucgl9a9at90segve 0 677825 5150596 4476650 2026-06-04T13:23:42Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5150596 wikitext text/x-wiki {{Нацыянальны чэмпіянат |час = |назва1 = |назва = 28-ы [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|жаночы чэмпіянат Беларусі па футболе]] |лагатып = |памер = |подпіс = |удзельнікаў = |гарады = |стадыёны = |чэмпіён = [[ЖФК Мінск]] |разоў = 7 |2 месца = [[ЖФК Зорка-БДУ|Зорка-БДУ (Мінск)]] |3 месца = [[ЖФК Нёман Гродна|Нёман (Гродна)]] |дублёры = |гульняў = 84 |галоў = 531 |імя забітых галоў = |гледачоў = |бамбардзір = {{Сцяг|Беларусь}} [[Кацярына Дудко]] (Нёман) |бгалоў = 35 |імя гола = |лепшы = |папярэдні сезон = [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2018|2018]] |наступны сезон = [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2020|2020]] }} '''Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2019''' (28-ы [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|жаночы чэмпіянат]] [[Рэспубліка Беларусь|Рэспублікі Беларусь]] па футболе) — чэмпіянат Беларусі па футболе сярод беларускіх жаночых каманд 2019 года. == Турнірная табліца == {{ФутболТабліца}} {{ФТкаманда|1|[[ЖФК Мінск|Мінск]]|21|0|0|162|3|колер=#D0F0C0}} {{ФТкаманда|2|[[ЖФК Зорка-БДУ|Зорка-БДУ (Мінск)]]|16|2|3|91|15}} {{ФТкаманда|3|[[ЖФК Нёман Гродна|Нёман (Гродна)]]|14|1|6|88|21}} {{ФТкаманда|4|[[ЖФК Іслач-РДВАР|Іслач-РДВАР (Мінск)]]|11|2|8|97|28}} {{ФТкаманда|5|[[ЖФК Бабруйчанка|Бабруйчанка (Бабруйск)]]|9|3|9|55|39}} {{ФТкаманда|6|[[ЖФК Дняпро Магілёў|Надзея-СДЮШАР-7 (Магілёў)]]|5|0|16|24|91}} {{ФТкаманда|7|[[ЖФК Дынама-Брэст|БАЦАР (Брэст)]]|2|2|17|7|149}} {{ФТкаманда|8|[[ЖФК Славянка Мінск|Славянка (Мінск)]]|0|2|19|7|57}} {{ФТканец}} == Бамбардзіры == * [[Кацярына Анатолеўна Дудко|Кацярына Дудко]] (Нёман) — 35 * [[Эмюіджы Агбіагбеўха]] (Мінск) — 29 * [[Таміла Мікалаеўна Хіміч|Таміла Хіміч]] (Мінск) — 25 * [[Карына Валер’еўна Альхавік|Карына Альхавік]] (Іслач-РДВАР) — 21 * [[Анастасія Аляксандраўна Шупо|Анастасія Шупо]] (Мінск) — 18. {{Зноскі}} == Спасылкі == * [https://championship.abff.by/by/female/tournaments/1/?tournamentId=11&seasonId=11 Афіцыйны сайт]{{Недаступная спасылка}} {{Футбол у Беларусі}} [[Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2019 годзе]] [[Катэгорыя:2019 год у жаночым футболе]] [[Катэгорыя:Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе]] 4ewnrek8dhz4wx1l3rgvl3g3ins9i64 0 677860 5150595 4850106 2026-06-04T13:18:29Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5150595 wikitext text/x-wiki {{Картка футбольнай лігі |назва = Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе |арыгінальнае = |лагатып = |шырыня = |подпіс = |краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} |федэрацыя = |заснаваны = [[1992]] |скасаваны = |дывізіёны = |каманды = 11 |узроўні = 1 |выхад у = |выбыванне ў = |нацыянальныя = [[Жаночы Кубак Беларусі па футболе|Жаночы Кубак Беларусі]] |міжнародныя = [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА сярод жанчын|Ліга чэмпіёнаў УЕФА]] |дзеючы чэмпіён = [[ЖФК Дынама-БДУФК]] |найбольш тытулаваны = [[ЖФК Бабруйчанка|Бабруйчанка (Бабруйск)]] (12 тытулаў) |TV = |сайт = [http://www.bff.by/ www.bff.by] |бягучы сезон = [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2023|сезон 2023]] }} '''Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе''' праводзіцца з 1992 года. Найболей тытулаваны клуб у Беларусі — бабруйская «[[ЖФК Бабруйчанка|Бабруйчанка]]» (12 чэмпіёнскіх тытулаў). == Удзельнікі сезона 2023 года == * [[ЖФК Бабруйчанка|Бабруйчанка]] * [[Жаночая зборная Беларусі па футболе U-19|Беларусь U-19]] * [[ЖФК Віцебск|Віцебск]] * [[ЖФК Гомель|Гомель]] * [[ЖФК Зорка-БДУ|Зорка-БДУ]] * [[ЖФК Дняпро Магілёў|Дняпро]] * [[ЖФК Дынама-БДУФК|Дынама-БДУФК]] * [[ЖФК Дынама-Брэст|Дынама-Брэст]] * [[ЖФК Мінск|Мінск]] * [[ЖФК ДЮСШ ПалесДУ|ДЮСШ ПалесДУ]] * [[ЖФК Смаргонь|Смаргонь]] == Пераможцы == Пераможца лігі атрымлівае залатыя медалі чэмпіянату Беларусі па футболе і права прадстаўляць у наступным сезоне Беларусь у [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА сярод жанчын|Лізе чэмпіёнаў]]. {| class="wikitable" |- !'''Сезон'''||'''Чэмпіён'''||'''Другое месца'''||'''Трэцяе месца'''||'''Бамбардзір''' |- | [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1992|1992]] ||'''[[ЖФК Дняпро Магілёў|Надзея Магілёў]]''' (1)||[[ЖФК Ніва-Белкард|Ніва Гродна]]||[[ЖФК Бабруйчанка|Трыкатажніца Бабруйск]] || {{Сцяг|Беларусь|1991}} Р. Бурко <small>[[ЖФК Ніва-Белкард|Ніва]]</small> '''9''' |- | [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1993|1993]] ||'''[[ЖФК Дняпро Магілёў|Надзея Магілёў]]''' (2)||[[ЖФК Бабруйчанка|Трыкатажніца-Арніна Бабруйск]]||[[ЖФК Электроніка Мінск|Электроніка Мінск]]|| |- | [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1994|1994]] ||'''[[ЖФК Бабруйчанка|Трыкатажніца-Арніна Бабруйск]]''' (1)||[[ЖФК Дняпро Магілёў|Надзея Магілёў]]||[[ЖФК Вікторыя-86 Брэст|Вікторыя Брэст]]|| |- | [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1995|1995]] ||'''[[ЖФК Вікторыя-86|Вікторыя Брэст]]''' (1)||[[ЖФК Бабруйчанка|Трыкатажніца-Арніна Бабруйск]]||[[ЖФК Дняпро Магілёў|Надзея Магілёў]]|| |- | [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1996|1996]] ||'''[[ЖФК Бабруйчанка|Белкар Бабруйск]]''' (2)||[[ЖФК Дняпро Магілёў|Надзея-Спартак Магілёў]]||Жамчужына Брэст|| |- | [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1997|1997]] ||'''[[ЖФК Бабруйчанка|Бабруйчанка Бабруйск]]''' (3)|| || || |- | [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1998|1998]] ||'''[[ЖФК Бабруйчанка|Бабруйчанка Бабруйск]]''' (4)|| || || |- | [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1999|1999]] ||'''[[ЖФК Бабруйчанка|Бабруйчанка Бабруйск]]''' (5)||[[ЖФК Універсітэт Віцебск|Універсітэт-95 Магілёў]]||Інтэр-БДУ Мінск|| |- | [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2000|2000]] ||'''[[ЖФК Бабруйчанка|Бабруйчанка Бабруйск]]''' (6)|| || || |- | [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2001|2001]] ||'''[[ЖФК Бабруйчанка|Бабруйчанка Бабруйск]]''' (7)|| || || |- | [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2002|2002]]<ref>[http://www.kick-off.by/abff/2002wd1.htm D1. ЖЕНСКАЯ ВЫСШАЯ ЛИГА 2002]</ref> ||'''[[ЖФК Бабруйчанка|Бабруйчанка Бабруйск]]''' (8)||[[ЖФК Дняпро Магілёў|Надзея Магілёў]]||[[ЖФК Універсітэт|Універсітэт-95 Віцебск]]|| |- | [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2003|2003]] ||'''[[ЖФК Бабруйчанка|Бабруйчанка Бабруйск]]''' (9)||[[ЖФК Дняпро Магілёў|Надзея Магілёў]]||[[ЖФК Універсітэт|Універсітэт-95 Віцебск]]|| |- | [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2004|2004]] ||'''[[ЖФК Універсітэт|Універсітэт-Дзвіна Віцебск]]''' (1)||[[ЖФК Бабруйчанка|Бабруйчанка Бабруйск]]||[[ЖФК Дняпро Магілёў|Надзея-Ліфтмаш Магілёў]]||{{Сцяг|Беларусь|1995}} [[Аксана Валер’еўна Знайдзёнава|А. Знайдзёнава]] <small>[[ЖФК Дняпро Магілёў|Надзея-Ліфтмаш]]</small> '''14''' |- | [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2005|2005]] ||'''[[ЖФК Універсітэт|Універсітэт-Дзвіна Віцебск]]''' (2)||[[ЖФК Дняпро Магілёў|Надзея-Ліфтмаш Магілёў]]||[[ЖФК Зорка-БДУ|Зорка-БДУ Мінск]]|| |- | [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2006|2006]] ||'''[[ЖФК Універсітэт|Універсітэт Віцебск]]''' (3)||[[ЖФК Зорка-БДУ|Зорка-БДУ Мінск]]||[[ЖФК Вікторыя-86 Брэст|Жамчужына Брэст]]|| |- | [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2007|2007]] ||'''[[ЖФК Універсітэт|Універсітэт Віцебск]]''' (4)'''||[[ЖФК Зорка-БДУ|Зорка-БДУ Мінск]]||[[ЖФК Вікторыя-86 Брэст|Жамчужына Брэст]]|| |- | [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2008|2008]] ||'''[[ЖФК Універсітэт|Універсітэт Віцебск]]''' (5)||[[ЖФК Бабруйчанка|Бабруйчанка Бабруйск]]||[[ЖФК Вікторыя-86 Брэст|Жамчужына Брэст]]||{{Сцяг|Беларусь|1995}} [[Марына Аляксандраўна Ліс|М. Ліс]] <small>[[ЖФК Мінск|Мінск]]</small> '''19''' |- | [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2009|2009]] ||'''[[ЖФК Універсітэт|Універсітэт Віцебск]]''' (6)||[[ЖФК Зорка-БДУ|Зорка-БДУ Мінск]]||[[ЖФК Бабруйчанка|Бабруйчанка Бабруйск]]|| |- | [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2010|2010]] ||'''[[ЖФК Бабруйчанка|Бабруйчанка Бабруйск]]''' (10)||[[ЖФК Зорка-БДУ|Зорка-БДУ Мінск]]||[[ЖФК Дняпро Магілёў|Надзея-СДЮШАР-7 Магілёў]]||{{Сцяг|Беларусь|1995}} [[Кацярына Міхайлаўна Аўхімовіч|К. Аўхімовіч]] <small>[[ЖФК Зорка-БДУ|Зорка-БДУ]]</small> '''32''' |- | [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2011|2011]] ||'''[[ЖФК Бабруйчанка|Бабруйчанка Бабруйск]]''' (11)||[[ЖФК Зорка-БДУ|Зорка-БДУ Мінск]]||[[ЖФК Мінск|Мінск]]||{{Сцяг|Беларусь|1995}} [[Дыяна Уладзіміраўна Тропнікава|Д. Тропнікава]] <small>[[ЖФК Зорка-БДУ|Зорка-БДУ]]</small> '''28''' |- | [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2012|2012]] ||'''[[ЖФК Бабруйчанка|Бабруйчанка Бабруйск]]''' (12)||[[ЖФК Мінск|Мінск]]||[[ЖФК Зорка-БДУ|Зорка-БДУ Мінск]]||{{Сцяг|Нігерыя}} [[Джуліяна Обі|Д. Обі]] <small>[[ЖФК Мінск|Мінск]]</small> '''74''' |- | [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2013|2013]] ||'''[[ЖФК Мінск|Мінск]]''' (1)||[[ЖФК Бабруйчанка|Бабруйчанка Бабруйск]]||[[ЖФК Зорка-БДУ|Зорка-БДУ Мінск]]||{{Сцяг|Нігерыя}} [[Джуліяна Обі|Д. Обі]] <small>[[ЖФК Мінск|Мінск]]</small> '''41''' |- | [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2014|2014]] ||'''[[ЖФК Мінск|Мінск]]''' (2)||[[ЖФК Зорка-БДУ|Зорка-БДУ Мінск]]||[[ЖФК Дняпро Магілёў|Надзея-Дняпро Магілёў]]||{{Сцяг|Беларусь}} [[Ліяна Аляксандраўна Мірашнічэнка|Л. Мірашнічэнка]] <small>[[ЖФК Мінск|Мінск]]</small> '''25''' |- | [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2015|2015]] ||'''[[ЖФК Мінск|Мінск]]''' (3)||[[ЖФК Зорка-БДУ|Зорка-БДУ Мінск]]||[[ЖФК Дняпро Магілёў|Надзея Магілёў]]||{{Сцяг|Нігерыя}} [[Эстэр Сандэй|У. Сандэй]] <small>[[ЖФК Мінск|Мінск]]</small> '''23''' |- | [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2016|2016]] ||'''[[ЖФК Мінск|Мінск]]''' (4)||[[ЖФК Зорка-БДУ|Зорка-БДУ Мінск]]||[[ЖФК Дняпро Магілёў|Надзея-СДЮШАР-7 Магілёў]]||{{Сцяг|Беларусь}} [[Таццяна Генадзеўна Краснова|Т. Краснова]] <small>[[ЖФК Бабруйчанка|Бабруйчанка]]</small> '''17''' |- | [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2017|2017]] ||'''[[ЖФК Мінск|Мінск]]''' (5)||[[ЖФК Зорка-БДУ|Зорка-БДУ Мінск]]||[[ЖФК Іслач-РДВАР|РДВАР Мінск]]||{{Сцяг|Беларусь}} [[Таміла Мікалаеўна Хіміч|Т. Хіміч]] <small>[[ЖФК Мінск|Мінск]]</small> '''24''' |- | [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2018|2018]] ||'''[[ЖФК Мінск|Мінск]]''' (6)||[[ЖФК Іслач-РДВАР|РДВАР Мінск]]||[[ЖФК Зорка-БДУ|Зорка-БДУ Мінск]]||{{Сцяг|Беларусь}} [[Карына Валер’еўна Альхавік|К. Альхавік]] <small>[[ЖФК Іслач-РДВАР|РДВАР]]</small> '''42''' |- |[[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2019|2019]] ||'''[[ЖФК Мінск|Мінск]]''' (7)||[[ЖФК Зорка-БДУ|Зорка-БДУ Мінск]]||[[ЖФК Нёман Гродна|Нёман Гродна]]||{{Сцяг|Беларусь}} [[Кацярына Анатолеўна Дудко|К. Дудко]] <small>[[ЖФК Нёман Гродна|Нёман]]</small> '''35''' |- |[[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2020|2020]] ||'''[[ЖФК Дынама-БДУФК|Дынама-БДУФК Мінск]]''' (1)||[[ЖФК Мінск|Мінск]]||[[ЖФК Нёман Гродна|Нёман Гродна]]||{{Сцяг|Буркіна-Фасо}} [[Салімата Сімпарэ|С. Сімпарэ]] <small>[[ЖФК Дынама-БДУФК|Дынама-БДУФК]]</small> '''19''' |- |[[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2021|2021]] ||'''[[ЖФК Дынама-БДУФК|Дынама-БДУФК Мінск]]''' (2)||[[ЖФК Мінск|Мінск]]||[[ЖФК Зорка-БДУ|Зорка-БДУ Мінск]]||{{Сцяг|Беларусь}} [[Кацярына Анатолеўна Дудко|К. Дудко]] <small>[[ЖФК Нёман Гродна|Нёман]]</small> '''33''' <br />{{Сцяг|Беларусь}} [[Мелана Аляксандраўна Сураўцава|М. Сураўцава]] <small>[[ЖФК Мінск|Мінск]]</small> '''33''' <br />{{Сцяг|Беларусь}} [[Карына Валер’еўна Альхавік|К. Альхавік]] <small>[[ЖФК Дынама-БДУФК|Дынама-БДУФК]]</small> '''33''' |- |[[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2022|2022]] ||'''[[ЖФК Дынама-БДУФК|Дынама-БДУФК Мінск]]''' (3)||[[ЖФК Мінск|Мінск]]||[[ЖФК Зорка-БДУ|Зорка-БДУ Мінск]]||{{Сцяг|Беларусь}} [[Анастасія Анатолеўна Пабягайла|А. Пабягайла]] <small>[[ЖФК Мінск|Мінск]]</small> '''35''' |- |} {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://championship.abff.by/by/female/tournaments/1/?tournamentId=11 Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220511192644/https://championship.abff.by/by/female/tournaments/1/?tournamentId=11 |date=11 мая 2022 }} {{ref-be}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Футбол у Беларусі}} [[Катэгорыя:Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе| ]] tp264bgm1aabr4v34vfg3pvidqdwbrt 0 678031 5150608 4496480 2026-06-04T13:37:42Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5150608 wikitext text/x-wiki {{Нацыянальны чэмпіянат |лагатып = |памер = |подпіс = |час = [[8 мая]] — [[12 кастрычніка]] [[2019]] |назва = |удзельнікаў = 8 |гарады = 5 |стадыёны = |чэмпіён = [[ЖФК Мінск|Мінск]] |разоў = 8 |2 месца = [[ЖФК Іслач-РДВАР|Іслач-РДВАР]] |3 месца = |дублёры = |гульняў = 13 |галоў = 92 |гледачоў = |бамбардзір = |бгалоў = |лепшы = |папярэдні сезон = [[Жаночы Кубак Беларусі па футболе 2018|2018]] |наступны сезон = [[Жаночы Кубак Беларусі па футболе 2020|2020]] }} '''Жаночы Кубак Беларусі па футболе 2019''' — 28-ы розыгрыш [[Жаночы Кубак Беларусі па футболе|жаночага Кубка Беларусі]]. == Чвэрцьфіналы == === Першыя матчы === {| class="wikitable" |- !width="200"|Дата!!width="250"|Гаспадары!!width="100"|Лік!!width="250"|Госці |- |align=center| 8 мая 2019 ||align=right| [[ЖФК Мінск|Мінск]] ||align=center| '''15:0''' || [[ЖФК Дняпро Магілёў|Надзея-СДЮШАР-7]] ([[Магілёў]]) |- |align=center| 8 мая 2019 ||align=right| [[ЖФК Зорка-БДУ|Зорка-БДУ]] ([[Мінск]]) ||align=center| '''14:0''' || [[ЖФК Дынама-Брэст|БАЦАР]] ([[Брэст]]) |- |align=center| 8 мая 2019 ||align=right| [[ЖФК Славянка Мінск|Славянка]] ([[Мінск]]) ||align=center| '''0:12''' || [[ЖФК Бабруйчанка|Бабруйчанка]] ([[Бабруйск]]) |- |align=center| 8 мая 2019 ||align=right| [[ЖФК Іслач-РДВАР|Іслач-РДВАР]] ([[Мінск]]) ||align=center| '''3:1''' || [[ЖФК Нёман Гродна|Нёман]] ([[Гродна]]) |} === Матчы ў адказ === {| class="wikitable" |- !width="200"|Дата!!width="250"|Гаспадары!!width="100"|Лік!!width="250"|Госці!!width="100"|Сума |- |align=center| 28 ліпеня 2019 ||align=right| [[ЖФК Дняпро Магілёў|Надзея-СДЮШАР-7]] ([[Магілёў]]) ||align=center| '''0:2''' ||bgcolor="#bbeebb"| '''[[ЖФК Мінск|Мінск]]''' ||align=center| '''0:17''' |- |align=center| 27 ліпеня 2019 ||align=right|[[ЖФК Дынама-Брэст|БАЦАР]] ([[Брэст]]) ||align=center| '''0:6''' ||bgcolor="#bbeebb"| '''[[ЖФК Зорка-БДУ|Зорка-БДУ]] ([[Мінск]])''' ||align=center| '''0:20''' |- |align=center| 28 ліпеня 2019 ||align=right bgcolor="#bbeebb"| '''[[ЖФК Бабруйчанка|Бабруйчанка]] ([[Бабруйск]])''' ||align=center| '''13:0''' || [[ЖФК Славянка Мінск|Славянка]] ([[Мінск]]) ||align=center| '''25:0''' |- |align=center| 27 ліпеня 2019 ||align=right| [[ЖФК Нёман Гродна|Нёман]] ([[Гродна]]) ||align=center| '''1:3''' ||bgcolor="#bbeebb"| ''' [[ЖФК Іслач-РДВАР|Іслач-РДВАР]] ([[Мінск]])''' ||align=center| '''2:6''' |} == Паўфіналы == === Першыя матчы === {| class="wikitable" |- !width="200"|Дата!!width="250"|Гаспадары!!width="100"|Лік!!width="250"|Госці |- |align=center| 25 жніўня 2019 ||align=right| [[ЖФК Зорка-БДУ|Зорка-БДУ]] ([[Мінск]]) ||align=center|'''0:4''' || [[ЖФК Мінск|Мінск]] |- |align=center| 23 жніўня 2019 ||align=right| [[ЖФК Іслач-РДВАР|Іслач-РДВАР]] ([[Мінск]]) ||align=center|'''3:0''' || [[ЖФК Бабруйчанка|Бабруйчанка]] ([[Бабруйск]]) |} === Матчы ў адказ === {| class="wikitable" |- !width="200"|Дата!!width="250"|Гаспадары!!width="100"|Лік!!width="250"|Госці!!width="100"|Сума |- |align=center| 17 верасня 2019 ||align=right bgcolor="#bbeebb"| '''[[ЖФК Мінск|Мінск]]''' ||align=center|'''2:1''' || [[ЖФК Зорка-БДУ|Зорка-БДУ]] ([[Мінск]]) ||align=center| '''6:1''' |- |align=center| 16 верасня 2019 ||align=right| [[ЖФК Бабруйчанка|Бабруйчанка]] ([[Бабруйск]]) ||align=center|'''1:7''' ||bgcolor="#bbeebb"| '''[[ЖФК Іслач-РДВАР|Іслач-РДВАР]] ([[Мінск]])''' ||align=center| '''1:10''' |} == Фінал == {{Футбольныматч | bg = #FFD700 | дата = <small> [[12 кастрычніка]] [[2019]]</small> | час = 13:00 | стадыён = '''Стадыён:''' [[Спартыўна-аздараўленчы комплекс «Алімпійскі»|САК «Алімпійскі»]],<br/>[[Мінск]] | гледачоў = | арбітр = Яўген Коваль | каманда1 = [[ЖФК Іслач-РДВАР|Іслач-РДВАР]] ([[Мінск]]) | каманда2 = [[ЖФК Мінск|Мінск]] | лік = '''0:4''' | галы1 = | галы2 = {{гол|37}} {{гол|79}} [[Таміла Мікалаеўна Хіміч|Т. Хіміч]] <br/> {{гол|91|пенальці}} [[Ганна Іванаўна Казюпа|Г. Казюпа]] <br/> {{гол|93}} [[Анастасія Папова|А. Папова]] | справаздача = }} {{Зноскі}} == Спасылкі == * [https://championship.abff.by/female/tournaments/1/?tournamentId=61&seasonId=11 КУБАК БЕЛАРУСІ. ЖАНЧЫНЫ]{{Недаступная спасылка}} * [https://int.soccerway.com/national/belarus/cup-women/2019/s16772/final-stages/ WOMEN’S CUP 2019] {{Футбол у Беларусі}} [[Катэгорыя:2019 год у жаночым футболе]] [[Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2019 годзе]] [[Катэгорыя:Жаночы Кубак Беларусі па футболе|2019]] 0eyyzjin4u2yerjww4qfbz2oi24elm4 0 679138 5150599 4476515 2026-06-04T13:25:27Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5150599 wikitext text/x-wiki {{Нацыянальны чэмпіянат |час = |назва1 = |назва = 30-ы [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|жаночы чэмпіянат Беларусі па футболе]] |лагатып = |памер = |подпіс = |удзельнікаў = 10 |гарады = 6 |стадыёны = |чэмпіён = [[ЖФК Дынама-БДУФК|Дынама-БДУФК (Мінск)]] |разоў = 2 |2 месца = [[ЖФК Мінск|Мінск]] |3 месца = [[ЖФК Зорка-БДУ|Зорка-БДУ (Мінск)]] |дублёры = |гульняў = 135 |галоў = 868 |імя забітых галоў = |гледачоў = |бамбардзір = [[Кацярына Анатолеўна Дудко|Кацярына Дудко]], [[Мелана Аляксандраўна Сураўцава|Мелана Сураўцава]], [[Карына Валер’еўна Альхавік|Карына Альхавік]] |бгалоў = 33 |імя гола = |лепшы = |папярэдні сезон = [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2020|2020]] |наступны сезон = [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2022|2022]] }} '''Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2021''' (30-ы [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|жаночы чэмпіянат]] [[Рэспубліка Беларусь|Рэспублікі Беларусь]] па футболе) — чэмпіянат Беларусі па футболе сярод беларускіх жаночых каманд 2021 года. == Турнірная табліца == {{ФутболТабліца}} {{ФТкаманда|1|[[ЖФК Дынама-БДУФК|Дынама-БДУФК (Мінск)]]|27|0|0|200|4|колер=#D0F0C0}} {{ФТкаманда|2|[[ЖФК Мінск|Мінск]]|24|0|3|178|18}} {{ФТкаманда|3|[[ЖФК Зорка-БДУ|Зорка-БДУ (Мінск)]]|17|1|9|110|37}} {{ФТкаманда|4|[[ЖФК Нёман|Нёман (Гродна)]]|16|2|9|113|41}} {{ФТкаманда|5|[[ЖФК Дняпро Магілёў|Дняпро (Магілёў)]]|14|3|10|95|45}} {{ФТкаманда|6|[[ЖФК Бабруйчанка|Бабруйчанка (Бабруйск)]]|13|2|12|66|51}} {{ФТкаманда|7|[[ЖФК Віцебск|Віцебск]]|8|2|17|53|95}} {{ФТкаманда|8|[[Жаночая зборная Беларусі па футболе U-19|Беларусь U-19]]|7|2|18|41|101}} {{ФТкаманда|9|[[ЖФК Гомель|Гомель]]|2|0|25|7|247}} {{ФТкаманда|10|[[ЖФК Дынама-Брэст|Дынама-Брэст]]|1|0|26|5|229}} {{ФТканец}} == Бамбардзіры == * [[Кацярына Анатолеўна Дудко|Кацярына Дудко]] (Нёман) — 33 * [[Мелана Аляксандраўна Сураўцава|Мелана Сураўцава]] (Мінск) — 33 * [[Карына Валер’еўна Альхавік|Карына Альхавік]] (Дынама-БДУФК) — 33 * [[Любоў Гудчанка]] (Дняпро) — 26 * [[Ганна Алегаўна Піліпенка|Ганна Піліпенка]] (Дынама-БДУФК) — 25 {{Зноскі}} == Спасылкі == * [https://championship.abff.by/by/female/tournaments/1/?tournamentId=11&seasonId=17 Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210513085642/https://championship.abff.by/by/female/tournaments/1/?tournamentId=11&seasonId=17 |date=13 мая 2021 }} {{Футбол у Беларусі}} [[Катэгорыя:Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе]] [[Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2021 годзе]] [[Катэгорыя:2021 год у жаночым футболе]] 9ledrohh2spq4mysux1d6nh77jims6l 0 679792 5150610 4495538 2026-06-04T13:39:53Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5150610 wikitext text/x-wiki {{Нацыянальны чэмпіянат |лагатып = |памер = |подпіс = |час = [[10 красавіка]] [[2021]] — [[6 жніўня]] [[2021]] |назва = |удзельнікаў = 9 |гарады = 7 |стадыёны = |чэмпіён = [[ЖФК Дынама-БДУФК|Дынама-БДУФК (Мінск)]] |разоў = 2 |2 месца = [[ЖФК Мінск|Мінск]] |3 месца = |дублёры = |гульняў = |галоў = |гледачоў = |бамбардзір = |бгалоў = |лепшы = |папярэдні сезон = [[Жаночы Кубак Беларусі па футболе 2020|2020]] |наступны сезон = [[Жаночы Кубак Беларусі па футболе 2022|2022]] }} '''Жаночы Кубак Беларусі па футболе 2021''' — 30-ы розыгрыш [[Жаночы Кубак Беларусі па футболе|жаночага Кубка Беларусі]]. == Папярэдні раўнд == {| class="wikitable" |- !width="200"|Дата!!width="250"|Гаспадары!!width="100"|Лік!!width="250"|Госці |- |align=center| 10 красавіка 2021 ||align=right| [[ЖФК Гомель|Зборная Гомельскай вобласці]] ||align=center| '''0:1''' || bgcolor="#bbeebb"|'''[[ЖФК Віцебск|Віцебск]]''' |} == Чвэрцьфіналы == {| class="wikitable" |- !width="200"|Дата!!width="250"|Гаспадары!!width="100"|Лік!!width="250"|Госці |- |align=center| 24 мая 2021 ||align=right| [[ЖФК Віцебск|Віцебск]] ||align=center| '''0:7''' || bgcolor="#bbeebb"| '''[[ЖФК Дынама-БДУФК|Дынама-БДУФК (Мінск)]]''' |- |align=center| 24 мая 2021 ||align=right| [[ЖФК Дняпро Магілёў|Дняпро-Магілёў]] ||align=center| '''0:5''' || bgcolor="#bbeebb"| '''[[ЖФК Мінск|Мінск]]''' |- |align=center| 24 мая 2021 ||align=right| [[ЖФК Бабруйчанка|Бабруйчанка (Бабруйск)]] ||align=center| '''0:1''' || bgcolor="#bbeebb"| '''[[ЖФК Зорка-БДУ|Зорка-БДУ (Мінск)]]''' |- |align=center| 24 мая 2021 ||align=right| [[ЖФК Дынама-Брэст|БАЦАР (Брест)]] ||align=center| '''0:11''' || bgcolor="#bbeebb"| '''[[ЖФК Нёман Гродна|Нёман (Гродна)]]''' |} == Паўфіналы == === Першыя матчы === {| class="wikitable" |- !width="200"|Дата!!width="250"|Гаспадары!!width="100"|Лік!!width="250"|Госці |- |align=center| 23 чэрвеня 2021 ||align=right| '''[[ЖФК Дынама-БДУФК|Дынама-БДУФК (Мінск)]]''' ||align=center| '''7:0''' || [[ЖФК Зорка-БДУ|Зорка-БДУ (Мінск)]] |- |align=center| 23 чэрвеня 2021 ||align=right| [[ЖФК Нёман Гродна|Нёман (Гродна)]] ||align=center| '''3:5''' || '''[[ЖФК Мінск|Мінск]]''' |} == Фінал == {{Футбольныматч | bg = #FFD700 | дата = <small>[[6 жніўня]] [[2021]]</small> | час = 18:00 | стадыён = '''Стадыён:''' [[Дынама (стадыён, Мінск)|Дынама]],<br/>[[Мінск]] | гледачоў = | арбітр = [[Дзяніс Шчарбакоў]] ([[Віцебск]]) | каманда1 = [[ЖФК Мінск|Мінск]] | каманда2 = [[ЖФК Дынама-БДУФК|Дынама-БДУФК (Мінск)]] | лік = '''0:5''' ||bgcolor="#bbeebb"| | галы1 = | галы2 = {{гол|5}} [[Клаўдзіа Вуланія Дабда|К. Дабда]] <br/> {{гол|21}} [[Анастасія Шлапакова|А. Шлапакова]] <br/> {{гол|22}} [[Анастасія Ігараўна Ліннік|А. Ліннік]] <br/> {{гол|62}} [[Карына Валер’еўна Альхавік|К. Альхавік]] <br/> {{гол|74}} [[Вікторыя Валюк|В. Валюк]] | справаздача = }} {{Зноскі}} == Спасылкі == * [https://championship.abff.by/by/female/tournaments/1/?tournamentId=61&seasonId=17 КУБАК БЕЛАРУСІ. ЖАНЧЫНЫ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230402113630/https://championship.abff.by/by/female/tournaments/1/?tournamentId=61&seasonId=17 |date=2 красавіка 2023 }} * [https://int.soccerway.com/national/belarus/cup-women/2021/s19334/final-stages/ WOMEN’S CUP 2021] {{Футбол у Беларусі}} [[Катэгорыя:2021 год у жаночым футболе]] [[Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2021 годзе]] [[Катэгорыя:Жаночы Кубак Беларусі па футболе|2021]] 9abznkjpwymlkyspwrq3v6k7rmbi4rd 0 680712 5150777 5064934 2026-06-05T04:29:21Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5150777 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} {{цёзкі2|Іваноўскі}} '''Збігнеў Уладзіслававіч Іваноўскі''' (нар. {{ДН|26|10|1948}}, в. [[Агароднікі (значэнні)|Агароднікі]], [[Валожынскі раён]], [[Мінская вобласць]]) — беларускі вучоны. [[Доктар палітычных навук]] (1995), [[прафесар]], ганаровы работнік вышэйшай адукацыі Расійскай Федэрацыі, кіраўнік Групы палітычнай кан’юнктуры Інстытута Лацінскай Амерыкі Расійскай акадэміі навук, прафесар факультэта глабальных працэсаў [[Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава|Маскоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя М. В. Ламаносава]], эксперт Расійскага савета па міжнародных справах, сродкаў масавай інфармацыі, радыё і тэлебачання, вядомы журналіст і перакладчык. == Біяграфія == У 1966 годзе скончыў з залатым медалём Валожынскую школу-інтэрнат і паступіў на факультэт іспанскай мовы тагачаснага [[Мінскі дзяржаўны педагагічны інстытут замежных моў|Мінскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута замежных моў]], у 1971—1974 гадах працаваў выкладчыкам у гэтым жа інстытуце. З 1974 года жыве ў [[Масква|Маскве]]. Пасля аспірантуры пры Інстытуце Лацінскай Амерыкі і абароны дысертацыі займаўся навуковай працай і выкладаў у Дыпламатычнай акадэміі пры [[Міністэрства замежных спраў Расіі|Міністэрстве замежных спраў Расіі]], а таксама ў Маскоўскім гуманітарным інстытуце імя К. Р. Дашкавай, [[Гаванскі ўніверсітэт|Гаванскім універсітэце]] і акадэміі навук Кубы, Фларыдскім міжнародным універсітэце і [[Каліфарнійскі ўніверсітэт у Сан-Дыега|Універсітэце Каліфорніі]] ў [[Сан-Дыега]] (ЗША), чытаў лекцыі ў розных вышэйшых навучальных установах [[ЗША]], [[Еўропа|Еўропы]] і [[Лацінская Амерыка|Лацінскай Амерыкі]], удзельнічаў у шматлікіх міжнародных кангрэсах у розных краінах свету. == Навуковая дзейнасць == Член Расійскай асацыяцыі міжнародных даследаванняў, Расійскай асацыяцыі лацінаамерыканістаў, Еўрапейскай і Міжнароднай Федэрацый даследчыкаў Лацінскай Амерыкі, аўтар 300 навуковых публікацый, у тым ліку манаграфій і энцыклапедый. Асобныя творы друкаваліся ў ЗША, Германіі, Польшчы, Бразіліі, Балівіі, Мексіцы, Калумбіі, Украіне і ў іншых дзяржавах. === Бібліяграфія === * Политические конфликты в Латинской Америке: вызовы стабильности и новые возможности / Отв. ред. З. В. Ивановский. — М.: ИЛА РАН, 2017. * Латинская Америка: избирательные процессы и политическая панорама / Отв. ред. З. В. Ивановский. — М.: ИЛА РАН, 2015. * Ивановский З. В. Латинская Америка: электоральное законодательство и властные структуры. — М.: ИЛА РАН, 2014. * Латинская Америка и Карибы. Политические институты и процессы / Отв. ред. З. В. Ивановский. — М.: Наука, 2000. * Ивановский З. В. Колумбия: государство и гражданское общество. Опыт экономических и политических реформ в условиях нестабильности. — М.: ИЛА РАН, 1997. == Узнагароды == Узнагароджаны медалямі «[[Медаль «За працоўную доблесць»|За працоўную доблесць]]», «У гонар 850-годдзя Масквы», імя княгіні К. Р. Дашкавай «За служэнне Свабодзе і Асвеце», медалём свяціцеля Макарыя<ref>{{Cite web |url=http://psl.by/?p=14063 |title=СЛАВУТЫЯ АСОБЫ |access-date=17 чэрвеня 2021 |archive-date=24 чэрвеня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210624195301/http://psl.by/?p=14063 |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://arxiv.gaugn.ru/index.php?dispatch=authors.details&author_id=158 Ивановский Збигнев Владиславович]{{Недаступная спасылка}} * [https://istina.msu.ru/profile/IwanowskiZW/ Ивановский Збигнев Владиславович] * [http://betta.ilaran.ru/people/00100015.html ИВАНОВСКИЙ Збигнев Владиславович] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210624202845/http://betta.ilaran.ru/people/00100015.html |date=24 чэрвеня 2021 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Iваноўскі Збігнеў Уладзіслававіч}} 3fxxnpeinmvx5tsosy483zviw0ago94 0 681506 5150827 4793675 2026-06-05T07:37:02Z 5150827 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Чайкоўскі (значэнні)|Чайкоўскі}} {{Ваенны дзеяч |імя = Зміцер Чайкоўскі |частка = [[Беларускі батальён чыгуначнай аховы]]<br />[[1-ы Кадравы батальён БКА]]<br />[[30-я грэнадзёрская дывізія СС|1-я грэнадзёрская брыгада «Беларусь»]] |бітвы = [[Другая сусветная вайна]]<br />[[Вялікая Айчынная вайна]] |званне = {{Сцяг Трэцяга рэйха}} [[Лейтэнант]] (1942)<br />{{Сцяг БНР}} [[Старшы лейтэнант|Найдлейтэнант]] (1944)<br />{{Сцяг Трэцяга рэйха}} [[Капітан]] (1945) |прыналежнасць = {{Сцяг Трэцяга рэйха}} [[Ахова чыгункі (Трэці рэйх)|Ахова чыгункі]] (1942—1943)<br />{{Сцяг БНР}} [[Беларуская краёвая абарона|БКА]] (1944—1945)<br />{{Сцяг Трэцяга рэйха}} [[СС]] (1945) }} '''Зміцер''' (Дзмітрый)<ref name=":1">{{Артыкул|загаловак=Дзмітрый Чайкоўскі – беларускі мастак у Мюнхене|спасылка=https://budzma.by/news/dzmitryy-chaykowski-byelaruski-mastak-u-myunkhyenye.html|выданне=[[Будзьма беларусамі!]]|год=17.11.2017|аўтар=[[Андрэй Блінец]].|мова=be}}</ref> '''Мікалаевіч''' '''Чайкоўскі''' ({{Датанараджэння|26|11|1912}}<ref name=":1" />, [[Клецк]] — [[2002]], [[Мюнхен]], [[Германія]]) — беларускі мастак, вайсковы дзеяч. Бацька мастака [[Анатоль Чайкоўскі|Анатоля Чайкоўскага]]. == Паходжанне == Нарадзіўся 26 лістапада 1912 года ў сям’і Мікалая і Марыі з дому Жміеўскіх. Бацькі, паводле сямейных паданняў, паходзілі са старадаўніх шляхецкіх фамілій. Мікалай быў праваслаўным, Марыя — каталічкай, якая пасля шлюбу змяніла веравызнанне. У іх нарадзілася шасцёра дзяцей: дочкі Алена, Кацярына, Аляксандра, сыны Антон, Дзмітрый, Барыс. Мікалай Чайкоўскі быў адным з найбольш заможных жыхароў старога Клецка. Добры кушнер, ён трымаў уласную майстэрню і мог цалкам забяспечываць вялікую сям’ю. А старэйшую дачку Алену адправіў вучыцца ў прыватны жаночы пансіён у [[Санкт-Пецярбург]]у. Але рэвалюцыя і наступныя падзеі істотна падарвалі дабрабыт. З успамінаў старажылаў вынікае, што ў [[Інтэрбелум|міжваенны час]] Чайкоўскія ледзьве зводзілі канцы з канцамі. Невялікі надзел не мог пракарміць пяць чалавек (старэйшыя дзеці жылі асобна). == Біяграфічныя звесткі == У 1926 годзе ў свае 14 гадоў<ref name=":1" />, здаўшы ўступныя іспыты, паступіў у 2-і клас [[Клецкая беларуская гімназія|Клецкай беларускай гімназіі]], у якой з 1924 года вучыліся ягоныя старэйшыя браты. Аднак 12 студзеня 1927 года, менш чым праз год навучання, бацька гімназіста просіць дырэктара «''хоць аб невялікай льгоце ў справе платы за абучэнне сына Дзімітра''», спасылаючыся на цяжкія матэрыяльныя варункі. У канцы таго ж года зноў звяртаецца да дырэктара з той жа просьбай: «''…Чалавек я бедны, маю ўсяго 3/4 дзесяціны зямлі, і пры гэтым стары я і не магу нічога запрацаваць. Дык прашу паважаную Дырэкцыю ўзяць пад увагу мой стан гаспадарчы і мае падупаўшыя сілы''». І яшчэ раз 1 кастрычніка 1928 года: «''Прашу зволіць ад аплаты …будучы няздольным да фізічнай працы па прычыне старасці, маючы 70 гадоў веку, не магу нават пракарміць сям’ю ў пяць чалавек. Пры гэтым дабаўляю, што я заўсёды быў зволены ад аплаты за абучэнне, альбо зусім, альбо часткова''»<ref name=":0">{{Артыкул|загаловак=Бацька для сына|выданне=[[Новы Час (газета)|Новы Час]]|год=[[25-06-2010]]|аўтар=[[Сяргей Гваздзёў]].|спасылка=https://novychas.by/poviaz/bac_ka_dlja_sina|мова=be}}</ref>. У 1937—1939 гадах навучыўся ў [[Кракаўская акадэмія мастацтваў|Кракаўскай акадэміі мастацтваў]], аднак, з-за пачатку [[Другая сусветная вайна|вайны]], не паспеў скончыць навучанне. Чайкоўскі быў прызваны ў [[Узброеныя сілы Польшчы|Войска Польскае]] і браў удзел у [[Польская абарончая вайна (1939)|вераснёўскай кампаніі]] 1939 года. Трапіў у нямецкі палон, але неўзабаве быў адпушчаны як [[Беларусы|беларус]] і вярнуўся на радзіму. Мастак з энтузіязмам успрыняў [[Уз’яднанне Заходняй Беларусі з БССР|усталяванне]] [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|савецкай улады]]<ref name=":1" />. Ён пачаў выкладаць маляванне і [[Нямецкая мова|нямецкую мову]] ў сярэдняй школе, а таксама актыўна афармляў ці не ўсю наглядную агітацыю, ствараючы плакаты з выявамі Сталіна, Варашылава і іншых правадыроў. Аднак пазней расчараваўся ў новай уладзе, на што таксама паўплывала знікненне брата Антона ў БССР у 1937 годзе<ref name=":1" />. Падчас [[Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|нямецкай акупацыі]] Зміцер Камароўскі працягнуў выкладаць у школе<ref name=":1" />. Са снежня 1942 года ён у рангу лейтэнанта ўзначаліў 1-ую роту<ref name=":1" /> [[Беларускі батальён чыгуначнай аховы|батальёна чыгуначнай аховы]] ў [[Мінск|Менску]]<ref name=":2">{{Артыкул|спасылка=http://kamunikat.org/usie_czasopisy.html?pubid=34727|выдавецтва=[[БІНіМ]]|мова=be|загаловак=Чайкоўскі Зміцер|месца=[[Нью-Ёрк]] - [[Менск]]|год=2014|старонкі=234|нумар=37|выданне=[[Запісы БІНіМ|Запісы]]|archive-date=9 ліпеня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709181208/http://kamunikat.org/usie_czasopisy.html?pubid=34727}}</ref>. Мяркуецца, што ён камандаваў ротай да 1943 года<ref name=":2" /> або да эвакуацыі<ref name=":1" />. Пасля эвакуацыі з [[Беларусь|Беларусі]] 17 верасня 1944 года ў [[Берлін]]е атрымаў званне найдлейтэнанта і стаў ад’ютантам камандоўца [[Беларуская краёвая абарона|БКА]] [[Францішак Кушаль|Францішка Кушаля]]<ref name=":1" />. Аднак ужо 27 лістапада 1944 года быў звольнены на ўласную просьбу<ref name=":1" />. Потым быў у [[1-ы Кадравы батальён БКА|1-ым Кадравым батальёне БКА]] ў [[Берлін]]е ў складзе афіцэрскай школы, сябром Статутавай камісіі Галоўнага камандавання вайсковымі сіламі [[Беларуская цэнтральная рада|БЦР]]. З пачатку 1945 года быў накіраваны ў Баварыю, дзе фармавалася [[30-я грэнадзёрская дывізія СС|1-я грэнадзёрская брыгада «Беларусь»]]. Неўзабаве ў рангу капітана<ref name=":1" /> камандаваў 2-м стралковым батальёнам брыгады<ref name=":2" />. 30 красавіка брыгада на чале з палкоўнікам Кушалем<ref name=":1" />, у складзе якой быў Зміцер Чайкоўскі (агулам 50 афіцэраў, 132 падафіцэры і 912 салдат)<ref name=":0" />, прарвалі лінію нямецкай абароны каля [[Цвізель|Цвізеля]] і склала зброю перад [[5-я арміяя (ЗША)|5-й арміяй]] [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]<ref name=":0" />. Выкладаў фізічную падрыхтоўку ў [[Беларуская гімназія імя Янкі Купалы|гімназіі імя Янкі Купалы]] ў [[Рэгенсбург]]у, атрымліваючы зарплату «''хадавым таварам для далейшага абмену — цыгарэтамі ды чакалятаю''»<ref name=":0" />. Годам пазней ужо выкладаў у гімназіі малюнак. Чайкоўскі спрычыніўся да рамонту скаўцкай святліцы (яшчэ ў кастрычніку 1945 года ў Рэгенсбургу быў створаны Першы Звяз беларускіх скаўтаў імя Кастуся Каліноўскага); працаваў над аздабленнем [[Царква Святой Еўфрасінні Полацкай (Рэгенсбург)|царквы Святой Еўфрасінні Полацкай]], спяваў у царкоўным хоры<ref name=":1" />. У канцы чэрвеня 1946 года [[Беларускі нацыянальны камітэт (Рэгенсбург)|Беларускі камітэт]] разам з [[Саюз беларускіх палітычных вязняў|Саюзам беларускіх палітычных вязняў]] і [[Крывіцкае студэнцкае згуртаванне|Крывіцкім студэнцкім згуртаваннем]] зладзілі ўрачыстую вечарыну, прысвечаную памяці [[Янка Купала|Янкі Купалы]]. Да гэтай вечарыны Зміцер Чайкоўскі намаляваў вялікі партрэт пісьменніка. Жыў у Мюнхене. У 1952 годзе запоўніў анкету на сяброўства ў новаствораным [[Беларускі інстытут навукі і мастацтва ў Нью-Ёрку|Беларускім інстытуце навукі і мастацтва]]. Працаваў у газеце «[[Бацькаўшчына (газета, 1947)|Бацькаўшчына]]», з 1953 года<ref name=":1" /> — на [[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода|радыё «Вызваленне»]], таксама быў сябром [[Беларускі інстытут навукі і мастацтва ў Нью-Ёрку|БІНіМа]]. == Творчасць == Зміцер Чайкоўскі з’яўляецца вядомым майстрам партрэту і сакральнага жывапісу. Ягоныя палотны выстаўляліся на розных выстаўках у [[Еўропа|Еўропе]] і [[Злучаныя Штаты Амерыкі|Амерыцы]]. У 1946—1947 гадах Дз. Чайкоўскі напісаў некалькі партрэтаў класікаў [[Беларуская літаратура|айчыннай літаратуры]]. Партрэт Янкі Купалы, створаны мастаком у 1946 годзе, па сваім псіхалагічным насычэнні не меў сабе роўных у падсавецкім мастацтве аж да 1990-х гадоў. За аснову быў узяты афіцыйны фотаздымак, зроблены ў 1939 годзе пасля ўручэння Купалу ордэна Леніна. Не раз гэты партрэт выстаўляўся і друкаваўся ў Еўропе і Злучаных Штатах. Упершыню геаграфічна шырокі распаўсюд ён атрымаў дзякуючы газеце «[[Бацькаўшчына (газета, 1947)|Бацькаўшчына]]», якая 29 чэрвеня 1952 года ў падвоеным № 25-26 пазнаёміла з ім свайго чытача. Газета не раз друкавала творы Чайкоўскага, прыкладам, у № 74 — рэпрадукцыю алегарычнай кампазіцыі Чайкоўскага «Ваўкі», побач з вершамі героя Монтэ-Касіна [[Пётр Сыч|Пётры Сыча]]. У творчасці мастак захоўваў адданасць [[Рэалізм (жывапіс)|рэалізму]] і не надта ўхваляў мастацкую манеру сына, які захапляўся [[Сюррэалізм|сюррэалізмам]]<ref name=":1" />. У 1930-я гады стварыў шэраг карцін на мясцовым матэрыяле. Адна з іх — партрэт селяніна з-пад Клецка, «Дравасек». У 1937 годзе для клецкай [[Свята-Пакроўская царква (Клецк)|Свята-Пакроўскай царквы]] была напісаная ікона «[[Святы Панцеляймон (ікона)|Святы Панцеляймон]]». Перад тым як пачаць пісаць ікону, мастак атрымаў дабраславенне святара, пасціўся. Пачатак і заканчэнне работы былі адзначаныя малітвай. Гэта адзін з нямногіх твораў мастака, які захаваўся на радзіме. Яго і сёння можна бачыць у храме<ref name=":1" />. Першай працай на чужыне для Чайкоўскага былі абразы, пісаныя ў 1946 годзе для [[Царква Святой Еўфрасінні Полацкай (Рэгенсбург)|царквы Святой Еўфрасінні Полацкай]] у [[Рэгенсбург]]у, па намаўленні яе настаяцеля айца [[Мікалай Лапіцкі|Мікалая Лапіцкага]]. Аднак царква гэтая была разабраная ў другой палове 1950-х гадоў, таму абразы мастака сёння знаходзяцца ў беларускіх цэрквах Амерыкі<ref name=":0" />. У 1960 годзе працы Чайкоўскага з’явіліся за акіянам — у беларускіх асяродках ЗША<ref name=":1" />. {{Зноскі}} == Спасылкі == * {{Артыкул|спасылка=http://kamunikat.org/usie_czasopisy.html?pubid=34727|выдавецтва=[[БІНіМ]]|мова=be|загаловак=Чайкоўскі Зміцер|месца=[[Нью-Ёрк]] - [[Менск]]|год=2014|старонкі=234|нумар=37|выданне=[[Запісы БІНіМ|Запісы]]|archive-date=9 ліпеня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709181208/http://kamunikat.org/usie_czasopisy.html?pubid=34727}} * {{Артыкул|загаловак=Бацька для сына|выданне=[[Новы Час (газета)|Новы Час]]|год=[[25-06-2010]]|аўтар=[[Сяргей Гваздзёў]].|спасылка=https://novychas.by/poviaz/bac_ka_dlja_sina|мова=be}} * {{Артыкул|загаловак=Дзмітрый Чайкоўскі – беларускі мастак у Мюнхене|спасылка=https://budzma.by/news/dzmitryy-chaykowski-byelaruski-mastak-u-myunkhyenye.html|выданне=[[Будзьма беларусамі!]]|год=17.11.2017|аўтар=[[Андрэй Блінец]].|мова=be}} {{DEFAULTSORT:Чайкоўскі Зміцер}} [[Катэгорыя:Мастакі Беларусі]] [[Катэгорыя:Члены Беларускага батальёна чыгуначнай аховы]] [[Катэгорыя:Члены Беларускай цэнтральнай рады]] [[Катэгорыя:Члены Беларускай краёвай абароны]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Германіі]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Беларускай гімназіі імя Янкі Купалы]] 1oww3v4t3w00voxu91q9kg5bwdkuvtc 14 684297 5150681 3906296 2026-06-04T16:27:39Z JerzyKundrat 174 5150681 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Балетныя трупы]] [[Катэгорыя:Постаці балета]] [[Катэгорыя:Кіраўнікі|Балетныя трупы]] [[Катэгорыя:Дзеячы балета]] k704wo8m5w3mzfhbvtlsyyjibprmx0t 0 685040 5150709 4548196 2026-06-04T18:16:03Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5150709 wikitext text/x-wiki {{Літаратурны твор |Назва = За волю |Аўтар = [[Кастусь Акула]] |Публікацыя = 1991 |Мова арыгіналу = беларуская |ISBN = 0-9690869-7-0 |Электронная версія = https://knihi.com/Kastus_Akula/Za_volu.html |Колькасць старонак = 172 |Выдавецтва = [[Пагоня (выдавецтва)|Пагоня]] |Жанр = [[раман]] }} '''«За во́лю»''' — [[Беларуская дыяспара|эмігранцкі]] [[раман]] [[Кастусь Акула|Кастуся Акулы]], прысвечаны тэме [[Беларуская дыяспара|беларускай эміграцыі]] і пераследу яе [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі|савецкімі спецслужбамі]]. Раман быў выдадзены ў [[Таронта]] з фінансавай дапамогай [[Беларускае Харытатыўнае Таварыства ў Лондане|Беларускага Харытатыўнага Таварыства ў Лондане]]. Кастусь Акула перасылаў гэты твор у Беларусь разам з іншымі сваімі кнігамі<ref>{{артыкул|загаловак=90-Я УГОДКІ АД ДНЯ НАРАДЖЭННЯ КАСТУСЯ АКУЛЫ|год=March 6 (2016)|аўтар=[[Алесь Кот]]|месца=[[Канада]]|спасылка=http://www.skaryna.org.uk/kastus-akula/|выданне=[[Беларуская бібліятэка і музей імя Францыска Скарыны|Беларуская бібліятэка ў Лондане]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210819151450/http://www.skaryna.org.uk/kastus-akula/|archivedate=19 жніўня 2021}}</ref>. Раман напісаны [[тарашкевіца]]й. У творы сустракаецца [[Асіміляцыя (лінгвістыка)|асіміляцыя]] -[[н]]- паводле мяккасці («''на эканамічным фроньце''», «''для экспаньсіі''»), нехарактэрная літаратурнай [[Беларуская мова|беларускай мове]]. {{зноскі}} == Спасылкі == * {{knihi.com|https://knihi.com/Kastus_Akula/Za_volu.html|Кастусь Акула. «За волю»}} * [http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=3999 Акула Кастусь, За волю — Беларуская Інтэрнэт-Бібліятэка Kamunikat.org] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210819151445/http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=3999 |date=19 жніўня 2021 }} {{ізаляваны артыкул|date=2021-08-21}} [[Катэгорыя:Творы Кастуся Акулы]] [[Катэгорыя:Кнігі 1991 года]] [[Катэгорыя:Кнігі пра беларускую эміграцыю]] [[Катэгорыя:Раманы 1991 года]] [[Катэгорыя:Раманы на беларускай мове]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Канадзе]] bz67pdoepwa24u19uusvk3skwdqjgcp 0 687469 5150799 4727461 2026-06-05T05:36:14Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5150799 wikitext text/x-wiki '''Надзвычайнае здарэнне ў школе аграгарадка [[Рацічы]]''' адбылося 11 лютага 2016 года, 42 школьнікі з атручваннем невядомым рэчывам былі шпіталізаваныя, з іх 4 — у рэанімацыю.<ref>{{cite news |title=В агрогородке Ратичи с отравлением были госпитализированы 42 ребенка |url=https://www.tvr.by/news/glavnyy-efir/v_agrogorodke_ratichi_s_otravleniem_byli_gospitalizirovany_42_rebenka_/ |publisher=[[Нацыянальная дзяржаўная тэлерадыёкампанія Рэспублікі Беларусь|Белтэлерадыёкампанія]] |date=14.02.2016 21:45 |access-date=2021-09-20 }}</ref> ==Ход падзей== У аграгарадку Рацічы 42 школьнікам раптам стала дрэнна падчас школьнай лінейкі: дзеці страчвалі прытомнасць адзін за адным. Да рацічскай сярэдняй школы прыехалі 8 экіпажаў хуткай медыцынскай дапамогі. Некаторыя бацькі самі везлі дзяцей у бальніцу горада [[Гродна]]. Стан дарослых быў таксама на мяжы свядомасці, але да прыезду лекараў настаўнікі імкнуліся аказаць мінімальную дапамогу дзецям. Усё здарылася менш, чым за дзве гадзіны.<ref>{{Cite news|title=Массовое отравление произошло в одной из школ Гродненского района, причины устанавливаются|url=https://interfax.by/news/obshchestvo/skandaly_i_proisshestviya/1200930/|lang=ru|publisher=[[Интерфакс-Запад]]|date=11.02.2016 20:56|access-date=2021-09-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210920213033/https://interfax.by/news/obshchestvo/skandaly_i_proisshestviya/1200930/|archive-date=20 верасня 2021|url-status=dead}}</ref> У выніку з атручваннем былі шпіталізаваны 42 дзіцяці, а мясцовая школа з-за надзвычайнага здарэння зачынена. Следчы камітэт пачаў крымінальную справу па факце службовай халатнасці. Дакладная прычына здарэння невядомая, меркаваная прычына — атручэнне невядомым рэчывам. На месца здарэння прыбылі каманды экспертаў, у школе і акрузе працавалі дзясяткі супрацоўнікаў МНС, санстанцыі, міліцыі і Следчага камітэта. Былі пабраныя пробы вады, паветра, разрэзана падлога там, дзе праходзіла лінейка.<ref>{{cite news |first=Катерина |last=Катерина |title=Из 42 ребят, пострадавших в Ратичской школе Гродненского района, из больницы уже выписаны 36 |url=https://www.sb.by/articles/zagadochnoe-chp-na-shkolnoy-lineyke.html?amp=1 |publisher=[[СБ. Беларусь сегодня]] |date=13.02.2016 00:40:37 |access-date=2021-09-20 }}</ref> Праз суткі амаль усіх дзяцей выпісалі з бальніцы ў сувязі з нармальным станам,<ref>{{Cite news|title=Последний ребенок, пострадавший в школе в Ратичах, 15 февраля выписан из больницы|url=http://www.ctv.by/posledniy-rebenok-postradavshiy-v-shkole-v-ratichah-15-fevralya-vypisan-iz-bolnicy|publisher=[[СТБ]]|date=15.02.2016|access-date=2021-09-20|lang=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20210920213321/http://www.ctv.by/posledniy-rebenok-postradavshiy-v-shkole-v-ratichah-15-fevralya-vypisan-iz-bolnicy |archive-date=20 верасня 2021 |url-status=dead }}</ref> але школьнікі былі напраўлены на працяг вучобы ў школу гарадскога пасёлка [[Сапоцкін]].<ref>{{cite news |title=ДО СИХ ПОР НЕ ИЗВЕСТНО, ЧЕМ ОТРАВИЛИСЬ ДЕТИ РАТИЧСКОЙ ШКОЛЫ |url=http://s13.ru/archives/131845 |publisher=[[s13.ru]] |date=15 февраля 2016 |access-date=2021-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220122084635/https://s13.ru/archives/131845 |archive-date=22 студзеня 2022 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |title=Отравление школьников в Ратичах: ученики выписаны, возбуждено уголовное дело, также по факту происшествия проводятся срочные экспертизы |url=http://www.015.by/news/proisshestviya/otravlenie_shkolnikov_v_ratichakh_ucheniki_vypisany_vozbuzhdeno_ugolovnoe_delo_takzhe_po_faktu_prois/?sphrase_id=19813 |publisher=[[015.by]] |date=13:58 14.02.16 |access-date=2021-09-20 }}{{Недаступная спасылка}}</ref><ref>{{cite news |title=В больнице остаются 6 учеников Ратичской школы. В связи с отравлением СК возбудил уголовное дело по факту служебной халатности |url=https://ont.by/amp/news/v-bolnice-ostayutsya-6-ychenikov-ratichskoj-shkoli.-v-svyazi-s-otravleniem |publisher=[[Агульнанацыянальнае тэлебачанне|АНТ]] |date=12 февраля 2016, 20:39 |access-date=2021-09-20 |url-status=dead }}</ref> Адукацыйны працэс у сярэдняй школе Рацічаў быў адноўлены 28 траўня.<ref>{{Cite news|title=Учебный процесс в школе агрогородка Ратичи готовятся возобновить 28 марта|url=https://www.belta.by/regions/view/uchebnyj-protsess-v-shkole-agrogorodka-ratichi-gotovjatsja-vozobnovit-28-marta-186729-2016/|lang=ru|publisher=[[Беларускае тэлеграфнае агенцтва|БелТА]]|date=24 МАРТА 2016, 13:13|access-date=2021-09-20}}</ref><ref>{{Cite news|title=В средней школе агрогородка Ратичи Гродненского района с понедельника начинаются занятия|url=https://grodnonews.by/news/glavnoe/v_sredney_shkole_agrogorodka_ratichi_grodnenskogo_rayona_s_ponedelnika_nachinayutsya_zanyatiya.html|lang=ru|publisher=[[Гродзенская праўда]]|date=21:18 25 марта 2016|access-date=2021-09-20}}</ref> Праз год пасля падзей так і не з’явілася афіцыйнай версіі надзвычайнага выпадку.<ref>{{cite news |title=Ратичи год спустя: более 40 детей попали в больницу… но «никто не пострадал» |url=https://vgr.by/2017/03/13/ratichi-god-spustya-bolee-40-detej-popali-v-bolnitsu-no-nikto-ne-postradal/amp/ |publisher=[[Вячэрні Гродна]] |date=13.03.2017 07:30 |access-date=2021-09-20 }}</ref> Працоўная версія следства — угарны газ.<ref>{{Cite news|title=Следователи назвали основные версии происшествия со школьниками в Ратичах|url=https://euroradio.fm/ru/sledovateli-nazvali-osnovnye-versii-proisshestviya-so-shkolnikami-v-ratichah|lang=ru|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|date=02/03/2016 - 16:43|access-date=2021-09-20}}</ref> {{Зноскі}} == Спасылкі == {{навігацыя}} {{commons}} * [https://sputnik.by/poisoning_12022016/ Отравление детей в Ратичской школе] на [[Sputnik.by]] * [https://charter97.org/be/news/2016/2/11/190834/ ЧП под Гродно: 35 школьников отравились неизвестным веществом] на [[Хартыя'97]] {{вонкавыя спасылкі}} * [https://news.tut.by/society/490148.html TUT.BY] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200812160928/https://news.tut.by/society/490148.html |date=12 жніўня 2020 }} * [https://belapan.by/archive/2016/03/25/837262/ БелаПАН] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160408181525/http://belapan.by/archive/2016/03/25/837262/ |date=8 красавіка 2016 }} * [https://belaruspartisan.by/life/333658/ Беларускі партызан] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210920212401/https://belaruspartisan.by/life/333658/ |date=20 верасня 2021 }} * [https://www.gazeta.ru/social/news/2016/02/11/n_8239991.shtml Газета.ру] [[Катэгорыя:2016 год у Беларусі]] [[Катэгорыя:Падзеі 11 лютага]] [[Катэгорыя:Люты 2016 года]] [[Катэгорыя:Рацічы]] pxkz998jmf138x0kir9o98laakf5xtc 0 689278 5150592 4492217 2026-06-04T13:15:28Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5150592 wikitext text/x-wiki {{Зборная краіны па футболе | Назва = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} | Лагатып = АБФФ.png | Шырыня = 150px | Мянушкі = | Канфедэрацыя = [[УЕФА]] ([[Еўропа]]) | Федэрацыя = [[Беларуская федэрацыя футбола]] | Трэнер = {{Сцяг|Беларусь}} [[Юрый Іванавіч Малееў]] | Капітан = | Найбольшая кол-ць гульняў = | Лепшы бамбардзір = | Хатні стадыён = | Код ФІФА = | pattern_la1 = _belarus1617h | pattern_b1 = _belarus1617h | pattern_ra1 = _belarus1617h | pattern_sh1 = _belarus1617h | pattern_so1 = _3_stripes_black | leftarm1 = FFFFFF | body1 = FFFFFF | rightarm1 = FFFFFF | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FFFFFF | pattern_la2 = _belarus1617a | pattern_b2 = _belarus1617a | pattern_ra2 = _belarus1617a | pattern_sh2 = _belarus1617a | pattern_so2 = _3_stripes_white | leftarm2 = 000000 | body2 = 000000 | rightarm2 = 000000 | shorts2 = 000000 | socks2 = 000000 | Найвышэйшы рэйтынг = | Найніжэйшы рэйтынг = | Рэйтынг Эла = | Найвышэйшы рэйтынг Эла = | Найніжэйшы рэйтынг Эла = | Першая гульня = | Перамога = | Паражэнне = | Гульняў ЧС = | Першы ЧС = | Дасягненні ЧС = | Чэмпіянат рэг = | Гульняў рэг = | Першы рэг = | Дасягненні рэг = }} '''Жаночая зборная Беларусі па футболе''' прадстаўляе [[Беларусь]] на міжнародных турнірах па футболе для жанчын. == Зборная ў рэйтынгах ФІФА == * 2003 — 43-е месца * 2004 — 40-е месца * 2005 — 42-е месца * 2006 — 38-е месца * 2007 — 39-е месца * 2008 — 40-е месца * 2009 — 42-е месца * 2010 — 38-е месца * 2011 — 37-е месца * 2012 — 38-е месца * 2013 — 38-е месца * 2014 — 49-е месца * 2015 — 51-е месца * 2016 — 49-е месца * 2017 — 52-е месца * 2018 — 52-е месца <small>'''''Крыніца:''''' [https://www.fifa.com/fifa-world-ranking/associations/association=blr/women/index.html FIFA World Ranking History] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171219085301/http://www.fifa.com/fifa-world-ranking/associations/association=blr/women/index.html |date=19 снежня 2017 }}{{ref-en}}</small> == Галоўныя трэнеры == {{Div col|2}} * [[Іван Антонавіч Туркоў|Іван Туркоў]] (1995—1996) * [[Мікалай Фёдаравіч Касаткін|Мікалай Касаткін]] (1997—2003) * [[Алег Антонавіч Волах|Алег Волах]] (2004—2007) * [[Уладзімір Касакоўскі]] (2007—2008) * [[Дзмітрый Аляксандравіч Шаўчук|Дзмітрый Шаўчук]] (2008—2012) * Таццяна Волкава (2013—2015) * [[Эдуард Іванавіч Дземенкавец|Эдуард Дземенкавец]] (2015—2019) * [[Юрый Іванавіч Малееў|Юрый Малееў]] (з 2019 года) {{Div col end}} {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://team.abff.by/teams/female Афіцыйны сайт БФФ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211009071752/https://team.abff.by/teams/female |date=9 кастрычніка 2021 }} {{Футбол у Беларусі}} {{Нацыянальныя спартыўныя зборныя Беларусі}} [[Катэгорыя:Жаночая зборная Беларусі па футболе| ]] erpum84w9yavvyzqln05t8xb60is6t7 0 691037 5150778 3951042 2026-06-05T04:31:36Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5150778 wikitext text/x-wiki {{Часопіс}} {{Іншыя значэнні|Зважай (значэнні)}} '''«Зважай»''' — беларускі штоквартальны часопіс, заснаваны ў 1974 годзе ў [[Таронта]] [[Аб’яднанне Беларускіх Ветэранаў|Аб’яднаннем Беларускіх Ветэранаў]], існаваў да 1998 года. Рэдактар — [[Кастусь Акула]]. Друкаваў матэрыялы па беларускай гісторыі і пытаннях ваеннай гісторыі Беларусі, мемуары, літаратурныя творы. Асвятляў падзеі ў Беларусі і эмігранцкае жыццё. == Спасылкі == * [http://kamunikat.org/Zvazaj.html?pubid=17561 «Зважай» на Камунікаце] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211026013831/http://kamunikat.org/Zvazaj.html?pubid=17561 |date=26 кастрычніка 2021 }} [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1974 годзе]] [[Катэгорыя:Часопісы Канады]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Канадзе]] [[Катэгорыя:Часопісы на беларускай мове]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 1998 годзе]] tbfnfwlweq9dunezpqyqib5w2f21g94 0 691287 5150807 5150559 2026-06-05T06:22:59Z Aliaksei Lastouski 75892 5150807 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Міхаіл Паўлавіч Бястужаў-Румін''' ({{lang-ru|Михаи́л Па́влович Бесту́жев-Рю́мин}}; 23 мая [4 чэрвеня] 1801, Кудрошкі, цяпер [[Ніжагародская вобласць]] — 13 [25] ліпеня 1826, {{МС|Санкт-Пецярбург||}}) — дзекабрыст, адзін з кіраўнікоў Васількоўскай управы [[Паўднёвае таварыства|Паўднёвага таварыства]] і паўстання Чарнігаўскага палка.<ref>{{Cite web|url=https://bis.nlb.by/by/documents/133763|title=Бястужаў-Румін Міхаіл Паўлавіч - Беларусь у асобах i падзеях|website=bis.nlb.by|access-date=2026-06-04}}</ref><ref name=":0">Бястужаў-Румін Міхаіл Паўлавіч // [[Энцыклапедыя гісторыі Беларусі]]: у 6 т. – Мінск, 1994. – Т.2. - С. 177.</ref><ref>Бястужаў-Румін Міхаіл Паўлавіч // [[Беларуская энцыклапедыя]]: у 18 т. – Мінск, 1996. – Т.3. - С. 420.</ref><ref name=":1">[https://publ.lib.ru/ARCHIVES/U/''Uzniki_Petropavlovskoy_kreposti''_(seriya)/%C2%E0%F1%E8%EB%E5%ED%EA%EE%20%C2.%C5._%20%CC.%CF.%C1%E5%F1%F2%F3%E6%E5%E2-%D0%FE%EC%E8%ED.(1966).&#x5B;%D3%E7%ED%E8%EA%E8%20%CF%E5%F2%F0%EE%EF%E0%E2%EB%EE%E2%F1%EA%EE%E9%20%EA%F0%E5%EF%EE%F1%F2%E8&#x5D;.pdf ''Василенко В.Е.'' М.П. Бестужев-Рюмин. Ленинград: Лениздат, 1966.]</ref> == Біяграфія == З дваран. З 1816 жыў у [[Масква|Маскве]]. Атрымаў дамашнюю адукацыю. У 1818 паступіў юнкерам на службу ў Кавалергардскі полк, з сакавіка 1820 - у лейб-гвардыі [[Сямёнаўскі лейб-гвардыі полк|Сямёнаўскім палку]].<ref>{{Cite web|url=http://decabristy-online.ru/research/issl2-prav-stati/MBR/|title=Новые данные о биографии декабриста М. П. Бестужева-Рюмина|website=decabristy-online.ru|access-date=2026-06-05}}</ref> Пасля паўстання гэтага палка (кастрычнік 1820) і яго расфарміравання пераведзены ў снежні 1820 у Палтаўскі пяхотны полк, які з 1823 размяшчаўся ў [[Бабруйская крэпасць|Бабруйскай крэпасці]]. [[Падпаручнік]] (май 1824). У 1828 прыняты ў Паўднёвае таварыства [[Дзекабрысты|дзекабрыстаў]]. Сумесна з [[Сяргей Іванавіч Мураўёў-Апостал|Сяргеем Мураўёвым-Апосталам]] узначальваў Васількаўскую ўправу Паўднёвага таварыства, разам з ім і інш. распрацаваў [[Бабруйскі план дзекабрыстаў 1823 года|Бабруйскі план дзекабрыстаў 1823]] [[Бабруйскі план дзекабрыстаў 1823 года|года]]. Перапісваў і распаўсюджваў [[Руская праўда П. І. Песцеля|«Рускую праўду» П. І. Песцеля]] — праграмны дакумент Паўднёвага таварыства. У 1824–25 вёў перагаворы з прадстаўнікамі польскага [[Патрыятычнае таварыства|Патрыятычнага таварыства]] пра сумесныя дзеянні, садзейнічаў аб'яднанню [[Таварыства з’яднаных славян|Таварыства з'яднаных славян]] з Паўднёвым таварыствам і кіраваў створанай «Славянскай управай».<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Быў сааўтарам двух планаў паўстання ў [[Белая Царква|Белай Царкве]]. Прыхільнік ліквідацыі [[Самадзяржаўе|самадзяржаўя]], знішчэння царскай сям'і і ўстанаўлення рэспублікі. Уваходзіў у штаб паўстання Чарнігаўскага пяхотнага палка (29.12.1825—3.1.1826), з Сяргеем Мураўёвым-Апосталам склаў рэвалюцыйны Катэхізіс і адозву да народа. 3 студзеня 1826 арыштаваны на полі бою. Дастаўлены ў [[Магілёў]], дзе 13–14 студзеня яго дапытваў начальнік штаба 1-й арміі К. Ф. Толь. 15 студзеня адпраўлены ў [[Петрапаўлаўская крэпасць|Петрапаўлаўскую крэпасць]]. Паводле прыгавору Вярхоўнага крымінальнага суда павешаны. Пахаваны на востраве Галадай (цяпер [[востраў Дзекабрыстаў]]). == Спасылкі == {{DEFAULTSORT:Бястужаў-Румін Міхаіл Паўлавіч}} se2t4nrekte6dihmac6siicnruxdysn 5150808 5150807 2026-06-05T06:25:09Z Aliaksei Lastouski 75892 5150808 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Міхаіл Паўлавіч Бястужаў-Румін''' ({{lang-ru|Михаи́л Па́влович Бесту́жев-Рю́мин}}; [[23 мая]] [<nowiki/>[[4 чэрвеня]]] [[1801]], Кудрошкі, цяпер [[Ніжагародская вобласць]] — 13 [<nowiki/>[[25 ліпеня|25] ліпеня]] [[1826]], {{МС|Санкт-Пецярбург||}}) — дзекабрыст, адзін з кіраўнікоў Васількоўскай управы [[Паўднёвае таварыства|Паўднёвага таварыства]] і паўстання Чарнігаўскага палка.<ref>{{Cite web|url=https://bis.nlb.by/by/documents/133763|title=Бястужаў-Румін Міхаіл Паўлавіч - Беларусь у асобах i падзеях|website=bis.nlb.by|access-date=2026-06-04}}</ref><ref name=":0">Бястужаў-Румін Міхаіл Паўлавіч // [[Энцыклапедыя гісторыі Беларусі]]: у 6 т. – Мінск, 1994. – Т.2. - С. 177.</ref><ref>Бястужаў-Румін Міхаіл Паўлавіч // [[Беларуская энцыклапедыя]]: у 18 т. – Мінск, 1996. – Т.3. - С. 420.</ref><ref name=":1">[https://publ.lib.ru/ARCHIVES/U/''Uzniki_Petropavlovskoy_kreposti''_(seriya)/%C2%E0%F1%E8%EB%E5%ED%EA%EE%20%C2.%C5._%20%CC.%CF.%C1%E5%F1%F2%F3%E6%E5%E2-%D0%FE%EC%E8%ED.(1966).&#x5B;%D3%E7%ED%E8%EA%E8%20%CF%E5%F2%F0%EE%EF%E0%E2%EB%EE%E2%F1%EA%EE%E9%20%EA%F0%E5%EF%EE%F1%F2%E8&#x5D;.pdf ''Василенко В.Е.'' М.П. Бестужев-Рюмин. Ленинград: Лениздат, 1966.]</ref> == Біяграфія == З дваран. З 1816 жыў у [[Масква|Маскве]]. Атрымаў дамашнюю адукацыю. У 1818 паступіў юнкерам на службу ў Кавалергардскі полк, з сакавіка 1820 - у лейб-гвардыі [[Сямёнаўскі лейб-гвардыі полк|Сямёнаўскім палку]].<ref>{{Cite web|url=http://decabristy-online.ru/research/issl2-prav-stati/MBR/|title=Новые данные о биографии декабриста М. П. Бестужева-Рюмина|website=decabristy-online.ru|access-date=2026-06-05}}</ref> Пасля паўстання гэтага палка (кастрычнік 1820) і яго расфарміравання пераведзены ў снежні 1820 у Палтаўскі пяхотны полк, які з 1823 размяшчаўся ў [[Бабруйская крэпасць|Бабруйскай крэпасці]]. [[Падпаручнік]] (май 1824). У 1828 прыняты ў Паўднёвае таварыства [[Дзекабрысты|дзекабрыстаў]]. Сумесна з [[Сяргей Іванавіч Мураўёў-Апостал|Сяргеем Мураўёвым-Апосталам]] узначальваў Васількаўскую ўправу Паўднёвага таварыства, разам з ім і інш. распрацаваў [[Бабруйскі план дзекабрыстаў 1823 года|Бабруйскі план дзекабрыстаў 1823]] [[Бабруйскі план дзекабрыстаў 1823 года|года]]. Перапісваў і распаўсюджваў [[Руская праўда П. І. Песцеля|«Рускую праўду» П. І. Песцеля]] — праграмны дакумент Паўднёвага таварыства. У 1824–25 вёў перагаворы з прадстаўнікамі польскага [[Патрыятычнае таварыства|Патрыятычнага таварыства]] пра сумесныя дзеянні, садзейнічаў аб'яднанню [[Таварыства з’яднаных славян|Таварыства з'яднаных славян]] з Паўднёвым таварыствам і кіраваў створанай «Славянскай управай».<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Быў сааўтарам двух планаў паўстання ў [[Белая Царква|Белай Царкве]]. Прыхільнік ліквідацыі [[Самадзяржаўе|самадзяржаўя]], знішчэння царскай сям'і і ўстанаўлення рэспублікі. Уваходзіў у штаб паўстання Чарнігаўскага пяхотнага палка (29.12.1825—3.1.1826), з Сяргеем Мураўёвым-Апосталам склаў рэвалюцыйны Катэхізіс і адозву да народа. 3 студзеня 1826 арыштаваны на полі бою. Дастаўлены ў [[Магілёў]], дзе 13–14 студзеня яго дапытваў начальнік штаба 1-й арміі К. Ф. Толь. 15 студзеня адпраўлены ў [[Петрапаўлаўская крэпасць|Петрапаўлаўскую крэпасць]]. Паводле прыгавору Вярхоўнага крымінальнага суда павешаны. Пахаваны на востраве Галадай (цяпер [[востраў Дзекабрыстаў]]). == Спасылкі == {{DEFAULTSORT:Бястужаў-Румін Міхаіл Паўлавіч}} a5u2e0p9wgg9yj3mljzy51v4ja26f1g 5150809 5150808 2026-06-05T06:26:30Z Aliaksei Lastouski 75892 5150809 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Міхаіл Паўлавіч Бястужаў-Румін''' ({{lang-ru|Михаи́л Па́влович Бесту́жев-Рю́мин}}; [[23 мая]] [<nowiki/>[[4 чэрвеня]]] [[1801]], Кудрошкі, цяпер [[Ніжагародская вобласць]] — 13 [<nowiki/>[[25 ліпеня|25] ліпеня]] [[1826]], {{МС|Санкт-Пецярбург||}}) — дзекабрыст, адзін з кіраўнікоў Васількоўскай управы [[Паўднёвае таварыства|Паўднёвага таварыства]] і паўстання Чарнігаўскага палка.<ref>{{Cite web|url=https://bis.nlb.by/by/documents/133763|title=Бястужаў-Румін Міхаіл Паўлавіч - Беларусь у асобах i падзеях|website=bis.nlb.by|access-date=2026-06-04}}</ref><ref name=":0">Бястужаў-Румін Міхаіл Паўлавіч // [[Энцыклапедыя гісторыі Беларусі]]: у 6 т. – Мінск, 1994. – Т.2. - С. 177.</ref><ref>Бястужаў-Румін Міхаіл Паўлавіч // [[Беларуская энцыклапедыя]]: у 18 т. – Мінск, 1996. – Т.3. - С. 420.</ref><ref>[https://publ.lib.ru/ARCHIVES/U/''Uzniki_Petropavlovskoy_kreposti''_(seriya)/%C2%E0%F1%E8%EB%E5%ED%EA%EE%20%C2.%C5._%20%CC.%CF.%C1%E5%F1%F2%F3%E6%E5%E2-%D0%FE%EC%E8%ED.(1966).&#x5B;%D3%E7%ED%E8%EA%E8%20%CF%E5%F2%F0%EE%EF%E0%E2%EB%EE%E2%F1%EA%EE%E9%20%EA%F0%E5%EF%EE%F1%F2%E8&#x5D;.pdf ''Василенко В.Е.'' М.П. Бестужев-Рюмин. Ленинград: Лениздат, 1966.]</ref> == Біяграфія == З дваран. З 1816 жыў у [[Масква|Маскве]]. Атрымаў дамашнюю адукацыю. У 1818 паступіў юнкерам на службу ў Кавалергардскі полк, з сакавіка 1820 - у лейб-гвардыі [[Сямёнаўскі лейб-гвардыі полк|Сямёнаўскім палку]].<ref>{{Cite web|url=http://decabristy-online.ru/research/issl2-prav-stati/MBR/|title=Новые данные о биографии декабриста М. П. Бестужева-Рюмина|website=decabristy-online.ru|access-date=2026-06-05}}</ref> Пасля паўстання гэтага палка (кастрычнік 1820) і яго расфарміравання пераведзены ў снежні 1820 у Палтаўскі пяхотны полк, які з 1823 размяшчаўся ў [[Бабруйская крэпасць|Бабруйскай крэпасці]]. [[Падпаручнік]] (май 1824). У 1828 прыняты ў Паўднёвае таварыства [[Дзекабрысты|дзекабрыстаў]]. Сумесна з [[Сяргей Іванавіч Мураўёў-Апостал|Сяргеем Мураўёвым-Апосталам]] узначальваў Васількаўскую ўправу Паўднёвага таварыства, разам з ім і інш. распрацаваў [[Бабруйскі план дзекабрыстаў 1823 года|Бабруйскі план дзекабрыстаў 1823]] [[Бабруйскі план дзекабрыстаў 1823 года|года]]. Перапісваў і распаўсюджваў [[Руская праўда П. І. Песцеля|«Рускую праўду» П. І. Песцеля]] — праграмны дакумент Паўднёвага таварыства. У 1824–25 вёў перагаворы з прадстаўнікамі польскага [[Патрыятычнае таварыства|Патрыятычнага таварыства]] пра сумесныя дзеянні, садзейнічаў аб'яднанню [[Таварыства з’яднаных славян|Таварыства з'яднаных славян]] з Паўднёвым таварыствам і кіраваў створанай «Славянскай управай».<ref name=":0" /><ref name=":1">[https://publ.lib.ru/ARCHIVES/U/ ''Uzniki_Petropavlovskoy_kreposti''_(seriya)/%C2%E0%F1%E8%EB%E5%ED%EA%EE%20%C2.%C5._%20%CC.%CF.%C1%E5%F1%F2%F3%E6%E5%E2-%D0%FE%EC%E8%ED.(1966).&#x5B;%D3%E7%ED%E8%EA%E8%20%CF%E5%F2%F0%EE%EF%E0%E2%EB%EE%E2%F1%EA%EE%E9%20%EA%F0%E5%EF%EE%F1%F2%E8&#x5D;.pdf ''Василенко В.Е.'' М.П. Бестужев-Рюмин. Ленинград: Лениздат, 1966.]</ref> Быў сааўтарам двух планаў паўстання ў [[Белая Царква|Белай Царкве]]. Прыхільнік ліквідацыі [[Самадзяржаўе|самадзяржаўя]], знішчэння царскай сям'і і ўстанаўлення рэспублікі. Уваходзіў у штаб паўстання Чарнігаўскага пяхотнага палка (29.12.1825—3.1.1826), з Сяргеем Мураўёвым-Апосталам склаў рэвалюцыйны Катэхізіс і адозву да народа. 3 студзеня 1826 арыштаваны на полі бою. Дастаўлены ў [[Магілёў]], дзе 13–14 студзеня яго дапытваў начальнік штаба 1-й арміі К. Ф. Толь. 15 студзеня адпраўлены ў [[Петрапаўлаўская крэпасць|Петрапаўлаўскую крэпасць]]. Паводле прыгавору Вярхоўнага крымінальнага суда павешаны. Пахаваны на востраве Галадай (цяпер [[востраў Дзекабрыстаў]]). == Спасылкі == {{DEFAULTSORT:Бястужаў-Румін Міхаіл Паўлавіч}} 8dlfa4qiwwzj76pjvbuw0rgf0hq0is8 5150810 5150809 2026-06-05T06:27:55Z Aliaksei Lastouski 75892 5150810 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Міхаіл Паўлавіч Бястужаў-Румін''' ({{lang-ru|Михаи́л Па́влович Бесту́жев-Рю́мин}}; [[23 мая]] [<nowiki/>[[4 чэрвеня]]] [[1801]], Кудрошкі, цяпер [[Ніжагародская вобласць]] — 13 [<nowiki/>[[25 ліпеня|25] ліпеня]] [[1826]], {{МС|Санкт-Пецярбург||}}) — дзекабрыст, адзін з кіраўнікоў Васількоўскай управы [[Паўднёвае таварыства|Паўднёвага таварыства]] і паўстання Чарнігаўскага палка.<ref>{{Cite web|url=https://bis.nlb.by/by/documents/133763|title=Бястужаў-Румін Міхаіл Паўлавіч - Беларусь у асобах i падзеях|website=bis.nlb.by|access-date=2026-06-04}}</ref><ref name=":0">Бястужаў-Румін Міхаіл Паўлавіч // [[Энцыклапедыя гісторыі Беларусі]]: у 6 т. – Мінск, 1994. – Т.2. - С. 177.</ref><ref>Бястужаў-Румін Міхаіл Паўлавіч // [[Беларуская энцыклапедыя]]: у 18 т. – Мінск, 1996. – Т.3. - С. 420.</ref><ref>[https://publ.lib.ru/ARCHIVES/U/''Uzniki_Petropavlovskoy_kreposti''_(seriya)/%C2%E0%F1%E8%EB%E5%ED%EA%EE%20%C2.%C5._%20%CC.%CF.%C1%E5%F1%F2%F3%E6%E5%E2-%D0%FE%EC%E8%ED.(1966).&#x5B;%D3%E7%ED%E8%EA%E8%20%CF%E5%F2%F0%EE%EF%E0%E2%EB%EE%E2%F1%EA%EE%E9%20%EA%F0%E5%EF%EE%F1%F2%E8&#x5D;.pdf ''Василенко, В. Е.'' М. П. Бестужев-Рюмин. — Ленинград : Лениздат, 1966.] </ref> == Біяграфія == З дваран. З 1816 жыў у [[Масква|Маскве]]. Атрымаў дамашнюю адукацыю. У 1818 паступіў юнкерам на службу ў Кавалергардскі полк, з сакавіка 1820 - у лейб-гвардыі [[Сямёнаўскі лейб-гвардыі полк|Сямёнаўскім палку]].<ref>{{Cite web|url=http://decabristy-online.ru/research/issl2-prav-stati/MBR/|title=Новые данные о биографии декабриста М. П. Бестужева-Рюмина|website=decabristy-online.ru|access-date=2026-06-05}}</ref> Пасля паўстання гэтага палка (кастрычнік 1820) і яго расфарміравання пераведзены ў снежні 1820 у Палтаўскі пяхотны полк, які з 1823 размяшчаўся ў [[Бабруйская крэпасць|Бабруйскай крэпасці]]. [[Падпаручнік]] (май 1824). У 1828 прыняты ў Паўднёвае таварыства [[Дзекабрысты|дзекабрыстаў]]. Сумесна з [[Сяргей Іванавіч Мураўёў-Апостал|Сяргеем Мураўёвым-Апосталам]] узначальваў Васількаўскую ўправу Паўднёвага таварыства, разам з ім і інш. распрацаваў [[Бабруйскі план дзекабрыстаў 1823 года|Бабруйскі план дзекабрыстаў 1823]] [[Бабруйскі план дзекабрыстаў 1823 года|года]]. Перапісваў і распаўсюджваў [[Руская праўда П. І. Песцеля|«Рускую праўду» П. І. Песцеля]] — праграмны дакумент Паўднёвага таварыства. У 1824–25 вёў перагаворы з прадстаўнікамі польскага [[Патрыятычнае таварыства|Патрыятычнага таварыства]] пра сумесныя дзеянні, садзейнічаў аб'яднанню [[Таварыства з’яднаных славян|Таварыства з'яднаных славян]] з Паўднёвым таварыствам і кіраваў створанай «Славянскай управай».<ref name=":0" /> Быў сааўтарам двух планаў паўстання ў [[Белая Царква|Белай Царкве]]. Прыхільнік ліквідацыі [[Самадзяржаўе|самадзяржаўя]], знішчэння царскай сям'і і ўстанаўлення рэспублікі. Уваходзіў у штаб паўстання Чарнігаўскага пяхотнага палка (29.12.1825—3.1.1826), з Сяргеем Мураўёвым-Апосталам склаў рэвалюцыйны Катэхізіс і адозву да народа. 3 студзеня 1826 арыштаваны на полі бою. Дастаўлены ў [[Магілёў]], дзе 13–14 студзеня яго дапытваў начальнік штаба 1-й арміі К. Ф. Толь. 15 студзеня адпраўлены ў [[Петрапаўлаўская крэпасць|Петрапаўлаўскую крэпасць]]. Паводле прыгавору Вярхоўнага крымінальнага суда павешаны. Пахаваны на востраве Галадай (цяпер [[востраў Дзекабрыстаў]]). == Спасылкі == {{DEFAULTSORT:Бястужаў-Румін Міхаіл Паўлавіч}} b6h7ftgku3cdnea3bm71kjepkrouc69 5150811 5150810 2026-06-05T06:29:44Z Aliaksei Lastouski 75892 5150811 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Міхаіл Паўлавіч Бястужаў-Румін''' ({{lang-ru|Михаи́л Па́влович Бесту́жев-Рю́мин}}; [[23 мая]] [<nowiki/>[[4 чэрвеня]]] [[1801]], Кудрошкі, цяпер [[Ніжагародская вобласць]] — 13 [<nowiki/>[[25 ліпеня|25] ліпеня]] [[1826]], {{МС|Санкт-Пецярбург||}}) — дзекабрыст, адзін з кіраўнікоў Васількоўскай управы [[Паўднёвае таварыства|Паўднёвага таварыства]] і паўстання Чарнігаўскага палка.<ref>{{Cite web|url=https://bis.nlb.by/by/documents/133763|title=Бястужаў-Румін Міхаіл Паўлавіч - Беларусь у асобах i падзеях|website=bis.nlb.by|access-date=2026-06-04}}</ref><ref name=":0">Бястужаў-Румін Міхаіл Паўлавіч // [[Энцыклапедыя гісторыі Беларусі]]: у 6 т. – Мінск, 1994. – Т.2. - С. 177.</ref><ref>Бястужаў-Румін Міхаіл Паўлавіч // [[Беларуская энцыклапедыя]]: у 18 т. – Мінск, 1996. – Т.3. - С. 420.</ref><ref name=":1">[https://publ.lib.ru/ARCHIVES/U/ ''Василенко, В. Е.'' М. П. Бестужев-Рюмин. — Ленинград : Лениздат, 1966.] </ref> == Біяграфія == З дваран. З 1816 жыў у [[Масква|Маскве]]. Атрымаў дамашнюю адукацыю. У 1818 паступіў юнкерам на службу ў Кавалергардскі полк, з сакавіка 1820 - у лейб-гвардыі [[Сямёнаўскі лейб-гвардыі полк|Сямёнаўскім палку]].<ref>{{Cite web|url=http://decabristy-online.ru/research/issl2-prav-stati/MBR/|title=Новые данные о биографии декабриста М. П. Бестужева-Рюмина|website=decabristy-online.ru|access-date=2026-06-05}}</ref> Пасля паўстання гэтага палка (кастрычнік 1820) і яго расфарміравання пераведзены ў снежні 1820 у Палтаўскі пяхотны полк, які з 1823 размяшчаўся ў [[Бабруйская крэпасць|Бабруйскай крэпасці]]. [[Падпаручнік]] (май 1824). У 1828 прыняты ў Паўднёвае таварыства [[Дзекабрысты|дзекабрыстаў]]. Сумесна з [[Сяргей Іванавіч Мураўёў-Апостал|Сяргеем Мураўёвым-Апосталам]] узначальваў Васількаўскую ўправу Паўднёвага таварыства, разам з ім і інш. распрацаваў [[Бабруйскі план дзекабрыстаў 1823 года|Бабруйскі план дзекабрыстаў 1823]] [[Бабруйскі план дзекабрыстаў 1823 года|года]]. Перапісваў і распаўсюджваў [[Руская праўда П. І. Песцеля|«Рускую праўду» П. І. Песцеля]] — праграмны дакумент Паўднёвага таварыства. У 1824–25 вёў перагаворы з прадстаўнікамі польскага [[Патрыятычнае таварыства|Патрыятычнага таварыства]] пра сумесныя дзеянні, садзейнічаў аб'яднанню [[Таварыства з’яднаных славян|Таварыства з'яднаных славян]] з Паўднёвым таварыствам і кіраваў створанай «Славянскай управай».<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Быў сааўтарам двух планаў паўстання ў [[Белая Царква|Белай Царкве]]. Прыхільнік ліквідацыі [[Самадзяржаўе|самадзяржаўя]], знішчэння царскай сям'і і ўстанаўлення рэспублікі. Уваходзіў у штаб паўстання Чарнігаўскага пяхотнага палка (29.12.1825—3.1.1826), з Сяргеем Мураўёвым-Апосталам склаў рэвалюцыйны Катэхізіс і адозву да народа. 3 студзеня 1826 арыштаваны на полі бою. Дастаўлены ў [[Магілёў]], дзе 13–14 студзеня яго дапытваў начальнік штаба 1-й арміі К. Ф. Толь. 15 студзеня адпраўлены ў [[Петрапаўлаўская крэпасць|Петрапаўлаўскую крэпасць]]. Паводле прыгавору Вярхоўнага крымінальнага суда павешаны. Пахаваны на востраве Галадай (цяпер [[востраў Дзекабрыстаў]]).<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == Спасылкі == {{DEFAULTSORT:Бястужаў-Румін Міхаіл Паўлавіч}} bq3ntmqorj7t9b2evpdq72zy7qovlcr 5150813 5150811 2026-06-05T07:05:03Z Aliaksei Lastouski 75892 5150813 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Міхаіл Паўлавіч Бястужаў-Румін''' ({{lang-ru|Михаи́л Па́влович Бесту́жев-Рю́мин}}; [[23 мая]] [<nowiki/>[[4 чэрвеня]]] [[1801]], Кудрошкі, цяпер [[Ніжагародская вобласць]] — 13 [<nowiki/>[[25 ліпеня|25] ліпеня]] [[1826]], {{МС|Санкт-Пецярбург||}}) — дзекабрыст, адзін з кіраўнікоў Васількоўскай управы [[Паўднёвае таварыства|Паўднёвага таварыства]] і паўстання Чарнігаўскага палка.<ref>{{Cite web|url=https://bis.nlb.by/by/documents/133763|title=Бястужаў-Румін Міхаіл Паўлавіч - Беларусь у асобах i падзеях|website=bis.nlb.by|access-date=2026-06-04}}</ref><ref name=":0">Бястужаў-Румін Міхаіл Паўлавіч // [[Энцыклапедыя гісторыі Беларусі]]: у 6 т. – Мінск, 1994. – Т.2. - С. 177.</ref><ref>Бястужаў-Румін Міхаіл Паўлавіч // [[Беларуская энцыклапедыя]]: у 18 т. – Мінск, 1996. – Т.3. - С. 420.</ref><ref name=":1">[https://publ.lib.ru/ARCHIVES/U/ ''Василенко, В. Е.'' М. П. Бестужев-Рюмин. — Ленинград : Лениздат, 1966.] </ref><ref name=":2">[https://www.phantastike.com/lives_of_wonderful_people/dekabristy_kiyanskaya/pdf/ Киянская Оксана. Декабристы. Москва: Молодая гвардия, 2015.] - С. 131-164.</ref> == Біяграфія == З дваран. З 1816 жыў у [[Масква|Маскве]]. Атрымаў дамашнюю адукацыю. У 1818 паступіў юнкерам на службу ў Кавалергардскі полк, з сакавіка 1820 - у лейб-гвардыі [[Сямёнаўскі лейб-гвардыі полк|Сямёнаўскім палку]].<ref>{{Cite web|url=http://decabristy-online.ru/research/issl2-prav-stati/MBR/|title=Новые данные о биографии декабриста М. П. Бестужева-Рюмина|website=decabristy-online.ru|access-date=2026-06-05}}</ref> Пасля паўстання гэтага палка (кастрычнік 1820) і яго расфарміравання пераведзены ў снежні 1820 у Палтаўскі пяхотны полк, які з 1823 размяшчаўся ў [[Бабруйская крэпасць|Бабруйскай крэпасці]]. [[Падпаручнік]] (май 1824). У 1828 прыняты ў Паўднёвае таварыства [[Дзекабрысты|дзекабрыстаў]]. Сумесна з [[Сяргей Іванавіч Мураўёў-Апостал|Сяргеем Мураўёвым-Апосталам]] узначальваў Васількаўскую ўправу Паўднёвага таварыства, разам з ім і інш. распрацаваў [[Бабруйскі план дзекабрыстаў 1823 года|Бабруйскі план дзекабрыстаў 1823]] [[Бабруйскі план дзекабрыстаў 1823 года|года]]. Перапісваў і распаўсюджваў [[Руская праўда П. І. Песцеля|«Рускую праўду» П. І. Песцеля]] — праграмны дакумент Паўднёвага таварыства. У 1824–25 вёў перагаворы з прадстаўнікамі польскага [[Патрыятычнае таварыства|Патрыятычнага таварыства]] (кантакт быў наладжаны праз графа [[Аляксандр Францішак Хадкевіч|Аляксандра Хадкевіча]]) пра сумесныя дзеянні, паводле папярэдняга пагаднення дзекабрысты гатовы былі прызнаць незалежнасць Польшчы, пры гэтым "палякі маглі разлічваць на Гарадзенскую губернію, частку Віленскай, Мінскай і Валынскай губерній", польскае таварыства гатовы было прызнаць уладу паўднёвай дырэкторыі і пачаць паўстанне разам. Але ў пачатку 1825 года перамовы з Патрыятычным таварыствам узяў пад свой кантроль [[Павел Іванавіч Песцель|Павел Песцель]], які выступаў супраць незалежнасці Польшчы і на гэтым кантакты спыніліся.<ref name=":2" /> Садзейнічаў аб'яднанню [[Таварыства з’яднаных славян|Таварыства з'яднаных славян]] з Паўднёвым таварыствам і кіраваў створанай «Славянскай управай».<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Быў сааўтарам двух планаў паўстання ў [[Белая Царква|Белай Царкве]]. Прыхільнік ліквідацыі [[Самадзяржаўе|самадзяржаўя]], знішчэння царскай сям'і і ўстанаўлення рэспублікі. Уваходзіў у штаб паўстання Чарнігаўскага пяхотнага палка (29.12.1825—3.1.1826), з Сяргеем Мураўёвым-Апосталам склаў рэвалюцыйны Катэхізіс і адозву да народа. 3 студзеня 1826 арыштаваны на полі бою. Дастаўлены ў [[Магілёў]], дзе 13–14 студзеня яго дапытваў начальнік штаба 1-й арміі К. Ф. Толь. 15 студзеня адпраўлены ў [[Петрапаўлаўская крэпасць|Петрапаўлаўскую крэпасць]]. Паводле прыгавору Вярхоўнага крымінальнага суда павешаны. Пахаваны на востраве Галадай (цяпер [[востраў Дзекабрыстаў]]).<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == Спасылкі == {{DEFAULTSORT:Бястужаў-Румін Міхаіл Паўлавіч}} j7wv9x1q7fj6hodff7dne0kchce0jto 5150816 5150813 2026-06-05T07:08:15Z Aliaksei Lastouski 75892 5150816 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Міхаіл Паўлавіч Бястужаў-Румін''' ({{lang-ru|Михаи́л Па́влович Бесту́жев-Рю́мин}}; [[23 мая]] [<nowiki/>[[4 чэрвеня]]] [[1801]], Кудрошкі, цяпер [[Ніжагародская вобласць]] — 13 [<nowiki/>[[25 ліпеня|25] ліпеня]] [[1826]], {{МС|Санкт-Пецярбург||}}) — дзекабрыст, адзін з кіраўнікоў Васількоўскай управы [[Паўднёвае таварыства|Паўднёвага таварыства]] і паўстання Чарнігаўскага палка.<ref>{{Cite web|url=https://bis.nlb.by/by/documents/133763|title=Бястужаў-Румін Міхаіл Паўлавіч - Беларусь у асобах i падзеях|website=bis.nlb.by|access-date=2026-06-04}}</ref><ref name=":0">Бястужаў-Румін Міхаіл Паўлавіч // [[Энцыклапедыя гісторыі Беларусі]]: у 6 т. – Мінск, 1994. – Т.2. - С. 177.</ref><ref>Бястужаў-Румін Міхаіл Паўлавіч // [[Беларуская энцыклапедыя]]: у 18 т. – Мінск, 1996. – Т.3. - С. 420.</ref><ref name=":1">[https://publ.lib.ru/ARCHIVES/U/ ''Василенко, В. Е.'' М. П. Бестужев-Рюмин. — Ленинград : Лениздат, 1966.] </ref><ref name=":2">[https://www.phantastike.com/lives_of_wonderful_people/dekabristy_kiyanskaya/pdf/ Киянская Оксана. Декабристы. Москва: Молодая гвардия, 2015.] - С. 131-164.</ref> == Біяграфія == З дваран. З 1816 жыў у [[Масква|Маскве]]. Атрымаў дамашнюю адукацыю. У 1818 паступіў юнкерам на службу ў Кавалергардскі полк, з сакавіка 1820 - у лейб-гвардыі [[Сямёнаўскі лейб-гвардыі полк|Сямёнаўскім палку]].<ref>{{Cite web|url=http://decabristy-online.ru/research/issl2-prav-stati/MBR/|title=Новые данные о биографии декабриста М. П. Бестужева-Рюмина|website=decabristy-online.ru|access-date=2026-06-05|author=Мачульский Е.Н.|publisher=Исторические записки. М., 1975. С. 347–358.}}</ref> Пасля паўстання гэтага палка (кастрычнік 1820) і яго расфарміравання пераведзены ў снежні 1820 у Палтаўскі пяхотны полк, які з 1823 размяшчаўся ў [[Бабруйская крэпасць|Бабруйскай крэпасці]]. [[Падпаручнік]] (май 1824). У 1828 прыняты ў Паўднёвае таварыства [[Дзекабрысты|дзекабрыстаў]]. Сумесна з [[Сяргей Іванавіч Мураўёў-Апостал|Сяргеем Мураўёвым-Апосталам]] узначальваў Васількаўскую ўправу Паўднёвага таварыства, разам з ім і інш. распрацаваў [[Бабруйскі план дзекабрыстаў 1823 года|Бабруйскі план дзекабрыстаў 1823]] [[Бабруйскі план дзекабрыстаў 1823 года|года]]. Перапісваў і распаўсюджваў [[Руская праўда П. І. Песцеля|«Рускую праўду» П. І. Песцеля]] — праграмны дакумент Паўднёвага таварыства. У 1824–25 вёў перагаворы з прадстаўнікамі польскага [[Патрыятычнае таварыства|Патрыятычнага таварыства]] (кантакт быў наладжаны праз графа [[Аляксандр Францішак Хадкевіч|Аляксандра Хадкевіча]]) пра сумесныя дзеянні, паводле папярэдняга пагаднення дзекабрысты гатовы былі прызнаць незалежнасць Польшчы, пры гэтым "палякі маглі разлічваць на Гарадзенскую губернію, частку Віленскай, Мінскай і Валынскай губерній", польскае таварыства гатовы было прызнаць уладу паўднёвай дырэкторыі і пачаць паўстанне разам. Але ў пачатку 1825 года перамовы з Патрыятычным таварыствам узяў пад свой кантроль [[Павел Іванавіч Песцель|Павел Песцель]], які выступаў супраць незалежнасці Польшчы і на гэтым кантакты спыніліся.<ref name=":2" /> Садзейнічаў аб'яднанню [[Таварыства з’яднаных славян|Таварыства з'яднаных славян]] з Паўднёвым таварыствам і кіраваў створанай «Славянскай управай».<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Быў сааўтарам двух планаў паўстання ў [[Белая Царква|Белай Царкве]]. Прыхільнік ліквідацыі [[Самадзяржаўе|самадзяржаўя]], знішчэння царскай сям'і і ўстанаўлення рэспублікі. Уваходзіў у штаб паўстання Чарнігаўскага пяхотнага палка (29.12.1825—3.1.1826), з Сяргеем Мураўёвым-Апосталам склаў рэвалюцыйны Катэхізіс і адозву да народа. 3 студзеня 1826 арыштаваны на полі бою. Дастаўлены ў [[Магілёў]], дзе 13–14 студзеня яго дапытваў начальнік штаба 1-й арміі К. Ф. Толь. 15 студзеня адпраўлены ў [[Петрапаўлаўская крэпасць|Петрапаўлаўскую крэпасць]]. Паводле прыгавору Вярхоўнага крымінальнага суда павешаны. Пахаваны на востраве Галадай (цяпер [[востраў Дзекабрыстаў]]).<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == Спасылкі == {{DEFAULTSORT:Бястужаў-Румін Міхаіл Паўлавіч}} rp5238f3uhvcdp2h3nb0g9ron2flz8f 0 691826 5150580 5026030 2026-06-04T12:36:12Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5150580 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} '''Жан Мары Лен''' ({{Lang-fr|Jean-Marie Lehn}}; {{ВД-Прэамбула}}) — французскі хімік, заснавальнік [[Супрамалекулярная хімія|супрамалекулярнай хіміі]]. Нобелеўскі лаўрэат па хіміі (1987). Член [[Французская акадэмія навук|французскай акадэміі навук]], замежны член [[Нацыянальная акадэмія навук ЗША|нацыянальнай акадэміі навук ЗША]] (1980)<ref>[http://www.nasonline.org/member-directory/members/45983.html Jean-Marie P. Lehn] {{ref-en}}</ref>, [[Лонданскае каралеўскае таварыства|Лонданскага каралеўскага таварыства]] (1993)<ref>[https://royalsociety.org/people/jean-marie-lehn-11805/ Jean-Marie Lehn] {{ref-en}}</ref>. Нобелеўскую прэмію атрымаў сумесна з [[Чарлз Педэрсен|Ч.]] [[Чарлз Педэрсен|Дж. Педэрсанам]] і [[Дональд Джэймс Крэм|Д.]] [[Дональд Джэймс Крэм|Дж. Крэмам]] «за распрацоўку і прымяненне малекул са структурна-спецыфічнымі ўзаемадзеяннямі высокай выбіральнасці». == Біяграфія == Нарадзіўся ў сям’і булачніка. Паступіў у [[Страсбурскі ўніверсітэт|Страсбургскі універсітэт]], у 1963 годзе скончыў аспірантуру гэтага ВНУ (ступень [[Доктар філасофіі|доктара]] — docteur ès sciences). У 1963—1964 гадах стажыраваўся ў лабараторыі [[Роберт Бёрнс Вудвард|Р.&nbsp;Б.&nbsp;Вудварда]] у [[Гарвардскі ўніверсітэт|Гарвардскім універсітэце]]. У 1963—1979 гадах выкладаў у Страсбургскім універсітэце (з 1970 года прафесар, цяпер эмерыт), з 1979 года прафесар у [[Калеж дэ Франс]], цяпер там ганаровы прафесар хіміі. Член Вышэйшага савета па навуцы і тэхналогіі (з 2006 года). Асноўныя напрамкі даследаванняў — арганічны сінтэз і хімія комплексных злучэнняў. З 2010 года член Кансультатыўнага навуковага савета Фонда «Сколкава»<ref name="i-gorod-team">[http://www.sk.ru/ru-RU/Model/Team/KonsultSovet/Lehn.aspx Сколково. Что такое Сколково? > Команда > Консультативный научный совет > Жан-Мари Лен]{{Недаступная спасылка}}</ref>. == Грамадская дзейнасць == У 1992 годзе падпісаў «Папярэджанне чалавецтву»<ref>{{Cite web|url=http://www-formal.stanford.edu/jmc/progress/ucs-statement.txt|title=World Scientists' Warning To Humanity|author=|website=|date=1992-11-18|publisher=stanford.edu|lang=en|accessdate=2019-06-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/19981206115114/http://www-formal.stanford.edu/jmc/progress/ucs-statement.txt|archivedate=1998-12-06}}</ref>. У 2016 годзе падпісаў ліст з заклікам да [[Грынпіс|Greenpeace]], [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|Арганізацыі Аб’яднаных Нацый]] і ўрадам усяго свету спыніць барацьбу з генетычна мадыфікаванымі арганізмамі (ГМА)<ref>[https://www.washingtonpost.com/news/speaking-of-science/wp/2016/06/29/more-than-100-nobel-laureates-take-on-greenpeace-over-gmo-stance/ 107 Nobel laureates sign letter blasting Greenpeace over GMOs]</ref><ref>[http://supportprecisionagriculture.org/nobel-laureate-gmo-letter_rjr.html Laureates Letter Supporting Precision Agriculture (GMOs)]</ref><ref>[http://supportprecisionagriculture.org/view-signatures_rjr.html Список нобелевских лауреатов подписавших письмо]</ref>. == Узнагароды == * 1980 — [[Прэмія стагоддзя (Каралеўскае хімічнае таварыства)|Прэмія стагоддзя]] * 1981 — [[Залаты медаль Пія XI]] * 1981 — [[Залаты медаль Нацыянальнага цэнтра навуковых даследаванняў]] * 1982 — {{нп5|Прэмія Парацэльса||de|Paracelsus-Preis}} * 1982 — {{нп5|Прэмія Гей-Люсака — Гумбальта|||Gay-Lussac-Humboldt-Prize}} * 1986 — [[Лекцыі 3M]] універсітэта Заходняга Антарыа * 1987 — [[Нобелеўская прэмія па хіміі]] (супольна з [[Чарлз Педэрсен|Ч. Дж. Педэрсанам]] і [[Дональд Джэймс Крэм|Д. Дж. Крэмам]]) * 1988 — [[Вялікі залаты медаль SEP]] * 1989 — {{нп5|Прэмія Карла Цыглера||de|Karl-Ziegler-Preis}} * 1990 — {{нп5|Прэмія Роберта Робінсана||de|Robert Robinson Award}} * 1997 — {{нп5|Медаль Лавуазье||fr|Médaille Lavoisier}} * 1997 — [[Медаль Дэві]] * 2012 — {{нп5|Залаты медаль Дэрэка Бартана||de|Sir Derek H. Barton Gold Medal}} * 2015 — {{нп5|Медаль Анзагера|||Onsager Medal}} Ганаровы доктар [[Оксфард]]а (2014)<ref>{{Cite web |url=http://www.ox.ac.uk/news/2014-06-25-honorary-degrees-awarded |title=Honorary degrees awarded {{!}} University of Oxford |access-date=4 лістапада 2021 |archive-date=13 ліпеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713204735/http://www.ox.ac.uk/news/2014-06-25-honorary-degrees-awarded |url-status=dead }}</ref>. Вялікі афіцэр ордэна Ганаровага легіёна (2014)<ref>[https://www.dna.fr/actualite/2014/04/20/le-prix-nobel-jean-marie-lehn-grand-officier-de-la Le prix Nobel Jean-Marie Lehn grand officier de la légion d’honneur] {{ref-fr}}</ref>. Ганаровы член Каралеўскага таварыства хіміі Вялікабрытаніі. == Дачыненні з Беларуссю == 19 жніўня 2025 года падпісаў зварот дваццаці двух нобелеўскіх лаўрэатаў да прэзідэнта ЗША [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]] з просьбай дамагчыся вызвалення каля 1300 беларускіх палітвязняў<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/375074|title=Нобелеўскія лаўрэаты папрасілі Трампа дамагчыся вызвалення беларускіх палітвязняў|website=Наша Ніва|date=2025-08-20|access-date=2025-08-20}}</ref>. == Сачыненні == * ''Лен Ж.-М.'' Супрамалекулярная хімія. Канцэпцыі і перспектывы. — Новасібірск: Навука, 1998. — 334&nbsp;с. {{Зноскі|2}} == Літаратура == * ''Зеленин К. Н., Ноздрачев А. Д., Поляков Е. Л.'' Нобелевские премии по химии за 100 лет. — {{СПб}}: Гуманистика, 2003. * Жан-Мари Лен. Наука и искусство материи — Химия и жизнь // Курьер ЮНЕСКО. — Январь-март 2011. == Спасылкі == * [http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1987/ Інфармацыя з сайта Нобелеўскага камітэта] {{Ref-en}} {{Нобелеўская прэмія па хіміі 1976—2000}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Лен Жан Мары}} [[Катэгорыя:Члены Ірландскай каралеўскай акадэміі]] [[Катэгорыя:Члены Акадэміі навук і літаратуры ў Майнцы]] [[Катэгорыя:Ганаровыя дактары Оксфардскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Дэві]] [[Катэгорыя:Члены Венгерскай акадэміі навук]] [[Катэгорыя:Члены Гётынгенскай акадэміі навук]] [[Катэгорыя:Члены Папскай акадэміі навук]] [[Катэгорыя:Замежныя члены Лонданскага каралеўскага таварыства]] [[Катэгорыя:Замежныя члены РАН]] [[Катэгорыя:Члены Французскай акадэміі навук]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Страсбурскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з Францыі]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па хіміі]] [[Катэгорыя:Хімікі Францыі]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Ганаровага легіёна]] [[Катэгорыя:Афіцэры ордэна Ганаровага легіёна]] [[Катэгорыя:Камандоры ордэна Ганаровага легіёна]] [[Катэгорыя:Вялікія афіцэры ордэна Ганаровага легіёна]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў дэпартаменце Ніжні Рэйн]] [[Катэгорыя:Замежныя члены Кітайскай акадэміі навук]] 66hbbwg5ls2at5600kc56x70xljx604 0 691935 5150906 5058204 2026-06-05T10:55:50Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5150906 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Зялёны Гай}} {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Зялёны Гай |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 48|lat_sec = 02 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 54|lon_sec = 01 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Хойніцкі |сельсавет = |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1811 год |ранейшыя імёны = '''Дэлістаў''' |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243033858 }} '''Зялёны Гай'''<ref>''[[Яўген Нічыпаравіч Рапановіч|Рапановіч, Я. Н.]]'' [https://files.knihi.com/Knihi/Slounik/Jauhien_Rapanovic.Slounik_nazvau_nasielenych_punktau.pdf.zip/Jauhien_Rapanovic.Slounik_nazvau_nasielenych_punktau_Homielskaj_voblasci.pdf Слоўнік назваў населеных пунктаў Гомельскай вобласці] / Я. Н. Рапановіч; Рэд. [[П. П. Шуба]]. — Мінск: [[Навука і тэхніка (выдавецтва)|Навука і тэхніка]], 1986. — 240 с. (ст. 76).</ref><ref>Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гомельская вобласць: нарматыўны даведнік / Н. А. Багамольнікава і інш.; пад рэд. [[Валянціна Пятроўна Лемцюгова|В. П. Лемцюговай]]. — Мн.: Тэхналогія, 2006. — 382 с. <nowiki>ISBN 985-458-131-4</nowiki>.</ref> — былы пасёлак у [[Хойніцкі раён|Хойніцкім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіў у склад [[Судкоўскі сельсавет|Навасёлкаўскага сельсавета]]. == Гісторыя == [[File:Дэлістаў і навакольлі на мапе Ф. Ф. Шубэрта 1850 г.png|thumb|left|Дэлістаў і наваколлі на карце Ф. Ф. Шуберта 1850 г.]][[File:Запіс аб продажы добраў Хвойнікі-Дэлістаў на пляне 1887 г.png|thumb|left|Запіс аб продажы добраў Хойнікі-Дэлістаў на плане 1887 г.]][[File:Пасёлак Дэлістаў на дзвюхвярстовай карце поўначы Украіны 1930 г.png|thumb|left|Посёлок Делистов на карце Управления военных топографов 1924-26 гг.]][[File:Пасёлак Зялёны Гай на карце генштаба РККА 1930-31 гг. з праўками 1938 г.png|thumb|Пасёлак Зялёны Гай на карце генштаба РККА 1930-31 гг.]]Ці не ўпершыню фальварак Дэлістаў згаданы ў рэвізіі 1811 года, у спісе неаселай шляхты, якая знаходзілася на службе ў [[Хойнікі|Хойніцкага]] маёнтку абывацеля [[Караль Прозар|Караля Прозара]], былога абознага літоўскага і кавалера. Тутэйшым эканомам названы 38-гадовы Людвік Альцінгер<ref>НГАБ у Мінску. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 263. А. 248</ref>. Надалей з інвентара маёнтку [[Езапоў|Юзафоў]] 1844 года, які належаў Юзафу, сыну Караля, Прозару, вядома, што да фальварку Дэлістаў была прыпісаная вёска [[Навасёлкі (Хойніцкі раён)|Навасёлкі]] з 68 сялянскімі дварамі<ref>НГАБ. Ф. 142. Воп. 1. Спр. 1481. А. 25 і наст.</ref>. У «Списках населённых мест Минской губернии по уездам, приходам, еврейским обществам со сведениями об их расположении и народонаселении [Дело]: 1857 г.» засведчана, што 5 жыхароў мужчынскага і 7 жаночага полу з фальварку Дэлістаў былі парафіянамі [[Астрагляды|Астраглядаўскага]] касцёла Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі<ref>Расійскі дзяржаўны гістарычны архіў. Ф. 1290. Воп. 4. Спр. 79. А. 381</ref>. На 1886 год у сядзібе Дэлістаў, што за 12 вёрст ад валаснога цэнтра Хойнікі, працавалі вінакурня і вятрак<ref>Волости и важнейшие селения Европейской России. — С.-Петербург, 1886. Вып. 5. С. 113</ref>. У лістападзе 1887 года апошні з нашчадкаў абознага К. Прозара ў рэгіёне Канстанцін прадаў абцяжараны даўгамі маёнтак Хойнікі-Дэлістаў расійскім купцам з Арлоўскай губерні, карачаўскаму Міхаілу Пятровічу Аўраамаву і трубчэўскаму Гаўрылу Сямёнавічу Курындзіну за 580 000 рублёў серабром. З атрыманай сумы аддаў даўгі Маскоўскаму зямельнаму банку па маёнтку Хойнікі 221 027 рублёў 6 капеек, па маёнтку Дэлістаў — 54 121 рубель 69 капеек<ref>Виноградов Д. Л. Живые прошлого страницы. / Дмитрий Леонидович Виноградов. — Минск: А. Н. Вараксин, 2018. С. 99 — 102</ref>. На 1909 год у Хойніцкай воласці [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] названы аднадворны хутар Дэлістаў з 28 жыхарамі<ref> Список населённых мест Минской губернии. / Сост. В. С. Ярмолович. — Минск, 1909. С. 50</ref>. З кастрычніка 1914 года апальшчыкам і пасыльным у канторы маёнтку Дэлістаў працаваў 13-гадовы Мікалай Селіваноўскі{{efn-ua|Будучы намеснік міністра Дзяржбяспекі СССР (1946—1951), генерал-лейтэнант (1943).}}. У лістападзе 1917 — канцы 1919 года{{efn-ua|З перапынкам, калі працаваў на лесанарыхтоўках у Хойніках (1918— частка 1919).}} ён быў канторшчыкам саўгаса Дэлістаў<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/selivanowski/0-141 Эмануил Иоффе. Личное дело чекиста Селивановского.]</ref>. 9 лютага 1918 года, яшчэ да падпісання [[Брэсцкі мір|Брэсцкага міру]] з бальшавіцкай Расіяй (3 сакавіка), [[Германская імперыя|Германія]] перадала паўднёвую частку Беларусі [[Украінская Народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспубліцы]]. У адказ на гэта, 9 сакавіка [[Другая Устаўная грамата|Другой Устаўной граматай]] тэрыторыя абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Дэлістаў, аднак, у складзе Хойніцкай воласці апынуўся ў часова створанай 15 чэрвеня Палескай губерні з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка — у Мазыры. З 18 мая тут дзейнічала «варта [[Украінская дзяржава|Украінскай Дзяржавы]]» гетмана [[Павел Скарападскі|Паўла Скарападскага]]<ref>Ціхаміраў А. В. Станаўленне і развіццё беларуска-украінскіх адносін у 1918—1920 гг. // Веснік БДУ. Сер. 3. 2005. № 3. С. 28 — 32; Грицкевич А. П. Борьба за Украину, 1917—1921 / А. П. Грицкевич; под науч. ред. А. Е. Тараса. — Минск: Современная школа, 2011. С. 92 — 93; Ільїн, О. Західне Полісся в Українській Державі гетьмана Скоропадського (Історія в документах) / О. Ільїн // Над Бугом і Нарвою : український часопис Підляшшя. — 2014. № 3. С. 42; Валентина Метлицька. Тимчасова німецька окупація та її вплив на долю східного Білоруського Полісся (березень 1918 — січень 1919 рр.). // Україна та Німеччина: міждержавні відносини: збірник наукових праць / ред. кол. Владислав Верстюк (гол.), Степан Віднянський, Руслан Пиріг, Ірина Матяш, Дмитро Вєдєнєєв, Володимир Бойко, Дмитро Казіміров. — Чернігів: Сіверський центр післядипломної освіти, 2018. С. 286—296 (артыкул беларускамоўны); Замойский А. С. Брагин и местечки юго-восточной Беларуси в условиях перехода от войны к миру. 1918—1922. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья: сборник научных статей / редкол. А. Д. Лебедев (отв. ред.) [и др.]. — Минск: Четыре четверти, 2018. С. 85</ref>. 1 студзеня 1919 года, згодна з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі, Рэчыцкі павет увайшоў у склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі]], але 16 студзеня разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі быў далучаны да [[РСФСР]]. Пасля [[Узбуйненне БССР#Другое ўзбуйненне БССР|другога ўзбуйнення]] [[БССР]] з 8 снежня 1926 года Дэлістаў — у складзе [[Навасёлкаўскі сельсавет (Хойніцкі раён)|Навасёлкаўскага сельсавета]] Хойніцкага раёна [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай акругі]] [[БССР]]. З 9 чэрвеня 1927 года — у [[Гомельская акруга|Гомельскай акрузе]]. Недзе ў пачатку 1930-х гадоў пасёлак быў перайменаваны ў Зялёны Гай. З 20 лютага 1938 года — у складзе [[Палеская вобласць|Палескай вобласці]] з цэнтрам у Мазыры. Напярэдадні Вялікай Айчыннай вайны ў пасёлку Зялёны Гай налічвалася 25 двароў, а ў іх — 121 жыхар. У чэрвені 1943 года баявая група В. Шымана ў ходзе буйной аперацыі супраць партызан цалкам спаліла паселішча{{efn-ua|Назвы не перакладаюцца і ў данясенні пададзена вычварнае — Selenyi Gei (замест Selenyj Gaj, як на карце); а па-нямецку гэта быў бы Grünwald.}} і загубіла жыцці 102 чалавек<ref name=":0">{{Cite web|url=http://db.narb.by/search/1782|title=Зелёный Гай. Информация о деревне|access-date=12 чэрвеня 2025|archive-date=12 чэрвеня 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250612210613/http://db.narb.by/search/1782|url-status=dead}}</ref><ref>Без срока давности. Беларусь: преступления нацистов и их пособников против мирного населения на оккупированной территории БССР в годы Великой Отечественной войны. Гомельская область. Сборник архивных документов и материалов / сост.: А. Р. Дюков, В. Д. Селеменев (рук.) [и др.]; редкол.: А. К. Демянюк [и др.]. — Минск: НАРБ; М.: Фонд «Историческая память», 2021. С. 499</ref>. Пасля трагедыі Зялёны Гай так ніколі і не адрадзіўся<ref>{{Cite web|url=http://www.hoiniki.by/?p=61490|title=Эсауленка А. Спаленыя вёскі: Зялёны Гай, Перавессе, Чырвонамайск — так ніколі і не адрадзіліся.|website=Хойніцкія навіны|archive-url=https://web.archive.org/web/20211107191954/http://www.hoiniki.by/?p=61490|archive-date=7 лістапада 2021|access-date=|url-status=dead}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Чырвонамайск (Хойніцкі раён)]] * [[Перавессе (Хойніцкі раён)]] == Заўвагі == {{Notelist-ua}} {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://milglory.gomel.museum.by/node/56620#:~:text=%D0%97%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%8B%D0%B9%20%D0%93%D0%B0%D0%B9%20%E2%80%93%20%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D1%8F%20%D0%B2,%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%B9%20%D0%B1%D1%8B%D0%BB%20%D0%BE%D0%BA%D1%80%D1%83%D0%B6%D0%B5%D0%BD%20%D0%B8%20%D0%BF%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%B6%D0%B6%D0%B5%D0%BD Зелёный Гай]{{Недаступная спасылка}}. [[Гомельскі абласны музей ваеннай славы|Гомельский областной музей военной славы]]. * [https://belarusenc.by/temy/belarusinsecwar/2071/ Зелёный Гай]. [[Беларуская энцыклапедыя|Белорусская энциклопедия]]. {{Commons|Category:}} [[Катэгорыя:Судкоўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Хойніцкага раёна|*]] [[Катэгорыя:Гісторыя Хойніцкага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя населеныя пункты Хойніцкага раёна]] j8gt41nh4lkeu147auk8624dfz5wfu3 0 698584 5150796 5020669 2026-06-05T05:28:30Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5150796 wikitext text/x-wiki '''Здаровы лад жыцця''' ('''ЗЛЖ''') — лад жыцця [[чалавек]]а, які дапамагае захаваць здароўе і знізіць рызыку неінфекцыйных захворванняў (НІЗ) шляхам кантролю над паводніцкімі фактарамі рызыкі. Здаровы лад жыцця мае на ўвазе адмову ад [[Тытунь|тытуню]] і ўжывання алкаголю, рацыянальнае харчаванне, фізічную актыўнасць (фізічныя практыкаванні, [[спорт]] і да таго падобнае), умацаванне псіхічнага здароўя і іншыя меры па ўмацаванні здароўя. Прынцыпы ладу жыцця звычайна закладваюцца ў маладым узросце, таму для фармавання здаровага ладу жыцця важным з’яўляецца фармаванне здаровага ладу ў гэтым узросце — звычкі, якія сфармаваліся ў маладосці, часта захоўваюцца і ў дарослым жыцці<ref>[https://elibrary.ru/item.asp?id=30054007 Аброськина, О. В. Приверженность к здоровому образу жизни среди интернов, ординаторов и аспирантов медицинских вузов : / О. В. Аброськина, Е. В. Силина, А. С. Орлова… (и др.) // Медицинское образование и вузовская наука : журн. — 2017. — Вып. 2, № 10. — ISSN 2227—1759]</ref>. == Ключавыя аспекты здаровага ладу жыцця == === Здаровае харчаванне === Здаровае харчаванне з'яўляецца найважнейшым сродкам прафілактыкі развіцця цэлага шэрагу неінфекцыйных захворванняў і садзейнічае павелічэнню здаровай працягласці жыцця.<ref>{{Cite journal|author1=Kuanrong Li|author2=Anika Hüsing|author3=Rudolf Kaaks|date=2014-04-07|doi=10.1186/1741-7015-12-59|issn=1741-7015|journal=BMC Medicine|title=Lifestyle risk factors and residual life expectancy at age 40: a German cohort study|url=http://dx.doi.org/10.1186/1741-7015-12-59}}</ref><ref>{{Cite web| url=https://bizgrows.com/healthy-lifestyle/| title=Correction to: Impact of Healthy Lifestyle Factors on Life Expectancies in the US Population| date=2018-01-14| accessdate=2018-05-20| archive-date=22 студзеня 2022| archive-url=https://web.archive.org/web/20220122142820/https://bizgrows.com/healthy-lifestyle/| url-status=dead}}</ref> Інстытут Вейцмана ў Ізраілі пратэставаў 800 чалавек на працягу некалькіх гадоў, і даказаў што "здаровага харчавання" не існуе, арганізм і харчаванне кожнага чалавека ўнікальна.<ref>[https://isralove.org/load/16-1-0-1181 Израильские ученые доказали, что здорового питания не существует]</ref> == Гл. таксама == * [[Straight edge]] == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [https://zviazda.by/be/news/20200831/1598872586-kali-hochash-byc-zdarovym Калі хочаш быць здаровым] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220118183114/https://zviazda.by/be/news/20200831/1598872586-kali-hochash-byc-zdarovym |date=18 студзеня 2022 }} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Здаровы лад жыцця| ]] 316i51f9q2jws751n3cp2e41twrmr76 0 700787 5150623 4346575 2026-06-04T14:02:37Z Siliyiw 169172 5150623 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Міхаіл Герасімавіч Маршын''' ({{ДН|23|10|1910}}, в. [[Старая Рудня (Жлобінскі раён)|Старая Рудня]], [[Жлобінскі раён]], [[Гомельская вобласць]] — {{ДС|22|8|2004}}, [[Мінск]]) — [[Беларусь|беларускі]] гаспадарчы дзеяч. [[Герой Сацыялістычнай Працы]] (1966)<ref>{{Cite web|url=https://gisp.gov.by/region/geroi-sotsialisticheskogo-truda/|title=Герои Социалистического Труда}}</ref>. == Біяграфія == Удзельнік партызанскага руху ў [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]]. У 1948—1979 гадах старшыня калгаса імя Кірава Жлобінскага раёна. Дэпутат [[Вярхоўны Савет БССР|Вярхоўнага Савета БССР]] у 1963—1967 гадах. Памёр у Мінску ў 2004 годзе. Пахаваны на могілках вёскі [[Старая Рудня (Жлобінскі раён)|Старая Рудня]]<ref name=":0">{{Cite web|url=https://ndsmi.by/obshchestvo/46249-v-staroj-rudne-i-v-zhlobine-pochtili-pamyat-mikhaila-marshina|title=В Старой Рудне и в Жлобине почтили память Михаила Маршина|website=Новы дзень}}</ref>. == Узнагароды == Герой Сацыялістычнай Працы (1966), кавалер [[Ордэн Леніна|ордэна Леніна]]. == Памяць == * Імя М. Г. Маршына носіць адна з вуліц [[Жлобін|Жлобіна]] ([[Гомельская вобласць]]). * У гонар М. Г. Маршына на будынку Стараруднянскага клуба размешчана мемарыяльная дошка. * Імя М. Г. Маршына на Алеі Герояў у [[Жлобін|Жлобіне]] ([[Гомельская вобласць]])<ref>{{Cite web|url=https://ndsmi.by/75-za-rodny-kraj/11121-zhlobin-i-ulitsa-nosit-imya-ego|title=Жлобин: и улица носит имя его ...|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=|website=Новы дзень}}</ref>. * У сярэдняй школе д. [[Старая Рудня (Жлобінскі раён)|Старая Рудня]] [[Жлобінскі раён|Жлобінскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] адна з экспазіцый у музеі прысвечана М.Г. Маршыну<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|url=https://starorud.sh.zhlobinedu.by/?p=4771|title=115 лет со дня рождения Маршина М. Г.}}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. — Минск, 2013. — Т. 3, кн. 2 : Гомельская область. — С. 35. * Твои герои, Беларусь! Герои Социалистического Труда : биографический справочник. — Минск, 2014. — С. 150. * Вызначыліся працай // Памяць: Гіст.- дакум. хроніка Жлобіна і Жлобін. р-на / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 2000. — С. 684. * Котляров И. Кое-что о себе // Трудовая гвардия Гомельшчины / Сост. А. М. Иванисов и др. — Мн.: Беларусь, 1986. — С. 203—205. * Маршин Михаил Герасимович // Белорусская ССР: Краткая энциклопедия. В 5 — и т. Т. 5. Биографический справочник / Редкол.: И. П. Шамякин (гл. ред.) [и др.]. — Мн.: Бел. Сов. Энциклопедия, 1981. — C. 409. * Маршын Михаил Герасимович // Беларуская Савецкая энцыклапедыя. У 12 т. Т. 7. Манцякі — Паддубічы / Рэдкал.: П. У. Броўка (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: Гал. рэд. Беларус. Сав. Энцыкл., 1973. — С. 47. == Спасылкі == * [http://www.person.goub.by/?p=2123 Маршин] * [https://warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=30255 Маршин Михаил Герасимович]. {{DEFAULTSORT:Маршын Міхаіл Герасімавіч}} [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 6-га склікання]] [[Катэгорыя:Старшыні калгасаў]] m2dd9k7mb3jeu1fjldavv26v8vw15ex 5150625 5150623 2026-06-04T14:05:35Z Siliyiw 169172 5150625 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Міхаіл Герасімавіч Маршын''' ({{ДН|23|10|1910}}, [[Старая Рудня (Жлобінскі раён)|Старая Рудня]], [[Жлобінскі раён]], [[Гомельская вобласць]] — {{ДС|22|8|2004}}, [[Мінск]]) — [[Беларусь|беларускі]] гаспадарчы дзеяч. [[Герой Сацыялістычнай Працы]] (1966)<ref>{{Cite web|url=https://gisp.gov.by/region/geroi-sotsialisticheskogo-truda/|title=Герои Социалистического Труда}}</ref>. == Біяграфія == Удзельнік партызанскага руху ў [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]]. У 1948—1979 гадах старшыня калгаса імя Кірава Жлобінскага раёна. Дэпутат [[Вярхоўны Савет БССР|Вярхоўнага Савета БССР]] у 1963—1967 гадах. Памёр у Мінску ў 2004 годзе. Пахаваны на могілках вёскі [[Старая Рудня (Жлобінскі раён)|Старая Рудня]]<ref name=":0">{{Cite web|url=https://ndsmi.by/obshchestvo/46249-v-staroj-rudne-i-v-zhlobine-pochtili-pamyat-mikhaila-marshina|title=В Старой Рудне и в Жлобине почтили память Михаила Маршина|website=Новы дзень}}</ref>. == Узнагароды == Герой Сацыялістычнай Працы (1966), кавалер [[Ордэн Леніна|ордэна Леніна]]. == Памяць == * Імя М. Г. Маршына носіць адна з вуліц [[Жлобін|Жлобіна]] ([[Гомельская вобласць]]). * У гонар М. Г. Маршына на будынку Стараруднянскага клуба размешчана мемарыяльная дошка. * Імя М. Г. Маршына на Алеі Герояў у [[Жлобін|Жлобіне]] ([[Гомельская вобласць]])<ref>{{Cite web|url=https://ndsmi.by/75-za-rodny-kraj/11121-zhlobin-i-ulitsa-nosit-imya-ego|title=Жлобин: и улица носит имя его ...|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=|website=Новы дзень}}</ref>. * У сярэдняй школе д. [[Старая Рудня (Жлобінскі раён)|Старая Рудня]] [[Жлобінскі раён|Жлобінскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] адна з экспазіцый у музеі прысвечана М. Г. Маршыну<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|url=https://starorud.sh.zhlobinedu.by/?p=4771|title=115 лет со дня рождения Маршина М. Г.}}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. — Минск, 2013. — Т. 3, кн. 2 : Гомельская область. — С. 35. * Твои герои, Беларусь! Герои Социалистического Труда : биографический справочник. — Минск, 2014. — С. 150. * Вызначыліся працай // Памяць: Гіст.- дакум. хроніка Жлобіна і Жлобін. р-на / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 2000. — С. 684. * Котляров И. Кое-что о себе // Трудовая гвардия Гомельшчины / Сост. А. М. Иванисов и др. — Мн.: Беларусь, 1986. — С. 203—205. * Маршин Михаил Герасимович // Белорусская ССР: Краткая энциклопедия. В 5 — и т. Т. 5. Биографический справочник / Редкол.: И. П. Шамякин (гл. ред.) [и др.]. — Мн.: Бел. Сов. Энциклопедия, 1981. — C. 409. * Маршын Михаил Герасимович // Беларуская Савецкая энцыклапедыя. У 12 т. Т. 7. Манцякі — Паддубічы / Рэдкал.: П. У. Броўка (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: Гал. рэд. Беларус. Сав. Энцыкл., 1973. — С. 47. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.person.goub.by/?p=2123 Маршин] * [https://warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=30255 Маршин Михаил Герасимович]. {{DEFAULTSORT:Маршын Міхаіл Герасімавіч}} [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 6-га склікання]] [[Катэгорыя:Старшыні калгасаў]] jilez2ms45ml8rk8jkum6fmkh4p0ttq 5150626 5150625 2026-06-04T14:06:18Z Siliyiw 169172 5150626 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Міхаіл Герасімавіч Маршын''' ({{ДН|23|10|1910}}, [[Старая Рудня (Жлобінскі раён)|Старая Рудня]], [[Жлобінскі раён]], [[Гомельская вобласць]] — {{ДС|22|8|2004}}, [[Мінск]]) — [[Беларусь|беларускі]] гаспадарчы дзеяч. [[Герой Сацыялістычнай Працы]] (1966)<ref>{{Cite web|url=https://gisp.gov.by/region/geroi-sotsialisticheskogo-truda/|title=Герои Социалистического Труда}}</ref>. == Біяграфія == Удзельнік партызанскага руху ў [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]]. У 1948—1979 гадах старшыня калгаса імя Кірава Жлобінскага раёна. Дэпутат [[Вярхоўны Савет БССР|Вярхоўнага Савета БССР]] у 1963—1967 гадах. Памёр у Мінску ў 2004 годзе. Пахаваны на могілках вёскі [[Старая Рудня (Жлобінскі раён)|Старая Рудня]]<ref name=":0">{{Cite web|url=https://ndsmi.by/obshchestvo/46249-v-staroj-rudne-i-v-zhlobine-pochtili-pamyat-mikhaila-marshina|title=В Старой Рудне и в Жлобине почтили память Михаила Маршина|website=Новы дзень}}</ref>. == Узнагароды == Герой Сацыялістычнай Працы (1966), кавалер [[Ордэн Леніна|ордэна Леніна]]. == Памяць == * Імя М. Г. Маршына носіць адна з вуліц [[Жлобін|Жлобіна]] ([[Гомельская вобласць]]). * У гонар М. Г. Маршына на будынку [[Старая Рудня (Жлобінскі раён)|Стараруднянскага]] клуба размешчана мемарыяльная дошка. * Імя М. Г. Маршына на Алеі Герояў у [[Жлобін|Жлобіне]] ([[Гомельская вобласць]])<ref>{{Cite web|url=https://ndsmi.by/75-za-rodny-kraj/11121-zhlobin-i-ulitsa-nosit-imya-ego|title=Жлобин: и улица носит имя его ...|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=|website=Новы дзень}}</ref>. * У сярэдняй школе д. [[Старая Рудня (Жлобінскі раён)|Старая Рудня]] [[Жлобінскі раён|Жлобінскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] адна з экспазіцый у музеі прысвечана М. Г. Маршыну<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|url=https://starorud.sh.zhlobinedu.by/?p=4771|title=115 лет со дня рождения Маршина М. Г.}}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. — Минск, 2013. — Т. 3, кн. 2 : Гомельская область. — С. 35. * Твои герои, Беларусь! Герои Социалистического Труда : биографический справочник. — Минск, 2014. — С. 150. * Вызначыліся працай // Памяць: Гіст.- дакум. хроніка Жлобіна і Жлобін. р-на / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 2000. — С. 684. * Котляров И. Кое-что о себе // Трудовая гвардия Гомельшчины / Сост. А. М. Иванисов и др. — Мн.: Беларусь, 1986. — С. 203—205. * Маршин Михаил Герасимович // Белорусская ССР: Краткая энциклопедия. В 5 — и т. Т. 5. Биографический справочник / Редкол.: И. П. Шамякин (гл. ред.) [и др.]. — Мн.: Бел. Сов. Энциклопедия, 1981. — C. 409. * Маршын Михаил Герасимович // Беларуская Савецкая энцыклапедыя. У 12 т. Т. 7. Манцякі — Паддубічы / Рэдкал.: П. У. Броўка (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: Гал. рэд. Беларус. Сав. Энцыкл., 1973. — С. 47. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.person.goub.by/?p=2123 Маршин] * [https://warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=30255 Маршин Михаил Герасимович]. {{DEFAULTSORT:Маршын Міхаіл Герасімавіч}} [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 6-га склікання]] [[Катэгорыя:Старшыні калгасаў]] nyesqjqgrzowjavegkx0z0os7by39de 5150628 5150626 2026-06-04T14:23:00Z Siliyiw 169172 5150628 wikitext text/x-wiki {{Асоба | апісанне выявы = ''Героі Сацыялістычнай Працы [[Жлобінскі раён|Жлобінскага раёна]] (злева направа) [[Анастасія Іванаўна Літош|А. І. Літош]], [[Анатоль Пятровіч Шэбуняеў|А. П. Шэбуняеў]], М. Г. Маршын, [[Аляксандр Дзмітрыевіч Канаплянікаў|А. Д. Канаплянікаў]], [[Марыя Фёдараўна Вішнеўская|М. Ф. Вішнеўская]].'' | выява = Герои социалистического труда Жлобинского района.jpg }} '''Міхаіл Герасімавіч Маршын''' ({{ДН|23|10|1910}}, [[Старая Рудня (Жлобінскі раён)|Старая Рудня]], [[Жлобінскі раён]], [[Гомельская вобласць]] — {{ДС|22|8|2004}}, [[Мінск]]) — [[Беларусь|беларускі]] гаспадарчы дзеяч. [[Герой Сацыялістычнай Працы]] (1966)<ref>{{Cite web|url=https://gisp.gov.by/region/geroi-sotsialisticheskogo-truda/|title=Герои Социалистического Труда}}</ref>. == Біяграфія == Удзельнік партызанскага руху ў [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]]. У 1948—1979 гадах старшыня калгаса імя Кірава Жлобінскага раёна. Дэпутат [[Вярхоўны Савет БССР|Вярхоўнага Савета БССР]] у 1963—1967 гадах. Памёр у Мінску ў 2004 годзе. Пахаваны на могілках вёскі [[Старая Рудня (Жлобінскі раён)|Старая Рудня]]<ref name=":0">{{Cite web|url=https://ndsmi.by/obshchestvo/46249-v-staroj-rudne-i-v-zhlobine-pochtili-pamyat-mikhaila-marshina|title=В Старой Рудне и в Жлобине почтили память Михаила Маршина|website=Новы дзень}}</ref>. == Узнагароды == Герой Сацыялістычнай Працы (1966), кавалер [[Ордэн Леніна|ордэна Леніна]]. == Памяць == * Імя М. Г. Маршына носіць адна з вуліц [[Жлобін|Жлобіна]] ([[Гомельская вобласць]]). * У гонар М. Г. Маршына на будынку [[Старая Рудня (Жлобінскі раён)|Стараруднянскага]] клуба размешчана мемарыяльная дошка. * Імя М. Г. Маршына на Алеі Герояў у [[Жлобін|Жлобіне]] ([[Гомельская вобласць]])<ref>{{Cite web|url=https://ndsmi.by/75-za-rodny-kraj/11121-zhlobin-i-ulitsa-nosit-imya-ego|title=Жлобин: и улица носит имя его ...|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=|website=Новы дзень}}</ref>. * У сярэдняй школе д. [[Старая Рудня (Жлобінскі раён)|Старая Рудня]] [[Жлобінскі раён|Жлобінскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] адна з экспазіцый у музеі прысвечана М. Г. Маршыну<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|url=https://starorud.sh.zhlobinedu.by/?p=4771|title=115 лет со дня рождения Маршина М. Г.}}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. — Минск, 2013. — Т. 3, кн. 2 : Гомельская область. — С. 35. * Твои герои, Беларусь! Герои Социалистического Труда : биографический справочник. — Минск, 2014. — С. 150. * Вызначыліся працай // Памяць: Гіст.- дакум. хроніка Жлобіна і Жлобін. р-на / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 2000. — С. 684. * Котляров И. Кое-что о себе // Трудовая гвардия Гомельшчины / Сост. А. М. Иванисов и др. — Мн.: Беларусь, 1986. — С. 203—205. * Маршин Михаил Герасимович // Белорусская ССР: Краткая энциклопедия. В 5 — и т. Т. 5. Биографический справочник / Редкол.: И. П. Шамякин (гл. ред.) [и др.]. — Мн.: Бел. Сов. Энциклопедия, 1981. — C. 409. * Маршын Михаил Герасимович // Беларуская Савецкая энцыклапедыя. У 12 т. Т. 7. Манцякі — Паддубічы / Рэдкал.: П. У. Броўка (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: Гал. рэд. Беларус. Сав. Энцыкл., 1973. — С. 47. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.person.goub.by/?p=2123 Маршин] * [https://warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=30255 Маршин Михаил Герасимович]. {{DEFAULTSORT:Маршын Міхаіл Герасімавіч}} [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 6-га склікання]] [[Катэгорыя:Старшыні калгасаў]] qgutbm828nw2b5xfp2qm3b6p5ptljr8 5150721 5150628 2026-06-04T18:40:31Z M.L.Bot 261 афармленне 5150721 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Міхаіл Герасімавіч Маршын''' ({{ВДП}}) — [[Беларусь|беларускі]] гаспадарчы дзеяч. [[Герой Сацыялістычнай Працы]] (1966)<ref>{{Cite web|url=https://gisp.gov.by/region/geroi-sotsialisticheskogo-truda/|title=Герои Социалистического Труда}}</ref>. == Біяграфія == [[Файл:Герои социалистического труда Жлобинского района.jpg|міні|злева|Героі Сацыялістычнай Працы [[Жлобінскі раён|Жлобінскага раёна]] (злева направа) [[Анастасія Іванаўна Літош|А. І. Літош]], [[Анатоль Пятровіч Шэбуняеў|А. П. Шэбуняеў]], М. Г. Маршын, [[Аляксандр Дзмітрыевіч Канаплянікаў|А. Д. Канаплянікаў]], [[Марыя Фёдараўна Вішнеўская|М. Ф. Вішнеўская]].]] Удзельнік партызанскага руху ў [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]]. У 1948—1979 гадах старшыня калгаса імя Кірава Жлобінскага раёна. Дэпутат [[Вярхоўны Савет БССР|Вярхоўнага Савета БССР]] у 1963—1967 гадах. Памёр у Мінску ў 2004 годзе. Пахаваны на могілках вёскі [[Старая Рудня (Жлобінскі раён)|Старая Рудня]]<ref name=":0">{{Cite web|url=https://ndsmi.by/obshchestvo/46249-v-staroj-rudne-i-v-zhlobine-pochtili-pamyat-mikhaila-marshina|title=В Старой Рудне и в Жлобине почтили память Михаила Маршина|website=Новы дзень}}</ref>. == Узнагароды == Герой Сацыялістычнай Працы (1966), кавалер [[Ордэн Леніна|ордэна Леніна]]. == Памяць == * Імя М. Г. Маршына носіць адна з вуліц [[Жлобін]]а ([[Гомельская вобласць]]). * У гонар М. Г. Маршына на будынку [[Старая Рудня (Жлобінскі раён)|Стараруднянскага]] клуба размешчана мемарыяльная дошка. * Імя М. Г. Маршына на Алеі Герояў у [[Жлобін]]е ([[Гомельская вобласць]])<ref>{{Cite web|url=https://ndsmi.by/75-za-rodny-kraj/11121-zhlobin-i-ulitsa-nosit-imya-ego|title=Жлобин: и улица носит имя его ...|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=|website=Новы дзень}}</ref>. * У сярэдняй школе д. [[Старая Рудня (Жлобінскі раён)|Старая Рудня]] [[Жлобінскі раён|Жлобінскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] адна з экспазіцый у музеі прысвечана М. Г. Маршыну<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|url=https://starorud.sh.zhlobinedu.by/?p=4771|title=115 лет со дня рождения Маршина М. Г.}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. — Минск, 2013. — Т. 3, кн. 2 : Гомельская область. — С. 35. * Твои герои, Беларусь! Герои Социалистического Труда : биографический справочник. — Минск, 2014. — С. 150. * Вызначыліся працай // Памяць: Гіст.- дакум. хроніка Жлобіна і Жлобін. р-на / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 2000. — С. 684. * Котляров И. Кое-что о себе // Трудовая гвардия Гомельшчины / Сост. А. М. Иванисов и др. — Мн.: Беларусь, 1986. — С. 203—205. * Маршин Михаил Герасимович // Белорусская ССР: Краткая энциклопедия. В 5 — и т. Т. 5. Биографический справочник / Редкол.: И. П. Шамякин (гл. ред.) [и др.]. — Мн.: Бел. Сов. Энциклопедия, 1981. — C. 409. * Маршын Михаил Герасимович // Беларуская Савецкая энцыклапедыя. У 12 т. Т. 7. Манцякі — Паддубічы / Рэдкал.: П. У. Броўка (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: Гал. рэд. Беларус. Сав. Энцыкл., 1973. — С. 47. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.person.goub.by/?p=2123 Маршин] * [https://warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=30255 Маршин Михаил Герасимович]. {{DEFAULTSORT:Маршын Міхаіл Герасімавіч}} [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 6-га склікання]] [[Катэгорыя:Старшыні калгасаў]] 2k83vpqrm61t8onqb3oub8bh2aijsgh 5150722 5150721 2026-06-04T18:41:45Z M.L.Bot 261 /* Біяграфія */ 5150722 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Міхаіл Герасімавіч Маршын''' ({{ВДП}}) — [[Беларусь|беларускі]] гаспадарчы дзеяч. [[Герой Сацыялістычнай Працы]] (1966)<ref>{{Cite web|url=https://gisp.gov.by/region/geroi-sotsialisticheskogo-truda/|title=Герои Социалистического Труда}}</ref>. == Біяграфія == [[Файл:Герои социалистического труда Жлобинского района.jpg|міні|злева|Героі Сацыялістычнай Працы [[Жлобінскі раён|Жлобінскага раёна]] (злева направа) [[Анастасія Іванаўна Літош|А. І. Літош]], [[Анатоль Пятровіч Шэбуняеў|А. П. Шэбуняеў]], [[Міхаіл Герасімавіч Маршын|М. Г. Маршын]], [[Аляксандр Дзмітрыевіч Канаплянікаў|А. Д. Канаплянікаў]], [[Марыя Фёдараўна Вішнеўская|М. Ф. Вішнеўская]].]] Удзельнік партызанскага руху ў [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]]. У 1948—1979 гадах старшыня калгаса імя Кірава Жлобінскага раёна. Дэпутат [[Вярхоўны Савет БССР|Вярхоўнага Савета БССР]] у 1963—1967 гадах. Памёр у Мінску ў 2004 годзе. Пахаваны на могілках вёскі [[Старая Рудня (Жлобінскі раён)|Старая Рудня]]<ref name=":0">{{Cite web|url=https://ndsmi.by/obshchestvo/46249-v-staroj-rudne-i-v-zhlobine-pochtili-pamyat-mikhaila-marshina|title=В Старой Рудне и в Жлобине почтили память Михаила Маршина|website=Новы дзень}}</ref>. == Узнагароды == Герой Сацыялістычнай Працы (1966), кавалер [[Ордэн Леніна|ордэна Леніна]]. == Памяць == * Імя М. Г. Маршына носіць адна з вуліц [[Жлобін]]а ([[Гомельская вобласць]]). * У гонар М. Г. Маршына на будынку [[Старая Рудня (Жлобінскі раён)|Стараруднянскага]] клуба размешчана мемарыяльная дошка. * Імя М. Г. Маршына на Алеі Герояў у [[Жлобін]]е ([[Гомельская вобласць]])<ref>{{Cite web|url=https://ndsmi.by/75-za-rodny-kraj/11121-zhlobin-i-ulitsa-nosit-imya-ego|title=Жлобин: и улица носит имя его ...|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=|website=Новы дзень}}</ref>. * У сярэдняй школе д. [[Старая Рудня (Жлобінскі раён)|Старая Рудня]] [[Жлобінскі раён|Жлобінскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] адна з экспазіцый у музеі прысвечана М. Г. Маршыну<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|url=https://starorud.sh.zhlobinedu.by/?p=4771|title=115 лет со дня рождения Маршина М. Г.}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. — Минск, 2013. — Т. 3, кн. 2 : Гомельская область. — С. 35. * Твои герои, Беларусь! Герои Социалистического Труда : биографический справочник. — Минск, 2014. — С. 150. * Вызначыліся працай // Памяць: Гіст.- дакум. хроніка Жлобіна і Жлобін. р-на / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 2000. — С. 684. * Котляров И. Кое-что о себе // Трудовая гвардия Гомельшчины / Сост. А. М. Иванисов и др. — Мн.: Беларусь, 1986. — С. 203—205. * Маршин Михаил Герасимович // Белорусская ССР: Краткая энциклопедия. В 5 — и т. Т. 5. Биографический справочник / Редкол.: И. П. Шамякин (гл. ред.) [и др.]. — Мн.: Бел. Сов. Энциклопедия, 1981. — C. 409. * Маршын Михаил Герасимович // Беларуская Савецкая энцыклапедыя. У 12 т. Т. 7. Манцякі — Паддубічы / Рэдкал.: П. У. Броўка (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: Гал. рэд. Беларус. Сав. Энцыкл., 1973. — С. 47. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.person.goub.by/?p=2123 Маршин] * [https://warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=30255 Маршин Михаил Герасимович]. {{DEFAULTSORT:Маршын Міхаіл Герасімавіч}} [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 6-га склікання]] [[Катэгорыя:Старшыні калгасаў]] muhao1p2ysq5f9c4bdy2noayh1yrxwp 0 700813 5150661 4937159 2026-06-04T15:54:29Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5150661 wikitext text/x-wiki {{арфаграфія}} '''Жуз''' ({{Lang-kk|жүз, jüz, جٷز}} — «саюз», а таксама «сотня») — аб’яднанне [[Казахі|казахскіх]] [[Казахскі род|родаў]], якое складалася [[Гісторыя|гістарычна]] . Казахская гістарыяграфія адносіць зараджэнне жузаў да пачатку XVIII стагоддзя, рускія крыніцы — да XVII стагоддзя {{Sfn|БРЭ|2018}} . [[Файл:Жуз.svg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:%D0%96%D1%83%D0%B7.svg|міні|400x400пкс|Прыкладныя тэрыторыі жузаў напачатку XX стагоддзя. {| class="wikitable" |{{легенда|#ccff99|<small>[[Малодшы жуз]]</small>}} |{{легенда|#fdd99b|<small>[[Сярэдні жуз]]</small>}} |{{легенда|#ffaaaa|<small>[[Старэйшы жуз]]</small>}} |} ]] Усяго ўтварылася тры жузы: [[Старэйшы жуз]], [[Сярэдні жуз]] і [[Малодшы жуз]]. Таксама: * [[Чынгізіды|Торэ́]] (каз. Төрэ, ''Töre'', تٶرە) — прадстаўнікі роду [[Чынгісхан]]а, якія кіравалі ў [[Казахскае ханства|Казахскім ханстве]], іх таксама называлі " [[аксуек]] " і «султан торы» ^{[[Торы (род)|[1]]]} . Толькі яны мелі права ўзыходзіць на пасаду хана. Саслоўе торы знаходзілася на чале [[Казахскае ханства|Казахскага ханства]] на працягу ўсёй яго [[Гісторыя Казахстана|гісторыі]] і мела па праве нашчадкаў [[Чынгісхан]]а шэраг прывілеяў: тытул [[Казахскія султаны|султанаў]], з якіх выбіраўся [[Казахскія ханы|хан]], валоданне сваім феадальным удзелам. * [[Ходжа (род)|Ходжа́]] (ад [[Персідская мова|перс.]] خواجه; [[Таджыкская мова|тадж.]] ''хӯҷа'', [[Казахская мова|каз.]] ''қожа'', [[Узбекская мова|узб.]] ''xo’ja'', [[Уйгурская мова|уйг.]] ''خوجا'') — у [[Сярэдняя Азія|Сярэдняй Азіі]] чалавек, які вядзе сваё паходжанне ад [[Арабы|арабскіх]] [[Місіянерства|місіянераў]] [[іслам]]у . [[Баявы кліч|Кліч]] — ''[[Алах|Ала]]'' ! * Таленгіт ({{Lang-kk|Төлеңгіт, ''Töleñgit'', تٶلەڭگئت}}<span lang="kk" style="font-style:italic;">Төлеңгіт, ''Töleñgit'', تٶلەڭگئت</span>) — служлівы род у казахскім грамадстве, які традыцыйна знаходзіўся на службе ў ханаў і султанаў. Паходзяць са старажытнага племяннога аб’яднання целе, па кітайску гаогюй — цялежнікі з высокімі коламі. З падзеннем Залатой арды частка туленгутаў аб’ядноўваюцца ў Таленгуцкае ханства. == Сям’я ў жузах == У жузах вызначаецца дакладнае прызначэнне кожнага сына ў сям’і. [[Казахскія традыцыі|Па звычаях і традыцыях казахаў]] выхаваннем кожнага сына займаліся розныя людзі. * Старэйшы сын адпраўляўся на выхаванне да бабулі і дзядулю. * Малодшы сын заставаўся ў бацькоў і пасля абавязваўся дапамагаць усёй сям’і. * Сярэдні сын станавіўся ваяром. Ён навучаўся фехтаванню, стральбе з лука і інш. Веды свайго радаводу — абавязак кожнага члена жуза. Любы сваяк, які прыйшоў па дапамогу (хай нават самы далёкі), абавязкова атрымае яе. == Узнікненне == Жуз — племянныя саюзы казахскіх родаў. Аб часе ўзнікнення жузаў, прычынах іх з’яўлення, аб унутранай структуры агульнага меркавання ў навукоўцаў няма. [[Чокан Чынгісовіч|Ч. Валіханаў]] лічыў, што калі [[Залатая Арда]] пачала распадацца, то для таго, каб пакінуць за сабой тэрыторыі сваіх качэўяў, казахі стварылі такія вялікія племянныя саюзы. Па меркаванні Н. А. Арыстава, аб’яднанне ў жузы адбылося падчас набегаў [[Калмыкі|джунгар]] . [[Васіль Уладзіміравіч Бартольд|В. У. Бартольд]] звязвае ўзнікненне жузаў з геаграфічнымі фактарамі. Выгаднае прыродна-геаграфічнае становішча дазволіла казахам аддаленых рэгіёнаў захаваць культурна-гаспадарчыя асаблівасці. М. П. Вяткін згаджаецца з довадамі Бартольда і дадае да прыродна-геаграфічных фактараў палітычныя падзеі. Ён лічыць, што адасобленыя орды ў [[XVI стагоддзе|XVI стагоддзі]] сфарміраваліся як палітычныя саюзы. Мовазнавец [[Сарсен Аманжолавіч Аманжолаў|С.]] [[Сарсен Аманжолавіч Аманжолаў|Аманжолаў]] лічыць, што казахі падзяліліся на жузы яшчэ ў [[X стагоддзе|X]] — [[XII стагоддзе|XII стагоддзях]], да аб’яднання Чынгісханам цюркаў і манголаў у адну цюрка-мангольскую імперыю. Усходазнаўца Т. І. Султанаў кажа аб беднасці дакладных фактаў аб паходжанні жузаў і мяркуе, што ў другой палове [[XVI стагоддзе|XVI стагоддзі]] сістэма [[улус]]аў трансфармавалася ў жузы. Не цалкам раскрыта і само паняцце — ''жуз'' . Некаторыя навукоўцы звязваюць яго з арабскім словам ''джуз'' — «асноўная частка чагосьці, адгалінаванне». Ва ўсходніх дакументах першыя звесткі аб жузах пачынаюць з’яўляцца ў сярэдзіне [[XVII стагоддзе|XVII стагоддзі]] . У працах Махмуда бен Валі, напісаных у [[1634]] — [[1641|1641 гадах]], апісваецца, што пасля смерці хана Шайбані яго сын Бахадур «пачынае кіраваць гэтай краінай і ўлусамі… для зімовак і сваіх джайлаў ён абраў [[Белая Арда|Белую Арду]], якая яшчэ вядомая як Йуз Орда». Гэтае слова «юз» некаторыя навукоўцы параўноўваюць з казахскім «жузам». Гэта значыць, нават арабскі летапіс пацвярджае, што Йуз Орда — Арда Жуз — гэта і ёсць Орта Жуз, а значыць Цэнтральна-Галоўнакамандуючы Жуз. == Гістарычная асаблівасць жузаў == Родаплемянная структура казахаў складаецца з трох жузаў: [[Старэйшы жуз]] ([[Казахская мова|каз.]] ''Ұлы Жүз''), [[Сярэдні жуз]] ([[Казахская мова|каз.]] ''Арта жүз'') і [[Малодшы жуз]] ([[Казахская мова|каз.]] ''Кішы жүз''). Жузы з’яўляліся спецыфічнай формай сацыяльна-палітычнай арганізацыі казахскай народнасці. Аб часе ўзнікнення жузаў, прычынах іх з’яўлення, аб унутранай структуры агульнага меркавання ў навукоўцаў няма. Кожны жуз, уключаюць пэўныя адгалінаванні [[Казахскі род|роды]], якія, у сваю чаргу, складаюцца з драбнейшых родаў. Акрамя таго маюцца роды таксама якія ўваходзяць у казахскую структуру ў працэсе гістарычнага этнагенезу, якія знаходзяцца па-за жузавай класіфікацыі. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * А. Т. Талеўбаеў, Ж. К. Касымбаеў, М. К. Койгелдзініеў, Я. Т. Каліева, Т. Т. Далаева, пераклад з казахскай мовы С. Бакенава, Ф. Сугірбаева. — Гісторыя Казахстана. Выд-ва «Мектэп», 2006 г. — 240 з ISBN 9965-33-628-8 * Багдат Найкам. «Прымус да міру». 2017. Падуя. ISBN 979-12-200-3021-2 * {{БРЭ|артыкул=Казахское ханство |id=3882804 |аўтар=Д. Ю. Арапов, А. Ш. Кадырбаев |год=2018 |старонкі= }} == Спасылкі == * [http://tarikh.kz/kazahskoe-hanstvo-feodalnaya-razdroblennost/zhuz/ Жузы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160720021039/http://tarikh.kz/kazahskoe-hanstvo-feodalnaya-razdroblennost/zhuz/ |date=20 ліпеня 2016 }} Паходжанне жузаў * [https://web.archive.org/web/20061206100800/http://www.brif.kz/maps/pdf_version/Kz_Tribe.pdf Рассяленне казахскіх плямёнаў да пачатку XX стагоддзі (карта ў фармаце pdf)] * [http://www.elim.kz/ Генеалогія казахаў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220308160201/https://www.elim.kz/ |date=8 сакавіка 2022 }} Казахская генеалогія [[Катэгорыя:Гісторыя Казахстана]] [[Катэгорыя:Народы Казахстана]] fu37n8qf58ul6g4qz8103eb2g4ov0w6 4 705534 5150586 5150315 2026-06-04T12:54:03Z 5150586 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{/Шапка}} == Спіс на хаванне == * Лагон {{зроблена}} * Праваабаронцы за свабодныя выбары {{зроблена}} <!--Спіс ніжэй проста сцёрты, у архіваванні няма сэнсу. --> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] ci2d6h129lx052uy7wj6z95j6opcgmw 5150677 5150586 2026-06-04T16:19:22Z 5150677 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{/Шапка}} == Спіс на хаванне == * Санцзян-Волат * Лагон {{зроблена}} * Праваабаронцы за свабодныя выбары {{зроблена}} <!--Спіс ніжэй проста сцёрты, у архіваванні няма сэнсу. --> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] 9jpfk0vspu8p2tf5uwmae78fkodz78p 5150730 5150677 2026-06-04T19:01:09Z 5150730 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{/Шапка}} == Спіс на хаванне == * Санцзян-Волат {{зроблена}} <!--Спіс ніжэй проста сцёрты, у архіваванні няма сэнсу. --> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] ctjxjh9pevr7o7m4c8pdg3212fkvrjt 5150760 5150730 2026-06-04T21:20:40Z 5150760 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{/Шапка}} == Спіс на хаванне == * Ганна Віктараўна Красуліна (замест Ганна Красуліна) * Санцзян-Волат {{зроблена}} <!--Спіс ніжэй проста сцёрты, у архіваванні няма сэнсу. --> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] 36vgu2kwddi8li2w2wzahsb2r83eshj 4 705833 5150861 4768358 2026-06-05T09:22:37Z 5150861 wikitext text/x-wiki <div style align=right>'''Памер старонкі {{памер}}'''</div><includeonly>{{shortcut|ВП:ЗС}}</includeonly> Запыт да схавальнікаў варта дадаваць '''толькі''' пры патрэбе '''трывалага''' хавання гісторыі старонкі, то-бок такім чынам, што адміністратары потым не змогуць адмяніць, змяніць і ўбачыць схаванае. У астатніх выпадках, пры патрэбе схаваць асабістыя звесткі ў змесце або радку тлумачэння змен, абразы, штосьці неадпаведнае вікіпедыйным нормам і інш. — давайце запыт на [[ВП:Запыты да адміністратараў]]. '''Што рабіць аўтару запыту''' * дадаць найменне артыкула '''ЗВЕРХУ''' ў ''Спіс на хаванне'' (гл. ніжэй) * нікога '''НЕ''' тэгаць * '''НЕ''' падпісвацца (праз 3 секунды па запісе старонкі яе гісторыя трывала схаваецца аўтаматычна, то-бок не будзе вядома хто даў запыт, калі ён сам не падпішацца тут) '''Што зрабіць адміністратару''' * дадаць артыкул у '''алфавітным парадку''' ў [[Удзельнік:Wizardist/SuppressionList|гэты пералік]] (гісторыя пераліку праз 3 секунды аўтаматычна трывала схаваецца) * пазначыць радок запыту тут шаблонам <nowiki>{{зроблена}}</nowiki> Падрабязней пра схаванне змен чытайце ў артыкуле [[meta:Oversight_policy/be|Палітыка ўтойвання]]. atheqqyxpk6f3hgpynsiyr74ebge1ex 5150867 5150861 2026-06-05T09:39:44Z 5150867 wikitext text/x-wiki <div style align=right>'''Памер старонкі {{памер}}'''</div><includeonly>{{shortcut|ВП:ЗС}}</includeonly> Падрабязней пра хаванне гісторыі правак чытайце на старонцы '''[[meta:Oversight policy/be|Палітыка ўтойвання]]''' МетаВікі. Запыт да схавальнікаў варта дадаваць '''толькі''' пры патрэбе '''трывалага''' хавання гісторыі старонкі, то-бок такім чынам, што адміністратары потым не змогуць адмяніць, змяніць і ўбачыць схаванае. У астатніх выпадках, пры патрэбе схаваць асабістыя звесткі ў змесце або радку тлумачэння змен, абразы, штосьці неадпаведнае вікіпедыйным нормам і інш. — давайце запыт на [[ВП:Запыты да адміністратараў]]. '''Што рабіць аўтару запыту''' * дадаць найменне артыкула '''ЗВЕРХУ''' ў ''Спіс на хаванне'' (гл. ніжэй) * нікога '''НЕ''' тэгаць * '''НЕ''' падпісвацца (праз 3 секунды па запісе старонкі яе гісторыя трывала схаваецца аўтаматычна, то-бок не будзе вядома хто даў запыт, калі ён сам не падпішацца тут) '''Што зрабіць адміністратару''' * дадаць артыкул у '''алфавітным парадку''' ў [[Удзельнік:Wizardist/SuppressionList|гэты пералік]] (гісторыя пераліку праз 3 секунды аўтаматычна трывала схаваецца) * пазначыць радок запыту тут шаблонам <nowiki>{{зроблена}}</nowiki> 64n51qsk4ihyzpivgu24rxgywyvb27b 5150882 5150867 2026-06-05T10:14:47Z 5150882 wikitext text/x-wiki <div style align=right>'''Памер старонкі {{памер}}'''</div><includeonly>{{shortcut|ВП:ЗС}}</includeonly> Падрабязней пра хаванне гісторыі правак чытайце '''[[meta:Oversight policy/be|Палітыку хавання]]''' на МетаВікі. Запыт да схавальнікаў варта дадаваць '''толькі''' пры патрэбе '''трывалага''' хавання гісторыі старонкі, то-бок такім чынам, што адміністратары потым не змогуць адмяніць, змяніць і ўбачыць схаванае. У астатніх выпадках, пры патрэбе схаваць асабістыя звесткі ў змесце або радку тлумачэння змен, абразы, штосьці неадпаведнае вікіпедыйным нормам і інш. — давайце запыт на [[ВП:Запыты да адміністратараў]]. '''Што рабіць аўтару запыту''' * дадаць найменне артыкула '''ЗВЕРХУ''' ў ''Спіс на хаванне'' (гл. ніжэй) * нікога '''НЕ''' тэгаць * '''НЕ''' падпісвацца (праз 3 секунды па запісе старонкі яе гісторыя трывала схаваецца аўтаматычна, то-бок не будзе вядома хто даў запыт, калі ён сам не падпішацца тут) '''Што зрабіць адміністратару''' * дадаць артыкул у '''алфавітным парадку''' ў [[Удзельнік:Wizardist/SuppressionList|гэты пералік]] (гісторыя пераліку праз 3 секунды аўтаматычна трывала схаваецца) * пазначыць радок запыту тут шаблонам <nowiki>{{зроблена}}</nowiki> 1u5lmuts44rm3gfa9iixyw3c93db9sv 2 706425 5150585 5150248 2026-06-04T12:53:33Z 5150585 wikitext text/x-wiki Вікіпедыя:Запыты да схавальнікаў Удзельнік:Wizardist/SuppressionList Вікіпедыя:Запыты да схавальнікаў/Шапка Вікіпедыя:Пра нас пішуць «Чорны» спіс дзеячаў мастацтва і творчых калектываў 140-ы рамонтны завод 1-я асобная дэсантна-штурмавая рота «Беларусь» 225-ы асобны штурмавы полк (Украіна) 20 дзён у Марыупалі 38-я асобная гвардзейская дэсантна-штурмавая брыгада 3-я асобная Чырвонасцяжная брыгада спецыяльнага прызначэння 558-ы авіяцыйны рамонтны завод 5-я асобная брыгада спецыяльнага прызначэння 76-я гвардзейская дэсантна-штурмавая дывізія A1 (тэлекам-правайдар) AP$ENT ARCHE Пачатак Belcanto Airlines Belsat Music Live BYPOL BYSOL Courage (фільм) Dana Holdings Deviation Dzieciuki EcooM Goodbye бацька Hrodna.life Hučna Fest Intex-press Irdorath Kamunikat.org L’Estaca Legalize Belarus Litesound Media-Polesye MINSK (фільм) Naviband Naviny.by NEXTA Nizkiz Onliner.by Politzek.me Press Club Belarus Rada Airlines Reform.by Reform.news Regnum RT Sandvine Symbal.by Synesis Group Tor Band Trollwald Trybunał TUT.BY VAL (гурт) VII Усебеларускі народны сход Wajskowy Whrwlf YMCA Zerkalo.io А1 (тэлекам-правайдар) Аб’яднаная грамадзянская партыя Аб’яднаны пераходны кабінет Беларусі Аб’яднаныя дэмакратычныя сілы Беларусі Аб’яднаныя Масмедыі Абарона Сумаў (2022) Абмежаванне транзітных зносін з Калінінградскай вобласцю Абмен зняволенымі паміж Расіяй і Захадам (2024) Абсалютбанк Авантуры Пранціша Вырвіча (фільм) Авеню (спецаперацыя) Агат — электрамеханічны завод Агляд-хроніка парушэнняў правоў чалавека Агульнанацыянальнае тэлебачанне Адвакаты, пазбаўленыя ліцэнзіі ў час палітычнага крызісу ў Беларусі Адзіная кніга рэгістрацыі злачынстваў Адміністрацыя Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь Аднаполы шлюб Адэса Азоў (полк МУС Украіны) Акрэсціна Аксана Іванаўна Манкевіч Акцыя Любові Ала Мікалаеўна Бодак Алана Гебрэмарыям Алег Аляксандравіч Раманаў Алег Аляксеевіч Белаконеў Алег Анатолевіч Чарнышоў Алег Андрэевіч Буяк Алег Вітольдавіч Праляскоўскі Алег Георгіевіч Давыдзенка Алег Груздзіловіч Алег Іванавіч Карповіч Алег Леанідавіч Алкаеў Алег Леанідавіч Воінаў Алег Леанідавіч Сліжэўскі Алег Мікалаевіч Бябенін Алег Мікалаевіч Гулак Алег Сяргеевіч Гайдукевіч Алег Хаменка Алена Аляксандраўна Церашкова Алена Анабэла Васілеўна Фокс Алена Маслюкова Алена Мікалаеўна Анісім Алена Раманаўна Ляшковіч Алена Сцяпанаўна Леўчанка Алесь Бяляцкі Алесь Кіркевіч Алесь Лагвінец Алесь Мікалаевіч Карлюкевіч Алесь Мікалаевіч Чаркашын Алесь Пушкін Алесь Чумакоў Аліна Ігараўна Войцех Аліна Коўшык Аліса Віктараўна Рыжычэнка Алмаз (спецпадраздзяленне) Альгерд Бахарэвіч Альфа (спецпадраздзяленне КДБ) Альфа-Банк Аляксандр Альгертавіч Дабравольскі Аляксандр Аляксандравіч Азараў Аляксандр Аляксандравіч Віхор Аляксандр Аляксандравіч Галкоўскі Аляксандр Аляксандравіч Лукашанец Аляксандр Аляксандравіч Рахманаў Аляксандр Анатольевіч Жлутка Аляксандр Андрэевіч Нурдзінаў Аляксандр Апейкін Аляксандр Барысавіч Манцэвіч Аляксандр Валер’евіч Тарайкоўскі Аляксандр Валер’евіч Хаджаеў Аляксандр Валянцінавіч Арановіч Аляксандр Васілевіч Аляксандр Васілевіч Пашкевіч Аляксандр Васільевіч Шакуцін Аляксандр Віктаравіч Казела Аляксандр Віктаравіч Чарвякоў Аляксандр Вячаслававіч Драган Аляксандр Генадзевіч Бахановіч Аляксандр Генрыхавіч Турчын Аляксандр Іванавіч Мароз Аляксандр Іосіфавіч Фядута Аляксандр Леанідавіч Зімоўскі Аляксандр Людвігавіч Вярсоцкі Аляксандр Мікалаевіч Зайцаў (бізнесмен) Аляксандр Мікалаевіч Івулін Аляксандр Мікалаевіч Косінец Аляксандр Міхайлавіч Здвіжкоў Аляксандр Міхайлавіч Ласякін Аляксандр Міхайлавіч Лукашук Аляксандр Міхайлавіч Радзькоў Аляксандр Паўлавіч Амельянюк Аляксандр Паўлавіч Шпакоўскі Аляксандр Пятровіч Барсукоў Аляксандр Рыгоравіч Вальфовіч Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка Аляксандр Станіслававіч Данілевіч Аляксандр Станіслававіч Сырскі Аляксандр Сцяпанавіч Рагачук Аляксандр Сяргеевіч Атрошчанкаў Аляксандр Сяргеевіч Лук’янаў Аляксандр Тадзівонавіч Гурнік Аляксандр Уладзіміравіч Дворнікаў Аляксандр Уладзіміравіч Зінгман Аляксандр Уладзіміравіч Канюк Аляксандр Уладзіміравіч Мілінкевіч Аляксандр Уладзіміравіч Францкевіч Аляксандр Уладзіслававіч Казулін Аляксандр Фёдаравіч Гарцуеў Аляксандр Фёдаравіч Ільюшчанка Аляксандр Яраслававіч Малчанаў Аляксандра Алегаўна Раманоўская Аляксандра Віктараўна Герасіменя Аляксей Аляксандравіч Волкаў Аляксей Аляксандравіч Драчоў Аляксей Аляксандравіч Кудзін Аляксей Анатольевіч Міхалевіч Аляксей Анатолевіч Навальны Аляксей Андрэевіч Арцецкі Аляксей Антонавіч Янукевіч Аляксей Валер’евіч Дзермант Аляксей Вітальевіч Лабееў Аляксей Іванавіч Алексін Аляксей Іванавіч Шаланда Аляксей Ігаравіч Санчук Аляксей Мікалаевіч Аўраменка Аляксей Мікалаевіч Скобля Аляксей Міхайлавіч Літвін Аляксей Міхайлавіч Шыдлоўскі Аляксей Пятровіч Шкадарэвіч Аляксей Уладзіміравіч Лазараў Аляксей Уладзіміравіч Ягораў Аляксей Юр’евіч Рэзнікаў Аляксей Якаўлевіч Міхальчанка АМАП (Беларусь) Амерыканка. All included Амкадор Анастасія Аляксандраўна Булыбенка Анастасія Віктараўна Міронцава Анатоль Аляксандравіч Сівак Анатоль Анатолевіч Глаз Анатоль Анатолевіч Котаў Анатоль Герасімавіч Цікавенка Анатоль Іосіфавіч Ляўковіч Анатоль Іосіфавіч Майсеня Анатоль Кунцэвіч Анатоль Мечыслававіч Маркевіч Анатоль Пятровіч Лапо Анатоль Сцяпанавіч Красоўскі Анатоль Уладзіміравіч Лябедзька Анатоль Уладзіміравіч Хіневіч Андрусь Такінданг Андрэй Алегавіч Саннікаў Андрэй Аляксандравіч Радаман Андрэй Аляксеевіч Раўкоў Андрэй Валер’евіч Аляксандраў Андрэй Валянцінавіч Федзін Андрэй Валянцінавіч Паднябенны Андрэй Васілевіч Дынько Андрэй Віктаравіч Салавей Андрэй Гайдукоў Андрэй Генадзевіч Скурко Андрэй Генадзевіч Ягораў Андрэй Дзмітрыевіч Кароль Андрэй Дзмітрыевіч Папоў Андрэй Іванавіч Іванец Андрэй Іванавіч Суздальцаў Андрэй Іванавіч Швед Андрэй Ігаравіч Галанаў Андрэй Мікалаевіч Казакевіч Андрэй Мікалаевіч Мукавозчык Андрэй Мікалаевіч Янушкевіч Андрэй Міхайлавіч Кунцэвіч Андрэй Пачобут Андрэй Сяргеевіч Краўчанка Андрэй Сяргеевіч Стрыжак Андрэй Уладзіміравіч Дзмітрыеў Андрэй Уладзіміравіч Жук Андрэй Уладзіміравіч Курэйчык Андрэй Уладзіміравіч Мацук Андрэй Фёдаравіч Смаль Андрэй Ягораў Анексія Паўднёвай і Усходняй Украіны Расіяй Анжаліка Борыс Анжаліка Мельнікава Антаніна Сяргееўна Канавалава Антон Булаўскі Антон Валер’евіч Шніп Антон Гадзімавіч Матолька Апазіцыя Беларускага народнага фронту «Адраджэньне» Аператыўна-аналітычны цэнтр пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь Апошняя дыктатура Еўропы Арганізаваная злачыннасць у Беларусі Арганізацыя беларускіх нацыяналістаў Аркадзь Качан Арт Сядзіба Артур Аміраў Артур Артуравіч Удрыс Артур Уладзіміравіч Фінькевіч Арцём Генадзевіч Шрайбман Арцём Уладзіміравіч Такарчук Арцемій (Кішчанка) Аршанскі авіярамонтны завод Аршанскі льнокамбінат Аршанскі станкабудаўнічы завод «Чырвоны барацьбіт» Арцём Ігаравіч Брухан АСАМ Атака на Змяіны востраў Атака на расійскі А-50 на авіябазе «Мачулішчы» Ахмат — сіла! Ахмат Абдулхамідавіч Кадыраў Ахматдыт Ахтырка Бабруйскі машынабудаўнічы завод Баі за Ілавайск Баі за Марыупаль (2022) Баі за Севераданэцк (2022) Баі за Херсон (2022) Баі за Чарнігаў (2022) Баі за Чарнобыль Баі за Энэргадар Байкот Беларусі і Расіі ў 2022 годзе Балаклія Банда (фільм) Банк БелВЭБ Банк ВТБ (Беларусь) Банк Дабрабыт Банк развіцця Рэспублікі Беларусь Барыс Ігаравіч Звозскаў Барыс Рагуля Барысаўскае паўстанне Барысаўскі галодны бунт (1932) Барысаўскі галодны бунт (1933) Батальён імя Кастуся Каліноўскага Батальён Тэрор Бахмут Баявая ўскалось (часопіс) БГМ Белавія Белаграпрамбанк БелаПАН Беларусафобія Беларусбанк Беларускае оптыка-механічнае аб’яднанне Беларускае Радыё Рацыя Беларускае таварыства Чырвонага Крыжа Беларускае тэлеграфнае агенцтва Беларуска-латвійскі міграцыйны крызіс (2021) Беларуская асацыяцыя журналістаў Беларуская АЭС Беларуская батальённа-тактычная група ў Казахстане Беларуская бібліятэка і музей імя Францішка Скарыны Беларуская дэмакратычная апазіцыя Беларуская калійная кампанія Беларуская незалежніцкая партыя Беларуская партыя аб’яднаных левых «Справядлівы свет» Беларуская партыя «Зялёныя» Беларуская партыя жанчын «Надзея» Беларуская партыя працоўных Беларуская Рада Культуры Беларуская рэвалюцыйная партыя (1950-я) Беларуская салідарнасць Беларуская сацыял-дэмакратычная партыя (Грамада) Беларуская служба Радыё «Свабода» Беларуская суполка RAZAM Беларуская хрысціянская дэмакратыя (2005) Беларуская цэнтральная рада Беларуская чыгунка Беларускі аўтамабільны завод Беларускі Гаюн Беларускі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт Беларускі добраахвотніцкі корпус Беларускі інстытут публічнай гісторыі Беларускі кангрэс дэмакратычных прафсаюзаў Беларускі металургічны завод Беларускі народны банк Беларускі народны фронт «Адраджэньне» Беларускі нацыяналізм Беларускі незалежніцкі блок Беларускі Незалежны прафсаюз Беларускі партызан Беларускі пасляваенны антысавецкі супраціў Беларускі пасляваенны антысавецкі супраціў (1944—1957) Беларускі полк «Пагоня» Беларускі прафсаюз работнікаў радыёэлектроннай прамысловасці Беларускі ПЭН Беларускі ПЭН-цэнтр Беларускі расследавальніцкі цэнтр Беларускі рэспубліканскі саюз моладзі Беларускі саюз журналістаў Беларускі фонд спартыўнай салідарнасці Беларускі Хельсінкскі камітэт Беларускія буржуазныя нацыяналісты Беларуснафта Беларусы ў Адэлаідзе Беларусы ў Брысбене Беларусы ў Каўнасе Беларусы ў Кіеве Беларусы ў Кракаве Беларусы ў Львове Беларусы ў Мельбурне Беларусы ў Нью-Ёрку Беларусы ў Перце Беларусы ў Сіднеі Беларусы Украіны Беларусь Беларусь 1 Беларусь 24 Беларусь ва ўварванні Расіі ва Украіну Беларусь галаўнога мозгу Беларусь головного мозга Беларусь за МКАДам Беларусь і канфлікт на ўсходзе Украіны Беларусь мае быць беларускай Беларусь перадусім! Беларуськалій Бела-сіне-белы сцяг Бела-чырвона-белы сцяг Белаэранавігацыя Белая воля Белая Русь (партыя) Белгазпрамбанк Белінвестбанк Белкамунмаш Беллегпрам Беллеспаперапрам Белнафтахім Белорусский партизан Белорусы и рынок (1990) Белсат Белспецзнештэхніка Белы легіён Белшына Беспілотныя верталёты (канструктарскае бюро) Бісексуальнасць Бітва за Кіеў (2022) Бондарава Браслаўска-Дзісенскае паўстанне Брестская газета Брестский курьер Будзьма беларусамі! Бульбамуві Буча Бучанская разня Брэсцкае абласное аддзяленне Саюза пісьменнікаў Беларусі Вадзім Дзмітрыевіч Іпатаў Вадзім Іванавіч Сіняўскі Вадзім Кабанчук Вадзім Леанідавіч Лакіза Вадзім Уладзіміравіч Саранчукоў Вадзім Францавіч Гігін Вадзім Юр’евіч Зайцаў Ваеннае супрацоўніцтва Беларусі і Венесуэлы Ваенная палітыка Беларусі Ваенныя спецыялісты Беларусі Вайна на ўсходзе Украіны Валер Віктаравіч Руселік Валерый Васільевіч Герасімаў Валерый Вільямавіч Цапкала Валерый Іванавіч Грамада Валерый Іосіфавіч Варанецкі Валерый Кавалеўскі Валерый Мікалаевіч Іваноў Валерый Паўлавіч Вакульчык Валерый Станіслававіч Леванеўскі Валерый Сцяпанавіч Сахашчык Валерый Уладзіміравіч Гайдукевіч Валерыя Барысаўна Касцюгова Валерыя Кустава Валнаваха ВАЛЬКІРЫЯ Валянцін Алегавіч Сукала Валянцін Валянцінавіч Байко Валянцін Стэфановіч Валянціна Аляксандраўна Гарцуева Валянціна Ігараўна Зелянкевіч Васіль Мікалаевіч Герасімаў Васіль Парфянкоў Васіль Станіслававіч Мацюшэўскі Васіль Сяргеевіч Ярмоленка Васіль Шаўчэнка Ваўчанск (Харкаўская вобласць) Вейшнорыя Веніямін (Тупека) Вера Аляксандраўна Палякова-Макей Вераніка Анатолеўна Чаркасава Вераніка Валер’еўна Цапкала Верым, можам, пераможам! Вечерний Бобруйск Вечерний Могилёв Витебский Курьер Відэазварот беларускіх навукоўцаў Візіт Аляксандра Лукашэнкі ў Зімбабвэ (2023) Віктар Алегавіч Катоўскі Віктар Аляксандравіч Лукашэнка Віктар Аляксандравіч Ляхар Віктар Барнафавіч Зураеў Віктар Генадзевіч Хрэнін Віктар Дзмітрыевіч Бабарыка Віктар Іосіфавіч Ганчар Віктар Леанідавіч Акцістаў Віктар Міхайлавіч Каранкевіч Віктар Міхайлавіч Пракапеня Віктар Рыгоравіч Галаванаў Віктар Уладзіміравіч Гулевіч Віктар Уладзіміравіч Чараўко Віктар Уладзіміравіч Шэйман Віктар Уладзіміравіч Якубаў Віктар Францавіч Пранюк Вікторыя Віктараўна Міронцава Вікторыя Іванаўна Гранкоўская Вінцук Вячорка Вінцэнт Гадлеўскі Вістан Віталь Аляксеевіч Цыганкоў Віталія Анатольеўна Бандарэнка Віталь Анатольевіч Рымашэўскі Віталь Валянцінавіч Шкляраў Віталь Васілевіч Шышоў Віталь Віктаравіч Ціліжэнка Вітольд Міхайлавіч Ашурак Вольга Аляксандраўна Кавалькова Вольга Аляксандраўна Класкоўская Вольга Аляксандраўна Шпілеўская Вольга Вялічка Вольга Генадзеўна Сітнік Вольга Генадзьеўна Сяргеева Вольга Іванаўна Чупрыс Вольга Калацкая Вольга Мікалаеўна Чамаданава Вольга Славаміраўна Бондарава Вольга Уладзіміраўна Зазулінская Вольга Хіжынкова Вольга Чайчыц Вольга Яўгенаўна Карач Вольнае Глыбокае Вольнае слова Вольны хор Выбары ў Каардынацыйную раду (2024) Выбары ў мясцовыя Саветы дэпутатаў Беларусі (2018) Выбары ў мясцовыя Саветы дэпутатаў Беларусі (2024) Выбух на Крымскім мосце Выбух у Мінску (2008) Вызваленне палітвязняў у Беларусі (2024) Выпадак з пацаном Высакапілля Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2025 Вязень сумлення Вячаслаў Антонавіч Анушкевіч Вячаслаў Віктаравіч Любавіцкі Вячаслаў Сіўчык Гавары праўду Галадаморы (Украіна) Галерэя Ў Галіна Іванаўна Захаркіна Галіна Радзівонаўна Лукашэнка Галоўнае ўпраўленне па барацьбе з арганізаванай злачыннасцю і карупцыяй Галоўнае ўпраўленне ўнутраных спраў Мінскага гарвыканкама Ганна Канапацкая Ганна Красуліна Ганна Міхайлаўна Эйсмант Ганна Севярынец Ганцавіцкі час Гарызонт (прадпрыемства) Гастомэль Гаўрыіла (Глухава) Генадзь Андрэевіч Богдан Генадзь Аркадзьевіч Казакевіч Генадзь Аркадзьевіч Казакевіч Генадзь Браніслававіч Давыдзька Генадзь Валер’евіч Шутаў Генадзь Дзмітрыевіч Карпенка Генадзь Мікалаевіч Мажэйка Генадзь Міхайлавіч Салавей Генадзь Пятровіч Драздоў Генадзь Уладзіміравіч Мушперт Генадзь Фёдаравіч Фядыніч Генацыд украінцаў Генацыд беларускага народа Генеральная пракуратура Рэспублікі Беларусь Геніюш Гібель Аляксандра Коржыча Гісторыя Беларусі (мультфільм) Гісторыя пад знакам Пагоні Гомасексуальнасць Гомельскі хімічны завод Гомсельмаш Горад-герой Украіны Гродна Азот Гроза (Харкаўская вобласць) Група беларускіх ваенных спецыялістаў у Венесуэле Група Вагнера Група Ханжанкова Група Шанько ГУБАЗіК Гульня без правілаў Гульня без правілаў — 2 Гутарка старога дзеда Гутэнберг (выдавецтва) Данат Яцкевіч Данецкая Народная Рэспубліка Даніла Андрэевіч Ганчароў Даніла Віктаравіч Бандарук Дар’я Дзмітрыеўна Чульцова Дарога (фільм) Дзедзіч (грамадскае аб’яднанне) Дзейнасць ПВК «Вагнер» у Афрыцы Дзейнасць ПВК «Вагнер» у Лівіі Дзейнасць ПВК «Вагнер» у Сірыі Дзейнасць ПВК «Вагнер» у ЦАР Дзень Волі Дзень Волі (фільм) Дзень вызвалення Беларусі ад белапалякаў Дзень народнага адзінства (Беларусь) Дзень палітвязняў Беларусі Дзеячы навукі і культуры Беларусі, рэпрэсаваныя пасля прэзідэнцкіх выбараў 2020 года Дзікае паляванне (фільм) Дзікае паляванне 2 Дзмітрый Аляксандравіч Жук Дзмітрый Аляксандравіч Завадскі Дзмітрый Аляксандравіч Лукашэнка Дзмітрый Аляксандравіч Пантус Дзмітрый Анатольевіч Мядзведзеў Дзмітрый Валер’евіч Паўлічэнка Дзмітрый Валер’евіч Уткін Дзмітрый Віктаравіч Пятруша Дзмітрый Віктаравіч Шакута Дзмітрый Віталевіч Лаеўскі Дзмітрый Іосіфавіч Падрэз Дзмітрый Леанідавіч Піневіч Дзмітрый Мікалаевіч Крутой Дзмітрый Міхайлавіч Карзюк Дзмітрый Уладзіміравіч Балаба Дзмітрый Уладзіміравіч Кубараў Дзмітрый Уладзіміравіч Кучук Дзмітрый Эдуардавіч Крук Дзмітрый Юльевіч Строцаў Дзмітрый Юр’евіч Баскаў Дзмітрый Юр’евіч Гара Дзмітрый Юр’евіч Кавалёнак Дзмітрый Юр’евіч Каракін Дзмітрый Яўгенавіч Шаўцоў Дзяніс Анатолевіч Мельянцоў Дзяніс Іосіфавіч Урбановіч Дзяніс Прохараў Дзяніс Уладзіміравіч Дук Дзяніс Уладзіміравіч Пушылін Дзяніс Уладзіміравіч Сідарэнка‎ Дзяніс Урад Дзяніс Шарамецьеў Дзяніс Яўгенавіч Івашын Дзяржаўнае навукова-вытворчае аб’яднанне парашковай металургіі Дзяржаўны ваенна-прамысловы камітэт Рэспублікі Беларусь Дзяржаўны пагранічны камітэт Рэспублікі Беларусь Дзяржаўны пераварот у Беларусі (1996) Добраахвотная дружына (Беларусь) Добрага вечара, мы з Украіны Дысплей (канструктарскае бюро) Дэвід Роджэр Марплз Дэкрэт аб абароне суверэнітэту і канстытуцыйнага ладу Дэкрэт аб папярэджанні сацыяльнага ўтрыманства Ева (карціна) Ева Вежнавец Еўраопт Еўрапейскае радыё для Беларусі Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт Жанна Барысаўна Шкурдзюк Жыве Беларусь! Жыльвінас Світоюс Жытомір Жытомірская вобласць Жыццё-маліна За Свабоду (рух) Завод дакладнай электрамеханікі Задзіночанне беларускіх студэнтаў Закон аб ленд-лізе ў абарону дэмакратыі ва Украіне ад 2022 года Запарожская АЭС Збіццё дэпутатаў у будынку Вярхоўнага Савета Беларусі Зварот беларускіх навукоўцаў супраць гвалту Зварот літоўскіх грамадскіх дзеячаў аб забароне выкарыстання беларусамі герба «Пагоня» Зварот супраць рэпрэсій Звычайны прэзідэнт Звычайны ранак Звязда (газета) Змагары (палітычнае клішэ) Зміцер Алегавіч Казлоў Зміцер Аляксандравіч Паліенка Зміцер Апанасовіч Зміцер Дашкевіч Зміцер Колас Зміцер Чайкоўскі Знішчэнне крэйсера «Масква» Зоя Валянцінаўна Белахвосцік Зубр (маладзёжны рух) Зянон Пазняк Зянон Станіслававіч Пазняк Іван Аляксандравіч Андрушойць Іван Віктаравіч Канявега Іван Генадзевіч Марчук Іван Данілавіч Наскевіч Іван Іванавіч Галаваты Іван Іванавіч Крупко Іван Іванавіч Ціцянкоў Іван Міхайлавіч Эйсмант Іван Станіслававіч Тэртэль Іван Уладзіміравіч Кубракоў Іван Яўгенавіч Краўцоў Івонка Сурвіла Ігар Аляксандравіч Бортнік Ігар Аляксандравіч Леднік Ігар Аляксандравіч Лосік Ігар Аляксандравіч Ляшчэня Ігар Аляксандравіч Марзалюк Ігар Аляксеевіч Ярмолаў Ігар Анатолевіч Маршалаў Ігар Анатольевіч Плышэўскі Ігар Васільевіч Карпенка Ігар Васільевіч Ляшэнка Ігар Віктаравіч Петрышэнка Ігар Вячаслававіч Любавіцкі Ігар Вячаслававіч Мельнікаў Ігар Генадзевіч Ласіцкі Ігар Іванавіч Бузоўскі Ігар Ніканавіч Кузняцоў Ігар Паўлавіч Бурмістраў Ігар Пятровіч Барысаў Ігар Пятровіч Сергеенка Ігар Пятровіч Тур Ігар Раманавіч Банцар Ігар Уладзіміравіч Аліневіч Ігар Уладзіміравіч Луцкі Ігнат Арцёмавіч Місурагін Ідэалагічная работа ва Узброеных сілах Рэспублікі Беларусь Ідэалогія беларускай дзяржавы Ізалятар часовага ўтрымання Ізюм Ізюмскія брацкія магілы Ілья Васілевіч Салей Ілья Сільчукоў Ілья Хрэнаў Ілья Ясінскі Інструкцыя па транслітарацыі Інстытут генетыкі і цыталогіі НАН Беларусі Інстытут парашковай металургіі НАН Беларусі Інтэграл (кампанія) Інтэрнацыянальны легіён тэрытарыяльнай абароны Украіны Інтэрнэт у Беларусі Інцыдэнт з рэйсам Ryanair 4978 Ірпінская дэкларацыя Ірпінь Ірына Алегаўна Леўшына Ірына Аляксандраўна Цэлікавец Ірына Барысаўна Акуловіч Ірына Сцяпанаўна Абельская Ірына Уладзіміраўна Дрыга Ірына Уладзіміраўна Шчасная Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду» Каардынацыйная рада (Беларусь) Каардынацыйная рада 3-га склікання Калі кветкі не маўчаць Камітэт дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь Камітэт дзяржаўнай бяспекі Беларускай ССР Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь Камуністычная партыя Беларусі Кансерватыўна-Хрысціянская партыя — БНФ Канстанцін Аляксандравіч Якаўлеў Канстанцін Генадзевіч Моластаў Канстанцін Канстанцінавіч Шульган Канстанцін Фёдаравіч Бычак Канстытуцыйная камісія (2021) Канфлікт вакол літвінізму ў Літве Карагодная справа Кастусь Каліноўскі Касцёл Святога Сымона і Святой Алены Кася Вітальеўна Будзько Катаванні ў Беларусі Катастрофа Іл-76 у Белгародскай вобласці Катэгорыя:Рэпрэсаваныя беларускія вікіпедысты Каханую не аддаюць! Кахоўскае вадасховішча Кахоўская ГЭС Кацярына Анатольеўна Барысевіч Кацярына Андрэева (беларуская журналістка) Кацярына Андрэеўна Сныціна Кацярына Сяргееўна Дунцова Кацярына Эдуардаўна Каланчук-Ваданосава Керч Кібератака на дзяржаўныя сайты Украіны (2022) Кіберпартызаны Кіеў Кім Андрэевіч Самусенка Кіраўніцтва справамі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь Кірыл (Патрыярх Маскоўскі) Кірыл Яўгенавіч Коктыш Клёк Штучны Колеры нацыі КП у Беларусі Край (арганізацыя) Крушэнне Embraer Legacy пад Кужэнкіна Крыж Заслугі БКА Крымскі мост Крымскі рэйд ГУР МА Украіны 2023 Крысціна Дробыш Крысціна Сяргееўна Ціманоўская Крыўя (цэнтр этнакасмалогіі) Ксенія Алегаўна Луцкіна Ксенія Сырамалот Культурны цэнтр «Корпус» Купала (фільм) Купалаўцы Курская вобласць Лабатамія (фільм) Лагон Лагос Лакафарба Ларыса Геніюш Ларыса Фёдараўна Шчыракова Лаўжы ЛГБТ Леанід Іванавіч Пасечнік Леанід Канстанцінавіч Заяц Леанід Леанідавіч Судаленка Легіён «Свабода Расіі» Лера Яскевіч Лесбіянства Леў Яўстаф’евіч Крыштаповіч Ліберальна-дэмакратычная партыя (Беларусь) Лідзія Міхайлаўна Ярмошына Лізавета Сяргеяўна Пракопчык Лілія Рыгораўна Козырава Лілія Уладзіміраўна Уласава Ліцвінства Ліцэй Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта Логвінаў Луганская Народная Рэспубліка Любанскія музыкі (гурт) Людміла Леанідаўна Гладкая Лявон Пятровіч Баршчэўскі Магілёўскі металургічны завод Магутны Божа Маёнтак Падароск Мазырскі нафтаперапрацоўчы завод Максім Аляксандравіч Знак Максім Баграцоў Максім Барысавіч Шундалаў Максім Лепушэнка Максім Уладзіміравіч Рыжанкоў Максім Юр’евіч Недасекаў Маладая Беларусь (рух) Малады Фронт Маладыя сацыял-дэмакраты — Маладая Грамада Маладыя Хрысціянскія Дэмакраты Маланка Медыя Маналіт (прадпрыемства) Марат Сяргеевіч Маркаў Маргарыта Аляксандраўна Ляўчук Маргарыта Паўлаўна Ворыхава Марк Аляксандравіч Антонаў Марк Ізрайлевіч Бернштэйн Мартыралог Беларусі Марфа Рабкова Марш за свабоду Марына Васілеўна Золатава Марына Вітальеўна Васілеўская Марына Мікалаеўна Шаптурэнка Марына Уладзіміраўна Аўсяннікава Марыупаль Марыя Аляксандраўна Калеснікава Марыя Каленік Марыяна Акіндзінаўна Шчоткіна Масавае забойства на ваенным палігоне ў Белгародскай вобласці Масква (ракетны крэйсер) Мачулішчы (аэрадром) Медаль «Беларускія Вэтэраны на Чужыне» Медаль «Гонар і Годнасць» Медаль «За плённую працу на карысць Беларусі» Медаль да 40-х угодкаў Другога Усебеларускага кангрэсу Медаль да 60-й гадавіны абвяшчэння незалежнасці БНР Медаль да стагоддзя БНР Медаль да тысячагоддзя Беларусі Медаль за баявыя заслугі (Рада БНР) Медаль Няскораных (Ларысы Геніюш) Медаль ордэна Пагоні Медаль Партызана Медаль Францыска Скарыны (Аб’яднаны пераходны кабінет Беларусі) Мерыем Рашыдаўна Герасіменка Міграцыйны крызіс на мяжы паміж Беларуссю і Еўрапейскім саюзам (2021) Міграцыйны крызіс у Літве (2021) Міжнародна-прававы статус ДНР і ЛНР Міжнародны легіён тэрытарыяльнай абароны Украіны Міжнародныя санкцыі супраць Беларусі Мікалаеў (Мікалаеўская вобласць) Мікалай Алегавіч Брэдзелеў Мікалай Аляксандравіч Дзядок Мікалай Аляксандравіч Лукашэнка Мікалай Аўтуховіч Мікалай Брэдзелеў ‎ Мікалай Віктаравіч Статкевіч Мікалай Георгіевіч Казлоў Мікалай Іванавіч Гусеў Мікалай Іванавіч Лазавік Мікалай Іванавіч Чаргінец Мікалай Ігаравіч Сасеў Мікалай Леанідавіч Страха Мікалай Мікалаевіч Варабей Мікалай Мікалаевіч Карпянкоў Мікалай Мікалаевіч Шарснёў Мікалай Мікалаевіч Халезін Мікалай Мінкевіч Мікалай Міхайлавіч Рагашчук Мікіта Валер’евіч Мешчаракоў Мікіта Мелказёраў Мікіта Найдзёнаў Мікіта Паўлавіч Афанасьеў Мікіта Сяргеевіч Крыўцоў Мікіта Уладзіміравіч Салавей Мікола Ільін Мікола Папека Мікола Пачкаеў Міліцыя Рэспублікі Беларусь Мінатор-Сэрвіс Міністэрства абароны Расійскай Федэрацыі Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь Міністэрства абароны Украіны Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь Мінск (гасцініца) Мінскае абласное аддзяленне Саюза пісьменнікаў Беларусі Мінская праўда Мінскі аўтамабільны завод Мінскі завод колавых цягачоў Мінскі завод шасцерняў Мінскі НДІ радыёматэрыялаў Мінскі падшыпнікавы завод Мінскі станкабудаўнічы завод імя С. М. Кірава Мінскі трактарны завод Мінскі электратэхнічны завод імя В. І. Казлова Міхаіл Вячаслававіч Грыб Міхаіл Іванавіч Пастухоў Міхаіл Міхайлавіч Жызнеўскі Міхаіл Рыгоравіч Баразна Міхаіл Сафарбекавіч Гуцарыеў Міхаіл Сяргеевіч Орда Міхаіл Уладзіміравіч Фішман Міхал Апанасавіч Вітушка Міхась Шэка Мія Сяргееўна Міткевіч Мова (раман) Мова нанова Моладзевы блок Моладзь БНФ МТБанк Муры (альбом) Мэлітопаль Мяцеж ПВК «Вагнер» Навукова-даследчы інстытут электронных вылічальных машын Надзвычайнае становішча ў Польшчы (2021) Надзея Андрэеўна Ермакова Надзея Мікалаеўна Каткавец Надзея Робертаўна Калач Налёт на Навагрудак Напад на цягнік каля станцыі Слаўнае Народнае антыкрызіснае ўпраўленне Народная Воля Народная Воля (газета) Народныя амбасады Беларусі Наста Дашкевіч (Палажанка) Настоящее Время Наступ (фракцыя) Наталля Алегаўна Дуліна Наталля Аляксандраўна Карповіч Наталля Андрэеўна Каляда Наталля Іванаўна Качанава Наталля Мікалаеўна Эйсмант Наталля Рыгораўна Абрашына-Жадаева Наталля Сцяпанаўна Васілевіч Наталля Уладзіміраўна Карнеева Наталля Уладзіміраўна Пяткевіч Наталля Хершэ Нафтан (прадпрыемства) Нацыянал-бальшавісцкая партыя Нацыянальная дзяржаўная тэлерадыёкампанія Рэспублікі Беларусь Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы Нацыянальны алімпійскі камітэт Рэспублікі Беларусь Нацыянальны аэрапорт Мінск Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі Наша Ніва (1991) Не бойся! Негвалтоўнае супраціўленне Нёман (тытунёвая фабрыка) Нікан Мікуліч Ніна Багінская Нобелеўскія лаўрэаты з Беларусі Новачаркаск (карабель) Новая Беларусь (грамадская платформа) Новости Бобруйска Новы Час (газета) НТБ-Беларусь Нямецка-беларускае таварыства ОптiКурс Ордэн «Пагоня — Жыве Беларусь!» Ордэн Зялезнага Рыцара Ордэн Пагоні Ордэр на арышт Уладзіміра Пуціна Офіс Святланы Ціханоўскай Офіс Ціханоўскай Павел (Панамароў) Павел Аляксандравіч Пернікаў Павел Антонавіч Шурмей Павел Белавус Павел Генадзевіч Усаў Павел Іванавіч Мажэйка Павел Ізотавіч Якубовіч Павел Латушка Павел Мікалаевіч Белавус Павел Мікалаевіч Лёгкі Павел Мікалаевіч Муравейка Павел Мікалаевіч Спірын Павел Русланавіч Мазько Павел Рыгоравіч Шарамет Павел Севярынец Павел Суслаў Павел Тапузідзіс Павел Уладзіміравіч Ларчык Павел Усаў Павел Усеваладавіч Церашковіч Павел Юр’евіч Вінаградаў Пагоня Пагоня (атрад) Пагоня (гімн) Пагром грамадскіх арганізацый у Беларусі (2021) Пагром незалежных медыя ў Беларусі (2021) Пад шэрым небам Падручны расійска-крыўскі (беларускі) слоўнік Палессе (прадпрыемства) Паліна Сяргееўна Шарэнда-Панасюк Паліна Шарэнда-Панасюк Палітычныя зняволеныя Палітычныя партыі Беларусі Палітычныя рэпрэсіі Палітычныя рэпрэсіі ў Беларусі (з 2020 года) Палітычныя рэпрэсіі ў Жлобіне пасля выбараў 2020 года Памочнік Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь Папасна Паперы Пандоры Папраўчая калонія № 22 Папраўчая калонія № 17 (Шклоў) Парламенцкія выбары ў Беларусі (2000) Парламенцкія выбары ў Беларусі (2024) Партал:Беларусь/Праўладны ліст спартсменаў Партызанскі атрад атамана Ангела Партызанскі атрад атамана Піўня Партызанскі атрад атамана Чорта Партыя БНФ Парытэтбанк Паўночнае ззянне Паўночны Воўк (гурт) Пахне чабор (лозунг) Паходня (таварыства) Пашпарт «Новай Беларусі» Пашпарт Нансена Андрэй Юр’евіч Паўлючэнка ПВК «Вагнер» Пеленг (кампанія) Пераклад Новага Запавету Фёдара Клімчука Перамовы паміж Украінай і Расіяй (2022) Перастрэлка ў Мінску 28 верасня 2021 года Пётр Аляксандравіч Пархомчык Пётр Аляксеевіч Кірычэнка Пётр Пятровіч Марчанка Пётр Пятровіч Міклашэвіч Пётр Рудкоўскі Пётр Янавіч Рудкоўскі Пінская справа Пішчалаўскі замак Планета (гасцініца, Мінск) Плошча (фільм) Плошча-2006 Плошча 2010 Плошча Перамен Плынуць вятры Плюшавы дэсант Полацк-Шкловалакно Полк Каліноўскага Помнік беларусам, якія загінулі за Украіну Права на волю Праваабаронцы за свабодныя выбары Праваабаронцы супраць смяротнага пакарання ў Беларусі Праваабарончы цэнтр «Вясна» Праваабарончыя праблемы, звязаныя з падаўленнем беларускіх пратэстаў 2020 года Прававая ініцыятыва (Беларусь) Правы альянс Правы ЛГБТ у Беларусі Правы рэванш Правы сектар Правы чалавека ў Беларусі Прапаганда ў Беларусі Прапойскае паўстанне Пратэсты супраць будаўніцтва акумулятарнага завода пад Брэстам Пратэсты супраць інтэграцыі з Расіяй Пратэсты ў Беларусі (2017) Пратэсты ў Беларусі (2011) Пратэсты ў Беларусі (2020—2021) Пратэсты ў Мінску 19—25 сакавіка 2006 года Пріорбанк Прохараў Прывід Кіева Прымусовая дэпартацыя з Беларусі Прымусовыя пакаянныя відэа ў Беларусі Прэзідыум Усебеларускага народнага сходу Прэзідэнт Беларусі Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2006) Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020) Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2025) Пуцін хуйло! Пуцінізм Рада Беларускай Народнай Рэспублікі Разам (партыя) Разбуры турмы муры Ракетны абстрэл Дэлятына Ракетны абстрэл Украіны 14 студзеня 2023 года Ракетны абстрэл Украіны 8 ліпеня 2024 года Ракетны ўдар па авіябазе Мілерава (2022) Ракетны ўдар па Крывым Рогу 4 красавіка 2025 года Ракетны ўдар па тэрыторыі Польшчы (2022) Раман Аляксандравіч Галоўчанка Раман Бандарэнка Раман Дзмітрыевіч Пратасевіч Раман Ігаравіч Бандарэнка Раман Мікалаевіч Гаеў Раман Падаляка Раман Уладзіміравіч Падаляка Рамзан Ахматавіч Кадыраў Раніца з Белсатам Расійска-ўкраінская вайна Расійска-ўкраінская кібервайна Расійска-ўкраінскі крызіс (2021—2022) Расійская акупацыя Данецкай вобласці Расійская акупацыя Жытомірскай вобласці Расійская акупацыя Запарожскай вобласці Расійская акупацыя Кіеўскай вобласці Расійская акупацыя Крыма Расійская акупацыя Мікалаеўскай вобласці Расійская акупацыя Харкаўскай вобласці Расійская акупацыя Херсонскай вобласці Расія Распаўсюджванне COVID-19 у Беларусі Расціслаў Алегавіч Стэфановіч Расціслаў Уладзіміравіч Шавель Рашызм Роза Маратаўна Турарбекава РубіСтар Ружанскія могілкі (Слонім) Руквуд (могілкі) Русіфікацыя Беларусі Руслан Уладзіміравіч Акостка Руслан Яўгенавіч Равяка Русский военный корабль, иди на хуй Рух (часопіс) Рыгор Аляксеевіч Васілевіч Рыгор Андрэевіч Кастусёў Рыгор Астапеня Рыгор Юр’евіч Азаронак Рэвалюцыйнае дзеянне Рэгіна Мікалаеўна Саркісава Рэгіянальная газета Рэгіянальная групоўка войск Беларусі і Расіі Рэжым Лукашэнкі Рэйкавая вайна ў Беларусі падчас расійска-ўкраінскай вайны Рэпрэсіі супраць беларускіх вікіпэдыстаў (з 2022) Рэпрэсіі супраць беларускіх вікіпедыстаў (з 2022) Рэпрэсіі супраць беларускіх радыёаматараў Рэспубліканская партыя працы і справядлівасці Рэспубліканскі спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў Рэспубліканскі тэатр беларускай драматургіі Рэферэндум у Беларусі (1995) Рэферэндум у Беларусі (2022) Сабакі Эўропы (раман) Сабачку! Салідарнасць (газета) САХР (Беларусь) Саша 3 % Саша 3% Саша Філіпенка Саюз актыўнай барацьбы Саюз беларускай моладзі Саюз беларускіх пісьменнікаў Саюз палякаў на Беларусі Саюз пісьменнікаў Беларусі (2005) Саюз супольнай справы СБ. Беларусь сегодня Сбер Банк (Беларусь) Свабода слова ў Беларусі Свабоднае аб’яднанне спартсменаў Беларусі Свабодны прафсаюз Беларускі Свабодны прафсаюз металістаў Сведкі Іеговы Сведкі Іеговы ў Расіі Светлагорскхімвалакно Свядомыя (палітычнае клішэ) Свята-Елісавецінскі манастыр (Мінск) Святлана Аляксандраўна Алексіевіч Святлана Анатольеўна Любецкая Святлана Георгіеўна Ціханоўская Святлана Калінкіна Святлана Міхайлаўна Кудзеліч Святлана Пятроўна Кацуба Святлана Уладзіміраўна Анікей Севастопаль Сілы спецыяльных аперацый (Беларусь) Сілы тэрытарыяльнай абароны Узброеных сіл Украіны Скандал вакол вечарынкі Насці Іўлеевай Слава Камісаранка Славамір Адамовіч Славянскі Базар у Віцебску Следчы ізалятар КДБ Беларусі Следчы камітэт Рэспублікі Беларусь Слонімскі край Смяротная кара ў Беларусі Сонца Перамогі Соф’я Андрэеўна Сапега Спіс беларусаў, якія загінулі за Украіну Спіс беларусаў, якія загінулі падчас расійска-ўкраінскай вайны Спіс войнаў Беларусі Спіс дэлегатаў Усебеларускага народнага сходу 7-га склікання Спіс загінулых падчас пратэстаў у Беларусі (2020—2021) Спіс знішчаных або пашкоджаных устаноў адукацыі падчас расійскага ўварвання ва Украіну (2022) Спіс знішчаных могілак і мемарыялаў жаўнераў Арміі Краёвай у Беларусі Спіс культавых пабудоў, значна пашкоджаных падчас расійскага ўварвання ва Украіну (2022) Спіс людзей, арыштаваных за рэдагаванне Вікіпедыі Спіс музеяў, разбураных падчас расійскага ўварвання ва Украіну (2022) Спіс палітвязняў Беларусі (2020—2021) Спіс расійскіх генералаў, якія загінулі падчас уварвання ва Украіну Спіс спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб Спіс тэатральна-відовішчных устаноў, значна пашкоджаных падчас расійскага ўварвання ва Украіну (2022) Справа «0 праміле» Справа «Армія з народам» Справа «Беларускага Гаюна» Справа TUT.BY Справа аб змове з мэтай захопу ўлады ў Беларусі (2021) Справа аб спробе перавароту ў Беларусі (2021) Справа аналітыкаў Ціханоўскай Справа Аўтуховіча Справа журналістаў Белсата Справа Марыі Калеснікавай і Максіма Знака Справа менеджараў Белгазпрамбанка Справа студэнтаў і выкладчыкаў ВНУ Справа ўрачоў (Беларусь) Справа Ціманоўскай Справа Ціханоўскага і іншых Справы па абвінавачванню ў тэрарызме ў Беларусі ў 2020—2021 гадах Станіслаў Васілевіч Зась Станіслаў Яўгенавіч Данілюк СтанкаГомель СтатусБанк СТБ Стоп таракан! Страх у краіне спакою Страявы вайсковы статут Сустрэча Дональда Трампа і Уладзіміра Зяленскага (2025) Сустрэча Уладзіміра Зяленскага і Дональда Трампа ў Белым доме (2025) Сустрэча ў Рамштайне Схема БЧБ Сцягі раёнаў Сцяпан Аляксандравіч Пуціла Сцяпан Георгіевіч Папоў Сцяпан Мікалаевіч Сухарэнка Сцяпан Сяргеевіч Латыпаў Сямён Уладзіміравіч Пегаў Сяргей Алегавіч Дарафееў Сяргей Аляксандравіч Бяспалаў Сяргей Аляксандравіч Гусачэнка Сяргей Аляксандравіч Падсасонны Сяргей Аляксандравіч Сыранкоў Сяргей Аляксеевіч Каліноўскі Сяргей Будкін Сяргей Бульба Сяргей Валер’евіч Аксёнаў Сяргей Валер’евіч Волкаў Сяргей Васілевіч Бесараб Сяргей Васілевіч Гайдукевіч Сяргей Васілевіч Казека Сяргей Вячаслававіч Чалы Сяргей Дылеўскі Сяргей Іванавіч Дубавец Сяргей Іосіфавіч Навумчык Сяргей Кужугетавіч Шайгу Сяргей Леанідавіч Ціханоўскі Сяргей Мікалаевіч Хаменка Сяргей Міхайлавіч Сівец Сяргей Міхайлавіч Усцінаў Сяргей Паўлавіч Абламейка Сяргей Пятровіч Рубніковіч Сяргей Сямёнавіч Цяцерын Сяргей Сяргеевіч Альшэўскі Сяргей Сяргеевіч Спарыш Сяргей Уладзіміравіч Гунь Сяргей Уладзіміравіч Курыленка Сяргей Уладзіміравіч Марцэлеў Сяргей Уладзіміравіч Суравікін Сяргей Фёдаравіч Алейнік Сяргей Якаўлевіч Аземша Сяргей Яўгенавіч Глазырын Тадэвуш Валянцінавіч Варановіч Тадэвуш Кандрусевіч ТАЕ Авія Такмак (Украіна) Тактычная група «Беларусь» Тамара Міхайлаўна Алпеева Таццяна Валер’еўна Вадалажская Таццяна Валер’еўна Шчытцова Таццяна Васільеўна Канеўская Тацяна Каравенкава Таццяна Ласіца Таццяна Мікалаеўна Караткевіч Таццяна Сямёнаўна Бойка Таццяна Уладзіміраўна Звярко Ток (ток-шоу) Томаш Шміт Трансгендарнасць Трыбуна (вэб-партал) У гушчарах Уварванне Расіі ва Украіну (2022) Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022) Удзельнік:Tomasz Bladyniec Удзельнік:Tomasz Bladyniec/Brudnopis Узброеныя сілы Расійскай Федэрацыі Узброеныя сілы Украіны Украінская акупацыя Курскай вобласці Уладзімір Аляксандравіч Базанаў Уладзімір Аляксандравіч Зяленскі Уладзімір Аляксандравіч Калач Уладзімір Аляксандравіч Лобач Уладзімір Аляксеевіч Дудараў Уладзімір Андрэевіч Дворнік Уладзімір Аркадзьевіч Астапенка Уладзімір Барысавіч Пярцоў Уладзімір Васілевіч Русакевіч Уладзімір Віктаравіч Барадач Уладзімір Віктаравіч Калач Уладзімір Дзям’янавіч Ягораў Уладзімір Іванавіч Качаткоў Уладзімір Іванавіч Хільмановіч Уладзімір Ірдарат Уладзімір Мікалаевіч Канаплёў Уладзімір Мікалаевіч Лабковіч Уладзімір Міхайлавіч Падгол Уладзімір Някляеў Уладзімір Паўлавіч Андрэйчанка Уладзімір Паўлавіч Пефціеў Уладзімір Рубінчык Уладзімір Сідлярэвіч Уладзімір Сцяпанавіч Каранік Уладзімір Сяргеевіч Паўлоўскі Уладзімір Уладзіміравіч Гарох Уладзімір Уладзіміравіч Макей Уладзімір Уладзіміравіч Мацкевіч Уладзімір Уладзіміравіч Навумаў Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін Уладзімір Юр’евіч Каракін Уладзімір Якаўлевіч Цэслер Уладзіслаў Валер’евіч Ноздрын Уладзіслаў Віктаравіч Макавецкі Уладзіслаў Уладзіміравіч Кавалёў Унія (хор) Унутраныя войскі Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь Урок беларускай мовы Усебеларускі народны сход Усевалад Вячаслававіч Янчэўскі Усевалад Родзевіч Установы Беларусі, закрытыя за падтрымку пратэстнага руху Федэральная служба войскаў нацыянальнай гвардыі Федэрацыя прафсаюзаў Беларусі Фонд салідарнасці BYSOL Франак Вячорка Х-22 Хазалбек Бахцібекавіч Атабекаў Харкаў Харкаўскае контрнаступленне Узброеных сіл Украіны (2022) Хартыя’97 Харчовы крызіс у Беларусі (2025) Херсон Херсонская вобласць Хрысціянская візія Цэзар Кунікаў (карабель) Цэль (Асіповіцкі раён) Цэнтр новых ідэй Цэнтральная камісія Рэспублікі Беларусь па выбарах і правядзенні рэспубліканскіх рэферэндумаў Чайлдфры Чарговы дзень пад акупацыяй Чарнабаіўка (Білазэрскі раён) Чарнігаў Чарнобыльскі шлях Часам не да законаў Часіў Яр Чорны кот (арганізацыя) Чорны спіс Еўрасаюза Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2021 Чэслаў Сэнюх Шаблон:Аб’яднаны пераходны кабінет Беларусі Шаблон:Баявыя дзеянні расійскага ўварвання ва Украіну Шаблон:Беларускія дэмакратычныя сілы ў выгнанні Шаблон:Беларусь і расійска-ўкраінская вайна Шаблон:Ваенныя злачынствы падчас расійскага ўварвання ва Украіну (2022) Шаблон:Гарады-героі Украіны Шаблон:Зніклыя беларусы Шаблон:Кацярына Ваданосава Шаблон:Лукашэнка Шаблон:Палітычны крызіс у Беларусі Шаблон:Пратэсты ў Беларусі Шаблон:Старшыні БСДП Шаблон:Страты падчас расійскага ўварвання ва Украіну (2022) Шаблон:Уварванне Расіі ва Украіну Шаблон:Узнагароды БНР Шляхціч (гурт) Штаб БКА Што Расія павінна зрабіць з Украінай Што трэба ведаць кажнаму беларусу Шчакатоўскі лес Шыпшына (літаратурнае аб'яднанне) Эдуард Аляксандравіч Пальчыс Эдуард Анатолевіч Лобаў Эдуард Віктаравіч Бабарыка Экалагічныя наступствы расійскага ўварвання ва Украіну (2022) Экспарт ваеннай прадукцыі Беларусі Экстрэмісцкае фарміраванне Эміграцыя з Беларусі пасля прэзідэнцкіх выбараў 2020 года Энэргадар Это Минск, детка Это Минск, детка! Юлія Анатолеўна Арцюх Юлія Анатольеўна Марчанка (Юніцкая) Юлія Вісарыёнаўна Чарняўская Юлія Вітальеўна Слуцкая Юлія Міцкевіч Юнацкі спеўнік Юрась Зянковіч Юрка Геніюш Юрый Аляксандравіч Дракахруст Юрый Аляксандравіч Чыж Юрый Васілевіч Казіятка Юрый Віктаравіч Назараў Юрый Віктаравіч Хадыка Юрый Вітольдавіч Шулейка Юрый Генадзьевіч Назаранка Юрый Захаранка Юрый Іванавіч Губарэвіч Юрый Іосіфавіч Хашчавацкі Юрый Леанідавіч Сівакоў Юрый Мікалаевіч Падабед Юрый Міхайлавіч Селівёрстаў Юрый Уладзіміравіч Азаронак Юрый Уладзіміравіч Юрчанка Юрый Хаджымуратавіч Караеў Ябацька Ябацькі Ягор Аляксандравіч Марціновіч Ягор Віктаравіч Лебядок Ягор Мешчаракоў Язэп Навумавіч Гуцька Язэп Сажыч Якуб Харэўскі Яна Іванаўна Арабейка Янка Геніюш Янка Кудрук Янушкевіч (выдавецтва) Яўген Аляксандравіч Красулін Яўген Васільевіч Пятроў Яўген Віктаравіч Прыгожын Яўген Жыхар Яўген Меркіс Яўген Сяргеевіч Васьковіч Яўген Юр’евіч Афнагель rb161cfytllx93qdz1oovgye0h31n1e 5150729 5150585 2026-06-04T19:00:53Z 5150729 wikitext text/x-wiki Вікіпедыя:Запыты да схавальнікаў Удзельнік:Wizardist/SuppressionList Вікіпедыя:Запыты да схавальнікаў/Шапка Вікіпедыя:Пра нас пішуць «Чорны» спіс дзеячаў мастацтва і творчых калектываў 140-ы рамонтны завод 1-я асобная дэсантна-штурмавая рота «Беларусь» 225-ы асобны штурмавы полк (Украіна) 20 дзён у Марыупалі 38-я асобная гвардзейская дэсантна-штурмавая брыгада 3-я асобная Чырвонасцяжная брыгада спецыяльнага прызначэння 558-ы авіяцыйны рамонтны завод 5-я асобная брыгада спецыяльнага прызначэння 76-я гвардзейская дэсантна-штурмавая дывізія A1 (тэлекам-правайдар) AP$ENT ARCHE Пачатак Belcanto Airlines Belsat Music Live BYPOL BYSOL Courage (фільм) Dana Holdings Deviation Dzieciuki EcooM Goodbye бацька Hrodna.life Hučna Fest Intex-press Irdorath Kamunikat.org L’Estaca Legalize Belarus Litesound Media-Polesye MINSK (фільм) Naviband Naviny.by NEXTA Nizkiz Onliner.by Politzek.me Press Club Belarus Rada Airlines Reform.by Reform.news Regnum RT Sandvine Symbal.by Synesis Group Tor Band Trollwald Trybunał TUT.BY VAL (гурт) VII Усебеларускі народны сход Wajskowy Whrwlf YMCA Zerkalo.io А1 (тэлекам-правайдар) Аб’яднаная грамадзянская партыя Аб’яднаны пераходны кабінет Беларусі Аб’яднаныя дэмакратычныя сілы Беларусі Аб’яднаныя Масмедыі Абарона Сумаў (2022) Абмежаванне транзітных зносін з Калінінградскай вобласцю Абмен зняволенымі паміж Расіяй і Захадам (2024) Абсалютбанк Авантуры Пранціша Вырвіча (фільм) Авеню (спецаперацыя) Агат — электрамеханічны завод Агляд-хроніка парушэнняў правоў чалавека Агульнанацыянальнае тэлебачанне Адвакаты, пазбаўленыя ліцэнзіі ў час палітычнага крызісу ў Беларусі Адзіная кніга рэгістрацыі злачынстваў Адміністрацыя Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь Аднаполы шлюб Адэса Азоў (полк МУС Украіны) Акрэсціна Аксана Іванаўна Манкевіч Акцыя Любові Ала Мікалаеўна Бодак Алана Гебрэмарыям Алег Аляксандравіч Раманаў Алег Аляксеевіч Белаконеў Алег Анатолевіч Чарнышоў Алег Андрэевіч Буяк Алег Вітольдавіч Праляскоўскі Алег Георгіевіч Давыдзенка Алег Груздзіловіч Алег Іванавіч Карповіч Алег Леанідавіч Алкаеў Алег Леанідавіч Воінаў Алег Леанідавіч Сліжэўскі Алег Мікалаевіч Бябенін Алег Мікалаевіч Гулак Алег Сяргеевіч Гайдукевіч Алег Хаменка Алена Аляксандраўна Церашкова Алена Анабэла Васілеўна Фокс Алена Маслюкова Алена Мікалаеўна Анісім Алена Раманаўна Ляшковіч Алена Сцяпанаўна Леўчанка Алесь Бяляцкі Алесь Кіркевіч Алесь Лагвінец Алесь Мікалаевіч Карлюкевіч Алесь Мікалаевіч Чаркашын Алесь Пушкін Алесь Чумакоў Аліна Ігараўна Войцех Аліна Коўшык Аліса Віктараўна Рыжычэнка Алмаз (спецпадраздзяленне) Альгерд Бахарэвіч Альфа (спецпадраздзяленне КДБ) Альфа-Банк Аляксандр Альгертавіч Дабравольскі Аляксандр Аляксандравіч Азараў Аляксандр Аляксандравіч Віхор Аляксандр Аляксандравіч Галкоўскі Аляксандр Аляксандравіч Лукашанец Аляксандр Аляксандравіч Рахманаў Аляксандр Анатольевіч Жлутка Аляксандр Андрэевіч Нурдзінаў Аляксандр Апейкін Аляксандр Барысавіч Манцэвіч Аляксандр Валер’евіч Тарайкоўскі Аляксандр Валер’евіч Хаджаеў Аляксандр Валянцінавіч Арановіч Аляксандр Васілевіч Аляксандр Васілевіч Пашкевіч Аляксандр Васільевіч Шакуцін Аляксандр Віктаравіч Казела Аляксандр Віктаравіч Чарвякоў Аляксандр Вячаслававіч Драган Аляксандр Генадзевіч Бахановіч Аляксандр Генрыхавіч Турчын Аляксандр Іванавіч Мароз Аляксандр Іосіфавіч Фядута Аляксандр Леанідавіч Зімоўскі Аляксандр Людвігавіч Вярсоцкі Аляксандр Мікалаевіч Зайцаў (бізнесмен) Аляксандр Мікалаевіч Івулін Аляксандр Мікалаевіч Косінец Аляксандр Міхайлавіч Здвіжкоў Аляксандр Міхайлавіч Ласякін Аляксандр Міхайлавіч Лукашук Аляксандр Міхайлавіч Радзькоў Аляксандр Паўлавіч Амельянюк Аляксандр Паўлавіч Шпакоўскі Аляксандр Пятровіч Барсукоў Аляксандр Рыгоравіч Вальфовіч Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка Аляксандр Станіслававіч Данілевіч Аляксандр Станіслававіч Сырскі Аляксандр Сцяпанавіч Рагачук Аляксандр Сяргеевіч Атрошчанкаў Аляксандр Сяргеевіч Лук’янаў Аляксандр Тадзівонавіч Гурнік Аляксандр Уладзіміравіч Дворнікаў Аляксандр Уладзіміравіч Зінгман Аляксандр Уладзіміравіч Канюк Аляксандр Уладзіміравіч Мілінкевіч Аляксандр Уладзіміравіч Францкевіч Аляксандр Уладзіслававіч Казулін Аляксандр Фёдаравіч Гарцуеў Аляксандр Фёдаравіч Ільюшчанка Аляксандр Яраслававіч Малчанаў Аляксандра Алегаўна Раманоўская Аляксандра Віктараўна Герасіменя Аляксей Аляксандравіч Волкаў Аляксей Аляксандравіч Драчоў Аляксей Аляксандравіч Кудзін Аляксей Анатольевіч Міхалевіч Аляксей Анатолевіч Навальны Аляксей Андрэевіч Арцецкі Аляксей Антонавіч Янукевіч Аляксей Валер’евіч Дзермант Аляксей Вітальевіч Лабееў Аляксей Іванавіч Алексін Аляксей Іванавіч Шаланда Аляксей Ігаравіч Санчук Аляксей Мікалаевіч Аўраменка Аляксей Мікалаевіч Скобля Аляксей Міхайлавіч Літвін Аляксей Міхайлавіч Шыдлоўскі Аляксей Пятровіч Шкадарэвіч Аляксей Уладзіміравіч Лазараў Аляксей Уладзіміравіч Ягораў Аляксей Юр’евіч Рэзнікаў Аляксей Якаўлевіч Міхальчанка АМАП (Беларусь) Амерыканка. All included Амкадор Анастасія Аляксандраўна Булыбенка Анастасія Віктараўна Міронцава Анатоль Аляксандравіч Сівак Анатоль Анатолевіч Глаз Анатоль Анатолевіч Котаў Анатоль Герасімавіч Цікавенка Анатоль Іосіфавіч Ляўковіч Анатоль Іосіфавіч Майсеня Анатоль Кунцэвіч Анатоль Мечыслававіч Маркевіч Анатоль Пятровіч Лапо Анатоль Сцяпанавіч Красоўскі Анатоль Уладзіміравіч Лябедзька Анатоль Уладзіміравіч Хіневіч Андрусь Такінданг Андрэй Алегавіч Саннікаў Андрэй Аляксандравіч Радаман Андрэй Аляксеевіч Раўкоў Андрэй Валер’евіч Аляксандраў Андрэй Валянцінавіч Федзін Андрэй Валянцінавіч Паднябенны Андрэй Васілевіч Дынько Андрэй Віктаравіч Салавей Андрэй Гайдукоў Андрэй Генадзевіч Скурко Андрэй Генадзевіч Ягораў Андрэй Дзмітрыевіч Кароль Андрэй Дзмітрыевіч Папоў Андрэй Іванавіч Іванец Андрэй Іванавіч Суздальцаў Андрэй Іванавіч Швед Андрэй Ігаравіч Галанаў Андрэй Мікалаевіч Казакевіч Андрэй Мікалаевіч Мукавозчык Андрэй Мікалаевіч Янушкевіч Андрэй Міхайлавіч Кунцэвіч Андрэй Пачобут Андрэй Сяргеевіч Краўчанка Андрэй Сяргеевіч Стрыжак Андрэй Уладзіміравіч Дзмітрыеў Андрэй Уладзіміравіч Жук Андрэй Уладзіміравіч Курэйчык Андрэй Уладзіміравіч Мацук Андрэй Фёдаравіч Смаль Андрэй Ягораў Анексія Паўднёвай і Усходняй Украіны Расіяй Анжаліка Борыс Анжаліка Мельнікава Антаніна Сяргееўна Канавалава Антон Булаўскі Антон Валер’евіч Шніп Антон Гадзімавіч Матолька Апазіцыя Беларускага народнага фронту «Адраджэньне» Аператыўна-аналітычны цэнтр пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь Апошняя дыктатура Еўропы Арганізаваная злачыннасць у Беларусі Арганізацыя беларускіх нацыяналістаў Аркадзь Качан Арт Сядзіба Артур Аміраў Артур Артуравіч Удрыс Артур Уладзіміравіч Фінькевіч Арцём Генадзевіч Шрайбман Арцём Уладзіміравіч Такарчук Арцемій (Кішчанка) Аршанскі авіярамонтны завод Аршанскі льнокамбінат Аршанскі станкабудаўнічы завод «Чырвоны барацьбіт» Арцём Ігаравіч Брухан АСАМ Атака на Змяіны востраў Атака на расійскі А-50 на авіябазе «Мачулішчы» Ахмат — сіла! Ахмат Абдулхамідавіч Кадыраў Ахматдыт Ахтырка Бабруйскі машынабудаўнічы завод Баі за Ілавайск Баі за Марыупаль (2022) Баі за Севераданэцк (2022) Баі за Херсон (2022) Баі за Чарнігаў (2022) Баі за Чарнобыль Баі за Энэргадар Байкот Беларусі і Расіі ў 2022 годзе Балаклія Банда (фільм) Банк БелВЭБ Банк ВТБ (Беларусь) Банк Дабрабыт Банк развіцця Рэспублікі Беларусь Барыс Ігаравіч Звозскаў Барыс Рагуля Барысаўскае паўстанне Барысаўскі галодны бунт (1932) Барысаўскі галодны бунт (1933) Батальён імя Кастуся Каліноўскага Батальён Тэрор Бахмут Баявая ўскалось (часопіс) БГМ Белавія Белаграпрамбанк БелаПАН Беларусафобія Беларусбанк Беларускае оптыка-механічнае аб’яднанне Беларускае Радыё Рацыя Беларускае таварыства Чырвонага Крыжа Беларускае тэлеграфнае агенцтва Беларуска-латвійскі міграцыйны крызіс (2021) Беларуская асацыяцыя журналістаў Беларуская АЭС Беларуская батальённа-тактычная група ў Казахстане Беларуская бібліятэка і музей імя Францішка Скарыны Беларуская дэмакратычная апазіцыя Беларуская калійная кампанія Беларуская незалежніцкая партыя Беларуская партыя аб’яднаных левых «Справядлівы свет» Беларуская партыя «Зялёныя» Беларуская партыя жанчын «Надзея» Беларуская партыя працоўных Беларуская Рада Культуры Беларуская рэвалюцыйная партыя (1950-я) Беларуская салідарнасць Беларуская сацыял-дэмакратычная партыя (Грамада) Беларуская служба Радыё «Свабода» Беларуская суполка RAZAM Беларуская хрысціянская дэмакратыя (2005) Беларуская цэнтральная рада Беларуская чыгунка Беларускі аўтамабільны завод Беларускі Гаюн Беларускі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт Беларускі добраахвотніцкі корпус Беларускі інстытут публічнай гісторыі Беларускі кангрэс дэмакратычных прафсаюзаў Беларускі металургічны завод Беларускі народны банк Беларускі народны фронт «Адраджэньне» Беларускі нацыяналізм Беларускі незалежніцкі блок Беларускі Незалежны прафсаюз Беларускі партызан Беларускі пасляваенны антысавецкі супраціў Беларускі пасляваенны антысавецкі супраціў (1944—1957) Беларускі полк «Пагоня» Беларускі прафсаюз работнікаў радыёэлектроннай прамысловасці Беларускі ПЭН Беларускі ПЭН-цэнтр Беларускі расследавальніцкі цэнтр Беларускі рэспубліканскі саюз моладзі Беларускі саюз журналістаў Беларускі фонд спартыўнай салідарнасці Беларускі Хельсінкскі камітэт Беларускія буржуазныя нацыяналісты Беларуснафта Беларусы ў Адэлаідзе Беларусы ў Брысбене Беларусы ў Каўнасе Беларусы ў Кіеве Беларусы ў Кракаве Беларусы ў Львове Беларусы ў Мельбурне Беларусы ў Нью-Ёрку Беларусы ў Перце Беларусы ў Сіднеі Беларусы Украіны Беларусь Беларусь 1 Беларусь 24 Беларусь ва ўварванні Расіі ва Украіну Беларусь галаўнога мозгу Беларусь головного мозга Беларусь за МКАДам Беларусь і канфлікт на ўсходзе Украіны Беларусь мае быць беларускай Беларусь перадусім! Беларуськалій Бела-сіне-белы сцяг Бела-чырвона-белы сцяг Белаэранавігацыя Белая воля Белая Русь (партыя) Белгазпрамбанк Белінвестбанк Белкамунмаш Беллегпрам Беллеспаперапрам Белнафтахім Белорусский партизан Белорусы и рынок (1990) Белсат Белспецзнештэхніка Белы легіён Белшына Беспілотныя верталёты (канструктарскае бюро) Бісексуальнасць Бітва за Кіеў (2022) Бондарава Браслаўска-Дзісенскае паўстанне Брестская газета Брестский курьер Будзьма беларусамі! Бульбамуві Буча Бучанская разня Брэсцкае абласное аддзяленне Саюза пісьменнікаў Беларусі Вадзім Дзмітрыевіч Іпатаў Вадзім Іванавіч Сіняўскі Вадзім Кабанчук Вадзім Леанідавіч Лакіза Вадзім Уладзіміравіч Саранчукоў Вадзім Францавіч Гігін Вадзім Юр’евіч Зайцаў Ваеннае супрацоўніцтва Беларусі і Венесуэлы Ваенная палітыка Беларусі Ваенныя спецыялісты Беларусі Вайна на ўсходзе Украіны Валер Віктаравіч Руселік Валерый Васільевіч Герасімаў Валерый Вільямавіч Цапкала Валерый Іванавіч Грамада Валерый Іосіфавіч Варанецкі Валерый Кавалеўскі Валерый Мікалаевіч Іваноў Валерый Паўлавіч Вакульчык Валерый Станіслававіч Леванеўскі Валерый Сцяпанавіч Сахашчык Валерый Уладзіміравіч Гайдукевіч Валерыя Барысаўна Касцюгова Валерыя Кустава Валнаваха ВАЛЬКІРЫЯ Валянцін Алегавіч Сукала Валянцін Валянцінавіч Байко Валянцін Стэфановіч Валянціна Аляксандраўна Гарцуева Валянціна Ігараўна Зелянкевіч Васіль Мікалаевіч Герасімаў Васіль Парфянкоў Васіль Станіслававіч Мацюшэўскі Васіль Сяргеевіч Ярмоленка Васіль Шаўчэнка Ваўчанск (Харкаўская вобласць) Вейшнорыя Веніямін (Тупека) Вера Аляксандраўна Палякова-Макей Вераніка Анатолеўна Чаркасава Вераніка Валер’еўна Цапкала Верым, можам, пераможам! Вечерний Бобруйск Вечерний Могилёв Витебский Курьер Відэазварот беларускіх навукоўцаў Візіт Аляксандра Лукашэнкі ў Зімбабвэ (2023) Віктар Алегавіч Катоўскі Віктар Аляксандравіч Лукашэнка Віктар Аляксандравіч Ляхар Віктар Барнафавіч Зураеў Віктар Генадзевіч Хрэнін Віктар Дзмітрыевіч Бабарыка Віктар Іосіфавіч Ганчар Віктар Леанідавіч Акцістаў Віктар Міхайлавіч Каранкевіч Віктар Міхайлавіч Пракапеня Віктар Рыгоравіч Галаванаў Віктар Уладзіміравіч Гулевіч Віктар Уладзіміравіч Чараўко Віктар Уладзіміравіч Шэйман Віктар Уладзіміравіч Якубаў Віктар Францавіч Пранюк Вікторыя Віктараўна Міронцава Вікторыя Іванаўна Гранкоўская Вінцук Вячорка Вінцэнт Гадлеўскі Вістан Віталь Аляксеевіч Цыганкоў Віталія Анатольеўна Бандарэнка Віталь Анатольевіч Рымашэўскі Віталь Валянцінавіч Шкляраў Віталь Васілевіч Шышоў Віталь Віктаравіч Ціліжэнка Вітольд Міхайлавіч Ашурак Вольга Аляксандраўна Кавалькова Вольга Аляксандраўна Класкоўская Вольга Аляксандраўна Шпілеўская Вольга Вялічка Вольга Генадзеўна Сітнік Вольга Генадзьеўна Сяргеева Вольга Іванаўна Чупрыс Вольга Калацкая Вольга Мікалаеўна Чамаданава Вольга Славаміраўна Бондарава Вольга Уладзіміраўна Зазулінская Вольга Хіжынкова Вольга Чайчыц Вольга Яўгенаўна Карач Вольнае Глыбокае Вольнае слова Вольны хор Выбары ў Каардынацыйную раду (2024) Выбары ў мясцовыя Саветы дэпутатаў Беларусі (2018) Выбары ў мясцовыя Саветы дэпутатаў Беларусі (2024) Выбух на Крымскім мосце Выбух у Мінску (2008) Вызваленне палітвязняў у Беларусі (2024) Выпадак з пацаном Высакапілля Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2025 Вязень сумлення Вячаслаў Антонавіч Анушкевіч Вячаслаў Віктаравіч Любавіцкі Вячаслаў Сіўчык Гавары праўду Галадаморы (Украіна) Галерэя Ў Галіна Іванаўна Захаркіна Галіна Радзівонаўна Лукашэнка Галоўнае ўпраўленне па барацьбе з арганізаванай злачыннасцю і карупцыяй Галоўнае ўпраўленне ўнутраных спраў Мінскага гарвыканкама Ганна Канапацкая Ганна Красуліна Ганна Міхайлаўна Эйсмант Ганна Севярынец Ганцавіцкі час Гарызонт (прадпрыемства) Гастомэль Гаўрыіла (Глухава) Генадзь Андрэевіч Богдан Генадзь Аркадзьевіч Казакевіч Генадзь Аркадзьевіч Казакевіч Генадзь Браніслававіч Давыдзька Генадзь Валер’евіч Шутаў Генадзь Дзмітрыевіч Карпенка Генадзь Мікалаевіч Мажэйка Генадзь Міхайлавіч Салавей Генадзь Пятровіч Драздоў Генадзь Уладзіміравіч Мушперт Генадзь Фёдаравіч Фядыніч Генацыд украінцаў Генацыд беларускага народа Генеральная пракуратура Рэспублікі Беларусь Геніюш Гібель Аляксандра Коржыча Гісторыя Беларусі (мультфільм) Гісторыя пад знакам Пагоні Гомасексуальнасць Гомельскі хімічны завод Гомсельмаш Горад-герой Украіны Гродна Азот Гроза (Харкаўская вобласць) Група беларускіх ваенных спецыялістаў у Венесуэле Група Вагнера Група Ханжанкова Група Шанько ГУБАЗіК Гульня без правілаў Гульня без правілаў — 2 Гутарка старога дзеда Гутэнберг (выдавецтва) Данат Яцкевіч Данецкая Народная Рэспубліка Даніла Андрэевіч Ганчароў Даніла Віктаравіч Бандарук Дар’я Дзмітрыеўна Чульцова Дарога (фільм) Дзедзіч (грамадскае аб’яднанне) Дзейнасць ПВК «Вагнер» у Афрыцы Дзейнасць ПВК «Вагнер» у Лівіі Дзейнасць ПВК «Вагнер» у Сірыі Дзейнасць ПВК «Вагнер» у ЦАР Дзень Волі Дзень Волі (фільм) Дзень вызвалення Беларусі ад белапалякаў Дзень народнага адзінства (Беларусь) Дзень палітвязняў Беларусі Дзеячы навукі і культуры Беларусі, рэпрэсаваныя пасля прэзідэнцкіх выбараў 2020 года Дзікае паляванне (фільм) Дзікае паляванне 2 Дзмітрый Аляксандравіч Жук Дзмітрый Аляксандравіч Завадскі Дзмітрый Аляксандравіч Лукашэнка Дзмітрый Аляксандравіч Пантус Дзмітрый Анатольевіч Мядзведзеў Дзмітрый Валер’евіч Паўлічэнка Дзмітрый Валер’евіч Уткін Дзмітрый Віктаравіч Пятруша Дзмітрый Віктаравіч Шакута Дзмітрый Віталевіч Лаеўскі Дзмітрый Іосіфавіч Падрэз Дзмітрый Леанідавіч Піневіч Дзмітрый Мікалаевіч Крутой Дзмітрый Міхайлавіч Карзюк Дзмітрый Уладзіміравіч Балаба Дзмітрый Уладзіміравіч Кубараў Дзмітрый Уладзіміравіч Кучук Дзмітрый Эдуардавіч Крук Дзмітрый Юльевіч Строцаў Дзмітрый Юр’евіч Баскаў Дзмітрый Юр’евіч Гара Дзмітрый Юр’евіч Кавалёнак Дзмітрый Юр’евіч Каракін Дзмітрый Яўгенавіч Шаўцоў Дзяніс Анатолевіч Мельянцоў Дзяніс Іосіфавіч Урбановіч Дзяніс Прохараў Дзяніс Уладзіміравіч Дук Дзяніс Уладзіміравіч Пушылін Дзяніс Уладзіміравіч Сідарэнка‎ Дзяніс Урад Дзяніс Шарамецьеў Дзяніс Яўгенавіч Івашын Дзяржаўнае навукова-вытворчае аб’яднанне парашковай металургіі Дзяржаўны ваенна-прамысловы камітэт Рэспублікі Беларусь Дзяржаўны пагранічны камітэт Рэспублікі Беларусь Дзяржаўны пераварот у Беларусі (1996) Добраахвотная дружына (Беларусь) Добрага вечара, мы з Украіны Дысплей (канструктарскае бюро) Дэвід Роджэр Марплз Дэкрэт аб абароне суверэнітэту і канстытуцыйнага ладу Дэкрэт аб папярэджанні сацыяльнага ўтрыманства Ева (карціна) Ева Вежнавец Еўраопт Еўрапейскае радыё для Беларусі Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт Жанна Барысаўна Шкурдзюк Жыве Беларусь! Жыльвінас Світоюс Жытомір Жытомірская вобласць Жыццё-маліна За Свабоду (рух) Завод дакладнай электрамеханікі Задзіночанне беларускіх студэнтаў Закон аб ленд-лізе ў абарону дэмакратыі ва Украіне ад 2022 года Запарожская АЭС Збіццё дэпутатаў у будынку Вярхоўнага Савета Беларусі Зварот беларускіх навукоўцаў супраць гвалту Зварот літоўскіх грамадскіх дзеячаў аб забароне выкарыстання беларусамі герба «Пагоня» Зварот супраць рэпрэсій Звычайны прэзідэнт Звычайны ранак Звязда (газета) Змагары (палітычнае клішэ) Зміцер Алегавіч Казлоў Зміцер Аляксандравіч Паліенка Зміцер Апанасовіч Зміцер Дашкевіч Зміцер Колас Зміцер Чайкоўскі Знішчэнне крэйсера «Масква» Зоя Валянцінаўна Белахвосцік Зубр (маладзёжны рух) Зянон Пазняк Зянон Станіслававіч Пазняк Іван Аляксандравіч Андрушойць Іван Віктаравіч Канявега Іван Генадзевіч Марчук Іван Данілавіч Наскевіч Іван Іванавіч Галаваты Іван Іванавіч Крупко Іван Іванавіч Ціцянкоў Іван Міхайлавіч Эйсмант Іван Станіслававіч Тэртэль Іван Уладзіміравіч Кубракоў Іван Яўгенавіч Краўцоў Івонка Сурвіла Ігар Аляксандравіч Бортнік Ігар Аляксандравіч Леднік Ігар Аляксандравіч Лосік Ігар Аляксандравіч Ляшчэня Ігар Аляксандравіч Марзалюк Ігар Аляксеевіч Ярмолаў Ігар Анатолевіч Маршалаў Ігар Анатольевіч Плышэўскі Ігар Васільевіч Карпенка Ігар Васільевіч Ляшэнка Ігар Віктаравіч Петрышэнка Ігар Вячаслававіч Любавіцкі Ігар Вячаслававіч Мельнікаў Ігар Генадзевіч Ласіцкі Ігар Іванавіч Бузоўскі Ігар Ніканавіч Кузняцоў Ігар Паўлавіч Бурмістраў Ігар Пятровіч Барысаў Ігар Пятровіч Сергеенка Ігар Пятровіч Тур Ігар Раманавіч Банцар Ігар Уладзіміравіч Аліневіч Ігар Уладзіміравіч Луцкі Ігнат Арцёмавіч Місурагін Ідэалагічная работа ва Узброеных сілах Рэспублікі Беларусь Ідэалогія беларускай дзяржавы Ізалятар часовага ўтрымання Ізюм Ізюмскія брацкія магілы Ілья Васілевіч Салей Ілья Сільчукоў Ілья Хрэнаў Ілья Ясінскі Інструкцыя па транслітарацыі Інстытут генетыкі і цыталогіі НАН Беларусі Інстытут парашковай металургіі НАН Беларусі Інтэграл (кампанія) Інтэрнацыянальны легіён тэрытарыяльнай абароны Украіны Інтэрнэт у Беларусі Інцыдэнт з рэйсам Ryanair 4978 Ірпінская дэкларацыя Ірпінь Ірына Алегаўна Леўшына Ірына Аляксандраўна Цэлікавец Ірына Барысаўна Акуловіч Ірына Сцяпанаўна Абельская Ірына Уладзіміраўна Дрыга Ірына Уладзіміраўна Шчасная Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду» Каардынацыйная рада (Беларусь) Каардынацыйная рада 3-га склікання Калі кветкі не маўчаць Камітэт дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь Камітэт дзяржаўнай бяспекі Беларускай ССР Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь Камуністычная партыя Беларусі Кансерватыўна-Хрысціянская партыя — БНФ Канстанцін Аляксандравіч Якаўлеў Канстанцін Генадзевіч Моластаў Канстанцін Канстанцінавіч Шульган Канстанцін Фёдаравіч Бычак Канстытуцыйная камісія (2021) Канфлікт вакол літвінізму ў Літве Карагодная справа Кастусь Каліноўскі Касцёл Святога Сымона і Святой Алены Кася Вітальеўна Будзько Катаванні ў Беларусі Катастрофа Іл-76 у Белгародскай вобласці Катэгорыя:Рэпрэсаваныя беларускія вікіпедысты Каханую не аддаюць! Кахоўскае вадасховішча Кахоўская ГЭС Кацярына Анатольеўна Барысевіч Кацярына Андрэева (беларуская журналістка) Кацярына Андрэеўна Сныціна Кацярына Сяргееўна Дунцова Кацярына Эдуардаўна Каланчук-Ваданосава Керч Кібератака на дзяржаўныя сайты Украіны (2022) Кіберпартызаны Кіеў Кім Андрэевіч Самусенка Кіраўніцтва справамі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь Кірыл (Патрыярх Маскоўскі) Кірыл Яўгенавіч Коктыш Клёк Штучны Колеры нацыі КП у Беларусі Край (арганізацыя) Крушэнне Embraer Legacy пад Кужэнкіна Крыж Заслугі БКА Крымскі мост Крымскі рэйд ГУР МА Украіны 2023 Крысціна Дробыш Крысціна Сяргееўна Ціманоўская Крыўя (цэнтр этнакасмалогіі) Ксенія Алегаўна Луцкіна Ксенія Сырамалот Культурны цэнтр «Корпус» Купала (фільм) Купалаўцы Курская вобласць Лабатамія (фільм) Лагон Лагос Лакафарба Ларыса Геніюш Ларыса Фёдараўна Шчыракова Лаўжы ЛГБТ Леанід Іванавіч Пасечнік Леанід Канстанцінавіч Заяц Леанід Леанідавіч Судаленка Легіён «Свабода Расіі» Лера Яскевіч Лесбіянства Леў Яўстаф’евіч Крыштаповіч Ліберальна-дэмакратычная партыя (Беларусь) Лідзія Міхайлаўна Ярмошына Лізавета Сяргеяўна Пракопчык Лілія Рыгораўна Козырава Лілія Уладзіміраўна Уласава Ліцвінства Ліцэй Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта Логвінаў Луганская Народная Рэспубліка Любанскія музыкі (гурт) Людміла Леанідаўна Гладкая Лявон Пятровіч Баршчэўскі Магілёўскі металургічны завод Магутны Божа Маёнтак Падароск Мазырскі нафтаперапрацоўчы завод Максім Аляксандравіч Знак Максім Баграцоў Максім Барысавіч Шундалаў Максім Лепушэнка Максім Уладзіміравіч Рыжанкоў Максім Юр’евіч Недасекаў Маладая Беларусь (рух) Малады Фронт Маладыя сацыял-дэмакраты — Маладая Грамада Маладыя Хрысціянскія Дэмакраты Маланка Медыя Маналіт (прадпрыемства) Марат Сяргеевіч Маркаў Маргарыта Аляксандраўна Ляўчук Маргарыта Паўлаўна Ворыхава Марк Аляксандравіч Антонаў Марк Ізрайлевіч Бернштэйн Мартыралог Беларусі Марфа Рабкова Марш за свабоду Марына Васілеўна Золатава Марына Вітальеўна Васілеўская Марына Мікалаеўна Шаптурэнка Марына Уладзіміраўна Аўсяннікава Марыупаль Марыя Аляксандраўна Калеснікава Марыя Каленік Марыяна Акіндзінаўна Шчоткіна Масавае забойства на ваенным палігоне ў Белгародскай вобласці Масква (ракетны крэйсер) Мачулішчы (аэрадром) Медаль «Беларускія Вэтэраны на Чужыне» Медаль «Гонар і Годнасць» Медаль «За плённую працу на карысць Беларусі» Медаль да 40-х угодкаў Другога Усебеларускага кангрэсу Медаль да 60-й гадавіны абвяшчэння незалежнасці БНР Медаль да стагоддзя БНР Медаль да тысячагоддзя Беларусі Медаль за баявыя заслугі (Рада БНР) Медаль Няскораных (Ларысы Геніюш) Медаль ордэна Пагоні Медаль Партызана Медаль Францыска Скарыны (Аб’яднаны пераходны кабінет Беларусі) Мерыем Рашыдаўна Герасіменка Міграцыйны крызіс на мяжы паміж Беларуссю і Еўрапейскім саюзам (2021) Міграцыйны крызіс у Літве (2021) Міжнародна-прававы статус ДНР і ЛНР Міжнародны легіён тэрытарыяльнай абароны Украіны Міжнародныя санкцыі супраць Беларусі Мікалаеў (Мікалаеўская вобласць) Мікалай Алегавіч Брэдзелеў Мікалай Аляксандравіч Дзядок Мікалай Аляксандравіч Лукашэнка Мікалай Аўтуховіч Мікалай Брэдзелеў ‎ Мікалай Віктаравіч Статкевіч Мікалай Георгіевіч Казлоў Мікалай Іванавіч Гусеў Мікалай Іванавіч Лазавік Мікалай Іванавіч Чаргінец Мікалай Ігаравіч Сасеў Мікалай Леанідавіч Страха Мікалай Мікалаевіч Варабей Мікалай Мікалаевіч Карпянкоў Мікалай Мікалаевіч Шарснёў Мікалай Мікалаевіч Халезін Мікалай Мінкевіч Мікалай Міхайлавіч Рагашчук Мікіта Валер’евіч Мешчаракоў Мікіта Мелказёраў Мікіта Найдзёнаў Мікіта Паўлавіч Афанасьеў Мікіта Сяргеевіч Крыўцоў Мікіта Уладзіміравіч Салавей Мікола Ільін Мікола Папека Мікола Пачкаеў Міліцыя Рэспублікі Беларусь Мінатор-Сэрвіс Міністэрства абароны Расійскай Федэрацыі Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь Міністэрства абароны Украіны Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь Мінск (гасцініца) Мінскае абласное аддзяленне Саюза пісьменнікаў Беларусі Мінская праўда Мінскі аўтамабільны завод Мінскі завод колавых цягачоў Мінскі завод шасцерняў Мінскі НДІ радыёматэрыялаў Мінскі падшыпнікавы завод Мінскі станкабудаўнічы завод імя С. М. Кірава Мінскі трактарны завод Мінскі электратэхнічны завод імя В. І. Казлова Міхаіл Вячаслававіч Грыб Міхаіл Іванавіч Пастухоў Міхаіл Міхайлавіч Жызнеўскі Міхаіл Рыгоравіч Баразна Міхаіл Сафарбекавіч Гуцарыеў Міхаіл Сяргеевіч Орда Міхаіл Уладзіміравіч Фішман Міхал Апанасавіч Вітушка Міхась Шэка Мія Сяргееўна Міткевіч Мова (раман) Мова нанова Моладзевы блок Моладзь БНФ МТБанк Муры (альбом) Мэлітопаль Мяцеж ПВК «Вагнер» Навукова-даследчы інстытут электронных вылічальных машын Надзвычайнае становішча ў Польшчы (2021) Надзея Андрэеўна Ермакова Надзея Мікалаеўна Каткавец Надзея Робертаўна Калач Налёт на Навагрудак Напад на цягнік каля станцыі Слаўнае Народнае антыкрызіснае ўпраўленне Народная Воля Народная Воля (газета) Народныя амбасады Беларусі Наста Дашкевіч (Палажанка) Настоящее Время Наступ (фракцыя) Наталля Алегаўна Дуліна Наталля Аляксандраўна Карповіч Наталля Андрэеўна Каляда Наталля Іванаўна Качанава Наталля Мікалаеўна Эйсмант Наталля Рыгораўна Абрашына-Жадаева Наталля Сцяпанаўна Васілевіч Наталля Уладзіміраўна Карнеева Наталля Уладзіміраўна Пяткевіч Наталля Хершэ Нафтан (прадпрыемства) Нацыянал-бальшавісцкая партыя Нацыянальная дзяржаўная тэлерадыёкампанія Рэспублікі Беларусь Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы Нацыянальны алімпійскі камітэт Рэспублікі Беларусь Нацыянальны аэрапорт Мінск Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі Наша Ніва (1991) Не бойся! Негвалтоўнае супраціўленне Нёман (тытунёвая фабрыка) Нікан Мікуліч Ніна Багінская Нобелеўскія лаўрэаты з Беларусі Новачаркаск (карабель) Новая Беларусь (грамадская платформа) Новости Бобруйска Новы Час (газета) НТБ-Беларусь Нямецка-беларускае таварыства ОптiКурс Ордэн «Пагоня — Жыве Беларусь!» Ордэн Зялезнага Рыцара Ордэн Пагоні Ордэр на арышт Уладзіміра Пуціна Офіс Святланы Ціханоўскай Офіс Ціханоўскай Павел (Панамароў) Павел Аляксандравіч Пернікаў Павел Антонавіч Шурмей Павел Белавус Павел Генадзевіч Усаў Павел Іванавіч Мажэйка Павел Ізотавіч Якубовіч Павел Латушка Павел Мікалаевіч Белавус Павел Мікалаевіч Лёгкі Павел Мікалаевіч Муравейка Павел Мікалаевіч Спірын Павел Русланавіч Мазько Павел Рыгоравіч Шарамет Павел Севярынец Павел Суслаў Павел Тапузідзіс Павел Уладзіміравіч Ларчык Павел Усаў Павел Усеваладавіч Церашковіч Павел Юр’евіч Вінаградаў Пагоня Пагоня (атрад) Пагоня (гімн) Пагром грамадскіх арганізацый у Беларусі (2021) Пагром незалежных медыя ў Беларусі (2021) Пад шэрым небам Падручны расійска-крыўскі (беларускі) слоўнік Палессе (прадпрыемства) Паліна Сяргееўна Шарэнда-Панасюк Паліна Шарэнда-Панасюк Палітычныя зняволеныя Палітычныя партыі Беларусі Палітычныя рэпрэсіі Палітычныя рэпрэсіі ў Беларусі (з 2020 года) Палітычныя рэпрэсіі ў Жлобіне пасля выбараў 2020 года Памочнік Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь Папасна Паперы Пандоры Папраўчая калонія № 22 Папраўчая калонія № 17 (Шклоў) Парламенцкія выбары ў Беларусі (2000) Парламенцкія выбары ў Беларусі (2024) Партал:Беларусь/Праўладны ліст спартсменаў Партызанскі атрад атамана Ангела Партызанскі атрад атамана Піўня Партызанскі атрад атамана Чорта Партыя БНФ Парытэтбанк Паўночнае ззянне Паўночны Воўк (гурт) Пахне чабор (лозунг) Паходня (таварыства) Пашпарт «Новай Беларусі» Пашпарт Нансена Андрэй Юр’евіч Паўлючэнка ПВК «Вагнер» Пеленг (кампанія) Пераклад Новага Запавету Фёдара Клімчука Перамовы паміж Украінай і Расіяй (2022) Перастрэлка ў Мінску 28 верасня 2021 года Пётр Аляксандравіч Пархомчык Пётр Аляксеевіч Кірычэнка Пётр Пятровіч Марчанка Пётр Пятровіч Міклашэвіч Пётр Рудкоўскі Пётр Янавіч Рудкоўскі Пінская справа Пішчалаўскі замак Планета (гасцініца, Мінск) Плошча (фільм) Плошча-2006 Плошча 2010 Плошча Перамен Плынуць вятры Плюшавы дэсант Полацк-Шкловалакно Полк Каліноўскага Помнік беларусам, якія загінулі за Украіну Права на волю Праваабаронцы за свабодныя выбары Праваабаронцы супраць смяротнага пакарання ў Беларусі Праваабарончы цэнтр «Вясна» Праваабарончыя праблемы, звязаныя з падаўленнем беларускіх пратэстаў 2020 года Прававая ініцыятыва (Беларусь) Правы альянс Правы ЛГБТ у Беларусі Правы рэванш Правы сектар Правы чалавека ў Беларусі Прапаганда ў Беларусі Прапойскае паўстанне Пратэсты супраць будаўніцтва акумулятарнага завода пад Брэстам Пратэсты супраць інтэграцыі з Расіяй Пратэсты ў Беларусі (2017) Пратэсты ў Беларусі (2011) Пратэсты ў Беларусі (2020—2021) Пратэсты ў Мінску 19—25 сакавіка 2006 года Пріорбанк Прохараў Прывід Кіева Прымусовая дэпартацыя з Беларусі Прымусовыя пакаянныя відэа ў Беларусі Прэзідыум Усебеларускага народнага сходу Прэзідэнт Беларусі Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2006) Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020) Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2025) Пуцін хуйло! Пуцінізм Рада Беларускай Народнай Рэспублікі Разам (партыя) Разбуры турмы муры Ракетны абстрэл Дэлятына Ракетны абстрэл Украіны 14 студзеня 2023 года Ракетны абстрэл Украіны 8 ліпеня 2024 года Ракетны ўдар па авіябазе Мілерава (2022) Ракетны ўдар па Крывым Рогу 4 красавіка 2025 года Ракетны ўдар па тэрыторыі Польшчы (2022) Раман Аляксандравіч Галоўчанка Раман Бандарэнка Раман Дзмітрыевіч Пратасевіч Раман Ігаравіч Бандарэнка Раман Мікалаевіч Гаеў Раман Падаляка Раман Уладзіміравіч Падаляка Рамзан Ахматавіч Кадыраў Раніца з Белсатам Расійска-ўкраінская вайна Расійска-ўкраінская кібервайна Расійска-ўкраінскі крызіс (2021—2022) Расійская акупацыя Данецкай вобласці Расійская акупацыя Жытомірскай вобласці Расійская акупацыя Запарожскай вобласці Расійская акупацыя Кіеўскай вобласці Расійская акупацыя Крыма Расійская акупацыя Мікалаеўскай вобласці Расійская акупацыя Харкаўскай вобласці Расійская акупацыя Херсонскай вобласці Расія Распаўсюджванне COVID-19 у Беларусі Расціслаў Алегавіч Стэфановіч Расціслаў Уладзіміравіч Шавель Рашызм Роза Маратаўна Турарбекава РубіСтар Ружанскія могілкі (Слонім) Руквуд (могілкі) Русіфікацыя Беларусі Руслан Уладзіміравіч Акостка Руслан Яўгенавіч Равяка Русский военный корабль, иди на хуй Рух (часопіс) Рыгор Аляксеевіч Васілевіч Рыгор Андрэевіч Кастусёў Рыгор Астапеня Рыгор Юр’евіч Азаронак Рэвалюцыйнае дзеянне Рэгіна Мікалаеўна Саркісава Рэгіянальная газета Рэгіянальная групоўка войск Беларусі і Расіі Рэжым Лукашэнкі Рэйкавая вайна ў Беларусі падчас расійска-ўкраінскай вайны Рэпрэсіі супраць беларускіх вікіпэдыстаў (з 2022) Рэпрэсіі супраць беларускіх вікіпедыстаў (з 2022) Рэпрэсіі супраць беларускіх радыёаматараў Рэспубліканская партыя працы і справядлівасці Рэспубліканскі спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў Рэспубліканскі тэатр беларускай драматургіі Рэферэндум у Беларусі (1995) Рэферэндум у Беларусі (2022) Сабакі Эўропы (раман) Сабачку! Салідарнасць (газета) Санцзян-Волат САХР (Беларусь) Саша 3 % Саша 3% Саша Філіпенка Саюз актыўнай барацьбы Саюз беларускай моладзі Саюз беларускіх пісьменнікаў Саюз палякаў на Беларусі Саюз пісьменнікаў Беларусі (2005) Саюз супольнай справы СБ. Беларусь сегодня Сбер Банк (Беларусь) Свабода слова ў Беларусі Свабоднае аб’яднанне спартсменаў Беларусі Свабодны прафсаюз Беларускі Свабодны прафсаюз металістаў Сведкі Іеговы Сведкі Іеговы ў Расіі Светлагорскхімвалакно Свядомыя (палітычнае клішэ) Свята-Елісавецінскі манастыр (Мінск) Святлана Аляксандраўна Алексіевіч Святлана Анатольеўна Любецкая Святлана Георгіеўна Ціханоўская Святлана Калінкіна Святлана Міхайлаўна Кудзеліч Святлана Пятроўна Кацуба Святлана Уладзіміраўна Анікей Севастопаль Сілы спецыяльных аперацый (Беларусь) Сілы тэрытарыяльнай абароны Узброеных сіл Украіны Скандал вакол вечарынкі Насці Іўлеевай Слава Камісаранка Славамір Адамовіч Славянскі Базар у Віцебску Следчы ізалятар КДБ Беларусі Следчы камітэт Рэспублікі Беларусь Слонімскі край Смяротная кара ў Беларусі Сонца Перамогі Соф’я Андрэеўна Сапега Спіс беларусаў, якія загінулі за Украіну Спіс беларусаў, якія загінулі падчас расійска-ўкраінскай вайны Спіс войнаў Беларусі Спіс дэлегатаў Усебеларускага народнага сходу 7-га склікання Спіс загінулых падчас пратэстаў у Беларусі (2020—2021) Спіс знішчаных або пашкоджаных устаноў адукацыі падчас расійскага ўварвання ва Украіну (2022) Спіс знішчаных могілак і мемарыялаў жаўнераў Арміі Краёвай у Беларусі Спіс культавых пабудоў, значна пашкоджаных падчас расійскага ўварвання ва Украіну (2022) Спіс людзей, арыштаваных за рэдагаванне Вікіпедыі Спіс музеяў, разбураных падчас расійскага ўварвання ва Украіну (2022) Спіс палітвязняў Беларусі (2020—2021) Спіс расійскіх генералаў, якія загінулі падчас уварвання ва Украіну Спіс спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб Спіс тэатральна-відовішчных устаноў, значна пашкоджаных падчас расійскага ўварвання ва Украіну (2022) Справа «0 праміле» Справа «Армія з народам» Справа «Беларускага Гаюна» Справа TUT.BY Справа аб змове з мэтай захопу ўлады ў Беларусі (2021) Справа аб спробе перавароту ў Беларусі (2021) Справа аналітыкаў Ціханоўскай Справа Аўтуховіча Справа журналістаў Белсата Справа Марыі Калеснікавай і Максіма Знака Справа менеджараў Белгазпрамбанка Справа студэнтаў і выкладчыкаў ВНУ Справа ўрачоў (Беларусь) Справа Ціманоўскай Справа Ціханоўскага і іншых Справы па абвінавачванню ў тэрарызме ў Беларусі ў 2020—2021 гадах Станіслаў Васілевіч Зась Станіслаў Яўгенавіч Данілюк СтанкаГомель СтатусБанк СТБ Стоп таракан! Страх у краіне спакою Страявы вайсковы статут Сустрэча Дональда Трампа і Уладзіміра Зяленскага (2025) Сустрэча Уладзіміра Зяленскага і Дональда Трампа ў Белым доме (2025) Сустрэча ў Рамштайне Схема БЧБ Сцягі раёнаў Сцяпан Аляксандравіч Пуціла Сцяпан Георгіевіч Папоў Сцяпан Мікалаевіч Сухарэнка Сцяпан Сяргеевіч Латыпаў Сямён Уладзіміравіч Пегаў Сяргей Алегавіч Дарафееў Сяргей Аляксандравіч Бяспалаў Сяргей Аляксандравіч Гусачэнка Сяргей Аляксандравіч Падсасонны Сяргей Аляксандравіч Сыранкоў Сяргей Аляксеевіч Каліноўскі Сяргей Будкін Сяргей Бульба Сяргей Валер’евіч Аксёнаў Сяргей Валер’евіч Волкаў Сяргей Васілевіч Бесараб Сяргей Васілевіч Гайдукевіч Сяргей Васілевіч Казека Сяргей Вячаслававіч Чалы Сяргей Дылеўскі Сяргей Іванавіч Дубавец Сяргей Іосіфавіч Навумчык Сяргей Кужугетавіч Шайгу Сяргей Леанідавіч Ціханоўскі Сяргей Мікалаевіч Хаменка Сяргей Міхайлавіч Сівец Сяргей Міхайлавіч Усцінаў Сяргей Паўлавіч Абламейка Сяргей Пятровіч Рубніковіч Сяргей Сямёнавіч Цяцерын Сяргей Сяргеевіч Альшэўскі Сяргей Сяргеевіч Спарыш Сяргей Уладзіміравіч Гунь Сяргей Уладзіміравіч Курыленка Сяргей Уладзіміравіч Марцэлеў Сяргей Уладзіміравіч Суравікін Сяргей Фёдаравіч Алейнік Сяргей Якаўлевіч Аземша Сяргей Яўгенавіч Глазырын Тадэвуш Валянцінавіч Варановіч Тадэвуш Кандрусевіч ТАЕ Авія Такмак (Украіна) Тактычная група «Беларусь» Тамара Міхайлаўна Алпеева Таццяна Валер’еўна Вадалажская Таццяна Валер’еўна Шчытцова Таццяна Васільеўна Канеўская Тацяна Каравенкава Таццяна Ласіца Таццяна Мікалаеўна Караткевіч Таццяна Сямёнаўна Бойка Таццяна Уладзіміраўна Звярко Ток (ток-шоу) Томаш Шміт Трансгендарнасць Трыбуна (вэб-партал) У гушчарах Уварванне Расіі ва Украіну (2022) Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022) Удзельнік:Tomasz Bladyniec Удзельнік:Tomasz Bladyniec/Brudnopis Узброеныя сілы Расійскай Федэрацыі Узброеныя сілы Украіны Украінская акупацыя Курскай вобласці Уладзімір Аляксандравіч Базанаў Уладзімір Аляксандравіч Зяленскі Уладзімір Аляксандравіч Калач Уладзімір Аляксандравіч Лобач Уладзімір Аляксеевіч Дудараў Уладзімір Андрэевіч Дворнік Уладзімір Аркадзьевіч Астапенка Уладзімір Барысавіч Пярцоў Уладзімір Васілевіч Русакевіч Уладзімір Віктаравіч Барадач Уладзімір Віктаравіч Калач Уладзімір Дзям’янавіч Ягораў Уладзімір Іванавіч Качаткоў Уладзімір Іванавіч Хільмановіч Уладзімір Ірдарат Уладзімір Мікалаевіч Канаплёў Уладзімір Мікалаевіч Лабковіч Уладзімір Міхайлавіч Падгол Уладзімір Някляеў Уладзімір Паўлавіч Андрэйчанка Уладзімір Паўлавіч Пефціеў Уладзімір Рубінчык Уладзімір Сідлярэвіч Уладзімір Сцяпанавіч Каранік Уладзімір Сяргеевіч Паўлоўскі Уладзімір Уладзіміравіч Гарох Уладзімір Уладзіміравіч Макей Уладзімір Уладзіміравіч Мацкевіч Уладзімір Уладзіміравіч Навумаў Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін Уладзімір Юр’евіч Каракін Уладзімір Якаўлевіч Цэслер Уладзіслаў Валер’евіч Ноздрын Уладзіслаў Віктаравіч Макавецкі Уладзіслаў Уладзіміравіч Кавалёў Унія (хор) Унутраныя войскі Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь Урок беларускай мовы Усебеларускі народны сход Усевалад Вячаслававіч Янчэўскі Усевалад Родзевіч Установы Беларусі, закрытыя за падтрымку пратэстнага руху Федэральная служба войскаў нацыянальнай гвардыі Федэрацыя прафсаюзаў Беларусі Фонд салідарнасці BYSOL Франак Вячорка Х-22 Хазалбек Бахцібекавіч Атабекаў Харкаў Харкаўскае контрнаступленне Узброеных сіл Украіны (2022) Хартыя’97 Харчовы крызіс у Беларусі (2025) Херсон Херсонская вобласць Хрысціянская візія Цэзар Кунікаў (карабель) Цэль (Асіповіцкі раён) Цэнтр новых ідэй Цэнтральная камісія Рэспублікі Беларусь па выбарах і правядзенні рэспубліканскіх рэферэндумаў Чайлдфры Чарговы дзень пад акупацыяй Чарнабаіўка (Білазэрскі раён) Чарнігаў Чарнобыльскі шлях Часам не да законаў Часіў Яр Чорны кот (арганізацыя) Чорны спіс Еўрасаюза Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2021 Чэслаў Сэнюх Шаблон:Аб’яднаны пераходны кабінет Беларусі Шаблон:Баявыя дзеянні расійскага ўварвання ва Украіну Шаблон:Беларускія дэмакратычныя сілы ў выгнанні Шаблон:Беларусь і расійска-ўкраінская вайна Шаблон:Ваенныя злачынствы падчас расійскага ўварвання ва Украіну (2022) Шаблон:Гарады-героі Украіны Шаблон:Зніклыя беларусы Шаблон:Кацярына Ваданосава Шаблон:Лукашэнка Шаблон:Палітычны крызіс у Беларусі Шаблон:Пратэсты ў Беларусі Шаблон:Старшыні БСДП Шаблон:Страты падчас расійскага ўварвання ва Украіну (2022) Шаблон:Уварванне Расіі ва Украіну Шаблон:Узнагароды БНР Шляхціч (гурт) Штаб БКА Што Расія павінна зрабіць з Украінай Што трэба ведаць кажнаму беларусу Шчакатоўскі лес Шыпшына (літаратурнае аб'яднанне) Эдуард Аляксандравіч Пальчыс Эдуард Анатолевіч Лобаў Эдуард Віктаравіч Бабарыка Экалагічныя наступствы расійскага ўварвання ва Украіну (2022) Экспарт ваеннай прадукцыі Беларусі Экстрэмісцкае фарміраванне Эміграцыя з Беларусі пасля прэзідэнцкіх выбараў 2020 года Энэргадар Это Минск, детка Это Минск, детка! Юлія Анатолеўна Арцюх Юлія Анатольеўна Марчанка (Юніцкая) Юлія Вісарыёнаўна Чарняўская Юлія Вітальеўна Слуцкая Юлія Міцкевіч Юнацкі спеўнік Юрась Зянковіч Юрка Геніюш Юрый Аляксандравіч Дракахруст Юрый Аляксандравіч Чыж Юрый Васілевіч Казіятка Юрый Віктаравіч Назараў Юрый Віктаравіч Хадыка Юрый Вітольдавіч Шулейка Юрый Генадзьевіч Назаранка Юрый Захаранка Юрый Іванавіч Губарэвіч Юрый Іосіфавіч Хашчавацкі Юрый Леанідавіч Сівакоў Юрый Мікалаевіч Падабед Юрый Міхайлавіч Селівёрстаў Юрый Уладзіміравіч Азаронак Юрый Уладзіміравіч Юрчанка Юрый Хаджымуратавіч Караеў Ябацька Ябацькі Ягор Аляксандравіч Марціновіч Ягор Віктаравіч Лебядок Ягор Мешчаракоў Язэп Навумавіч Гуцька Язэп Сажыч Якуб Харэўскі Яна Іванаўна Арабейка Янка Геніюш Янка Кудрук Янушкевіч (выдавецтва) Яўген Аляксандравіч Красулін Яўген Васільевіч Пятроў Яўген Віктаравіч Прыгожын Яўген Жыхар Яўген Меркіс Яўген Сяргеевіч Васьковіч Яўген Юр’евіч Афнагель sajbj6h63nel587qbpvmcib8bazrkxz 5150732 5150729 2026-06-04T19:21:22Z 5150732 wikitext text/x-wiki Вікіпедыя:Запыты да схавальнікаў Удзельнік:Wizardist/SuppressionList Вікіпедыя:Запыты да схавальнікаў/Шапка Вікіпедыя:Пра нас пішуць «Чорны» спіс дзеячаў мастацтва і творчых калектываў 140-ы рамонтны завод 1-я асобная дэсантна-штурмавая рота «Беларусь» 225-ы асобны штурмавы полк (Украіна) 20 дзён у Марыупалі 38-я асобная гвардзейская дэсантна-штурмавая брыгада 3-я асобная Чырвонасцяжная брыгада спецыяльнага прызначэння 558-ы авіяцыйны рамонтны завод 5-я асобная брыгада спецыяльнага прызначэння 76-я гвардзейская дэсантна-штурмавая дывізія A1 (тэлекам-правайдар) AP$ENT ARCHE Пачатак Belcanto Airlines Belsat Music Live BYPOL BYSOL Courage (фільм) Dana Holdings Deviation Dzieciuki EcooM Goodbye бацька Hrodna.life Hučna Fest Intex-press Irdorath Kamunikat.org L’Estaca Legalize Belarus Litesound Media-Polesye MINSK (фільм) Naviband Naviny.by NEXTA Nizkiz Onliner.by Politzek.me Press Club Belarus Rada Airlines Reform.by Reform.news Regnum RT Sandvine Symbal.by Synesis Group Tor Band Trollwald Trybunał TUT.BY VAL (гурт) VII Усебеларускі народны сход Wajskowy Whrwlf YMCA Zerkalo.io А1 (тэлекам-правайдар) Аб’яднаная грамадзянская партыя Аб’яднаны пераходны кабінет Беларусі Аб’яднаныя дэмакратычныя сілы Беларусі Аб’яднаныя Масмедыі Абарона Сумаў (2022) Абмежаванне транзітных зносін з Калінінградскай вобласцю Абмен зняволенымі паміж Расіяй і Захадам (2024) Абсалютбанк Авантуры Пранціша Вырвіча (фільм) Авеню (спецаперацыя) Агат — электрамеханічны завод Агляд-хроніка парушэнняў правоў чалавека Агульнанацыянальнае тэлебачанне Адвакаты, пазбаўленыя ліцэнзіі ў час палітычнага крызісу ў Беларусі Адзіная кніга рэгістрацыі злачынстваў Адміністрацыя Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь Аднаполы шлюб Адэса Азоў (полк МУС Украіны) Акрэсціна Аксана Іванаўна Манкевіч Акцыя Любові Ала Мікалаеўна Бодак Алана Гебрэмарыям Алег Аляксандравіч Раманаў Алег Аляксеевіч Белаконеў Алег Анатолевіч Чарнышоў Алег Андрэевіч Буяк Алег Вітольдавіч Праляскоўскі Алег Георгіевіч Давыдзенка Алег Груздзіловіч Алег Іванавіч Карповіч Алег Леанідавіч Алкаеў Алег Леанідавіч Воінаў Алег Леанідавіч Сліжэўскі Алег Мікалаевіч Бябенін Алег Мікалаевіч Гулак Алег Сяргеевіч Гайдукевіч Алег Хаменка Алена Аляксандраўна Церашкова Алена Анабэла Васілеўна Фокс Алена Маслюкова Алена Мікалаеўна Анісім Алена Раманаўна Ляшковіч Алена Сцяпанаўна Леўчанка Алесь Бяляцкі Алесь Кіркевіч Алесь Лагвінец Алесь Мікалаевіч Карлюкевіч Алесь Мікалаевіч Чаркашын Алесь Пушкін Алесь Чумакоў Аліна Ігараўна Войцех Аліна Коўшык Аліса Віктараўна Рыжычэнка Алмаз (спецпадраздзяленне) Альгерд Бахарэвіч Альфа (спецпадраздзяленне КДБ) Альфа-Банк Аляксандр Альгертавіч Дабравольскі Аляксандр Аляксандравіч Азараў Аляксандр Аляксандравіч Віхор Аляксандр Аляксандравіч Галкоўскі Аляксандр Аляксандравіч Лукашанец Аляксандр Аляксандравіч Рахманаў Аляксандр Анатольевіч Жлутка Аляксандр Андрэевіч Нурдзінаў Аляксандр Апейкін Аляксандр Барысавіч Манцэвіч Аляксандр Валер’евіч Тарайкоўскі Аляксандр Валер’евіч Хаджаеў Аляксандр Валянцінавіч Арановіч Аляксандр Васілевіч Аляксандр Васілевіч Пашкевіч Аляксандр Васільевіч Шакуцін Аляксандр Віктаравіч Казела Аляксандр Віктаравіч Чарвякоў Аляксандр Вячаслававіч Драган Аляксандр Генадзевіч Бахановіч Аляксандр Генрыхавіч Турчын Аляксандр Іванавіч Мароз Аляксандр Іосіфавіч Фядута Аляксандр Леанідавіч Зімоўскі Аляксандр Людвігавіч Вярсоцкі Аляксандр Мікалаевіч Зайцаў (бізнесмен) Аляксандр Мікалаевіч Івулін Аляксандр Мікалаевіч Косінец Аляксандр Міхайлавіч Здвіжкоў Аляксандр Міхайлавіч Ласякін Аляксандр Міхайлавіч Лукашук Аляксандр Міхайлавіч Радзькоў Аляксандр Паўлавіч Амельянюк Аляксандр Паўлавіч Шпакоўскі Аляксандр Пятровіч Барсукоў Аляксандр Рыгоравіч Вальфовіч Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка Аляксандр Станіслававіч Данілевіч Аляксандр Станіслававіч Сырскі Аляксандр Сцяпанавіч Рагачук Аляксандр Сяргеевіч Атрошчанкаў Аляксандр Сяргеевіч Лук’янаў Аляксандр Тадзівонавіч Гурнік Аляксандр Уладзіміравіч Дворнікаў Аляксандр Уладзіміравіч Зінгман Аляксандр Уладзіміравіч Канюк Аляксандр Уладзіміравіч Мілінкевіч Аляксандр Уладзіміравіч Францкевіч Аляксандр Уладзіслававіч Казулін Аляксандр Фёдаравіч Гарцуеў Аляксандр Фёдаравіч Ільюшчанка Аляксандр Яраслававіч Малчанаў Аляксандра Алегаўна Раманоўская Аляксандра Віктараўна Герасіменя Аляксей Аляксандравіч Волкаў Аляксей Аляксандравіч Драчоў Аляксей Аляксандравіч Кудзін Аляксей Анатольевіч Міхалевіч Аляксей Анатолевіч Навальны Аляксей Андрэевіч Арцецкі Аляксей Антонавіч Янукевіч Аляксей Валер’евіч Дзермант Аляксей Вітальевіч Лабееў Аляксей Іванавіч Алексін Аляксей Іванавіч Шаланда Аляксей Ігаравіч Санчук Аляксей Мікалаевіч Аўраменка Аляксей Мікалаевіч Скобля Аляксей Міхайлавіч Літвін Аляксей Міхайлавіч Шыдлоўскі Аляксей Пятровіч Шкадарэвіч Аляксей Уладзіміравіч Лазараў Аляксей Уладзіміравіч Ягораў Аляксей Юр’евіч Рэзнікаў Аляксей Якаўлевіч Міхальчанка АМАП (Беларусь) Амерыканка. All included Амкадор Анастасія Аляксандраўна Булыбенка Анастасія Віктараўна Міронцава Анатоль Аляксандравіч Сівак Анатоль Анатолевіч Глаз Анатоль Анатолевіч Котаў Анатоль Герасімавіч Цікавенка Анатоль Іосіфавіч Ляўковіч Анатоль Іосіфавіч Майсеня Анатоль Кунцэвіч Анатоль Мечыслававіч Маркевіч Анатоль Пятровіч Лапо Анатоль Сцяпанавіч Красоўскі Анатоль Уладзіміравіч Лябедзька Анатоль Уладзіміравіч Хіневіч Андрусь Такінданг Андрэй Алегавіч Саннікаў Андрэй Аляксандравіч Радаман Андрэй Аляксеевіч Раўкоў Андрэй Валер’евіч Аляксандраў Андрэй Валянцінавіч Федзін Андрэй Валянцінавіч Паднябенны Андрэй Васілевіч Дынько Андрэй Віктаравіч Салавей Андрэй Гайдукоў Андрэй Генадзевіч Скурко Андрэй Генадзевіч Ягораў Андрэй Дзмітрыевіч Кароль Андрэй Дзмітрыевіч Папоў Андрэй Іванавіч Іванец Андрэй Іванавіч Суздальцаў Андрэй Іванавіч Швед Андрэй Ігаравіч Галанаў Андрэй Мікалаевіч Казакевіч Андрэй Мікалаевіч Мукавозчык Андрэй Мікалаевіч Янушкевіч Андрэй Міхайлавіч Кунцэвіч Андрэй Пачобут Андрэй Сяргеевіч Краўчанка Андрэй Сяргеевіч Стрыжак Андрэй Уладзіміравіч Дзмітрыеў Андрэй Уладзіміравіч Жук Андрэй Уладзіміравіч Курэйчык Андрэй Уладзіміравіч Мацук Андрэй Фёдаравіч Смаль Андрэй Ягораў Анексія Паўднёвай і Усходняй Украіны Расіяй Анжаліка Борыс Анжаліка Мельнікава Антаніна Сяргееўна Канавалава Антон Булаўскі Антон Валер’евіч Шніп Антон Гадзімавіч Матолька Апазіцыя Беларускага народнага фронту «Адраджэньне» Аператыўна-аналітычны цэнтр пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь Апошняя дыктатура Еўропы Арганізаваная злачыннасць у Беларусі Арганізацыя беларускіх нацыяналістаў Аркадзь Качан Арт Сядзіба Артур Аміраў Артур Артуравіч Удрыс Артур Уладзіміравіч Фінькевіч Арцём Генадзевіч Шрайбман Арцём Уладзіміравіч Такарчук Арцемій (Кішчанка) Аршанскі авіярамонтны завод Аршанскі льнокамбінат Аршанскі станкабудаўнічы завод «Чырвоны барацьбіт» Арцём Ігаравіч Брухан АСАМ Атака на Змяіны востраў Атака на расійскі А-50 на авіябазе «Мачулішчы» Ахмат — сіла! Ахмат Абдулхамідавіч Кадыраў Ахматдыт Ахтырка Бабруйскі машынабудаўнічы завод Баі за Ілавайск Баі за Марыупаль (2022) Баі за Севераданэцк (2022) Баі за Херсон (2022) Баі за Чарнігаў (2022) Баі за Чарнобыль Баі за Энэргадар Байкот Беларусі і Расіі ў 2022 годзе Балаклія Банда (фільм) Банк БелВЭБ Банк ВТБ (Беларусь) Банк Дабрабыт Банк развіцця Рэспублікі Беларусь Барыс Ігаравіч Звозскаў Барыс Рагуля Барысаўскае паўстанне Барысаўскі галодны бунт (1932) Барысаўскі галодны бунт (1933) Батальён імя Кастуся Каліноўскага Батальён Тэрор Бахмут Баявая ўскалось (часопіс) БГМ Белавія Белаграпрамбанк БелаПАН Беларусафобія Беларусбанк Беларускае оптыка-механічнае аб’яднанне Беларускае Радыё Рацыя Беларускае таварыства Чырвонага Крыжа Беларускае тэлеграфнае агенцтва Беларуска-латвійскі міграцыйны крызіс (2021) Беларуская асацыяцыя журналістаў Беларуская АЭС Беларуская батальённа-тактычная група ў Казахстане Беларуская бібліятэка і музей імя Францішка Скарыны Беларуская дэмакратычная апазіцыя Беларуская калійная кампанія Беларуская незалежніцкая партыя Беларуская партыя аб’яднаных левых «Справядлівы свет» Беларуская партыя «Зялёныя» Беларуская партыя жанчын «Надзея» Беларуская партыя працоўных Беларуская Рада Культуры Беларуская рэвалюцыйная партыя (1950-я) Беларуская салідарнасць Беларуская сацыял-дэмакратычная партыя (Грамада) Беларуская служба Радыё «Свабода» Беларуская суполка RAZAM Беларуская хрысціянская дэмакратыя (2005) Беларуская цэнтральная рада Беларуская чыгунка Беларускі аўтамабільны завод Беларускі Гаюн Беларускі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт Беларускі добраахвотніцкі корпус Беларускі інстытут публічнай гісторыі Беларускі кангрэс дэмакратычных прафсаюзаў Беларускі металургічны завод Беларускі народны банк Беларускі народны фронт «Адраджэньне» Беларускі нацыяналізм Беларускі незалежніцкі блок Беларускі Незалежны прафсаюз Беларускі партызан Беларускі пасляваенны антысавецкі супраціў Беларускі пасляваенны антысавецкі супраціў (1944—1957) Беларускі полк «Пагоня» Беларускі прафсаюз работнікаў радыёэлектроннай прамысловасці Беларускі ПЭН Беларускі ПЭН-цэнтр Беларускі расследавальніцкі цэнтр Беларускі рэспубліканскі саюз моладзі Беларускі саюз журналістаў Беларускі фонд спартыўнай салідарнасці Беларускі Хельсінкскі камітэт Беларускія буржуазныя нацыяналісты Беларуснафта Беларусы ў Адэлаідзе Беларусы ў Брысбене Беларусы ў Каўнасе Беларусы ў Кіеве Беларусы ў Кракаве Беларусы ў Львове Беларусы ў Мельбурне Беларусы ў Нью-Ёрку Беларусы ў Перце Беларусы ў Сіднеі Беларусы Украіны Беларусь Беларусь 1 Беларусь 24 Беларусь ва ўварванні Расіі ва Украіну Беларусь галаўнога мозгу Беларусь головного мозга Беларусь за МКАДам Беларусь і канфлікт на ўсходзе Украіны Беларусь мае быць беларускай Беларусь перадусім! Беларуськалій Бела-сіне-белы сцяг Бела-чырвона-белы сцяг Белаэранавігацыя Белая воля Белая Русь (партыя) Белгазпрамбанк Белінвестбанк Белкамунмаш Беллегпрам Беллеспаперапрам Белнафтахім Белорусский партизан Белорусы и рынок (1990) Белсат Белспецзнештэхніка Белы легіён Белшына Беспілотныя верталёты (канструктарскае бюро) Бісексуальнасць Бітва за Кіеў (2022) Бондарава Браслаўска-Дзісенскае паўстанне Брестская газета Брестский курьер Будзьма беларусамі! Бульбамуві Буча Бучанская разня Брэсцкае абласное аддзяленне Саюза пісьменнікаў Беларусі Вадзім Дзмітрыевіч Іпатаў Вадзім Іванавіч Сіняўскі Вадзім Кабанчук Вадзім Леанідавіч Лакіза Вадзім Уладзіміравіч Саранчукоў Вадзім Францавіч Гігін Вадзім Юр’евіч Зайцаў Ваеннае супрацоўніцтва Беларусі і Венесуэлы Ваенная палітыка Беларусі Ваенныя спецыялісты Беларусі Вайна на ўсходзе Украіны Валер Віктаравіч Руселік Валерый Васільевіч Герасімаў Валерый Вільямавіч Цапкала Валерый Іванавіч Грамада Валерый Іосіфавіч Варанецкі Валерый Кавалеўскі Валерый Мікалаевіч Іваноў Валерый Паўлавіч Вакульчык Валерый Станіслававіч Леванеўскі Валерый Сцяпанавіч Сахашчык Валерый Уладзіміравіч Гайдукевіч Валерыя Барысаўна Касцюгова Валерыя Кустава Валнаваха ВАЛЬКІРЫЯ Валянцін Алегавіч Сукала Валянцін Валянцінавіч Байко Валянцін Стэфановіч Валянціна Аляксандраўна Гарцуева Валянціна Ігараўна Зелянкевіч Васіль Мікалаевіч Герасімаў Васіль Парфянкоў Васіль Станіслававіч Мацюшэўскі Васіль Сяргеевіч Ярмоленка Васіль Шаўчэнка Ваўчанск (Харкаўская вобласць) Вейшнорыя Веніямін (Тупека) Вера Аляксандраўна Палякова-Макей Вераніка Анатолеўна Чаркасава Вераніка Валер’еўна Цапкала Верым, можам, пераможам! Вечерний Бобруйск Вечерний Могилёв Витебский Курьер Відэазварот беларускіх навукоўцаў Візіт Аляксандра Лукашэнкі ў Зімбабвэ (2023) Віктар Алегавіч Катоўскі Віктар Аляксандравіч Лукашэнка Віктар Аляксандравіч Ляхар Віктар Барнафавіч Зураеў Віктар Генадзевіч Хрэнін Віктар Дзмітрыевіч Бабарыка Віктар Іосіфавіч Ганчар Віктар Леанідавіч Акцістаў Віктар Міхайлавіч Каранкевіч Віктар Міхайлавіч Пракапеня Віктар Рыгоравіч Галаванаў Віктар Уладзіміравіч Гулевіч Віктар Уладзіміравіч Чараўко Віктар Уладзіміравіч Шэйман Віктар Уладзіміравіч Якубаў Віктар Францавіч Пранюк Вікторыя Віктараўна Міронцава Вікторыя Іванаўна Гранкоўская Вінцук Вячорка Вінцэнт Гадлеўскі Вістан Віталь Аляксеевіч Цыганкоў Віталія Анатольеўна Бандарэнка Віталь Анатольевіч Рымашэўскі Віталь Валянцінавіч Шкляраў Віталь Васілевіч Шышоў Віталь Віктаравіч Ціліжэнка Вітольд Міхайлавіч Ашурак Вольга Аляксандраўна Кавалькова Вольга Аляксандраўна Класкоўская Вольга Аляксандраўна Шпілеўская Вольга Вялічка Вольга Генадзеўна Сітнік Вольга Генадзьеўна Сяргеева Вольга Іванаўна Чупрыс Вольга Калацкая Вольга Мікалаеўна Чамаданава Вольга Славаміраўна Бондарава Вольга Уладзіміраўна Зазулінская Вольга Хіжынкова Вольга Чайчыц Вольга Яўгенаўна Карач Вольнае Глыбокае Вольнае слова Вольны хор Выбары ў Каардынацыйную раду (2024) Выбары ў мясцовыя Саветы дэпутатаў Беларусі (2018) Выбары ў мясцовыя Саветы дэпутатаў Беларусі (2024) Выбух на Крымскім мосце Выбух у Мінску (2008) Вызваленне палітвязняў у Беларусі (2024) Выпадак з пацаном Высакапілля Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2025 Вязень сумлення Вячаслаў Антонавіч Анушкевіч Вячаслаў Віктаравіч Любавіцкі Вячаслаў Сіўчык Гавары праўду Галадаморы (Украіна) Галерэя Ў Галіна Іванаўна Захаркіна Галіна Радзівонаўна Лукашэнка Галоўнае ўпраўленне па барацьбе з арганізаванай злачыннасцю і карупцыяй Галоўнае ўпраўленне ўнутраных спраў Мінскага гарвыканкама Ганна Канапацкая Ганна Красуліна Ганна Міхайлаўна Эйсмант Ганна Севярынец Ганцавіцкі час Гарызонт (прадпрыемства) Гастомэль Гаўрыіла (Глухава) Генадзь Андрэевіч Богдан Генадзь Аркадзьевіч Казакевіч Генадзь Аркадзьевіч Казакевіч Генадзь Браніслававіч Давыдзька Генадзь Валер’евіч Шутаў Генадзь Дзмітрыевіч Карпенка Генадзь Мікалаевіч Мажэйка Генадзь Міхайлавіч Салавей Генадзь Пятровіч Драздоў Генадзь Уладзіміравіч Мушперт Генадзь Фёдаравіч Фядыніч Генацыд украінцаў Генацыд беларускага народа Генеральная пракуратура Рэспублікі Беларусь Геніюш Гібель Аляксандра Коржыча Гісторыя Беларусі (мультфільм) Гісторыя пад знакам Пагоні Гомасексуальнасць Гомельскі хімічны завод Гомсельмаш Горад-герой Украіны Гродна Азот Гроза (Харкаўская вобласць) Група беларускіх ваенных спецыялістаў у Венесуэле Група Вагнера Група Ханжанкова Група Шанько ГУБАЗіК Гульня без правілаў Гульня без правілаў — 2 Гутарка старога дзеда Гутэнберг (выдавецтва) Данат Яцкевіч Данецкая Народная Рэспубліка Даніла Андрэевіч Ганчароў Даніла Віктаравіч Бандарук Дар’я Дзмітрыеўна Чульцова Дарога (фільм) Дзедзіч (грамадскае аб’яднанне) Дзейнасць ПВК «Вагнер» у Афрыцы Дзейнасць ПВК «Вагнер» у Лівіі Дзейнасць ПВК «Вагнер» у Сірыі Дзейнасць ПВК «Вагнер» у ЦАР Дзень Волі Дзень Волі (фільм) Дзень вызвалення Беларусі ад белапалякаў Дзень народнага адзінства (Беларусь) Дзень палітвязняў Беларусі Дзеячы навукі і культуры Беларусі, рэпрэсаваныя пасля прэзідэнцкіх выбараў 2020 года Дзікае паляванне (фільм) Дзікае паляванне 2 Дзмітрый Аляксандравіч Жук Дзмітрый Аляксандравіч Завадскі Дзмітрый Аляксандравіч Лукашэнка Дзмітрый Аляксандравіч Пантус Дзмітрый Анатольевіч Мядзведзеў Дзмітрый Валер’евіч Паўлічэнка Дзмітрый Валер’евіч Уткін Дзмітрый Віктаравіч Пятруша Дзмітрый Віктаравіч Шакута Дзмітрый Віталевіч Лаеўскі Дзмітрый Іосіфавіч Падрэз Дзмітрый Леанідавіч Піневіч Дзмітрый Мікалаевіч Крутой Дзмітрый Міхайлавіч Карзюк Дзмітрый Уладзіміравіч Балаба Дзмітрый Уладзіміравіч Кубараў Дзмітрый Уладзіміравіч Кучук Дзмітрый Эдуардавіч Крук Дзмітрый Юльевіч Строцаў Дзмітрый Юр’евіч Баскаў Дзмітрый Юр’евіч Гара Дзмітрый Юр’евіч Кавалёнак Дзмітрый Юр’евіч Каракін Дзмітрый Яўгенавіч Шаўцоў Дзяніс Анатолевіч Мельянцоў Дзяніс Іосіфавіч Урбановіч Дзяніс Прохараў Дзяніс Уладзіміравіч Дук Дзяніс Уладзіміравіч Пушылін Дзяніс Уладзіміравіч Сідарэнка‎ Дзяніс Урад Дзяніс Шарамецьеў Дзяніс Яўгенавіч Івашын Дзяржаўнае навукова-вытворчае аб’яднанне парашковай металургіі Дзяржаўны ваенна-прамысловы камітэт Рэспублікі Беларусь Дзяржаўны пагранічны камітэт Рэспублікі Беларусь Дзяржаўны пераварот у Беларусі (1996) Добраахвотная дружына (Беларусь) Добрага вечара, мы з Украіны Дысплей (канструктарскае бюро) Дэвід Роджэр Марплз Дэкрэт аб абароне суверэнітэту і канстытуцыйнага ладу Дэкрэт аб папярэджанні сацыяльнага ўтрыманства Ева (карціна) Ева Вежнавец Еўраопт Еўрапейскае радыё для Беларусі Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт Жанна Барысаўна Шкурдзюк Жыве Беларусь! Жыльвінас Світоюс Жытомір Жытомірская вобласць Жыццё-маліна За Свабоду (рух) Завод дакладнай электрамеханікі Задзіночанне беларускіх студэнтаў Закон аб ленд-лізе ў абарону дэмакратыі ва Украіне ад 2022 года Запарожская АЭС Збіццё дэпутатаў у будынку Вярхоўнага Савета Беларусі Зварот беларускіх навукоўцаў супраць гвалту Зварот літоўскіх грамадскіх дзеячаў аб забароне выкарыстання беларусамі герба «Пагоня» Зварот супраць рэпрэсій Звычайны прэзідэнт Звычайны ранак Звязда (газета) Змагары (палітычнае клішэ) Зміцер Алегавіч Казлоў Зміцер Аляксандравіч Паліенка Зміцер Апанасовіч Зміцер Дашкевіч Зміцер Колас Зміцер Чайкоўскі Знішчэнне крэйсера «Масква» Зоя Валянцінаўна Белахвосцік Зубр (маладзёжны рух) Зянон Пазняк Зянон Станіслававіч Пазняк Іван Аляксандравіч Андрушойць Іван Віктаравіч Канявега Іван Генадзевіч Марчук Іван Данілавіч Наскевіч Іван Іванавіч Галаваты Іван Іванавіч Крупко Іван Іванавіч Ціцянкоў Іван Міхайлавіч Эйсмант Іван Станіслававіч Тэртэль Іван Уладзіміравіч Кубракоў Іван Яўгенавіч Краўцоў Івонка Сурвіла Ігар Аляксандравіч Бортнік Ігар Аляксандравіч Леднік Ігар Аляксандравіч Лосік Ігар Аляксандравіч Ляшчэня Ігар Аляксандравіч Марзалюк Ігар Аляксеевіч Ярмолаў Ігар Анатолевіч Маршалаў Ігар Анатольевіч Плышэўскі Ігар Васільевіч Карпенка Ігар Васільевіч Ляшэнка Ігар Віктаравіч Петрышэнка Ігар Вячаслававіч Любавіцкі Ігар Вячаслававіч Мельнікаў Ігар Генадзевіч Ласіцкі Ігар Іванавіч Бузоўскі Ігар Ніканавіч Кузняцоў Ігар Паўлавіч Бурмістраў Ігар Пятровіч Барысаў Ігар Пятровіч Сергеенка Ігар Пятровіч Тур Ігар Раманавіч Банцар Ігар Уладзіміравіч Аліневіч Ігар Уладзіміравіч Луцкі Ігнат Арцёмавіч Місурагін Ідэалагічная работа ва Узброеных сілах Рэспублікі Беларусь Ідэалогія беларускай дзяржавы Ізалятар часовага ўтрымання Ізюм Ізюмскія брацкія магілы Ілья Васілевіч Салей Ілья Сільчукоў Ілья Хрэнаў Ілья Ясінскі Інструкцыя па транслітарацыі Інстытут генетыкі і цыталогіі НАН Беларусі Інстытут парашковай металургіі НАН Беларусі Інтэграл (кампанія) Інтэрнацыянальны легіён тэрытарыяльнай абароны Украіны Інтэрнэт у Беларусі Інцыдэнт з рэйсам Ryanair 4978 Ірпінская дэкларацыя Ірпінь Ірына Алегаўна Леўшына Ірына Аляксандраўна Цэлікавец Ірына Барысаўна Акуловіч Ірына Сцяпанаўна Абельская Ірына Уладзіміраўна Дрыга Ірына Уладзіміраўна Шчасная Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду» Каардынацыйная рада (Беларусь) Каардынацыйная рада 3-га склікання Калі кветкі не маўчаць Камітэт дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь Камітэт дзяржаўнай бяспекі Беларускай ССР Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь Камуністычная партыя Беларусі Кансерватыўна-Хрысціянская партыя — БНФ Канстанцін Аляксандравіч Якаўлеў Канстанцін Генадзевіч Моластаў Канстанцін Канстанцінавіч Шульган Канстанцін Фёдаравіч Бычак Канстытуцыйная камісія (2021) Канфлікт вакол літвінізму ў Літве Карагодная справа Кастусь Каліноўскі Касцёл Святога Сымона і Святой Алены Кася Вітальеўна Будзько Катаванні ў Беларусі Катастрофа Іл-76 у Белгародскай вобласці Катэгорыя:Рэпрэсаваныя беларускія вікіпедысты Каханую не аддаюць! Кахоўскае вадасховішча Кахоўская ГЭС Кацярына Анатольеўна Барысевіч Кацярына Андрэева (беларуская журналістка) Кацярына Андрэеўна Сныціна Кацярына Сяргееўна Дунцова Кацярына Эдуардаўна Каланчук-Ваданосава Керч Кібератака на дзяржаўныя сайты Украіны (2022) Кіберпартызаны Кіеў Кім Андрэевіч Самусенка Кіраўніцтва справамі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь Кірыл (Патрыярх Маскоўскі) Кірыл Яўгенавіч Коктыш Клёк Штучны Колеры нацыі КП у Беларусі Край (арганізацыя) Крушэнне Embraer Legacy пад Кужэнкіна Крыж Заслугі БКА Крымскі мост Крымскі рэйд ГУР МА Украіны 2023 Крысціна Дробыш Крысціна Сяргееўна Ціманоўская Крыўя (цэнтр этнакасмалогіі) Ксенія Алегаўна Луцкіна Ксенія Сырамалот Культурны цэнтр «Корпус» Купала (фільм) Купалаўцы Курская вобласць Лабатамія (фільм) Лагон Лакафарба Ларыса Геніюш Ларыса Фёдараўна Шчыракова Лаўжы ЛГБТ Леанід Іванавіч Пасечнік Леанід Канстанцінавіч Заяц Леанід Леанідавіч Судаленка Легіён «Свабода Расіі» Лера Яскевіч Лесбіянства Леў Яўстаф’евіч Крыштаповіч Ліберальна-дэмакратычная партыя (Беларусь) Лідзія Міхайлаўна Ярмошына Лізавета Сяргеяўна Пракопчык Лілія Рыгораўна Козырава Лілія Уладзіміраўна Уласава Ліцвінства Ліцэй Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта Логвінаў Луганская Народная Рэспубліка Любанскія музыкі (гурт) Людміла Леанідаўна Гладкая Лявон Пятровіч Баршчэўскі Магілёўскі металургічны завод Магутны Божа Маёнтак Падароск Мазырскі нафтаперапрацоўчы завод Максім Аляксандравіч Знак Максім Баграцоў Максім Барысавіч Шундалаў Максім Лепушэнка Максім Уладзіміравіч Рыжанкоў Максім Юр’евіч Недасекаў Маладая Беларусь (рух) Малады Фронт Маладыя сацыял-дэмакраты — Маладая Грамада Маладыя Хрысціянскія Дэмакраты Маланка Медыя Маналіт (прадпрыемства) Марат Сяргеевіч Маркаў Маргарыта Аляксандраўна Ляўчук Маргарыта Паўлаўна Ворыхава Марк Аляксандравіч Антонаў Марк Ізрайлевіч Бернштэйн Мартыралог Беларусі Марфа Рабкова Марш за свабоду Марына Васілеўна Золатава Марына Вітальеўна Васілеўская Марына Мікалаеўна Шаптурэнка Марына Уладзіміраўна Аўсяннікава Марыупаль Марыя Аляксандраўна Калеснікава Марыя Каленік Марыяна Акіндзінаўна Шчоткіна Масавае забойства на ваенным палігоне ў Белгародскай вобласці Масква (ракетны крэйсер) Мачулішчы (аэрадром) Медаль «Беларускія Вэтэраны на Чужыне» Медаль «Гонар і Годнасць» Медаль «За плённую працу на карысць Беларусі» Медаль да 40-х угодкаў Другога Усебеларускага кангрэсу Медаль да 60-й гадавіны абвяшчэння незалежнасці БНР Медаль да стагоддзя БНР Медаль да тысячагоддзя Беларусі Медаль за баявыя заслугі (Рада БНР) Медаль Няскораных (Ларысы Геніюш) Медаль ордэна Пагоні Медаль Партызана Медаль Францыска Скарыны (Аб’яднаны пераходны кабінет Беларусі) Мерыем Рашыдаўна Герасіменка Міграцыйны крызіс на мяжы паміж Беларуссю і Еўрапейскім саюзам (2021) Міграцыйны крызіс у Літве (2021) Міжнародна-прававы статус ДНР і ЛНР Міжнародны легіён тэрытарыяльнай абароны Украіны Міжнародныя санкцыі супраць Беларусі Мікалаеў (Мікалаеўская вобласць) Мікалай Алегавіч Брэдзелеў Мікалай Аляксандравіч Дзядок Мікалай Аляксандравіч Лукашэнка Мікалай Аўтуховіч Мікалай Брэдзелеў ‎ Мікалай Віктаравіч Статкевіч Мікалай Георгіевіч Казлоў Мікалай Іванавіч Гусеў Мікалай Іванавіч Лазавік Мікалай Іванавіч Чаргінец Мікалай Ігаравіч Сасеў Мікалай Леанідавіч Страха Мікалай Мікалаевіч Варабей Мікалай Мікалаевіч Карпянкоў Мікалай Мікалаевіч Шарснёў Мікалай Мікалаевіч Халезін Мікалай Мінкевіч Мікалай Міхайлавіч Рагашчук Мікіта Валер’евіч Мешчаракоў Мікіта Мелказёраў Мікіта Найдзёнаў Мікіта Паўлавіч Афанасьеў Мікіта Сяргеевіч Крыўцоў Мікіта Уладзіміравіч Салавей Мікола Ільін Мікола Папека Мікола Пачкаеў Міліцыя Рэспублікі Беларусь Мінатор-Сэрвіс Міністэрства абароны Расійскай Федэрацыі Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь Міністэрства абароны Украіны Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь Мінск (гасцініца) Мінскае абласное аддзяленне Саюза пісьменнікаў Беларусі Мінская праўда Мінскі аўтамабільны завод Мінскі завод колавых цягачоў Мінскі завод шасцерняў Мінскі НДІ радыёматэрыялаў Мінскі падшыпнікавы завод Мінскі станкабудаўнічы завод імя С. М. Кірава Мінскі трактарны завод Мінскі электратэхнічны завод імя В. І. Казлова Міхаіл Вячаслававіч Грыб Міхаіл Іванавіч Пастухоў Міхаіл Міхайлавіч Жызнеўскі Міхаіл Рыгоравіч Баразна Міхаіл Сафарбекавіч Гуцарыеў Міхаіл Сяргеевіч Орда Міхаіл Уладзіміравіч Фішман Міхал Апанасавіч Вітушка Міхась Шэка Мія Сяргееўна Міткевіч Мова (раман) Мова нанова Моладзевы блок Моладзь БНФ МТБанк Муры (альбом) Мэлітопаль Мяцеж ПВК «Вагнер» Навукова-даследчы інстытут электронных вылічальных машын Надзвычайнае становішча ў Польшчы (2021) Надзея Андрэеўна Ермакова Надзея Мікалаеўна Каткавец Надзея Робертаўна Калач Налёт на Навагрудак Напад на цягнік каля станцыі Слаўнае Народнае антыкрызіснае ўпраўленне Народная Воля Народная Воля (газета) Народныя амбасады Беларусі Наста Дашкевіч (Палажанка) Настоящее Время Наступ (фракцыя) Наталля Алегаўна Дуліна Наталля Аляксандраўна Карповіч Наталля Андрэеўна Каляда Наталля Іванаўна Качанава Наталля Мікалаеўна Эйсмант Наталля Рыгораўна Абрашына-Жадаева Наталля Сцяпанаўна Васілевіч Наталля Уладзіміраўна Карнеева Наталля Уладзіміраўна Пяткевіч Наталля Хершэ Нафтан (прадпрыемства) Нацыянал-бальшавісцкая партыя Нацыянальная дзяржаўная тэлерадыёкампанія Рэспублікі Беларусь Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы Нацыянальны алімпійскі камітэт Рэспублікі Беларусь Нацыянальны аэрапорт Мінск Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі Наша Ніва (1991) Не бойся! Негвалтоўнае супраціўленне Нёман (тытунёвая фабрыка) Нікан Мікуліч Ніна Багінская Нобелеўскія лаўрэаты з Беларусі Новачаркаск (карабель) Новая Беларусь (грамадская платформа) Новости Бобруйска Новы Час (газета) НТБ-Беларусь Нямецка-беларускае таварыства ОптiКурс Ордэн «Пагоня — Жыве Беларусь!» Ордэн Зялезнага Рыцара Ордэн Пагоні Ордэр на арышт Уладзіміра Пуціна Офіс Святланы Ціханоўскай Офіс Ціханоўскай Павел (Панамароў) Павел Аляксандравіч Пернікаў Павел Антонавіч Шурмей Павел Белавус Павел Генадзевіч Усаў Павел Іванавіч Мажэйка Павел Ізотавіч Якубовіч Павел Латушка Павел Мікалаевіч Белавус Павел Мікалаевіч Лёгкі Павел Мікалаевіч Муравейка Павел Мікалаевіч Спірын Павел Русланавіч Мазько Павел Рыгоравіч Шарамет Павел Севярынец Павел Суслаў Павел Тапузідзіс Павел Уладзіміравіч Ларчык Павел Усаў Павел Усеваладавіч Церашковіч Павел Юр’евіч Вінаградаў Пагоня Пагоня (атрад) Пагоня (гімн) Пагром грамадскіх арганізацый у Беларусі (2021) Пагром незалежных медыя ў Беларусі (2021) Пад шэрым небам Падручны расійска-крыўскі (беларускі) слоўнік Палессе (прадпрыемства) Паліна Сяргееўна Шарэнда-Панасюк Паліна Шарэнда-Панасюк Палітычныя зняволеныя Палітычныя партыі Беларусі Палітычныя рэпрэсіі Палітычныя рэпрэсіі ў Беларусі (з 2020 года) Палітычныя рэпрэсіі ў Жлобіне пасля выбараў 2020 года Памочнік Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь Папасна Паперы Пандоры Папраўчая калонія № 22 Папраўчая калонія № 17 (Шклоў) Парламенцкія выбары ў Беларусі (2000) Парламенцкія выбары ў Беларусі (2024) Партал:Беларусь/Праўладны ліст спартсменаў Партызанскі атрад атамана Ангела Партызанскі атрад атамана Піўня Партызанскі атрад атамана Чорта Партыя БНФ Парытэтбанк Паўночнае ззянне Паўночны Воўк (гурт) Пахне чабор (лозунг) Паходня (таварыства) Пашпарт «Новай Беларусі» Пашпарт Нансена Андрэй Юр’евіч Паўлючэнка ПВК «Вагнер» Пеленг (кампанія) Пераклад Новага Запавету Фёдара Клімчука Перамовы паміж Украінай і Расіяй (2022) Перастрэлка ў Мінску 28 верасня 2021 года Пётр Аляксандравіч Пархомчык Пётр Аляксеевіч Кірычэнка Пётр Пятровіч Марчанка Пётр Пятровіч Міклашэвіч Пётр Рудкоўскі Пётр Янавіч Рудкоўскі Пінская справа Пішчалаўскі замак Планета (гасцініца, Мінск) Плошча (фільм) Плошча-2006 Плошча 2010 Плошча Перамен Плынуць вятры Плюшавы дэсант Полацк-Шкловалакно Полк Каліноўскага Помнік беларусам, якія загінулі за Украіну Права на волю Праваабаронцы за свабодныя выбары Праваабаронцы супраць смяротнага пакарання ў Беларусі Праваабарончы цэнтр «Вясна» Праваабарончыя праблемы, звязаныя з падаўленнем беларускіх пратэстаў 2020 года Прававая ініцыятыва (Беларусь) Правы альянс Правы ЛГБТ у Беларусі Правы рэванш Правы сектар Правы чалавека ў Беларусі Прапаганда ў Беларусі Прапойскае паўстанне Пратэсты супраць будаўніцтва акумулятарнага завода пад Брэстам Пратэсты супраць інтэграцыі з Расіяй Пратэсты ў Беларусі (2017) Пратэсты ў Беларусі (2011) Пратэсты ў Беларусі (2020—2021) Пратэсты ў Мінску 19—25 сакавіка 2006 года Пріорбанк Прохараў Прывід Кіева Прымусовая дэпартацыя з Беларусі Прымусовыя пакаянныя відэа ў Беларусі Прэзідыум Усебеларускага народнага сходу Прэзідэнт Беларусі Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2006) Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020) Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2025) Пуцін хуйло! Пуцінізм Рада Беларускай Народнай Рэспублікі Разам (партыя) Разбуры турмы муры Ракетны абстрэл Дэлятына Ракетны абстрэл Украіны 14 студзеня 2023 года Ракетны абстрэл Украіны 8 ліпеня 2024 года Ракетны ўдар па авіябазе Мілерава (2022) Ракетны ўдар па Крывым Рогу 4 красавіка 2025 года Ракетны ўдар па тэрыторыі Польшчы (2022) Раман Аляксандравіч Галоўчанка Раман Бандарэнка Раман Дзмітрыевіч Пратасевіч Раман Ігаравіч Бандарэнка Раман Мікалаевіч Гаеў Раман Падаляка Раман Уладзіміравіч Падаляка Рамзан Ахматавіч Кадыраў Раніца з Белсатам Расійска-ўкраінская вайна Расійска-ўкраінская кібервайна Расійска-ўкраінскі крызіс (2021—2022) Расійская акупацыя Данецкай вобласці Расійская акупацыя Жытомірскай вобласці Расійская акупацыя Запарожскай вобласці Расійская акупацыя Кіеўскай вобласці Расійская акупацыя Крыма Расійская акупацыя Мікалаеўскай вобласці Расійская акупацыя Харкаўскай вобласці Расійская акупацыя Херсонскай вобласці Расія Распаўсюджванне COVID-19 у Беларусі Расціслаў Алегавіч Стэфановіч Расціслаў Уладзіміравіч Шавель Рашызм Роза Маратаўна Турарбекава РубіСтар Ружанскія могілкі (Слонім) Руквуд (могілкі) Русіфікацыя Беларусі Руслан Уладзіміравіч Акостка Руслан Яўгенавіч Равяка Русский военный корабль, иди на хуй Рух (часопіс) Рыгор Аляксеевіч Васілевіч Рыгор Андрэевіч Кастусёў Рыгор Астапеня Рыгор Юр’евіч Азаронак Рэвалюцыйнае дзеянне Рэгіна Мікалаеўна Саркісава Рэгіянальная газета Рэгіянальная групоўка войск Беларусі і Расіі Рэжым Лукашэнкі Рэйкавая вайна ў Беларусі падчас расійска-ўкраінскай вайны Рэпрэсіі супраць беларускіх вікіпэдыстаў (з 2022) Рэпрэсіі супраць беларускіх вікіпедыстаў (з 2022) Рэпрэсіі супраць беларускіх радыёаматараў Рэспубліканская партыя працы і справядлівасці Рэспубліканскі спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў Рэспубліканскі тэатр беларускай драматургіі Рэферэндум у Беларусі (1995) Рэферэндум у Беларусі (2022) Сабакі Эўропы (раман) Сабачку! Салідарнасць (газета) Санцзян-Волат САХР (Беларусь) Саша 3 % Саша 3% Саша Філіпенка Саюз актыўнай барацьбы Саюз беларускай моладзі Саюз беларускіх пісьменнікаў Саюз палякаў на Беларусі Саюз пісьменнікаў Беларусі (2005) Саюз супольнай справы СБ. Беларусь сегодня Сбер Банк (Беларусь) Свабода слова ў Беларусі Свабоднае аб’яднанне спартсменаў Беларусі Свабодны прафсаюз Беларускі Свабодны прафсаюз металістаў Сведкі Іеговы Сведкі Іеговы ў Расіі Светлагорскхімвалакно Свядомыя (палітычнае клішэ) Свята-Елісавецінскі манастыр (Мінск) Святлана Аляксандраўна Алексіевіч Святлана Анатольеўна Любецкая Святлана Георгіеўна Ціханоўская Святлана Калінкіна Святлана Міхайлаўна Кудзеліч Святлана Пятроўна Кацуба Святлана Уладзіміраўна Анікей Севастопаль Сілы спецыяльных аперацый (Беларусь) Сілы тэрытарыяльнай абароны Узброеных сіл Украіны Скандал вакол вечарынкі Насці Іўлеевай Слава Камісаранка Славамір Адамовіч Славянскі Базар у Віцебску Следчы ізалятар КДБ Беларусі Следчы камітэт Рэспублікі Беларусь Слонімскі край Смяротная кара ў Беларусі Сонца Перамогі Соф’я Андрэеўна Сапега Спіс беларусаў, якія загінулі за Украіну Спіс беларусаў, якія загінулі падчас расійска-ўкраінскай вайны Спіс войнаў Беларусі Спіс дэлегатаў Усебеларускага народнага сходу 7-га склікання Спіс загінулых падчас пратэстаў у Беларусі (2020—2021) Спіс знішчаных або пашкоджаных устаноў адукацыі падчас расійскага ўварвання ва Украіну (2022) Спіс знішчаных могілак і мемарыялаў жаўнераў Арміі Краёвай у Беларусі Спіс культавых пабудоў, значна пашкоджаных падчас расійскага ўварвання ва Украіну (2022) Спіс людзей, арыштаваных за рэдагаванне Вікіпедыі Спіс музеяў, разбураных падчас расійскага ўварвання ва Украіну (2022) Спіс палітвязняў Беларусі (2020—2021) Спіс расійскіх генералаў, якія загінулі падчас уварвання ва Украіну Спіс спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб Спіс тэатральна-відовішчных устаноў, значна пашкоджаных падчас расійскага ўварвання ва Украіну (2022) Справа «0 праміле» Справа «Армія з народам» Справа «Беларускага Гаюна» Справа TUT.BY Справа аб змове з мэтай захопу ўлады ў Беларусі (2021) Справа аб спробе перавароту ў Беларусі (2021) Справа аналітыкаў Ціханоўскай Справа Аўтуховіча Справа журналістаў Белсата Справа Марыі Калеснікавай і Максіма Знака Справа менеджараў Белгазпрамбанка Справа студэнтаў і выкладчыкаў ВНУ Справа ўрачоў (Беларусь) Справа Ціманоўскай Справа Ціханоўскага і іншых Справы па абвінавачванню ў тэрарызме ў Беларусі ў 2020—2021 гадах Станіслаў Васілевіч Зась Станіслаў Яўгенавіч Данілюк СтанкаГомель СтатусБанк СТБ Стоп таракан! Страх у краіне спакою Страявы вайсковы статут Сустрэча Дональда Трампа і Уладзіміра Зяленскага (2025) Сустрэча Уладзіміра Зяленскага і Дональда Трампа ў Белым доме (2025) Сустрэча ў Рамштайне Схема БЧБ Сцягі раёнаў Сцяпан Аляксандравіч Пуціла Сцяпан Георгіевіч Папоў Сцяпан Мікалаевіч Сухарэнка Сцяпан Сяргеевіч Латыпаў Сямён Уладзіміравіч Пегаў Сяргей Алегавіч Дарафееў Сяргей Аляксандравіч Бяспалаў Сяргей Аляксандравіч Гусачэнка Сяргей Аляксандравіч Падсасонны Сяргей Аляксандравіч Сыранкоў Сяргей Аляксеевіч Каліноўскі Сяргей Будкін Сяргей Бульба Сяргей Валер’евіч Аксёнаў Сяргей Валер’евіч Волкаў Сяргей Васілевіч Бесараб Сяргей Васілевіч Гайдукевіч Сяргей Васілевіч Казека Сяргей Вячаслававіч Чалы Сяргей Дылеўскі Сяргей Іванавіч Дубавец Сяргей Іосіфавіч Навумчык Сяргей Кужугетавіч Шайгу Сяргей Леанідавіч Ціханоўскі Сяргей Мікалаевіч Хаменка Сяргей Міхайлавіч Сівец Сяргей Міхайлавіч Усцінаў Сяргей Паўлавіч Абламейка Сяргей Пятровіч Рубніковіч Сяргей Сямёнавіч Цяцерын Сяргей Сяргеевіч Альшэўскі Сяргей Сяргеевіч Спарыш Сяргей Уладзіміравіч Гунь Сяргей Уладзіміравіч Курыленка Сяргей Уладзіміравіч Марцэлеў Сяргей Уладзіміравіч Суравікін Сяргей Фёдаравіч Алейнік Сяргей Якаўлевіч Аземша Сяргей Яўгенавіч Глазырын Тадэвуш Валянцінавіч Варановіч Тадэвуш Кандрусевіч ТАЕ Авія Такмак (Украіна) Тактычная група «Беларусь» Тамара Міхайлаўна Алпеева Таццяна Валер’еўна Вадалажская Таццяна Валер’еўна Шчытцова Таццяна Васільеўна Канеўская Тацяна Каравенкава Таццяна Ласіца Таццяна Мікалаеўна Караткевіч Таццяна Сямёнаўна Бойка Таццяна Уладзіміраўна Звярко Ток (ток-шоу) Томаш Шміт Трансгендарнасць Трыбуна (вэб-партал) У гушчарах Уварванне Расіі ва Украіну (2022) Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022) Удзельнік:Tomasz Bladyniec Удзельнік:Tomasz Bladyniec/Brudnopis Узброеныя сілы Расійскай Федэрацыі Узброеныя сілы Украіны Украінская акупацыя Курскай вобласці Уладзімір Аляксандравіч Базанаў Уладзімір Аляксандравіч Зяленскі Уладзімір Аляксандравіч Калач Уладзімір Аляксандравіч Лобач Уладзімір Аляксеевіч Дудараў Уладзімір Андрэевіч Дворнік Уладзімір Аркадзьевіч Астапенка Уладзімір Барысавіч Пярцоў Уладзімір Васілевіч Русакевіч Уладзімір Віктаравіч Барадач Уладзімір Віктаравіч Калач Уладзімір Дзям’янавіч Ягораў Уладзімір Іванавіч Качаткоў Уладзімір Іванавіч Хільмановіч Уладзімір Ірдарат Уладзімір Мікалаевіч Канаплёў Уладзімір Мікалаевіч Лабковіч Уладзімір Міхайлавіч Падгол Уладзімір Някляеў Уладзімір Паўлавіч Андрэйчанка Уладзімір Паўлавіч Пефціеў Уладзімір Рубінчык Уладзімір Сідлярэвіч Уладзімір Сцяпанавіч Каранік Уладзімір Сяргеевіч Паўлоўскі Уладзімір Уладзіміравіч Гарох Уладзімір Уладзіміравіч Макей Уладзімір Уладзіміравіч Мацкевіч Уладзімір Уладзіміравіч Навумаў Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін Уладзімір Юр’евіч Каракін Уладзімір Якаўлевіч Цэслер Уладзіслаў Валер’евіч Ноздрын Уладзіслаў Віктаравіч Макавецкі Уладзіслаў Уладзіміравіч Кавалёў Унія (хор) Унутраныя войскі Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь Урок беларускай мовы Усебеларускі народны сход Усевалад Вячаслававіч Янчэўскі Усевалад Родзевіч Установы Беларусі, закрытыя за падтрымку пратэстнага руху Федэральная служба войскаў нацыянальнай гвардыі Федэрацыя прафсаюзаў Беларусі Фонд салідарнасці BYSOL Франак Вячорка Х-22 Хазалбек Бахцібекавіч Атабекаў Харкаў Харкаўскае контрнаступленне Узброеных сіл Украіны (2022) Хартыя’97 Харчовы крызіс у Беларусі (2025) Херсон Херсонская вобласць Хрысціянская візія Цэзар Кунікаў (карабель) Цэль (Асіповіцкі раён) Цэнтр новых ідэй Цэнтральная камісія Рэспублікі Беларусь па выбарах і правядзенні рэспубліканскіх рэферэндумаў Чайлдфры Чарговы дзень пад акупацыяй Чарнабаіўка (Білазэрскі раён) Чарнігаў Чарнобыльскі шлях Часам не да законаў Часіў Яр Чорны кот (арганізацыя) Чорны спіс Еўрасаюза Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2021 Чэслаў Сэнюх Шаблон:Аб’яднаны пераходны кабінет Беларусі Шаблон:Баявыя дзеянні расійскага ўварвання ва Украіну Шаблон:Беларускія дэмакратычныя сілы ў выгнанні Шаблон:Беларусь і расійска-ўкраінская вайна Шаблон:Ваенныя злачынствы падчас расійскага ўварвання ва Украіну (2022) Шаблон:Гарады-героі Украіны Шаблон:Зніклыя беларусы Шаблон:Кацярына Ваданосава Шаблон:Лукашэнка Шаблон:Палітычны крызіс у Беларусі Шаблон:Пратэсты ў Беларусі Шаблон:Старшыні БСДП Шаблон:Страты падчас расійскага ўварвання ва Украіну (2022) Шаблон:Уварванне Расіі ва Украіну Шаблон:Узнагароды БНР Шляхціч (гурт) Штаб БКА Што Расія павінна зрабіць з Украінай Што трэба ведаць кажнаму беларусу Шчакатоўскі лес Шыпшына (літаратурнае аб'яднанне) Эдуард Аляксандравіч Пальчыс Эдуард Анатолевіч Лобаў Эдуард Віктаравіч Бабарыка Экалагічныя наступствы расійскага ўварвання ва Украіну (2022) Экспарт ваеннай прадукцыі Беларусі Экстрэмісцкае фарміраванне Эміграцыя з Беларусі пасля прэзідэнцкіх выбараў 2020 года Энэргадар Это Минск, детка Это Минск, детка! Юлія Анатолеўна Арцюх Юлія Анатольеўна Марчанка (Юніцкая) Юлія Вісарыёнаўна Чарняўская Юлія Вітальеўна Слуцкая Юлія Міцкевіч Юнацкі спеўнік Юрась Зянковіч Юрка Геніюш Юрый Аляксандравіч Дракахруст Юрый Аляксандравіч Чыж Юрый Васілевіч Казіятка Юрый Віктаравіч Назараў Юрый Віктаравіч Хадыка Юрый Вітольдавіч Шулейка Юрый Генадзьевіч Назаранка Юрый Захаранка Юрый Іванавіч Губарэвіч Юрый Іосіфавіч Хашчавацкі Юрый Леанідавіч Сівакоў Юрый Мікалаевіч Падабед Юрый Міхайлавіч Селівёрстаў Юрый Уладзіміравіч Азаронак Юрый Уладзіміравіч Юрчанка Юрый Хаджымуратавіч Караеў Ябацька Ябацькі Ягор Аляксандравіч Марціновіч Ягор Віктаравіч Лебядок Ягор Мешчаракоў Язэп Навумавіч Гуцька Язэп Сажыч Якуб Харэўскі Яна Іванаўна Арабейка Янка Геніюш Янка Кудрук Янушкевіч (выдавецтва) Яўген Аляксандравіч Красулін Яўген Васільевіч Пятроў Яўген Віктаравіч Прыгожын Яўген Жыхар Яўген Меркіс Яўген Сяргеевіч Васьковіч Яўген Юр’евіч Афнагель 2g6nm6iv22ozxw9v7el3a48egg36ogd 0 706905 5150883 4873413 2026-06-05T10:15:44Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5150883 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Зухра Акчурына''' ({{Lang-tt|Зөһрә Акчурина}})''',''' Бібі-Зухра Асфандыяр кызы Гаспралы (Гаспрынская) ({{Lang-tt|Биби-Зөһрә Әсфәндияр кызы Гаспралы (Гаспринская)}}; [[дзявочае прозвішча]] ''—'' Акчурына'','' у рускамоўных дакументах: '''Зухра (Бібі-Зегра) Асфандыяраўна Акчурына''' ({{Lang-tt|Зухра (Биби-Зегра) Асфандияровна Акчурина}}); 1862, [[Старацімошкіна]], [[Сімбірская губерня]] — [[13 красавіка]] [[1903]], [[Таўрычаская губерня]]) — першая татарская жанчына-журналістка, адна з выдаўцоў газеты «Терджыман». Жонка вядомага [[Крымскія татары|крымскататарскага]] асветніка Ісмаіла Гаспрынскага, маці журналістаў Рыфата Гаспрынскага і Шэфікі Гаспрынскай, якія таксама з’яўляліся выдаўцамі газеты «Терджыман». == Біяграфія == Зухра Акчурына нарадзілася ў 1862 годзе ў вёсцы Старая Цімошкіна Сенгілееўскага павета [[Сімбірская губерня|Сімбірскай губерні]] ў вядомым татарскім княжым родзе Акчурыных. Бацька — Асфандыяр Акчурын, маці — Фаціма Акчурына. Дзяцінства Зухры прайшло ў сяле Карамыслаўка. Ужо з дзяцінства яна адрознівалася ад сваіх аднагодкаў: была «прыгожая, спрытная, адрознівалася асаблівым, уласцівым менавіта ёй, складам розуму, з’яўлялася добрым суразмоўцам». З дзяцінства яна вучылася дома, у яе была руская гувернантка, якая яе вучыла. Атрымлівала добрую па тых часах адукацыю і [[Іслам|мусульманскае]] хатняе выхаванне. Па прыкладзе сям’і Асылзат яе бацькі нанялі гувернантку [[Рускія|рускага]] паходжання, якая навучала Зухру [[Руская мова|рускай мове]], [[Руская літаратура|рускай літаратуры]] і музыцы. Аб гувернантцы Гаяз Ісхакі у газеце «Іл» ў 1914 годзе пісаў наступнае: <nowiki><blockquote>’’Хоць гувернантка і не валодала вялікімі ведамі, ужо тое, што яна прыйшла з іншага свету, з рускага жыцця, была хоць трохі знаёмая з расквітнелай літаратурай Расіі, дало добрую глебу для фантазій маленькай Зухры, спрыяла пашырэнню яе далягляду, яе мыслення.’’</blockquote></nowiki> === Знаёмства і вяселле з Ісмаілам Гаспрынскім === Брат яе бацькі Ібрагім Курамшаевіч Акчурын (1859—?), скончыў Сімбірскі кадэцкі корпус, адправіўся на лячэнне ў [[Крым]], разам з ім паехала Зухра. У 1880 годзе ў [[Крым]]у Акчурыны пазнаёміліся з Ісмаілам Гаспрынскім — гарадскім кіраўніком [[Бахчысарай|Бахчысарая]]. Азнаёміўшыся з брашурай Ісмаіла «Рускае мусульманства», у якім гаварылася аб неабходнасці запазычання рускай і еўрапейскай культуры для патрэб мусульман Расіі, Акчурыны былі ўражаны яго поглядамі . Пра сваю першую сустрэчу з Зухрой Ісмаіл Гаспрынскі ўспамінаў наступнае: «Мне здавалася, што над ёй не кіпіць вада». Вярнуўшыся ў [[Ульянаўск|Сімбірск]], Зухра першай напісала ліст Ісмаілу Гаспрынскаму. Абмяняўшыся лістамі, праз некаторы час яны вырашаюць «звязаць свой лёс». Сустрэўшыся ў 1881 годзе на Макарджынскім кірмашы, Гаспрынскі папрасіў Ібрагіма Акчурына стаць пасярэднікам паміж ім і бацькам Зухры, але не атрымаў згоды. [[Файл:Ismail_Gaspirali_2.jpg|міні|Муж Зухры Акчурынай Ісмаіл Гаспрынскі]] Ісмаіл вырашыў сам адправіцца ў Карамыслаўку. Спыніўшыся ў суседнім рускім сяле, ён паслаў паведамленне, што едзе да Зухры. Аднак Асфандыяр-эфендзі не пагадзіўся выдаць дачку за выхадца з шляхетнага роду Ісмаіла Гаспрынскага<ref>Беренче хатыны — Самур Хәсән</ref>. Але маладыя людзі вырашаюць быць разам. Ноччу ў Акчурынскім садзе пры ўдзеле двух сведак быў падпісаны своеасаблівы дагавор аб шлюбе тых часоў — алдым-бірдэм («узяў-аддаў»). Раніцай яго прадставілі Асфандыяру. Бацька дзяўчыны загадаў прыпыніць працу на фабрыцы і збіць рабочым няпрошанага госця. У той час Зухра выбегла на балкон са словамі: «Я твая! Я навекі буду тваёй!». Гаспрынскага выратавала наяўнасць над ім мундзіра гарадскога галавы, вышытага золатам, і таму працоўныя не вырашаліся падняць руку на чалавека ў такім мундзіры. Ісмаіл Гаспрынскі, спадзеючыся на абарону, паехаў ва [[Уфа|Уфу]] да муфтыя Салімагерэя Тафкілева. Муфтый палічыў падпісаны ў прысутнасці сведак дагавор правільным<ref>[http://www.ul.aif.ru/legends/1119721 Семберле Зөһрә Акчурина милләт анасы булды.] «Аргументы и факты», 06.03.2014</ref> і прапанаваў кіраўніку роду Цымербулату Курамшынавічу Акчурыну (1826—1906) вырашыць справу мірным шляхам. Пасля гэтага Акчурыны прынялі рашэнне зладзіць вясельную ўрачыстасць. Артыкул Гаяза Ісхакі аб вясельнай падзеі «Ісмаіл-бек, Зухра-ханум Гаспрынскія», якая выйшла ў газеце «Іл» пасля смерці І. Гаспрынскага, выклікала незадаволенасць у родзе Акчурыных. Ібрагім Акчурын і Махбубзамал Акчурына напісалі артыкулы ў адказ, у якіх зрабілі акцэнт на тым, што, хоць вясельная падзея спачатку кінула цень на адносіны паміж двума сем’ямі, пасля паміж імі ўсталявалася сяброўства. Рызаітдзін Фахрэтдзін у сваёй працы «Знакамітыя дамы» называе Зухру Акчурыну «жамчужынай сярод татарскіх жанчын», адзначаючы, што з-за моцнага жадання служыць асвеце, нягледзячы на нязгоду сваякоў, яна пакінула родную [[Сімбірская губерня|Сімбірскую губерню]] і з’ехала ў Крым у [[Бахчысарай]]. === Праца ў газеце === 32-гадовы І. Гаспрынскі ў красавіку 1883 дамогся дазволу на выданне газеты «Терджыман» на [[Руская мова|рускую]] і [[Татарская мова|татарскую]] мовы. 21-гадовая Зухра Акчурына падтрымала ініцыятыву мужа. Свой пасаг і ўпрыгожанні яна марнавала на выданне газет. На працягу 5—6 гадоў Зухра вяла ўсю працу па афармленні, дакументацыі, прыцягненню новых падпісчыкаў газеты. Калі пачынаўся выпуск газеты, друкаваную машыну пара ўручную пераварочвала, друкавала, фальцавала, пісала адрас, ляпіла марку, дастаўляла на пошту. Пасля адпраўкі чарговага нумара газеты падпісчыкам прыступалі да працы над новым. Ісмаіл Гаспрынскі пісаў артыкулы для рускай часткі газеты звычайна па-руску, а Зухра Акчурына выпраўляла, спрашчала і перакладала на татарскую мову, якую ведала лепш за мужа, напісаныя тэксты. Газета выходзіла па 1—2 нумары на тыдзень, на адным баку газеты малога фармату размяшчаўся тэкст на рускай мове, на другім — на татарскай. Рос і тыраж газет. Калі ў першы год (1883) газета атрымала 320 падпісчыкаў, то ў 1884 годзе — 406 падпісчыкаў, а ў 1885 годзе — 1000 падпісчыкаў. Газета пачала пакрываць свае выдаткі толькі ў пачатку XX стагоддзя. За 20 гадоў Ісмаіл Гаспрынскі і Зухра Акчурына змаглі падрыхтаваць сваіх пастаянных вучняў. У той час, калі Ісмаіл ад’язджаў з працай у іншыя гарады, выпуск газеты цалкам знаходзіўся пад кантролем Зухры Акчурынай. Яна пісала адказы на лісты, рыхтавала і публікавала для газеты артыкулы, прысвечаныя волга-уральскаму рэгіёну. Калі газета ўстала на ногі, Зухра Акчурына ўзяла ў рэдакцыю супрацоўнікаў і прыцягнула да газетнай справы сваіх братоў<ref>[http://gabdullatukay.ru/rus/index.php?option=com_content&task=view&id=974&Itemid=75&limit=1&limitstart=9 Габдулла Тукайга багышланган портал]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Яна, перадаўшы памочнікам частку абавязкаў па газеце, занялася новай для яе справай стварэннем ўзорнай школы для дзяўчынак. Гарадскі галава Бахчысарая Мустафа Давыдовіч назваў Зухру Акчурыну «першай журналісткай сярод мусульманскіх жанчын Расіі» і ад імя крымскіх цюрак падарыў ёй залатую брошку. Прадстаўнікі [[Казань|Казані]] назвалі яе «маці нацыі»<ref>[http://krumza.livejournal.com/265982.html krumza.livejournal.com]</ref>. === Школа === У 1893 Зухра Акчурына на ўласныя сродкі адкрыла ў [[Бахчысарай|Бахчысараі]] ўласную пачатковую школу новага метаду для дзяўчынак і на працягу дзесяці гадоў ўзначальвала яе. У якасці ўзору для сваёй школы яна ўзяла пачатковую школу для хлопчыкаў, якая дзейнічала з 1883 года пры [[Зынджырлы-медрэсэ]]. === Смерць === 13 красавіка 1903 года Зухра Акчурына захварэла на [[брушны тыф]] і памерла на 41-м годзе жыцця. Яе магіла знаходзіцца ля ўваходу ў маўзалей першых крымскіх ханаў. Калі Ісмаіл Гаспрвнскі памёр у 1914 годзе, яго пахавалі на адных могілках з Зухрой Акчурыной на тэрыторыі медрэсэ «[[Зынджырлы-медрэсэ|Зынджырлы]]». Рызаітдзін Фахрэтдзін адзначыў, што пасля смерці Зухры-ханум на імя Ісмаіла Гаспрынскага прыйшло каля трохсот спачувальных лістоў і тэлеграм з усіх куткоў Расіі. == Сям’я == Муж — Ісмаіл Гаспрынскі (1851—1914) * Дочкі — Шэфіка [[1886|(]]1886—1975), Нігяр (1896—?). * Сыны — Рыфат [[1884|(]]1884—1925), Джавад-Мансур (1897—?), Гейдар-Алі (1898—?). == Памяць == У жніўні 2015 года прайшла Міжнародная канферэнцыя «Юсуф Акчура: спадчына і сучаснасць», дзе на працягу некалькіх дзён — спачатку ў Казані, затым ва [[Ульянаўск]]у і ў радавым маёнтку Старацімошкіна — навукоўцы з [[Расія|Расіі]] і [[Турцыя|Турцыі]] чыталі даклады аб гісторыі роду Акчурыных. У рамках гэтай канферэнцыі сельскай бібліятэцы Старацімошкіна было прысвоена імя Зухры Гаспрынскай-Акчурынай. {{Зноскі}} == Літаратура == * Татарский энциклопедический словарь. [[Казань]]: Институт татарской энциклопедии АН РТ, 1999. ISBN 0-9530650-3-0. * ''А. Х. Махмутова''. Лишь тебе, народ, служенье. [[Казань]]: «Мәгариф», 2003. * ''А. Х. Махмутова''. Пора и нам зажечь огонь свободы. [[Казань]]: ТКН, 2006. * ''Т. И. Биктимерова''. Ступени образования до Сорбонны. [[Казань]], 2011. * ''А. Беляев''. Историческая генеалогия татарского народа. [[Казань]]: [[:tt:ТКН|ТКН]], 2012. ISBN 978-5-298-02215-6. == Спасылкі == * [http://nailtimler.com/articles_page/rod_akchurinyh.html Род Акчурыных] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190122225707/http://nailtimler.com/articles_page/rod_akchurinyh.html |date=22 студзеня 2019 }} * [http://www.archive.gov.tatarstan.ru/magazine/go/anonymous/main/?path=mg:/numbers/2014_3_4/3/02/ Зухра Акчурына]{{Недаступная спасылка}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Акчурына Зухра}} [[Катэгорыя:Выдаўцы Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Рэдактары Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Журналісты Расійскай імперыі]] e0ohkarbljbfcpp972bsnejtl2rs4zt 0 710752 5150643 4738263 2026-06-04T14:59:55Z DBatura 73587 /* Перадумовы і агульная абстаноўка */ 5150643 wikitext text/x-wiki {{Узброены канфлікт |канфлікт = Аперацыя «Мотармэн» |частка = [[Канфлікт у Паўночнай Ірландыі]] |выява = |памер = |загаловак = |дата = [[31 ліпеня]] [[1972]] |месца = [[Белфаст]] і [[Ландандэры|Дэры]] |прычына = |casus belli = |вынік = ліквідацыя «забароненых зон» |змены = |праціўнік1 = {{Сцяг|Вялікабрытанія}} [[Узброеныя сілы Вялікабрытаніі]] і лаялісты |праціўнік2 = {{Сцяг|Ірландыя}} [[Ірландскі нацыяналізм|Ірландскія нацыяналісты]],<br>[[Часовая Ірландская рэспубліканская Армія|Часовая ІРА]] і лаялісты |праціўнік3 = |праціўнік4 = |камандзір1 = |камандзір2 = |камандзір3 = |камандзір4 = |сілы1 = 27 500 вайскоўцаў і лаялістаў |сілы2 = ''невядома'' |сілы3 = |сілы4 = |страты1 = няма |страты2 = 1 забіты |страты3 = |страты4 = |агульныя страты = 1 мірны жыхар забіты, 2 параненых |заўвага = |Commons = }} '''Аперацыя «Мотармэн»''' ({{lang-en|Operation Motorman}}, {{lang-be|«Аўтамабіліст»}}) — буйная ваенная аперацыя, праведзеная [[Узброеныя сілы Вялікабрытаніі|брытанскай арміяй]] у [[Паўночная Ірландыя|Паўночнай Ірландыі]] [[31 ліпеня]] [[1972]] года, з мэтай ліквідацыі «забароненых зон» (тэрыторый, кантраляваных [[Ваенізаваная арганізацыя|узброенымі атрадамі]] ірландскіх нацыяналістаў)<ref>''Managing Terrorism and Insurgency: Regeneration, Recruitment and Attrition'' {{ISBN|978-0-415-48441-1}} p. 101</ref>. ==Перадумовы і агульная абстаноўка == Беспарадкі ў Ірландыі ў жніўні [[1969]] года адзначылі пачатак [[Канфлікт у Паўночнай Ірландыі|канфлікту ў паўночнай частцы вострава]]. Два галоўных горада [[Паўночная Ірландыя|Паўночнай Ірландыі]], [[Белфаст]] і [[Ландандэры|Дэры]], практычна не кантраляваліся брытанскім урадам. Многія раёны часткова або цалкам знаходзіліся ў зоне ўплыву [[ірландскі нацыяналізм|ірландскіх нацыяналістаў]] і іх саюзнікаў. Мела месца пабудова барыкад, якія ўзводзіла пранацыяналістычнае мясцовае насельніцтва, каб ізаляваць і абараніць свае раёны ад нападаў з боку брытанскіх сіл бяспекі. Раёны, якія кантраляваліся нацыяналістамі і спачуваючымі ім грамадзянамі, сталі называцца «забароненымі зонамі». Да канца [[1971]] года ў Дэры было ўстаноўлена 29 барыкад; 16 з іх маглі нават вытрымаць націск бранятэхнікі<ref name="b83">Taylor, Peter. Brits: The War Against the IRA (неопр.). — Bloomsbury Publishing, 2001. — С. 83. — ISBN 0-7475-5806-X.</ref>. Многія з нацыяналістычных забароненых зон наўпрост кантраляваліся групоўкай «[[Часовая Ірландская рэспубліканская армія]]» (ІРА)<ref name="CAIN1972">{{Cite web |url=http://cain.ulst.ac.uk/othelem/chron/ch72.htm |title=CAIN: Chronology of the Conflict – 1972 |access-date=2018-12-14 |archive-date=2011-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110305015858/http://cain.ulst.ac.uk/othelem/chron/ch72.htm |url-status=live }}</ref>. [[21 ліпеня]] [[1972]] года баевікі [[Крывавая пятніца (1972)|ўзарвалі 22 бомбы ў Белфасце]]. Дзевяць чалавек (у тым ліку два салдаты і адзін лаяліст) былі забітыя і 130 атрымалі раненні. Атака заахвоціла брытанскі ўрад знішчыць «забароненыя зоны»<ref name="CAIN1972"/>. == Падрыхтоўка == Аперацыя «Мотармэн» была найбуйнейшай брытанскай ваеннай аперацыяй з часоў [[Суэцкі крызіс|Суэцкага крызісу]] [[1956]] года і самай буйной у гісторыі Ірландыі з часоў [[Вайна за незалежнасць Ірландыі|вайны за незалежнасць]]<ref name="CAIN1972"/>. За некалькі дзён да 31 ліпеня ў Паўночную Ірландыю прыбыло каля 4000 вайскоўцаў з іншых частак краіны<ref name="CAIN1972"/>. Усяго задзейнічана амаль 22 000 вайскоўцаў<ref name="CAIN1972"/>, у тым ліку 27 пяхотных і два браняваныя батальёны, якія падтрымліваліся палком абароны Ольстэра ў 5 300 чалавек<ref>[https://web.archive.org/web/20080724041228/http://www.patfinucanecentre.org/misc/opbanner.pdf An Analysis of Military Operations in Northern Ireland], prepared under the direction of the Chief of the General Staff. Retrieved 2 September 2007. Archived at Internet Archive.</ref>. У аперацыі задзейнічана вялікая колькасць бронемашын і танкаў<ref name ="Osprey">Osprey Publishing: Centurion Universal Tank 1943–2003 {{ISBN|1-84176-387-X}}</ref>. Хуткае нарошчванне ваеннага кантынгенту не прайшло не заўважаным ІРА<ref name="MOFD">[http://www.museumoffreederry.org/history-motorman.html Museum of Free Derry: Operation Motorman] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100721104229/http://www.museumoffreederry.org/history-motorman.html |date=21 July 2010 }}</ref>. Большая частка баевікоў пакінула «забароненыя зоны» за дзень да аперацыі<ref>[https://www.bbc.co.uk/news/uk-northern-ireland-16052382 "IRA left Derry 'before Operation Motorman' "]. BBC News, 6 December 2011. Retrieved 8 December 2011. {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160317195624/https://www.bbc.co.uk/news/uk-northern-ireland-16052382 |date=17 сакавіка 2016 }}</ref>. ==Ход аперацыі== Аперацыя пачалася каля 4:00 раніцы 31 ліпеня. У «забароненых зонах», такіх як Вольны Дэры, жыхароў загадзя папярэдзілі аб магчымым прарыве барыкад<ref>[http://www.patfinucanecentre.org/cases/motorman/mmintro.html The Pat Finucane Centre: Operation Motorman] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100803020635/http://www.patfinucanecentre.org/cases/motorman/mmintro.html |date=3 August 2010 }}</ref>. Брытанская армія пры падтрымцы бульдозераў змагла разламаць барыкады. Затым раёны «забароненых зон» пазапаўняла брытанская пяхота, падтрыманая бронеаўтамабілямі і танкамі<ref name="CAIN1972" /><ref name=autogenerated1>[http://www.museumoffreederry.org/history-motorman.html History – Operation Motorman] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100721104229/http://www.museumoffreederry.org/history-motorman.html |date=21 July 2010 }}, Museum of Free Derry. Retrieved 2 September 2007.</ref>. Баевікі ІРА і іх лаялісты практычна не мелі зброі, каб супрацьстаяць вайскоўцам, таму без супраціву здалі ўсе свае пазіцыі<ref name="MOFD" /><ref>[http://www.britains-smallwars.com/ni/Motorman.htm Operation Motorman] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041031125614/http://www.britains-smallwars.com/ni/Motorman.htm |date=31 October 2004 }} from Britain small wars</ref>. Аднак некалькі нязначных сутыкненняў ўсё ж адбыліся. Да канца дня Дэры і Белфаст былі ачышчаны ад «забароненых зонаў», але сітуацыя яшчэ была напружанай<ref>Beaves, Harry. Down Among the Weeds (англ.). — Troubador Publishing Ltd, 2018. — P. 73. — ISBN 9781788037532.</ref>. <gallery widths="200px" heights="140px"> File:Centurion AVRE 3.jpg|Танкі [[Цэнтурыён (танк)|«Цэнтурыён» A41]] былі задзейнічаны ў аперацыі. File:HMS Fearless L10 Portsmouth 1994.jpeg|Дэсантныя караблі HMS Fearless перакідалі войскі ў Паўночную Ірландыю напярэдадні аперацыі. </gallery> ==Ахвяры == Падчас аперацыі брытанская армія застрэліла двух чалавек у Дэры, аднаго мірнага жыхара і аднаго члена ІРА: * Даніэль Хегарці, 15-гадовы жыхар Дэры<ref name="Sutton">{{Cite web |url=http://cain.ulst.ac.uk/cgi-bin/dyndeaths.pl?querytype=date&day=31&month=07&year=1972 |title=CAIN – Sutton Index of Deaths – 31 July 1972 |access-date=2018-12-14 |archive-date=2018-06-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180601124821/http://cain.ulst.ac.uk/cgi-bin/dyndeaths.pl?querytype=date&day=31&month=07&year=1972 |url-status=live }}</ref>, застрэлены разам са сваімі стрыечнымі братамі, калі яны выйшлі на вуліцу, каб паглядзець на ваенную тэхніку. Адзін з яго кузенаў, Крыстафер Хегарці, выжыў, нягледзячы на раненне ў галаву<ref name="PFC-Hegarty">[http://www.patfinucanecentre.org/cases/motorman/dhegarty.html The Pat Finucane Centre: Daniel Hegarty] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100803025528/http://www.patfinucanecentre.org/cases/motorman/dhegarty.html |date=3 August 2010 }}</ref>. * Сімус Брэдлі, 19-гадовы член ІРА<ref name="MOFD"/>, застрэлены ў Дэры. У Белфасце некалькі чалавек арыштавана, але ніякага ўзброенага супраціву не было. == Наступствы== Праз некалькі гадзін пасля завяршэння аперацыі «Мотармэн» адбыўся [[Тэракт у Клаўдзі|тэракт на галоўнай вуліцы вёскі Клаўдзі ў графстве Лондандэры]], у выніку якога дзевяць мірных жыхароў загінулі. Пяцёра з ахвяраў былі [[каталіцызм|католікамі]], а чацвёра — [[пратэстантызм|пратэстантамі]]<ref>{{cite news | url=https://www.theguardian.com/uk/2002/sep/21/northernireland.ireland | work=The Guardian | location=London | title=Does this letter prove a priest was behind IRA bombing? | first=Rosie | last=Cowan | date=2002-09-21 | accessdate=2010-05-20 | archivedate=2013-08-26 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20130826155505/http://www.theguardian.com/uk/2002/sep/21/northernireland.ireland }}</ref>. У арганізацыі тэракту абвінавачвалася Часовая ІРА, якая адпрэчвала гэтыя абвінавачванні<ref>{{cite news|title=When the heart was ripped out of Claudy|date=1997-07-30|work=News Letter|accessdate=2010-08-24|url=http://www.highbeam.com/doc/1P2-10669652.html|first=Ian|last=Starrett|archiveurl=https://archive.today/20120903164806/http://www.highbeam.com/doc/1P2-10669652.html|archivedate=2012-09-03|url-status=dead}} Archived article at HighBeam Research</ref> і заяўляла, што ніводнае яе падраздзяленне не ўладкоўвала выбух<ref name=Guardian3>{{cite news|first=Mark|last=Tran|url=http://www.guardian.co.uk/uk/2010/aug/24/report-claudy-bombing-priest-chesney|title=Report due on claims of Claudy bombing priest link|date=2010-08-24|accessdate=2010-08-24|work=The Guardian|archivedate=2010-08-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100825160959/http://www.guardian.co.uk/uk/2010/aug/24/report-claudy-bombing-priest-chesney}}</ref>. == Зноскі == {{Reflist}} [[Катэгорыя:Канфлікты 1972 года]] [[Катэгорыя:Канфлікт у Паўночнай Ірландыі]] [[Катэгорыя:Падзеі 31 ліпеня]] [[Катэгорыя:Ліпень 1972 года]] su7i1cnvon8n4rs2hc2tegasapuf0vl 0 710757 5150920 4743250 2026-06-05T11:15:11Z DBatura 73587 /* Перадгісторыя */ 5150920 wikitext text/x-wiki {{Грамадзянскі канфлікт | загаловак = Беспарадкі ў Косаве | частка = [[Пратэсты супраць незалежнасці Косава (2008)]] | выява = [[Image:North Kosovo.png|250px]] | апісанне = Карта Косава з пазначэннем паўночных раёнах, дзе пераважае сербскае насельніцтва. Дадзеныя вобласці сталі цэнтрамі хваляванняў 2008 года. | дата = [[17 лютага]] — [[19 сакавіка]] [[2008]] | месца = {{Сцяг|Рэспубліка Косава}} Часткова прызнаная дзяржава [[Рэспубліка Косава]] / {{Сцяг|Сербія}} Непадкантрольны сербскім уладам [[Косава і Мятохія|Аўтаномны край Косава і Мятохія]] | прычыны = абвяшчэнне незалежнасці Косава | мэты = уз’яднанне [[Косава (геаграфічны рэгіён)|Косава]] з [[Сербія]]й | метады = • мітынгі<ref name="март"/>, байкоты, звальненні, забастоўкі<ref name="ч1"/><ref name="ч2"/><ref name="ч3"/><ref name="с2"/><ref name="с3"/>, непадпарадкаванне<ref name="с1"/> *• вулічны гвалт<ref name=BBC /><ref name=BBC/><ref name='BBC 2008-03-18'/><ref name=Reuters/> | вынік = *• навядзенне парадку ў Паўночным Косаве<ref name='BBC 2008-03-19'/> *• асобныя здарэнні працягваліся<ref name="алб1"/><ref name="алб2"/> | статус = | саступкі = | бок1 = '''{{Сцягафікацыя|Рэспубліка Косава}}''': *• [[Файл:Flamuri i Policisë së Kosovës.svg|22px]] [[Паліцыя Косава]]<ref name='BBC 2008-03-19'/> '''Этнічныя групы:''' *• {{Сцяг|Албанія}} Косаўскія [[албанцы]]<ref name="алб1"/><ref name="алб2"/> '''Замежныя сілы:''' *• {{Сцяг|ААН}} [[Місія ААН у Косаве|МААНК]]<ref name=BBC/> *• {{Сцягафікацыя|НАТА}}<ref name=BBC/> {{Collapsible list |bullets =yes |title =дыпламатычная падтрымка: |{{Сцягафікацыя|ЗША}}<ref name=Rice/><ref name="ЗША"/> |{{Сцягафікацыя|Еўрапейскі Саюз}}<ref name="автоссылка1"/><ref name="Косава"/> }} | бок2 = '''Арганізацыі:''' *• {{Сцяг|Сербія}} Асамблея косаўскіх сербаў<ref name=Reuters/> *• [[File:Flag of the Serbian Orthodox Church.svg|22px]] [[Сербская Праваслаўная Царква]]<ref name="Царква"/> '''Этнічныя групы:''' *• {{Сцяг|Сербія}} Косаўскія [[сербы]] *• [[Файл:Roma flag.svg|22px]] Косаўскія [[цыганы]]<ref name="алб2"/> '''Прафесійныя групы''': *• [[Сілавікі]] сербскага паходжання<ref name="с2"/><ref name="с3"/><ref name="с1"/><ref name="алб1"/> *• Работнікі чыгункі сербскага паходжання<ref name="ч1"/><ref name="ч2"/><ref name="ч3"/> {{Collapsible list |bullets =yes |title =дыпламатычная падтрымка: |{{Сцяг|Сербія}} [[Сербія]]<ref name=BBC /><ref name="сербырос"/><ref name='AP 2008-03-17' /> |{{Сцягафікацыя|Расія}}<ref name=afp /> |{{Сцягафікацыя|Рэспубліка Сербская}}<ref name="РС"/> }} | бок3 = | ключавыяфігуры1 = | ключавыяфігуры2 = | ключавыяфігуры3 = | колькі1 = | колькі2 = | колькі3 = | страты1 = {{Сцяг|ААН}} {{Сцяг|Украіна}} 1 забіты, 14 параненых<ref name=BBC /><ref name='BBC 2008-03-18'/><br>{{Сцяг|ААН}} {{Сцяг|Польшча}} 27 параненых<ref name=BBC /><ref name='BBC 2008-03-18'/><br>{{Сцяг|ААН}} [[File:Flag of France.svg|22px]] 20 параненых<ref name=BBC /><ref name='BBC 2008-03-18'/> ---- {{Сцяг|ААН}} некалькі аўтамабіляў пашкоджаны<ref name=BBC /><ref name='BBC 2008-03-18'/><ref name=Reuters/><br>{{Сцяг|НАТА}} 1 грузавік пашкоджаны<ref name=BBC /><ref name='BBC 2008-03-18'/> | страты2 = {{Сцяг|Сербія}} 70 параненых<ref name=BBC /><ref name='BBC 2008-03-18'/>, некаторая колькасць арыштаваных<ref name='AP 2008-03-17'/> | страты3 = | параненыя = | загінулыя = | арыштаваныя = | заўвагі = }} '''Беспарадкі ў Косаве ў 2008 годзе''' — масавыя беспарадкі, якія рушылі за абвяшчэннем незалежнасці [[Рэспубліка Косава|Рэспублікі Косава]] [[17 лютага]] [[2008]] года. Хваляванні ініцыявалі косаўскія [[сербы]], што выступалі супраць аддзялення ад [[Сербія|Сербіі]]. Апазіцыйныя сілы спрабавалі захапіць важныя аб’екты інфраструктуры і памежныя заставы. Беспарадкі закранулі ў асноўным [[Паўночнае Косава]], дзе пераважалі сербы. Напружанасць на поўначы ўзмацнілася, калі [[14 сакавіка]] сербы захапілі будынак суда [[ААН]] у [[Косаўска-Мітравіца|Мітравіцы]], пасля чаго ў сітуацыю ўмяшаліся сілы [[НАТА]]<ref name=BBC>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/7300015.stm|title=Kosovo clashes force UN pullout|publisher=BBC News|date=2008-03-17|access-date=2008-03-17|archive-date=2008-03-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20080319013029/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/7300015.stm}}</ref>. == Перадгісторыя == Доўгатэрміновая напружанасць паміж [[албанцы|албанскім]] і [[сербы|сербскім]] насельніцтвам [[Косава (геаграфічны рэгіён)|Косава]] паўплывала на падзел правінцыі па нацыянальнай прыкмеце ў выніку міжэтнічнага гвалту, кульмінацыяй якога стала [[Косаўская вайна|Косаўская вайна 1998—1999 гадоў]] у межах больш шырокіх рэгіянальных [[Югаслаўскія войны|Югаслаўскіх войнаў]]. Баявыя дзеянні скончыліся [[Аперацыя «Саюзная сіла»|ваенным умяшаннем НАТА]]. Замежныя інтэрвенты прымусілі ўлады [[Югаславія|Югаславіі]] (у [[2006]]-м яна канчаткова распалася на [[Сербія|Сербію]] і [[Чарнагорыя|Чарнагорыю]]) вывесці свае войскі з рэгіёна. Край стаў кіравацца міжнародным [[пратэктарат]]ам. Мясцовыя албанцы змаглі дамагчыся стварэння ўласнай дзяржавы на гэтай тэрыторыі, што ішло ў разрэз з інтарэсамі сербаў, якія не хацелі аддзялення. Абвяшчэнне незалежнасці Косава адбылося [[17 лютага]] [[2008]] года. == Байкот урада Косава == У адказ на абвяшчэнне незалежнасці Косава, мясцовыя сербы, якія выступалі супраць суверэнітэту рэгіёна, з мэтай барацьбы з косаўскім [[сепаратызм]]ам і абаронай сербскай абшчыны, стварылі Асамблею косаўскіх сербаў<ref name=Reuters>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/worldNews/idUSHAM83664120080229|title=Serbs bid for Bosnia-style division in Kosovo|publisher=Reuters|date=2008-02-29|access-date=2008-03-03|archive-date=2020-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20201122013916/https://www.reuters.com/article/worldNews/idUSHAM83664120080229}}</ref>. [[Сербская Праваслаўная Царква]] ў Косаве заявіла, што не будзе ўступаць у нейкія кантакты з урадам РК і любой дзяржавай, якая прызнае яе незалежнасць<ref name="Царква">{{cite news|url=http://www.b92.net/eng/news/politics-article.php?yyyy=2008&mm=03&dd=03&nav_id=48132|title=Church in Kosovo cuts ties with Priština, EULEX|publisher=B92|date=2008-03-03|access-date=2008-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20080304220632/http://www.b92.net/eng/news/politics-article.php?yyyy=2008&mm=03&dd=03&nav_id=48132|archive-date=2008-03-04|url-status=dead}}</ref>. Пазней прадстаўнік [[Белград]]а паведаміў, што Сербія мае намер стварыць «асаблівыя паліцэйскія атрады» ў Косаве, з мэтай утрымаць суверэнітэт над вобласцю<ref name=Reuters />. Пасля гэтага ў Паўночным Косаве частка супрацоўнікаў сіл бяспекі спыніла падпарадкоўвацца ўраду ў [[Прышціна|Прышціне]], выконваючы ўказанні толькі сербскага ўладаў<ref name="с1">{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/europeCrisis/idUSL29409743|title=Serb police in Kosovo reject Albanian command|publisher=Reuters|date=2008-02-29|access-date=2008-03-03|archive-date=2020-11-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20201121013123/https://www.reuters.com/article/europeCrisis/idUSL29409743}}</ref>. Неўзабаве ў краі больш за 200 супрацоўнікаў паліцыі звольніліся з праваахоўных органаў, адмовіўшыся падпарадковацца ўраду ў Прышціне<ref name="с2">{{cite news|url=http://www.setimes.com/cocoon/setimes/xhtml/en_GB/features/setimes/newsbriefs/2008/03/02/nb-02|title=Serb police officers in Kosovo demand return to UNMIK command|publisher=Southeast European Times|date=2008-03-02|access-date=2008-03-03|archive-date=2008-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20080324204306/http://www.setimes.com/cocoon/setimes/xhtml/en_GB/features/setimes/newsbriefs/2008/03/02/nb-02}}</ref><ref name="с3">{{cite news|url=http://www.balkaninsight.com/en/article/kosovo-serb-police-intimidated|title=Kosovo Serb Police 'Intimidated'|publisher=Balkan Insight|date=2008-03-06|access-date=2010-10-20|archive-date=2012-05-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20120531065909/http://www.balkaninsight.com/en/article/kosovo-serb-police-intimidated}}</ref>. [[3 сакавіка]] байкоты, звальненні і забастоўкі пачаліся ў асяроддзі работнікаў чагунак Косава<ref name="ч1">{{cite news|url=http://news.xinhuanet.com/english/2008-03/04/content_7711083.htm|title=Serb railway workers stop train in northern Kosovo|publisher=Xinhua|date=2008-03-03|access-date=2008-03-03|archive-date=2012-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20121017015336/http://news.xinhuanet.com/english/2008-03/04/content_7711083.htm}}</ref><ref name="ч2">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7278665.stm|title=UN 'reclaims' Kosovo rail line|publisher=BBC News|date=2008-03-05|access-date=2008-03-07|archive-date=2008-03-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20080309004202/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7278665.stm}}</ref><ref name="ч3">{{cite news|url=http://www.b92.net/eng/news/politics-article.php?yyyy=2008&mm=03&dd=07&nav_id=48248|title=No agreement between Serbian Railways, UNMIK|publisher=B92|date=2008-03-06|access-date=2008-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20080311043153/http://www.b92.net/eng/news/politics-article.php?yyyy=2008&mm=03&dd=07&nav_id=48248|archive-date=2008-03-11|url-status=dead}}</ref>. == Супрацьстаянне ў Мітравіцы == На наступны дзень пасля абвяшчэння незалежнасці Косава, дзве выбухныя бомбы ў горадзе [[Косаўска-Мітравіца|Мітравіца]] пашкодзілі некалькі аўтамабіляў [[ААН]]. На шчасце, ніхто не пацярпеў<ref name=Reuters/>. [[3 сакавіка]] па офісе арганізацыі ў паўночнай частцы горада быў адкрыты агонь са [[снайперская вінтоўка|снайперскай вінтоўкі]], пацярпелых не аказалася<ref>{{cite news|url=http://www.balkaninsight.com/en/article/shots-fired-at-north-kosovo-un-office|title=Shots Fired At North Kosovo UN Office|publisher=Balkan Insight|date=2008-03-03|access-date=2010-10-20|archive-date=2012-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20120603122719/http://www.balkaninsight.com/en/article/shots-fired-at-north-kosovo-un-office}}</ref>. [[14 сакавіка]], пасля правядзення шэрагу мітынгаў, сотні пратэстоўцаў уварваліся ў будынак суда ААН<ref name="март">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7296262.stm|title=Kosovo Serbs seize UN courthouse|publisher=BBC News|date=2008-03-14|access-date=2008-03-14|archive-date=2008-03-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20080317002215/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7296262.stm}}</ref>. Перамовы афіцыйных асоб арганізацыі з сербамі аб спыненні пратэстаў і беспарадкаў не ўвянчаліся поспехам, і раніцай [[17 сакавіка]] паліцыя ААН, пры падтрымцы НАТА, штурмавала будынак<ref name=afp>{{cite news|url=http://afp.google.com/article/ALeqM5ji84LRNNCuZVZ2vCngmqvnNEpyjQ|title=UN police forced out of Kosovo town after clashes|publisher=Agence France Presse|date=2008-03-17|access-date=2008-03-17|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080322232015/http://afp.google.com/article/ALeqM5ji84LRNNCuZVZ2vCngmqvnNEpyjQ|archive-date=2008-03-22}}</ref>. Частка пратэстоўцаў была затрымана<ref name='AP 2008-03-17'>{{cite news|first=Radul |last=Radovanovic |title=Peacekeepers battle Serbs in Kosovo |date=2008-03-17 |publisher=Yahoo News |url=https://news.yahoo.com/s/ap/20080317/ap_on_re_eu/kosovo_serbs |work=Associated Press |access-date=2008-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080322011032/http://news.yahoo.com/s/ap/20080317/ap_on_re_eu/kosovo_serbs |archive-date=2008-03-22 |url-status=dead }}</ref>. Затым рушыў услед шэраг сутыкненняў, якія доўжыліся да поўдня. Адзін паліцыянт ААН з [[Украіна|Украіны]] быў забіты, 70 сербаў і 61 міратворац ААН і вайскоўцаў НАТА былі паранены, адзін аўтамабіль ААН і адзін грузавік НАТА пашкоджаны. Сярод параненых міжнародных сіл было 27 польскіх і 14 украінскіх паліцэйскіх, а таксама 20 французскіх вайскоўцаў. Паліцыя ААН выйшла з паўночнай часткі Мітравіцы, пакінуўшы гэты раён пад кантролем сіл НАТА<ref name=BBC /><ref name='BBC 2008-03-18'>{{cite news | title=UN officer dies after Kosovo riot | date=2008-03-18 | url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7300015.stm | work=BBC News | access-date=2008-03-18 | archive-date=2008-03-19 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080319040957/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7300015.stm }}</ref>. [[19 сакавіка]] паліцыя ААН вярнулася ў паўночную частку Мітравіцы разам з паліцыяй Косава, у той час як вайскоўцы з НАТА ўсё яшчэ кантралявалі бяспеку ў будынку суда і ў цэлым на поўначы Косава. У наступныя дні горад перайшоў пад поўны кантроль Прышціны<ref name='BBC 2008-03-19'>{{cite news | title=UN police back in north Mitrovica | date=2008-03-19 | url =http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7305752.stm | work =BBC News | access-date = 2008-03-19 }}</ref>. == Наступныя здарэнні == [[28 сакавіка]] паліцэйскі кантрольна-прапускны пункт у паўночнай частцы Косава, на якім працавалі сербскія афіцэры, падвергнуўся абстрэлу з аўтаматычнай зброі. Напад учынены жыхарамі албанскай вёскі Кашутава, на поўнач ад Мітравіцы<ref name="алб1">{{cite news|url=http://uk.reuters.com/article/worldNews/idUKL2850319720080328|title=Shots fired at Kosovo Serb police in tense north|publisher=Reuters|date=2008-03-28|access-date=2008-03-28|archive-date=2008-04-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20080403084819/http://uk.reuters.com/article/worldNews/idUKL2850319720080328}}</ref>. [[26 чэрвеня]] ў вёсцы Баравойце, недалёка ад горада Камяніца, прадстаўнікі мясцовай абшчыны сербаў і цыган забарыкадавалі дарогу ў знак пратэсту супраць будаўніцтва [[мячэць|мячэці]], санкцыянаванай мясцовым урадам. Каля 100 албанцаў з другога боку барыкады пачалі закідваць пратэстоўцаў камянямі<ref name="алб2">{{cite news|url=http://www.balkaninsight.com/en/article/clashes-as-kosovo-serbs-protest-mosque|title=Clashes as Kosovo Serbs Protest Mosque|publisher=Balkan Insight|date=2008-06-26|access-date=2010-10-20|archive-date=2012-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20120603122747/http://www.balkaninsight.com/en/article/clashes-as-kosovo-serbs-protest-mosque}}</ref>. == Міжнародная рэакцыя == * {{Сцягафікацыя|Рэспубліка Косава}}: [[Пітэр Фейт]], міжнародны грамадзянскі прадстаўнік у Косаве і пасланец [[Еўрапейскі Саюз|ЕС]] у Косаве, абвінаваціў Сербію ў спробе «сапсаваць адносіны» паміж косаўскімі албанцамі і косаўскімі сербамі. Фейт дадаў, што міжнародная кіруючая група, створаная для кантролю за рэалізацыяй незалежнасці Косава, «не пацерпіць падзелу», таму што «раздзел гэтай краіны не прадугледжаны і не будзе прыняты намі». Прэм’ер-міністр Косава [[Хашым Тачы]] заявіў на сумеснай прэс-канферэнцыі з Фейтам, што «функцыянаванне паралельных інстытутаў недапушчальна»<ref name="Косава">{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/latestCrisis/idUSL29664407|title=Serbia trying to split Kosovo communities-EU envoy|publisher=Reuters|date=2008-03-03|access-date=2008-03-03|archive-date=2008-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20080305003057/http://www.reuters.com/article/latestCrisis/idUSL29664407}}</ref>. * {{Сцягафікацыя|ЗША}}: памочнік [[Дзяржаўны сакратар ЗША|дзяржсакратара]] [[Даніэль Фрыд]] заявіў, што рэакцыя Косава на «правакацыі на поўначы» пацвярджае рашэнне ЗША прызнаць Дэкларацыю незалежнасці Косава<ref name="ЗША">{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/europeCrisis/idUSL07772718|title=US condemns Serb "provocations" in north Kosovo|publisher=[[Reuters]]|date=2008-03-07|access-date=2008-03-07|archive-date=2008-03-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20080313054844/http://www.reuters.com/article/europeCrisis/idUSL07772718}}</ref>. Дзяржсакратар [[Кандаліза Райс]] заклікала сербскіх лідараў аказаць ціск на сербскую абшчыну ў Косаве, каб пазбегнуць «правакацыйных дзеянняў» пасля сутыкненняў у Мітравіцы 17 сакавіка<ref name=Rice>{{cite news|url=http://afp.google.com/article/ALeqM5j1nilUdGUo-YAoKqjtcPqMJyPmzw|url-status=dead|title=Rice urges Serbian leaders to rein in Kosovo Serbs|publisher=Agence France Presse|date=2008-03-17|access-date=2008-03-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20080321061234/http://afp.google.com/article/ALeqM5j1nilUdGUo-YAoKqjtcPqMJyPmzw|archive-date=2008-03-21}}</ref>. * {{Сцягафікацыя|Еўрапейскі Саюз}}: чыноўнікі ЕС заклікалі МААНК забяспечыць бяспеку межаў Косава. Хутка туды прыбыла місія Саюза на чале з міністрам замежных спраў Нідэрландаў [[Максім Ферхаген|Максімам Ферхагенам]], які заявіў, што яны хочуць пазбегнуць «мяккага падзелу» дзяржавы<ref name="автоссылка1">{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/newsMaps/idUSL1081490220080310|title=EU urges U.N. to step up Kosovo-Serbia security|publisher=Reuters|date=2008-03-10|access-date=2008-03-10|first=Mark|last=John|archive-date=2008-03-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20080315040659/http://www.reuters.com/article/newsMaps/idUSL1081490220080310}}</ref>. * {{Сцягафікацыя|Сербія}}: прэзідэнт [[Барыс Тадзіч]] абвінаваціў міжнародныя сілы ў Косаве ў выкарыстанні «празмернай сілы» і папярэдзіў пра «эскалацыю беспарадкаў на ўсёй тэрыторыі правінцыі» пасля сутыкненняў у Мітравіцы з-за захопу судоў ААН<ref name=BBC />. Прэм’ер-міністр Сербіі [[Ваіслаў Каштуніца]] заявіў, што ягоны ўрад праводзіць кансультацыі з Расіяй аб сумесных кроках па спыненні «ўсіх формаў гвалту супраць косаўскіх сербаў», і абвінаваціў НАТА ў «правядзенні сілавой палітыкі супраць Сербіі». Паведамлялася, што крокі могуць уключаць размяшчэнне расійскіх войскаў на поўначы рэгіёну<ref name="сербырос">{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/latestCrisis/idUSL17760221|title=Serbia says working with Russia on Kosovo response|publisher=Reuters|date=2008-03-17|access-date=2008-03-17|archive-date=2008-03-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20080321202838/http://www.reuters.com/article/latestCrisis/idUSL17760221}}</ref>. Міністар па справах Косава Слабадан Самарджыч сказаў пратэстоўцам: «Мы будзем абараняць вас так жа, як мы абараняем сербаў у Сербіі»<ref name='AP 2008-03-17' />. * {{Сцягафікацыя|Расія}} заклікала аднавіць перамовы аб статусе Косава, заявіўшы, што беспарадкі былі вынікам аднабаковага абвяшчэння незалежнасці гэтай тэрыторыі<ref name=afp />. * {{Сцягафікацыя|ААН}}: [[Генеральны сакратар ААН|Генсек]] [[Пан Гі Мун]] асудзіў напады на сілы ААН і НАТА пасля сутыкненняў 17 сакавіка і заклікаў «усе абшчыны праяўляць спакой і стрыманасць»<ref name="автоссылка1" />. * {{Сцягафікацыя|Балгарыя}}: [[Міністэрства замежных спраў Балгарыі]] выступіла з заявай, у якім выказала занепакоенасць беспарадкамі і заклікала сербаў у Косаве пазбягаць гвалту<ref>{{cite news|url=http://news.xinhuanet.com/english/2008-03/18/content_7810380.htm|title=Bulgaria voices concerns with developments in northern Kosovo|publisher=Xinhua|date=2008-03-17|access-date=2008-03-17|archive-date=2008-03-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20080322090140/http://news.xinhuanet.com/english/2008-03/18/content_7810380.htm}}</ref>. * {{Сцягафікацыя|Аўстрыя}}: Міністр замежных спраў [[Урсула Пласнік]] заклікала ўлады Сербіі і косаўскіх сербаў садзейнічаць бяспекі ў рэгіёне, дадаўшы: «Урад Сербіі неаднаразова абяцаў ўстрымлівацца ад гвалту як палітычнага інструмента»<ref>{{cite news|url=http://afp.google.com/article/ALeqM5hAcQmYCoEsAhUh5mCYVlCmifRc8Q|url-status=dead|title=World powers call for calm after deadly Kosovo clashes|publisher=Agence France Presse|date=2008-03-18|access-date=2008-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20080319213131/http://afp.google.com/article/ALeqM5hAcQmYCoEsAhUh5mCYVlCmifRc8Q|archive-date=2008-03-19}}</ref>. * {{Сцягафікацыя|Боснія і Герцагавіна}}: [[Міларад Додзік]], [[Старшыня Урада Рэспублікі Сербскай|прэм’ер-міністр Рэспублікі Сербскай]], заявіў, што прымяненне сілы супраць сербскіх дэманстрантаў у паўночнай частцы Косава было «недарэчным, якой бы ні была прычына для гэтага»<ref name="РС">{{cite news|url=http://www.balkaninsight.com/en/article/bosnia-serb-head-slams-kosovo-force|title=Bosnia Serb Head Slams Kosovo 'Force'|publisher=Balkan Insight|date=2008-03-18|access-date=2010-10-20|archive-date=2012-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20120603122952/http://www.balkaninsight.com/en/article/bosnia-serb-head-slams-kosovo-force}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Сербска-косаўскі крызіс (2022)]] == Заўвагі == {{Reflist}} [[Катэгорыя:Масавыя беспарадкі]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2008 года]] [[Катэгорыя:Люты 2008 года]] [[Катэгорыя:Сакавік 2008 года]] [[Катэгорыя:Гісторыя Косава]] 14seawt3r2xevx9deiq7gtlffg3ookq 5150921 5150920 2026-06-05T11:15:45Z DBatura 73587 /* Байкот урада Косава */ 5150921 wikitext text/x-wiki {{Грамадзянскі канфлікт | загаловак = Беспарадкі ў Косаве | частка = [[Пратэсты супраць незалежнасці Косава (2008)]] | выява = [[Image:North Kosovo.png|250px]] | апісанне = Карта Косава з пазначэннем паўночных раёнах, дзе пераважае сербскае насельніцтва. Дадзеныя вобласці сталі цэнтрамі хваляванняў 2008 года. | дата = [[17 лютага]] — [[19 сакавіка]] [[2008]] | месца = {{Сцяг|Рэспубліка Косава}} Часткова прызнаная дзяржава [[Рэспубліка Косава]] / {{Сцяг|Сербія}} Непадкантрольны сербскім уладам [[Косава і Мятохія|Аўтаномны край Косава і Мятохія]] | прычыны = абвяшчэнне незалежнасці Косава | мэты = уз’яднанне [[Косава (геаграфічны рэгіён)|Косава]] з [[Сербія]]й | метады = • мітынгі<ref name="март"/>, байкоты, звальненні, забастоўкі<ref name="ч1"/><ref name="ч2"/><ref name="ч3"/><ref name="с2"/><ref name="с3"/>, непадпарадкаванне<ref name="с1"/> *• вулічны гвалт<ref name=BBC /><ref name=BBC/><ref name='BBC 2008-03-18'/><ref name=Reuters/> | вынік = *• навядзенне парадку ў Паўночным Косаве<ref name='BBC 2008-03-19'/> *• асобныя здарэнні працягваліся<ref name="алб1"/><ref name="алб2"/> | статус = | саступкі = | бок1 = '''{{Сцягафікацыя|Рэспубліка Косава}}''': *• [[Файл:Flamuri i Policisë së Kosovës.svg|22px]] [[Паліцыя Косава]]<ref name='BBC 2008-03-19'/> '''Этнічныя групы:''' *• {{Сцяг|Албанія}} Косаўскія [[албанцы]]<ref name="алб1"/><ref name="алб2"/> '''Замежныя сілы:''' *• {{Сцяг|ААН}} [[Місія ААН у Косаве|МААНК]]<ref name=BBC/> *• {{Сцягафікацыя|НАТА}}<ref name=BBC/> {{Collapsible list |bullets =yes |title =дыпламатычная падтрымка: |{{Сцягафікацыя|ЗША}}<ref name=Rice/><ref name="ЗША"/> |{{Сцягафікацыя|Еўрапейскі Саюз}}<ref name="автоссылка1"/><ref name="Косава"/> }} | бок2 = '''Арганізацыі:''' *• {{Сцяг|Сербія}} Асамблея косаўскіх сербаў<ref name=Reuters/> *• [[File:Flag of the Serbian Orthodox Church.svg|22px]] [[Сербская Праваслаўная Царква]]<ref name="Царква"/> '''Этнічныя групы:''' *• {{Сцяг|Сербія}} Косаўскія [[сербы]] *• [[Файл:Roma flag.svg|22px]] Косаўскія [[цыганы]]<ref name="алб2"/> '''Прафесійныя групы''': *• [[Сілавікі]] сербскага паходжання<ref name="с2"/><ref name="с3"/><ref name="с1"/><ref name="алб1"/> *• Работнікі чыгункі сербскага паходжання<ref name="ч1"/><ref name="ч2"/><ref name="ч3"/> {{Collapsible list |bullets =yes |title =дыпламатычная падтрымка: |{{Сцяг|Сербія}} [[Сербія]]<ref name=BBC /><ref name="сербырос"/><ref name='AP 2008-03-17' /> |{{Сцягафікацыя|Расія}}<ref name=afp /> |{{Сцягафікацыя|Рэспубліка Сербская}}<ref name="РС"/> }} | бок3 = | ключавыяфігуры1 = | ключавыяфігуры2 = | ключавыяфігуры3 = | колькі1 = | колькі2 = | колькі3 = | страты1 = {{Сцяг|ААН}} {{Сцяг|Украіна}} 1 забіты, 14 параненых<ref name=BBC /><ref name='BBC 2008-03-18'/><br>{{Сцяг|ААН}} {{Сцяг|Польшча}} 27 параненых<ref name=BBC /><ref name='BBC 2008-03-18'/><br>{{Сцяг|ААН}} [[File:Flag of France.svg|22px]] 20 параненых<ref name=BBC /><ref name='BBC 2008-03-18'/> ---- {{Сцяг|ААН}} некалькі аўтамабіляў пашкоджаны<ref name=BBC /><ref name='BBC 2008-03-18'/><ref name=Reuters/><br>{{Сцяг|НАТА}} 1 грузавік пашкоджаны<ref name=BBC /><ref name='BBC 2008-03-18'/> | страты2 = {{Сцяг|Сербія}} 70 параненых<ref name=BBC /><ref name='BBC 2008-03-18'/>, некаторая колькасць арыштаваных<ref name='AP 2008-03-17'/> | страты3 = | параненыя = | загінулыя = | арыштаваныя = | заўвагі = }} '''Беспарадкі ў Косаве ў 2008 годзе''' — масавыя беспарадкі, якія рушылі за абвяшчэннем незалежнасці [[Рэспубліка Косава|Рэспублікі Косава]] [[17 лютага]] [[2008]] года. Хваляванні ініцыявалі косаўскія [[сербы]], што выступалі супраць аддзялення ад [[Сербія|Сербіі]]. Апазіцыйныя сілы спрабавалі захапіць важныя аб’екты інфраструктуры і памежныя заставы. Беспарадкі закранулі ў асноўным [[Паўночнае Косава]], дзе пераважалі сербы. Напружанасць на поўначы ўзмацнілася, калі [[14 сакавіка]] сербы захапілі будынак суда [[ААН]] у [[Косаўска-Мітравіца|Мітравіцы]], пасля чаго ў сітуацыю ўмяшаліся сілы [[НАТА]]<ref name=BBC>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/7300015.stm|title=Kosovo clashes force UN pullout|publisher=BBC News|date=2008-03-17|access-date=2008-03-17|archive-date=2008-03-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20080319013029/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/7300015.stm}}</ref>. == Перадгісторыя == Доўгатэрміновая напружанасць паміж [[албанцы|албанскім]] і [[сербы|сербскім]] насельніцтвам [[Косава (геаграфічны рэгіён)|Косава]] паўплывала на падзел правінцыі па нацыянальнай прыкмеце ў выніку міжэтнічнага гвалту, кульмінацыяй якога стала [[Косаўская вайна|Косаўская вайна 1998—1999 гадоў]] у межах больш шырокіх рэгіянальных [[Югаслаўскія войны|Югаслаўскіх войнаў]]. Баявыя дзеянні скончыліся [[Аперацыя «Саюзная сіла»|ваенным умяшаннем НАТА]]. Замежныя інтэрвенты прымусілі ўлады [[Югаславія|Югаславіі]] (у [[2006]]-м яна канчаткова распалася на [[Сербія|Сербію]] і [[Чарнагорыя|Чарнагорыю]]) вывесці свае войскі з рэгіёна. Край стаў кіравацца міжнародным [[пратэктарат]]ам. Мясцовыя албанцы змаглі дамагчыся стварэння ўласнай дзяржавы на гэтай тэрыторыі, што ішло ў разрэз з інтарэсамі сербаў, якія не хацелі аддзялення. Абвяшчэнне незалежнасці Косава адбылося [[17 лютага]] [[2008]] года. == Байкот урада Косава == У адказ на абвяшчэнне незалежнасці Косава, мясцовыя сербы, якія выступалі супраць суверэнітэту рэгіёна, з мэтай барацьбы з косаўскім [[сепаратызм]]ам і абаронай сербскай абшчыны, стварылі Асамблею косаўскіх сербаў<ref name=Reuters>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/worldNews/idUSHAM83664120080229|title=Serbs bid for Bosnia-style division in Kosovo|publisher=Reuters|date=2008-02-29|access-date=2008-03-03|archive-date=2020-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20201122013916/https://www.reuters.com/article/worldNews/idUSHAM83664120080229}}</ref>. [[Сербская Праваслаўная Царква]] ў Косаве заявіла, што не будзе ўступаць у нейкія кантакты з урадам РК і любой дзяржавай, якая прызнае яе незалежнасць<ref name="Царква">{{cite news|url=http://www.b92.net/eng/news/politics-article.php?yyyy=2008&mm=03&dd=03&nav_id=48132|title=Church in Kosovo cuts ties with Priština, EULEX|publisher=B92|date=2008-03-03|access-date=2008-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20080304220632/http://www.b92.net/eng/news/politics-article.php?yyyy=2008&mm=03&dd=03&nav_id=48132|archive-date=2008-03-04|url-status=dead}}</ref>. Пазней прадстаўнік [[Бялград]]а паведаміў, што Сербія мае намер стварыць «асаблівыя паліцэйскія атрады» ў Косаве, з мэтай утрымаць суверэнітэт над вобласцю<ref name=Reuters />. Пасля гэтага ў Паўночным Косаве частка супрацоўнікаў сіл бяспекі спыніла падпарадкоўвацца ўраду ў [[Прышціна|Прышціне]], выконваючы ўказанні толькі сербскага ўладаў<ref name="с1">{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/europeCrisis/idUSL29409743|title=Serb police in Kosovo reject Albanian command|publisher=Reuters|date=2008-02-29|access-date=2008-03-03|archive-date=2020-11-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20201121013123/https://www.reuters.com/article/europeCrisis/idUSL29409743}}</ref>. Неўзабаве ў краі больш за 200 супрацоўнікаў паліцыі звольніліся з праваахоўных органаў, адмовіўшыся падпарадковацца ўраду ў Прышціне<ref name="с2">{{cite news|url=http://www.setimes.com/cocoon/setimes/xhtml/en_GB/features/setimes/newsbriefs/2008/03/02/nb-02|title=Serb police officers in Kosovo demand return to UNMIK command|publisher=Southeast European Times|date=2008-03-02|access-date=2008-03-03|archive-date=2008-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20080324204306/http://www.setimes.com/cocoon/setimes/xhtml/en_GB/features/setimes/newsbriefs/2008/03/02/nb-02}}</ref><ref name="с3">{{cite news|url=http://www.balkaninsight.com/en/article/kosovo-serb-police-intimidated|title=Kosovo Serb Police 'Intimidated'|publisher=Balkan Insight|date=2008-03-06|access-date=2010-10-20|archive-date=2012-05-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20120531065909/http://www.balkaninsight.com/en/article/kosovo-serb-police-intimidated}}</ref>. [[3 сакавіка]] байкоты, звальненні і забастоўкі пачаліся ў асяроддзі работнікаў чагунак Косава<ref name="ч1">{{cite news|url=http://news.xinhuanet.com/english/2008-03/04/content_7711083.htm|title=Serb railway workers stop train in northern Kosovo|publisher=Xinhua|date=2008-03-03|access-date=2008-03-03|archive-date=2012-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20121017015336/http://news.xinhuanet.com/english/2008-03/04/content_7711083.htm}}</ref><ref name="ч2">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7278665.stm|title=UN 'reclaims' Kosovo rail line|publisher=BBC News|date=2008-03-05|access-date=2008-03-07|archive-date=2008-03-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20080309004202/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7278665.stm}}</ref><ref name="ч3">{{cite news|url=http://www.b92.net/eng/news/politics-article.php?yyyy=2008&mm=03&dd=07&nav_id=48248|title=No agreement between Serbian Railways, UNMIK|publisher=B92|date=2008-03-06|access-date=2008-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20080311043153/http://www.b92.net/eng/news/politics-article.php?yyyy=2008&mm=03&dd=07&nav_id=48248|archive-date=2008-03-11|url-status=dead}}</ref>. == Супрацьстаянне ў Мітравіцы == На наступны дзень пасля абвяшчэння незалежнасці Косава, дзве выбухныя бомбы ў горадзе [[Косаўска-Мітравіца|Мітравіца]] пашкодзілі некалькі аўтамабіляў [[ААН]]. На шчасце, ніхто не пацярпеў<ref name=Reuters/>. [[3 сакавіка]] па офісе арганізацыі ў паўночнай частцы горада быў адкрыты агонь са [[снайперская вінтоўка|снайперскай вінтоўкі]], пацярпелых не аказалася<ref>{{cite news|url=http://www.balkaninsight.com/en/article/shots-fired-at-north-kosovo-un-office|title=Shots Fired At North Kosovo UN Office|publisher=Balkan Insight|date=2008-03-03|access-date=2010-10-20|archive-date=2012-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20120603122719/http://www.balkaninsight.com/en/article/shots-fired-at-north-kosovo-un-office}}</ref>. [[14 сакавіка]], пасля правядзення шэрагу мітынгаў, сотні пратэстоўцаў уварваліся ў будынак суда ААН<ref name="март">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7296262.stm|title=Kosovo Serbs seize UN courthouse|publisher=BBC News|date=2008-03-14|access-date=2008-03-14|archive-date=2008-03-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20080317002215/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7296262.stm}}</ref>. Перамовы афіцыйных асоб арганізацыі з сербамі аб спыненні пратэстаў і беспарадкаў не ўвянчаліся поспехам, і раніцай [[17 сакавіка]] паліцыя ААН, пры падтрымцы НАТА, штурмавала будынак<ref name=afp>{{cite news|url=http://afp.google.com/article/ALeqM5ji84LRNNCuZVZ2vCngmqvnNEpyjQ|title=UN police forced out of Kosovo town after clashes|publisher=Agence France Presse|date=2008-03-17|access-date=2008-03-17|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080322232015/http://afp.google.com/article/ALeqM5ji84LRNNCuZVZ2vCngmqvnNEpyjQ|archive-date=2008-03-22}}</ref>. Частка пратэстоўцаў была затрымана<ref name='AP 2008-03-17'>{{cite news|first=Radul |last=Radovanovic |title=Peacekeepers battle Serbs in Kosovo |date=2008-03-17 |publisher=Yahoo News |url=https://news.yahoo.com/s/ap/20080317/ap_on_re_eu/kosovo_serbs |work=Associated Press |access-date=2008-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080322011032/http://news.yahoo.com/s/ap/20080317/ap_on_re_eu/kosovo_serbs |archive-date=2008-03-22 |url-status=dead }}</ref>. Затым рушыў услед шэраг сутыкненняў, якія доўжыліся да поўдня. Адзін паліцыянт ААН з [[Украіна|Украіны]] быў забіты, 70 сербаў і 61 міратворац ААН і вайскоўцаў НАТА былі паранены, адзін аўтамабіль ААН і адзін грузавік НАТА пашкоджаны. Сярод параненых міжнародных сіл было 27 польскіх і 14 украінскіх паліцэйскіх, а таксама 20 французскіх вайскоўцаў. Паліцыя ААН выйшла з паўночнай часткі Мітравіцы, пакінуўшы гэты раён пад кантролем сіл НАТА<ref name=BBC /><ref name='BBC 2008-03-18'>{{cite news | title=UN officer dies after Kosovo riot | date=2008-03-18 | url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7300015.stm | work=BBC News | access-date=2008-03-18 | archive-date=2008-03-19 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080319040957/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7300015.stm }}</ref>. [[19 сакавіка]] паліцыя ААН вярнулася ў паўночную частку Мітравіцы разам з паліцыяй Косава, у той час як вайскоўцы з НАТА ўсё яшчэ кантралявалі бяспеку ў будынку суда і ў цэлым на поўначы Косава. У наступныя дні горад перайшоў пад поўны кантроль Прышціны<ref name='BBC 2008-03-19'>{{cite news | title=UN police back in north Mitrovica | date=2008-03-19 | url =http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7305752.stm | work =BBC News | access-date = 2008-03-19 }}</ref>. == Наступныя здарэнні == [[28 сакавіка]] паліцэйскі кантрольна-прапускны пункт у паўночнай частцы Косава, на якім працавалі сербскія афіцэры, падвергнуўся абстрэлу з аўтаматычнай зброі. Напад учынены жыхарамі албанскай вёскі Кашутава, на поўнач ад Мітравіцы<ref name="алб1">{{cite news|url=http://uk.reuters.com/article/worldNews/idUKL2850319720080328|title=Shots fired at Kosovo Serb police in tense north|publisher=Reuters|date=2008-03-28|access-date=2008-03-28|archive-date=2008-04-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20080403084819/http://uk.reuters.com/article/worldNews/idUKL2850319720080328}}</ref>. [[26 чэрвеня]] ў вёсцы Баравойце, недалёка ад горада Камяніца, прадстаўнікі мясцовай абшчыны сербаў і цыган забарыкадавалі дарогу ў знак пратэсту супраць будаўніцтва [[мячэць|мячэці]], санкцыянаванай мясцовым урадам. Каля 100 албанцаў з другога боку барыкады пачалі закідваць пратэстоўцаў камянямі<ref name="алб2">{{cite news|url=http://www.balkaninsight.com/en/article/clashes-as-kosovo-serbs-protest-mosque|title=Clashes as Kosovo Serbs Protest Mosque|publisher=Balkan Insight|date=2008-06-26|access-date=2010-10-20|archive-date=2012-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20120603122747/http://www.balkaninsight.com/en/article/clashes-as-kosovo-serbs-protest-mosque}}</ref>. == Міжнародная рэакцыя == * {{Сцягафікацыя|Рэспубліка Косава}}: [[Пітэр Фейт]], міжнародны грамадзянскі прадстаўнік у Косаве і пасланец [[Еўрапейскі Саюз|ЕС]] у Косаве, абвінаваціў Сербію ў спробе «сапсаваць адносіны» паміж косаўскімі албанцамі і косаўскімі сербамі. Фейт дадаў, што міжнародная кіруючая група, створаная для кантролю за рэалізацыяй незалежнасці Косава, «не пацерпіць падзелу», таму што «раздзел гэтай краіны не прадугледжаны і не будзе прыняты намі». Прэм’ер-міністр Косава [[Хашым Тачы]] заявіў на сумеснай прэс-канферэнцыі з Фейтам, што «функцыянаванне паралельных інстытутаў недапушчальна»<ref name="Косава">{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/latestCrisis/idUSL29664407|title=Serbia trying to split Kosovo communities-EU envoy|publisher=Reuters|date=2008-03-03|access-date=2008-03-03|archive-date=2008-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20080305003057/http://www.reuters.com/article/latestCrisis/idUSL29664407}}</ref>. * {{Сцягафікацыя|ЗША}}: памочнік [[Дзяржаўны сакратар ЗША|дзяржсакратара]] [[Даніэль Фрыд]] заявіў, што рэакцыя Косава на «правакацыі на поўначы» пацвярджае рашэнне ЗША прызнаць Дэкларацыю незалежнасці Косава<ref name="ЗША">{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/europeCrisis/idUSL07772718|title=US condemns Serb "provocations" in north Kosovo|publisher=[[Reuters]]|date=2008-03-07|access-date=2008-03-07|archive-date=2008-03-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20080313054844/http://www.reuters.com/article/europeCrisis/idUSL07772718}}</ref>. Дзяржсакратар [[Кандаліза Райс]] заклікала сербскіх лідараў аказаць ціск на сербскую абшчыну ў Косаве, каб пазбегнуць «правакацыйных дзеянняў» пасля сутыкненняў у Мітравіцы 17 сакавіка<ref name=Rice>{{cite news|url=http://afp.google.com/article/ALeqM5j1nilUdGUo-YAoKqjtcPqMJyPmzw|url-status=dead|title=Rice urges Serbian leaders to rein in Kosovo Serbs|publisher=Agence France Presse|date=2008-03-17|access-date=2008-03-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20080321061234/http://afp.google.com/article/ALeqM5j1nilUdGUo-YAoKqjtcPqMJyPmzw|archive-date=2008-03-21}}</ref>. * {{Сцягафікацыя|Еўрапейскі Саюз}}: чыноўнікі ЕС заклікалі МААНК забяспечыць бяспеку межаў Косава. Хутка туды прыбыла місія Саюза на чале з міністрам замежных спраў Нідэрландаў [[Максім Ферхаген|Максімам Ферхагенам]], які заявіў, што яны хочуць пазбегнуць «мяккага падзелу» дзяржавы<ref name="автоссылка1">{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/newsMaps/idUSL1081490220080310|title=EU urges U.N. to step up Kosovo-Serbia security|publisher=Reuters|date=2008-03-10|access-date=2008-03-10|first=Mark|last=John|archive-date=2008-03-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20080315040659/http://www.reuters.com/article/newsMaps/idUSL1081490220080310}}</ref>. * {{Сцягафікацыя|Сербія}}: прэзідэнт [[Барыс Тадзіч]] абвінаваціў міжнародныя сілы ў Косаве ў выкарыстанні «празмернай сілы» і папярэдзіў пра «эскалацыю беспарадкаў на ўсёй тэрыторыі правінцыі» пасля сутыкненняў у Мітравіцы з-за захопу судоў ААН<ref name=BBC />. Прэм’ер-міністр Сербіі [[Ваіслаў Каштуніца]] заявіў, што ягоны ўрад праводзіць кансультацыі з Расіяй аб сумесных кроках па спыненні «ўсіх формаў гвалту супраць косаўскіх сербаў», і абвінаваціў НАТА ў «правядзенні сілавой палітыкі супраць Сербіі». Паведамлялася, што крокі могуць уключаць размяшчэнне расійскіх войскаў на поўначы рэгіёну<ref name="сербырос">{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/latestCrisis/idUSL17760221|title=Serbia says working with Russia on Kosovo response|publisher=Reuters|date=2008-03-17|access-date=2008-03-17|archive-date=2008-03-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20080321202838/http://www.reuters.com/article/latestCrisis/idUSL17760221}}</ref>. Міністар па справах Косава Слабадан Самарджыч сказаў пратэстоўцам: «Мы будзем абараняць вас так жа, як мы абараняем сербаў у Сербіі»<ref name='AP 2008-03-17' />. * {{Сцягафікацыя|Расія}} заклікала аднавіць перамовы аб статусе Косава, заявіўшы, што беспарадкі былі вынікам аднабаковага абвяшчэння незалежнасці гэтай тэрыторыі<ref name=afp />. * {{Сцягафікацыя|ААН}}: [[Генеральны сакратар ААН|Генсек]] [[Пан Гі Мун]] асудзіў напады на сілы ААН і НАТА пасля сутыкненняў 17 сакавіка і заклікаў «усе абшчыны праяўляць спакой і стрыманасць»<ref name="автоссылка1" />. * {{Сцягафікацыя|Балгарыя}}: [[Міністэрства замежных спраў Балгарыі]] выступіла з заявай, у якім выказала занепакоенасць беспарадкамі і заклікала сербаў у Косаве пазбягаць гвалту<ref>{{cite news|url=http://news.xinhuanet.com/english/2008-03/18/content_7810380.htm|title=Bulgaria voices concerns with developments in northern Kosovo|publisher=Xinhua|date=2008-03-17|access-date=2008-03-17|archive-date=2008-03-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20080322090140/http://news.xinhuanet.com/english/2008-03/18/content_7810380.htm}}</ref>. * {{Сцягафікацыя|Аўстрыя}}: Міністр замежных спраў [[Урсула Пласнік]] заклікала ўлады Сербіі і косаўскіх сербаў садзейнічаць бяспекі ў рэгіёне, дадаўшы: «Урад Сербіі неаднаразова абяцаў ўстрымлівацца ад гвалту як палітычнага інструмента»<ref>{{cite news|url=http://afp.google.com/article/ALeqM5hAcQmYCoEsAhUh5mCYVlCmifRc8Q|url-status=dead|title=World powers call for calm after deadly Kosovo clashes|publisher=Agence France Presse|date=2008-03-18|access-date=2008-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20080319213131/http://afp.google.com/article/ALeqM5hAcQmYCoEsAhUh5mCYVlCmifRc8Q|archive-date=2008-03-19}}</ref>. * {{Сцягафікацыя|Боснія і Герцагавіна}}: [[Міларад Додзік]], [[Старшыня Урада Рэспублікі Сербскай|прэм’ер-міністр Рэспублікі Сербскай]], заявіў, што прымяненне сілы супраць сербскіх дэманстрантаў у паўночнай частцы Косава было «недарэчным, якой бы ні была прычына для гэтага»<ref name="РС">{{cite news|url=http://www.balkaninsight.com/en/article/bosnia-serb-head-slams-kosovo-force|title=Bosnia Serb Head Slams Kosovo 'Force'|publisher=Balkan Insight|date=2008-03-18|access-date=2010-10-20|archive-date=2012-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20120603122952/http://www.balkaninsight.com/en/article/bosnia-serb-head-slams-kosovo-force}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Сербска-косаўскі крызіс (2022)]] == Заўвагі == {{Reflist}} [[Катэгорыя:Масавыя беспарадкі]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2008 года]] [[Катэгорыя:Люты 2008 года]] [[Катэгорыя:Сакавік 2008 года]] [[Катэгорыя:Гісторыя Косава]] 19xvn0mixe760nip6och847okcjgczf 5150923 5150921 2026-06-05T11:16:23Z DBatura 73587 /* Байкот урада Косава */ 5150923 wikitext text/x-wiki {{Грамадзянскі канфлікт | загаловак = Беспарадкі ў Косаве | частка = [[Пратэсты супраць незалежнасці Косава (2008)]] | выява = [[Image:North Kosovo.png|250px]] | апісанне = Карта Косава з пазначэннем паўночных раёнах, дзе пераважае сербскае насельніцтва. Дадзеныя вобласці сталі цэнтрамі хваляванняў 2008 года. | дата = [[17 лютага]] — [[19 сакавіка]] [[2008]] | месца = {{Сцяг|Рэспубліка Косава}} Часткова прызнаная дзяржава [[Рэспубліка Косава]] / {{Сцяг|Сербія}} Непадкантрольны сербскім уладам [[Косава і Мятохія|Аўтаномны край Косава і Мятохія]] | прычыны = абвяшчэнне незалежнасці Косава | мэты = уз’яднанне [[Косава (геаграфічны рэгіён)|Косава]] з [[Сербія]]й | метады = • мітынгі<ref name="март"/>, байкоты, звальненні, забастоўкі<ref name="ч1"/><ref name="ч2"/><ref name="ч3"/><ref name="с2"/><ref name="с3"/>, непадпарадкаванне<ref name="с1"/> *• вулічны гвалт<ref name=BBC /><ref name=BBC/><ref name='BBC 2008-03-18'/><ref name=Reuters/> | вынік = *• навядзенне парадку ў Паўночным Косаве<ref name='BBC 2008-03-19'/> *• асобныя здарэнні працягваліся<ref name="алб1"/><ref name="алб2"/> | статус = | саступкі = | бок1 = '''{{Сцягафікацыя|Рэспубліка Косава}}''': *• [[Файл:Flamuri i Policisë së Kosovës.svg|22px]] [[Паліцыя Косава]]<ref name='BBC 2008-03-19'/> '''Этнічныя групы:''' *• {{Сцяг|Албанія}} Косаўскія [[албанцы]]<ref name="алб1"/><ref name="алб2"/> '''Замежныя сілы:''' *• {{Сцяг|ААН}} [[Місія ААН у Косаве|МААНК]]<ref name=BBC/> *• {{Сцягафікацыя|НАТА}}<ref name=BBC/> {{Collapsible list |bullets =yes |title =дыпламатычная падтрымка: |{{Сцягафікацыя|ЗША}}<ref name=Rice/><ref name="ЗША"/> |{{Сцягафікацыя|Еўрапейскі Саюз}}<ref name="автоссылка1"/><ref name="Косава"/> }} | бок2 = '''Арганізацыі:''' *• {{Сцяг|Сербія}} Асамблея косаўскіх сербаў<ref name=Reuters/> *• [[File:Flag of the Serbian Orthodox Church.svg|22px]] [[Сербская Праваслаўная Царква]]<ref name="Царква"/> '''Этнічныя групы:''' *• {{Сцяг|Сербія}} Косаўскія [[сербы]] *• [[Файл:Roma flag.svg|22px]] Косаўскія [[цыганы]]<ref name="алб2"/> '''Прафесійныя групы''': *• [[Сілавікі]] сербскага паходжання<ref name="с2"/><ref name="с3"/><ref name="с1"/><ref name="алб1"/> *• Работнікі чыгункі сербскага паходжання<ref name="ч1"/><ref name="ч2"/><ref name="ч3"/> {{Collapsible list |bullets =yes |title =дыпламатычная падтрымка: |{{Сцяг|Сербія}} [[Сербія]]<ref name=BBC /><ref name="сербырос"/><ref name='AP 2008-03-17' /> |{{Сцягафікацыя|Расія}}<ref name=afp /> |{{Сцягафікацыя|Рэспубліка Сербская}}<ref name="РС"/> }} | бок3 = | ключавыяфігуры1 = | ключавыяфігуры2 = | ключавыяфігуры3 = | колькі1 = | колькі2 = | колькі3 = | страты1 = {{Сцяг|ААН}} {{Сцяг|Украіна}} 1 забіты, 14 параненых<ref name=BBC /><ref name='BBC 2008-03-18'/><br>{{Сцяг|ААН}} {{Сцяг|Польшча}} 27 параненых<ref name=BBC /><ref name='BBC 2008-03-18'/><br>{{Сцяг|ААН}} [[File:Flag of France.svg|22px]] 20 параненых<ref name=BBC /><ref name='BBC 2008-03-18'/> ---- {{Сцяг|ААН}} некалькі аўтамабіляў пашкоджаны<ref name=BBC /><ref name='BBC 2008-03-18'/><ref name=Reuters/><br>{{Сцяг|НАТА}} 1 грузавік пашкоджаны<ref name=BBC /><ref name='BBC 2008-03-18'/> | страты2 = {{Сцяг|Сербія}} 70 параненых<ref name=BBC /><ref name='BBC 2008-03-18'/>, некаторая колькасць арыштаваных<ref name='AP 2008-03-17'/> | страты3 = | параненыя = | загінулыя = | арыштаваныя = | заўвагі = }} '''Беспарадкі ў Косаве ў 2008 годзе''' — масавыя беспарадкі, якія рушылі за абвяшчэннем незалежнасці [[Рэспубліка Косава|Рэспублікі Косава]] [[17 лютага]] [[2008]] года. Хваляванні ініцыявалі косаўскія [[сербы]], што выступалі супраць аддзялення ад [[Сербія|Сербіі]]. Апазіцыйныя сілы спрабавалі захапіць важныя аб’екты інфраструктуры і памежныя заставы. Беспарадкі закранулі ў асноўным [[Паўночнае Косава]], дзе пераважалі сербы. Напружанасць на поўначы ўзмацнілася, калі [[14 сакавіка]] сербы захапілі будынак суда [[ААН]] у [[Косаўска-Мітравіца|Мітравіцы]], пасля чаго ў сітуацыю ўмяшаліся сілы [[НАТА]]<ref name=BBC>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/7300015.stm|title=Kosovo clashes force UN pullout|publisher=BBC News|date=2008-03-17|access-date=2008-03-17|archive-date=2008-03-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20080319013029/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/7300015.stm}}</ref>. == Перадгісторыя == Доўгатэрміновая напружанасць паміж [[албанцы|албанскім]] і [[сербы|сербскім]] насельніцтвам [[Косава (геаграфічны рэгіён)|Косава]] паўплывала на падзел правінцыі па нацыянальнай прыкмеце ў выніку міжэтнічнага гвалту, кульмінацыяй якога стала [[Косаўская вайна|Косаўская вайна 1998—1999 гадоў]] у межах больш шырокіх рэгіянальных [[Югаслаўскія войны|Югаслаўскіх войнаў]]. Баявыя дзеянні скончыліся [[Аперацыя «Саюзная сіла»|ваенным умяшаннем НАТА]]. Замежныя інтэрвенты прымусілі ўлады [[Югаславія|Югаславіі]] (у [[2006]]-м яна канчаткова распалася на [[Сербія|Сербію]] і [[Чарнагорыя|Чарнагорыю]]) вывесці свае войскі з рэгіёна. Край стаў кіравацца міжнародным [[пратэктарат]]ам. Мясцовыя албанцы змаглі дамагчыся стварэння ўласнай дзяржавы на гэтай тэрыторыі, што ішло ў разрэз з інтарэсамі сербаў, якія не хацелі аддзялення. Абвяшчэнне незалежнасці Косава адбылося [[17 лютага]] [[2008]] года. == Байкот урада Косава == У адказ на абвяшчэнне незалежнасці Косава, мясцовыя сербы, якія выступалі супраць суверэнітэту рэгіёна, з мэтай барацьбы з косаўскім [[сепаратызм]]ам і абаронай сербскай абшчыны, стварылі Асамблею косаўскіх сербаў<ref name=Reuters>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/worldNews/idUSHAM83664120080229|title=Serbs bid for Bosnia-style division in Kosovo|publisher=Reuters|date=2008-02-29|access-date=2008-03-03|archive-date=2020-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20201122013916/https://www.reuters.com/article/worldNews/idUSHAM83664120080229}}</ref>. [[Сербская Праваслаўная Царква]] ў Косаве заявіла, што не будзе ўступаць у нейкія кантакты з урадам РК і любой дзяржавай, якая прызнае яе незалежнасць<ref name="Царква">{{cite news|url=http://www.b92.net/eng/news/politics-article.php?yyyy=2008&mm=03&dd=03&nav_id=48132|title=Church in Kosovo cuts ties with Priština, EULEX|publisher=B92|date=2008-03-03|access-date=2008-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20080304220632/http://www.b92.net/eng/news/politics-article.php?yyyy=2008&mm=03&dd=03&nav_id=48132|archive-date=2008-03-04|url-status=dead}}</ref>. Пазней прадстаўнік [[Бялград]]а паведаміў, што Сербія мае намер стварыць «асаблівыя паліцэйскія атрады» ў Косаве, з мэтай утрымаць суверэнітэт над вобласцю<ref name=Reuters />. Пасля гэтага ў Паўночным Косаве частка супрацоўнікаў сіл бяспекі спыніла падпарадкоўвацца ўраду ў [[Прышціна|Прышціне]], выконваючы ўказанні толькі сербскіх уладаў<ref name="с1">{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/europeCrisis/idUSL29409743|title=Serb police in Kosovo reject Albanian command|publisher=Reuters|date=2008-02-29|access-date=2008-03-03|archive-date=2020-11-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20201121013123/https://www.reuters.com/article/europeCrisis/idUSL29409743}}</ref>. Неўзабаве ў краі больш за 200 супрацоўнікаў паліцыі звольніліся з праваахоўных органаў, адмовіўшыся падпарадковацца ўраду ў Прышціне<ref name="с2">{{cite news|url=http://www.setimes.com/cocoon/setimes/xhtml/en_GB/features/setimes/newsbriefs/2008/03/02/nb-02|title=Serb police officers in Kosovo demand return to UNMIK command|publisher=Southeast European Times|date=2008-03-02|access-date=2008-03-03|archive-date=2008-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20080324204306/http://www.setimes.com/cocoon/setimes/xhtml/en_GB/features/setimes/newsbriefs/2008/03/02/nb-02}}</ref><ref name="с3">{{cite news|url=http://www.balkaninsight.com/en/article/kosovo-serb-police-intimidated|title=Kosovo Serb Police 'Intimidated'|publisher=Balkan Insight|date=2008-03-06|access-date=2010-10-20|archive-date=2012-05-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20120531065909/http://www.balkaninsight.com/en/article/kosovo-serb-police-intimidated}}</ref>. [[3 сакавіка]] байкоты, звальненні і забастоўкі пачаліся ў асяроддзі работнікаў чагунак Косава<ref name="ч1">{{cite news|url=http://news.xinhuanet.com/english/2008-03/04/content_7711083.htm|title=Serb railway workers stop train in northern Kosovo|publisher=Xinhua|date=2008-03-03|access-date=2008-03-03|archive-date=2012-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20121017015336/http://news.xinhuanet.com/english/2008-03/04/content_7711083.htm}}</ref><ref name="ч2">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7278665.stm|title=UN 'reclaims' Kosovo rail line|publisher=BBC News|date=2008-03-05|access-date=2008-03-07|archive-date=2008-03-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20080309004202/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7278665.stm}}</ref><ref name="ч3">{{cite news|url=http://www.b92.net/eng/news/politics-article.php?yyyy=2008&mm=03&dd=07&nav_id=48248|title=No agreement between Serbian Railways, UNMIK|publisher=B92|date=2008-03-06|access-date=2008-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20080311043153/http://www.b92.net/eng/news/politics-article.php?yyyy=2008&mm=03&dd=07&nav_id=48248|archive-date=2008-03-11|url-status=dead}}</ref>. == Супрацьстаянне ў Мітравіцы == На наступны дзень пасля абвяшчэння незалежнасці Косава, дзве выбухныя бомбы ў горадзе [[Косаўска-Мітравіца|Мітравіца]] пашкодзілі некалькі аўтамабіляў [[ААН]]. На шчасце, ніхто не пацярпеў<ref name=Reuters/>. [[3 сакавіка]] па офісе арганізацыі ў паўночнай частцы горада быў адкрыты агонь са [[снайперская вінтоўка|снайперскай вінтоўкі]], пацярпелых не аказалася<ref>{{cite news|url=http://www.balkaninsight.com/en/article/shots-fired-at-north-kosovo-un-office|title=Shots Fired At North Kosovo UN Office|publisher=Balkan Insight|date=2008-03-03|access-date=2010-10-20|archive-date=2012-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20120603122719/http://www.balkaninsight.com/en/article/shots-fired-at-north-kosovo-un-office}}</ref>. [[14 сакавіка]], пасля правядзення шэрагу мітынгаў, сотні пратэстоўцаў уварваліся ў будынак суда ААН<ref name="март">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7296262.stm|title=Kosovo Serbs seize UN courthouse|publisher=BBC News|date=2008-03-14|access-date=2008-03-14|archive-date=2008-03-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20080317002215/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7296262.stm}}</ref>. Перамовы афіцыйных асоб арганізацыі з сербамі аб спыненні пратэстаў і беспарадкаў не ўвянчаліся поспехам, і раніцай [[17 сакавіка]] паліцыя ААН, пры падтрымцы НАТА, штурмавала будынак<ref name=afp>{{cite news|url=http://afp.google.com/article/ALeqM5ji84LRNNCuZVZ2vCngmqvnNEpyjQ|title=UN police forced out of Kosovo town after clashes|publisher=Agence France Presse|date=2008-03-17|access-date=2008-03-17|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080322232015/http://afp.google.com/article/ALeqM5ji84LRNNCuZVZ2vCngmqvnNEpyjQ|archive-date=2008-03-22}}</ref>. Частка пратэстоўцаў была затрымана<ref name='AP 2008-03-17'>{{cite news|first=Radul |last=Radovanovic |title=Peacekeepers battle Serbs in Kosovo |date=2008-03-17 |publisher=Yahoo News |url=https://news.yahoo.com/s/ap/20080317/ap_on_re_eu/kosovo_serbs |work=Associated Press |access-date=2008-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080322011032/http://news.yahoo.com/s/ap/20080317/ap_on_re_eu/kosovo_serbs |archive-date=2008-03-22 |url-status=dead }}</ref>. Затым рушыў услед шэраг сутыкненняў, якія доўжыліся да поўдня. Адзін паліцыянт ААН з [[Украіна|Украіны]] быў забіты, 70 сербаў і 61 міратворац ААН і вайскоўцаў НАТА былі паранены, адзін аўтамабіль ААН і адзін грузавік НАТА пашкоджаны. Сярод параненых міжнародных сіл было 27 польскіх і 14 украінскіх паліцэйскіх, а таксама 20 французскіх вайскоўцаў. Паліцыя ААН выйшла з паўночнай часткі Мітравіцы, пакінуўшы гэты раён пад кантролем сіл НАТА<ref name=BBC /><ref name='BBC 2008-03-18'>{{cite news | title=UN officer dies after Kosovo riot | date=2008-03-18 | url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7300015.stm | work=BBC News | access-date=2008-03-18 | archive-date=2008-03-19 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080319040957/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7300015.stm }}</ref>. [[19 сакавіка]] паліцыя ААН вярнулася ў паўночную частку Мітравіцы разам з паліцыяй Косава, у той час як вайскоўцы з НАТА ўсё яшчэ кантралявалі бяспеку ў будынку суда і ў цэлым на поўначы Косава. У наступныя дні горад перайшоў пад поўны кантроль Прышціны<ref name='BBC 2008-03-19'>{{cite news | title=UN police back in north Mitrovica | date=2008-03-19 | url =http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7305752.stm | work =BBC News | access-date = 2008-03-19 }}</ref>. == Наступныя здарэнні == [[28 сакавіка]] паліцэйскі кантрольна-прапускны пункт у паўночнай частцы Косава, на якім працавалі сербскія афіцэры, падвергнуўся абстрэлу з аўтаматычнай зброі. Напад учынены жыхарамі албанскай вёскі Кашутава, на поўнач ад Мітравіцы<ref name="алб1">{{cite news|url=http://uk.reuters.com/article/worldNews/idUKL2850319720080328|title=Shots fired at Kosovo Serb police in tense north|publisher=Reuters|date=2008-03-28|access-date=2008-03-28|archive-date=2008-04-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20080403084819/http://uk.reuters.com/article/worldNews/idUKL2850319720080328}}</ref>. [[26 чэрвеня]] ў вёсцы Баравойце, недалёка ад горада Камяніца, прадстаўнікі мясцовай абшчыны сербаў і цыган забарыкадавалі дарогу ў знак пратэсту супраць будаўніцтва [[мячэць|мячэці]], санкцыянаванай мясцовым урадам. Каля 100 албанцаў з другога боку барыкады пачалі закідваць пратэстоўцаў камянямі<ref name="алб2">{{cite news|url=http://www.balkaninsight.com/en/article/clashes-as-kosovo-serbs-protest-mosque|title=Clashes as Kosovo Serbs Protest Mosque|publisher=Balkan Insight|date=2008-06-26|access-date=2010-10-20|archive-date=2012-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20120603122747/http://www.balkaninsight.com/en/article/clashes-as-kosovo-serbs-protest-mosque}}</ref>. == Міжнародная рэакцыя == * {{Сцягафікацыя|Рэспубліка Косава}}: [[Пітэр Фейт]], міжнародны грамадзянскі прадстаўнік у Косаве і пасланец [[Еўрапейскі Саюз|ЕС]] у Косаве, абвінаваціў Сербію ў спробе «сапсаваць адносіны» паміж косаўскімі албанцамі і косаўскімі сербамі. Фейт дадаў, што міжнародная кіруючая група, створаная для кантролю за рэалізацыяй незалежнасці Косава, «не пацерпіць падзелу», таму што «раздзел гэтай краіны не прадугледжаны і не будзе прыняты намі». Прэм’ер-міністр Косава [[Хашым Тачы]] заявіў на сумеснай прэс-канферэнцыі з Фейтам, што «функцыянаванне паралельных інстытутаў недапушчальна»<ref name="Косава">{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/latestCrisis/idUSL29664407|title=Serbia trying to split Kosovo communities-EU envoy|publisher=Reuters|date=2008-03-03|access-date=2008-03-03|archive-date=2008-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20080305003057/http://www.reuters.com/article/latestCrisis/idUSL29664407}}</ref>. * {{Сцягафікацыя|ЗША}}: памочнік [[Дзяржаўны сакратар ЗША|дзяржсакратара]] [[Даніэль Фрыд]] заявіў, што рэакцыя Косава на «правакацыі на поўначы» пацвярджае рашэнне ЗША прызнаць Дэкларацыю незалежнасці Косава<ref name="ЗША">{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/europeCrisis/idUSL07772718|title=US condemns Serb "provocations" in north Kosovo|publisher=[[Reuters]]|date=2008-03-07|access-date=2008-03-07|archive-date=2008-03-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20080313054844/http://www.reuters.com/article/europeCrisis/idUSL07772718}}</ref>. Дзяржсакратар [[Кандаліза Райс]] заклікала сербскіх лідараў аказаць ціск на сербскую абшчыну ў Косаве, каб пазбегнуць «правакацыйных дзеянняў» пасля сутыкненняў у Мітравіцы 17 сакавіка<ref name=Rice>{{cite news|url=http://afp.google.com/article/ALeqM5j1nilUdGUo-YAoKqjtcPqMJyPmzw|url-status=dead|title=Rice urges Serbian leaders to rein in Kosovo Serbs|publisher=Agence France Presse|date=2008-03-17|access-date=2008-03-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20080321061234/http://afp.google.com/article/ALeqM5j1nilUdGUo-YAoKqjtcPqMJyPmzw|archive-date=2008-03-21}}</ref>. * {{Сцягафікацыя|Еўрапейскі Саюз}}: чыноўнікі ЕС заклікалі МААНК забяспечыць бяспеку межаў Косава. Хутка туды прыбыла місія Саюза на чале з міністрам замежных спраў Нідэрландаў [[Максім Ферхаген|Максімам Ферхагенам]], які заявіў, што яны хочуць пазбегнуць «мяккага падзелу» дзяржавы<ref name="автоссылка1">{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/newsMaps/idUSL1081490220080310|title=EU urges U.N. to step up Kosovo-Serbia security|publisher=Reuters|date=2008-03-10|access-date=2008-03-10|first=Mark|last=John|archive-date=2008-03-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20080315040659/http://www.reuters.com/article/newsMaps/idUSL1081490220080310}}</ref>. * {{Сцягафікацыя|Сербія}}: прэзідэнт [[Барыс Тадзіч]] абвінаваціў міжнародныя сілы ў Косаве ў выкарыстанні «празмернай сілы» і папярэдзіў пра «эскалацыю беспарадкаў на ўсёй тэрыторыі правінцыі» пасля сутыкненняў у Мітравіцы з-за захопу судоў ААН<ref name=BBC />. Прэм’ер-міністр Сербіі [[Ваіслаў Каштуніца]] заявіў, што ягоны ўрад праводзіць кансультацыі з Расіяй аб сумесных кроках па спыненні «ўсіх формаў гвалту супраць косаўскіх сербаў», і абвінаваціў НАТА ў «правядзенні сілавой палітыкі супраць Сербіі». Паведамлялася, што крокі могуць уключаць размяшчэнне расійскіх войскаў на поўначы рэгіёну<ref name="сербырос">{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/latestCrisis/idUSL17760221|title=Serbia says working with Russia on Kosovo response|publisher=Reuters|date=2008-03-17|access-date=2008-03-17|archive-date=2008-03-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20080321202838/http://www.reuters.com/article/latestCrisis/idUSL17760221}}</ref>. Міністар па справах Косава Слабадан Самарджыч сказаў пратэстоўцам: «Мы будзем абараняць вас так жа, як мы абараняем сербаў у Сербіі»<ref name='AP 2008-03-17' />. * {{Сцягафікацыя|Расія}} заклікала аднавіць перамовы аб статусе Косава, заявіўшы, што беспарадкі былі вынікам аднабаковага абвяшчэння незалежнасці гэтай тэрыторыі<ref name=afp />. * {{Сцягафікацыя|ААН}}: [[Генеральны сакратар ААН|Генсек]] [[Пан Гі Мун]] асудзіў напады на сілы ААН і НАТА пасля сутыкненняў 17 сакавіка і заклікаў «усе абшчыны праяўляць спакой і стрыманасць»<ref name="автоссылка1" />. * {{Сцягафікацыя|Балгарыя}}: [[Міністэрства замежных спраў Балгарыі]] выступіла з заявай, у якім выказала занепакоенасць беспарадкамі і заклікала сербаў у Косаве пазбягаць гвалту<ref>{{cite news|url=http://news.xinhuanet.com/english/2008-03/18/content_7810380.htm|title=Bulgaria voices concerns with developments in northern Kosovo|publisher=Xinhua|date=2008-03-17|access-date=2008-03-17|archive-date=2008-03-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20080322090140/http://news.xinhuanet.com/english/2008-03/18/content_7810380.htm}}</ref>. * {{Сцягафікацыя|Аўстрыя}}: Міністр замежных спраў [[Урсула Пласнік]] заклікала ўлады Сербіі і косаўскіх сербаў садзейнічаць бяспекі ў рэгіёне, дадаўшы: «Урад Сербіі неаднаразова абяцаў ўстрымлівацца ад гвалту як палітычнага інструмента»<ref>{{cite news|url=http://afp.google.com/article/ALeqM5hAcQmYCoEsAhUh5mCYVlCmifRc8Q|url-status=dead|title=World powers call for calm after deadly Kosovo clashes|publisher=Agence France Presse|date=2008-03-18|access-date=2008-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20080319213131/http://afp.google.com/article/ALeqM5hAcQmYCoEsAhUh5mCYVlCmifRc8Q|archive-date=2008-03-19}}</ref>. * {{Сцягафікацыя|Боснія і Герцагавіна}}: [[Міларад Додзік]], [[Старшыня Урада Рэспублікі Сербскай|прэм’ер-міністр Рэспублікі Сербскай]], заявіў, што прымяненне сілы супраць сербскіх дэманстрантаў у паўночнай частцы Косава было «недарэчным, якой бы ні была прычына для гэтага»<ref name="РС">{{cite news|url=http://www.balkaninsight.com/en/article/bosnia-serb-head-slams-kosovo-force|title=Bosnia Serb Head Slams Kosovo 'Force'|publisher=Balkan Insight|date=2008-03-18|access-date=2010-10-20|archive-date=2012-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20120603122952/http://www.balkaninsight.com/en/article/bosnia-serb-head-slams-kosovo-force}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Сербска-косаўскі крызіс (2022)]] == Заўвагі == {{Reflist}} [[Катэгорыя:Масавыя беспарадкі]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2008 года]] [[Катэгорыя:Люты 2008 года]] [[Катэгорыя:Сакавік 2008 года]] [[Катэгорыя:Гісторыя Косава]] m7frdy5vvq4mi644ntpbrr4eakmq483 5150924 5150923 2026-06-05T11:18:31Z DBatura 73587 /* Наступныя здарэнні */ 5150924 wikitext text/x-wiki {{Грамадзянскі канфлікт | загаловак = Беспарадкі ў Косаве | частка = [[Пратэсты супраць незалежнасці Косава (2008)]] | выява = [[Image:North Kosovo.png|250px]] | апісанне = Карта Косава з пазначэннем паўночных раёнах, дзе пераважае сербскае насельніцтва. Дадзеныя вобласці сталі цэнтрамі хваляванняў 2008 года. | дата = [[17 лютага]] — [[19 сакавіка]] [[2008]] | месца = {{Сцяг|Рэспубліка Косава}} Часткова прызнаная дзяржава [[Рэспубліка Косава]] / {{Сцяг|Сербія}} Непадкантрольны сербскім уладам [[Косава і Мятохія|Аўтаномны край Косава і Мятохія]] | прычыны = абвяшчэнне незалежнасці Косава | мэты = уз’яднанне [[Косава (геаграфічны рэгіён)|Косава]] з [[Сербія]]й | метады = • мітынгі<ref name="март"/>, байкоты, звальненні, забастоўкі<ref name="ч1"/><ref name="ч2"/><ref name="ч3"/><ref name="с2"/><ref name="с3"/>, непадпарадкаванне<ref name="с1"/> *• вулічны гвалт<ref name=BBC /><ref name=BBC/><ref name='BBC 2008-03-18'/><ref name=Reuters/> | вынік = *• навядзенне парадку ў Паўночным Косаве<ref name='BBC 2008-03-19'/> *• асобныя здарэнні працягваліся<ref name="алб1"/><ref name="алб2"/> | статус = | саступкі = | бок1 = '''{{Сцягафікацыя|Рэспубліка Косава}}''': *• [[Файл:Flamuri i Policisë së Kosovës.svg|22px]] [[Паліцыя Косава]]<ref name='BBC 2008-03-19'/> '''Этнічныя групы:''' *• {{Сцяг|Албанія}} Косаўскія [[албанцы]]<ref name="алб1"/><ref name="алб2"/> '''Замежныя сілы:''' *• {{Сцяг|ААН}} [[Місія ААН у Косаве|МААНК]]<ref name=BBC/> *• {{Сцягафікацыя|НАТА}}<ref name=BBC/> {{Collapsible list |bullets =yes |title =дыпламатычная падтрымка: |{{Сцягафікацыя|ЗША}}<ref name=Rice/><ref name="ЗША"/> |{{Сцягафікацыя|Еўрапейскі Саюз}}<ref name="автоссылка1"/><ref name="Косава"/> }} | бок2 = '''Арганізацыі:''' *• {{Сцяг|Сербія}} Асамблея косаўскіх сербаў<ref name=Reuters/> *• [[File:Flag of the Serbian Orthodox Church.svg|22px]] [[Сербская Праваслаўная Царква]]<ref name="Царква"/> '''Этнічныя групы:''' *• {{Сцяг|Сербія}} Косаўскія [[сербы]] *• [[Файл:Roma flag.svg|22px]] Косаўскія [[цыганы]]<ref name="алб2"/> '''Прафесійныя групы''': *• [[Сілавікі]] сербскага паходжання<ref name="с2"/><ref name="с3"/><ref name="с1"/><ref name="алб1"/> *• Работнікі чыгункі сербскага паходжання<ref name="ч1"/><ref name="ч2"/><ref name="ч3"/> {{Collapsible list |bullets =yes |title =дыпламатычная падтрымка: |{{Сцяг|Сербія}} [[Сербія]]<ref name=BBC /><ref name="сербырос"/><ref name='AP 2008-03-17' /> |{{Сцягафікацыя|Расія}}<ref name=afp /> |{{Сцягафікацыя|Рэспубліка Сербская}}<ref name="РС"/> }} | бок3 = | ключавыяфігуры1 = | ключавыяфігуры2 = | ключавыяфігуры3 = | колькі1 = | колькі2 = | колькі3 = | страты1 = {{Сцяг|ААН}} {{Сцяг|Украіна}} 1 забіты, 14 параненых<ref name=BBC /><ref name='BBC 2008-03-18'/><br>{{Сцяг|ААН}} {{Сцяг|Польшча}} 27 параненых<ref name=BBC /><ref name='BBC 2008-03-18'/><br>{{Сцяг|ААН}} [[File:Flag of France.svg|22px]] 20 параненых<ref name=BBC /><ref name='BBC 2008-03-18'/> ---- {{Сцяг|ААН}} некалькі аўтамабіляў пашкоджаны<ref name=BBC /><ref name='BBC 2008-03-18'/><ref name=Reuters/><br>{{Сцяг|НАТА}} 1 грузавік пашкоджаны<ref name=BBC /><ref name='BBC 2008-03-18'/> | страты2 = {{Сцяг|Сербія}} 70 параненых<ref name=BBC /><ref name='BBC 2008-03-18'/>, некаторая колькасць арыштаваных<ref name='AP 2008-03-17'/> | страты3 = | параненыя = | загінулыя = | арыштаваныя = | заўвагі = }} '''Беспарадкі ў Косаве ў 2008 годзе''' — масавыя беспарадкі, якія рушылі за абвяшчэннем незалежнасці [[Рэспубліка Косава|Рэспублікі Косава]] [[17 лютага]] [[2008]] года. Хваляванні ініцыявалі косаўскія [[сербы]], што выступалі супраць аддзялення ад [[Сербія|Сербіі]]. Апазіцыйныя сілы спрабавалі захапіць важныя аб’екты інфраструктуры і памежныя заставы. Беспарадкі закранулі ў асноўным [[Паўночнае Косава]], дзе пераважалі сербы. Напружанасць на поўначы ўзмацнілася, калі [[14 сакавіка]] сербы захапілі будынак суда [[ААН]] у [[Косаўска-Мітравіца|Мітравіцы]], пасля чаго ў сітуацыю ўмяшаліся сілы [[НАТА]]<ref name=BBC>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/7300015.stm|title=Kosovo clashes force UN pullout|publisher=BBC News|date=2008-03-17|access-date=2008-03-17|archive-date=2008-03-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20080319013029/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/7300015.stm}}</ref>. == Перадгісторыя == Доўгатэрміновая напружанасць паміж [[албанцы|албанскім]] і [[сербы|сербскім]] насельніцтвам [[Косава (геаграфічны рэгіён)|Косава]] паўплывала на падзел правінцыі па нацыянальнай прыкмеце ў выніку міжэтнічнага гвалту, кульмінацыяй якога стала [[Косаўская вайна|Косаўская вайна 1998—1999 гадоў]] у межах больш шырокіх рэгіянальных [[Югаслаўскія войны|Югаслаўскіх войнаў]]. Баявыя дзеянні скончыліся [[Аперацыя «Саюзная сіла»|ваенным умяшаннем НАТА]]. Замежныя інтэрвенты прымусілі ўлады [[Югаславія|Югаславіі]] (у [[2006]]-м яна канчаткова распалася на [[Сербія|Сербію]] і [[Чарнагорыя|Чарнагорыю]]) вывесці свае войскі з рэгіёна. Край стаў кіравацца міжнародным [[пратэктарат]]ам. Мясцовыя албанцы змаглі дамагчыся стварэння ўласнай дзяржавы на гэтай тэрыторыі, што ішло ў разрэз з інтарэсамі сербаў, якія не хацелі аддзялення. Абвяшчэнне незалежнасці Косава адбылося [[17 лютага]] [[2008]] года. == Байкот урада Косава == У адказ на абвяшчэнне незалежнасці Косава, мясцовыя сербы, якія выступалі супраць суверэнітэту рэгіёна, з мэтай барацьбы з косаўскім [[сепаратызм]]ам і абаронай сербскай абшчыны, стварылі Асамблею косаўскіх сербаў<ref name=Reuters>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/worldNews/idUSHAM83664120080229|title=Serbs bid for Bosnia-style division in Kosovo|publisher=Reuters|date=2008-02-29|access-date=2008-03-03|archive-date=2020-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20201122013916/https://www.reuters.com/article/worldNews/idUSHAM83664120080229}}</ref>. [[Сербская Праваслаўная Царква]] ў Косаве заявіла, што не будзе ўступаць у нейкія кантакты з урадам РК і любой дзяржавай, якая прызнае яе незалежнасць<ref name="Царква">{{cite news|url=http://www.b92.net/eng/news/politics-article.php?yyyy=2008&mm=03&dd=03&nav_id=48132|title=Church in Kosovo cuts ties with Priština, EULEX|publisher=B92|date=2008-03-03|access-date=2008-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20080304220632/http://www.b92.net/eng/news/politics-article.php?yyyy=2008&mm=03&dd=03&nav_id=48132|archive-date=2008-03-04|url-status=dead}}</ref>. Пазней прадстаўнік [[Бялград]]а паведаміў, што Сербія мае намер стварыць «асаблівыя паліцэйскія атрады» ў Косаве, з мэтай утрымаць суверэнітэт над вобласцю<ref name=Reuters />. Пасля гэтага ў Паўночным Косаве частка супрацоўнікаў сіл бяспекі спыніла падпарадкоўвацца ўраду ў [[Прышціна|Прышціне]], выконваючы ўказанні толькі сербскіх уладаў<ref name="с1">{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/europeCrisis/idUSL29409743|title=Serb police in Kosovo reject Albanian command|publisher=Reuters|date=2008-02-29|access-date=2008-03-03|archive-date=2020-11-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20201121013123/https://www.reuters.com/article/europeCrisis/idUSL29409743}}</ref>. Неўзабаве ў краі больш за 200 супрацоўнікаў паліцыі звольніліся з праваахоўных органаў, адмовіўшыся падпарадковацца ўраду ў Прышціне<ref name="с2">{{cite news|url=http://www.setimes.com/cocoon/setimes/xhtml/en_GB/features/setimes/newsbriefs/2008/03/02/nb-02|title=Serb police officers in Kosovo demand return to UNMIK command|publisher=Southeast European Times|date=2008-03-02|access-date=2008-03-03|archive-date=2008-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20080324204306/http://www.setimes.com/cocoon/setimes/xhtml/en_GB/features/setimes/newsbriefs/2008/03/02/nb-02}}</ref><ref name="с3">{{cite news|url=http://www.balkaninsight.com/en/article/kosovo-serb-police-intimidated|title=Kosovo Serb Police 'Intimidated'|publisher=Balkan Insight|date=2008-03-06|access-date=2010-10-20|archive-date=2012-05-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20120531065909/http://www.balkaninsight.com/en/article/kosovo-serb-police-intimidated}}</ref>. [[3 сакавіка]] байкоты, звальненні і забастоўкі пачаліся ў асяроддзі работнікаў чагунак Косава<ref name="ч1">{{cite news|url=http://news.xinhuanet.com/english/2008-03/04/content_7711083.htm|title=Serb railway workers stop train in northern Kosovo|publisher=Xinhua|date=2008-03-03|access-date=2008-03-03|archive-date=2012-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20121017015336/http://news.xinhuanet.com/english/2008-03/04/content_7711083.htm}}</ref><ref name="ч2">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7278665.stm|title=UN 'reclaims' Kosovo rail line|publisher=BBC News|date=2008-03-05|access-date=2008-03-07|archive-date=2008-03-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20080309004202/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7278665.stm}}</ref><ref name="ч3">{{cite news|url=http://www.b92.net/eng/news/politics-article.php?yyyy=2008&mm=03&dd=07&nav_id=48248|title=No agreement between Serbian Railways, UNMIK|publisher=B92|date=2008-03-06|access-date=2008-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20080311043153/http://www.b92.net/eng/news/politics-article.php?yyyy=2008&mm=03&dd=07&nav_id=48248|archive-date=2008-03-11|url-status=dead}}</ref>. == Супрацьстаянне ў Мітравіцы == На наступны дзень пасля абвяшчэння незалежнасці Косава, дзве выбухныя бомбы ў горадзе [[Косаўска-Мітравіца|Мітравіца]] пашкодзілі некалькі аўтамабіляў [[ААН]]. На шчасце, ніхто не пацярпеў<ref name=Reuters/>. [[3 сакавіка]] па офісе арганізацыі ў паўночнай частцы горада быў адкрыты агонь са [[снайперская вінтоўка|снайперскай вінтоўкі]], пацярпелых не аказалася<ref>{{cite news|url=http://www.balkaninsight.com/en/article/shots-fired-at-north-kosovo-un-office|title=Shots Fired At North Kosovo UN Office|publisher=Balkan Insight|date=2008-03-03|access-date=2010-10-20|archive-date=2012-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20120603122719/http://www.balkaninsight.com/en/article/shots-fired-at-north-kosovo-un-office}}</ref>. [[14 сакавіка]], пасля правядзення шэрагу мітынгаў, сотні пратэстоўцаў уварваліся ў будынак суда ААН<ref name="март">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7296262.stm|title=Kosovo Serbs seize UN courthouse|publisher=BBC News|date=2008-03-14|access-date=2008-03-14|archive-date=2008-03-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20080317002215/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7296262.stm}}</ref>. Перамовы афіцыйных асоб арганізацыі з сербамі аб спыненні пратэстаў і беспарадкаў не ўвянчаліся поспехам, і раніцай [[17 сакавіка]] паліцыя ААН, пры падтрымцы НАТА, штурмавала будынак<ref name=afp>{{cite news|url=http://afp.google.com/article/ALeqM5ji84LRNNCuZVZ2vCngmqvnNEpyjQ|title=UN police forced out of Kosovo town after clashes|publisher=Agence France Presse|date=2008-03-17|access-date=2008-03-17|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080322232015/http://afp.google.com/article/ALeqM5ji84LRNNCuZVZ2vCngmqvnNEpyjQ|archive-date=2008-03-22}}</ref>. Частка пратэстоўцаў была затрымана<ref name='AP 2008-03-17'>{{cite news|first=Radul |last=Radovanovic |title=Peacekeepers battle Serbs in Kosovo |date=2008-03-17 |publisher=Yahoo News |url=https://news.yahoo.com/s/ap/20080317/ap_on_re_eu/kosovo_serbs |work=Associated Press |access-date=2008-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080322011032/http://news.yahoo.com/s/ap/20080317/ap_on_re_eu/kosovo_serbs |archive-date=2008-03-22 |url-status=dead }}</ref>. Затым рушыў услед шэраг сутыкненняў, якія доўжыліся да поўдня. Адзін паліцыянт ААН з [[Украіна|Украіны]] быў забіты, 70 сербаў і 61 міратворац ААН і вайскоўцаў НАТА былі паранены, адзін аўтамабіль ААН і адзін грузавік НАТА пашкоджаны. Сярод параненых міжнародных сіл было 27 польскіх і 14 украінскіх паліцэйскіх, а таксама 20 французскіх вайскоўцаў. Паліцыя ААН выйшла з паўночнай часткі Мітравіцы, пакінуўшы гэты раён пад кантролем сіл НАТА<ref name=BBC /><ref name='BBC 2008-03-18'>{{cite news | title=UN officer dies after Kosovo riot | date=2008-03-18 | url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7300015.stm | work=BBC News | access-date=2008-03-18 | archive-date=2008-03-19 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080319040957/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7300015.stm }}</ref>. [[19 сакавіка]] паліцыя ААН вярнулася ў паўночную частку Мітравіцы разам з паліцыяй Косава, у той час як вайскоўцы з НАТА ўсё яшчэ кантралявалі бяспеку ў будынку суда і ў цэлым на поўначы Косава. У наступныя дні горад перайшоў пад поўны кантроль Прышціны<ref name='BBC 2008-03-19'>{{cite news | title=UN police back in north Mitrovica | date=2008-03-19 | url =http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7305752.stm | work =BBC News | access-date = 2008-03-19 }}</ref>. == Наступныя здарэнні == [[28 сакавіка]] паліцэйскі кантрольна-прапускны пункт у паўночнай частцы Косава, на якім працавалі сербскія афіцэры, падвергнуўся абстрэлу з аўтаматычнай зброі. Напад учынены жыхарамі албанскай вёскі Кашутава, на поўнач ад Мітравіцы<ref name="алб1">{{cite news|url=http://uk.reuters.com/article/worldNews/idUKL2850319720080328|title=Shots fired at Kosovo Serb police in tense north|publisher=Reuters|date=2008-03-28|access-date=2008-03-28|archive-date=2008-04-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20080403084819/http://uk.reuters.com/article/worldNews/idUKL2850319720080328}}</ref>. [[26 чэрвеня]] ў вёсцы Баравойцэ, недалёка ад горада Камяніца, прадстаўнікі мясцовай абшчыны сербаў і цыган забарыкадавалі дарогу ў знак пратэсту супраць будаўніцтва [[мячэць|мячэці]], санкцыянаванай мясцовым урадам. Каля 100 албанцаў з другога боку барыкады пачалі закідваць пратэстоўцаў камянямі<ref name="алб2">{{cite news|url=http://www.balkaninsight.com/en/article/clashes-as-kosovo-serbs-protest-mosque|title=Clashes as Kosovo Serbs Protest Mosque|publisher=Balkan Insight|date=2008-06-26|access-date=2010-10-20|archive-date=2012-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20120603122747/http://www.balkaninsight.com/en/article/clashes-as-kosovo-serbs-protest-mosque}}</ref>. == Міжнародная рэакцыя == * {{Сцягафікацыя|Рэспубліка Косава}}: [[Пітэр Фейт]], міжнародны грамадзянскі прадстаўнік у Косаве і пасланец [[Еўрапейскі Саюз|ЕС]] у Косаве, абвінаваціў Сербію ў спробе «сапсаваць адносіны» паміж косаўскімі албанцамі і косаўскімі сербамі. Фейт дадаў, што міжнародная кіруючая група, створаная для кантролю за рэалізацыяй незалежнасці Косава, «не пацерпіць падзелу», таму што «раздзел гэтай краіны не прадугледжаны і не будзе прыняты намі». Прэм’ер-міністр Косава [[Хашым Тачы]] заявіў на сумеснай прэс-канферэнцыі з Фейтам, што «функцыянаванне паралельных інстытутаў недапушчальна»<ref name="Косава">{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/latestCrisis/idUSL29664407|title=Serbia trying to split Kosovo communities-EU envoy|publisher=Reuters|date=2008-03-03|access-date=2008-03-03|archive-date=2008-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20080305003057/http://www.reuters.com/article/latestCrisis/idUSL29664407}}</ref>. * {{Сцягафікацыя|ЗША}}: памочнік [[Дзяржаўны сакратар ЗША|дзяржсакратара]] [[Даніэль Фрыд]] заявіў, што рэакцыя Косава на «правакацыі на поўначы» пацвярджае рашэнне ЗША прызнаць Дэкларацыю незалежнасці Косава<ref name="ЗША">{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/europeCrisis/idUSL07772718|title=US condemns Serb "provocations" in north Kosovo|publisher=[[Reuters]]|date=2008-03-07|access-date=2008-03-07|archive-date=2008-03-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20080313054844/http://www.reuters.com/article/europeCrisis/idUSL07772718}}</ref>. Дзяржсакратар [[Кандаліза Райс]] заклікала сербскіх лідараў аказаць ціск на сербскую абшчыну ў Косаве, каб пазбегнуць «правакацыйных дзеянняў» пасля сутыкненняў у Мітравіцы 17 сакавіка<ref name=Rice>{{cite news|url=http://afp.google.com/article/ALeqM5j1nilUdGUo-YAoKqjtcPqMJyPmzw|url-status=dead|title=Rice urges Serbian leaders to rein in Kosovo Serbs|publisher=Agence France Presse|date=2008-03-17|access-date=2008-03-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20080321061234/http://afp.google.com/article/ALeqM5j1nilUdGUo-YAoKqjtcPqMJyPmzw|archive-date=2008-03-21}}</ref>. * {{Сцягафікацыя|Еўрапейскі Саюз}}: чыноўнікі ЕС заклікалі МААНК забяспечыць бяспеку межаў Косава. Хутка туды прыбыла місія Саюза на чале з міністрам замежных спраў Нідэрландаў [[Максім Ферхаген|Максімам Ферхагенам]], які заявіў, што яны хочуць пазбегнуць «мяккага падзелу» дзяржавы<ref name="автоссылка1">{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/newsMaps/idUSL1081490220080310|title=EU urges U.N. to step up Kosovo-Serbia security|publisher=Reuters|date=2008-03-10|access-date=2008-03-10|first=Mark|last=John|archive-date=2008-03-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20080315040659/http://www.reuters.com/article/newsMaps/idUSL1081490220080310}}</ref>. * {{Сцягафікацыя|Сербія}}: прэзідэнт [[Барыс Тадзіч]] абвінаваціў міжнародныя сілы ў Косаве ў выкарыстанні «празмернай сілы» і папярэдзіў пра «эскалацыю беспарадкаў на ўсёй тэрыторыі правінцыі» пасля сутыкненняў у Мітравіцы з-за захопу судоў ААН<ref name=BBC />. Прэм’ер-міністр Сербіі [[Ваіслаў Каштуніца]] заявіў, што ягоны ўрад праводзіць кансультацыі з Расіяй аб сумесных кроках па спыненні «ўсіх формаў гвалту супраць косаўскіх сербаў», і абвінаваціў НАТА ў «правядзенні сілавой палітыкі супраць Сербіі». Паведамлялася, што крокі могуць уключаць размяшчэнне расійскіх войскаў на поўначы рэгіёну<ref name="сербырос">{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/latestCrisis/idUSL17760221|title=Serbia says working with Russia on Kosovo response|publisher=Reuters|date=2008-03-17|access-date=2008-03-17|archive-date=2008-03-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20080321202838/http://www.reuters.com/article/latestCrisis/idUSL17760221}}</ref>. Міністар па справах Косава Слабадан Самарджыч сказаў пратэстоўцам: «Мы будзем абараняць вас так жа, як мы абараняем сербаў у Сербіі»<ref name='AP 2008-03-17' />. * {{Сцягафікацыя|Расія}} заклікала аднавіць перамовы аб статусе Косава, заявіўшы, што беспарадкі былі вынікам аднабаковага абвяшчэння незалежнасці гэтай тэрыторыі<ref name=afp />. * {{Сцягафікацыя|ААН}}: [[Генеральны сакратар ААН|Генсек]] [[Пан Гі Мун]] асудзіў напады на сілы ААН і НАТА пасля сутыкненняў 17 сакавіка і заклікаў «усе абшчыны праяўляць спакой і стрыманасць»<ref name="автоссылка1" />. * {{Сцягафікацыя|Балгарыя}}: [[Міністэрства замежных спраў Балгарыі]] выступіла з заявай, у якім выказала занепакоенасць беспарадкамі і заклікала сербаў у Косаве пазбягаць гвалту<ref>{{cite news|url=http://news.xinhuanet.com/english/2008-03/18/content_7810380.htm|title=Bulgaria voices concerns with developments in northern Kosovo|publisher=Xinhua|date=2008-03-17|access-date=2008-03-17|archive-date=2008-03-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20080322090140/http://news.xinhuanet.com/english/2008-03/18/content_7810380.htm}}</ref>. * {{Сцягафікацыя|Аўстрыя}}: Міністр замежных спраў [[Урсула Пласнік]] заклікала ўлады Сербіі і косаўскіх сербаў садзейнічаць бяспекі ў рэгіёне, дадаўшы: «Урад Сербіі неаднаразова абяцаў ўстрымлівацца ад гвалту як палітычнага інструмента»<ref>{{cite news|url=http://afp.google.com/article/ALeqM5hAcQmYCoEsAhUh5mCYVlCmifRc8Q|url-status=dead|title=World powers call for calm after deadly Kosovo clashes|publisher=Agence France Presse|date=2008-03-18|access-date=2008-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20080319213131/http://afp.google.com/article/ALeqM5hAcQmYCoEsAhUh5mCYVlCmifRc8Q|archive-date=2008-03-19}}</ref>. * {{Сцягафікацыя|Боснія і Герцагавіна}}: [[Міларад Додзік]], [[Старшыня Урада Рэспублікі Сербскай|прэм’ер-міністр Рэспублікі Сербскай]], заявіў, што прымяненне сілы супраць сербскіх дэманстрантаў у паўночнай частцы Косава было «недарэчным, якой бы ні была прычына для гэтага»<ref name="РС">{{cite news|url=http://www.balkaninsight.com/en/article/bosnia-serb-head-slams-kosovo-force|title=Bosnia Serb Head Slams Kosovo 'Force'|publisher=Balkan Insight|date=2008-03-18|access-date=2010-10-20|archive-date=2012-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20120603122952/http://www.balkaninsight.com/en/article/bosnia-serb-head-slams-kosovo-force}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Сербска-косаўскі крызіс (2022)]] == Заўвагі == {{Reflist}} [[Катэгорыя:Масавыя беспарадкі]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2008 года]] [[Катэгорыя:Люты 2008 года]] [[Катэгорыя:Сакавік 2008 года]] [[Катэгорыя:Гісторыя Косава]] t4hanhaflbunxa4c7stdyd3bhsrcfxr 5150925 5150924 2026-06-05T11:22:33Z DBatura 73587 /* Міжнародная рэакцыя */ 5150925 wikitext text/x-wiki {{Грамадзянскі канфлікт | загаловак = Беспарадкі ў Косаве | частка = [[Пратэсты супраць незалежнасці Косава (2008)]] | выява = [[Image:North Kosovo.png|250px]] | апісанне = Карта Косава з пазначэннем паўночных раёнах, дзе пераважае сербскае насельніцтва. Дадзеныя вобласці сталі цэнтрамі хваляванняў 2008 года. | дата = [[17 лютага]] — [[19 сакавіка]] [[2008]] | месца = {{Сцяг|Рэспубліка Косава}} Часткова прызнаная дзяржава [[Рэспубліка Косава]] / {{Сцяг|Сербія}} Непадкантрольны сербскім уладам [[Косава і Мятохія|Аўтаномны край Косава і Мятохія]] | прычыны = абвяшчэнне незалежнасці Косава | мэты = уз’яднанне [[Косава (геаграфічны рэгіён)|Косава]] з [[Сербія]]й | метады = • мітынгі<ref name="март"/>, байкоты, звальненні, забастоўкі<ref name="ч1"/><ref name="ч2"/><ref name="ч3"/><ref name="с2"/><ref name="с3"/>, непадпарадкаванне<ref name="с1"/> *• вулічны гвалт<ref name=BBC /><ref name=BBC/><ref name='BBC 2008-03-18'/><ref name=Reuters/> | вынік = *• навядзенне парадку ў Паўночным Косаве<ref name='BBC 2008-03-19'/> *• асобныя здарэнні працягваліся<ref name="алб1"/><ref name="алб2"/> | статус = | саступкі = | бок1 = '''{{Сцягафікацыя|Рэспубліка Косава}}''': *• [[Файл:Flamuri i Policisë së Kosovës.svg|22px]] [[Паліцыя Косава]]<ref name='BBC 2008-03-19'/> '''Этнічныя групы:''' *• {{Сцяг|Албанія}} Косаўскія [[албанцы]]<ref name="алб1"/><ref name="алб2"/> '''Замежныя сілы:''' *• {{Сцяг|ААН}} [[Місія ААН у Косаве|МААНК]]<ref name=BBC/> *• {{Сцягафікацыя|НАТА}}<ref name=BBC/> {{Collapsible list |bullets =yes |title =дыпламатычная падтрымка: |{{Сцягафікацыя|ЗША}}<ref name=Rice/><ref name="ЗША"/> |{{Сцягафікацыя|Еўрапейскі Саюз}}<ref name="автоссылка1"/><ref name="Косава"/> }} | бок2 = '''Арганізацыі:''' *• {{Сцяг|Сербія}} Асамблея косаўскіх сербаў<ref name=Reuters/> *• [[File:Flag of the Serbian Orthodox Church.svg|22px]] [[Сербская Праваслаўная Царква]]<ref name="Царква"/> '''Этнічныя групы:''' *• {{Сцяг|Сербія}} Косаўскія [[сербы]] *• [[Файл:Roma flag.svg|22px]] Косаўскія [[цыганы]]<ref name="алб2"/> '''Прафесійныя групы''': *• [[Сілавікі]] сербскага паходжання<ref name="с2"/><ref name="с3"/><ref name="с1"/><ref name="алб1"/> *• Работнікі чыгункі сербскага паходжання<ref name="ч1"/><ref name="ч2"/><ref name="ч3"/> {{Collapsible list |bullets =yes |title =дыпламатычная падтрымка: |{{Сцяг|Сербія}} [[Сербія]]<ref name=BBC /><ref name="сербырос"/><ref name='AP 2008-03-17' /> |{{Сцягафікацыя|Расія}}<ref name=afp /> |{{Сцягафікацыя|Рэспубліка Сербская}}<ref name="РС"/> }} | бок3 = | ключавыяфігуры1 = | ключавыяфігуры2 = | ключавыяфігуры3 = | колькі1 = | колькі2 = | колькі3 = | страты1 = {{Сцяг|ААН}} {{Сцяг|Украіна}} 1 забіты, 14 параненых<ref name=BBC /><ref name='BBC 2008-03-18'/><br>{{Сцяг|ААН}} {{Сцяг|Польшча}} 27 параненых<ref name=BBC /><ref name='BBC 2008-03-18'/><br>{{Сцяг|ААН}} [[File:Flag of France.svg|22px]] 20 параненых<ref name=BBC /><ref name='BBC 2008-03-18'/> ---- {{Сцяг|ААН}} некалькі аўтамабіляў пашкоджаны<ref name=BBC /><ref name='BBC 2008-03-18'/><ref name=Reuters/><br>{{Сцяг|НАТА}} 1 грузавік пашкоджаны<ref name=BBC /><ref name='BBC 2008-03-18'/> | страты2 = {{Сцяг|Сербія}} 70 параненых<ref name=BBC /><ref name='BBC 2008-03-18'/>, некаторая колькасць арыштаваных<ref name='AP 2008-03-17'/> | страты3 = | параненыя = | загінулыя = | арыштаваныя = | заўвагі = }} '''Беспарадкі ў Косаве ў 2008 годзе''' — масавыя беспарадкі, якія рушылі за абвяшчэннем незалежнасці [[Рэспубліка Косава|Рэспублікі Косава]] [[17 лютага]] [[2008]] года. Хваляванні ініцыявалі косаўскія [[сербы]], што выступалі супраць аддзялення ад [[Сербія|Сербіі]]. Апазіцыйныя сілы спрабавалі захапіць важныя аб’екты інфраструктуры і памежныя заставы. Беспарадкі закранулі ў асноўным [[Паўночнае Косава]], дзе пераважалі сербы. Напружанасць на поўначы ўзмацнілася, калі [[14 сакавіка]] сербы захапілі будынак суда [[ААН]] у [[Косаўска-Мітравіца|Мітравіцы]], пасля чаго ў сітуацыю ўмяшаліся сілы [[НАТА]]<ref name=BBC>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/7300015.stm|title=Kosovo clashes force UN pullout|publisher=BBC News|date=2008-03-17|access-date=2008-03-17|archive-date=2008-03-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20080319013029/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/7300015.stm}}</ref>. == Перадгісторыя == Доўгатэрміновая напружанасць паміж [[албанцы|албанскім]] і [[сербы|сербскім]] насельніцтвам [[Косава (геаграфічны рэгіён)|Косава]] паўплывала на падзел правінцыі па нацыянальнай прыкмеце ў выніку міжэтнічнага гвалту, кульмінацыяй якога стала [[Косаўская вайна|Косаўская вайна 1998—1999 гадоў]] у межах больш шырокіх рэгіянальных [[Югаслаўскія войны|Югаслаўскіх войнаў]]. Баявыя дзеянні скончыліся [[Аперацыя «Саюзная сіла»|ваенным умяшаннем НАТА]]. Замежныя інтэрвенты прымусілі ўлады [[Югаславія|Югаславіі]] (у [[2006]]-м яна канчаткова распалася на [[Сербія|Сербію]] і [[Чарнагорыя|Чарнагорыю]]) вывесці свае войскі з рэгіёна. Край стаў кіравацца міжнародным [[пратэктарат]]ам. Мясцовыя албанцы змаглі дамагчыся стварэння ўласнай дзяржавы на гэтай тэрыторыі, што ішло ў разрэз з інтарэсамі сербаў, якія не хацелі аддзялення. Абвяшчэнне незалежнасці Косава адбылося [[17 лютага]] [[2008]] года. == Байкот урада Косава == У адказ на абвяшчэнне незалежнасці Косава, мясцовыя сербы, якія выступалі супраць суверэнітэту рэгіёна, з мэтай барацьбы з косаўскім [[сепаратызм]]ам і абаронай сербскай абшчыны, стварылі Асамблею косаўскіх сербаў<ref name=Reuters>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/worldNews/idUSHAM83664120080229|title=Serbs bid for Bosnia-style division in Kosovo|publisher=Reuters|date=2008-02-29|access-date=2008-03-03|archive-date=2020-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20201122013916/https://www.reuters.com/article/worldNews/idUSHAM83664120080229}}</ref>. [[Сербская Праваслаўная Царква]] ў Косаве заявіла, што не будзе ўступаць у нейкія кантакты з урадам РК і любой дзяржавай, якая прызнае яе незалежнасць<ref name="Царква">{{cite news|url=http://www.b92.net/eng/news/politics-article.php?yyyy=2008&mm=03&dd=03&nav_id=48132|title=Church in Kosovo cuts ties with Priština, EULEX|publisher=B92|date=2008-03-03|access-date=2008-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20080304220632/http://www.b92.net/eng/news/politics-article.php?yyyy=2008&mm=03&dd=03&nav_id=48132|archive-date=2008-03-04|url-status=dead}}</ref>. Пазней прадстаўнік [[Бялград]]а паведаміў, што Сербія мае намер стварыць «асаблівыя паліцэйскія атрады» ў Косаве, з мэтай утрымаць суверэнітэт над вобласцю<ref name=Reuters />. Пасля гэтага ў Паўночным Косаве частка супрацоўнікаў сіл бяспекі спыніла падпарадкоўвацца ўраду ў [[Прышціна|Прышціне]], выконваючы ўказанні толькі сербскіх уладаў<ref name="с1">{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/europeCrisis/idUSL29409743|title=Serb police in Kosovo reject Albanian command|publisher=Reuters|date=2008-02-29|access-date=2008-03-03|archive-date=2020-11-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20201121013123/https://www.reuters.com/article/europeCrisis/idUSL29409743}}</ref>. Неўзабаве ў краі больш за 200 супрацоўнікаў паліцыі звольніліся з праваахоўных органаў, адмовіўшыся падпарадковацца ўраду ў Прышціне<ref name="с2">{{cite news|url=http://www.setimes.com/cocoon/setimes/xhtml/en_GB/features/setimes/newsbriefs/2008/03/02/nb-02|title=Serb police officers in Kosovo demand return to UNMIK command|publisher=Southeast European Times|date=2008-03-02|access-date=2008-03-03|archive-date=2008-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20080324204306/http://www.setimes.com/cocoon/setimes/xhtml/en_GB/features/setimes/newsbriefs/2008/03/02/nb-02}}</ref><ref name="с3">{{cite news|url=http://www.balkaninsight.com/en/article/kosovo-serb-police-intimidated|title=Kosovo Serb Police 'Intimidated'|publisher=Balkan Insight|date=2008-03-06|access-date=2010-10-20|archive-date=2012-05-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20120531065909/http://www.balkaninsight.com/en/article/kosovo-serb-police-intimidated}}</ref>. [[3 сакавіка]] байкоты, звальненні і забастоўкі пачаліся ў асяроддзі работнікаў чагунак Косава<ref name="ч1">{{cite news|url=http://news.xinhuanet.com/english/2008-03/04/content_7711083.htm|title=Serb railway workers stop train in northern Kosovo|publisher=Xinhua|date=2008-03-03|access-date=2008-03-03|archive-date=2012-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20121017015336/http://news.xinhuanet.com/english/2008-03/04/content_7711083.htm}}</ref><ref name="ч2">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7278665.stm|title=UN 'reclaims' Kosovo rail line|publisher=BBC News|date=2008-03-05|access-date=2008-03-07|archive-date=2008-03-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20080309004202/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7278665.stm}}</ref><ref name="ч3">{{cite news|url=http://www.b92.net/eng/news/politics-article.php?yyyy=2008&mm=03&dd=07&nav_id=48248|title=No agreement between Serbian Railways, UNMIK|publisher=B92|date=2008-03-06|access-date=2008-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20080311043153/http://www.b92.net/eng/news/politics-article.php?yyyy=2008&mm=03&dd=07&nav_id=48248|archive-date=2008-03-11|url-status=dead}}</ref>. == Супрацьстаянне ў Мітравіцы == На наступны дзень пасля абвяшчэння незалежнасці Косава, дзве выбухныя бомбы ў горадзе [[Косаўска-Мітравіца|Мітравіца]] пашкодзілі некалькі аўтамабіляў [[ААН]]. На шчасце, ніхто не пацярпеў<ref name=Reuters/>. [[3 сакавіка]] па офісе арганізацыі ў паўночнай частцы горада быў адкрыты агонь са [[снайперская вінтоўка|снайперскай вінтоўкі]], пацярпелых не аказалася<ref>{{cite news|url=http://www.balkaninsight.com/en/article/shots-fired-at-north-kosovo-un-office|title=Shots Fired At North Kosovo UN Office|publisher=Balkan Insight|date=2008-03-03|access-date=2010-10-20|archive-date=2012-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20120603122719/http://www.balkaninsight.com/en/article/shots-fired-at-north-kosovo-un-office}}</ref>. [[14 сакавіка]], пасля правядзення шэрагу мітынгаў, сотні пратэстоўцаў уварваліся ў будынак суда ААН<ref name="март">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7296262.stm|title=Kosovo Serbs seize UN courthouse|publisher=BBC News|date=2008-03-14|access-date=2008-03-14|archive-date=2008-03-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20080317002215/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7296262.stm}}</ref>. Перамовы афіцыйных асоб арганізацыі з сербамі аб спыненні пратэстаў і беспарадкаў не ўвянчаліся поспехам, і раніцай [[17 сакавіка]] паліцыя ААН, пры падтрымцы НАТА, штурмавала будынак<ref name=afp>{{cite news|url=http://afp.google.com/article/ALeqM5ji84LRNNCuZVZ2vCngmqvnNEpyjQ|title=UN police forced out of Kosovo town after clashes|publisher=Agence France Presse|date=2008-03-17|access-date=2008-03-17|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080322232015/http://afp.google.com/article/ALeqM5ji84LRNNCuZVZ2vCngmqvnNEpyjQ|archive-date=2008-03-22}}</ref>. Частка пратэстоўцаў была затрымана<ref name='AP 2008-03-17'>{{cite news|first=Radul |last=Radovanovic |title=Peacekeepers battle Serbs in Kosovo |date=2008-03-17 |publisher=Yahoo News |url=https://news.yahoo.com/s/ap/20080317/ap_on_re_eu/kosovo_serbs |work=Associated Press |access-date=2008-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080322011032/http://news.yahoo.com/s/ap/20080317/ap_on_re_eu/kosovo_serbs |archive-date=2008-03-22 |url-status=dead }}</ref>. Затым рушыў услед шэраг сутыкненняў, якія доўжыліся да поўдня. Адзін паліцыянт ААН з [[Украіна|Украіны]] быў забіты, 70 сербаў і 61 міратворац ААН і вайскоўцаў НАТА былі паранены, адзін аўтамабіль ААН і адзін грузавік НАТА пашкоджаны. Сярод параненых міжнародных сіл было 27 польскіх і 14 украінскіх паліцэйскіх, а таксама 20 французскіх вайскоўцаў. Паліцыя ААН выйшла з паўночнай часткі Мітравіцы, пакінуўшы гэты раён пад кантролем сіл НАТА<ref name=BBC /><ref name='BBC 2008-03-18'>{{cite news | title=UN officer dies after Kosovo riot | date=2008-03-18 | url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7300015.stm | work=BBC News | access-date=2008-03-18 | archive-date=2008-03-19 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080319040957/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7300015.stm }}</ref>. [[19 сакавіка]] паліцыя ААН вярнулася ў паўночную частку Мітравіцы разам з паліцыяй Косава, у той час як вайскоўцы з НАТА ўсё яшчэ кантралявалі бяспеку ў будынку суда і ў цэлым на поўначы Косава. У наступныя дні горад перайшоў пад поўны кантроль Прышціны<ref name='BBC 2008-03-19'>{{cite news | title=UN police back in north Mitrovica | date=2008-03-19 | url =http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7305752.stm | work =BBC News | access-date = 2008-03-19 }}</ref>. == Наступныя здарэнні == [[28 сакавіка]] паліцэйскі кантрольна-прапускны пункт у паўночнай частцы Косава, на якім працавалі сербскія афіцэры, падвергнуўся абстрэлу з аўтаматычнай зброі. Напад учынены жыхарамі албанскай вёскі Кашутава, на поўнач ад Мітравіцы<ref name="алб1">{{cite news|url=http://uk.reuters.com/article/worldNews/idUKL2850319720080328|title=Shots fired at Kosovo Serb police in tense north|publisher=Reuters|date=2008-03-28|access-date=2008-03-28|archive-date=2008-04-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20080403084819/http://uk.reuters.com/article/worldNews/idUKL2850319720080328}}</ref>. [[26 чэрвеня]] ў вёсцы Баравойцэ, недалёка ад горада Камяніца, прадстаўнікі мясцовай абшчыны сербаў і цыган забарыкадавалі дарогу ў знак пратэсту супраць будаўніцтва [[мячэць|мячэці]], санкцыянаванай мясцовым урадам. Каля 100 албанцаў з другога боку барыкады пачалі закідваць пратэстоўцаў камянямі<ref name="алб2">{{cite news|url=http://www.balkaninsight.com/en/article/clashes-as-kosovo-serbs-protest-mosque|title=Clashes as Kosovo Serbs Protest Mosque|publisher=Balkan Insight|date=2008-06-26|access-date=2010-10-20|archive-date=2012-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20120603122747/http://www.balkaninsight.com/en/article/clashes-as-kosovo-serbs-protest-mosque}}</ref>. == Міжнародная рэакцыя == * {{Сцягафікацыя|Рэспубліка Косава}}: [[Пітэр Фейт]], міжнародны грамадзянскі прадстаўнік у Косаве і пасланец [[Еўрапейскі Саюз|ЕС]] у Косаве, абвінаваціў Сербію ў спробе «сапсаваць адносіны» паміж косаўскімі албанцамі і косаўскімі сербамі. Фейт дадаў, што міжнародная кіруючая група, створаная для кантролю за рэалізацыяй незалежнасці Косава, «не пацерпіць падзелу», таму што «раздзел гэтай краіны не прадугледжаны і не будзе прыняты намі». Прэм’ер-міністр Косава [[Хашым Тачы]] заявіў на сумеснай прэс-канферэнцыі з Фейтам, што «функцыянаванне паралельных інстытутаў недапушчальна»<ref name="Косава">{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/latestCrisis/idUSL29664407|title=Serbia trying to split Kosovo communities-EU envoy|publisher=Reuters|date=2008-03-03|access-date=2008-03-03|archive-date=2008-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20080305003057/http://www.reuters.com/article/latestCrisis/idUSL29664407}}</ref>. * {{Сцягафікацыя|ЗША}}: памочнік [[Дзяржаўны сакратар ЗША|дзяржсакратара]] [[Даніэль Фрыд]] заявіў, што рэакцыя Косава на «правакацыі на поўначы» пацвярджае рашэнне ЗША прызнаць Дэкларацыю незалежнасці Косава<ref name="ЗША">{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/europeCrisis/idUSL07772718|title=US condemns Serb "provocations" in north Kosovo|publisher=[[Reuters]]|date=2008-03-07|access-date=2008-03-07|archive-date=2008-03-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20080313054844/http://www.reuters.com/article/europeCrisis/idUSL07772718}}</ref>. Дзяржсакратар [[Кандаліза Райс]] заклікала сербскіх лідараў аказаць ціск на сербскую абшчыну ў Косаве, каб пазбегнуць «правакацыйных дзеянняў» пасля сутыкненняў у Мітравіцы 17 сакавіка<ref name=Rice>{{cite news|url=http://afp.google.com/article/ALeqM5j1nilUdGUo-YAoKqjtcPqMJyPmzw|url-status=dead|title=Rice urges Serbian leaders to rein in Kosovo Serbs|publisher=Agence France Presse|date=2008-03-17|access-date=2008-03-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20080321061234/http://afp.google.com/article/ALeqM5j1nilUdGUo-YAoKqjtcPqMJyPmzw|archive-date=2008-03-21}}</ref>. * {{Сцягафікацыя|Еўрапейскі Саюз}}: чыноўнікі ЕС заклікалі МААНК забяспечыць бяспеку межаў Косава. Хутка туды прыбыла місія Саюза на чале з міністрам замежных спраў Нідэрландаў [[Максім Ферхаген|Максімам Ферхагенам]], які заявіў, што яны хочуць пазбегнуць «мяккага падзелу» дзяржавы<ref name="автоссылка1">{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/newsMaps/idUSL1081490220080310|title=EU urges U.N. to step up Kosovo-Serbia security|publisher=Reuters|date=2008-03-10|access-date=2008-03-10|first=Mark|last=John|archive-date=2008-03-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20080315040659/http://www.reuters.com/article/newsMaps/idUSL1081490220080310}}</ref>. * {{Сцягафікацыя|Сербія}}: прэзідэнт [[Барыс Тадзіч]] абвінаваціў міжнародныя сілы ў Косаве ў выкарыстанні «празмернай сілы» і папярэдзіў пра «эскалацыю беспарадкаў на ўсёй тэрыторыі правінцыі» пасля сутыкненняў у Мітравіцы з-за захопу судоў ААН<ref name=BBC />. Прэм’ер-міністр Сербіі [[Ваіслаў Каштуніца]] заявіў, што ягоны ўрад праводзіць кансультацыі з Расіяй аб сумесных кроках па спыненні «ўсіх формаў гвалту супраць косаўскіх сербаў», і абвінаваціў НАТА ў «правядзенні сілавой палітыкі супраць Сербіі». Паведамлялася, што крокі могуць уключаць размяшчэнне расійскіх войскаў на поўначы рэгіёну<ref name="сербырос">{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/latestCrisis/idUSL17760221|title=Serbia says working with Russia on Kosovo response|publisher=Reuters|date=2008-03-17|access-date=2008-03-17|archive-date=2008-03-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20080321202838/http://www.reuters.com/article/latestCrisis/idUSL17760221}}</ref>. Міністр па справах Косава Слабадан Самарджыч сказаў пратэстоўцам: «Мы будзем абараняць вас так жа, як мы абараняем сербаў у Сербіі»<ref name='AP 2008-03-17' />. * {{Сцягафікацыя|Расія}} заклікала аднавіць перамовы аб статусе Косава, заявіўшы, што беспарадкі былі вынікам аднабаковага абвяшчэння незалежнасці гэтай тэрыторыі<ref name=afp />. * {{Сцягафікацыя|ААН}}: [[Генеральны сакратар ААН|Генсек]] [[Пан Гі Мун]] асудзіў напады на сілы ААН і НАТА пасля сутыкненняў 17 сакавіка і заклікаў «усе абшчыны праяўляць спакой і стрыманасць»<ref name="автоссылка1" />. * {{Сцягафікацыя|Балгарыя}}: [[Міністэрства замежных спраў Балгарыі]] выступіла з заявай, у якім выказала занепакоенасць беспарадкамі і заклікала сербаў у Косаве пазбягаць гвалту<ref>{{cite news|url=http://news.xinhuanet.com/english/2008-03/18/content_7810380.htm|title=Bulgaria voices concerns with developments in northern Kosovo|publisher=Xinhua|date=2008-03-17|access-date=2008-03-17|archive-date=2008-03-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20080322090140/http://news.xinhuanet.com/english/2008-03/18/content_7810380.htm}}</ref>. * {{Сцягафікацыя|Аўстрыя}}: Міністр замежных спраў [[Урсула Пласнік]] заклікала ўлады Сербіі і косаўскіх сербаў садзейнічаць бяспекі ў рэгіёне, дадаўшы: «Урад Сербіі неаднаразова абяцаў ўстрымлівацца ад гвалту як палітычнага інструмента»<ref>{{cite news|url=http://afp.google.com/article/ALeqM5hAcQmYCoEsAhUh5mCYVlCmifRc8Q|url-status=dead|title=World powers call for calm after deadly Kosovo clashes|publisher=Agence France Presse|date=2008-03-18|access-date=2008-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20080319213131/http://afp.google.com/article/ALeqM5hAcQmYCoEsAhUh5mCYVlCmifRc8Q|archive-date=2008-03-19}}</ref>. * {{Сцягафікацыя|Боснія і Герцагавіна}}: [[Міларад Додзік]], [[Старшыня Урада Рэспублікі Сербскай|прэм’ер-міністр Рэспублікі Сербскай]], заявіў, што прымяненне сілы супраць сербскіх дэманстрантаў у паўночнай частцы Косава было «недарэчным, якой бы ні была прычына для гэтага»<ref name="РС">{{cite news|url=http://www.balkaninsight.com/en/article/bosnia-serb-head-slams-kosovo-force|title=Bosnia Serb Head Slams Kosovo 'Force'|publisher=Balkan Insight|date=2008-03-18|access-date=2010-10-20|archive-date=2012-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20120603122952/http://www.balkaninsight.com/en/article/bosnia-serb-head-slams-kosovo-force}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Сербска-косаўскі крызіс (2022)]] == Заўвагі == {{Reflist}} [[Катэгорыя:Масавыя беспарадкі]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2008 года]] [[Катэгорыя:Люты 2008 года]] [[Катэгорыя:Сакавік 2008 года]] [[Катэгорыя:Гісторыя Косава]] kxnvbs1o2t2gqjm6bxmrhfjxuovpx2j 0 711575 5150804 5133160 2026-06-05T06:01:27Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5150804 wikitext text/x-wiki {{універсальная картка}} [[22 чэрвеня]] [[2022]] года а 02:24 па мясцовым часе ([[UTC+04:30]]) на тэрыторыі [[Афганістан]]а ў раёне [[Лінія Дзюранда|лініі Дзюранда]], якая падзяляе Афганістан і [[Пакістан]], адбыўся [[Землетрасенне|землятрус]] магнітудай 6,2 (па іншых ацэнках — 5,9<ref name=":0">{{Cite web|lang=en|url=http://geoscope.ipgp.fr/index.php/en/catalog/earthquake-description?seis=us7000hj3u|title=Geoscope - Earthquake description|author=Super Utilisateur|website=geoscope.ipgp.fr|access-date=2022-06-22}}</ref> або 6,1<ref>{{Cite web|lang=hi|url=https://khabri.live/the-6-1-magnitude-earthquake-struck-in-the-paktika-province-of-afghanistan/|title=अफगानिस्तान भूकंप: पक्तिका प्रांत में आया 6.1की तीव्रता का भूकंप, मृतकों का आंकड़ा स्पष्ट नहीं। - khabri.live|date=2022-06-22|access-date=2022-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20220622082606/https://khabri.live/the-6-1-magnitude-earthquake-struck-in-the-paktika-province-of-afghanistan/|archive-date=22 чэрвеня 2022|url-status=dead}}</ref>). Не менш за 1500 чалавек загінулі, яшчэ 2000 атрымалі раненні, што робіць гэтае землетрасенне самым смяротным у 2022 годзе<ref name=":4">{{Cite web|lang=ar|url=https://www.aljazeera.net/news/politics/2022/6/22/عاجل-المتحدث-باسم-حركة-طالبان-ارتفاع|title=زلزال أفغانستان.. عدد القتلى يرتفع إلى 1500 وهيئات إنسانية تدعو الغرب لتجاوز موقفه من طالبان لإغاثة المنكوبين|website=www.aljazeera.net|access-date=2022-06-23}}</ref>. == Перадгісторыя == === Сітуацыя ў Афганістане === У [[2021]] годзе ўладу ў Афганістане захапіла тэрарыстычная арганізацыя «[[Талібан]]». Многія міжнародныя гуманітарныя арганізацыі з-за боязі з нагоды бяспекі і дрэннага становішча ў галіне [[Правы чалавека|правоў чалавека]] спынілі дзейнасць у краіне. Паводле ацэнак [[The Washington Post]], гэта істотна запаволіла выратавальныя аперацыі на тэрыторыі дзяржавы<ref name=":1">{{Cite news|access-date=2022-06-22|id=0190-8286|website=Washington Post|title=1,000 dead, 1,500 injured in Afghan quake, news report says|url=https://www.washingtonpost.com/world/afghanistan-earthquake-kills-at-least-155-people/2022/06/22/9c555e1c-f1ea-11ec-ac16-8fbf7194cd78_story.html}}</ref>. За апошняе дзесяцігоддзе ў Афганістане ад землятрусаў загінула больш за 7000 чалавек, гэта значыць у сярэднім 560 смерцяў у год<ref>{{Cite news|access-date=2022-06-23|date=2022-06-22|website=BBC News|title=Afghan earthquake: At least 1,000 people killed and 1,500 injured|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-61890804}}</ref>. У выніку моцнага [[Землетрасенне ў Гіндукушы|землетрасення ў 2015 годзе]] на паўночным усходзе Афганістана загінула больш за 200 чалавек у краіне і ў суседнім Пакістане<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.aljazeera.com/news/2022/6/22/dozens-killed-as-6-1-magnitude-quake-shakes-afghanistan-pakistan|title=At least 1,000 killed after strong earthquake jolts Afghanistan|website=www.aljazeera.com|access-date=2022-06-23}}</ref>. У 2008 годзе землятрус магнітудай 6,4 у Заходнім Пакістане забраў жыцці 166 чалавек; выкліканыя катастрофай апоўзні разбурылі некалькі вёсак<ref name="anss12" />. Больш раннія моцныя землятрусу ў 2002 і 1998 гадах панеслі жыцці больш за тысячы і каля 4700 чалавек адпаведна<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.cnn.com/2022/06/22/asia/afghanistan-khost-earthquake-intl-hnk/index.html|title=More than 1,000 people killed after magnitude 5.9 earthquake hits eastern Afghanistan|website=CNN|access-date=2022-06-23}}</ref>. === Тэктанічная абстаноўка === [[Файл:Himalayan Tectonic Summary.png|thumb|left|259px|Карта межаў тэктанічных пліт [[Паўднёвая Азія|Паўднёвай Азіі]]. Афганістан размешчаны злева.]] Большая частка Афганістана размешчана ў зоне кантынентальнай дэфармацыі ў межах [[Еўразійская пліта|Еўразійскай пліты]]. Сейсмічная актыўнасць тут знаходзіцца пад уплывам [[Зона субдукцыі|субдукцыі]] [[Аравійская платформа|Аравійскай пліты]] на захадзе і субдукцыі [[Індастанская пліта|Індыйскай пліты]] на ўсходзе. Хуткасць субдукцыі апошняй уздоўж кантынентальнай канвергентна мяжы ацэньваецца ў 39 міліметраў у год або вышэй. Назіраецца [[трансгрэсія]]. Сейсмічнасць фіксуецца на глыбіні 300 кіламетраў і выклікана субдукцыяй пліт. [[Разлом Чаман]] — гэта буйны [[трансформны разлом]], у якім адбываюцца моцныя землятрусы з неглыбокім [[гіпацэнтр]]ам; ён утворвае транспрэсіённую мяжу паміж Еўразійскай і Індыйскай плітамі. Гэтая зона складаецца з сейсмічна актыўных насоўгавых і зрухавых разломаў<ref name="Wheeler05">{{cite journal|last1=Wheeler|first1=Russell L.|last2=Bufe|first2=Charles G.|last3=Johnson|first3=Margo L.|last4=Dart|first4=Richard L.|title=Seismotectonic Map of Afghanistan, with Annotated Bibliography|journal=Open-File Report 2005–1264|date=2005|url=https://pubs.usgs.gov/of/2005/1264/pdf/OFR-1264.pdf|publisher=Министерство внутренних дел США, Геологическая служба США|access-date=22 июня 2022|url-status=live}}</ref>. == Ацэнкі == Першапачаткова [[Геалагічная служба ЗША]] паведаміла пра землятрус магнітудай 6,1 на глыбіні 10 кіламетраў, пазней магнітуда была зніжана да 5,9<ref name="anss12">{{cite web|lang=en|url=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us7000hj3u/executive|title=M 5.9 - 46 km SW of Khōst, Afghanistan|date=2022-06-22|publisher=USGS|access-date=2022-06-22|url-status=live}}</ref>. Геалагічная служба ЗША таксама паведаміла, што землетрасенне адбылося альбо ўздоўж паўночна-ўсходняга левабаковага разлома, альбо паўночна-заходняга правабаковага разлома<ref name="anss12"/>. Абсерваторыя GEOSCOPE паведаміла пра землятрус магнітудай 6,2 на глыбіні 6 кіламетраў<ref name=":0" />. [[Еўрапейска-міжземнаморскі сейсмалагічны цэнтр]] паведаміў аб магнітудзе 6,1<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.emsc-csem.org/Earthquake/earthquake.php?id=1141004|title=Earthquake, Magnitude 5.9 - CENTRAL AFGHANISTAN - 2022 June 21, 20:54:36 UTC|website=EMSC-CSEM|access-date=2022-06-22}}</ref>. Таксама цэнтр паведаміў, што землетрасенне адчувалася ў радыусе больш за 500 кіламетраў для па меншай меры 119 мільёнаў чалавек<ref>{{Cite news|access-date=2022-06-22|date=2022-06-22|website=ABC News|title=At least 1,000 killed by magnitude-6.1 earthquake in Afghanistan|url=https://www.abc.net.au/news/2022-06-22/afghanistan-earthquake-kills-1000/101174820}}</ref>. == Наступствы == === Афганістан === Улады заявілі, што ў выніку землятрусу ў агульнай складанасці загінула не менш за 1500 чалавек і не менш за 2000 атрымалі раненні<ref name=":4" />. Гэта самы смяротны землятрус у Афганістане за апошнія 20 гадоў<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.scmp.com/news/world/russia-central-asia/article/3182617/earthquake-hits-afghanistan-least-255-dead|title=Afghanistan earthquake kills 950, toll likely to rise|website=South China Morning Post|date=2022-06-22|access-date=2022-06-22}}</ref>. Сейсмолагі Геалагічнай службы ЗША заявілі, што землятрус стаў разбуральным з-за яго невялікай глыбіні гіпацэнтра і эпіцэнтра ў густанаселеным раёне, дзе будынкі не разлічаны на землетрасенне<ref name=":1" />. Некалькі шматкватэрных дамоў былі разбураны<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://bakhtarnews.af/en/280-people-killed-600-injured-as-earthquake-hits-khost-paktika-2/|title=280 People Killed, 600 Injured as Earthquake Hits Khost, Paktika|website=Bakhtar|date=2022-06-22|access-date=2022-06-22|archive-date=22 чэрвеня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220622071738/https://bakhtarnews.af/en/280-people-killed-600-injured-as-earthquake-hits-khost-paktika-2/|url-status=dead}}</ref>. Назіраліся апоўзні<ref>{{Cite tweet|author=Bilal Sarwary|user=bsarwary|number=1539466618048323585|title=#AFG Afghanistan is to earthquakes, like Florida is to hurricanes. Disturbing reports coming out of Paktika and Khost provinces after earthquake. Some homes on a mountain collapsed as a result of sliding caused by earthquake in Khost.|language=en|access-date=2022-06-22|date=2022-06-22}}</ref>. === Пакістан === Землятрус забраў жыцці некалькіх дзясяткаў чалавек у Пакістане, што зрабіла яго самым смяротным у краіне з 2015 года<ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/world/afghanistan-earthquake-kills-30-pakistani-tribal-people/cid/1871410|title=Afghanistan earthquake kills 30 Pakistani tribal people|website=www.telegraphindia.com|access-date=2022-06-24}}</ref>. == Выратавальная аперацыя == Урад Афганістана арганізаваў выратавальную аперацыю ў краіне<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.theguardian.com/world/2022/jun/22/afghanistan-earthquake-at-least-130-dead-after-magnitude-quake-strikes|title=At least 920 dead after 6.1-magnitude quake hits Afghanistan|website=the Guardian|date=2022-06-22|access-date=2022-06-22}}</ref>. Улады заявілі, што колькасць загінуўшых з ходам выратавальнай аперацыі можа ўзрасці<ref name=":3">{{Cite web|lang=en|url=https://www.straitstimes.com/asia/south-asia/at-least-40-killed-in-overnight-afghanistan-earthquake-official|title=At least 900 killed in overnight Afghanistan earthquake: Minister {{!}} The Straits Times|author=Hermes Auto|website=www.straitstimes.com|date=2022-06-22|access-date=2022-06-22}}</ref>. Многія параненыя дастаўляліся па паветры на [[верталёт]]ах. Верталёты таксама дастаўлялі ў рэгіён медыкаменты і харчаванне<ref name=":2">{{Cite news|access-date=2022-06-22|first=Mohammad Yunus|last=Yawar|date=2022-06-22|website=Reuters|title=Afghan quake kills at least 920; toll expected to rise|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/earthquake-magnitude-61-shakes-afghanistan-pakistan-usgs-2022-06-21/}}</ref>. Як заявіў выконваючы абавязкі прэм’ер-міністра Афганістана [[Хасан Ахунд]], для пацярпелых падчас землятрусу быў выдзелены 1 мільярд афганскіх афгані, а ў рэгіёны дастаўлены прадметы першай неабходнасці<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://bakhtarnews.af/en/1-billion-afs-allocated-to-earthquake-victims-of-paktika-khost-provinces/|title=1 Billion Afs Allocated to Earthquake Victims of Paktika, Khost Provinces|website=Bakhtar News Agency|date=2022-06-22|access-date=2022-06-22|archive-date=22 чэрвеня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220622115352/https://bakhtarnews.af/en/1-billion-afs-allocated-to-earthquake-victims-of-paktika-khost-provinces/|url-status=dead}}</ref>. Прэс-сакратар заклікаў агенцтвы па аказанні дапамогі даць пацярпелым прадметы першай неабходнасці, каб пазбегнуць [[Гуманітарная катастрофа|гуманітарнай катастрофы]]. Намеснік Спецыяльнага прадстаўніка Генеральнага сакратара па Афганістану заявіў, што праводзіць ацэнку патрэбаў пацярпелых<ref name=":5">{{Cite web|lang=en|url=https://theprint.in/world/afghanistan-earthquake-death-toll-surpasses-1000/1007398/|title=Afghanistan earthquake death toll surpasses 1,000|website=ThePrint|date=2022-06-22|access-date=2022-06-22}}</ref>. == Міжнародная рэакцыя == === Арганізацыя === Гуманітарная дапамога паступіла ў Афганістан ад такіх устаноў, як [[ААН]]<ref name=":2" />. Па яе паведамленнях, размеркавана медыцынская дапамога, нехарчовыя тавары першай неабходнасці, прадукты харчавання, вада і прадметы гігіены<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://news.un.org/en/story/2022/06/1120992|title=UN agencies rush to aid Afghanistan following deadly quake|website=UN News|date=2022-06-22|access-date=2022-06-23|archive-date=22 чэрвеня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220622142930/https://news.un.org/en/story/2022/06/1120992|url-status=dead}}</ref>. Прадстаўнік ААН заявіў, што арганізацыя не валодае магчымасцямі для правядзення пошукава-выратавальных аперацый, але яна звярнулася з афіцыйным запытам да пасольства [[Турцыя|Турцыі]] ў Афганістане аб правядзенні падобных мерапрыемстваў<ref>{{Cite news|access-date=2022-06-23|first=Michelle|last=Nichols|date=2022-06-22|website=Reuters|title=U.N. says Turkey likely best to send rescue teams to Afghanistan|url=https://www.reuters.com/business/environment/un-says-turkey-likely-best-send-rescue-teams-afghanistan-2022-06-22/}}</ref>. Спецыяльны прадстаўнік Еўрапейскага Саюза па Афганістане заявіў, што [[Еўрапейскі Саюз]] сочыць за сітуацыяй і гатовы аказаць дапамогу<ref name=":6">{{Cite web|lang=en|url=https://www.aljazeera.com/news/2022/6/22/afghanistan-live-news-earthquake-kills-at-least-920-people|title=Afghanistan reels from devastating quake as death toll tops 1,000|author=Federica Marsi,Hamza Mohamed|website=www.aljazeera.com|access-date=2022-06-23}}</ref>. Кіраўнік [[Таварыства Чырвонага Паўмесяца Ісламскай Рэспублікі Іран|Таварыства Чырвонага Паўмесяца Ірана]] заявіў, што арганізацыя гатова аказаць дапамогу<ref>{{Cite web|lang=fa|url=https://www.mehrnews.com/news/5520901/آمادگی-هلال-احمر-ایران-برای-کمک-به-زلزله-زدگان-افغانستان|title=آمادگی هلال احمر ایران برای کمک به زلزله زدگان افغانستان|website=خبرگزاری مهر {{!}} اخبار ایران و جهان {{!}} Mehr News Agency|date=2022-06-22|access-date=2022-06-22}}</ref>. [[Турэцкі Чырвоны Паўмесяц]] аказаў дапамогу ў выглядзе прадуктовых набораў 500 сем’ям<ref>{{Cite web|url=https://www.aa.com.tr/fa/افغانستان/کمک-های-هلال-احمر-ترکیه-به-زلزله-زدگان-افغانستان/2620128|title=کمکهای هلالاحمر ترکیه به زلزله زدگان افغانستان|website=www.aa.com.tr|access-date=2022-06-23}}</ref>. === Дзяржавы === Міністэрства замежных спраў [[КНР|Кітая]] выказала свае спачуванні і заявіла, што краіна гатова аказаць дапамогу Афганістану<ref name=":6" />. [[Індыя]] таксама заявіла аб гатоўнасці аказаць дапамогу<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.greaterkashmir.com/world/share-grief-of-afghan-people-committed-to-support-them-india-on-earthquake-in-afghanistan|title=Share grief of Afghan people; committed to support them: India on earthquake in Afghanistan|author=Press Trust of India|website=Greater Kashmir|access-date=2022-06-23}}</ref>. [[Папа Рымскі]] [[Францыск (Папа Рымскі)|Францыск I]] заявіў, што ён памаліўся за пацярпелых і заклікаў аказаць дапамогу<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2022-06/pope-appeal-afghanistan-earthquake-prayers-victims-relief.html|title=Pope prays for victims of devastating earthquake in Afghanistan - Vatican News|website=www.vaticannews.va|date=2022-06-22|access-date=2022-06-23}}</ref>. У заяве саветніка па нацыянальнай бяспецы [[Джэйк Саліван|Джэйка Салівана]] гаворыцца, што [[ЗША]] будуць адданыя падтрымцы народа Афганістана<ref name=":7">{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.whitehouse.gov/briefing-room/statements-releases/2022/06/22/statement-by-national-security-advisor-jake-sullivan-on-the-earthquake-in-afghanistan/|title=Statement by National Security Advisor Jake Sullivan on the Earthquake in Afghanistan|website=The White House|date=2022-06-22|access-date=2022-06-23|archive-date=22 чэрвеня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220622163248/https://www.whitehouse.gov/briefing-room/statements-releases/2022/06/22/statement-by-national-security-advisor-jake-sullivan-on-the-earthquake-in-afghanistan/|url-status=dead}}</ref>. У сваю чаргу [[Джо Байдэн]] прызначыў [[Агенцтва ЗША па міжнародным развіцці]] і іншых спецыялістаў для ацэнкі варыянтаў рэагавання<ref name=":7" />. Прэс-сакратар [[Дзяржаўны дэпартамент ЗША|Дзяржаўнага дэпартамента]] [[Нед Прайс]] сказаў, што Злучаныя Штаты будуць адкрыты для абмеркавання, але не атрымлівалі ніякіх просьбаў ад «Талібану»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.straitstimes.com/world/united-states/us-saddened-by-afghan-earthquake-looks-at-aid|title=US 'saddened' by Afghan earthquake, looks at aid {{!}} The Straits Times|author=Hermes Auto|website=www.straitstimes.com|date=2022-06-23|access-date=2022-06-23}}</ref>. [[Сэйдзі Кіхара]], намеснік галоўнага сакратара кабінета міністраў [[Японія|Японіі]], заявіў, што японскі ўрад плануе аказаць дапамогу<ref>{{Cite news|access-date=2022-06-23|date=2022-06-23|website=Reuters|title=Japan to provide necessary aid for Afghanistan after earthquake - govt spokesperson|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/japan-provide-necessary-aid-afghanistan-after-earthquake-govt-spokesperson-2022-06-23/}}</ref>. [[Міністэрства замежных спраў і гандлю Рэспублікі Карэя]] заявіла, што будзе аказана гуманітарная дапамога на суму 1 мільён долараў ЗША<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.jpost.com/breaking-news/article-710157|title=S.Korea to provide $1m. humanitarian aid to earthquake-hit Afghanistan|website=The Jerusalem Post {{!}} JPost.com|access-date=2022-06-23}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Землетрасенне ў Гераце (2023)]] == Зноскі == {{Reflist|2}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Землетрасенні]] [[Катэгорыя:Катастрофы 2022 года]] [[Катэгорыя:Падзеі 22 чэрвеня]] [[Катэгорыя:Чэрвень 2022 года]] [[Катэгорыя:2022 год у Афганістане]] [[Катэгорыя:2022 год у Пакістане]] i6vnaedvq5y80qnupkavqxgupt4b2c0 0 716549 5150761 4187076 2026-06-04T21:21:57Z Siliyiw 169172 5150761 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} {{цёзкі2|Кудзінаў}} '''Яўген Іванавіч Кудзінаў''' (нар. {{ДН|10|11|1929}}, в. [[Касар]], [[Чэрыкаўскі раён]], [[Гомельская вобласць]]) — беларускі кіраўнік калгаса. [[Герой Сацыялістычнай Працы]] (1966). == Біяграфія == Пасля Вялікай Айчыннай вайны скончыў сямігодку і паступіў у [[Магілёўскае педагагічнае вучылішча]]. Па заканчэнні вучылішча ў 1948 годзе накіраваны на працу настаўнікам у Хвалаўскую пачатковую школу [[Шарашоўскі раён|Шарашоўскага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. У 1950—1953 гадах служыў у [[Савецкая Армія|Савецкай арміі]], дзе атрымаў званне лейтэнанта. Пасля дэмабілізацыі працаваў дырэктарам Чабахскай базавай школы [[Пружанскі раён|Пружанскага раёна]], завочна скончыў [[Брэсцкі дзяржаўны ўніверсітэт імя А. С. Пушкіна|Брэсцкі педагагічны інстытут імя А. С. Пушкіна]]. У 1960 годзе назначаны дырэктарам Дабучынскай пачатковай школы. Праз год пераведзены на партыйную работу, узначаліў партарганізацыю калгаса «Рассвет» у в. Калядзічы, працаваў намеснікам старшыні, засвойваў складаную навуку земляробства. У 1962—1964 гадах вучыўся ў [[Мінская вышэйшая партыйная школа|Мінскай вышэйшай партыйнай школе пры ЦК КПБ]]. Працаваў інструктарам Брэсцкага абкама КПБ. У 1965 годзе абраны старшынёй калгаса «Рассвет», які тады лічыўся адстаючым. Старшыня правёў вялікую работу па арганізацыі працы і ўмацаванні дысцыпліны, рацыянальным выкарыстанні зямлі, матэрыяльным стымуляванні работнікаў. У канцы 1960-х быў адным з першых ініцыятараў выплаты калгаснікам зарплаты, якая хутка вырасла з 12 да 100 рублёў. У 1970-я гадах калгас выйшаў на лідыруючыя пазіцыі ў Брэсцкай вобласці. У 2001 годзе выйшаў на пенсію, пераехаў на жыхарства ў Брэст. Дэлегат IV (2010) і V (2016) [[Усебеларускі народны сход|Усебеларускіх народных сходаў]]. == Узнагароды == 17 жніўня 1988 года Указам [[Вярхоўны Савет СССР|Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР]] за дасягнутыя высокія вынікі працы прысвоена ганаровае званне Героя Сацыялістычнай Працы з уручэннем ордэна Леніна і медаля «Серп і Молат». [[Заслужаны работнік сельскай гаспадаркі БССР]] (1986). Ганаровы грамадзянін Пружанскага раёна (2008). Узнагароджаны ордэнамі Леніна (1988), Кастрычніцкай рэвалюцыі (1973), Працоўнага Чырвонага Сцяга (1971), Дружбы народаў (1982), беларускім ордэнам Айчыны ІІІ ступені (1999), медалём «За трудовое отличие» (1966) і інш. == Памяць == * Імя Я. І. Кудзінава прысвоена адной з вуліц у г. [[Пружаны]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] — {{Lang-be|«вуліца Яўге́на Ку́дзінава»}}, {{Lang-ru|«улица Евге́ния Ку́динова»}}<ref>{{Cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D926b0146423|title=Решение Пружанского районного Совета депутатов от 12 мая 2026 года № 124 «О присвоении наименований составным частям города Пружаны»|website=pravo.by}}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Кудинов Евгений Иванович // Твои герои, Беларусь! Герои Социалистического Труда : биогр. справочник / сост. И. Н. Кулан [и др.]. Минск, 2014. С. 134. * Кудзінаў Яўген Іванавіч // Памяць : гісторыка-дакументальная хроніка Пружанскага раёна. Мінск, 1992. С. 419—420. * Кудзінаў, Я. Яўген Кудзінаў, Герой Сацыялістычнай Працы: Светлае ранне над краем : [адказы на пытаннi анкеты «НТ»] / Яўген Кудзінаў // Народная трыбуна. 2003. 4 кастрычніка. {{DEFAULTSORT:Кудзінаў Яўген Іванавіч}} [[Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Пружанскага раёна]] [[Катэгорыя:Старшыні калгасаў]] alwp5d947p7p7460e3tdj4cvys3x4ax 5150863 5150761 2026-06-05T09:24:24Z M.L.Bot 261 афармленне 5150863 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Кудзінаў}} {{Асоба}} '''Яўген Іванавіч Кудзінаў''' ({{ВДП}}) — беларускі кіраўнік калгаса. [[Герой Сацыялістычнай Працы]] (1966). == Біяграфія == Пасля Вялікай Айчыннай вайны скончыў сямігодку і паступіў у [[Магілёўскае педагагічнае вучылішча]]. Па заканчэнні вучылішча ў 1948 годзе накіраваны на працу настаўнікам у Хвалаўскую пачатковую школу [[Шарашоўскі раён|Шарашоўскага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. У 1950—1953 гадах служыў у [[Савецкая Армія|Савецкай арміі]], дзе атрымаў званне лейтэнанта. Пасля дэмабілізацыі працаваў дырэктарам Чабахскай базавай школы [[Пружанскі раён|Пружанскага раёна]], завочна скончыў [[Брэсцкі дзяржаўны ўніверсітэт імя А. С. Пушкіна|Брэсцкі педагагічны інстытут імя А. С. Пушкіна]]. У 1960 годзе назначаны дырэктарам Дабучынскай пачатковай школы. Праз год пераведзены на партыйную работу, узначаліў партарганізацыю калгаса «Рассвет» у в. Калядзічы, працаваў намеснікам старшыні, засвойваў складаную навуку земляробства. У 1962—1964 гадах вучыўся ў [[Мінская вышэйшая партыйная школа|Мінскай вышэйшай партыйнай школе пры ЦК КПБ]]. Працаваў інструктарам Брэсцкага абкама КПБ. У 1965 годзе абраны старшынёй калгаса «Рассвет», які тады лічыўся адстаючым. Старшыня правёў вялікую работу па арганізацыі працы і ўмацаванні дысцыпліны, рацыянальным выкарыстанні зямлі, матэрыяльным стымуляванні работнікаў. У канцы 1960-х быў адным з першых ініцыятараў выплаты калгаснікам зарплаты, якая хутка вырасла з 12 да 100 рублёў. У 1970-я гадах калгас выйшаў на лідыруючыя пазіцыі ў Брэсцкай вобласці. У 2001 годзе выйшаў на пенсію, пераехаў на жыхарства ў Брэст. Дэлегат IV (2010) і V (2016) [[Усебеларускі народны сход|Усебеларускіх народных сходаў]]. == Узнагароды == 17 жніўня 1988 года Указам [[Вярхоўны Савет СССР|Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР]] за дасягнутыя высокія вынікі працы прысвоена ганаровае званне Героя Сацыялістычнай Працы з уручэннем ордэна Леніна і медаля «Серп і Молат». [[Заслужаны работнік сельскай гаспадаркі БССР]] (1986). Ганаровы грамадзянін Пружанскага раёна (2008). Узнагароджаны ордэнамі Леніна (1988), Кастрычніцкай рэвалюцыі (1973), Працоўнага Чырвонага Сцяга (1971), Дружбы народаў (1982), беларускім ордэнам Айчыны ІІІ ступені (1999), медалём «За трудовое отличие» (1966) і інш. == Памяць == * Імем Яўгена Іванавіча Кудзінава названа вуліца ў [[Пружаны|Пружанах]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] — {{Lang-be|«вуліца Яўге́на Ку́дзінава»}}, {{Lang-ru|«улица Евге́ния Ку́динова»}}<ref>{{Cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D926b0146423|title=Решение Пружанского районного Совета депутатов от 12 мая 2026 года № 124 «О присвоении наименований составным частям города Пружаны»|website=pravo.by}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Кудинов Евгений Иванович // Твои герои, Беларусь! Герои Социалистического Труда : биогр. справочник / сост. И. Н. Кулан [и др.]. Минск, 2014. С. 134. * Кудзінаў Яўген Іванавіч // Памяць : гісторыка-дакументальная хроніка Пружанскага раёна. Мінск, 1992. С. 419—420. * Кудзінаў, Я. Яўген Кудзінаў, Герой Сацыялістычнай Працы: Светлае ранне над краем : [адказы на пытанні анкеты «НТ»] / Яўген Кудзінаў // Народная трыбуна. 2003. 4 кастрычніка. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кудзінаў Яўген Іванавіч}} [[Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Пружанскага раёна]] [[Катэгорыя:Старшыні калгасаў]] ecjfybaml5gv0v25suqh3ubweoafc9w 0 723494 5150763 4597930 2026-06-04T21:41:35Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5150763 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў | Гады = [[2016]] — па сённяшні дзень | Краіна = Беларусь | Склад = Лёкса Кузьмін, Зміцер Кандраценка, Мікіта Котаў, Вадзім Юрэвіч }} '''Закон Гука''' (''ZAKON GUKA'') — беларускі [[рок]]-гурт (пост-панк) з [[Мінск]]а. Заснаваны [[15 сакавіка]] [[2016 год у гісторыі музыкі|2016]] года. == Гісторыя == Гурт заснавалі былыя ўдзельнікі каманды «Мёртвый сезон» [[Лёкса Кузьмін]] і Зміцер Кандраценка<ref>[https://old.tuzinfm.by/article/3641/zakon-huka-my-patrebnyja-svajoj-krajinie-jak-zauniery.html «ЗАКОН ГУКА»: «МЫ ПАТРЭБНЫЯ СВАЁЙ КРАІНЕ, ЯК ЖАЎНЕРЫ ВОЙСКУ» (ПРЭМ’ЕРА)]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Назва паходзіць ад фундаментальнага [[Закон Гука|закона фізікі]]. У 2018 годзе ў памяць пра [[Далорэс О’Рыардан|Далорэс О'Рыордан]] ([[The Cranberries]]) зайгралі песню Zombie па-беларуску<ref>{{Cite web|lang=be-BY|url=https://www.youtube.com/watch?v=dXHkCj_Hvf8|title=Закон Гука - Зомбi (The Cranberries) {{!}} live|access-date=2023-10-03}}</ref>. У 2018 годзе песня «Пішы», на словы [[Вацлаў Ластоўскі|Вацлава Ластоўскага]], увайшла ў [[шэсцьдзясят беларускамоўных хітоў сучаснасці]]. == Дыскаграфія == === Альбомы === * Каін (2018) * Budzie dzien (2021) * Elemienty (2023) == Удзельнікі == * Лёкса Кузьмін: вакал * Зміцер Кандраценка: бубны, саўнд дызайн * Мікіта Котаў: бас-гітара, гітара, саўнд дызайн, бэк-вакал * Вадзім Юрэвіч: гітара, бэк-вакал {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Рок-гурты Беларусі]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2016 годзе]] lkl06rxndk160uba7q1k78y5r655vsv 0 728518 5150680 5144782 2026-06-04T16:22:29Z JerzyKundrat 174 5150680 wikitext text/x-wiki '''Мытная сістэма Вялікага Княства Літоўскага''' — сукупнасць сродкаў і метадаў дзяржаўнага рэгулявання перамяшчэння тавараў праз мяжу, экспарт-імпарт тавараў, а таксама практычная арганізацыя мытнай службы на землях ВКЛ (стварэнне мытаў, устанаўленне тарыфаў, спагнанне мытных збораў, барацьба з кантрабандай і інш. == Мытны збор у XIII стагоддзі == [[Файл:1210 (Hierby haradoŭ Bielarusi. Hierb Polacka).jpg|thumb|Паштовая марка, прысвечаная Полацку. 2017 год.]] Гандлёвае права вядома ўжо ў XIII стагоддзі, калі заснаваны немцамі ў 1201 годзе на [[Дзвіна|Дзвіне]] з дазволу [[Князі полацкія|князя полацкага]] стратэгічны ваенна-гандлёвы горад [[Рыга]] стаў ключавым звяном у гандлі ўсходнеславянскіх дзяржаў з Заходняй Еўропай. Гэта прывяло да заключэння гандлёвых дагавораў паміж Рыгай і славянскімі князямі: першай такой дамовай паміж Рыгай і [[Полацк]]ам стаў дагавор 1210 года, па якім полацкі князь [[Уладзімір Полацкі|Уладзімір]] даваў купцам шырокія правы. Дагавор смаленскага князя [[Мсціслаў Давыдавіч|Мсціслава Давыдавіча]] разам з князямі полацкім і віцебскім з Рыгай і [[Готланд (востраў)|Гоцкім берагам]] 1229 года, — адна з першых пісьмовых крыніц гандлёвага права ў беларускіх землях, змацаваная пячаткамі [[Вісбю]], [[Любек]]а, [[Данцыг]]а, [[Мюнхен]]а, [[Гронінген (горад)|Гронінгена]], [[Дортмунд]]а, [[Брэмен]]а, [[Смаленск]]а, Полацка і [[Віцебск]]а. Яго палажэнні рэгулявалі розныя аспекты гандлёвых адносін. «Кожнаму лаціненскаму чалавекам з усіх вольныя шляхі з Гочкага берага ды Смольнеска без мыта». Гэты дагавор паслужыў асновай і для іншых пагадненняў<ref>{{кніга|аўтар= Вішнеўскі А. Ф., [[Язэп Аляксандравіч Юхо|Юхо Я. А.]]|загаловак= Гісторыя дзяржавы і права Беларусі ў дакументах і матэрыялах|месца=Мн.|выдавецтва= Акадэмія МУС Рэспублікі Беларусь|год=2003|старонкі=17—18|старонак=320|isbn=985-427-192-7}}</ref>. Раней у гістарычнай літаратуры мыта (myto) нярэдка атаясамлялі са знешнегандлёвым зборам — цло (theloneum, cło). І польскія і ўкраінскія слоўнікі і энцыклапедыі даюць падобныя азначэнні гэтым паняццям. Цлом называлі збор, які спаганяўся на межах дзяржавы ў спецыяльных месцах (каморы цэльныя) чыноўнікамі (мытнікі, цэльнікі) з тавараў экспарту/імпарту на карысць [[Вялікія князі літоўскія|вялікага князя літоўскага]], а мытам — пошліны, якія служылі кампенсацыяй за эксплуатацыю камунікацыйных збудаванняў (мастоў, бродаў, пераездаў)<ref>Słownik języka polskiego / J. Karłowicza, A. Kryńskiego, W. Niedżwiedzkiego. — Warszawa, 1902. — T. II. H-M. — S. 1089; Brückner A. Encyclopedia staropolska. W 2 T. — Warszawa: TrzASkI, 1939. — T. A-M. — S. 179, 955; Gloger Z. Słownik rzeczy starożytnych. — Kraków, 1896. — S. 59-60; Gloger Z. Encyclopedia staropolska ilustrowana. Wiedza powszechna. W 4 T. — Warszawa, 1996. — T 1. — S. 248—249; Горбачевский Н. И. Словарь древнего актового языка. — Вильно, 1874. — С. 224—225, 360; Енциклопедія українознавства. — Париж — Нью-йорк, 1962. — Т. 4. Словник староукраїнської мови XIV—XV ст. — К., 1977. — Т. 1. А-М. — С. 626</ref>. У сучаснай беларускай мове захаваліся словы: мыта, [[мытня]], мытніца, мытнік. З гэтым паняццем звязаны назвы прытоку ракі [[Прыпяць]] — [[Мытва]], сёлаў у [[Лідскі раён|Лідскім]] і [[Полацкі раён|Полацкім]] раёнах, сёлаў Мытныця ў Украіне, [[Мытная плошча (Львоў)|Мытная плошча]] ва Львове і інш. Мытная служба Рэспублікі Беларусь называецца [[Дзяржаўны мытны камітэт Рэспублікі Беларусь]], украінская — Державна митна служба<ref>{{артыкул|аўтар=Чаеўская М. К.|загаловак=Спосабы тэрмінаўтварэння ў тэрміналогіі мытнай справы|спасылка=https://elib.bsu.by/handle/123456789/233107?locale=en|выданне=Мова – Літаратура – Культура: матэрыялы VIII Міжнар. навук. канф., Мінск, 15–16 вер. 2016 г. У 2 ч.|месца=Мн.|выдавецтва=РІВШ|год=2016|нумар=1|старонкі=167—169|isbn=978-985-586-011-3|archive-url=https://web.archive.org/web/20221225182949/https://elib.bsu.by/handle/123456789/233107?locale=en|archive-date=25 снежня 2022}}</ref>. У той час мытны збор ажыццяўляўся звычайным зборам грошай з прыезджых. Існавала два віды мытных пошлін: вадзяное мыта (спаганялася з лодак) і сухое мыта (пошліна з вазоў). Парожнія судны пошліны не плацілі. Калі хто-небудзь спрабаваў ухіліцца ад выплаты, то пры затрыманні плаціў падвойны штраф з кожнага воза ці судна. [[Мытня]]й кіраваў прызначаны княскі кіраўнік — [[цівун]] з памагатымі. Гандаль па тым часе была дастаткова ажыўленай. Напрыклад, праз Полацак вывозілі аўчыну, пушніну, воск, хмель. Увозілі мячы, сякеры, бурштын, вырабы з бронзы, срэбра, жалеза<ref>{{кніга|загаловак= Полоцкие грамоты XIII – начала XIV вв. Сост. А. Л. Хорошкевич|спасылка= http://adverbum.org/s-polgr1.htm?ysclid=la28i9vc1n313265901|месца=М.|выдавецтва=Наука|год=1977|том=1|старонак=228}}</ref><ref>{{кніга|аўтар=[[Георгій Васілевіч Штыхаў|Штыхов Г. В.]]|загаловак= Города Полоцкой земли (IX—XIII)|месца=Мн.|выдавецтва=Наука и техника|год=1978|старонкі=118—122|старонак=160}}</ref>. == Мыта ў XIV—XV стагоддзях == [[Файл:Atlas Cosmographicae (Mercator). Вялікае Княства Літоўскае. 1595.jpg|thumb|злева|Карта Вялікага Княства Літоўскага, створаная [[Г. Меркатар]]ам. З кнігі «Atlas sive Cosmographicae Meditationes». Дуйсбург. 1595. Першая карта, якая паказвае Вялікае Княства Літоўскае асобна ад іншых краін Еўропы.]] [[Мыта]] (цло) у Вялікім Княстве Літоўскім — гэта пошліна, якая спаганялася казной ВКЛ з мясцовых купцоў за ўвоз і вываз тавараў за мяжу, а таксама з іншаземцаў за продаж тавараў на мясцовых рынках або за правоз па тэрыторыі дзяржавы. З утварэннем Вялікага Княства Літоўскага збор мыта пераходзіў ад удзельных князёў да вялікага князя літоўскага. Таможныя зборы з купцоў за перавозкі па тэрыторыі дзяржавы, увоз і вываз, а таксама за продаж розных тавараў на мясцовых рынках складалі значную долю казны. Мытную пошліну плацілі як мясцовыя купцы, так і замежныя «госці». І не толькі грашыма, але і некаторымі таварамі (тканіны, мяхі). У «Матэрыялах для геаграфіі і статыстыкі Расіі, сабраныя афіцэрамі Генеральнага Штаба» (1863) гаворыцца: «Каля таго ж часу (гаворка ідзе пра 1411 год) у Брэсце з’явіліся аўгустынскія манахі, якім былі аддадзены шырокія пляцы паміж Мухаўцом і Бугам для пабудовы, а на іх утрыманне вызначаны даходы з брэсцкай пошліны 4 капы шырокіх грошаў…». Гэта значыць, ужо ў 1411 годзе існавала брэсцкая таможня. [[Файл:Old Bierascie.jpg|міні|Меркаваны выгляд Берасця ў ХІІ—ХІІІ стагоддзях.]] Мытная дзейнасць адлюстравана ў дакументах дзяржаў, з якімі гандлявалі купцы ВКЛ, у прыватнасці ў справах {{нп3|Посольский приказ|Пасольскага|ru|}} прыказа, Рыжскай гандлёвай кнізе за 1280—1352 гады, у мытных рэестрах некаторых польскіх гарадоў. Захаваліся мытныя кнігі Брэста за 1583 і 1605 гады, Віцебска — за 1605, [[Гродна]] Гродна — за 1600, 1605, 1764, [[Магілёў|Магілёва]] — за 1612, 1708, Полацка 1708, [[Мінск]]а — за 1708. Яны дазваляюць меркаваць аб развіцці рамёстваў і гандлю ў гарадах ВКЛ, міжнародных гандлёвых шляхах, сувязях княства з Расіяй, Украінай, Прыбалтыкай<ref>{{артыкул|аўтар=[[Васіль Іванавіч Мялешка|Мелешко В. И.]]|загаловак=Таможенные книги как исторический источник|выданне= Весці АН БССР. Серыя грамадзянскіх навук|месца=Мн.|год=1959|нумар=4}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Мелешко В. И.|загаловак= Новые белорусские таможенные книги первой половины XVII в.|выданне=Историчесий архив|месца=М.|выдавецтва=Академия наук СССР|год=1960|нумар=4}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=[[Залман Юдавіч Капыскі|Копысский З. Ю.]]|загаловак=Мытные книги|выданне=Белорусская ССР|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1979|том=1|старонкі=423|старонак=768}}</ref>. Недахопам мытных кніг з’яўляецца адсутнасць вестак аб таварах, якія ўвозіліся і вывозіліся шляхтай і духавенствам. Згодна з прывілеем [[Жыгімонт I Стары|Жыгімонта I]], шляхта і духавенства Польшчы вызвалася ад пошлін, калі тавары везлі не на продаж, а для ўласных патрэб. З сярэдзіны XVI стагоддзя да 1764 года ад платы за вываз са сваіх маёнткаў тавараў (лес, лён, пянька, паташ і інш.) шляхта таксама вызвалялася. Толькі ў 1772 годзе, падчас [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|Першага падзелу Рэчы Паспалітай]], былі ўведзены тры пошліны, якія ахоплівалі ўсе сацыяльныя групы Рэчы Паспалітай: шляхецкае мыта, купецкае мыта і мыта ад солі. У мытных кнігах гэтыя пошліны фіксаваліся асобна<ref>{{кніга|аўтар= [[Сяргей Мікалаевіч Ходзін|Ходзін С. М.]]|загаловак= Крыніцы гісторыі Беларусі (спроба гісторыка-генетычнага і кампаратыўнага вывучэння)|спасылка= https://www.studmed.ru/hodzn-sm-kryncy-gstory-belarus-gstoryka-genetychnae-kamparatynae-vyvuchenne_a6ffb80502e.html?ysclid=la53sr261832233127|месца=Мн.|выдавецтва=БГУ|год=1999|старонак=193|isbn=985-445-155-0}}</ref>. Для найбольш эканамічна развітых рэгіёнаў улады маглі адмяніць мытныя зборы. Вялікакняскі прывілей (1432) брата [[Вітаўт]]а [[Жыгімонт Кейстутавіч|Жыгімонта Кейстутавіча]] гарантаваў жыхарам [[Вільнюс|Вільні]] права свабоднага гандлю. А [[Казімір IV Ягелончык]], даючы віленскім мяшчанам права не плаціць мытных пошлін на ўсёй тэрыторыі дзяржавы, у 1440 годзе спасылаўся на векавыя звычаі, устаноўленыя яшчэ пры [[Альгерд]]е<ref>{{кніга|загаловак= Помнікі права Беларусі XIV―XVI стст.: агульназемскія прывілеі і акты дзяржаўных уній: крыніцазнаўчы дапаможнік|месца=Мн.|выдавецтва=БелНДІДАС|год=2015|старонкі=34—39|старонак=384}}</ref>. Нягледзячы на [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім (1492—1494)|руска-літоўскую вайну 1487—1494 гг.]], купцы не пераставалі ездзіць, але скардзіліся на павышэнне пошлін, якія адвольна ўводзіліся мясцовымі ўладамі ВКЛ («смаленскі мыт», «прамытіліся есте менскія мыта»). Даходзіла да таго, што купцоў «садзілі ў калодкі». За вызваленне патрабавалі выкуп. Бывалі выпадкі канфіскацыі тавару, у асноўным гэта — футра, воск, зброя і даспехі. Вядомы выпадак з маскоўскім купцом Івашкам Пярфуравым, які ехаў у 1492 годзе з Царграда праз ВКЛ і памер у [[Крэва]]. Мясцовыя ўлады забралі ягоны тавар і не хацелі аддаваць сваякам. Скаргі дайшлі да караля. Мясцовыя ўлады апраўдваліся: каб не плаціць мыта, купцы ездзяць «новымі шляхамі», таму іх адлоўліваюць і штрафуюць (прамыты). З часам прамытам стала называцца кантрабанда, а прамытнікамі — кантрабандысты<ref>{{кніга|загаловак= Сборник Императорского Русского исторического общества|месца=СПб.|год=1882|том=35|старонкі=35, 44—46}}</ref>. Каб пазбегнуць пошлін, купцы часам спрабавалі спыняцца ў гарадскіх жыхароў. Таму ў 1567 годзе [[Жыгімонт ІІ Аўгуст]] загадаў усім мяшчанам ВКЛ пад пагрозай штрафу ў 500 кап грошаў не ўпускаць прыезджых купцоў, якія «тавары свае развязваючы, з возаў выкладваюць і ўтойваюць»<ref>Грамоты Великихъ князей Литовських с 1390 по 1569 годы / [под ред. В. Антоновича и К. Козловского]. — К., 1868. — № 48</ref>. [[Файл:Mahiloŭ, Čarnihaŭskaja brama. Магілёў, Чарнігаўская брама (1901-40).jpg|міні|Чарнігаўская брама ў Магілёве.]] Многія гарады ВКЛ мелі так званае «права склада», у адпаведнасці з якім іншаземныя купцы, якія не змаглі па нейкіх прычынах прадаць свае тавары ў канкрэтным горадзе, маглі везці іх далей толькі пасля вызначанага прывілеем тэрміну захоўвання, — да шасці месяцаў. Парушэнне каралася канфіскацыяй тавару. Такое права складзіравання было дадзена Гродна, Брэсту, Віцебску, Полацку і некаторым іншым гарадам (у першую чаргу размова ідзе аб прыгранічных гарадах). У прывілеі Магілёву склады называліся «каморамі для складання прамоў і тавараў». Сутнасць права заключалася ў тым, што іншаземныя купцы пакідалі свае тавары на складах, а далейшае перамяшчэнне тавараў па тэрыторыі ВКЛ праводзілася мясцовымі купцамі, якія як бы выступалі пасярэднікамі паміж іншаземнымі купцамі і пакупніком-адрасатам. Напрыклад, гэта прапісана ў прывілеях 1498 і 1580 годоў: «…вольна будзе таварамі і куплямі ўсякімі як у Полацку, так і ва ўсім панстве нашым… купчыці і гандляваць ніякага мыта гандлёвага не плацячы»<ref>{{артыкул|аўтар=Мисаревич Н. В.|загаловак=Правовой статус купцов в Великом княжестве Литовском (на примере городов с магдебургским правом)|спасылка= https://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:AwYToVptFjoJ:https://www.wse.edu.pl/~/media/files/wydawnictwo/equlibrium_1_2_2021.pdf&cd=2&hl=ru&ct=clnk&gl=ru#70|выданне= Equilibrium — Zeszyty Naukowe WSE|месца= Białystok|год=2021|нумар=1-2 (8-9)|старонкі=70—73}}</ref>. == Мытная сістэма ў XVI стагоддзі == [[Файл:GDL-1586.jpg|200px|thumb|Вялікае Княства Літоўскае ў 1586 г.]] Калі ў канцы XV стагоддзя ў ВКЛ налічвалася 83 гарады, то ўжо ў канцы XVI было 530, а без украінскіх і падляшскіх земляў, якія адышлі да Польшчы, — 380. Найбольш буйныя гарады гэтага перыяду — Брэст, Віцебск, Гродна, Мінск, [[Навагрудак]], Полацк. У XV стагоддзі гандлёва-рамеснымі цэнтрамі станавіліся і селішчы, раней былыя крэпасцямі: [[Ліда]], [[Орша]] і інш<ref>{{кніга|загаловак=Города, местечки и замки Великого Княжества Литовского. Энциклопедия|спасылка= https://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=12819&lang=PL|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=2009|старонкі=9|старонак=312|isbn=978-985-11-0432-7}}</ref>. У XVI стагоддзі рамесная вытворчасць, якая развіваецца, спрыяла росту тавараабароту. Праз ВКЛ праходзілі гандлёвыя шляхі з Польшчы, [[Ганза|ганзейскіх гарадоў]], Крыма і т. д. Знешні гандаль вёўся купцамі і багатай шляхтай, якая са сваіх маёнткаў адпраўляла тавары да балтыйскіх партоў і далей у краіны Заходняй Еўропы. Гандлёвыя шляхі праходзілі праз [[Беларускае Падняпроўе]] (уключаючы [[Барысаў]], Оршу, [[Мсціслаў]], [[Бабруйск]], [[Рэчыца|Рэчыцу]]). Шэраг гандлёвых шляхоў ішоў з Усходу на Захад праз Смаленск, Полацк. Для зручнасці вядзення гандлю ў многіх гарадах ВКЛ размяшчаліся спецыяльныя двары, дзе жылі замежныя купцы: рускія, немцы, палякі і інш<ref>{{артыкул|аўтар= Mieleszko W.|загаловак= Handel i stosunki handlowe Białorusi Wschodniej z miastami nadbałtyckimi w końcu XVII i w XVIII wieku|выданне= Zapiski historyczne|месца= Toruń|выдавецтва= Państwowe Wydawnictwo Naukowe|год=1968|нумар=33}}</ref><ref>{{кніга|аўтар= [[Міхаіл Фёдаравіч Спірыдонаў|Спиридонов М. Ф.]]|загаловак= Закрепощение крестьянства Беларуси (XV–XVI вв.)|месца=Мн.|выдавецтва=Навука і тэхніка|год=1993|старонкі=60—101|старонак=223}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Рудяк А. В.|загаловак=Влияние таможенного дела на экспорт и импорт движения товаров в Великом княжестве Литовском в конце XV—XVI вв.|спасылка= https://www.openrepository.ru/article?id=528393|выданне= Месца и роль Беларуси в историческом и геополитическом процессах. Материалы XII Междунар. науч. конф. студентов, магистрантов, аспирантов и молодых ученых, Гомель, 16–17 мая 2019 г.|месца=Гомель|год=2019|старонкі=35—37}}</ref>. Пры вялікім князю Аляксандру Ягелончыку ў 1492—1506 гадах створаны мытныя акругі (мыты). У XVI стагоддзі іх было 11: валынскі з галоўнымі каморамі ў [[Луцк]]у і ва [[Уладзімір (горад, Украіна)|Уладзіміру-Валынскім]], віленскі з каморамі ў Вільні і Мінску, віцебскі, дзісненскі, кіеўскі, ковенскі, магілёўскі, наваградскі, падляшскі з каморамі ў Брэсце і [[Бельск Падляскі|Бельску]], полацкі і смаленскі мыты. Цэнтрамі былі буйныя рэгіянальныя мытні — галоўныя мытныя каморы, якіх часам налічвалася некалькі. Ім падпарадкоўваліся мытныя каморы і іх падраздзяленні — [[прыкаморкі]]. У мястэчках і сёлах знаходзіліся пасты мытнай варты. Каморы і прыкаморкі былі ў [[Ашмяны|Ашмянах]], Бабруйску, Віцебску, [[Крычаў|Крычаве]], [[Мазыр]]ы, Навагрудку, [[Радашковічы|Радашковічах]], Рэчыцы, [[Вінніца|Вінніце]], [[Жытомір|Жітоміры]], [[Дубна (Украіна)|Дубне]] і інш. З 1643 года каморы працуюць у [[Бар (Украіна)|Бары]], [[Лоеў|Лоеве]], [[Нежын]]е, [[Чарнігаў|Чарнігаве]], [[Чарнобыль|Чарнобылі]]<ref>{{артыкул|аўтар=Мыслыка Г.|загаловак=Мытня|выданне=Беларуская энцыклапедыя ў 18 тт.|месца=Мн.|выдавецтва=Бел Эн|год=2000|том=11|старонкі=53|старонак=560|isbn=985-11-0188-5}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар= Грушевський О. С.|загаловак= Митні комори|спасылка= https://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:E7G7Dge5D4EJ:https://chtyvo.org.ua/authors/Hrushevskyi_Oleksandr/Mytni_Kamory.pdf&cd=1&hl=ru&ct=clnk&gl=ru|выданне= Україна|месца=К.|год=1918|том=1-2|старонкі=21—31}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Мялешка В.|загаловак=Камора|выданне=Энцыклапедыя гісторыі Беларусі|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1997|том=4|старонкі=53|старонак=432|isbn=985-11-0041-2}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар= Берковський В. Г.|загаловак=Митна комора|спасылка=http://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:wc-giPEWllAJ:resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe%3FZ21ID%3D%26I21DBN%3DEIU%26P21DBN%3DEIU1%26S21STN%3D1%26S21REF%3D10%26S21FMT%3Deiu_all%26C21COM%3DS%26S21CNR%3D20%26S21P01%3D0%26S21P02%3D0%26S21P03%3DTRN%3D%26S21COLORTERMS%3D0%26S21STR%3DMytna_komora&cd=1&hl=ru&ct=clnk&gl=ru|выданне= Енциклопедія історії України|месца=К.|выдавецтва= НАН України. Інститут історії України. Наукова думка|год=2009|том=6|старонак=790}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар= Берковський В.|загаловак= Типологія і структура митної системи Волині в кінці XV – першій половині XVII ст.|выданне= Вісник Академії митної служби України|месца=К.|год=2006|нумар=1(29)}}</ref>. [[Файл:Metryka litewska.jpg|thumb|Літоўская метрыка 1511—1518 гг.]] Збор з солі і воску з пачатку XVI стагоддзя адбываўся ў асаблівых месцах — саляных і васковых каморах. Каморы знаходзіліся толькі ў вялікакняскіх гарадах, а прыкаморкі ў прыватнаўласніцкіх маёнтках. У Статутнай грамаце вялікага князя Жыгімонта [[Кіеўскае княства|Кіеўскай зямлі]] ад 8 снежня 1507 года гаворыцца: «…А мыта новыя так устаўляем: дзе б даўно не бывалі за продкаў нашых, за вялікага князя Вітаўта і за Жыкгімонта і перш за за бацькі нашага і за брата нашага караля яго літасці, тут і цяпер не патрэбы ваяводам нашым мыт новых уставлять, ніжлі старыя вечныя мыты маюць лаянкі па-даўнейшаму: бо мы даўніны не рушаем, а навіны не ўводзім, хочам усё па тым меці, як будзем было за вялікага князя Вітаўта і за Жыкгімонта»<ref>{{кніга|аўтар=Владимирский-Буданов М. Ф.|загаловак=Хрестоматия по истории русского права|спасылка=https://runivers.ru/lib/book8150/460283/|месца=Киев|выдавецтва=Тип. С. В. Кульженко|год=1887|старонкі=60—61|старонак=248|archive-date=25 снежня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221225191053/https://runivers.ru/lib/book8150/460283/}}</ref>. Першыя дакументальна пацверджаныя звесткі аб мыце гарадзенскім адносяцца да 1480-х гадоў. У ліпені 1486 года вялікі князь [[Казімір IV Ягелончык|Казімір IV]] Казімір паведамляў гарадзенскага намесніка аб аддачы на водкуп маставога гарадзенскага мыта і патрабаваў сачыць каб перавоз тавару ажыццяўляўся толькі па гэтым мосце. Мост знаходзіўся пад адхонам [[Ніжні замак (Гродна)|Ніжняга замка (Акольнага горада)]]. Захавалася гродзенская мытная кніга за 1600 год, — «Рэестр мыта старога каморы мытнай за вытворчасцю Стэфана Ільковіча» на 123 лістах у скураной вокладцы. «Якуб Пратасевіч заявіў жалеза 18, даў мыта 215 грошаў… Ілля Шмайловіч, габрэй гродзенскі, заявіў у Вільні мёд 10, даў мыта 1 кап…. Абрам, габрэй гродзенскі накіраваў у Коўна на двух вазах мыла, мыта 5 грошаў… Ян Пшавобскі прывез у Гродна тры вазы жалеза, мыта 30 грошаў…»<ref>{{кніга|аўтар=Саяпин В. Ю.|загаловак=Пять веков Гродненской таможенной службы|месца=Гродно|выдавецтва=ГОУПП «Гродненская типография»|год=2003|старонак=400}}</ref>. З пачатку XVI стагоддзя соль і воск падвяргаюцца асабліваму падаткаабкладанню, за іх правоз плацяць васкоўнічае і салянічае. Саляныя і васковыя каморы размяшчалі па тым жа прынцыпе, што і мытныя, каб ахапіць, па магчымасці, усю сетку гандлёвых шляхоў. З 1520-х гадоў яны здаюцца ў арэнду. Салянымі каморамі называліся не толькі мытні, але і склады солі, прызначаныя для гандлёвага абароту<ref>{{артыкул|аўтар=Акулич А. Н.|загаловак=Законодательное регулирование таможенных отношений в Великом княжестве Литовском|выданне= Беларусь и славянский мир в интеллектуальном контексте времени: сборник материалов науч.-практ. конф., Брест, 14 марта 2019 г.|месца=Брест|выдавецтва= Брест. гос. ун-т имени А.С. Пушкина|год=2019|старонак=249|isbn=978-985-555-684-9}}</ref>. Для таго, каб гандляры не абышлі мытні па малых рэках, мыту з купцоў, якія ішлі або вярталіся з Рыгі, збіралі на Дзвіне і ў мястэчках: [[Друя|Друе]], [[Сар’я|Сар’е]], [[Дзісна|Дзісне]]. У XVI стагоддзі Друя была галоўным прыкаморкам для тавара, які ўвозіўся ў ВКЛ. Напрыклад, у 1552 годзе там бралася пошліна з кожнага струга грашыма (4 грошы з бочкі селядцоў «на караля», 10 грошаў са струга «на ваяводу полацкага») або натурай, — па два селядцы «на ваяводу полацкага», ці часткай тавару: соллю, шкурамі, кавалкаў воску і інш. З уваходжаннем Інфлянты ў склад Рэчы Паспалітай, [[Даўгаўпілс|Дынанбург]] ў 1682 годзе перахапіў статус галоўнага мытнага пункта на выхадзе з [[Лівонія|Лівоніі]] ў ВКЛ<ref>{{артыкул|аўтар=[[Віктар Уладзіміравіч Якубаў|Якубаў В. У.]]|загаловак=Дзвінскі гандль і яго падаткаабкладанне ў пачатку XVII стагоддзя|спасылка= https://elib.psu.by/handle/123456789/17773?locale=ru|выданне=Вестник Полоцкого гос. университета. Гуманитарные науки. Исторические науки|месца=Полоцк|год=2016|нумар=9}}</ref>. У ВКЛ мелася вялікая колькасць разнавіднасцяў мыта, якія перайшлі з ранняга сярэднявечча: старое-звычайнае, новапавышанае, скопнае (за шкуры), раўнамернае (за абмер тавару), цяжэйшае, вазовае, маставое, васкоўнічае, салянае, рыбнае, перавознае, дарожнае, балотнае, аргішавае (караваннае), банарт (памежнае), грэбельное; розныя мясцовыя — наваградскае, мінскае, берасцейскае, гродзенскае, бельскае і інш. Кіраваліся мытныя акругі двума спосабамі: 1) загадванне мытнымі зборамі праз давераных асоб, якія атрымлівалі за службу фіксаваную плату, г.зн. «да дакладнай рукі»; 2) арэнда мытных збораў на пэўных умовах. Найбольш распаўсюджанай была аддача мытных збораў на водкуп. Такая сістэма існавала і да ўтварэння акруг. Напрыклад, у 1449 годзе дараваў «Казімір, Божай ласкай кароль польскі, вялікі князь літоўскі, рускі і жамойцкі і іншых… берасцейскае мыта Бэнку Шаневічу вечна, на кожны год па трыста кап грошаў. А калі мыта палепшыцца, яму падвышаць; а пад ім нікому не падкупляць». Гэта значыць, арандатар выплачваў у казну пэўную суму, астатняе пакідаў сабе. У 1487 годзе Казімір IV апавяшчаў свайго берасцейскага намесніка аб аддачы на водкуп мытаў: «Прадалі есьмо мыта Берасцейскае і Дарагічанскае і Бельскае і Гродзенскае на тры гады за тры тысячы кап грошай і за трыста кап грошай, на год па тысячы капаў і па сто капаў» . У пачатку XVI стагоддзя берасцейскі збор вырас да 1100 кап грошаў у год<ref>{{артыкул|аўтар=Саяпин В.|загаловак=«Берестейское мыто вечно…»|выданне=Таможня ВЭД: ежемесячный производственно-практический журнал|месца=Мн.|выдавецтва=Государственный таможенный комитет Республики Беларусь|год=2009|нумар=8|старонкі=42—43}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар= [[Тодар Іванавіч Забела|Забела Т. І.]]|загаловак= Места Бярэсцейскае ў XVI сталецці (соцыяльна—экономічны нарыс)|выданне= Запіскі аддзелу гуманітарных навук|месца=Мн.|выдавецтва=Інбелкульт|год=1929|том=8|старонак=95}}</ref>. [[Файл:Mikałaj Sapieha. Мікалай Сапега (1709).jpg|thumb|Мікалай Сапега (1709).]] У 1556—1559 гг. арэндная плата магілёўскай каморы з прыкаморкамі складала тысячу [[Капа (лікавая адзінка)|кап]] грошаў літоўскіх у год, звыш таго мяхамі на 40 кап грошаў літоўскіх. У 1583 годзе яна ўзрасла да дзвюх тысяч кап грошаў. Арандатарамі магілёўскай каморы ў канцы XVI—першай палове XVII стагоддзя былі [[Алелькавічы|слуцкія князі]], [[Мікалай Паўлавіч Сапега|Мікалай Сапега]], віленскі купец Севасцьян Міхновіч. У 1579 годзе магілёўскую «камору» арандаваў брэсцкі ліхвяр Айзік Якубовіч, у 1643 — аршанскі Ісай Нахімовіч. Магілёўская камора здавалася разам з [[Беларуская карчма|кармамі]], васкабойняй, вагавым і іншымі гандлёвымі зборамі, якія спаганяліся ў горадзе<ref>{{кніга|аўтар= Мелешко В. И.|загаловак= Могилев в XVI—середине XVII в.|спасылка=http://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:Y-N0bt52NLoJ:samlib.ru/s/sredin_n_e/meleshko.shtml&cd=4&hl=ru&ct=clnk&gl=ru|месца=Мн.|выдавецтва=Наука и техника|год=1988|старонак=264|isbn=5-343-00207-2}}</ref>. [[Файл:Куфар у Лідскім гісторыка-культурным музеі 01.JPG|thumb|left|Куфар у [[Лідскі гісторыка-мастацкі музей|Лідскім гісторыка-мастацкім музеі.]]]] Мытнікі-адкупшчыкі звычайна кіравалі галаўной каморой. У кожнай мытні знаходзіліся ў штаце асаблівыя даведцы (паборцы) і пісары мытныя, якія прызначаюцца самімі мытнікамі. Непасрэдна аглядалі тавар і збіралі пошліны — «рабілі пабор» асаблівыя слугі — «даведцы паборавыя». У каморы было не менш за 10 чалавек. У кожнай мытні мелася [[пячатка]] — «сігнет». З XV стагоддзя ў кожнай каморы і прыкаморцы мелася «мытная скрынка» — [[куфар]] для сабраных грошай. Штогод вялікаму князю падавалася справаздача — «лічба». Стандартная працэдура тагачаснага мытнага афармлення (шацунка) выглядала так. Купец з таварам з’яўляўся ў мытную камору, або пасля накіраванага ім звароту да яго прыходзілі на гасціны двор паборцы. Яны «хілілі» (аглядалі) тавар і «давалі цэхі» (ставілі пячаткі). Пасля ўплаты мыта купец атрымліваў квітанцыю аб аплаце, якую павінен быў прад’яўляць на кожнай мытні<ref name="ReferenceA">{{Крыніцы/ЭВКЛ|том=2|старонкі=327|артыкул=Мытная справа|аўтар=Астрога В.}}</ref>. Дзяржаўны знешнегандлёвы збор — галаўное (генеральнае), спаганялі не толькі на памежных таможнях, але і змешчаных усярэдзіне княства. Напрыклад, іншаземныя купцы, якія вязлі тавары ў Літву на вазах або камягах праз луцкую мытню, аплачвалі цло не ў Луцку, а ў [[Гарадок|Гарадку]] або ў [[Пінск]]у<ref>{{кніга|аўтар=[[Мітрафан Віктаравіч Доўнар-Запольскі|Доўнар-Запольскі М. В.]]|загаловак= Дзяржаўная гаспадарка Велікага княства Літоўскага пры Ягелонах|месца=Мн.|выдавецтва=Беларуская навука|год=2009|старонкі=542|старонак=759}}</ref>. Сярод праязных пошлін вылучаюць маставое, грэбельное, перавознае. Іх збіралі ў залежнасці ад колькасці транспартных сродкаў і запрэжаных у іх коней ці жывёлы. У 1554 годзе шляхта прасіла вялікага князя вызваліць яе ад выплаты маставога і грэбяльнага пры транспарціроўцы лясных тавараў і збожжа, на што князь пагадзіўся. Працэдура верыфікацыі прыналежнасці тавару на мытні была такой: кармнік або даручанец прысягаў на словах, што тавар зроблены на продаж у гаспадарцы або набыты для асабістай патрэбы таго ці іншага шляхетнага чалавека, або паказваў пісьмовае пасведчанне ранейшай выплаты пошліны<ref>{{артыкул|аўтар=Акулич А. Н.|загаловак=Законодательное регулирование таможенных отношений в Великом княжестве Литовском|выданне= Беларусь и славянский мир в интеллектуальном контексте времени: Сборник материалов науч.-практ. конф., Брест, 14 марта 2019 г.|месца=Брест|выдавецтва= Брест. гос. ун-т имени А.С. Пушкина|год=2019|старонак=249|isbn=978-985-555-684-9}}</ref>. У 1442 годзе вялікі князь Казімір Ягелончык памёр, пакінуўшы сыну Аляксандру даўгі, у асноўным яўрэйскія. У 1495 годзе выйшаў указ, паводле якога яўрэі з Вялікага Княства Літоўскага выганяліся. Але хутка спатрэбіліся грошы для вайны з Масквой, і яўрэям дазволілі вярнуцца. Жыгімонт I у 1507 і 1514 пацвердзіў прывілеі яўрэяў. Часта яўрэі аб’ядноўваліся ў групы па 3-7 чалавек і арандавалі таможні на 2-3 гады. Напрыклад, у 1486 годзе кіеўскія і тракскія яўрэі атрымалі ў арэнду кіеўскія, вышгародскія і жытомірскія мытні на тры гады, а таксама мытні і карчмы [[пуціўль]]скія. У 1494 годзе брэсцкія яўрэі арандавалі берасцейскую, [[драгічын]]скую, гродзенскую і бельскую мытні на тры гады<ref>{{артыкул|аўтар= Жеребцова Л. Ю.|загаловак= Роль евреев-мытников в экономической системе Великого княжества Литовского в конце XV–середине XVI века|выданне= History and Culture of Baltic Region: Lithuania and Poland. Social History, Cultural Science|месца= Klaipeda|год=2007|старонкі=9—23}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар= Ващук Д., Жеребцова Л.|загаловак= Митні привілеї як джерело до вивчення правового становища євреїв-митників на території Великого князівства литовського (кінець XV – середина XVI ст.)|выданне= Проблеми історії країн центральної та східної Європи. Зб.наук.праць|месца= Кам’янець-Подільський|год=2011|нумар=2|старонкі=59—66}}</ref>. З 86 грамат на арэнду мытных збораў па ўсёй тэрыторыі ВКЛ з канца XV да 1569 года 31 дагавор быў заключаны з хрысціянамі, 55 — з яўрэямі. Вялікія князі ахвотна аддавалі мыта яўрэям, якія, дзякуючы сваім капіталам, уносілі некаторую суму грошай наперад. Выступленні ў сеймах шляхты і заможнага мяшчанства скончыліся выдаленнем яўрэяў з мытаў і перамяшчэннем прадстаўнікоў яўрэйскіх фінансавых колаў у 1530—1540-х гадах на [[Падолле]], і ў [[Галічына|Галічіну]], а з 1569 года — на Валынь, Кіеўшчыну і [[Брацлаўшчына|Брацлаўшчыну]]. Яўрэям арэнда мытен была забаронена. Зноў яны выступаюць як арандатары толькі ў 1560-х гг<ref>{{артыкул|аўтар= Дячок О. О.|загаловак= Митні відносини на українських землях в документах Литовської метрики|выданне= Історіографічні та джерелознавчі проблеми історії України|месца = Дніпропетровськ|выдавецтва=РВВ ДНУ|год=2004|старонкі=154—171}}</ref>. [[Абрам Езафовіч|Абрахам Езафовіч]] арандаваў некалькі буйных каморэн, і настолькі атрымаў поспех у зборы пошлін, стаўшы асноўным вялікакняскім крэдыторам, што Жыгімонт I у 1507 годудаў яму шляхецкі тытул з [[Ляліва (герб)|гербам Ляліва]], затвердзіў яго старастай смаленскім, войтам менскім і берасцейскім. У падзяку Езафовіч падарыў каралеўскаму манетнаму двару тысячу грыўняў срэбрам. У канцы 1509 года кароль прызначыў яго [[Падскарбі вялікі літоўскі|подскарбіем земскім]], гэта значыць практычна міністрам фінансаў<ref>{{артыкул|аўтар=Грузицкий Ю.|загаловак=Подскарбий земский, или казначей ВКЛ|спасылка=https://minfin.gov.by/ru/journal/stuff/archive/2014/a5c49cc54b9547da.html|выданне=Финансы. Учёт. Аудит|месца=Мн.|выдавецтва=Министерство финансов РБ|год=2014|нумар=2|archive-date=25 снежня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221225183003/https://minfin.gov.by/ru/journal/stuff/archive/2014/a5c49cc54b9547da.html}}</ref>. Дзякуючы раздзяленню вялікакняскіх і асабістых даходаў вялікага князя, замене натуральных плацяжоў грашовымі, перадачы судовых даходаў у вядзенне вялікага князя, упарадкаванню манетнай справы, замене сістэмы водкупаў сістэмай кіравання праз давераных асоб, — Езафовіч значна павялічыў даходы. На працягу 1520-х гг. ён разам з таварышамі арандавалі мытні амаль па ўсёй тэрыторыі ВКЛ, акрамя ковенскай і віленскай акруг, — мыта гарадзенскай акругі ў 1523, 1529, 1531 гадах; у Мінску — 1525 і 1532 гады; у Полацку — 1530, 1531 гады; на Валыні —1531 год<ref>{{кніга|аўтар= [[Юзаф Вольф|Wolff J.]]|загаловак= Żyd ministrem króla Zygmunta. Szkic historyczny|месца= Kraków|выдавецтва= DRUK ARK I W Ł . L. AKCZYCA I SPÓŁKI|год=1885|старонак=56}}</ref><ref>{{кніга|аўтар= Pociecha W.|загаловак= Abraham i Michał Ezofowicze (działacze gospodarczy XVI w.)|спасылка= http://ornatowski.com/lib/zydministrem.htm|месца= Kraków|выдавецтва= Herbst|год= 1947|старонак= 460|archive-url= https://web.archive.org/web/20160405052938/http://ornatowski.com/lib/zydministrem.htm|archive-date= 5 красавіка 2016}}</ref>. Пасля яго смерці справу брата працягнуў Міхель Езафавіч, якому кароль таксама завітаў шляхецтва. Прычым, Міхель ад іудзейскай веры не адрокся, і быў у дадатак старшыной (абер-рабінам) усіх яўрэяў Вялікага Княства Літоўскага. Па матывах гісторыі сям’і Езафавічаў [[Эліза Ажэшка]] напісала раман «Меір Езафовіч», а польская кінастудыя «Sfinks» паставіла па ім у 1911 годзе мастацкі фільм<ref>{{артыкул|аўтар= Šiaučiūnaitė J.|загаловак= Michelis Jezofovičius — žymus Lietuvos Didžiosios Kuni gaikštystės verslininkas (XV a. pab.— XVI a. pitmasis ttečdalis)|выданне= Lietuvos Metrikos studijos|месца= Vilnius|год=1998|старонкі=99—123}}</ref>. [[Файл:Polish Jews 1765.png||thumb|left|Жыды ВКЛ. 1765.]] «Прывілегіраванае» становішча габрэяў-мытнікаў у параўнанні з мытнікамі іншых нацыянальнасцяў абумоўлівалася не этнічным паходжаннем, а важнасцю займанай імі пасады. Мытныя прывілеі па пытаннях арэнды яўрэям-мытнікам сведчаць, што апошнія мелі такі ж юрыдычны статус, што і мытнікі іншых нацыянальнасцей; у прыватнасці, судовы імунітэт перад мясцовымі ўладамі, і падлягалі суду толькі вялікага князя (з 1550-х гг. і падскарбія земскага). Гэта значыць, усе мытнікі, незалежна ад іх этнічнага паходжання, былі асаблівай катэгорыяй дзяржаўных служачых, якія ў сілу важнасці сваёй пасады не падлягалі юрысдыкцыі мясцовых улад, а толькі вярхоўнай<ref>{{артыкул|аўтар= Ващук Д., Жеребцова Л.|загаловак= Митні привілеї як джерело до вивчення правового становища євреїв-митників на території Великого князівства литовського (кінець XV – середи-XV – середина XVI ст.)|выданне= Проблеми історії країн центральної та східної Європи. Зб. наук. праць|месца= Кам’янець-Подільський|год=2011|нумар=2|старонкі=59—66}}</ref>. Пры Жыгімонце I (1506—1548) быў уведзены дадатковы збор для вывозімых за мяжу воску, мёда, рыбы, шкур, коней<ref>{{артыкул|аўтар=Грузицкий Ю.|загаловак=Роль таможни в формировании бюджета ВКЛ|спасылка=https://minfin.gov.by/ru/journal/stuff/archive/2014/bc3758df60f4bd9a.html|выданне=Финансы. Учёт. Аудит|месца=Мн.|выдавецтва=Министерство финансов РБ|год=2014|нумар=4|archive-date=26 снежня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221226013036/https://minfin.gov.by/ru/journal/stuff/archive/2014/bc3758df60f4bd9a.html}}</ref>. Прававое рэгуляванне мытнай справы знайшло адлюстраванне ў [[Статуты Вялікага Княства Літоўскага|Статутах Вялікага княства Літоўскага]] — зборы законаў феадальнага права, які дзейнічаў у XVI стагоддзі. [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1529]] мае толькі адзін «мытны» артыкул, — «Хто б новыя мыты ўстаўляў». «Таксама загадваем, каб абыякавы чалавек у панстве нашым Вялікім Князьстве Літоўскім не адважваўся новых мыт выдумляць ані ўстаўляць ні на дарогах, ані на месцах, ані на масцях, і на веслах, і на водах, ані на таргах у імёнах сваіх, акрамя якія былі з старадаўна ўстаўленыя, а мелі б на тое лісты продкаў нашых вялікіх князёў ці нашы….»<ref>{{артыкул|аўтар= Дячок О.|загаловак= Регулювання митних відносин в Першому Литовському Статуті та боротьба шляхти за митні пільги|выданне= Pirmasis Lietuvos Statutas: straipsni rinkinys|месца= Vilnius|выдавецтва= Vilniaus universiteto leidykla|год=2005|старонкі=208}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар= Жеребцова Л.|загаловак= Роль Первого Литовского Статута в истории институционализации таможенной организации на украинских землях Великого княжества Литовского|выданне= Pirmasis Lietuvos Statutas: straipsni rinkinys|месца= Vilnius|выдавецтва= Vilniaus universiteto leidykla|год=2005|старонкі=195}}</ref>. [[Файл:Statut-1588.jpg|thumb|Тытульны ліст Статута ВКЛ (1588).]] Больш грунтоўна мытная справа разгледжана ў [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588|Статуте 1588 года]]. Падзел Першы «Аб персоне нашай гаспадарскай», артыкул «Аб мандацех, у якіх прамовах маюць быць з канцылярыі нашай даваны», артыкул 29 «Пра мыты новыя, і пра вольнасць засаджэння мястэчак, і пра будоўлю мастоў або гробель у владаннях шляхецкіх», якая перайшла са Статута 1529 года і якая забараняла ўсталяванне новых мыт. У артыкуле 30 «Аб нябраце мыта ад шляхты і падвод іх» замацоўвалася вызваленне шляхты ад выплаты мытных пошлін. У параўнанні са Статутам 1566 года тут прыведзены тэкст прысягі шляхціча, які правозіць тавары са свайго маёнтка. У артыкуле 31 «Аб прачышчэнні рэк партовых» указваецца аб праве збору «партовага» мыта. У падзеле Трэцім «Аб хвалясцях шляхецкіх і аб размнажэнні Вялікага Княства Літоўскага» у артыкуле 48 «Аб вываджэнні прыпраў ваенных і вайскога жалеза да зямлі непрыяцельскае» забараняўся правоз у варожыя землі зброі і ваеннай маёмасці. Гэта каралася смяротным пакараннем і канфіскацыяй тавара і ўсёй маёмасці ў казну. У падзеле Чацвёртым «Аб судах і суддзях» у артыкуле 42 «Рокі завітыя ў якіх прамовах маюць быць складаныя ў суду земскага» усталёўваліся тэрміны разгляду мытных правапарушэнняў. У падзеле Сёмым «Аб запісах і продажах» у артыкуле 8 «Аб запісах людзей простых падобных і на арэнды дадзеных» усталёўваўся парадак арэнды мыта<ref>{{артыкул|аўтар=Мартюшевская Е. Н., Пименов Д. А.|загаловак=Сравнительный анализ таможенных вопросов в Статуте 1588 г.|спасылка=https://elib.bsu.by/handle/123456789/24603?ysclid=laqizmqs5v324942283|выданне=Беларусь в современном мире: материалы X Международной конференции, посвященной 90-летию образования Белорусского государственного университета, 28 октября 2011 г.|месца=Мн.|выдавецтва=БГУ|год=2011|старонкі=239—240|старонак=303|archive-url=https://web.archive.org/web/20221225182951/https://elib.bsu.by/handle/123456789/24603?ysclid=laqizmqs5v324942283|archive-date=25 снежня 2022}}</ref>. З другой паловы 1530-х і да канца 1540-х гадоў вялікакняскімі мытнікамі кіравала [[Бона Сфорца]], жонка караля Жыгімонта I, маці Жыгімонта II Аўгуста. Падчас яе кіравання прыбыткі, якія атрымліваліся на мяжы, павялічыліся ў тры разы. Яна аддала кіраванне мытнямі дзяржаўным службоўцам, — спраўцам, правы і абавязкі якіх рэгламентаваліся. Такім чынам, мытні і збор пошлін перайшлі ад арандатараў да давернага кіравання. Польскі гісторык В. Пацэха лічыць, што Бона Сфорца мела намер цэнтралізаваць і уніфікаваць мытную адміністрацыю ВКЛ, пазбавіцца ад арандатараў-яўрэяў. Створаная Бонай Сфорца мытная сістэма пратрымалася да 1548 года, пасля яе ад’езду з Вялікага княства Літоўскага ўсё вярнулася назад на дзесяцігоддзі, — перадача мыта ў арэнду была адноўлена. Зноў мытныя каморы бралі ў арэнду яўрэі, пры арэнднай сістэме падскарбій земскі не датычыўся ўнутранага жыцця мытен. Пасля, у 1922 годзе, імем Боны Сфорцы была названа цэнтральная плошча мястэчка [[Моталь]]<ref>{{кніга|аўтар= Pociecha W.|загаловак= Królowa Bona (1494–1557). Czasy i ludzie odrodzenia|спасылка= https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/publication/582677/edition/494382|месца= Poznań|выдавецтва= Czcionkami Drukarni Uniwersytetu Poznańskieg|год=1958|старонак=139}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар= Блануца А.|загаловак= Господарська політики королеви Бони у Великому князівстві Литовському (за матеріалами 32 книги записів литовської метрики)|выданне= Україна в центральносхідній Європі|месца=К.|год=2011|нумар=11|старонкі=191—206}}</ref>. [[Файл:Bona Sforza in 1517.jpg|thumb|Бона Сфорца (1517).]] У сакавіку 1569 года ў мытнай службе адбыліся змены, гэта было выклікана вяртаннем [[Падляшша]] і Валыні да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]] з наступным падпісаннем у ліпені 1569 года [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] і ўтварэннем Рэчы Паспалітай. У выніку аб’яднання была скасавана мытная мяжа, але неўзабаве адноўлена да 1765 года. Сістэма мыта ВКЛ і парадак кіравання захоўвалі аўтаномію да 1760-х гадоў<ref>{{артыкул|аўтар=Мартюшевская Е. Н.|загаловак=Особенности проведения административной реформы при организации таможенного дела на территории белорусского государства в средневековье|спасылка=https://elib.bsu.by/handle/123456789/95787|выданне=Международные отношения: история, теория, практика : материалы IV науч.-практ. конф. молодых ученых фак. междунар. отношений БГУ, Минск, 4 февр. 2014 г.|месца=Мн.|выдавецтва=БГУ|год=2014|старонак=216|archive-url=https://web.archive.org/web/20221225182953/https://elib.bsu.by/handle/123456789/95787|archive-date=25 снежня 2022}}</ref>. Статут 1588 года даволі дэталёва рэгуляваў мытную сістэму. У той час усе гарады ВКЛ мелі мытныя ўстановы. Найбольш актыўна працавалі берасцейская, віленская, гарадзенская, ковенская, магілёўская і полацкая каморы і прыкаморкі. Толькі за 1605 год праз Бярэсце праехалі 573 купца з 370 гарадоў. Развівалася мытная служба і ў прыватнаўласніцкіх гарадах. Напрыклад, з XVI стагоддзя ўладальнік Слуцка мытныя зборы аддаваў у арэнду<ref name="ReferenceA"/>. [[ File:Poland and Lithuania in 1526.PNG|left|thumb|350px|Польшча і Літва перад Люблінскай уніяй у 1526.]] У 1558 годзе пачалася [[Лівонская вайна]], якая запатрабавала дадатковых грошай, таму вялікі князь падвышае тарыфную стаўку мыта на тавары, якія вывозяцца за мяжу. Узнікла новая ці «новапавышаная» мыта, дэкрэтаваная соймам 1561 года. Мытны збор 1566 года быў здадзены ў арэнду [[Гетман вялікі літоўскі|гетману вялікамі літоўскаму]] і адміністратару [[Лівонія|Лівоніі]] [[Ян Караль Хадкевіч|Яну Хадкевічу]] і былому падскарбію земскому літоўскаму [[Падканцлер літоўскі|падканцлеру літоўскаму]] [[Астафій Багданавіч Валовіч|Астафію Валовічу]] на год за 52000 кап грошаў. У чэрвені 1567 года кароль заключае з імі новую дамову арэнды на «паборы старыя і новыя» на тэрыторыі ВКЛ (акрамя полацкай мыты) на адзін год за 42000. Было паказана, што ад «заляжалых» тавараў сабралі новага мыта на суму 10000 кап грошаў<ref>{{кніга|аўтар= Доўнар-Запольскі М. В.|загаловак= Дзяржаўная гаспадарка Велікага княства Літоўскага пры Ягелонах|месца=Мн.|выдавецтва=Беларуская навука|год=2009|старонак=759}}</ref>. У цэлым жа для перыяду сярэдзіны XVI стагоддзі характэрна неаднаразовае падвышэнне мытных пошлін. Прычым гэта датычылася пераважна вывозімых тавараў, а не імпарту. Пры вывазе меркавалася атрымаць грошы з купца, а ва ўвозе замежных тавараў была зацікаўлена шляхта. У выніку мыта на некаторыя лясныя тавары перавышала іх кошт. Пошліна на вываз хлеба ці жывёлы вагалася ад 20 да 50 %. Такім чынам шляхта, якая мела мытныя прывілеі, пазбаўлялася ад канкурэнцыі купецтва пры вывазе тавараў<ref>{{артыкул|аўтар= [[Сцяпан Фёдаравіч Сокал|Сокал С. Ф.]]|загаловак= Гістарычныя асаблівасці ўзнікнення і станаўлення прававога рэгулявання гаспадарчых адносін у Беларусі ў дасавецкі перыяд|выданне= Сацыяльна-эканамічныя і прававыя даследаванні. Навукова-практычны і інфармацыйна-метадычны часопіс|месца=Мн.|выдавецтва= Прыватная ўстанова адукацыі «БІП ― Інстытут правазнаўства»|год=2012|нумар=2|старонкі=4—13}}</ref>. У 1576 годзе сойм пастанавіў, што без згоды вялікага князя ВКЛ кароль Рэчы Паспалітай не можа ўстанаўліваць пошлін, а ў 1586 годзе прыняў рашэнне не перадаваць каралю палову мытных збораў у ВКЛ<ref>{{артыкул|аўтар=Жеребцова Л. Ю.|загаловак= Історія митної справи Великого князівства Литовського та Речі Посполитої на українських землях: методи дослідженни|выданне= Наукові записки|месца=К.|год=2004|том=27|старонкі=22—28}}</ref>. == Мытная сістэма ў XVII стагоддзі == [[Файл:Lithuania in the 17th century.png|thumb|Адміністратыўнае дзяленне Вялікага Княства Літоўскага на 1654 год.]] Згодна з мытнымі кнігамі першай паловы XVII стагоддзя, з усяго купецтва, якое займалася замежным гандлем, літвінаў было 80—85 % (ім належала да 90 % перавезеных тавараў), яўрэяў 9—10 % (асабліва моцны быў у гандлёва-крэдыторскім плане быў кагал у Берасці), палякаў, рускіх, шкотаў (шатландцаў), немцаў (пераважна з Вільні) 4-6 %<ref>{{артыкул|аўтар=Копысский З. Ю.|загаловак=Мытные книги|выданне=Белорусская ССР|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1979|том=1|старонкі=423|старонак=768}}</ref>. У першай палове XVII стагоддзя ў ВКЛ налічвалася каля 414 так званых «гарадоў» і мястэчак, у тым ліку 40 гарадоў з колькасцю насельніцтва больш за 5 тысяч жыхароў. Многія з гарадоў, асабліва буйныя гандлёвыя, на адлегласці дзённага пераходу, або на парогах, або на буйных прытоках на рэках (мелі мытні. Цэнтральным пунктам «Рускай мытнай каморы» ВКЛ, куды збіралася грошы мыта і дадзеныя аб прыналежнасці тавараў, стругоў, платоў і іх шляху з прыкаморкаў па Дзвіне (Дзвінск, Друя, Дрыса, Дзісна, Ула, Бешанковічы, Віцебск) месціўся ў Полацку<ref>{{Кніга|спасылка=https://uw.academia.edu/ViktarYakubau|загаловак=Якубаў, В. Да Рыгі і назад // Наша гісторыя – 2021. – №9. – с.78 – 83. \\ Yakubau V. To Riga and back // Nasza historya}}</ref>. Пасля стварэння Рэчы Паспалітай, у ВКЛ мыта і розныя зборы прызначаліся толькі адмысловымі ўхваламі на канвакацыях сенату і шляхты ВКЛ, або вальных [[Сойм Вялікага Княства Літоўскага|соймах]]. Ухваленыя мыты і цло збіраліся (або не збіраліся) асобна ад польскіх і ў тым памеры за якія прагаласавалі дэпутаты (паслы) ад ВКЛ і палякі над гэтым не мелі аніякай улады. Замежныя купцы плацілі 4 % ад кошту тавара, а купцы Рэчы Паспалітай — 2 %. Шляхціцы нярэдка ўвозілі соль, мёд, хлеб, рыбу для продажу, заяўляючы іх як тавары для ўласнага спажывання. За гэта мыта не бралі. Кароль [[Жыгімонт Ваза]] у 1632 годзе выдаў універсал, якім абавязаў усіх, хто ўвозіць тавары для продажу, плаціць мыта, а хто вывозіць не ўласнае, а набытае збожжа, плаціць цло (мыта, якое спаганяецца на мяжы). Аб мэце ўвозу тавара ў першым выпадку і яго паходжанні ў другім уласнік павінен быў прынесці прысягу<ref>{{кніга|аўтар=Тарарышкина Л. И., Острога В. А.|загаловак=Таможенные платежи: пособие|спасылка=https://elib.bsu.by/handle/123456789/115506|месца=Мн.|выдавецтва=БГУ|год=2014|старонкі=33|старонак=279|isbn=978-985-566-108-6|archive-url=https://web.archive.org/web/20221225183021/https://elib.bsu.by/handle/123456789/115506|archive-date=25 снежня 2022}}</ref>. З 1607 г. тавары шляхты ВКЛ рашэннем вальнага сойму былі канчаткова вызваленыя ад мытных збораў<ref>{{Кніга|загаловак=Volumina legum, T. II – s. 449}}</ref>. Купцы і кармнікі, якія вязлі шляхецкія тавары павінны былі прысягнуць на крыжы, што тавар не купецкі і атрымаць квіт ад мытнага падкаморыя з якім бясплатна мог ехаць праз чарговыя мытныя гавані і парты да пункта прызначэння<ref>{{Кніга|спасылка=https://www.academia.edu/165948720/%D0%94%D0%B7%D0%B2%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%BB%D1%8C_%D1%96_%D1%8F%D0%B3%D0%BE_%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B0%D0%B0%D0%B1%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B5_%D1%9E_%D0%BF%D0%B0%D1%87%D0%B0%D1%82%D0%BA%D1%83_XVII_%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B4%D0%B7%D1%8F|загаловак=Якубаў В.У. Дзвінскі гандль і яго падаткаабкладанне ў пачатку XVII стагоддзя // Весн. Полац. дзярж. ун-та. – Серыя А. – Гуманіт. навукі. – 2016. – №9. – С. 83–91}}</ref>. У 1643 годзе ў Польшчы ўведзена новая імпартная мыта — «індукта», 4 % ад кошту прывазнога тавару. Палова гэтай мыты ішла ў каралеўскую казну, другая палова ў дзяржаўную. Падобныя пошліны неўзабаве былі ўведзены і ў ВКЛ. У 1696 годзе ў Рэчы Паспалітай прынята пастанова аб забароне ў Вялікім Княстве Літоўскім пісаць дзяржаўныя дакументы на беларускай мове, што прывяло да замены старой тэрміналогіі на новую, польскую, і цяпер мыта называлася цло, а таможня — цэльняй<ref>{{артыкул|аўтар= Manikowski A.|загаловак= Cło generalne|выданне= Encyklopedia gospodarcza Polski do 1945 roku|месца= Warszawa|год=1981|том=1|старонкі=105}}</ref><ref>{{кніга|аўтар= Filipczak-Kocur A.|загаловак= Skarb litewski za pierwszych dwu Wazόw: 1587–1648|месца= Wrocław|выдавецтва= Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego|год=1994|старонак=123}}</ref>. == Мытная сістэма ў XVIII стагоддзі == Для павелічэння паступленняў у казну неабходна было ўзмацніць кантроль дзяржавы над усімі магчымымі крыніцамі даходаў, сярод якіх важнае месца займалі даходы ад мытных пошлін. У сувязі з гэтым адной з прыярытэтных задач стала стварэнне мытнай службы ВКЛ як неад’емнага інстытуту ў сістэме дзяржаўнай выканаўчай улады. Рашэннем [[Канвакцыйны сойм 1764 года|Канвакцыйнага сойма 1764 года]] для паляпшэння кіраўніцтва фінансамі, павелічэння дзяржаўных даходаў, была створана [[Скарбавая камісія Вялікага Княства Літоўскага]] (Komisja Skarbowa Wielkiego Księstwa Litewskiego), якая падпарадкоўвалася сойму і дзейнічала праз бюро з 12 чалавек служачых. Старшынствавалі ў ёй па чарзе вялікі падскарбій літоўскі і надворны падскарбі літоўскі. У камісію ўваходзілі яшчэ два сенатары і сем камісараў-шляхцічаў, якіх выбіралі на сойме. За сваю службу яны атрымлівалі грашовы заробак з казны і не павінны былі прымаць ніякага іншага ўзнагароджання<ref>{{кніга|аўтар= [[Аляксандр Аляксандравіч Каваленя|Коваленя А. А.]] и др.|загаловак=История белорусской государственности: в 5 т. Белорусская государственность: от истоков до конца XVIII в.|месца=Мн.|выдавецтва= Беларуская навука|год=2018|том=1|старонкі=516—517|старонак=598|isbn=978-985-08-2388-5}}</ref>. Сфера дзейнасці Скарбавай камісіі была дастаткова шырокай: кантроль за фінансамі, збор пошлін, ажыццяўленне судовых функцый па фінансавых справах, прызначэнне і звальненне дзяржаўных служачых (афіцыялістаў), кантроль за гандлем і ў цэлым за эканомікай княства. Скарбавай камісіяй у 1765 годзе быў выпушчаны шэраг універсалаў, на аснове якіх рэабмежавалася мытная служба: «Аб каморах і мыце», «Аб генеральнай мыце і каморы», "Аб стварэнні прыкаморак, «Для ўсіх суперінтэндантаў і людзей купецкага стану»<ref>{{артыкул|аўтар=[[Ірына Фёдараўна Кітурка|Кітурка І. Ф.]]|загаловак=Архіў Скарбавай камісіі ВКЛ як аснаўны збор крыніц па вывученню мытнай справы ў ВКЛ у другой палове XVIII ст.|выданне= Романовские чтения-10, посвященные 80-летию со дня основания исторического факультета: сб. статей Международной научной конференции|месца=Могилёв|выдавецтва=МГУ им. А. А. Кулешова|год=2015|старонак=260|isbn=978-985-043-8}}</ref>. Ліквідаваліся ўсе прыватныя мытныя пункты і пошліны (мыта), скасоўвалася права арэнды і ўводзілася так званая галоўная, генеральная мыта, — пошліна, якую, у адпаведнасці са спецыяльнай інструкцыяй, павінны былі плаціць усё, «пачынаючы ад караля да апошняга жыхара і купца»: 8 % ад кошту тавара для айчынных купцоў і 12 % для чужаземных. Адначасова былі адменены ўнутраныя пошліны за правоз тавару. Ад выплаты новай пошліны вызваляліся толькі шляхецкія тавары, якія перавозіліся з аднаго ўладання ў другое ці на гандаль, а таксама тавары, якія везлі з-за мяжы для ўласных патрэб. Для паўсюднага і дакладнага спагнання генеральнай мыты ўзнікла неабходнасць стварэння разгалінаванай сістэмы мытных пунктаў, значнага павелічэння колькасці служачых і рацыянальнай арганізацыі іх работы. У адпаведнасці з абазначанай структурай была дакладна акрэслена службовая іерархія службовых асоб мытных органаў. На чале рэпартыцый стаялі контррэгістратары, прызначаныя Скарбовай камісіяй ВКЛ. У іх абавязкі ўваходзіла агульнае кіраўніцтва сваёй мытнай акругай і выкананне кантрольных функцый. Яны неслі асабістую адказнасць за атрыманне прыбытку з курыруемай імі рэпартыцыі. У сваю чаргу контррэгістратары мелі права прапаноўваць на зацвярджэнне Скарбовай камісіі загадчыкаў мытных камор — суперінтэндантаў, а таксама мытных пісароў. Суперінтэнданты непасрэдна адказвалі за парадак у каморах і замацаваных за імі прыкаморках і вартавых, за агляд купцоў, за правільнае вядзенне мытных кніг і т. д. У іх непасрэдным падпарадкаванні знаходзіліся і іншыя службовыя асобы: пісары, обервартавыя, пешыя і конныя вартавыя. Таможны агляд праводзіўся непасрэдна ў каморах і падкаморках, там жа выпісваліся мытныя квітанцыі. Вартавыя-стражнікі павінны былі сачыць, каб купцы не аб’язджалі каморы таемнымі шляхамі, правяраць наяўнасць мытных квітанцый і пры іх адсутнасці накіроўваць купцоў у бліжэйшую камору ці прыкамарак. У 1767 годзе ў структуры мытнай службы ВКЛ з’яўляюцца памяшканні оберстражы, дзе оберстражнікі праводзілі догляд купцоў з невялікай колькасцю тавару, не больш чым на 50 польскіх злотых. На этапе першапачатковага фармавання дзяржаўнай мытнай службы ВКЛ не існавала адзінага дакумента, які апісвае правы і абавязкі службовых асоб. Роля службовай інструкцыі выконвалі спецыяльныя дакументы пад назвай «Інструмент», якія выдаваліся Скарбовай камісіяй канкрэтным асобам, якія прызначаліся на пасаду. Гэтыя «Пункты» ўдакладнялі абавязкі загадчыка каморы ў дачыненні да мясцовасці. Напрыклад, у мэтах скарачэння кантрабанды патрабавалася прааналізаваць рацыянальнасць расстаноўкі сямі вартаўнікоў і чатырох варт, якія ўваходзілі ў склад гродзенскай таможні, і прадставіць высновы на разгляд Скарбовай камісіі. Суперінтэндант павінен быў жыць у галаўной каморы, кожны тыдзень атрымліваць справаздачы з камор, аналізаваць змешчаныя ў іх звесткі, і штомесяц складаць табліцу з указаннем сумы даходу і віду манет. Раз у месяц ён быў абавязаны абыходзіць каморы. Акрамя таго, у «Пунктах» вызначаўся парадак надгляду, правілы суправаджэння купцоў, якія ідуць транзітам. Больш падрабязна асноўныя абавязкі розных катэгорый мытных служачых змяшчаліся ў тэксце прысягі, якую яны павінны былі прынесці перад камісарамі Скарбовай камісіі пры уступленні на пасаду. У студзені 1768 года зацверджаны «Мытны статут». У ім падрабязна апісваліся не толькі абавязкі службовых асоб, але і тып мытных дамоў з пералікам усяго неабходнага абсталявання і мэблі (сталы і падстрэшкі для агляду, шалі, прэсы, розныя прылады для праверкі тавараў, пячаткі і т. п.). Упершыню асобна выдзелены спецыяльны пункт пад назвай «Субардынацыя мытных афіцыялістаў», які ўстанаўліваў вертыкальны вектар падпарадкаванасці службовых асоб мытных органаў (зверху ўніз): контрконтррэгістрант—суперынтэндант—пісар—оберстражнік—стражнік. За сваю працу служачыя мытаў атрымлівалі жалаванне, якое выплачвалася штомесяц, яго велічыня залежала не толькі ад пасады, але і ад прапускной здольнасці мытных пунктаў. Спецыяльнай адукацыі для атрымання пасады ў мытні не патрабавалася, аднак для вядзення бухгалтарскага ўліку, правільнага афармлення накладных мытныя служачыя павінны былі ўмець чытаць, пісаць і рабіць разлікі<ref>{{Крыніцы/ЭВКЛ|том=2|старонкі=571, 572|артыкул=Скарбавая камісія Вялікага Княства Літоўскага|аўтар=Анішчанка Я.}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Кітурка І. Ф.|загаловак= Рэарганізацыя мытнай службы ВКЛ як прыклад фарміравання дзяржаўнай адміністрацыйнай сістэмы ў другой палове ХУІІІ ст.|спасылка= https://elib.grsu.by/doc/10452|выданне= Известия Гомельского государственного университета имени Ф. Скорины|месца=Гомель|выдавецтва=ГГУ|год=2014|нумар=4}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар= Китурко И. Ф.|загаловак=Деятельность Скарбовой комиссии Великого княжества Литовского по созданию таможенной службы как пример модернизации государственной системы управления во второй половине XVIII в.|спасылка= https://elib.grsu.by/doc/10457|выданне= Lietuvos Didžioji Kunigaikštystė: tarp tradicijų ir naujovių XVIII am ž i aus studijos|месца= Vilnius|выдавецтва= Lietuvos istorijos institutas Kražių|год=2014|isbn=978-9955-847-86}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Кітурка І. Ф.|загаловак= Мытны служачы ў ВКЛ у другой палове XVIII ст. (па дадзеных архіўных матэрыялаў)|спасылка= https://elib.grsu.by/doc/55710|выданне= Веснік Гродзенскага дзяржаўнага універсітэта ім. Янкі Купалы|месца=Гродна|выдавецтва=ГГУ|год=2019|нумар=3|старонкі=6—17}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Китурко И. Ф.|загаловак=Денежное обеспечение служащих государственной таможенной службы Великого княжества Литовского во второй половине XVIII в.|спасылка=http://vestnik-brgu.ru/?page_id=3827|выданне=Вестник Брянского государственного ун-та|месца=Брянск|год=2022|нумар=2}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Китурко И. Ф.|загаловак=Государственная таможенная служба ВКЛ во второй половине XVIII в.: создание и основные этапы реорганизации|спасылка= https://elib.grsu.by/doc/55909|выданне= ХІІ міжнародна наукова конференція: Історія торгівлі, податків та мита: тези доповідей|месца= Київ|выдавецтва= Університет митної справи та фінансів|год=2018}}</ref>. Пасля адмены генеральнай пошліны ў 1766 годзе, шэраг унутраных камор быў скасаваны, і ў 1771 годзе на тэрыторыі ВКЛ засталося: 13 сухапутных камор, 4 сплаўныя каморы, 55 прыкаморак і 38 вартавых і оберстражнікаў. Акрамя таго, у адпаведнасці з пастановай Скарбавай камісіі ад 11 студзеня 1769 года было ліквідавана кіраўніцтва Рускай рэпартыцыі, паколькі ў сувязі з адменай унутраных камор у складзе гэтай рэпартыцыі засталіся толькі дзве сухапутныя каморы — брэсцкая і пінская<ref>{{артыкул|аўтар=Кітурка І. Ф.|загаловак= Дзяржаўная мытная служба ВКЛ пасля першага падзелу Рэчы Паспалітай: спробы ўпарадкавання (1772-1775)|спасылка= https://elib.grsu.by/doc/40934|выданне= Гістарычна-археалагічны зборнік|месца=Мн.|выдавецтва= Беларуская навука|год=2017|нумар=32|старонкі=127—137}}</ref>. У 1775 годзе адноўлена генеральная пошліна, створаны Мытны дэпартамент. У 1775 і 1776 гг. прыбытак ад мытных пошлін дасягнуў 1,9 млн злотых пры агульным даходзе казны 12,8 млн злотых. Аднак ціск Прусіі прымусіў адмовіцца ад генеральнай пошліны ўжо ў 1766 годзе. У 1775 годзе яна была адноўлена і праіснавала да 1795 года. У 1775—1776 гг. мытні давалі 15 % усіх даходаў казны<ref>{{артыкул|аўтар=Кітурка І. Ф.|загаловак= Арганізацыя дзейнасці мытнай службы ВКЛ у 1775–1791 гг.|спасылка=https://elib.grsu.by/doc/58092|выданне= Гістарычна-археалагічны зборнік|месца=Мн.|выдавецтва= Беларуская навука|год=2019|нумар=34|старонкі=94—101}}</ref>. Скарбовая камісія ВКЛ у кастрычніку 1791 года добраахвотна дэлегавала свае паўнамоцтвы Скарбавай камісіі Рэчы Паспалітай. Але тая праіснавала ўсяго год і была скасаваная [[Таргавіцкая канфедэрацыя|Таргавіцкай канфедэрацыяй]] з адначасовым аднаўленнем асобных скарбавых камісій для Кароны і ВКЛ. Але ў 1794 годзе Скарбавая камісія практычна перастала працаваць, паколькі яе члены далучыліся да паўстання [[Тадэвуш Касцюшка|Касцюшкі]]. У кастрычніку 1795 года адбыўся [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай]], і цяпер ужо ўся тэрыторыя ВКЛ увайшла ў склад [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], дзе функцыянавала свая арыгінальная мытная служба. Ліквідацыя дзяржаўнасці былога Вялікага Княства Літоўскага запатрабавала рэарганізацыі мытнай сістэмы ўздоўж заходняй мяжы Расійскай імперыі. Па ўказе Сената ад 14 (25) снежня 1795 года на новай мяжы Расійскай імперыі з Аўстрыяй і Прусіяй былі заснаваны мытная варта, мытні і заставы. На заходняй мяжы было створана сем мытных пастоў: у Палангене, Юрбурге, у [[Пуні|Пунях]], на правым беразе Нёмана ў Гродне, ля вытокаў ракі Свіслач ля стыку межаў былых Брэсцкага і Навагрудскага ваяводстваў, у [[Крынкі (Лёзненскі раён)|Крынках]] і насупраць Уладава на правым беразе Заходняга Буга (цяпер [[Тамашоўка]]). Паводле «Палажэння аб устанаўленні памежнага мытнага ланцуга і варты ў Вялікім Княстве Літоўскім», мяжа ад Валынскай губерні да Палангена складала 674 вярсты і дзялілася на 3 участкі: 240 вёрст (ад Валынскай губерні да Гродна), 266 вёрст (ад Гродна да Юрбурга), 168 вёрст (ад Юрбурга да Палангена). 674-вёрстную пагранічную дыстанцыю ахоўвалі: на кожнай з 50-вёрстнай дыстанцыі па 13 чалавек, у тым ліку на кожную адлегласць па мытным стражніку і на кожныя 10 вёрст па два мытных абходчыкі (135 чалавек) і 27 чалавек для пасылак і папаўнення выбыў. У сукупнасці на штогадовае ўтрыманне мытнага ланцужка і аховы на мяжы ВКЛ пайшло 16 210 рублёў. На ўтрыманне літоўскай памежнай мытні і аховы штогод трацілася 34 380 рублёў з даходаў [[Літоўская губерня|Літоўскай губерні]]. У снежні 1798 года была адкрыта брэсцкая таможня. У адпаведнасці з указам Сената ад 19 сакавіка 1799 года гродзенская мытня была зачынена і зноў адкрыта ў сакавіку 1800 года разам з ковенскай мытняй<ref>{{артыкул|аўтар=[[:pl:Maria Puciatowa|Maria Puciatowa.]]|загаловак= Rzut oka na dzieje Komisji Skarbu Rzeczypospolitej W. Ks. Litewskiego za rządów targowickich i sejmu grodzieńskiego|выданне= Księga pamiątkowa koła historyków słuchaczy uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie, 1923–1933|месца= Wilno|выдавецтва= Uniwersytet Stefana Batorego|год=1933|старонак=375}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Ерашэвіч А.|загаловак=Арганізацыйна-штатная структура мытных устаноў на беларускім участку заходняй мяжы Расійскай імперыі канца XVIII—першай паловы XIX ст.|спасылка= https://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=24967|выданне= Шлях да ўзаемнасці = Droga ku wzajemności: матэрыялы XV міжнар. навук. канф. (Гродна, 13 – 14 лістап. 2008 г.)|месца=Гродно|выдавецтва=ГрДУ|год=2009|старонак=449|isbn=978-985-515-232-4}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Вялікае Княства Літоўскае}} [[Катэгорыя:Мытная справа]] [[Катэгорыя:Гісторыя падаткаабкладання]] [[Катэгорыя:Падаткаабкладанне ў Вялікім Княстве Літоўскім]] lvmc662ui965pvf7y8syyhx7hc7nlf6 4 728990 5150802 5142009 2026-06-05T05:40:12Z DenisBorum 139498 /* Запыты */ 5150802 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{/Шапка}} = Запыты = == Дзейнасць удзельніка JerzyKundrat == Паважаныя адміністратары, прашу вас даць ацэнку дзеянням удзельнікая [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], які адмяніў мае праўкі ў наступных артыкулах: * [[Уступленне Украіны ў Еўрапейскі Саюз]] * [[Банкаўская сістэма Беларусі]] Дзякуй, [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 08:39, 5 чэрвеня 2026 (+03) == Балцкія войны == Удзельнік [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9A%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B0%D0%B2%D0%B0&diff=prev&oldid=5139811 ізноў выдаляе сцвярджэнні з крыніцамі], перайначвае факты. Я не ведаю, што з гэтым рабіць.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:53, 11 мая 2026 (+03) :Калега, не дурыце, гэта аўтаматычна, выпраўляў раздзелы на "Цікавы факт". Без алярму. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:24, 11 мая 2026 (+03) ::Добра. Але раздзел «Цікавыя факты» не вельмі пасуе Вікіпедыі, і калі і ёсць, то дадаюцца ў канцы артыкула. Вярнуў раздзел «Назва» з спасылкай на прозвішча. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:48, 11 мая 2026 (+03) Кантэнт, як ёсць, перанёс сюды: [[Кайка (значэнні)#Прозвішча|Кайка, прозвішча]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:07, 11 мая 2026 (+03) :Тады стаўце спасылку з тапоніма на прозвішча. Каб не пагубілася. Але папярэджваю: калі з'явіцца публікацыя - вашая праца пойдзе крыху намарна, бо ўсё тое будзе вернутае ў раздзел "Назва" ў адпаведных назоўных артыкулах. Таму рацыянальней пакінуць раздзел "Цікавы факт". Бо ў выпадку публікацыі тады проста ён будзе перайменаваны і крыху перафармуляваны. Вам вырашаць, наколькі выдаткоўваць сілы на асобныя старонкі пад прозвішчы. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:27, 11 мая 2026 (+03) :: Спасылка ёсць у раздзеле "Гл. таксама". Наяўнасць раздзела "Цікавыя факты" ў Вікіпедыі не вітаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:14, 11 мая 2026 (+03) :::Добра. Абы была. Бо спасылкі на метрыкі маюць каштоўнасць самі па сабе - у тым ліку і для будучых даследчыкаў. Не хацелася б, каб яны згубіліся ў выніку адкатаў ці выдаленняў. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 16:06, 11 мая 2026 (+03) Удзельнік Peisatai вырашыў не мыццём дык катаннем захаваць у энцыклапедыі свае ўласныя даследванні. Толькі калі раней яны ўтрымоўваліся ў раздзеле "Назва", дык цяпер тое ж самае будзе напісана ў раздзеле з найменнем "Цікавыя факты". Што гэта мяняе? Абсалютна нічога. Гэта ж проста здзек: змяніў назву раздзела, а змест застаўся ранейшы. Што, напрыклад, у артыкуле пра вёску Масленікі робіць "цікавы факт" аб тым, што ёсць латышскае прозвішча Maslens? Гэта ён так намекае, што назва вёскі быццам паходзіць ад гэтага прозвішча. Крыніцы, якая б гэта пацвярждала, у яго, зразумела, няма. Карацей кажучы, гэта прафанацыя апошняга рашэння адміністратара. Калі не зрабіць захады, нічога так і не зменіцца.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 19:33, 11 мая 2026 (+03) : Мне здаецца, ён намякае, што гэтыя прозвішчы ўтварыліся ад назвы вёскі. Прагаласуем? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:00, 11 мая 2026 (+03) :: Мне таксама здаецца, што "Цікавыя факты" не павінны намякаць на сувяць паміж назвай Вёскі і прозвішчам, калі гэта не прапісана ў крыніцах. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:03, 11 мая 2026 (+03) :::У кожным разе, гэта часова, будзьце пэўныя. Пакуль можа і патрываць. Вісіць жа багата чаго іншага неправеранага і непадмацаванага. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:56, 12 мая 2026 (+03) :: У любым выпадку, без наяўнасці крыніцы, якая б падцвярждала бы сувязь паміж назвай вёскі і прозвішчам, гэтай інфармацыі ў дадзеным артыкуле не месца, бо паводле аднаго з правіл, Вікіпедыя — не бязладная звалка інфармацыі. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:39, 11 мая 2026 (+03) ::: [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], таксама маеце скасаваць праўку у арт. [[Кайкава]], якая не намякае, а прама кажа. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:17, 11 мая 2026 (+03) :::: Варта скасаваць, бо адкуль вядома, што назва вёскі паходзіць менавіта ад прозвішча Кайка? А можа ад прозвішча Кайко, Каёк, Кайкаў, Кайкоў, Кайк і г. д.? А можа, наогул, не ад прозвішча? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:45, 11 мая 2026 (+03) :::::Ды '''ўціхамірся ўжо'''. У мяне таксама яшчэ добрая сотня тапонімаў была на прыкмеце, давядзецца пакуль у стол. Але ''гэты'' этап скончаны, калега. ''Круці не круці трэба памярці'', як пісаў Аляхновіч у газеце "Новы шлях". Калі свярбіць, ну паспрабуй у тг ізноў антырэкламу пусціць, бо даўно ад цябе трафіку не было. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:55, 12 мая 2026 (+03) :::::: "Уціхамірыцца" варта табе. Пішы свае ўласныя даследванні на сваім уласным сайце ці яшчэ дзе-небудзь, чаго ты прычапіўся да вікіпедыі? Ужо дваццаць разоў растлумачылі, што тут артыкулы пішуцца на падстве апублікаваных навуковых крыніц, а не на падставе асабістых прыдумак удзельнікаў праэкта. Інтэрнэт вялікі, няўжо не знайшлося іншых месцаў, каб прапагандаваць свае "адкрыцці"? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:39, 12 мая 2026 (+03) ::::::: Бульбасрач, як ён ёсць. Няўжо для яго няма іншага месца акрамя Вікіпедыі. Пра "навковыя" крыніцы няпраўда, дарэчы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:43, 12 мая 2026 (+03) :::::::Калі гэта не персанальны сталкінг, а шчырае змаганне з аўтарскімі версіямі, дык чаму не кіруешся ў тарашкевіцкую Вікіпэдыю, дзе Барыскевіч (ён жа Казімір Ляхновіч) сваімі германскімі УД напоўніў тысячы артыкулаў пра тапонімы? Ён якраз выйшаў, вам будзе пра што пагаварыць. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:34, 13 мая 2026 (+03) :::: [[Удзельнік:Için warum]], як вырашыў адміністратар, тэкст, упісаны да ўчорашняга дня выдаленню не падлягае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:28, 11 мая 2026 (+03) ::::: А як быць з вашымі апошнімі праўкамі ў артыкулах [[Сэрвач]], [[Жлобін (значэнні)]], [[Вір]]?! Яны былі зроблены ўжо пасля таго, як выйшла рашэнне адміністратара: ''паходжанне канкрэтнага тапоніма, гідроніма, назвы паселішча або прозвішча варта падаваць толькі тады, калі крыніца прама разбірае менавіта гэты аб’ект або менавіта гэтае прозвішча ці імя ў адпаведным кантэксце''. Навошта вы выклалі там гэтыя ўласныя даследванні, бо амаль усе крыніцы, якія там выкарастаны, пра дадзеныя назвы нічога не пішуць. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 23:12, 13 мая 2026 (+03) == Каментар == {{закрыта}} Каментар да [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A0%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D1%96&diff=5135454&oldid=5134502 гэтай праўкі] мае быць схаваны. Уклад удзельніка Için warum падобнымі каментарамі перапоўнены, гэта цягне на пажыццёвую блакіроўку, па цяперашнім часе. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:15, 3 мая 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Дзякуй, што звярнуў увагу. Удзельнік заблакіраваны на тыдзень. Наступнае парушэнне [[ВП:НАПА]] прывядзе да блакіроўкі на месяц. Вяртаемся да старой тэмы, што ўдзельнікі без медыяцыі сумесна працаваць эфектыўна не могуць. Канфлікту хутка год. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 03:51, 4 мая 2026 (+03) : Удзельнікі за гэты час шмат чаго супольна зрабілі, значыць працаваць могуць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:04, 4 мая 2026 (+03) :: Каб яны яшчэ прытрымліваліся культуры і не адбіралі энергію ў іншых удзельнікаў – ім цаны бы не было. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 13:23, 4 мая 2026 (+03) ::: Не наша задача ацэньваць іншых. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:03, 4 мая 2026 (+03) :::: Таксама праўда. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:07, 4 мая 2026 (+03) :::::Панове, а што там быў за каментар?)) Без мяне мяне жанілі. :::::Як на мяне, было б дастаткова проста жорстка сцвердзіць: блакіроўка (прагрэсіўная: дзень - тыдзень - месяц - пажыццёва) за любую абразу і спробу дэананімізацыі. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 22:39, 10 мая 2026 (+03) :::::: Рэпліка змяшчала абразы. Пераказваць іх не буду. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:42, 10 мая 2026 (+03) == Зняццё статуса "Да выдалення" з артыкула == {{закрыта}} Калі ласка, разгледзьце запыт да выдалення гэтага [[Вакол ліхтарнага слупа (гурт)|артыкула]]: [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%94%D0%B0_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8F#%D0%92%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB_%D0%BB%D1%96%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D1%81%D0% https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%94%D0%B0_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8F#%D0%92%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB_%D0%BB%D1%96%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D1%83%D0%BF%D0%B0_(%D0%B3%D1%83%D1%80%D1%82)] - [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 17:23, 17 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Абмеркаванне трывае. Трэба чакаць вынік. Адміністратары не могуць нікога прыспяшаць і знімаць статусы без вынікаў. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:34, 19 красавіка 2026 (+03) == [[Адмысловае:Contributions/&#126;2026-16309-44|&#126;2026-16309-44]] == {{закрыта}} Адміністратары, заблакуйце ўдзельніка. Лаянке не месца ў Вікіпедыі. [[Адмысловае:Contributions/&#126;2026-16262-28|&#126;2026-16262-28]] ([[Размовы з удзельнікам:&#126;2026-16262-28|размова]]) 21:08, 15 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === {{Done}}. Блакаванне на 1 месяц. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:52, 16 сакавіка 2026 (+03) == [[Удзельнік:Кінапошук]] == Гэты ўдзельнік з 6 праўкамі ўжо назваў сябе адміністратарам. Трэба выпісаць яму папярэджанне. --[[Адмысловае:Contributions/&#126;2026-16154-63|&#126;2026-16154-63]] ([[Размовы з удзельнікам:&#126;2026-16154-63|размова]]) 15:40, 14 сакавіка 2026 (+03) :вынесена папярэджанне [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:34, 14 сакавіка 2026 (+03) == Вандалізм з архівамі == Там нешта {{u|Brangiai}} навандаліў з архівамі і быў глабальна заблакаваны. Трэба паглядзець і адкаціць да часоў, як яно выглядала раней. Я пакуль моцна хварэю і мне цяжка канцэнтравацца на Вікі. Кавідагрыпы гэтыя :( --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:07, 24 лютага 2026 (+03) :а ён спрабаваў падзяліць [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў/2023—2024|архіў]] па датах, што і зрабіў нібыта. Па сутнасці нам гэта не трэба, але і не ўпэўнены, наколькі гэта заслугоўвае блакіроўкі... Таксама пытанне, ці выдаляць тады створаныя архівы за [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў/2023|23]] і [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў/2024|24]] год. Тады трэба будзе яшчэ абнавіць [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў/Шапка|шапку]]. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:39, 14 сакавіка 2026 (+03) == Абарона старонкі [[Новая зямля (паэма)]] == Папулярная старонка з статусам добрай, ананімы ўносяць толькі вандальныя праўкі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 01:23, 18 лютага 2026 (+03) :{{зроблена}}, цяпер толькі аўтапацверджаныя толькі могуць правіць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:57, 18 лютага 2026 (+03) == Вандал == Серыя вандальных правак ад [[Удзельнік:The Croats]]. Таксама ХВ для створанага ім "[[Асяроддзе]]". --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:14, 15 лютага 2026 (+03) :Панове адміністрове, тып вандаліць 24 гадзіны сабе спакойна. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:52, 16 лютага 2026 (+03) :: [[Удзельнік:The Croats]] заблакаваны на тры дні. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:15, 16 лютага 2026 (+03) == Вайна правак [[Алесь Мікус]] == Вайна правак і, здаецца, да кансэнсусу самі удзельнікі не дойдуць. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:34, 2 лютага 2026 (+03) :пакуль заблакаваў магчымасць правіць. Калі ўдзельнікам @[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], @[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] і іншым ёсць што сказаць — кажыце, толькі пастарайцеся, калі ласка, без інсінуацый і сцісла, па справе. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:55, 3 лютага 2026 (+03) ::''Вітанні калегам.'' ::А што дадаваць, усё ясна сказана ў абгрунтаванні правак на старонцы, пра якую мова. ::1) Вікіпедыя не месца для спасылак, дзе рэкламуюцца продажы. ::2) Сцвярджэнні павінны быць падмацаваныя, тым больш без спрэчных асабістых ацэначных характарыстык. ::3) Калі музыкнат - або дыскаграфія, або асобныя ("культурна ўплывовыя") трэкі. ::Тым больш гэта падтасоўваецца так, каб з розных бакоў наўмысна дыскрэдытаваць. Тым больш калі робіцца чалавекам прарэжымным пра чалавека, які ў краіне (ну, але гэта ўжо кантэкст). ::Астатняя "лірыка" ад удзельніка Artsiom91 да тэмы не датычыцца і рацыянальнага зерня там няшмат. Па-харошаму гэта трэба вынесці ў асобную галінку. ::Але скажу тут па сутнасці і сцісла: лічу баруканне па назвах паміж намі двума - '''карысным'''. І працу над фармулёўкамі - таксама карыснай. І не толькі для Вікіпедыі, а і ўвогуле. Высвятляюцца слабыя месцы, падкрэсліваюцца моцныя. Некаторыя артыкулы па назвах (як Нёман) робяцца без малога энцыклапедычнымі. Азарт падштурхоўвае да новых '''адкрыццяў '''(гл. Жадзены), якія ніколі б без таго не былі б зробленыя. ::Ці зробіць хто '''афлайн '''такую работу? Перакананы - не. А яна робіцца, не ў малой меры з-за таго напружання, якое (таксама афлайн) мае месца быць. ::Гэта што да ацэнкі '''па вялікім рахунку'''. ::А калі канкрэтна, то ні ў мяне, ні ў майго апанента (якога ўжо я цяпер мушу нібыта бараніць) цяпер бадай ані слоўца адсябяціны, усё абгрунтавана і нярэдка нават вытанчана. ::І не трэба тут "'''шарыкаўшчыны'''", бо маўляў камусь цяжка правяраць і ўвогуле незразумела. Калі цяжка лезці ў крыніцы - сядзіце чытайце або праходзьце міма. Заўсёды хтось кантэнт творыць, а хтось спажывае. ::Апроч таго, рэпрэсіўныя захады (як падкрэсліваў раней JerzyKundrat) не адпавядаюць прынцыпам Вікіпедыі. ::Зараз прапаную вярнуцца да тэмы гэтай галінкі і не расцякацца мысію па дрэве "у агуле". ::''Дзякуй за ўвагу, калегі.'' [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 15:02, 3 лютага 2026 (+03) Выкажу сваё меркаванне наконт сітуацыі з удзельнікамі. Спачатку коратка пра тое, што адбываецца апошнім часам. Прыведзены ніжэй [[#Праект рашэння|праект рашэння]] фактычна не працуе. Peisatai па факце проста ігнаруе тое абмеркаванне і працягвае сваю дзейнасць у тым выглядзе як хоча, а Için warum з-за абыякавасці іншых удзельнікаў і бяздзейнасці адміністратараў па рэалізацыі праекта рашэння пайшоў фактычна да асабістых нападак. Па сутнасці, пытанне паходжання назваў хвалюе толькі двух удзельнікаў, Peisatai і Için warum. Астатнія, хоць могуць рабіць дробныя выпраўленні і інтэграваць версіі, у тэматыцы не маюць цікавасці. [[#Адкаты Peisatai|Вялікае абмеркаванне ніжэй]], хоць і прыцягнула многіх удзельнікаў, яны выказвалі меркаванні, аднак па сутнасці іх мэта была прымірыць бакі і навязаць ім нейкае кансэнсуснае рашэнне. Аднак, у першую чаргу, менавіта самі Peisatai і Için warum, як зацікаўленыя, мусяць знайсці згоду паміж сабою і вызначыць кансэнсус. Пасярэднікі з цэлым могуць дапамагчы, аднак калі самі бакі не хочуць мірыцца, то прапановы нейкіх нейтральных версій не маюць сэнсу. Аднак, мірыць бакі мае сэнс у рэальным жыцці. У супольнасці вікіпедыі мусім кіравацца яе прынцыпамі і правіламі. Тут варта памятаць, па-першае, што сама магчымасць правіць без нейкага пацверджання і нават ананімна даецца таму, што мы [[Вікіпедыя:Зыходзьце з сумленнасці ўдзельнікаў|зыходзім з сумленнасці ўдзельнікаў]] і таго, што яны ставяць за мэту дапамагчы вікіпедыі (а не прасунуць тут свае ўласныя даследаванні, рабіць рэкламу ці падобнае). Калі ж удзельнікі сумленныя, то яны зыходзяць з сумленнасці іншых удзельнікаў, адпаведна пры несупадзенні пунктаў гледжання намагаюцца іх абмеркаваць і знайсці выйсце, якое задаволіць зацікаўленых. Так працуе [[Вікіпедыя:Кансэнсус]]. Трывалае нежаданне шукаць кансэнсус ставіць пад сумнеў сумленнасць і жаданне рэальна дапамагчы вікіпедыі (а не задавіць апанента і прасунуць свой пункт гледжання), адпаведна да такіх удзельнікаў могуць прымацца меры па абмежаванні ўдзелу ў праекце (папярэджанні, блакаванні). Канкрэтна для ўдзельнікаў Peisatai і Için warum мы бачым поўную адсутнасць жадання шукаць кансэнсус. Ніякіх спроб абмеркавання на старонках размоў удзельнікаў, старонках размоў артыкулаў. Яны не лічаць неабходным патраціць час, каб паміж сабою вырашыць якімі крыніцамі варта карыстацца, а якімі не, як лепей афармляць паходжанне назваў у артыкулах. Чаму тады іншыя мусяць траціць свой час і пытацца знайсці гэты кансэнсус за іх, неяк ацэньваць іх аргументы і крыніцы? Маю пэўныя падставы лічыць ([[Special:diff/4995709|запыта да адміністратараў ад Için warum ледзь не першай праўкай]], [[Special:diff/5049888|просьбы ўключыцца з дыскусію]], адсутнасць камунікацыі паміж Için warum і Peisatai у праекце), што асноўную сваю дыскусію ўдзельнікі вядуць па-за межамі вікіпедыі. Не бяруся ацаніць навуковы ўзровень гэтай дыскусіі, але ён відавочна вышэйшы за ўзровень вікіпедыі і яе ўдзельнікаў у гэтым пытанні. У такіх умовах спрэчка Için warum і Peisatai у вікіпедыі выглядае не як спроба палепшыць яе змест, а проста як выкарыстанне праекта як поля бітвы. Скажу пра сваё асабістае стаўленне да тэмы. Мне ад самага пачатку праўкі Peisatai не падабаліся, бо тычыліся вельмі спецыфічнай тэмы, якія цяжка было праверыць. З цягам часу назіраў, як ён часцей стаў зусім не дадаваць крыніц, а праўкі пра паходжанне дадаваць, напрыклад, у артыкулы пра асоб і прозвішчы. Сталі з’яўляцца нейкія аналогіі, падобныя карані. Умяшальніцтва Için warum і іншых удзельнікаў не асабліва палепшыла сітуацыю. [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Шынкаўцы_(Гродзенскі_раён) Вось напрыклад артыкул], быццам некалькі абзацаў і крыніц, але ўсё абапал і навокал, канкрэтна пра гэтую назву і пра гэтую вёску — нічога. На мой погляд, артыкул стане толькі толькі лепш, калі гэтую творчасць усю прыбраць. І так у абсалютнай большасці артыкулаў. Нават калі адзін вучоны яўна сказаў что такая вёска магчыма мае балцкую назву, а іншы што магчыма славянскую — гэта не такая важная інфармацыя пра вёску, а хутчэй пра канцэпцыі паходжання назваў і іх пашыранасць. Трэба прызнаць, што тэма паходжання назваў у цэлым можа мець толькі нейкія гіпотэзы і канцэпцыі, і вельмі багатая на магчымыя ўласныя даследаванні, «прыцягванні за вушы». Падаванне версій паходжання (тым больш не самой назвы, а каранёў і падобных) толькі стварае ўражанне нейкай сур’ёзнасці і навуковасці, што на фоне жахлівага стану артыкулаў пра населеныя пункты быццам выглядае якасна. На мой погляд, трэба пакінуць толькі надзейнае кшталту Полацк ад ракі Палаты, усё астатняе нішчыць. У беларускай вікіпедыі не любяць блакаваць удзельнікаў, звычайна апраўдваюць іх, намагаюцца зыходзіць з сумленнасці і не рэагаваць нават на яўныя парушэнні. Апраўдваюць што вопытныя і карысныя ўдзельнікі, актыўнасць у праекце і так невялікая. Аднак, усё ж трэба мець нейкія межы, і спыняць удзельнікаў калі яны парушаюць правілы — у тым ліку і для таго, каб іншыя разумелі межы дазволенага. Таксама ледзь не агульнапрынятым стала, што любая дададзеная інфармацыя гэта добра, што нельга інфармацыю выдаляць, а толькі перафармуляваць і знайсці ёй месца. Аднак усё ж вікіпедыя гэта энцыклапедыя, якая складаецца з самадастаковых артыкулаў, а не звалка інфрамацыі, дзе трэба нешта размясціць. Зараз інфармацыі ў інтэрнэце шмат, у тым ліку на беларускай мове, і ставіцца да інфармацыі ў вікіпедыі як да нейкай вялікай каштоўнасці — гэта падыход 2000-х гадоў. Нічога страшнага калі выдаліць радок-другі, асабліва калі яны яўна парушаюць [[:ru:Википедия:Взвешенность изложения]]. Мая прапанова па выніку: прызнаць, што ўдзельнікі Peisatai і Için warum выкарыстоўваюць вікіпедыю як поле бітвы, не прымаюць яе прынцыпаў і правілаў (бо ўсяго толькі вядуць навуковую дыскусію, асноўная частка якой па-за межамі вікіпедыі), не жадаюць шукаць кансэнсус паміж сабою і прымаць прапановы па кансэнсусу ад іншых удзельнікаў, толькі адцягваюць высілкі іншых і ствараюць таксічную атмасферу. '''Заблакаваць абодвух удзельнікаў бестэрмінова''' ў асноўнай прасторы назваў. Даць магчымасць толькі правіць старонкі размоў. Разглядаць магчымасць разблакавання толькі, калі яны дасягнуць паміж сабою кансэнсусу ў размовах (без аніякага ўмяшання іншых удзельнікаў). Тым часам прыбіраць зусім раздзелы "Назва" з артыкулаў пра вёскі, рэкі і азёры, як апісаў вышэй.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 11:28, 3 лютага 2026 (+03) : [[Удзельнік:Artsiom91]], сам сябе заблакуй, тут цішэй стане. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:38, 3 лютага 2026 (+03) ::пане @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], тут не базар і не сценка ў падваротні. Выказвайцеся па тэме размовы і прытрымлівайцеся правіл этычных паводзін у праекце, вам ужо было папярэджанне. Вашыя асабістыя крыўды тут нікога не цікавяць і шкодзяць дыскусіі, прашу вас вынесці гэта за рамкі Вікіпедыі. Калі вы нязгодныя з выказаным вышэй — напішыце па справе. Інакш — прамаўчыце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:22, 3 лютага 2026 (+03) ::: Пра асабістыя крыўды выдумваць не трэба — тут не базар і не падваротня. Спроба распачаць дыскусію пустая, замест буры ў шклянцы вады лепш бы артыкулы правілі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:57, 3 лютага 2026 (+03) : Спадар [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]], на дадзены момант мне цалкам не зразумелы прычыны, па якіх Вы прапаноўваеце заблакіраваць удзельніка Için warum. Удзельнік Için warum пагадзіўся з праектам рашэння, прапанаваным MocnyDuham, адпаведна я не згодная з Вашым сцверджаннем, што дадзены ўдзельнік "не жадае прымаць прапановы па кансэнсусу ад іншых удзельнікаў". У артыкуле "Алесь Мікус" няма нейкага вандалізма з-за якога варта некага бестэрмінова блакіраваць, акрамя таго праблема з вайной правак у адным артыкуле можа быць цалкам вырашана абмежаваннямі на рэдагаванне дадзенага артыкула. У выпадку, калі Вы бачыце, што ўдзельнік Peisatai "ігнаруе тое абмеркаванне і працягвае сваю дзейнасць у тым выглядзе як хоча", то можна ўзняць пытанне аб блакіроўцы дадзенага ўдзельніка на нейкі час. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 14:25, 3 лютага 2026 (+03) :пане @[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]], дзякуй за меркаванне. Мне здаецца, што ў дадзеным выпадку можна спачатку абысціся пазбаўленнем сцягоў аўтадогляду, каб было прасцей кантраляваць войны правак гэтых двух удзельнікаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:26, 3 лютага 2026 (+03) :: акурат маем размову на [[Вікіпедыя:Запыты на статус даглядчыка]], трэці месяц ужо. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:09, 3 лютага 2026 (+03) : ''Вось напрыклад артыкул, быццам некалькі абзацаў і крыніц, але ўсё абапал і навокал, канкрэтна пра гэтую назву і пра гэтую вёску — нічога. На мой погляд, артыкул стане толькі толькі лепш, калі гэтую творчасць усю прыбраць. І так у абсалютнай большасці артыкулаў.'' Тут я з вамі цалкам згодны, у артыкуле "Шынкаўцы" ў раздзеле "Назва" павінна быць толькі інфармацыя з крыніцамі, у якіх гаворка ідзе менавіта аб назве Шынкаўцы. Аднак такую практыку, пісаць усё падрад, завёў не я, а Peisatai. Ён для любога беларускага тапоніма або прозвішча (напрыклад, Маразы, Сабалі) находзіць сугучныя назвы ў Літве, а потым піша: ёсць літоўскае прозвішча такое, ёсць літоўскі тапонім такі... Усё гэта выглядае як нейкая манія. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:43, 3 лютага 2026 (+03) ::Манія - гэта займацца персанальным '''сталкінгам''', калі што. Здаецца, няма яшчэ такога артыкула ў ВП, мо напішаце? А то толькі хвосцікам за мной следуеце, мяцёлачкай падмятаеце :) [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 13:02, 4 лютага 2026 (+03) : Artsiom91, а за што мяне блакаваць?! Назавіце хатя б адзін пункт правіл ВП, які я парушыў. Вайна правак пачалася так: Peisatai панапісваў горы ўласных даследванняў аб быццам бы паходжанні тапонімаў і прозвішчаў. Падрабязна, з канкрэтнымі прыкладамі я аб гэтым пісаў яшчэ ў маі летась тут https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D0%B0_%D0%B0%D0%B4%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%9E#Удзельнік_Peisatai Але нажаль, мясцовая супольнасць пераважна абыякава аднеслася да праблемы. Тады я пакрысе стаў выпраўляць ягоныя праўкі, якія не пацвярждаліся паказанымі там крыніцамі або не мелі крыніц увогуле. Аднак Peisatai не супакоіўся і пачаў або адмяняць мае праўкі, або зноў працягваць свае ўласныя даследванне. Я ўжо не раз пісаў і яшчэ паўтаруся: па правілах Вікіпедыі артыкулы пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц. Калі нехта хоча напісаць, што нейкае назва або прозвішча паходзяць ад нейкага слова, хай прывядзе крыніцу, дзе менавіта гэта і будзе напісана. Калі Peisatai будзе трымацца гэтага правіла, вайна правак адразу спыніцца. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:25, 3 лютага 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Için warum]], покуль не дайшло да парушэння правіла трох адкатаў — гэта не вайна правак, а спробы пошуку кансэнсусу. Праўце смела! Але ў каментарах да правак, калі ласка, пазбягайце грубіянства і не пераходзьце на асобы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:38, 3 лютага 2026 (+03) ::Перакручваеце, калега. ::Не адмяняць, а ўзгадняць, бо Вы разам з вадой у шмат якіх выпадках выплёсквалі і дзіцёнка. А таксама наўмысна згрувашчвалі надзейныя і маланадзейныя крыніцы, каб праз іх няможна было прадзерціся, гэта і ёсць Ваша мэта (вунь, Арцёма заблыталі, і просіць не мучыць яго версіямі ўвогуле). ::Пэўныя Вашы заўвагі, кажу ж, небеспадстаўныя, але цягнеце празмерна ў процілеглы бок, і даводзіцца ўзгадняць, каб не было як у брацкую магілу скінуўшы. ::Вайна правак толькі ў выпадку старонкі, пра якую тут мова, у астатніх выпадках збольшага на залатую сярэдзіну памалу выходзім. ::Не драматызуйце, граючы на публіку, тут Вам не тэлеграм. ::Пра артыкул - аргументы вышэй. Дадумванне і стыгматызацыю пакінь(це) для свайго пахабнага тэлеграму, як і лаянку тыпу нацыст і сектант. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 21:50, 3 лютага 2026 (+03) ::: Нейкі "поток сознания", які не мае ніякага дачынення да нашай дыскусіі: ''пахабнага тэлеграму, як і лаянку тыпу нацыст і сектант''. Адкуль вы ўсё гэта ўзялі, аб чым вы ўвогуле гаворыце? Які тэлеграм, якая лаянка? Вы сябе добра адчуваеце? Яшчэ ў маі мінулага года я прывёў мноства канкрэтных фактаў вашай хлусні https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D0%B0_%D0%B0%D0%B4%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%9E#Удзельнік_Peisatai Вы дагэтуль '''па сутнасці''' так нічога і не адказалі на гэтыя факты, бо вам няма чаго адказаць па сутнасці, няма чаго запярэчыць, толькі нейкая дэмагогія пра нейкі "тэлеграм", "прарэжымны чалавек" і г. д. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:53, 3 лютага 2026 (+03) ::::З Вашай пасільнай дапамогай памалу выпраўляем, хоць і не без цёрак. Працягваем, калега. ::::А Вы ўжо далі сабе рады размяжоўваць час напісання пастоў у тг і рэдагавання артыкулаў у ВП? :) Крута за руку злавілі ў лістападзе. Таму "праведны гнеў" міма, усе ў курсе, праехалі. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:29, 4 лютага 2026 (+03) : > ''Прыведзены ніжэй [[#Праект_рашэння|праект рашэння]] фактычна не працуе''<br>Гэта мая віна, што я не дапрацаваў яго (было некалькі правак) і не зацвердзіў "адміністрацыйна". Калі спрэчка датычна зноў той жа тэмы - зраблю гэта на выходных. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:47, 3 лютага 2026 (+03) :: [[Удзельнік:MocnyDuham]], чакаем рашэнне. Трэба нешта рабіць, зачакаліся ўжо. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:41, 15 лютага 2026 (+03) :: [[Удзельнік:MocnyDuham]], спрэчка датычна не ''зноў той жа тэмы'', а артыкула [[Алесь Мікус]], так што прыйдзецца табе зусім новыя правілы прыдумляць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:59, 3 лютага 2026 (+03) :::Незразумела, якія вікіпедыйныя правілы ўвогуле прапісваюць парадак стварэння такіх "праектаў", іх "адміністрацыйнае" зацвярджэнне і неабходнасць іх трымацца. :::Няхай больш дасведчаныя ўдзельнікі патлумачаць са спасылкамі. :::Здаецца, была мова, што гэта ніяк не рэгламентавана. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:23, 4 лютага 2026 (+03) :::: Вікіпедыя не мае цвёрдых правілаў, апроч пяці агульных прынцыпаў, выкладзеных [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|тут]]. Смела праўце, пераносьце, апрацоўвайце артыкулы, таму што радасць творчасці ў тым, што дасканаласць не патрабуецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:20, 4 лютага 2026 (+03) :::: > ''якія вікіпедыйныя правілы''<br>Прапісвае жаданне не баніць удзельнікаў пасля шматмесячных спрэчак і войн правак. Таму што калі трымацца правіл існуючых - даўно б пайшлі абмежаванні. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:11, 4 лютага 2026 (+03) ::: Калі спрэчка не датычна той тэмы, то ніякіх правіл прыдумляць не трэба. Будзем глядзець хто пачынае вайну правак і рабіць папярэджванні/абмежаванні. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:14, 4 лютага 2026 (+03) :::: Калі не было парушана [[Вікіпедыя:Правіла трох адкатаў]], то радыкальныя абмежавальныя дзееянні адміністратараў не могуць быць прынятыя. А на ўзроўні ''папярэджванні/абмежаванні'' гэта здзейснена ўжо. Не наракайце. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:35, 4 лютага 2026 (+03) ::::: Я яшчэ не паглыбляўся ў канфлікт, проста вам адказваю на вашыя заўвагі. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:49, 4 лютага 2026 (+03) Наконта артыкула Алесь Мікус. Удзельнік Peisatai спрабуе замаўчаць, схаваць інфармацыю, якая менавіта яму не падабаецца. Чаму - здагадайцеся самі. "Аргумент" пра нейкую быццам рэкламу абсурдны: на вокладцы самой кнігі "Вітаўты і Вітарты" напісана, што гэта "Бібліятэка Свайксты". Тое, што ён напісаў гімн батальёна "Данбас" - гэта значны факт і ён можа быць адлюстраваны ў артыкуле. Прынамсі, упартае яго выдаленне з артыкула выглядае як вандалізм або цэнзура. На сайце svajksta.com яшчэ нядаўна большасць артыкулаў была падпісаная іменем Алесь Мікус. Апошнім часам ён сваё імя пад артыкуламі прыбраў. Заява, што я нібы "прарэжымны чалавек" вельмі добра харатарызуе ўдзельніка Peisatai, паказвае, што ён у сваёй дзейнасці ў ВП кіруецца выключна палітычнымі матывамі, у тым ліку і ў сваёй "лінгвістычнай" працы. Я тут яшчэ ні разу нічога не пісаў пра палітыку, а Peisatai ўжо не першы раз аб ёй гаворыць. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:41, 3 лютага 2026 (+03) ::: Біяграфіі сучаснікаў — тэма слізкая, не трэба туды накідваць таго, чаго не трэба. Правілы аб гэтым кажуць наўпрост. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:47, 3 лютага 2026 (+03) :::: ''біяграфіі сучаснікаў — тэма слізкая, не трэба туды накідваць таго, чаго не трэба'' У такім выпадку, як быць з тым, што Peisatai піша ўсялякую хрэнь (пардон за маю французскую) пра прозвішчы вядомых людзей? Гэта як, нармальна? Гэта не парушае правілы наконт біяграфій сучаснікаў? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:29, 19 лютага 2026 (+03) :::: Падрабязней гл. [[Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:50, 3 лютага 2026 (+03) :Гэта ж трэба так маніць. Няма ніякага гімна батальёна Данбас. А на той старонцы - заклікі купляць. Маніпуляцыі як яны ёсць. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 21:56, 3 лютага 2026 (+03) :: <s>гэта частка тэксту схвана</s> --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:47, 4 лютага 2026 (+03) Якія яшчэ "заклікі купляць", што за лухта?! [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:41, 4 лютага 2026 (+03) :: Я не маніў, інфармацыя з украінскай ВП. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:56, 3 лютага 2026 (+03) ::: [[Удзельнік:Için warum]], нагадваю, што Вікіпедыя не з'яўляецца аўтарытэтнай крыніцай. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:06, 3 лютага 2026 (+03) :::Паглядзеў, не знайшоў. Скіньце спасылку, бо цікава. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:30, 4 лютага 2026 (+03) Добрага дня ўсім. Па-мойму, праца была ўвайшла ў нармальнае рэчышча, хаця ў апісаннях змен удзельнікі часам рэзка пішуць, але ў межах, як мне здаецца. Палітыкі невыдалення трымаюцца і добра, а рэзка пішуць не адны яны і нічога. Артыкулы дапрацоўваюцца, што толькі пра этымалогію, як заўважае пан Artsiom91, не важна -- вунь belarusenc.by у артыкулы пра вёскі піша толькі пра іх спаленне падчас вайны і фоткі абеліскаў, і нічога. Хто пра што піша, пра тое і добра. Адзінае, як здаецца, месца напружання гэта два артыкулы -- [[Аляксей Валер’евіч Дзермант|Аляксей Дзермант]] і [[Алесь Мікус]] -- чаго раптам, хто іх там ведае, але супольнасці гэта і не важна. Удзельнікаў блакаваць няма за што, але гэтыя артыкулы можна паставіць пад абарону, давесці да стэрыльна нейтральнага стану. Каб следу ідэалагічнага супрацьстаяння там не было, ніякіх тонкіх намёкаў на тоўстыя акалічнасці, ніякіх "Молатаў" і "Данбасаў" -- усё, што можа суб'ектыўна неяк пашкодзіць (бяспецы, рэпутацыі, псіхічнаму здароўю, чаму заўгодна жывога чалавека) парушае [[ВП:Біяграфіі сучаснікаў]]. А іншая праца ўдзельнікаў пазітыўная, што нешта на мяжы народнай этымалогіі, а нешта арыгінальнага даследавання -- выдаткі фармату Вікіпедыі, галоўнае, каб другасныя крыніцы былі і "на мяжы", а не "за мяжой". Часам шыкоўныя падборкі меркаванняў збіраюцца, з іх даволі ясна ўсё робіцца, гэта карысць на маю думку. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 00:19, 4 лютага 2026 (+03) :Па сутнасці '''падтрымліваю''', вышэй у падобным рэчышчы таксама напісаў. :* :Наконт статусаў '''аўтадаглядчыкаў''' - як на мяне, гэта прынцыпова нічога не мяняе, бо абодва, будучы зацікаўленыя, пільнуем, што напісаў другі на старонцы ўкладу, і рэагуем, таму "шыта-крыта" ні ў каго не праканае. :* :Наконт '''суб'ектыўнай шкоды '''рэпутацыі і бяспекі - Вашая рацыя. :Хіба ўздымаю <u>пытанне</u> пра артыкул "'''Дзермант'''", да дасведчаных знаўцаў у галіне вікіпедыйнай тэхнікі. Каб выдаліць пра той "Молат" (рэальнае выданне, калі што), нядаўна там хтось (ну ясна хто, але мова не пра тое) выдаліў а) усе згадкі аўтараў правак і б) змест зробленых імі правак ('''усё выкраслена'''). Як такое магчыма? Што гэта за паўнамоцтвы ў такога рэдагавальніка? :І прычапным вагончыкам пытаннечка - ІчынВарум (ЧамуЧаму - турэцк., нямецк.) у іншай, ранейшай галінцы абмеркавання неяк зрабіў, каб яго '''нік не высвятляўся''', а каментар заставаўся. Таксама, як такое магчыма тэхнічна? Ясна, што чалавек надае значэнне сваёй прысутнасці ў ВП (а з увагі на персаналію, ёсць думкі пра прамы ўдзел у леташняй аблаве на ВП рэдактараў, але гэта без доказу), але цікава - тэхнічная рэалізацыя такога. Прашу патлумачыць (Вас або каго яшчэ). [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:46, 4 лютага 2026 (+03) ::Наконт выкрэслення гісторыі, гэта не паўнамоцтвы асобнага ўдзельніка, а статус артыкула -- патэнцыйна небяспечнага для тых, хто рэдагуе. Калісьці яго ў гэты спіс уключылі, да ўсіх халівараў і, здаецца, слушна. Калі ёсць яшчэ такія артыкулы, іх таксама можна ўключыць у спіс (заяўкі на [[Вікіпедыя:Запыты да схавальнікаў|ВП:ЗС]]), гэта незваротна ў сучасных умовах. Як знікаюць подпісы не магу сказаць, трэба бачыць адкуль, можа, проста не націснуў кнопку подпісу, іншых варыянтаў не ведаю. Наконт "Молата", цытаты з яго могуць пагражаць бяспецы Дзерманта, гіпатэтычна? Калі могуць, гэта парушае [[ВП:БС]], да таго ж неправяральна, калі і будзе скан, як яго верыфікаваць, у такім разе таксама глядзіце ВП:БС, нават калі б бяспека была гарантаванай. Таксама з "Данбасам" -- можа пагражаць бяспецы Мікуса, калі, так -- гл.вышэй. У нас тут людзі выдаляюць сваё сяброўства ў [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|СБП]], проста бо ліквідаваны, хаця спісы яго адкрытыя. І маюць права. Нават калі перабольшваю, трэба спыніць вось гэта ўсё, мы можам вырашыць гэта па-за ўсімі правіламі, бо пяты слуп -- [[Вікіпедыя:Ігнаруйце ўсе правілы]], якія замінаюць ствараць энцыклапедыю. А звады замінаюць. Для блакіроўкі прычын не бачу, для зняцця сцягоў не бачу. Калі кансэнсус знайсці не выпадае, ніякі стан гэтых двух артыкулаў бакі не задавальняе, можна радыкальна, выдаліць абодва і забараніць стварэнне. Лепей кансэнсус, я супраць радыкалізму. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:56, 4 лютага 2026 (+03) :::<s>тут не поле бітвы, рэпліка схавана</s> --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:55, 4 лютага 2026 (+03) [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:44, 4 лютага 2026 (+03) :::Усё правільна наконт бяспекі. Падтрымліваю, каб без правакацый. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:55, 16 сакавіка 2026 (+03) Дарэчы, а чаму ў артыкуле "Алесь Мікус" выкарыстаны шаблон "навуковец", гэта што, жарт такі або здзек?! Які яшчэ ён навуковец?! Выпраўце хаця б гэта. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:47, 4 лютага 2026 (+03) :Пытанне мабыць да таго, хто гэты '''шаблон''' (адпачатна?) прымяніў? :* :<s>Вікіпедыя не поле бітвы</s> --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:18, 5 лютага 2026 (+03) ::А што перашкаджае зараз гэты шаблон змяніць на адпаведны? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:54, 5 лютага 2026 (+03) ::: [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%8C_%D0%9C%D1%96%D0%BA%D1%83%D1%81&action=history 2 лютага 2026] [[Удзельнік:Plaga med]] змяніў налады абароны для «Алесь Мікус»: Шкодная вайна правак (Правіць=Толькі для адміністратараў, скончыцца 2 сакавіка 2026) --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:59, 5 лютага 2026 (+03) ::::змяніў на {{tl|асоба}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:22, 6 лютага 2026 (+03) :* :Яшчэ, Вы выкарыстоўваеце спасылкі на пастаўскага краязнаўца Пракаповіча, які фінскіх моў (наколькі мне вядома) не ведае і навукоўцам не з'яўляецца, - і не маркіруеце гэтых спасылак як '''Неаўтарытэтная крыніца'''. А кніжку "Вітаўты і Вітарты" так рэгулярна маркіруеце. Вы спецыяліст у тэме антрапаніміі? Калі ласка, прад'явіце рэгаліі. Або гэта толькі прыватная думк? Ёсць крыніца - ёсць спасылка. Няхай мяне іншыя калегі паправяць, калі рацыі ў гэтым не маю. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 19:05, 5 лютага 2026 (+03) ::Таму што сцвярджаць, што Калачы, Маразы, Сабалі, Мазалі, Караткевіч, Карловіч і да т. п. - гэта ўсё нібыта балцкія назвы - маргінальшчына. Увогуле, упартае жаданне прадставіць, быццам у Беларусі няма іншых тапонімаў і прозвішчаў акрамя балцкіх, выглядае як нейкая неадчэпная ідэя, нейкая манія. Пракаповіч зусім не сцвярджае, што ўсе назвы вакол фінскія (некаторыя фінскія, некаторыя балцкія, большасць славянскіх). P. S. Пракаповіч, прынамсі, хаця б не з'яўляецца неаязычнікам. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:54, 5 лютага 2026 (+03) ::: У БелВікі рады вітаць усіх, у тым ліку неаязычнікаў. [[Удзельнік:Pracar]] з гэтым згодны, так думаю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:06, 5 лютага 2026 (+03) :::Карацей, ёсць крыніца - ёсць спасылка. Астатняе Вашыя эмацыйныя ацэнкі і жаданне зменшыць вартасць. Будзьце ласкавыя надалей не распачынаць вайны правак з гэтай маркіроўкай. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 03:21, 6 лютага 2026 (+03) ::::Зменшыць вартасць Мікуса? Проста смешна стала - ну якая там яшчэ можа быць вартасць? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 12:53, 8 лютага 2026 (+03) : Удзельнік, якія дадае сцвярджэнні не падмацаваныя крыніцамі — не мае рацыі. Калі аўтар праекта нідзе не пазначаецца — не трэба гэта дадумляць. Што да тлумачэння тапонімаў, то я цалкам згодны, што часам пошук балцкага кораня пераходзіць межы. Напрыклад, вышукваць славянскія літуанізаваныя прозвішчы і пісаць у артыкулах пра відавочна славянскі тапонім дзеля паказання сувязі з балтамі — лішняе, не трэба так рабіць. Але калі паказваецца на тапонім з сапраўды такім жа коранем – гэта не ўласнае даследаванне, бо ў працах пра тапанімію не прапісваюць кожны населены пункт і гідронім, гэта проста немагчыма.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:06, 7 лютага 2026 (+03) Я не зразумеў, на якой падставе [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] двойчы адмяніў маю праўку ў гэтым артыкуле, пасля чаго артыкул зноў быў абаронены?! Я дадаваў інфармацыю са спасылкай на публікацыю на сайце Arche, у чым праблема?! [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 16:30, 15 сакавіка 2026 (+03) Выдаленне ўдзельнікам JerzyKundrat двойчы запар маёй праўкі з аўтарытэтнай крыніцай з'яўляецца вандалізмам. Незразумела, чаму [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] перш чым абараняць артыкул, не адмяніў вандальныя дзеянні JerzyKundrat'а і не вярнуў маю праўку? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:34, 17 сакавіка 2026 (+03) :на дадзены момант не маю часу пільна разбірацца, хто мае рацыю, хто не. Вы (кажу пра ўсе бакі канфлікту) не можаце дамовіцца, вытрымліваць нейкі кансэнсус і не зацікаўлены ў гэтым, спробы медыяцыі з боку адміністратараў не дапамаглі. Можаце правіць сваёй падстаронцы пакуль. Гэта ўсё вымагае нямала высілкаў з боку адміністратараў, а мы таксама людзі. Пакуль што прасцей замарозіць канфлікт, каб усе бакі астылі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:55, 18 сакавіка 2026 (+03) == Перанос з выдаленнем і аб'яднаннем версій == {{закрыта}} Калі ласка, перанясіце артыкул [[Оскар Мяшчанінаў]] на [[Оскар Мешчанінаў]], трэба ў працэсе паставіць крыжым на "так, выдаліць". Напісанне праз "я" ў прозвішчы памылковае, у крыніцах не знайшоў такога. У БЭ і БСЭ уласна Оскара няма, у БСЭ ёсць цёзка па прозвішчы і праз "е", у каталогу НББ няма варыянта праз "я", хаця ёсць імя Аскар як варыянт. Варыянт Аскар рэдкі і магчыма паходзіць менавіта з Вікіпедыі, аднак, цяпер ужо яго варта пакінуць перасылкай, што ўжо зрабіў. Пасля пераносу, трэба выдаліць артыкул і потым аднавіць з усімі версіямі, каб унёсак удзельнікаў з 2015 года не быў страчаны. Дзякуй. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:18, 31 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} :{{зроблена}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:02, 31 студзеня 2026 (+03) == Вандал == {{закрыта}} Выдаленне зместу старонкі ад [[Удзельнік:Руй Пульези]], можа, і назаўсёды варта заблакаваць. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:56, 24 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} Зрабілі. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:09, 24 студзеня 2026 (+03) == proxy == {{закрыта}} Патрэбен дазвол-выключэння для рэдагавання з публічных проксі. Я так разумею, гэта адміны дзесьці такі сцяжок даюць.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 02:11, 12 снежня 2025 (+03) :трэба разабрацца толькі, дзе [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:03, 12 снежня 2025 (+03) :: Магчыма гэта сцяг "IP block exempt" у распараджэннях правамі ўдзельніка. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 03:41, 12 снежня 2025 (+03) :::@[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] , так. І мне таксама, калі ласка. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:39, 12 снежня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} Зрабіў абодвум. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] ^{[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]} 14:03, 12 снежня 2025 (+03) == Блакіроўка за вандалізм == {{закрыта}} Вось [[Адмысловае:Contributions/Мацвей|гэтага таварыша]] варта блакануць надзейна, каб болей і ананімна не мог са свайго ip правіць і зарэгістравацца таксама. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:24, 10 снежня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Удзельнік заблакаваны на 1 месяц. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:03, 10 снежня 2025 (+03) == Старонкі да хуткага выдалення == Спадарства, ёсць прапанова часцей заглядваць на [[:Катэгорыя:Старонкі да хуткага выдалення]], дзякуй --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 08:03, 30 лістапада 2025 (+03) : {{Done}}. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:25, 1 снежня 2025 (+03) == Абарона [[:Шаблон:Вонкавыя спасылкі]] == {{закрыта}} Вітаю. Шмат дзе ўжыты [[:Шаблон:Вонкавыя спасылкі]] і да яго дацягнулася вандальная рука ўжо, напэўна, варта абараніць. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:42, 12 лістапада 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === {{Done}} [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:09, 12 лістапада 2025 (+03) == Меры абароны ад удзельніка Ohlumon: сістэматычны падлог крыніц == У 2023 годзе Расійская вікіпедыя бестэрмінова заблакавала ўдзельніка Ohlumon за сістэматычны падлог крыніц: https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC_%D0%B0%D0%B4%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B8%D0%B2/2023/04#h-Ohlumon:_%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%B4%D0%BB%D0%BE%D0%B3_%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%87%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2-20230417174100 Ёсць прапанова распаўсюдзіць гэта і на беларускую Вікіпедыю. Па прыклады падлогу крыніц далёка хадзіць не трэба: у створаным гэтым летам артыкуле [[Литовские епархиальные ведомости]] Ohlumon дадаў у спіс літаратуры дзве кнігі (Нецветаев А. «Литовские епархиальные ведомости» как источник по истории Православной Церкви Белоруссии. — Минск: Жировичи, 2003. — 131 с.; Чистяков П. Г. Церковно-краеведческая проблематика епархиальных ведомостей, издававшихся в Беларуси во второй половине XIX, начале XX столетий. — Минск: Жировичи, 2004. — 295 с.). Толькі вось кніг такіх у прыродзе няма (можна спраўдзіць у т.л. у каталозе Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі). Не было ў прыродзе і выдавецтва "Жировичи". Былі, здаецца, неапублікаваныя дысертацыі кандыдатаў багаслоўя, абароненыя ў духоўнай акадэміі. Але нават у іх назвы былі іншымі. Так, дысертацыя Нецвятаева, здаецца, называлася "«Литовские епархиальные ведомости» как источник по истории Белорусской Православной Церкви". І як можна на Вікіпедыі спасылацца на неапублікаваную дысертацыю, у дадатак называючы яе кнігай? Магу паспрачацца, што Ohlumon тую дысертацыю ў вочы не бачыў - дык тым больш як ён можа на яе спасылацца? Або вось яшчэ цікавей: артыкул [[Беларуская карчма]] быў, выглядае, напісаны выключна з антысеміцкімі мэтамі. Ад імя Юзафа Ігнацага Крашэўскага напісаны антысеміцкі абзац, у двукоссях, нібыта цытата, і спасылка ёсць (Kraszewski J. Wspomnienia Polesia. Wolynia і Litwy. Wilno, 1840. S. 82). Праходзім па спасылцы (https://pbc.biaman.pl/dlibra/publication/edition/1502?id=1502), глядзім адпаведную старонку (82). Зразумела, ніякага антысеміцкага пасажу там няма, наогул мова не пра корчмы. Апрача сістэматычнага падлогу крыніц, за ўдзельнікам Ohlumon заўважана, што беларускай мовы ён не ведае, спасылкі, нават калі яны валідныя, афармляе неахайна, выкарыстоўвае аўтаматычны пераклад без пераправеркі, перакладае ў тым ліку і спасылкі (то бок тое, што перакладаць ні ў якім разе не трэба). У артыкуле [[Литовские епархиальные ведомости]] папахвае і плагіятам. Праўда, спасылкі на анлайн-выданне "Православной энциклопедии" Ohlumon дае, але ж гэта не дае яму права спісваць адтуль слова ў слова. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 01:58, 10 лістапада 2025 (+01) : Пане @[[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]], асабіста я чуў пра сітуацыю ў ру вікі. Але мне здаецца няправільным і нават неадпаведным правілам блакіраваць чалавека за дзейнасць у іншым моўным раздзеле. Было бы нядрэнна прааналізаваць унёсак удзельніка ў гэтым раздзеле, а вы, я так зразумеў, спасылаецеся на адпаведныя артыкулы ў ру вікі. Я асабіста не магу зараз абяцаць, што займуся такім аналізам. Калі нехта можа разабраць, будзе карысна для дыскусіі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:28, 10 лістапада 2025 (+03) : БелВікі — талерантны праект, няхай усе ахвотныя правяць смела! Блакіроўка — надзвычайная мера, тут падстаў для яе няма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:38, 10 лістапада 2025 (+03) ::Апрача блакіроўкі ёсць і іншыя меры. Напрыклад, зняцце сцягу аўтадаглядчыка. Калі аўтар рэгулярна ўпісвае ў Вікіпедыю недаставерную інфармацыю ды яшчэ і распальвае міжнацыянальную варожасць, то варта ягоную творчасць тым ці іншым чынам абмежаваць. Талеранцыя да антыяўрэйскіх стэрэатыпаў - гэта вельмі характэрная для Беларусі рыса. Але хацелася б ствараць іншую Беларусь. Без крывавых наветаў, напрыклад. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 02:06, 11 лістапада 2025 (+03) :Я спасылаюся на артыкулы ў беларускай вікіпедыі. Усе тыя ж практыкі, за якія ўдзельнік Ohlumon быў забанены ў расійскамоўнай вікіпедыі, ён выкарыстоўвае і ў беларускай. Ён рэгулярна распаўсюджвае антысеміцкую прапаганду: дзесьці пераказвае ці цытуе антысемітаў (без крытычнай дыстанцыі), а дзесьці проста прыдумляе ад сябе нейкую "цытату". Глядзіш у крыніцу - там гэтай цытаты няма. Гэта падлог. І такімі падлогамі Ohlumon займаецца рэгулярна. Што з гэтым рабіць, можна абмяркоўваць. Калі ў адміністратараў і мадэратараў беларускага раздзелу вікі ёсць жаданне і вольны час, каб сядзець і пераправяраць кожны сказ і кожную спасылку ў артыкулах гэтага ўдзельніка, то калі ласка, правярайце, праўце. Але некаторыя "артыкулы" (дэ факта, зборнікі антысеміцкіх стэрэатыпаў, як тая [[Беларуская карчма]]) вісяць гадамі нявыпраўленыя, і гэта, даруйце мне моцны выраз, ганьба для беларускага раздзелу. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 02:02, 11 лістапада 2025 (+03) :: Шаноўны [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]], вы ж можаце гэта выправіць і без звароту да адміністратараў. Адміны маюць ужо на вайну правак рэаагаваць, калі такая раптам распачнецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:08, 11 лістапада 2025 (+03) :::згодзен, давайце лепш працаваць з матэрыялам у нашым раздзеле, выпраўляць калі трэба і ўжо па факце зробленага ў белвікі рэагаваць. Калі выявіцца дакладна і абгрунтавана, што сістэматычна адбываецца нейкі падлог у бел вікі, то будзем рэагаваць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:24, 12 лістапада 2025 (+03) ::::Я магу весці каталог падлогаў. Колькі выпадкаў будзе дастаткова для рэакцыі з боку адміністратараў? Напрыклад, дзесяць ці сто? Ці штосьці пасярэдзіне? Дзесяць ужо набіраецца. Сто трэба пашукаць, але з часам, баюся, набярэцца. А ў якой форме гэта потым прадстаўляць адміністратарам? Падгружаць у выглядзе файла? На які сервер? (Даруйце, не надта разбіраюся ў тэхнічных асаблівасцях Вікіпедыі). Для даведкі: некаторыя артыкулы Ohlumon публікаваў паралельна ў расійскай і ў беларускай вікіпедыях, там аднолькавыя праблемы. То бок той праблемны змест, за які Ohlumon'а забанілі ў расійскай вікіпедыі, у беларускай вікіпедыі таксама ёсць, хутчэй за ўсё. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 23:31, 13 лістапада 2025 (+03) ::::: Каталг весці не варта, выпраўленні праблемнага зместу будуць вітацца. Праўце смела! --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:35, 13 лістапада 2025 (+03) :::Шаноўны [[Удзельнік:JerzyKundrat|Jerzy Kundrat]], я магу нешта выправіць і выпраўляю. Але мне не верыцца, што Вы сур'ёзна лічыце, што беларуская вікіпедыя - адпаведнае месца для антысеміцкай прапаганды. Тут не так істотна, супраць каго мова нянавісці. Істотна, што мова нянавісці. І, па-вашаму, адміны з гэтым нічога рабіць не павінны? [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 23:23, 13 лістапада 2025 (+03) :::: Намінацыя была за ''сістэматычны падлог крыніц'', зараз прыцягулі іншыя абвінавачанні, дыскусія дзеля дыскусіі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:29, 13 лістапада 2025 (+03) :::::Намінацыя сапраўды была за сістэматычны падлог крыніц. Вы прапаноўваеце адкрыць асобную намінацыю за мову нянавісці? Вікіпедыя, зразумела, не дзяржаўны апарат, але, напрыклад, у судовых ці адміністрацыйных справах новыя акалічнасці звычайна далучаюцца да ўжо адкрытых спраў. Я прашу даць адказ па сутнасці на пытанне пра стаўленне адмінаў да антысеміцкай прапаганды. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 23:35, 13 лістапада 2025 (+03) :::::: Змешваць усё да кучы дакладна не варта. Да антысеміцкай прапаганды ўсе адэкватныя людзі ставяцца адмоўна. Допыт адмінам тут ладзіць не будзем. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:38, 13 лістапада 2025 (+03) У беларускай і рускай Вікіпедыях ёсць яшчэ адзін удзельнік, які займаецца сістэматычным падлогам крыніц - Peisatai. Зрабіў сотні правак, у якіх ёсць пэўнае сцвярджэнне і стаіць спасылка на кнігу ці артыкул вядомага навукоўца. Глядзім крыніцу - а там такого сцвярджэння няма. І таксама ён не толькі не заблакаваны, а нават проста не пазбаўлены сцягу даглядчыка. Маўляў, пішы й далей у такім жа духу. Дзівосна. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 18:37, 15 лістапада 2025 (+03) : пра пазбаўленне сцяга аўтадаглядчыка можна задумацца ў такім разе. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:39, 15 лістапада 2025 (+03) :: [[Удзельнік:Için warum]], я звярнуўся з адпаведнымі прапановамі на [[Вікіпедыя:Запыты на статус даглядчыка]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:54, 15 лістапада 2025 (+03) == Скарга на адмену праўкі == Артыкул [[Андрэй Уладзіміравіч Парубій]] мною быў вычышчаны ад паўтораў і «вады», удакладнена інфармацыя пра замахі на яго жыццё, дададзена інфармацыя пра яго пасмяротнае ўзнагароджанне званнем Героя Украіны. Агульны выгляд артыкула стаў прыдатным для чытання. Пасля чаго ўсе мае праўкі былі адменены ўдзельнікам DobryBrat без тлумачэння прычын. У перапісцы (я чакаў тыдзень) ён мне не адказаў. Прашу адміністратараў прыняць рашэнне пра правамернасць адмены маіх правак, якую зрабіў DobryBrat . Калі магчыма, вярніце маю версію артыкула. [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:36, 8 лістапада 2025 (+03) : У прэамбуле даецца найважнейшая інфармацыя пра прадмет артыкула. Яна часта дублюе частку інфармацыі, размешчанай у іншых раздзелах артыкула. У артыкуле, які прапануецца абмеркаваць, гэта інфармацыя была цалкам выдалена, пакінута толькі кароткае вызначэнне (два словы). : Раздзел «Уласныя працы» быў выдалены цалкам (а мог быць перанесены, напрыклад, у раздзел «Спасылкі»). : У раздзеле «Біяграфія» выдалена частка важнай інфармацыі пра асобу. У прыватнасці, выдалена інфармацыя пра арышт у 1989 годзе; пра тое, што арганізоўваў першыя ва Украіне пікеты; у якіх экспедыцыях працаваў; пра тое, што ў Львоўскай абласной радзе быў сакратаром пастаяннай дэпутацкай камісіі па пытаннях моладзі і спорту; па якой спецыяльнасці ў 1994 годзе скончыў Львоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Івана Франко; па якой спецыяльнасці скончыў аспірантуру ў 2001 годзе; пра тое, што ён быў намеснікам старшыні Львоўскай абласной рады; пра тое, што падчас аранжавай рэвалюцыі (падзеі лістапада — снежня 2004 года) быў камендантам Украінскага дома ў Кіеве, а таксама іншая інфармацыя. Пры гэтым ў артыкуле «[[:uk:Парубій Андрій Володимирович|Парубій Андрій Володимирович]]» ва Украінскай Вікіпедыі (бясспрэчна, там да гэтага артыкула надаецца значна больш увагі), гэта інфармацыя існуе. : У артыкул «Андрэй Уладзіміравіч Парубій» была дададзена і новая інфармацыя, але яна шматкротна меньшая за тую, што была выдалена. Аднаўляць выдаленую інфармацыю, вычытваючы, што было выдалена і на што заменена, патрабуе шмат часу і высілкаў ад іншых удзельнікаў. Зроблены ўнёсак пагоршыў артыкул, таму было прынята рашэнне аб адкаце двух правак удзельніка. : Удзельніку была дадзена парада больш акуратна рэдагаваць артыкулы. Свае выдаленні ўдзельнік абгрунтоўвае «выдаленем паўтораў» і тым, што пасля яго правак тэкст стаў «прыемным для чытання». : Галоўная мэта Вікіпедыі — стварэнне якаснага энцыклапедычнага зместу, а не прыгожае афармленне. : Удзельнік DenisBorum даволі часта практыкуе выдаленне інфармацыі ў артыкулах, абгрунтоўваючы «абнаўленнем звестак», «выдаленнем дубляў», «выдаленнем вады», «навядзеннем парадку ў артыкуле». Мае сэнс прагледзець іншыя артыкулы, дзе такім макарам было зроблена выдаленне інфармацыі. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:04, 9 лістапада 2025 (+03) ::У дачыненні да раздзела артыкула «Уласныя працы» ўдзельнік DobryBrat проста здзекуецца: першая «праца» – гэта проста кароткі артыкул ва ўкраінскай газеце на ўкраінскай мове 2013 года (кожны можа паглядзець і ацаніць «значэнне» гэтай «працы»); другая «праца» прызнана экстрэмісцкай у нашай краіне і доступ да гэтай старонкі заблакіраваны. ::Пра раздзел «Біяграфія». DobryBrat пералічвае менавіта нязначныя факты, гл. крыніцу тут: [https://www.rbc.ru/person/68b309b29a794784b703e240|РБК] ::І дарэчы, маю версію сапраўды прыемна чытаць. Ёсць такое паняцце, як «стыль». [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 17:40, 9 лістапада 2025 (+03) == Абарона [[Максім Танк]] == {{закрыта}} Статусны артыкул са школьнай праграмы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:31, 3 лістапада 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === {{Done}} [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:26, 3 лістапада 2025 (+03) == Пагрозы ад JerzyKundrat == [[Вікіпедыя:Кандыдаты ў выдатныя спісы#Спіс жанчын-лаўрэатаў Нобелеўскай прэміі|Вось тут]] адбылася незразумелая сітуацыя, пасля якой я атрымаў ад удзельніка {{u|JerzyKundrat}} відавочную [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049906 пагрозу дэанамізацыяй з наступствам паглядзець які я «моцны»]. Такія паводзіны парушаюць [[ВП:НАПА]]. На маёй памяці гэта ўжо не першы раз, калі ўдзельнік востра рэагуе ў размовах, але вось такія пагрозы, здаецца, упершыню. Варта адрэагаваць. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:04, 26 кастрычніка 2025 (+03) : У канфлікце ўдзельнічаюць мінімум два бакі. Важна прыйсці да разумення ўласных памылак у зносінах, старацца з павагай адносіцца адзін да аднаго, не абражаць суразмоўцу і не ігнараваць яго просьбы. Мы ўсе плывём у адной лодцы і жадаючых веславаць няшмат. {{u|JerzyKundrat}}, {{u|MocnyDuham}}, заклікаю вас да ўзаемнай павагі, не трэба пераходзіць на асобы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:41, 27 кастрычніка 2025 (+03) :: Я не пераходзіў на асобы і тым больш не канфліктаваў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:06, 27 кастрычніка 2025 (+03) ::Гэта нейкія неадэкватныя паводзіны, што [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049583 першы флэйм-допіс], што [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049906 апошні]. Не бачу, якія два бакі тут ёсць і якія прэтэнзіі могуць быць да MocnyDuham. Remember [[ВП:СУ]]. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] ^{[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]} 21:25, 27 кастрычніка 2025 (+03) :::падтрымліваю, сітуацыя неадэкватная і тут не бачна віны @[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]]. Але заклікаю не рабіць паспешных высноў з улікам палітычнай кан’юнктуры. Калі сітуацыя будзе мець працяг, тут, відавочна, прыйдзецца ставіць блакіроўкі на ўл. запіс, на вялікі жаль... [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:06, 1 лістапада 2025 (+03) :::: Спадзяюся, пад працягам не маецца на ўвазе, калі мяне ўсёж здэаноняць і спраўдзяць, які я там моцны. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:09, 1 лістапада 2025 (+03) ::::: [[Удзельнік:MocnyDuham]], не пайму дзеля чаго ты тут лямантуеш каторы дзень. Ад каго і што патрабуецца, каб ты супакоіўся? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:28, 1 лістапада 2025 (+03) :::::: За парушэнне [[ВП:НАПА]] вас можна было б адразу заблакаваць і без абмеркаванняў. Я гэтага, вядома, не хачу. Я толькі не разумею, што я вам зрабіў, каб вы мне такое пісалі. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:42, 1 лістапада 2025 (+03) ::::::: Упісваеш мой нікнэйм, дзе папала, але я з гэтым змірыўся ўжо не першы дзень як. Чаго й табе жадаю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:23, 1 лістапада 2025 (+03) ::::::::пане @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], давайце без інсінуацый і па факце. Калі вы можаце лепш вытлумачыць сітуацыю, што сапраўды адбываецца, то шчыра просім. З боку выглядае як неабгрунтаваныя нападкі на ўдзельніка, без кантэксту. Толькі можна сказаць, што акрамя відавочных пагроз, таксама жываецца вельмі фамільярны, непаважлівы тон размовы. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:32, 2 лістапада 2025 (+03) :::::::: Дзе і як я ўпісваю ваш нікнэйм? Вы, можа, скажыце, каб я гэтага больш не рабіў. Бо я вас зусім не разумею. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:57, 2 лістапада 2025 (+03) : Напісанае вышэй дыпламатычна некаторыя не зразумелі, пішу прама. {{u|JerzyKundrat}}, {{u|MocnyDuham}}, тое, што паміж вамі адбывалася і адбываецца – гэта канфлікт. У ім удзельнічаюць абодва бакі. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], навошта Вы пісалі ў каментарах да заўваг "Заўвагі: reply to JerzyKundrat"? Гэта удзельнікам JerzyKundrat фактычна было расцэнена як пераход на асобы. Калі Вы гэтага дагэтуль не заўважаеце, то гэта або робіцца наўмысна, або з-за недахопу вопыту. У сваю чаргу, прашу Вас, [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], быць больш стрыманым у каментарах. Вы таксама пераходзіце на асобы. “Мы ўсе плывём у адной лодцы”. Тое, што ў канфлікце ўдзельнічаюць новы адміністратар і былы адміністратар – гэта на радасць праціўнікаў беларускай Вікіпедыі. {{u|JerzyKundrat}}, {{u|MocnyDuham}}, я паўторна заклікаю вас да ўзаемнай павагі і прашу спыніць канфлікт. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:13, 3 лістапада 2025 (+03) ::Пане @[[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], дзякуй, што ўдакладнілі. То бок прэтэнзія да аўтаматычна-згенераванага апісання праўкі пры напісанні каментарыя праз гаджэт? Якім чынам гэта можа апраўдваць паводзіны пана @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] я ўсё яшчэ не разумею. Мяркую, што пан @[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], як і я, як і многія іншыя не звярталі на такія дробязі ўвагі і толькі зараз штосьці пачало праясняцца. Пры ўсёй павазе, я не разумею рэакцыю пана @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] і падазраю, што тут можа быць нешта яшчэ, таму прашу даць дадатковы каментарый па сітуацыі, ад вас нармальнага тлумачэння сітуацыі так і не было. Хоць мы і знаходзімся ў інтэрнэце, і тут звычайна людзі не крыўдуюць на аўтаматычна-згенераваны тэкст, але ж да пагроз, асабліва ў сітуацыі палітычнага напружання, тут не звыкліся, гэта не ерунда. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:46, 3 лістапада 2025 (+03) :: Мой каментар да праўкі згенераваны аўтаматычна, бо для дыялогаў у Вікіпедыі я ўжо шмат гадоў выкарыстоўваю [https://commons.wikimedia.org/wiki/User:Jack_who_built_the_house/Convenient_Discussions адмысловы гаджэт]. І кожная мая праўка змяшчая перасылку на гэты факт. Калі мы кажам пра [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049527 тое апісанне], якое стала магчымым трыгерам для ўдзельніка – слова "заўвага" з'яўляецца назвай раздзелу, дзе мы абмяркоўвалі артыкул, а не маёй заўвагай да ўдзельніка. Здаецца гэта зразумела, бо слова змяшчае спасылку, якая і вядзе на раздзел... Я заўсёды ставіўся з павагай да ўдзельніка і, вядома, тут не хацеў аніякіх канфліктаў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:01, 3 лістапада 2025 (+03) == Адкаты Peisatai == {{закрыта}} Адкаты, якія масава робіць [[Удзельнік:Peisatai]], як напр. [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9F%D1%96%D0%BD%D0%B0&diff=5048879&oldid=5035460 тут] — вандалізм. На заўвагі не рэагуе. Варта заблакаваць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:51, 23 кастрычніка 2025 (+03) :вандалізм гэта ў іншага таварыша, чаму не рэагуем [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 20:53, 23 кастрычніка 2025 (+03) :: сціранне запытаў крыніц — гэта вандалізм, а не наадварот. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:55, 23 кастрычніка 2025 (+03) :::у чалавека бзік супраць балтаў, ён метадычна павыкрыўляў, паперапісваў тое, што мной напісана, гэта не вандалізм, не? праглядаць усе сотні, што псіх нарабіў? можа паспасылацца на шэраг смеццевых, або даўно абвергнутых, крыніцаў, і яны вартыя згадкі? тут сметніца хіба? [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 21:02, 23 кастрычніка 2025 (+03) :::: [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], не трэба выдаляць са старонак інфармацыю, пацверджаную крыніцамі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:05, 23 кастрычніка 2025 (+03) :''Усім прывітанне!'' :'''Перагібы''' відавочна з абодвух бакоў. :Удзельнік Peisatai нярэдка балансуе '''на мяжы з Уласнымі Даследаваннямі'''. Удзельнік Warum нярэдка балансуе '''на мяжы з вандалізмам'''. :<u>'''Прапановы'''</u>: :1) вызначыцца наконт, таго, '''калі тут УД, а калі не УД'''. Падтрымаю ўдзельніка Bot: калі ёсць канкрэтная спасылка на корань і на ўтваральнік пры ім, тады гэта не УД. Без доўгіх ланцужкоў "лагічных сувязяў", але канкрэтная спасылка. :2) Удзельніку Warum прапаную '''вярнуць '''усюды звандалізаваны ім тэкст, прычапіць да яго ўнізе знойдзеныя ім спасылкі, спрэчны тэкст вылучыць і ў каментарах ветліва '''прапанаваць змены''' да спрэчнага тэксту. :3) Удзельніку Peisatai прапаную, потым, '''перагледзець '''заўвагі ўдзельніка Warum і або а) наступіць на горла ўласнай песні і '''прыбраць '''тое, што да ступені змяшэння нагадвае УД, або б) '''перафармуляваць''', каб выглядала больш-менш аб'ектыўна. І ўвогуле, занадта вузкія лінгвістычныя тонкасці спрасціць па магчымасці. :4) Вызначыць '''тэрмін '''для абаіх удзельнікаў разабрацца з гэтым усім масівам - напрыклад, тыдзень, два, месяц. Канкрэтны тэрмін, каб не расцягвалася. :5) Да часу вырашэння сітуацыі '''забараніць '''(вусна) абодвум удзельнікам '''правіць новыя артыкулы '''па назвах. :6) Асобна трэба вырашыцца наконт згаданых удзельнікам Bot '''спрэчных спасылак''' тыпу Жучкевіча, Пракаповіча і г.д. Напрыклад, Пракаповіч, калі паглядзець яго старонку, - правінцыйны літаратар і географ, з вялікай доляй верагоднасці не разумее ў фінскіх мовах. А Жучкевіч, як слушна адзначана, хоць і са сферы акадэмічнай навукі, але пераважна (не заўсёды) прапаноўваў вытлумачэнні з галіны "народнай этымалогіі". Прапаную, з мэтай захавання палітры меркаванняў, не прыбіраць, але рабіць нейкія нейтральныя, але ясныя пазнакі, тыпу "пастаўскі літаратар і географ І. Пракаповіч". :''З павагай,'' [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 12:11, 24 кастрычніка 2025 (+03) :: > ''Удзельніку Warum прапаную '''вярнуць '''усюды звандалізаваны ім тэкст, прычапіць да яго ўнізе знойдзеныя ім спасылкі, спрэчны тэкст вылучыць і ў каментарах ветліва '''прапанаваць змены''' да спрэчнага тэксту.''<br>Я шмат разоў бачыў праўкі Варума падчас догляду і не заўважыў там вандалізму. Ён выдаляў інфармацыю без крыніц і ўстаўляў адпаведны шаблон. Можаце паказаць прыклад вандалізму? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:15, 24 кастрычніка 2025 (+03) :::Перш чым адказваць на пытанне 2, трэба калегіяльна вызначыцца з пытаннем 1, бо ад яго дастаткова залежыць і пытанне 2. Выкажыцеся вы, і няхай выкажуцца іншыя. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 12:18, 24 кастрычніка 2025 (+03) :::: Мне, шчыра кажучы, вельмі цяжка зразумець, што ў гэтым пытанні з'яўляецца УД, бо я не разбіраюся ў тэмах. Дакладна павінны быць спасылкі на крыніцы. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 13:22, 24 кастрычніка 2025 (+03) ::::Найперш трэба вярнуцца да палітыкі невыдалення. Ёсць іншыя меркаванні -- дапаўняць. Не ўпэўнены, што тут ёсць нават самастойнае вылучэнне кораня і ўтваральніка, бо яны вылучаны даследчыкамі і на гэта ёсць спасылкі. У маі сам спасылаўся на "[[:en:Wikipedia:No_original_research#Synthesis_of_published_material|Synthesis of published material]]" ("[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне#Спалучэнне апублікаванага матэрыялу для прасоўвання новай думкі|Спалучэнне апублікаванага матэрыялу для прасоўвання новай думкі]]"), але якая новая думка тут прасоўваецца? Што Беларусь уся з запасам у зоне балцкай гідраніміі і кожная назва можа быць балцкай -- думка не новая і не спрэчная. Адкаты зробленыя Peisatai не адмяняў бы, а з дыфаў дадаў бы ўрыўкі ўнесеныя Için warum. На нейкія ўрыўкі паставіў бы запыты крыніц, як у Сермежы пра ранейшую даўжыню ракі (думаю, там можна знайсці спасылкі на ранейшыя карты). Жучкевіча нам не ўнікнуць, хоць бы мы і вырашылі яго неаўтарытэтнасць як лінгвіста, ён з кожнага праса будзе лезці. Як Вайтовіч у генеалогіі, назбіраў з дубу вецце, але папулярны і яго пхнуць як крыніцу раз за разам. У нас нават кробізы з крывічаў не выдалены, хаця ў гэтай лухты ад Ластоўскага няма ніякага грунту. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:39, 24 кастрычніка 2025 (+03) [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9D%D0%B0%D1%87%D0%B0_%28%D0%9B%D1%8F%D1%85%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%86%D0%BA%D1%96_%D1%80%D0%B0%D1%91%D0%BD%29&diff=5048905&oldid=4826334 Так] можа быць? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:10, 23 кастрычніка 2025 (+03) : [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] заблававаны на тры дні. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:20, 23 кастрычніка 2025 (+03) Не ўсё так адназначна. Напрыклад, у вось [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%B6&diff=prev&oldid=5048829 такіх выпадках]. Удзельнік [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] выдаліў вялікі кавалак і напісаў "у Ванагаса, Покарнага і Скарджуса Сермеж адсутнічае", але там і не сцвярджалася, што ў іх Сермеж ёсць, там пра "корань" і "пашыральнік" было. Безкрынічны быў адзін абзац, але не мовазнаўчага характару, а гісторыка-геаграфічнага і на яго можна было проста паставіць запыт крыніцы. І такіх выпадкаў багата. То, можа, у такім выпадку гэта якраз адкат вандалізму, ну або выдаленага без разбору. І слушна заўважыў калега JerzyKundrat, чаму не можа быць дзве і тры версіі? То гэта тычыцца ўдзельніка Için warum таксама. У маі толькі сварыліся, а не выпрацоўвалі падыходы, як ставіцца да згадкі каранёў, пашыральнікаў і іншага такога ў артыкулах. Згадаць у артыкуле пра Сермеж, што ў літоўскай ёсць корань -серм- гэта арыгінальнае даследаванне пра Сермеж або проста інфармацыя? Таму спачатку пайшла чыстка ў адзін бок, потым пойдзе ў іншы, а затым і яшчэ куды. У тую ж Сермеж думку Пракаповіча можна было проста дадаць, нічога не выдаліўшы. Пра Жучкевіча і такіх паноў як Пракаповіч наогул ёсць пытанні, ці кваліфікаваныя яны як мовазнаўцы, бо іх версіі часта нагадваюць народную этымалогію. Калі ёсць сістэмная крытыка Жучкевіча, ці нешта іншае "даўно абвергнутае", трэба гэта разгледзець і можа вырашыць не карыстацца гэтым у мовазнаўчых пытаннях. Географам -- геаграфічнае, краязнаўцам -- краязнаўчае, а лінгвістычнае ўсё ж лінгвістам. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 23:03, 23 кастрычніка 2025 (+03) : Было б добра разабрацца ў аўтарытэтнасці крыніц з двух бакоў. Я дапушчаю выкарыстанне гэтых тэкстаў у этымалогіі, толькі калі ў іх відавочна атрыбутаваная сувязь паміж аб'ектам і назвамі. Арыгінальныя даследаванні недапушчальныя. Аднак для мяне гэтая тэма занадта далёкая і я не маю вольнага часу паглыбляцца ў літаратуру з двух бакоў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:53, 24 кастрычніка 2025 (+03) ::@[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] для мяне, шкада, таксама далёкая, толькі вельмі агульныя ўяўленні. Адносна Сермежы, што прыкладам вышэй, яна і праўда не згадваецца аўтарамі, якія пішуць пра корань і пашыральнік у літоўскай. Але гэта "бяда" такой літаратуры, поўнага спісу гідронімаў з пэўнымі фармантамі не дае ніхто, абмяжоўваюцца двума-пяццю прыкладамі, а далей "і інш.". Жучкевіч шчодры быў, вытлумачыў усё да чаго рукі дацягнуліся, але яго кваліфікацыя на гэта вельмі сумнеўная. Атрымліваецца, цяпер ускосныя сведчанні прафесіяналаў падмяняюцца на простае сведчанне непрафесіяналаў, якія затое яўна згадалі. Да каго толькі не звяртаўся, каб знайсці экспертызу хоць бы агульную для нашай праблемы, але няма такіх спецыялістаў і тэма вельмі хісткая з навуковага пункту гледжання, усё толькі гіпатэтычнае з адноснай ступенню імавернасці. Як разумею, падыходы навукоўцаў у галіне такія, што ў зоне балцкай гідраніміі, усе гідронімы апрыёрна лічацца балцкімі, пакуль іншае не даведзена асобна. Мы ўжо маем прыклад такой падмены ў іншай беларускай вікіпедыі, дзе імёны, якія апрыёрна ў навуцы лічацца балцкімі, хоць часам і няма адзінага меркавання з якіх пэўна фармантаў складаюцца і што значаць, тлумачацца з адзінай крыніцы, дзе даецца альтэрнатыўнае меркаванне, як германскія. Тая крыніца па фармальных прыкметах для Вікіпедыі аўтарытэтная (значна болей за Жучкевіча), але ў навуцы лічыцца "маргінальнай" (у сэнсе, што на ўскрайку навуковага поля, не адпавядае навуковаму кансэнсусу, ніхто на яе сур'ёзна не спасылаецца, хіба ў аглядзе гісторыі навукі). Тое самае можа быць у нас, толькі з рэкамі. Напэўна, трэба рабіць як з імёнамі зроблена, напрыклад, у артыкуле [[Ягайла]], дзе даюцца меркаванні Юргевіча, Чаропкі, Урбана і Галяка таксама, хаця пэўнае значэнне імя Ягайла нават для літоўскіх спецыялістаў застаецца дыскусійным з часоў рэканструкцыі яго Бугой. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:46, 24 кастрычніка 2025 (+03) :::Аб'яднаў версіі ў артыкуле [[Нача (прыток Бабра)]], напэўна, так рабіць трэба было адразу, замест выдалення і скарачэння. Яно тады можа і ўзяло б меней часу, цяпер возьме болей. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:31, 25 кастрычніка 2025 (+03) : У сучаснай беларускай мове слова Сермеж мае корань "Сермеж". Сцверджанне, што корань "Сермеж" утвораны ад кораня "Серм" і пашыральніка "еж" - гэта ўжо этымалогія, то бок гэта павінна быць яўна прапісана ў артыкуле ды павінна быць падмацавана аўтарытэтнымі крыніцамі. Пакуль жа мы маем, што ў артыкуле пра слова з адным коранем слова даецца этымалогія іншага кораня. Адпаведна я падтрымліваю Için warum, што падобную інфармацыю можна выдаляць з артыкула. Як альтэрнатыву хуткаму выдаленню звестак можна ўжываць прастаўленне шаблонаў, напрыклад Шаблон:Праверыць факты. Аднак нават калі ў першакрыніцы згадваецца корань самаго слова, але без згадкі пра канкрэтны аб'ект, то я б усё роўна асцерагалася б прапісваць такое напрамую ў артыкул, таму што і аднолькавыя альбо вельмі падобныя назвы могуць мець рознае паходжанне. Напрыклад, назва Ленін можа быць гістарычнай і быць утворанай ад жаночага імя, а можа быць назва Леніна ўтвораная ад мянушкі савецкага дзеяча. Альбо Дзяржынск і Дзяржынава - этымалагічна гэтыя назвы звязаныя, аднак адно з іх утворана ад прозвішча, якое ў сваю чаргу магчыма ўтворана ад назвы другога. То бок мне бліжэй пазіцыя, што ў артыкул варта дадаваць інфармацыю пра паходжанне назвы, толькі калі ў аўтарытэтнай крыніцы ёсць разбор назвы канкрэтна гэтага геаграфічнага аб'екта. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 00:21, 25 кастрычніка 2025 (+03) ::@[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] , адразу сам болей схіляўся да такой думкі. Але з погляду як гэта робіцца, што прасоўваецца фактычна народная этымалогія, ёсць сумненні што на праўдзе лепей. Сама Сермеж можа не згадвацца, але калі ў крыніцы вядзецца менавіта пра гідронімы і даецца шэраг аналогій з такім коранем, а Сермеж якраз у зоне дзе такая аналогія актуальная, што думаць у такім разе? У маі ўжо пісаў, калі ёсць тлумачэнне менавіта для вялікіх Дзвіны, Дняпра або Дуная, ці можна яго ўжываць для дзясяткаў іншых Дзвін, Дзвінас, Днепрыкаў, Дунаяў і Дунайцаў, ці гэта будзе ўласным даследаваннем? Або можна даць спасылку на ўмоўнага "Пракаповіча", што малая Дзвіна ад "дзівіцца" і лічыць, што гэта крыніца і яна прыярытэтная? Па-мойму, адсылка да гіпатэтычнай прафесійнай аналогіі лепей за прыцягнутую за вушы сугучнасць, якая да гідраніміі ніякім бокам (як гэта з Начай, напрыклад). Гэта ж не тое, што наш ананімны валагодскі этымолаг прыцягвае "аналогіі" з мовы хантаў на ўласнае разуменне. Наконт Леніна ўсё ясна, да гэтага яскравым прыкладам кваліфікацыі Жучкевіча будзе Лунін, які ён выводзіць ад прозвішча Лунь, тым часам як Лунін толькі пазнейшае скажэнне Луліна. І даецца ж Жучкевіч як аўтарытэтная крыніца. Пры тым, пададзеная там Peisatai версія таксама прыцягнута за вушы, нават ускоснай згадкі пра яе нідзе няма, грунтавалася таксама на скажонай назве, таму выдаліць яе было слушна. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:13, 25 кастрычніка 2025 (+03) ::: @[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]], калі Пракаповіч і Жучкевіч не з'яўляюцца лінгвістамі і даюць аматарскія трактоўкі паходжання назваў, то можна альбо выдаляць іх версіі, як неаўтарытэтныя крыніцы, альбо асцярожна фармуліраваць спасылкі на іх на ўзор "Географ Жучкевіч выказаў ідэю, што назва X, паходзіць ад Y, аднак яго працы былі абвергнуты Z, як не адпавядаючыя сучасным лінгвістычным уяўленням". У любым разе наколькі я разумею, то на дадзены момант ніхто і не адстойвае аўтарытэтнасць Жучкевіч і неабходнасць прапісвання яго версій у артыкулах. Мне падаецца нармальным, што паходжанне назвы нейкай ракі ці возера можа быць не даследавана прафесійнымі лінгвістамі, у такім разе я лічу, што лепей у артыкуле не падаваць наогул ніякай версіі аб паходжанні назвы ці падаваць толькі народна-этымалагічную, запісаную прафесійным фалькларыстам. Замена адных аматарскіх версій другімі ды яшчэ і з прастаўленнем пры гэтым спасылак на працы прафесійных лінгвістаў, мне не падаецца вырашэннем праблемы.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 13:07, 25 кастрычніка 2025 (+03) [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] таксама зноў пачаў дадаваць у артыкулы пра людзей версіі пра паходжанне іх прозвішчаў, напрыклад [[Фёдар Міхайлавіч Дастаеўскі]], [[Сяргей Мікалаевіч Румас]], [[Валянцін Акудовіч]]. Прапаную версіі аб паходжанні прозвішчаў дадаваць у артыкулы аб прозвішчах ці ў артыкулы пра роды. У артыкулах жа пра людзей пра прозвішча распісваць толькі ў выпадках, калі сам чалавек ці яго бліжэйшыя продкі змянілі прозвішча.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 23:36, 23 кастрычніка 2025 (+03) :І праўда, напэўна, для Дастаеўскага і іншых варта пісаць, што прозвішча адтапонімнае, а варыянты паходжання тамоніма ў артыкуле пра Дастоева толькі. Пра гэта мы пісалі і быццам вырашылі адносна этымалогіі ў гарадах, назвы якіх паходзяць ад гідронімаў, што пра паходжанне гідроніма пішам толькі ў артыкула пра яго. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:14, 24 кастрычніка 2025 (+03) Вітаю! Сваю пазіцыю я патлумачыў яшчэ ў маі гэтага года на старонцы Запыты да адміністратараў. Удзельнік Peisatai зрабіў сотні правак, у якіх напісаў свае ўласныя фантазіі аб паходжанні тапонімаў і прозвішчаў, пры гэтым амаль усе ягоныя праўкі або не маюць крыніц, або гэтыя крыніцы сфальсіфікаваныя. Канкрэтныя прыклады я тады прывёў (прычым гэта была толькі частка з таго, што ён панапісваў), паўтарацца тут не буду, хто жадае, можа паглядзець. Правілы вікіпедыі не дазваляюць займацца ўласнымі даследваннямі і падлогам крыніц, атаксама абражаць іншых удзельнікаў. У іншых моўных раздзелах за падобную "творчасць" удзельнікаў блакуюць назаўсёды. Я ў маі на гэта звярнуў увагу супольнасці, аднак на жаль ніякіх практычных крокаў зроблена не было. Пасля гэтага, як мне тут і параілі, я стаў самастойна выпрауляць гэтыя УД. Ніякіх парушэнняў з майго боку няма, ніводнага правіла вікіпедыі я не парушыў. Я паставіў запыты крыніцы там, дзе крыніца адсутнічае, а таксама часткова выдаліў інфармацыю, калі ў паказанай крыніцы яна адсутнічае. У некаторых выпадках выправіў інфармацыю ў адпаведнасці з тым, што насамрэч напісана ў крыніцы. Зараз вышэй пішуць, што Жучкевіч, маўляў, не аўтарытэтная крыніца. Можа і так, а Peisatai з ягонымі фантазіямі - хіба гэта АК? Потым пішуць, быццам калі ёсць корань - гэта ўжо і не УД. А хто вырашыў дзе які корань? Я ўжо не кажу пра значэнне гэтага кораня. Вось напрыклад Peisatai са спасылкай на Тапарова напісаў, што ў назве Няміга корань nem і пашыральнік g, а па Тапарову атрымліваецца, што ў назве корань mig. У назве Обаль і падобных Peisatai піша пра корань ab "рака", а ў Тапарова - абъл/объл "яблыка". І гэтак далей. Потым, вышэй напісана, што ў літаратуры аўтары не даюць поўнага спісу назваў, а абмяжоўваюцца двума-пяццю. Аднак у таго ж Тапарова часта прыводзяцца даволі доўгія спісы назваў, у тым ліку і тых, што на тэрыторыі Беларусі. Навошта тады выдумляць яшчэ ад сябе? Тым больш, калі гаворка ідзе пра больш-менш значны, вядомы аб'ект (горад ці раку). Навукоўцы ж не дурні і умеюць карыстацца картамі, даведнікамі, працамі сваіх калег (Тапароў многія назвы Беларусі браў са слоўніка Жучкевіча). Калі пра дадзены вядомы аб'ект не напісана ў аўтара, можа ён і не лічыў магчымым падобнае яго тлумачэнне? Гэта вельмі тонкая тэма, якая дае вельмі шырокую прастору для асабістых трактаванняў. Таму ў правілах энцыклапедыі і гаворыцца, што кожнае сцверджанне павінна быць падмацаванае АК. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 11:45, 26 кастрычніка 2025 (+03) : [[Удзельнік:Için warum]], дзякуй за рагорнутае меркаванне, у цэлым згаджаюся з вамі. Хацеў бы ўсё ж, каб мы не сыходзілі тут з таго, што ў Вікіпедыі ''кожнае сцверджанне павінна быць падмацаванае АК'', бо ёсць і шырока вядомыя факты, і відавочныя паралелі можна дапускаць, калі кансэнсус маецца. У нас ужо назапасілася шмат інфармацыі па гідраніміі/тапаніміцы, давайце супольна прывядзем яе калі не да дасканалага, то хоць бы да прмальнага стану. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:44, 26 кастрычніка 2025 (+03) :Удзельнік Варум, як казаў удзельнік JerzyKundrat, '''кідайце прымяраць ролю паліцэйскага'''. Тут камандна ствараюць, і Ваш праведны гнеў выглядае дзіўна. Calm down, Вы як нацягнутая струна :) Чаму, дарэчы, Вам не падабаецца, што ўдзельнік Peisatai так адстойвае '''балцкія версіі'''? Вы прынцыпова супраць? Хацелася б разабрацца, чаму вы так гарачыцеся, перш чым прадметна пераходзіць да тэмы "карані і ўтваральнікі" :) Бо Вы накідваеце '''відавочна "смеццевых" спасылак''' (тыпу Пракаповіча), і складаецца ўражанне, што толькі каб замыліць тэму. Як любіць казаць руская прапаганда, "не ўсё так адназначна". Хіба не так? Вы ж павінны разумець, што правінцыйны літаратар '''Пракаповіч '''- гэта не крыніца? Або што тлумачэнні '''Жучкевіча '''часта не вытрымліваюць крытыкі. Або што '''Рогалеў '''прыдумшчык яшчэ той? '''Патлумачце, калі ласка, што стаіць за Вашай актыўнасцю'''. Бо акрамя таго каб выпраўляць удзельніка Peisatai, Вы, здаецца, больш нічым у Вікіпедыі не займаецеся, а зарэгістраваліся тут, здаецца, толькі для гэтага. Або Вы проста каб усё было "строга ў духу буквы закону"? Праўда, незразумела пакуль што. (Паўтаруся, што, на маю думку, Вы '''балансуеце на мяжы з вандалізмам''', як удзельнік Peisatai балансуе на мяжы з Уласнымі даследаваннямі, і трэба гэтыя два палюсы ўрэшце '''ўзгадніць''' '''і прымірыць'''). [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 12:13, 26 кастрычніка 2025 (+03) ::Здаецца, я зразумела абгрунтаваў свае дзеянні. Справа не ў балцкіх версіях (ці нейкіх яшчэ), а ў тым, што па правілах праэкта артыкулы пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц, а не на падставе уласных "адкрыццяў" усіх жадаючых. Калі нехта хоча дадаць у артыкул, напрыклад, што назва Жлобін паходзіць ад літоўскага globti - калі ласка, хто ж супраць, толькі няхай ён знойдзе АК, дзе гэта чорным па беламу будзе напісана. Гэта не я так вырашыў, гэтага патрабуюць правілы вікіпедыі. А калі ён гэта піша і дае крыніцу, у якой насамрэч гэта было сказана не пра Жлобін, а пра нейкую рачулку ў Літве, то гэта ёсць уласнае даследванне і падлог крыніцы. Вось і усё. Меня проста здзівіла, што чалавек за некалькі гадоў столькі ўсяго панапісваў, дадаў горы інфармацыі, і ніхто нават не пацікавіўся, а ці праўда ўсё тое, што ён так упарта піша? Ніхто не знайшоў у інтэрнэце якую-небудзь з гэтых крыніц, не адкрыў яе і не паглядзеў, а што там на самой справе напісана? Хаця адзін ці два разы гэта было, у прыватнасці ў артыкуле пра Прыпяць. Аднак далей на жаль ніхто высновы з той гісторыі так і не зрабіў. Гэта вельмі небяспечны прэцэдэнт. Беларуская вікіпедыя не такая масавая, як напрыклад англійская ці руская, і тут знайшоўся толькі адзін такі Peisatai, а ўявіце сабе калі б іх было пяць, дзесяць, дваццаць, і яны таксама пачкамі пісалі б тут свае фантазіі? Энцыклапедыя пераўтварылася б у сметнік. Што ж датычыцца неаўтарытэтнасці Жучкевіча, Пракаповіча і Рогалева, то я дадаў тое, што змог знайсці (дарэчы, я яшчэ дадаваў Фасмера, Трубачова, Развадоўскага і іншых аўтараў). Калі яны не з'яўляюцца АК, можна і выдаліць, я не спрачаюся, аднак спачатку трэба выдаліць УД ўдзельніка Peisatai, бо гэта тым больш не АК. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 19:10, 26 кастрычніка 2025 (+03) :: [[Удзельнік:Akijan|Akijan]], захоўвайце, калі ласка, ветлівасць у размовах. Пытанне не ў тым маюць нейкія тапонімы/гідронімы балцкае ці афраамерыканскае паходжанне. Асноўнае пытанне ў тым ці можна дадаваць у артыкулы аб тапонімах, гідронімах, прозвішчах, канкрэтных людзях інфармацыю аб этымалогіі кораня слова падобнага да назвы дадзенага аб'екта. А таксама дадаткова ўзнята пытанне, што рабіць, калі звесткі аб паходжанні назвы ёсць, але аўтарытэтнасць іх крыніцы пад сумневам: такую інфармацыю ў артыкул не дадаваць наогул ці дадаваць, але з тлумачэннем спрэчнасці трактоўкі.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 12:55, 26 кастрычніка 2025 (+03) ::: Спадарыня [[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]], датычна другой вашай рэплікі — відавочна ''дадаваць, але з тлумачэннем спрэчнасці трактоўкі''. Мы ж не маем патрэбы ў эканоміі паперы, працэсы і з'явы можам паказваць шырока і рознабакова. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:59, 26 кастрычніка 2025 (+03) : {{u|Akijan}}, ці маеце вы дадатковыя ўліковыя запісы ў праэкце і чаму вырашылі напісаць у гэты раздзел з менавіта з новага? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:05, 26 кастрычніка 2025 (+03) ::Папрасілі ўключыцца з дыскусію. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 14:09, 26 кастрычніка 2025 (+03) Peisatai пачаў дадаваць у артыкулы свае "этымалогіі" са спасылкай на нейкую кніжку А. Мікуса (<nowiki>[</nowiki>''Неэтычная частка рэплікі была выдалена ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}}''<nowiki>]</nowiki>). Зразумела, што гэта не аўтарытэтная крыніца ("смеццевая крыніца", як ён сам тут выказваецца). [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 12:55, 27 кастрычніка 2025 (+03) :[[Алесь Мікус|Мікус]] не горай за Жучкевіча або Пракаповіча, прынамсі, ведае літоўскую мову на высокім узроўні. Калі падсумоўваць. Застаецца пастанавіць, што сведчанні пра этымалогію ад неспецыялістаў не прымаем як крыніцы. Калі нехта вызначае паходжанне гідронімаў, то мае быць не проста лінгвістам-славістам, але і балтыстам, а калі і фінаўгрыстам. І практычна ўсё трэба будзе выдаліць. Таксама, што этымалогію для вялікай Дзвіны і іншага мы не прымаем для малых Дзвін і іншага, калі яны яўна асобна не названы ў крыніцы. Ніякія "імёны рэк з -упа імаверна балцкага паходжання", як любяць мовазнаўцы, нам не прыдатныя. Што найболей непрыемна, калі і праўда сістэматычна пазначаліся крыніцы, дзе нічога з чаканага або хоць блізкага да яго не было. Адзінкавыя выпадкі можна зразумець, асабліва калі пасля пазначэння крыніцы было шмат правак. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:56, 27 кастрычніка 2025 (+03) ::''Мікус не горай за Жучкевіча'' Жучкевіч прызнаны спецыяліст ў навуковым свеце, працаваў у БДУ, аўтар некалькіх кніг, артыкулаў у навуковых часопісах, на яго дагэтуль спасылаюцца іншыя навукоўцы. І не трэба яго папракаць тым, што ён географ, бо тапаніміка - гэта не толькі лінгвістыка, але і геаграфія, і гісторыя, і краязнаўства - усё разам. Сапраўднае тапанімічнае даследванне тады, калі даследчык даследуе канкрэтны аб'ект. Калі гэта горад, ён вывучае ягоную гісторыю, хто і калі яго заснаваў, калі гэта рака ці возера, вывучае іх геаграфічныя, гідралагічныя ўласцівасці - каб паспрабаваць зразумець, чым яны вылучаюцца, чаму людзі маглі іх так назваць. А не проста сядзіць сабе ў кабінеце і жангліруе словамі з розных моваў. Знасці падобныя словы можна, а вось ці будуць яны мець нейкае рэальнае дачыненне да дадзенага горада ці ракі? І Жучкевіч пры падрыхтоўцы свайго слоўніка карыстаўся працамі іншых вядомых навукоўцаў, у тым ліку і лінгвістаў: Фасмер, Тапароў, Буга, Развадоўскі, Машынскі, Лер-Сплавінскі і г. д. (спіс літаратуры ён прыводзіць). А Мікус хто такі? Якое дачыненне ён мае да навуковага света ўвогуле і да тапанімікі ў прыватнасці? І пры чым тут яго веданне літоўскай мовы? Яе ведаюць больш за 3 мільёны чалавек, гэта не значыць, што кожны з іх можа пісаць аб тапаніміцы Беларусі. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 11:11, 28 кастрычніка 2025 (+03) :::@[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] на што толькі не спасылаюцца. Гэта можа быць апраўдана, калі транслюецца меркаванне аўтарытэтных мовазнаўцаў, а сам ты не маеш да іх доступу. Цяпер гэта ўсё даступна ў асноўным і пасрэднік не патрэбны. Што да ўласных распрацовак этымалогіі, не геаграфічная гэта справа, чалавек не падрыхтаваны для гэтага часта не бачыць відавочных рэчаў, які б ні быў паважаны і тытулаваны ў сваёй галіне. Вядома, географ можа мець дадаткова і такую кваліфікацыю, але пра Жучкевіча мы гэтага не ведаем. Наогул мы ж бачым яго версію ў "Начы" і такога шмат, сустракаў калі выводзіў свае этымалогіі ён з позніх, скажоных часамі назваў. Я ж і кажу, што ў плане этымалогіі яны роўныя, у Жучкевіча няма кваліфікацыя для яе, а Мікула "вагі" ў тым самым навуковым свеце, хоць кваліфікацыі яўна болей. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:30, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::Заглянуў у артыкул пра [[Лужаснянка|Лужаснянку]] і [[Бабруйка]]. Я думаю, калі чляненне дастаткова відавочнае (і корань, і ўтваральнік вядомыя ў балцкіх назвах), то можна пакідаць, гэта не УД. ::У менш відавочных выпадках трэба прыбіраць. ::Другое. Калі прыводзяцца аналогіі і прыводзіцца спасылка, дзе яны прапісаныя, але там няма канкрэтна пра назву, да якой яны прыводзяцца, то гэта не падлог, а спасылка на аналогіі. Наколькі гэта УД, трэба глядзець у кожным канкрэтным выпадку. ::Трэцяе. Удзельнікам Warum і Peisatai трэба настойліва параіць прыйсці да супрацоўніцтва, калі ўжо абодва столькі сілаў кладуць на тапанімію. Пакінуць лаяць адзін аднаго і тым больш спрабаваць дэананімізаваць, у цяперашніх палітычных варунках. ::Прапаную на гэтым пакрысе гэтую дыскусію завяршаць. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 16:34, 27 кастрычніка 2025 (+03) :::Для каго ''чляненне дастаткова відавочнае''? Асабіста для вас відавочнае адно, для другога - другое, для трэцяга - трэцяе. Адну й тую ж назву можна "расчляніць" па-рознаму, і вытлумачэнне гэтых часцін можа быць рознае, нават у адной мове (а тут і з мовамі магчымыя варыянты). Гэтым павінны займацца спецыялісты, а не аматары. І з аналогіямі - тое ж самае. Тое, што адна назва ёсць аналагам іншай назвы - гэта павінна быць напісана ў навуковых працах прызнаных спецыялістаў, а не самі ўдзельнікі праэкта будуць самастойна вырашаць, бо тады гэта будзе ўжо не энцыклапедыя, а паркан, на якім кожны піша ўсё што хоча. І з этымалогіяй прозвішчаў - тое ж самае. Уявіце сабе, нехта захоча напісаць, што аналагам назвы Мінск (Менск) з'яўляецца назва вострава Мэн, а аналагам назвы беларускага Брэста - назва французскага Брэста, бо яму гэта відавочна... І ўвогуле, чаму абавязкова ў кожным артыкуле пра нейкі населены пункт ці раку/возера, трэба абавязкова пісаць пра этымалагію назвы?! Калі пра нейкі дадзены аб'ект пакуль няма аўтарытатнай крыніцы на гэтую тэму, то можа будзе лепш увогуле нічога не пісаць, чым нешта там выдумляць ад сябе? Каму і навошта гэта трэба? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 11:20, 28 кастрычніка 2025 (+03) :::Калегі, думаю, я '''паспяшаўся прыміраць удзельнікаў Peisatai i Warum'''. Калі апошні стаў завочна нападаць на Мікуса, мне стала пакрысе ўсё станавіцца на свае месцы. ::: <nowiki>[</nowiki>''Неэтычная частка рэплікі была выдалена ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}}''<nowiki>]</nowiki>. :::Ва ўсякім разе, удзельнік Warum прарабіў тытанічную працу па перапрацоўцы артыкулаў удзельніка Peisatai, які відавочна даў маху і шмат дзе (не ўсюды) перагнуў. Калі Peisatai пад уплывам спасылак ад Warum праробіць '''работу над памылкамі''' ў артыкулах, то гэта будзе сапраўды выпадак, калі па-марксісцку з Тэзіса і Антытэзіса выйдзе не дрэнны Сінтэз. :::Яшчэ хацелася б больш пачуць '''пра славяна-індыйскую гідранімію''' на быццам бы балцкай тэрыторыі, магчыма, трэба было б асобны артыкул пра гэта напісаць, няхай бы Warum хоць нешта сваё ўласнае напісаў. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 14:27, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::''няхай бы Warum хоць нешта сваё ўласнае напісаў'' Калі вы чакаеце ад мяне ўласных даследванняў у стыле Peisatai, то іх зразумела не будзе. Па-першае, гэта забараняюць правілы праэкта, а па-другое, навошта мне тут нешта выдумляць і пісаць горы нейкага флуда? У меня для гэтага няма ніякай матывацыі. А ў яго, відаць, ёсць. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 17:49, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::: Калі ласка, давайце больш канструктыўна. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:51, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::Ніякага дачынення ні да якога Дзермана я не маю. Доказы смешныя: за тэрмін, які больш за 5 месяцаў, вы знайшлі аж цэлых 3 супадзенні па часе)) І ўвогуле, не трэба пастаянна ўводзіць дыскусію ў бок. Спрэчка тут не пра балтаў, славян, індыйцаў, Мікуса, Дзермана і г. д., а пра тое, ці можа ў энцыклапедыі чалавек пісаць свае ўласныя здагадкі і меркаванні? Правілы вікіпедыі гавораць, што не, артыкулы тут пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц. Калі вам так хочыцца балцкіх версій тапонімаў, то літаратуры на гэтую тэму хапае, той жа Тапароў пра гэта вельмі шмат напісаў. Дадавайце і ніхто супраць не будзе. Але Peisatai нават і балтыста Тапарова перакручвае, ставіць на яго спасылку, а піша нейкую адсябяціну, чаго ў Тапарова зусім няма (прыклады я прыводзіў яшчэ ў маі). [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 15:24, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::Ох ужо гэтыя дэаноны :( А якая розніца? Тут да крыніц фармальны падыход і суб'ектыўныя крытэрыі. Справа толькі як мы будзем рабіць, прымаць усе меркаванні з хоць якімі крыніцамі, тады пойдуць і Жучкевіч з іншымі, і Мікус. Або толькі выключна яўных тэматычных лінгвістаў, тады ні Жучкевіч, ні Мікус не пойдуць. Ачышчаем і жывём спакойна. Калі першы варыянт, паўтаруся, трэба вярнуцца і трымацца палітыкі невыдалення. Калі былі выпадкі ўяўнага ўжывання крыніц, так болей не рабіць ні пад якім соусам. Выпрацаваць нейтральныя формы, які будуць адпавядаць стану крыніц, напрыклад, "у балцкіх гідронімах вылучаюць корань y-[зноска] і пашыральнік -x[зноска], але ці яны ў назве гэтай Yx яўна не адзначана". Спыніць канфрантацыю на балцка-славянскай этымалагічнай глебе, у асноўнай масе гэта пэўна ніколі не вызначаць, будуць толькі болей або меней кваліфікаваныя гіпотэзы. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:01, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::: Пане [[Удзельнік:M.L.Bot|Максіме]], канешне ж будзем ''прымаць усе меркаванні з хоць якімі крыніцамі''. Вікіпедыя для таго й прызначана, каб трансляваць веды з розных галін. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:16, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] , тэарэтычна правілы вымагаюць не хоць якіх, а аўтарытэтных крыніц. Але звычайна так катэгарычна пытанне паўстае ў спрэчных выпадках, што ў нас цяпер і ёсць. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 17:03, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::: Маем звычай у БелВікі трактаваць аўтарытэтнасць крыніц таксама шырока, аж да навінных. Узнятая тут бура не нагода для фундаментальных змен. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:35, 28 кастрычніка 2025 (+03) :::: {{u|Akijan}}, я выдаліў частку вашай рэплікі, якая была датычна вашых здагадак датычна асобы іншага ўдзельніка. Па-першае гэта парушае [[ВП:ЭП]], а дакладней парушае "прадузятасць, навешванне «цэтлікаў» на апанентаў". Па-другое, у Вікіпедыі нельга займацца [[доксінг]]ам. Таксама чытайте [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikimedia_Foundation_statement_on_paid_editing_and_outing афіцыйную пазіцыю фонду Вікімедыя] датычна аутынгу іншых асоб. Я вас папярэджваю, што наступным разам за парушэнне [[ВП:ЭП]] ваш доступ да рэдагавання Вікіпедыі можа быць заблакаваны. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:47, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::Удзельнік МоцныБрат, патлумачце ласка, на падставе якіх фармальных правілаў Вікіпедыі Вы выдалілі частку майго паста, у якім я параўнаў час напісання ўдзельнікам Варум тут сваіх пастоў з <nowiki>[</nowiki>''Неэтычная частка рэплікі была выдалена ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}}''<nowiki>]</nowiki>.? Дэананімізацыя забароненая толькі калі гэта пагражае пераследам па палітычных, рэлігійных падставах, а Дзермана ў Беларусі ніхто пераследваць не будзе, бо ён на баку ўладаў. Калі ласка, дакладную спасылку на рэгуляцыю. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 15:47, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::: Звярніце ўвагу на [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#c-MocnyDuham-20251028124700-Akijan-20251028112700|гэты]] і [[Размовы з удзельнікам:Akijan#c-MocnyDuham-20251028125100-Папярэджанне|гэты]] каментар. І я зноў выдаліў вашу рэпліку з магчымым дэанонам па гэтых прычынах. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:01, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::Добра, прачытаў, пагаджуся, быў раманаў. Але ж паведаміць зацікаўленым асобам, думаю, правілы Вікіпедыі не забараняюць. Бо калі ўдумацца, гэта з глузду з'ехаць што робіцца. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 16:05, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::: Вы не ведаеце, ці з'яўляецца ўдзельнік той асобай, пра якую кажаце. А калі ён ніяк з ёй не звязаны? Зараз вы ствараеце ціск на ўдзельніка тым, што камусьці пра яго штосьці скажаце. Ваша пагроза "паведаміць зацікаўленым асобам" парушае [[ВП:НАПА]]. Калі ласка, не пагражайце тут нікому. [[ВП:СУ|Зыходзьце з сумленнасці ўдзельнікаў]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:17, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::::Думаю, тады Вам варта з такой жа строгасцю адрэагаваць на спробу дэанону вышэй з боку ўдзельніка Варум ("падазраю, што гэта ён сам і ёсць") і прывесці да балансу. ::::::::Карацей, спадзяюся, нехта ўсё ж возьмецца выпраўляць тое, што тут з ідэалагічных прычын творыць апазнаны ўдзельнік Варум. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 16:58, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::::: Тое самае тычыцца і {{u|Için warum}}, канешне. Не бачыў яго рэпліку. Калі ласка, спыніцеся і пачніце камунікацыю згодна з [[ВП:ВЕТ]]. Галоўнае прыйсці да кансэнсусу і пачаць дапаўняць Вікіпедыю. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:02, 28 кастрычніка 2025 (+03) :::::::::: Па-мойму, кансэнсус тут можа быць толькі адзін - выконваць правілы вікіпедыі, там усё прапісана, а не вынаходзіць тут веласіпед. Мне цяжка ўявіць падобную дыскусію ў нейкім іншым моўным раздзеле, напрыклад, у англійскім ці рускім. Дарэчы, Peisatai спрабаваў пісаць свае ўласныя даследванні і ў рускай ВП, аднак відаць не атрымалася, тады ён цалкам пераключыўся на беларускую, і тут, як гаворыцца, "пракаціла". На жаль. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 17:41, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::::::: У іншых моўных раздзелах смецця больш, чым у БелВікі. Не буду тут прыводзіць доказы з уласных даследаванняў на гэты конт. Таксама нагадаю, што Вікіпедыя не мае цвёрдых правілаў, акрамя [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|пяці агульных прынцыпаў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:46, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::::::Чаму Вы не выдалілі ў згаданай рэпліцы спробу дэанону? [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 12:22, 30 кастрычніка 2025 (+03) :::::::::::@[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], калі ласка, дазачысціце тое, што можа быць дэанонам, можа, і версіі нейкія можна закрыць для прагляду правамі адміна. Дзякуй. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:12, 3 лістапада 2025 (+03) :::::::::::: Выдаліў! Зараз паспрабую закрыць версіі [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:06, 3 лістапада 2025 (+03) :::::::::::: Здаецца ўсё прыбраў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:09, 3 лістапада 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Праект рашэння === {{закрыта}} Не хочацца, каб тэма заставалася адкрытай, таму я падрыхтаваў праект рашэння. Калі ён не сустрэне вострай крытыкі, то набудзе моц праз тыдзень. Вітаю дапрацоўку з боку дасведчаных удзельнікаў.<br /><br />Звесткі аб этымалогіі дапускаюцца толькі пры наяўнасці надзейных крыніц. Неправяраемыя крыніцамі сцвярджэнні выключаюцца і не павінны размяшчацца ў асноўнай прасторы Вікіпедыі (гл. [[ВП:ПРАВ]]). Фармулёўкі ў пытаннях этымалогіі ў «спрэчных артыкулах» павінны быць прыведзены з відавочнай атрыбуцыяй у тэксце: «па меркаванню X», «згодна з Y», і з дакладнай бібліяграфічнай спасылкай. Указваць паходжанне канкрэтнага тапоніма ці гідроніма варта толькі тады, калі крыніца прама разбірае менавіта гэты аб’ект. Перанос агульных мадэляў «корань/фармант» на назвы, не згаданыя ў аўтара, разглядаецца як ўласнае даследаванне і не дапускаецца. Самастойнае «расчляненне» назваў на карані і суфіксы і высновы на гэтай аснове без прамой падтрымкі профільнай літаратуры таксама недапушчальныя (гл. [[ВП:НУДА]]).<br /><br />Дапускаецца прывядзенне розных версій паходжання, у тым ліку балтыйскіх, славянскіх і іншых, але кожная толькі са спасылкай на надзейную крыніцу, з карэктнай атрыбуцыяй аўтара і ўзважанай падачай без катэгарычнасці там, дзе ў літаратуры няма кансэнсусу. Прыярытэт аддаецца профільным лінгвістам і выданням, якія рэцэнзуюцца. Папулярызатарскія і краязнаўчыя артыкулы магчымы толькі з відавочнай маркіроўкай іх статусу і без пераацэнкі іх вагі ў параўнанні да профільнай літаратуры.<br /><br />Нагадваю аб недапушчальнасці войн правак. Персанальныя выпады і любыя спробы дэананімізацыі будуць выдаляцца. Пры паўтарэнні магчымы блакіроўкі. Па спрэчных пытаннях прашу адкрываць тэму на старонцы абмеркавання артыкула і весці дыялог там.<br /><br />Абмеркаванне носіць метадалагічны характар, гаворка пра правяральнасць і спосаб падачы, а не пра супрацьстаянне балтыйскіх і славянскіх трактовак. Праект адкрыты для розных навуковых версій пры ўмове акуратнай атрыбуцыі, надзейных крыніц і захавання этыкі зносін. Дзякуй усім удзельнікам за ўклад і канструктыў. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:20, 15 лістапада 2025 (+03) : Усё ідзе сваім чарадом, [[Удзельнік:MocnyDuham]] не выдумвай усялякія бздуры. Гэта была ''вострая крытыка'', калі ты не зразумеў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:35, 15 лістапада 2025 (+03) :: "Сваім чарадом" усё ідзе з мая. За гэты час ужо былі блакіроўкі і некалькі вялікіх амберкаванняў. Трэба было ўжо нешта прыдумаць, каб удзельнікі маглі мець магчымасць разам правіць Вікі без сварак. На гэта быў выказаны кансэнсус вышэй. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:53, 15 лістапада 2025 (+03) ::: Сам па сваіх правілах і жыві. [[Вікіпедыя:Кансэнсус]] ''звычайна дасягаецца натуральным шляхам — пасля таго як адзін з удзельнікаў уносіць праўку ці дадатак на якой-небудзь са старонак Вікіпедыі, усе, хто ўбачаць гэту змену, могуць на яе адрэагаваць, змяніўшы ці адмяніўшы яе, або пакінуць яе ў сіле''. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:59, 15 лістапада 2025 (+03) ::::Пане @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], давайце нейк сур’ёзней. Правілы і парады адносна паводзін і культуры размоў у Вікіпедыі вы ведаеце. Намагайцеся, калі ласка, не даводзіць да абсурду. Пан @[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] паспрабаваў сфармуляваць кансэнсус, каб улагодзіць канфлікт, які цягнецца даўно. У вашых жа каментарыях я бачу спробы накаліць асабісты канфлікт, каб усе ўдзельнікі гэта незразумела што чыталі... Давайце, калі ласка, па справе. Таксама было б нядрэнна вам адрэагаваць у абмеркаванні вышэй пра вашыя нападкі (як мне гэта бачыцца з таго кантэксту, які я маю) на ўдзельніка. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:15, 15 лістапада 2025 (+03) ::::Пры ўсёй павазе: ''кансэнсус '''звычайна''' дасягаецца натуральным шляхам''. Па гары тэксту вышэй відаць, што кансэнсусам і не пахне ўжо даволі даўно. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:04, 16 лістапада 2025 (+03) : @[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] і @[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], што думаеце? Гэты праект з большага тычыцца вашай работы. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 02:14, 18 лістапада 2025 (+03) ::Як паказала практыка, удзельніку @Peisatai абыякава. ::Гісторыя: ::Адносна нядаўна распачалася вайна правак за артыкул [[Вольберавічы]] і [[Янкі]]. З майго боку былі агучаны заўвагі адносна фармуліроўкі тэкстаў і патрабаванне ў пашырэнні крыніц (бо праўкі Peisatai выглядаюць як уласныя даследаванні, пры ўмове, што Peisatai ведае даследчыкаў, на якіх і грунтуецца яго меркаванне, але не запісвае іх ў раздзел Літаратура (артыкулаў). ::Паходжанне назвы Янкі таксама выклікае сумнеў (балцкая версія): аўтар грунтуецца толькі на антрапанімічных версіях паходжання назвы (у свой час я займаўся гэтым артыкулам і дакладна ведаю што тапонім - славянскі, бо паселішча заснавана ўжо пасля асваення славянамі гэтай тэрыторыі). Чаму так напружвае падобная дзейнасць @Peisatai: аўтар не ідзе на кантакт (яго меркаванні грунтуюцца пераважна на лінгвістычным аналізе тапонімаў, ігнаруючы гістарычны кантэкст). Разам з тым, Peisatai не імкнецца пісаць больш дакладна пра сувязь паміж назвай паселішча і версіяй. ::Дайшло да смешнага: як ініцыятары размовы пры "Размовах" артыкула [[Вольберавічы]], я напісаў што праз падобнае, буду вымушаны звяртацца да адміністрацыі, што і раблю зараз. ::Калі ласка, прашу звярнуць увагу на гэта спрэчнае пытанне. Вышэй, у гэтай размове, ужо былі распісаны прыклады таго, як павінны быць распісаны падобныя артыкулы. Нібы падобныя абмеркаванні для Peisatai - пусты гук. [[Удзельнік:MoniczFrancisak|MoniczFrancisak]] ([[Размовы з удзельнікам:MoniczFrancisak|размовы]]) 09:54, 9 мая 2026 (+03) :::Дайшло да смешнага: неяк так атрымалася, што пад час абмеркавання мой асноўны IP - заблакаваны) Гэта пытанне ўжо ў стадыі вырашэння, але здзівіла падобнае супадзенне. Калі ўсё ж такі гэта не супадзенне, то мы маем справу з нейкімі хм ...цікавымі варыянтамі вырашэння такіх пытанняў шляхам кляўз адміністратарам Вікі іншамоўных раздзелаў. [[Удзельнік:MoniczFrancisak|MoniczFrancisak]] ([[Размовы з удзельнікам:MoniczFrancisak|размовы]]) 10:23, 9 мая 2026 (+03) 17:59, 15 лістапада 2025 (+03) ::::: Нармальна ўсё, кансэнсуса дасягаем не тут, а ў працэсе рэдактарскай працы. Гэта гара тэксту ні аб чым і ні да чаго. [[Удзельнік:IshaBarnes]], давайце лепш будзем артыкулы правіць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:32, 16 лістапада 2025 (+03) :::::: А хто супраць? Я толькі за. Але калі ўжо вынесена гэтая вайна на агульнае абмеркаванне, то трэба неяк вырашаць. Адміны на тое і адміны, каб такімі праблемамі займацца. -- [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:57, 16 лістапада 2025 (+03) ::::::: Вайна скончана, прававеды толькі ніяк не супакояцца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 02:00, 16 лістапада 2025 (+03) :::::::: {{u|JerzyKundrat}}, прыпыніце тролінг і выконвайце [[ВП:ЭП]]. Грубы стыль зносін з навешваннем цэтлікаў на ўдзельнікаў ніхто доўга цярпець не будзе. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:33, 16 лістапада 2025 (+03) ::::: Сур'ёзней ужо няма куды — не выдумвайце дурасцей. Вікіпедыя не мае цвёрдых правілаў акрамя [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|пяці агульных прынцыпаў]]. Кансэнэнсус дасягаецца натуральным чынам. Лепш бы кантэнту ў БелВікі дадалі, чым праўнікаў з сябе строіць. — --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:24, 15 лістапада 2025 (+03) :::::: Адным з галоўных прынцыпаў вікіпедыі з'яўляецца тое, што артыкулы пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц, а не на падставе ўласных меркаванняў усіх жадаючых. Бо тады гэта будзе ўжо не энцыклапедыя, а сметнік. Калі хтосьці хоча прасоўваць нейкія свае ўласныя ідэі, то для гэтага існуюць іншыя пляцоўкі (блогі, форумы і г. д.). Энцыклапедыя не для гэтага.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 19:57, 18 лістапада 2025 (+03) :выглядае лагічна, як і мае быць. Можа не заўсёды будзем прыдзірацца да якасці крыніц, але вядома, што ў розных крыніц розная вага. Калі што, можна ўжо абмяркоўваць удакладненні да правіл аўтарытэтнасці крыніц [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:58, 15 лістапада 2025 (+03) :: на хвіга стока букф, не пайму. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:01, 15 лістапада 2025 (+03) :Прапанова вырашэння спрэчкі слушная. Аднак не зразумела, чым павінна стаць гэтая прапанова. Застанецца каментаром на старонцы запытаў да адмінаў? У такім выпадку наўрад ці яна будзе мець нейкую сур'ёзную моц. Трэба было б аформіць як [[Вікіпедыя:Правілы#Прызначэнне|рэкамендацыю]] прынамсі. І ў такім выпадку, было б лепей, каб гэтае абмеркаванне вялося шырэй - не толькі на старонцы запытаў да адмінаў, але і на форуме, напрыклад, ці нейкім іншым чынам пашырыць праект. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:20, 16 лістапада 2025 (+03) : Дзякую, Спадар [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], за прапанаванае рашэнне. З майго боку будуць наступныя заўвагі: :: 1) Я прапаную перафармуляваць сказ "Самастойнае «расчляненне» назваў на карані і суфіксы і высновы на гэтай аснове без прамой падтрымкі профільнай літаратуры таксама недапушчальныя". Падзел слова на корань і суфікс - гэта тое, што вывучаецца ў школе і што з'яўляецца ўсё ж такі базавымі ведамі. Калі раптам у артыкуле спатрэбіцца прапісаць, які ў слове суфікс, то я нават не ўпэўнена, што на такое наогул патрэбны хоць нейкія крыніцы. А вось падзел кораня слова на часткі - гэта ўжо этымалогія і тут я цалкам згодная ў неабходнасці спасылак на профільную літаратуру. :: 2) Прапаную таксама дадаць рашэнне наконт магчымасці ці не магчымасці прапісваць у артыкулах аб адных аб'ектах інфармацыю аб паходжанні назваў іншых аб'ектаў. Напрыклад, у артыкулах аб гарадах інфармацыю аб паходжанні назваў рэк, у артыкулах ад адных рэках інфармацыю аб паходжанні назваў іншых рэк, у артыкулах аб людзях інфармацыю аб паходжанні прозвішчаў.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 02:03, 16 лістапада 2025 (+03) ::: [[Удзельнік:Hanylka]], давайце ва не будзеце навязваць іншым, пра што пісаць, а пра што не. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 02:06, 16 лістапада 2025 (+03) Рэальным кейсам зараз ёсць напр. артыкул [[Мёры]], гл. [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9C%D1%91%D1%80%D1%8B&action=history вайну правак]. Калі знойдуцца адміны, ласкава запрашаю! --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:13, 17 лістапада 2025 (+03) Асабіста я цалкам згодны з праектам рашэння ад MocnyDuham. Ён усё слушна растлумачыў, аргументаваў згодна з правіламі вікіпедыі. Запярэчыць ці нешта дадаць мне няма чаго. Усё правільна. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 18:51, 18 лістапада 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік=== З улікам таго, што канфлікт у гэтай тэматыцы [[Адмысловае:GoToComment/c-Maksim_L.-20250515060700-Удзельнік_Peisatai|цягнецца ўжо амаль год]], настаў час падвесці вынік, які мог бы накіроўваць удзельнікаў у далейшай працы. Гэта не асобны рэгламент і не новае правіла, а падсумаванне таго, як ужо функцыянуе наш праект у межах існых правіл.<br> <br/>Найперш прашу ўдзельнікаў звярнуць увагу на тое, што Вікіпедыя грунтуецца на некалькіх асноўных прынцыпах і правілах, у тым ліку [[ВП:ПРАВ]], [[ВП:НУДА]] і [[ВП:АК]]. З іх вынікае, што падставай для ўключэння інфармацыі ў Вікіпедыю з’яўляецца яе правяральнасць. Гэта азначае, што чытач павінен мець магчымасць пераканацца, што прадстаўлены ў Вікіпедыі матэрыял ужо быў апублікаваны ў іншых крыніцах.<br> <br/>Пажадана, каб гэтыя крыніцы былі як мага больш аўтарытэтнымі. Умоўная іерархія крыніц рухаецца ад рэцэнзаваных навуковых публікацый і профільных даследаванняў да менш спецыялізаваных выданняў, у тым ліку СМІ. Асабліва важна, што крыніцы, якія прайшлі навуковую рэцэнзію або другасны і трацічны аналіз, звычайна маюць большую вагу, чым першасныя крыніцы, дзе інфармацыя можа падавацца без аналізу, інтэрпрэтацыі і экспертнай ацэнкі.<br> <br/>Не менш важна, што Вікіпедыя не з’яўляецца месцам для неапублікаваных фактаў, аргументаў, канцэпцый, сцверджанняў або тэорый. Гэта таксама датычыцца неапублікаванага аналізу або сінтэзу апублікаваных матэрыялаў, калі такі сінтэз вядзе да з’яўлення новых пунктаў гледжання. Гэта рэгулюецца правілам [[ВП:НУДА]].<br> <br/>'''Пра праблему, якая ўзнікла'''<br> <br/>У межах гэтага канфлікту праект сутыкнуўся з праблемай у вельмі складанай тэме этымалогіі. Частка інфармацыі ў артыкулах падавалася [[Адмысловае:GoToComment/c-Maksim_L.-20250515060700-Удзельнік_Peisatai|або без крыніц, або са спасылкамі на крыніцы, у якіх адпаведнае сцверджанне фактычна не пацвярджалася]]. У [[Адмысловае:GoToComment/c-MoniczFrancisak-20260507112900-Тапаніміка_(раздзел_Назва)|іншых выпадках]] выкарыстоўваліся першасныя крыніцы — метрычныя кнігі, перапісы, спісы рэк, карты, актавыя дакументы, якія утрымлівалі назву аб’екта, але не змяшчалі яе этымалагічнага аналізу.<br> <br/>Такая праца з інфармацыяй прыводзіць да канфліктаў, таму ёсць патрэба яшчэ раз зафіксаваць асноўныя прынцыпы працы з этымалагічнымі звесткамі.<br> <br/>Звесткі пра паходжанне тапонімаў, гідронімаў, айконімаў, антрапонімаў і прозвішчаў могуць размяшчацца ў артыкулах толькі пры наяўнасці надзейных крыніц. У пытаннях этымалогіі асаблівую вагу маюць профільныя лінгвістычныя, анамастычныя, тапанімічныя і гідранімічныя даследаванні.<br> <br/>Неправяральныя сцверджанні, уласныя высновы ўдзельнікаў, самастойныя рэканструкцыі і спалучэнне розных крыніц для атрымання новай этымалагічнай высновы не дапускаюцца ў асноўнай прасторы Вікіпедыі.<br> <br/>Паходжанне канкрэтнага тапоніма, гідроніма, назвы паселішча або прозвішча варта падаваць толькі тады, калі крыніца прама разбірае менавіта гэты аб’ект або менавіта гэтае прозвішча ці імя ў адпаведным кантэксце. Калі ў крыніцы разбіраецца іншы гідронім, іншы тапонім, іншае прозвішча, агульны корань, фармант, суфікс або моўная мадэль, гэта не дае падставы самастойна пераносіць такую этымалогію на назву, якая ў крыніцы не разглядаецца.<br> <br/>Самастойнае вылучэнне ў назве кораня, асновы, суфікса або фарманта з наступнай этымалагічнай высновай, самастойнае параўнанне назвы з літоўскімі, латышскімі, славянскімі, германскімі або іншымі словамі, прозвішчамі, тапонімамі ці гідронімамі, выснова пра балцкае, славянскае, германскае або іншае паходжанне назвы толькі на падставе сугучнасці, а таксама выкарыстанне крыніцы, у якой разглядаецца адзін аб’ект, як пацвярджэнне этымалогіі іншага аб’екта — усё гэта з’яўляецца ўласным даследаваннем і супярэчыць [[ВП:НУДА]].<br> <br/>Не дазваляецца рабіць спасылку на крыніцу такім чынам, каб у чытача стваралася ўражанне, нібыта ў ёй пацвярджаецца этымалогія канкрэтнай назвы, калі ў рэчаіснасці гэтая назва там не разбіраецца. Такая практыка супярэчыць [[ВП:ПРАВ]].<br> <br/>Метрычныя кнігі, перапісы, спісы рэк, карты, актавыя дакументы і падобныя матэрыялы могуць выкарыстоўвацца для пацвярджэння факту існавання назвы, прозвішча, формы запісу або гістарычнай фіксацыі. Аднак такія крыніцы не могуць выкарыстоўвацца як доказ паходжання назвы, калі самі яны не змяшчаюць этымалагічнага аналізу. Напрыклад, фіксацыя прозвішча ў метрычнай кнізе не з’яўляецца доказам таго, што назва паселішча паходзіць ад гэтага прозвішча або звязаная з ім.<br> <br/>У артыкулах пра населеныя пункты трэба пазбягаць шырокіх этымалагічных разважанняў пра іншыя аб’екты — рэкі, азёры, прозвішчы, асабовыя імёны або іншыя тапонімы, — калі крыніца не звязвае іх непасрэдна з назвай дадзенага населенага пункта. Калі назва паселішча паходзіць ад назвы ракі, возера, прозвішча або асабовага імя, у артыкуле пра паселішча можна пазначыць гэты факт толькі пры наяўнасці крыніцы.<br> <br/>Калі ў надзейных крыніцах існуюць розныя версіі паходжання назвы, у артыкуле могуць быць пададзены некалькі версій. Яны павінны быць атрыбутаваныя: «паводле X», «на думку Y», «Z выводзіў назву ад…». Пры адсутнасці навуковага кансэнсусу фармулёўкі павінны быць асцярожнымі і не катэгарычнымі. Нельга падаваць адну версію як усталяваны факт, калі ў літаратуры яна з’яўляецца толькі гіпотэзай. Краязнаўчыя, папулярызатарскія і непрофільныя крыніцы могуць згадвацца толькі з пазначэннем іх статусу і без пераацэнкі іх вагі ў параўнанні з профільнай лінгвістычнай літаратурай.<br> <br/>'''Абмежаванне для ўдзельніка Peisatai'''<br> <br/>Асобна прашу ўдзельніка {{u|Peisatai}} звярнуць увагу на выкладзенае вышэй. З улікам працяглага канфлікту і шматлікіх заўваг адносна ўласных даследаванняў, удзельніку Peisatai забараняецца дадаваць у асноўную прастору Вікіпедыі новыя этымалагічныя версіі тапонімаў, гідронімаў, назваў паселішчаў, прозвішчаў і асабовых імён, '''калі крыніца не разбірае непасрэдна адпаведны аб’ект'''.<br> <br/>У прыватнасці, не варта самастойна выводзіць назвы з літоўскіх, латышскіх, славянскіх, германскіх або іншых слоў; падаваць сугучныя прозвішчы, гідронімы або тапонімы як «паралелі» да назвы артыкула без прамой крыніцы; выкарыстоўваць першасныя крыніцы як доказ этымалогіі; вяртаць у артыкулы раней аспрэчаныя этымалагічныя фрагменты без папярэдняга абмеркавання.<br> <br/>Калі будзе выяўлена парушэнне гэтага абмежавання, адпаведныя праўкі могуць быць адкачаны. Пры паўторных парушэннях могуць ужывацца адміністрацыйныя меры, у тым ліку блакіроўка.<br> <br/>'''Парадак вырашэння новых спрэчак'''<br> <br/>Гэты фрагмент датычыцца ўсіх удзельнікаў і мае рэкамендацыйны характар. Яго мэта гэта знізіць імавернасць новых канфліктных сітуацый.<br> <br/>Выдаленне або выпраўленне спрэчных этымалагічных фрагментаў павінна рабіцца з кароткім і нейтральным тлумачэннем, напрыклад: «крыніца не разбірае гэты аб’ект», «няма пацвярджэння ў крыніцы», «уласнае даследаванне», «першасная крыніца не пацвярджае этымалогію». Пазбягайце адкату інфармацыі без каментароў, таму што гэта можа выглядаць як вандалізм. <br> <br/>Пры масавым выдаленні пажадана пакідаць паведамленне на старонцы размоў адпаведнага артыкула або ў агульным абмеркаванні, каб пазбегнуць новай вайны правак. Калі фрагмент мае крыніцу, але крыніца сумнеўная або непрофільная, пажадана не пераходзіць да вайны правак, а вынесці пытанне на абмеркаванне. Пры стварэнні тэмы на старонцы размоў лепш пазначаць удзельніка, які ўнёс спрэчную інфармацыю.<br> <br/>'''Пра этычную камунікацыю'''<br> <br/>Асобна нагадваю пра неабходнасць захавання [[ВП:ЭП]]. Усім удзельнікам канфлікту трэба прытрымлівацца ветлівасці і этычных нормаў.<br> <br/>У Вікіпедыі недапушчальныя асабістыя выпады, абразы, ярлыкі кшталту «балтафоб», «жмудаед», «фантазёр», «псіх», «паліцэйскі» і падобныя фармулёўкі. Таксама недапушчальныя намёкі на сувязь удзельніка з рэальнымі асобамі або арганізацыямі, спробы дэананімізацыі і любыя пагрозы. Не варта абмяркоўваць матывы, асобу або магчымую ідэнтычнасць удзельніка замест зместу яго правак, бо гэта не дапамагае працы над артыкуламі і толькі паглыбляе канфлікт.<br> <br/>У першую чаргу гэта датычыцца ўдзельнікаў {{u|Peisatai}} і {{u|Için warum}}. Удзельніку {{u|Için warum}} ужо выносіліся папярэджанні і прымяняліся першыя блакіроўкі за падобны стыль камунікацыі. Аднак гэтае патрабаванне датычыцца ўсіх удзельнікаў без выключэння.<br> <br/>'''Заключэнне'''<br> <br/>Гэты вынік не з’яўляецца рашэннем на карысць балцкіх, славянскіх, германскіх або іншых версій паходжання назваў. Ён датычыцца толькі правяральнасці, недапушчальнасці ўласных даследаванняў, карэктнага выкарыстання крыніц і этычнай камунікацыі паміж удзельнікамі. Гэты вынік не павінен тлумачыцца як заклік да масавай чысткі ўсіх артыкулаў, дзе ёсць этымалагічныя звесткі без крыніц, асабліва калі такая інфармацыя знаходзіцца ў артыкулах ужо шмат гадоў і не выклікала спрэчак. [[Вікіпедыя:Не даводзьце да абсурду|Не трэба даводзіць сітуацыю да абсурду]] і механічна праходзіць па ўсіх падобных артыкулах толькі дзеля выдалення або пазначэння старых фрагментаў. Практычна гэты падыход найперш павінен прымяняцца да артыкулаў, у якіх ужо ўзнікла або ўзнікае спрэчка адносна этымалагічных звестак, якасці крыніц, уласных даследаванняў або карэктнасці падачы розных версій.<br> <br/>У выпадку парушэння гэтых прынцыпаў у адпаведнай тэматыцы прашу пазначаць мяне або звяртацца на старонку [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:00, 10 мая 2026 (+03) :Так разумею, гэты допіс - Вашае асабістае меркаванне. Мяркуючы з ранейшага абмеркавання, паўнамоцтваў пастуляваць такія забароны Вы не маеце. Буду рады, калі мяне ўдакладняць у гэтым іншыя знаўцы тутэйшых правілаў. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 22:05, 10 мая 2026 (+03) :: Вікіпедыя не мае цвёрдых правілаў, апроч пяці агульных прынцыпаў, выкладзеных [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|тут]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:20, 10 мая 2026 (+03) ::: Менавіта. І гэта [[ВП:5С1|першы слуп, які трэба выконваць]]: Вікіпедыя — энцыклапедыя, якая ўвабрала элементы агульных энцыклапедый, спецыялізаваных энцыклапедый і альманахаў. '''Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «Не ўласнае даследаванне» і імкнуцца да дакладнасці'''. Вікіпедыя не месца для асабістых думак, досведу, аргументаў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:24, 10 мая 2026 (+03) :::: Ну так, натуральна. ''Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «Не ўласнае даследаванне» і імкнуцца да дакладнасці'', крыніцы ў рукі і працуем. Дасканаласць вітаецца, але не патрабуецца. Раты ніхто і нікому не затыкае, з правіламі не гуляем. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:29, 10 мая 2026 (+03) ::::: Я не прашу дасканаласці, я прашу не рабіць уласных даследванняў. Здаецца ўсё відавочна. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:43, 10 мая 2026 (+03) :::Патлумачце мне, калі ласка, як чалавек старонні і абазнаны. Якая моц увогуле ў гэтага, распісанага панам М.Д. праекту? Гэта абавязкова для выканання, таму што ён Адміністратар? або гэта яго прыватнае пажаданне? Не разумею з гледзішча размеркавання паўнамоцтваў. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 23:22, 10 мая 2026 (+03) :: Гэта не маё асабістае меркаванне, а адміністрацыйнае рашэнне. Як адміністратар, я маю права блакіраваць удзельнікаў за парушэнне лакальных правіл. Паведамленне вышэй — гэта падрабязнае апісанне таго, якія менавіта вашы дзеянні і якім чынам парушаюць правілы. Замест блакіроўкі я дэталёва растлумачыў вам сітуацыю і даў магчымасць далей удзельнічаць у праекце без канфліктаў. Выкананне [[ВП:ПРАВ]], [[ВП:АК]] і [[ВП:НУДА]] з’яўляецца абавязковым для кожнага ўдзельніка. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:22, 10 мая 2026 (+03) :Д'ябал, як заўсёды, у дэталях. Вось, узяць артыкул пра вёску [[Шані (Пружанскі раён)|Шані]]. Не знайшоў бы я пра тое, што ў 16 стагоддзі там жыў такі "Шень Ухачевіч" (і пазней там ужо згадваецца вёска Шэні) - і назва была б бадай навек зацемленая. З такой забаронай пра гэта ніхто б ніколі не дазнаўся. Разумееце абсурднасць сітуацыі? :А па сутнасці - мусіце браць ''канкрэтныя'' факты і казаць пра парушэнне ''канкрэтных'' правілаў. Згадка прозвішча Клюшч у артыкуле пра Клюшчаны - не бачу тут ніякага парушэння і тым больш ніякага Ўласнага даследавання. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 22:24, 10 мая 2026 (+03) :: прозвішча Клюшч існавала? аўтарытэтныя крыніцы ёсць? тады ў чым праблема? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:34, 10 мая 2026 (+03) :: Разумею ваш аргумент, але гэта якраз прыклад таго, што Вікіпедыя не павінна быць месцам для першаснага даследавання. :: Калі вы знайшлі Шэня Ухачэвіча, пазнейшыя згадкі Шаневічаў і бачыце паміж гэтым сувязь з назвай Шані, гэта можа быць цікавай і важнай гіпотэзай. Але спачатку яна павінна быць аформлена і апублікавана як даследаванне па-за Вікіпедыяй: у артыкуле, зборніку, кнізе або іншым прыдатным выданні. Пасля гэтага яе можна будзе выкарыстоўваць у Вікіпедыі як крыніцу. :: У самой Вікіпедыі можна падаваць правяральныя факты: што ў такой крыніцы згаданы такі чалавек, у такой крыніцы — такая назва або прозвішча. Але рабіць з гэтага выснову пра паходжанне назвы або падводзіць чытача да такой высновы без апублікаванай крыніцы — гэта ўжо ўласнае даследаванне. :: Таму праблема не ў тым, што інфармацыя нецікавая або бескарысная. Праблема ў тым, што даследаванне трэба спачатку апублікаваць па-за Вікіпедыяй, а ўжо потым пераносіць яго ў Вікіпедыю. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:37, 10 мая 2026 (+03) :::Яшчэ раз. Ёсць вёска Клюшчаны. Ёсць прозвішча Клюшч. У раздзеле "Назва" згадваецца: ёсць прозвішча Клюшч. Тут няма высновы, гэта матэрыял і ілюстрацыя. Не лічу гэта Ўласным даследаваннем. Калі б была мова "Клюшчаны паходзяць ад прозвішча Клюшч, якое засведчанае там і там" - тады так, Уласнае даследаванне. Калі фармулёўка гранічна нейтральная, тут няма УД. Адсюль, уся частка у Вашым "праекце", адрасаваная канкрэтна мне, нерэлевантная. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 23:10, 10 мая 2026 (+03) :::: Спадар [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], калі ёсць вёска Клюшчаны, то аб ёй можа быць створаны артыкул, які размяшчае інфармацыю аб вёсцы Клюшчаны. Калі ёсць прозвішча Клюшч і аб ім ёсць публікацыі ў аўтарытэтных другасных крыніцах, то можна стварыць артыкул аб прозвішчы Клюшч. Калі ёсць крыніцы аб паходжанні назвы вёскі Клюшчаны, то ў артыкуле аб вёсцы Клюшчаны можа быць размешчана інфармацыя аб паходжанні назвы Клюшчаны. Калі крыніц на паходжанне назвы вёскі Клюшчаны няма, то раздзел аб паходжанні назвы вёскі Клюшчаны дадаваць не варта, бо гэта будзе ўласным даследаваннем. Калі ёсць інфармацыя аб тым, якія прозвішчы сустракаліся ў вёсцы Клюшчаны, то ў артыкул аб вёсцы Клюшчаны можа быць дададзены раздзел аб прозвішчах гэтай вёскі. Калі ёсць інфармацыя аб тым, якія прозвішчы сустракаліся ў вёсцы Белагруда, то ў артыкул аб вёсцы Белагруда можа быць дададзены раздзел аб прозвішчах вёскі Белагруда. Калі ёсць другасныя крыніцы аб тым, што прозвішчы вёскі Белагруда звязаныя з вёскай Клюшчаны, то ў артыкуле аб вёсцы Клюшчаны, можна дадаць інфармацыю аб гэтай сувязі. Калі няма другасных крыніц аб тым, што прозвішчы вёскі Белагруда звязаныя з вёскай Клюшчаны, то ў артыкуле аб вёсцы Клюшчаны, не варта пісаць аб прозвішчах вёскі Белагруда, таму што факт звязвання прозвішчаў дзвюх розных вёсак будзе ўласным даследаваннем. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 01:37, 11 мая 2026 (+03) ::::: Дадам, што, калі пры тым матэрыялу на асобны артыкул аб прозвішчы Клюшч не стае, то для гэтых звестак можна падабраць адпаведнае месца ў іншым артыкуле. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 06:51, 11 мая 2026 (+03) :::::: Безумоўна, Спадар [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]]. Галоўнае, каб інфармацыя дадавалася ў адпаведнае месца адпаведнага артыкула. То бок у артыкуле аб вёсцы Белагруда можна згадаць прозвішчы вёскі Белагруда. А яшчэ ў нас ёсць вельмі кароткі артыкул [[Беларускія прозвішчы]], які таксама будзе карысным дапрацоўваць: нават у яго адпаведніках на рускай і ўкраінскай мовах інфармацыі значна болей. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 11:13, 11 мая 2026 (+03) ::::::: Спадарыня [[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]], паколькі мы імкнемся дадасканаласці, але дасканаласць не патрабуецца, то сказанае вышэй пажадана, але яно не настолькі ''Галоўнае'', каб можна было пацверджаную аўтарытэтнымі крыніцамі інфармацыю выдаляць, а не пераносіць у больш адпаведнае месца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:25, 11 мая 2026 (+03) :::::Уміляюся з Вашага допісу, стыль такі жаночы-жаночы :) [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:00, 11 мая 2026 (+03) ::::: Дзякуй! Я сам лепш і не змог напісаць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:27, 11 мая 2026 (+03) :Вельмі слушнае рашэнне, якое даўно напрошвалася, бо артыкулы ў энцыклапедыі пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц, а не на падставе асабістых "адкрыццяў" удзельнікаў. У мяне толькі адно практычнае пытанне: а хто цяпер будзе выдаляць усе тыя ўласныя даследванні, якія тут за некалькі гадоў панапісваў удзельнік Peisatai? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 20:48, 11 мая 2026 (+03) :: [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A0%D0%B0%D0%B7%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%8B_%D0%B7_%D1%83%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%BC%3APeisatai&diff=5139499&oldid=5139498 Не трэба нічога выдаляць] — ён гэта асобна прапісаў. Адзінае што трэба рабіць - не дабаўляць інфармацыю без крыніцаў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:56, 11 мая 2026 (+03) ::: Новыя ўласныя даследванні не пішам, а старыя хай застаюцца? Мне сэнс такога абмяжавання не зразумелы, якая розніца, калі было напісана УД: сёння, месяц таму ці год, што гэта мяняе? Тым больш, што артыкулы пастаянна рэдагуюцца, перапісваюцца, няма такога, каб нейкая інфармацыя, якая патрапіла ў артыкул, павінна там застацца назаўсёды. Вось, напрыклад, у артыкуле [[Судабле]] ёсць "этымалогія" гэтай назвы і стаяць спасылкі на кнігі Ванагаса і Скарджуса. Насамрэч, ні ў першай, ні ў другой кнізе аб назве Судабле няма ані слова, г. зн. у артыкуле напісана прыкрытая вядомымі імёнамі адсябяціна, фактычна хлусня. І што ж, няхай гэтая хлусня застаецца цяпер ў артыкуле назаўсёды? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:45, 12 мая 2026 (+03) ::::Калега, сэнсоўна будзе вось як. Засноўвай асобную галінку абмеркавання, туды кідай спасылкі на тыя гідранімічныя (не тапанімічныя) артыкулы, дзе табе бачыцца празмерна УД. І будзем іх у публічным фармаце чысціць. Гідраніміка больш хісткая за тапаніміку. І кідай ужо зневажальную і абвінаваўчую рыторыку, усім набрыдла. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:22, 13 мая 2026 (+03) :::::Лепей адразу спісам, і на маёй [[Размовы з удзельнікам:Peisatai|старонцы]] абмеркаванняў. Калі УД празмерна (як для Судабле) - дамаўляемся на выдаленне назоўнага раздзела, тады гукаем Адміністратара, узгадняем. І канец гэтаму ўсяму. (Мова пра гідраніміку). [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:39, 13 мая 2026 (+03) :::::: А тое ты сам не ведаешь, што дзе насачыняў, дзе напісаў няпраўду. Проста смешна, спачатку панапісваў усялякага, а потым з барскага пляча: ну, пішы на маю старонку, будзем дамаўляцца... Ды ён проста здзекваецца. На тое ж Судабле, напрыклад, я звяртаў увагу на гэтай старонцы яшчэ ажна год таму. Чаго ж за год так і не выправіў? Зразумела, не для таго гэта ўсё рупліва выдумляў, каб потым дабраахвотна выдаліць. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:01, 15 мая 2026 (+03) == Абарона [[Узброеныя сілы Украіны]] == Магчыма, варта абараніць ад правак ананімаў пакуль трывае канфлікт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:35, 17 кастрычніка 2025 (+03) : {{Done}}. Паставіў абарону на 1 год. Прапанова мае сэнс. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:44, 17 кастрычніка 2025 (+03) == Блакіроўка [[Удзельнік:Jonny Barns]] == Серыя вандальных правак. Зарэгістраваны ажно 14 мая, чагосьці чакаў столькі. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:47, 8 кастрычніка 2025 (+03) :зрабіў блакіроўку на паўгода ва ўсіх прасторах акрамя размоў з удзельнікам [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:12, 8 кастрычніка 2025 (+03) == Абарона [[Францыск Скарына]] == {{закрыта}} Магчыма, варта абараніць ад правак ананімаў як старонку вялікай наведвальнасці. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 23:13, 30 верасня 2025 (+03) : Папулярная і статусная старонка. Абарона мае сэнс. {{зроблена}}. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:21, 30 верасня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} == Зрабіць перасылку з абароненага шаблона == {{закрыта}} Вітаю. Калі ласка, зрабіце перасылку з {{ш|*}} проста на {{ш|·}}, цяпер яна падвоеная праз {{ш|•}}. Нічога, быццам, зламіцца не мусіць, коды гэтых шаблонаў блізкія да аднолькавасці. Сам не магу, бо {{ш|*}} абаронены ад правак. Два першыя шаблоны самотныя, у іх няма нават элементаў Вікіданых. Дзякуй. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:24, 21 верасня 2025 (+03) :{{зроблена}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:47, 21 верасня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} == Парушэнне парадку абмеркаванняў == Адміністратар [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] на свой капыл трактуе значнасць артыкулаў у Вікіпедыі ([[Вікіпедыя:Да_выдалення#Яўген_Яўгенавіч_Аснарэўскі]]) і імгненна вырашае, што ёсць значным, а што — не. На ягоную думку, артыкул пра фэйсбук-ваяра, біяграфія і дзейнасць якога грунтуецца на запісах у фэйсбуку самой асобы, аўтаматычны робіць асобу значнай на падставе атрымання перамогі на конркурсе літаратурных пачаткоўцаў. Прашу іншых адміністратараў паўдзельнічаць у абмеркаванні і ацаніць значнасць асобы, якая пад рознымі нікамі ў розных моўных раздзелах піша пра сябе артыкулы.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:15, 9 верасня 2025 (+03) : Тут пагаджуся, што тэма была закрыта досыць хутка і можна было бы даць больш часу на яе абмеркаванне. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:00, 10 верасня 2025 (+03) :@[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], пан JerzyKundrat не адмін, здаецца, з чэрвеня. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 07:37, 10 верасня 2025 (+03) ::То няхай мо @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] здыме шаблон пра сцяг адміністратара ў сябе на старонцы ўдзельніка [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:08, 10 верасня 2025 (+03) ::: Не магу, мая асабістая старонка пад абаронай і правіць яе могуць толькі адміністратары)) --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:10, 10 верасня 2025 (+03) :::: Вам змяніць абарону да "ўсіх удзельнікаў"? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:27, 10 верасня 2025 (+03) ::::: Так, дзякуй. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:30, 10 верасня 2025 (+03) :::::: Няма за што! Зрабіў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:34, 10 верасня 2025 (+03) :Мяне ўсё больш дзівіць наяўнасць сцяга даглядчыка ў калегі Lš-k. Няма ніякага парушэння правілаў у падвядзенні выніку на падставе наяўнасці ў літаратара значнай прэміі, і ўсё роўна для маладых яна літаратараў ці не, таму што правілы не канкрэтызуюць гэтую дэталь. Затое ў нас у гэтай нязначнай на думку ўдзельніка прэміі ёсць артыкул і нават катэгорыя для лаўрэатаў. Можа, тады і артыкул пра прэмію трэба выдаліць? Артыкулы аб заведама значных дзеячах могуць пакідацца хутка, а пан Ежы даў тыдзень, каб выказацца. Тут няма ніякага парушэньня правілаў. Таксама ігнаруецца факт, што для значнасці дастаткова і некалькіх намінацый на значныя прэміі. У артыкуле ўказана, што Аснарэўскі двойчы намінаваўся на Дэбют (паэзія і проза), намінаваўся на Прэмію Арсенневай і Гедройца. Гэта таксама нязначныя прэміі? Ці ёсць нейкі кансэнсус, што намінацыі не лічацца? Тады чаму ў правілах напісана "Асоба атрымала вядомую і значную ўзнагароду або прэмію, ці намінавана некалькі разоў". І як новаму ўдзельніку, такому як я, разабрацца і вызначыць значнасць перад напісаннем артыкула, калі правілы не працуюць? Згадкі прозы Аснарэўскага ў навуковых выданнях удзельнік Lš-k нібыта не заўважыў, а публікацыі ў вядучых літаратурных выданнях Беларусі і РФ, такіх як «Дзеяслоў» і «Сібірскія агні» ігнаруюцца. Што трэба, каб калега быў задаволены? Нобелеўка? Аргументацыя самога Lš-k зводзіцца да бясконцых абражаючых крыкаў што Аснарэўскі гэта я, што ўвогуле ненармальна, і, адпаведна, што аўтабіяграфію трэба выдаліць, хаця няма правіла, якое забараняе аўтабіяграфіі, пра што калегу неаднаразова было сказана. І яшчэ ён увесь час паўтарае, што ў артыкуле цытуецца Фэйсбук Аснарэўскага, хоць калегу было працытавана [[ВП:БС]], а паводле гэтых правілаў такое цытаванне дапушчальна. Чым дольш я назіраю дзеянні калегі Lš-k, тым больш мне здаецца, што ён 1. Не разумее правілы праекта. 2. Актыўна парушае іх нягледзячы на ​​заўвагі і мае намер рабіць так і ў будучыні 3. Мае нейкую асабістую непрыязнасць да Аснарэўскага. Таму вынік дасведчанага і паважанага калегі JerzyKundrat я лічу цалкам абгрунтаваным, а дзейнасць калегі Lš-k дыструктыўнай і патрабуючай адміністрацыйных дзеянняў. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 14:49, 10 верасня 2025 (+03) ::не разумею, як сцяг Даглядчыка стасуецца тут да сітуацыі. Лепш разбірайцеся, як дасягнуць кансэнсусу, а не як пакараць іншых удзельнікаў ці як працаваць адміністратарам, мы самі можам даць рады разабрацца. Чалавеку вынеслі папярэджанне за неэтычныя паводзіны, далей будзем глядзець. Абмеркаванне або скончыцца, або працягнецца, будзем рэагаваць адпаведна таму, як удзельнікі размовы будуць сябе паводзіць. З цытатамі з фэйсбука лепш не перабольшваць, калі яны не нясуць энцыклапедычнай значнасці. У [[ВП:БС]] пішацца, што цытаты мусяць быць у АК, у [[ВП:АК]] асобна прапісана, што інфармацыі з сацсетак лепш пазбягаць, тым больш, што гэта першасная крыніца, а лепш карыстацца другаснымі ці трацічнымі неафіляванымі крыніцамі. Я згодны, што правілы адносна значнасці ў беларускай вікі могуць быць недасканалымі, але яны ёсць і іх трэба прытрымлівацца і чытаць уважліва. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:08, 10 верасня 2025 (+03) :::Флаг наглядчыка ва ўдзельніка, які дэманструе неразуменне правілаў, у прыватнасці, відаць, не ведае, што аўтабіяграфіі не забаронены і сац. сеткі сучасніка можна цытаваць, а галоўнае не хоча чуць аргументы калегаў, якія цытуюць яму правілы выклікае ў мяне сумневы. Пытанне праф. прыдатнасці. Я маю на гэтае поўнае права. Рашэнне прымуць адміны, я ім яго не навязваю. Але заўважу, што ў той жа рускай вікіпедыі прэтэндэнтаў на сцяг патрулюючага ганяюць быццам ён хоча стаць адмінам. Хаця я не лічу, што тут трэба браць прыклад. :::У артыкуле пра Аснарэўскага напэўна тры-чатыры цытаты з Фэйсбука, а не палова, як піша калега Lš-k. Як мінімум дзве з іх з крытыкай, якраз, каб пазбегнуць рэкламнасці, для асвятлення розных пунктаў гледжання, гэта тое чаго быццам бы і жадае калега Lš-k. Цытаты можна прыбраць нават цалкам, я асабліва не супраць, проста гэта якраз і зменшыць крытыку ў артыкуле. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 15:26, 10 верасня 2025 (+03) :::: Пане [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], выказваннем наконт таго, што ''як працаваць адміністратарам, мы самі можам даць рады разабрацца'', таксама не варта падвышаць градус палемікі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:41, 10 верасня 2025 (+03) :::::згодзен, можа не самы ўдалы выраз. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:54, 10 верасня 2025 (+03) ::::Адзначу тут, што ўдзельніца Hanylka выдаліла тэкст, заснаваны на Фэйсбуку. Артыкул, як лёгка ўбачыць, не знік. Проста стала менш крытыкі. Калі калезе Lš-k такі менш крытычны варыянт падабаецца больш, то ОК. Калі менш крытыкі ў артыкуле гэта лепш, і тое дапаможа дасягнуць кансэнсу, то няхай будзе так. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 16:14, 10 верасня 2025 (+03) ::Быць намінантам на прэмію Дэбют і Прэмію Арсенневай можа любы, хто праходзіць паводле сціплых крытэраў. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:16, 10 верасня 2025 (+03) ::: Пане [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], акурат склалася, што ў БелВікі для артыкулаў пра беларускамоўных творцаў крытэрыі сціплыя, захоўваліся старонкі пра асоб напр. адно пры наяўнасці іх публікацый у агульнанацыянальных літаратурных часопісах. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:24, 10 верасня 2025 (+03) ::::Я тут паглядзеў архіў абмеркаванняў на выдаленне, дзе мяне папярэдні раз аўтары абвінавачвалі ў перадузятасці і неэтычнасці (гэта адбываецца амаль штораз, калі чалавек піша сам пра сябе, альбо хтосьці з яго кола). То ў той раз вы пра местачковыя прэміі (цытата) казалі зусім адваротнае ([[Вікіпедыя:Архіў_запытаў_на_выдаленне/2025#Мікіта_Мікалаевіч_Броўка]]). -- [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:32, 10 верасня 2025 (+03) ::::: І тады я казаў, што ''местачковыя прэміі'' дадаюць значнасці ''грамадскім ініцыятывам'', якія іх атрымалі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:39, 10 верасня 2025 (+03) :::Будзе аўтарытэтная крыніца, якая пацвярджае гэтую выдатную заяву? [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 16:25, 10 верасня 2025 (+03) ::::Паглядзіце ўмовы гэтых прэмій. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:26, 10 верасня 2025 (+03) :::::Я не збіраюся нічога глядзець і здагадвацца, што вы мелі на ўвазе. Вы павінны даказаць свае сцвярджэнні. Самі прыносьце АК і патлумачце, як намінацыя на вядучыя беларускія прэміі можа быць нязначнай. Я гэтага ўвогуле не разумею. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 16:37, 10 верасня 2025 (+03) ::::::На гэты прэміі намінуюцца ўсе, хто адпавядае крытэрам. Напрыклад, прэмія Арсенневай — трэба проста мець кнігу і падаць заяўку ([https://penbelarus.org/2025/01/22/reglament-pravyadzennya-litaraturnaj-premii-imya-natalli-arsennevaj.html не патрэбна нават друкаваная кніга]). [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:48, 10 верасня 2025 (+03) ::::::Прэмія Гедройца называе «намінантамі» ўсе вылучаныя кнігі, якія проста праходзяць намінальны крытэр. Тое, што звычайныя людзі лічаць «намінацыяй» — гэта доўгі спіс прэміі, куды ён вядома ж не ўвайшоў. Доўгія спісы можна глядзець у артыкуле [[Літаратурная прэмія імя Ежы Гедройця]]. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:55, 10 верасня 2025 (+03) :::::::Я бачу толькі адну спасылку на АК і не бачу тамака пацверджання вашых слоў. Прапануюць дасылаць кнігі, а дзе сказана, што яны не праходзяць адбор у спіс намінантаў, які потым публікуецца? [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 17:02, 10 верасня 2025 (+03) ::::::::Чытайце больш уважліва. Калега, гэта вельмі вядомыя беларускія прэміі, і вам як знаўцу літаратурных «рускіх таўстуноў» павінна быць вядома аб літаратурных працэсах. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 10 верасня 2025 (+03) :::::::::Я яшчэ раз перачытаў, і бачу толькі розныя ўмовы, суму ўзнагароды, тэрміны. Так, кнігу прапануюць дасылаць самому аўтару. І што? З гэтага вынікае, што тыя, хто трапіў у намінацыю, не праходзяць конкурсны адбор? Дзе пра гэта? [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 17:24, 10 верасня 2025 (+03) ::::::::::Каб трапіць у намінацыю — трэба проста мець кнігу, якая адпавядае ўмовам. Конкурс яна не праходзіць. Конкурсны адбор — гэта доўгі спіс прэміі Гедройца, кнігі якія ўжо прачыталі. У прэміі Арсенневай такога няма, там у конкурс трапляюць проста ўсе, хто адпавядае намінацыі і падаў заяўку, з іх адразу выбіраюць пераможцаў. Такім чынам, значнымі паводле прэміі Гедройца трэба лічыць тых, хто прынамсі трапіў у доўгі спіс, а ў прэміі Арсенневай — прызёраў. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:58, 10 верасня 2025 (+03) :::::::::::Калі б было так, дык і, напэўна, самі гэтыя прэміі былі б нязначныя. Што гэта за прэмія, дзе не мае значэння намінацыя. Карацей, я зразумеў, што АК Вы даць для гэтага вельмі дзіўнага меркавання не можаце, адпаведна, аргумент нерэлевантны. Пакідаю гэта на разгляд калег адмінаў, мне тут пакуль усё зразумела. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 18:16, 10 верасня 2025 (+03) : Згодна з [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%97%D0%BD%D0%B0%D1%87%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B1#%D0%91%D1%96%D1%8F%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D1%96%D1%96_%D0%B0%D0%B3%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BC цяперашнімі правіламі] адным з крытэрыяў значнасці з'яўляецца пункт "Асоба атрымала вядомую і значную ўзнагароду або прэмію, ці намінавана некалькі разоў". Згодна з артыкулам у Аснарэўскага маецца перамога ў «Экслібрыс» і 4 намінацыі на прэміі (Гедройца, на прэмію імя Арсенневай, 2 разы на Дэбют). Адпаведна я лічу, што артыкул адпавядае наяўным крытэрыям значнасці і можа быць пакінуты. Што да зместу артыкула, то лічу карысным пачысціць яго ад усіх нязначных фактаў і фактаў без аўтарытэтных крыніц у адпаведнасці з [[ВП:БС]]. У выпадку, калі [[Удзельнік:Lš-k.|Спадар Lš-k.]] лічыць наяўныя крытэрыі значнасці недастатковымі, то можна паспрабаваць распрацаваць новыя больш дэталёвыя крытэрыі значнасці для пісьменнікаў. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 16:34, 10 верасня 2025 (+03) ::Пра «намінаванне» я напісаў крышачку вышэй. У выпадку з Аснарэўскім людзі блытаюць вылучэнне і намінаванне. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:57, 10 верасня 2025 (+03) === Каментарыі аб выдаленні === Яшчэ раз падвяду рысу, чаму артыкул павінен быць выдалены. Бо вышэй больш абмяркоўваюцца прапісаныя правілы значнасці (якія насамрэч не канстытуцыя, а прапісаны даволі ўскосна і маюць сур’ёзную гнуткасць), «этычнасць» паводзін і іншае пустаслоўства. Адкрываем артыкул. Першы ж сказ біяграфіі: «''Паводле слоў Аснарэўскага''», другі сказ — «''Неаднаразова згадваў у Фэйсбуку''». Яшчэ праз адзін сказ — «''паводле слоў Аснарэўскага''». Наступны сказ — «''Паводле слоў Аснарэўскага ён самастойна набыў навыкі кампазітара''». Наступны сказ — «''Таксама паводле яго запісаў у Фэйсбуку''». Потым ідуць сказы пра згадванні ў СМІ (хоць гэта не мае значнасці для біяграфіі, а згадванні ў СМІ павінны быць устаўлены спасылкамі для падмацавання нейкіх фактаў). Апошні абзац — удзел у інтэрнэт-срачы Фэйсбука (для чаго гэта ўвогуле ў бяграфіі?). Усё, гэта ўся «біяграфія». Па факце, біяграфіі няма, яна ўся напісана «паводле слоў Аснарэўскага» і цытат у Фэйсбуку, ніякімі аўтарытэтнымі ці другаснымі крыніцамі тут не пахне. Няма нават аўтарытэтнай крыніцы аб даце нараджэння асобы. Мы не можам сцвярджаць, што асоба з такім імем увогуле існуе. На маю думку, артыкул відавочна рэкламны і не мае значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:43, 10 верасня 2025 (+03) : [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], ну дык праўце смела, можаце напр. выдаліць раздзел Біяграфія, ці то адным сказам паведаміць пра яе "фэйсбучнасць". Потым адміны вырашаць, вандалізм то быў, ці не. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:51, 10 верасня 2025 (+03) ::Навошта выдаляць цэлыя раздзелы, калі можна выдаліць артыкул праз нязначнасць? [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:53, 10 верасня 2025 (+03) ::: Нельга. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:07, 10 верасня 2025 (+03) :Мне надакучыла ўвесь час кідаць спасылку на правілы напісання артыкулаў аб сучасніках і тлумачыць, што цытаваць факты біяграфіі сучаснікаў МОЖНА на падставе іх апавяданняў. Калега піша пра класічных дзеячаў і, відаць, не разумее спецыфікі працы з артыкуламі пра сучаснікаў, пра якіх яшчэ не напісалі ў які-небудзь Экадэмічны слоўнік і гэта нармальна. Базавыя рэчы пра Аснарэўскага, а менавіта дата нараджэння і адукацыя, дадзены на падставе аўтарытэтных крыніц, а менавіта біяграфічных даведак у літаратурных часопісах. Можна было б скараціць і да гэтага, і артыкул адпавядаў бы мінімальным патрабаванням. Але навошта, калі ў дадзеных з інтэрв'ю з Аснарэўскім няма парушэння? [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 16:56, 10 верасня 2025 (+03) ::З якога часу местачковыя часопісы Расіі са свастыкай у шапцы сталі аўтарытэтнымі крыніцамі? [https://www.sibogni.ru/content/zolotoy-svet часопіс]. Відавочна, яны публікуюць у сябе на старонках усё, што ім дасылаюць без аніякай праверкі фактаў. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:00, 10 верасня 2025 (+03) :::Калега, гэта ўвогуле што? Якія свастыкі і местачковыя часопісы? Гэта Сібірскія агні найстарэйшы з дзейных літаратурных часопісаў Расіі, так званы "таўстун", адно з самых прэстыжных рускіх выданняў. Упэўнены, што калі пакапаць, то высветліцца, што рэдактар ​​які-небудзь літаратар, з мноствам прэмій. Там мусіць быць не проста адбор, а кіламетровая чарга. Навошта пісаць, калі вы не ўкурсе. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 17:07, 10 верасня 2025 (+03) ::::Што такое «таўстун» і «рускія выданні»? Пакапайце і пастаўце крыніцу. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:12, 10 верасня 2025 (+03) :::::Давайце я вам лепш дам вось такі артыкул канкрэтна пра Сібірскія агні, каб не губляць час на пошукі АК пра тое, што такое "таўстун" у расійскай літаратуры (я гэта ведаю са школы, дарэчы), так будзе лепш. Тут паказана якога ўзроўню гэтае выданне. :::::https://litrussia.su/2022/04/30/svet-sibirskih-ognej/ [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 17:18, 10 верасня 2025 (+03) * 1. У намінацыі часам да 100 кніг, гэта не з'яўляецца аўтарытэтнай крыніцай. 2. Прэмія Экслібрыс некалі была цікавай, цяпер яе такой лічыць нельга. Ад Караткевіча з Сысам да абсалютна бездапаможных «твораў». 3. Сацсеткі, навіны, згадкі пра персанажа (Соркіна), як і яго развагі не з'яўляюцца значнымі крыніцамі. 4. Можна б учапіцца за кнігу пра Гродна, але яна за свой кошт выстаўлена ў Ridero, дзе не выстаўляецца толькі лянівы. 5. У «Сібірскіх агнях» і публікацыі ў «Дзеяслове» відавочна недастаткова, усе астатнія выданні значнымі не з'яўляюцца. 6. Пару апавяданняў прагледзеў, узровень раённага літаб'яднання.7. У рувікі артыкул не прайшоў.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 19:06, 13 верасня 2025 (+03) == Парушэнне этычных паводзін == За [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F%3A%D0%94%D0%B0_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8F&diff=5033307&oldid=5033300 гэтую рэпліку] ''пра чарговага інтэрнэт-вар’ята, які піша сам пра сябе артыкулы ва ўсіх Вікіпедыях'' [[Удзельнік:Lš-k.]] мае быць, на мой погляд, заблакаваны, бо пра [[Вікіпедыя:Недапушчальнасць абраз, пагроз і агрэсіі]] ён ведае, але гэтым час ад часу займаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:58, 9 верасня 2025 (+03) :Апісанне прадмета па сутнасці — гэта энцыклапедычны стыль, а не абраза. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:06, 9 верасня 2025 (+03) : Цытата персанажа, які піша пра сябе артыкулы ([https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=pfbid02UPYSYYqfvLpHYBJUbYJk6wp7qB876uHWkmTAmYiFbHtVtagchxyPAbPQePPrsgCal&id=100010783908995 крыніца]): {{цытата|Можа, чарадзейны ФБ, як ужо бывала, данясе мой спіч каму трэба, таму скажу: мяне не спыніць і адмаўляць маю значнасць няма сэнсу. Чулі пра Валан-дэ-Морта, які зрабіў артэфакты-крыстражы і без іх знішчэння нельга было знішчыць яго? Англійскi няўмеха стварыў 7 крыстражаў. У мяне крыстражаў незлічоная колькасць.:)) Энцыклапедычныя артыкулы пра мяне дублююцца на мностве пляцовак, а ёсць яшчэ СМІ, мае біяграфічныя даведкі ў топавых друкаваных літ. выданнях і г.д. Таму, калі які-небудзь грыфендорац, усё ж прыбярэ артыкул пра мяне (адзiн з лепшых у катэгорыі пісьменнікаў), для мяне гэта выдаленне — пстрычка гарошыны па сталёвым шаломе. Цёмнага лорда не адолець з цёмнымі матывамі, як сказаў бы Хлопчык, які выжыў.:)) А я скажу: absit verbo invidia.}}--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:27, 9 верасня 2025 (+03) : Лічу бан крайняй мерай, якой нам трэба ўсемі сіламі пазбягаць, каб не распальваць варожасць у раздзеле. Глянуў абмеркаванні, не хачу судзіць пра значнасць артыкула. Агулам па палаце нашага раздзела, у нас не вельмі прыдзірліва да значнасці. Не маю нічога супраць таго, каб пісалі артыкулы пра жывых людзей і каб жывыя людзі пісалі пра сябе. Прашу @JerzyKundrat у гэтай палкай дыскусіі зыходзіць з добрых памкненняў усіх бакоў канфлікту. Звяртаю пільную ўвагу @Lš-k на тое, што ў дыскусіі шмат перагібаў. На мой погляд, вы ведзяце размову даволі эмацыйна і мабыць вам варта адступіць. Асабліва важна, што вам не раз намякнулі, як вашыя некаторыя інсінуацыі асабіста абражаюць удзельнікаў размовы. Думаю, што ўсе мы хацелі бы, каб нашыя размовы ішлі ў рэчышчы паляпшэння нашага праекта і пошуку кансэнсусу, а не ў пераходзе на асобы, пошуку шкодных элементаў. Нават калі вы ўпэўненыя, што на вашым баку праўда, гэта ні ў якім разе не дазваляе вам абражаць іншых удзельнікаў. Паважайце іншых удзельнікаў і зыходзьце з добрых памкненняў усіх удзельнікаў, нават тых, з кім вы не згодныя. Спадзяюся, што ўсе бакі пастараюцца мінімізаваць канфлікт, каб не прыйшлося прыбягаць да ўмяшання адміністратараў, да чаго і заклікаю. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:58, 10 верасня 2025 (+03) :Удзельнік Lš-k тут цытуе самога Аснарэўскага, які як я разумею з'яўляецца ўдзельнікам рускай вікіпедыі. Таму не бачу нічога дзіўнага ў тым, што Аснарэўскі можа глядзець статыстыку артыкула пра сябе ў нашым раздзеле. Мабыць, удзельнік ведае пра дзейнасць Аснарэўскага ў вікіпедыі і таму ўпэўнены, што я гэта ён, хаця сам Аснарэўскі пацвердзіў у цытаванай публікацыі, што не з'яўляецца мной. Аснарэўскі таксама піша, што ўдзельнік Lš-k належыць да групы яго асабістых хейтэраў і хоць гэта недаказальна, паводзіны Lš-k сапраўды здаюцца асабіста мне дзіўнымi, прымушаюць сумнявацца ў яго нейтральнасці. Удзельнік, мяркуючы па дыскусіі ў абмеркаванні артыкула, не разумее, што СМІ могуць з'яўляцца аўтарытэтнай крыніцай, што аўтабіяграфіі пра якія ён крычыць не забаронены, і што цытаванне сац. сетак сучаснікаў дазволена паводле [[ВП:БС]]. Ён не рэагуе на прадстаўленыя спасылкі на правілы, увесь час паводзіць сябе неэтычна, нягледзячы на ​​тое, што яму было паказана на тое, што такія паводзіны закранаюць іншых удзельнікаў і парушаюць правілы, таму, нягледзячы на ​​карысць, якую ён прынёс праекту, ён на мой погляд павінен быць заблакаваны ці сама меней пазбаўлены сцяга даглядчыка, пакуль не вывучыць правілы і не пачне паводзіць сябе ў адпаведнасці з імі. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 07:02, 10 верасня 2025 (+03) :: Выходзіць, што паняцце ''інтэрнэт-вар’ятаў'' у дачыненні да ўдзельнікаў БелВікі блакіроўкі не пацягне, ну няхай грызуцца тады. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:41, 10 верасня 2025 (+03) :::Я перад тым як зарэгістравацца ў беларускім раздзеле доўга вывучаў тутэйшыя правілы, глядзеў абмеркаваньні, а яшчэ раней вывучаў ангельскую вікіпэдыю і ў меншым аб'ёме расейскую. Па маіх назіраннях і ў англамоўным, і ў расійскім раздзеле за такое навяшчавае хамства ужо даўно было б строгае папярэджанне, а ў выпадку паўтарэння блакіроўка. Lš-k нават у гэтым абмеркаванні прымудраецца не прасіць прабачэння, а пісаць, што "інтэрнэт-вар'ят" гэта "энцыклапедычны стыль, а не абраза". Гэта значыць, ён высноў не зрабіў і, здаецца, збіраецца працягваць. Чакаю, калі ён ужо пачне слаць адмінаў на тры літары. Я разумею, нам удзельнікі патрэбны, але калі тут вікі-праект, то павінны быць нейкія берагі, таму што гэта ўжо відавочна за ўсе межы выходзіць. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 10:04, 10 верасня 2025 (+03) ::::я лічу, што методыка «хуткі бан за парушэнне правіл» — гэта рудымент з эпохі форумаў. Гэта не тое, што нам трэба слепа капіяваць з іншых раздзелаў ці з папярэдняга вопыту белвікі. Можна спрабаваць думаць у больш канструктыўным рэчышчы. Калі гэтая спрэчка не пяройдзе да нечага канструктыўнага, то будзем прымаць меры, якія могуць не спадабацца ўсім бакам абмеркавання. Таксама прашу ўсіх удзельнікаў размовы прачытаць наступныя артыкулы [[ВП:СУ]], [[ВП:Э]], [[ВП:КС]], [[ВП:НАПА]] (апошняе асабліва тычыцца @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]]). І асобна [[ВП:АЎТА]], [[ВП:Вірт]], [[ВП:БС]], каб разумець пазіцыю @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] і не абясцэньваць яе. Я раблю папярэджанне @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] за паведамленні, напісаныя з мэтай абразіць іншых удзельнікаў. У той жа час заклікаю ўсіх удзельнікаў размовы або адысціся ад размовы і рэдагавання артыкула на пэўны час, каб панізіць эмацыйнасць сітуацыі, або працягнуць абмеркаванне выключна ў канструктыўным рэчышчы без абмеркавання асабістасцей, з павагай да іншых удзельнікаў дыскусіі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:46, 10 верасня 2025 (+03) :::::Асабіста я даўно ўсе гэтыя правілы вывучыў. Я не з'яўляюся чыім-небудзь віртуалам, пры гэтым аўтабіяграфіі правілы праекту не забараняюць. Гэта значыць, я не бачу наогул ніякай заснаванай на правілах пазіцыі калегі Lš-k і менавіта [[ВП:БС]] і прыбірае адзін з двух яго аргументаў аб праблеме з цытаваннем соц. сеткі Аснарэўскага. Калі ў каго-небудзь ёсць доказы, што Аснарэўскі гэта я, то, калі ласка, дайце іх. З вялікім задавальненнем азнаёмлюся. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 15:01, 10 верасня 2025 (+03) : Згодна з [https://ru.hrodna.life/articles/evgenij-asnorevskij-7-faktov/ артыкулам] на Гродна Лайф можна даведацца, што Аснарэўскі мае іншы ўліковы запіс і не займаецца беларускай вікіпедыяй. Нават калі удзельнік @[[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] і з'яўляецца яго фэйкам, у нас недастаткова падстаў, каб правяраць сувязь паміж німі (правіла [[ВП:Вірт]] не парушана). Я магу зразумець чаму ў спадара @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] узніклі падазрэнні, але мы вымушаныя ў гэтым выпадку сыходзіць [[ВП:Зыходзьце з сумленнасці ўдзельнікаў|з сумленнасці ўдзельніка]]. Абвінавачванне чалавека ў сувязі с Аснарэўскім дэструктыўна ўплывае на ўвесь дыялог паміж удзельнікамі. Таму я далучаюся да папярэджвання @[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] і сардэчна прашу @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] так не рабіць. <br><br/>Таксама я хачу папярэдзіць @[[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]], што каментары ў стылі "Аргументацыя самога Lš-k зводзіцца да бясконцых абражаючых крыкаў" прыводзяць толькі да эскалацыі сітуацыі і парушаюць [[ВП:ЭП]]. Таму я таксама шчыра прашу вас старацца пазбягаць падобнага тону ў размовах.<br><br/>Зрэшты, датычна намінацыі і падвядзення выніку магу сказаць, што імаверна шаноўнаму і дасведчанаму @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] можна было б пачакаць трошкі больш, але па сутнасці вынік правільны. Нейкая хлюпкая значнасць у гэтай асобы ёсць. Таксама я пагаджуся, што зараз артыкул знаходзіцца не ў лепшым стане (і гэта з тым улікам, што ўжо тры дасведчаных удзельніка падыходзілі да яго з чысткі, за што ўсім вялікі дзякуй). Нейкая значнасць у чалавека ёсць толькі з пісьменніцкай і актывісцкай дзейнасці, таму ўсе гэтыя абзацы пра яго кампазітарскія крокі можна смела выдаляць. Таксама частка крыніц з'яўляецца першаснай, на падставе якіх было зроблена арыгінальнае даследванне. Іх таксама можна смела выдаляць. Дарэчы, калі б спадар @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] мог давесці артыкул да розуму - было б звыш файна. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:33, 12 верасня 2025 (+03) ::Удзельнік Lš-k добра папрацаваў з артыкулам, ён проста выкінуў з яго некалькі дзясяткаў спасылак на АК і мне ўчора прыйшлося іх вяртаць. Гэта я лічу вандалізм. А сёння я бачу, што вы выкінулі згадкі пра дызайнерскія працы Аснарэўскага, якія былі пацверджаны АК. Я разумею, што павінны быць прадстаўлены перш за ўсё асноўныя напрамкі дзейнасці. Я згодны са скарачэннем тэксту аб музычнай дзейнасці. Але навошта выкідваць пару радкоў аб іншых занятках? Вы выкінулі спасылку на ЖЖ Аснарэўскага, хаця ў чарговы і апошні раз паўтараю, што спасылкі на публікацыі сучасніка не забароненыя ў артыкуле пра яго. У ЖЖ быў паказаны набор спасылак на публікацыі Onlíner, гэта значыць на АК, каб пацвердзіць сцвярджэнне аб напісанні Аснарэўскім цыкла публікацый для гэтага СМІ. Можа варта ставіцца да працы іншых удзельнікаў з большай павагай? Палова раздзела пра беларускіх пісьменнікаў, гэта артыкулы незразумела пра каго з дзвюма спасылкамі на АК, але праблемы ёсць у артыкула пра Аснарэўскага. Я прыйшоў у беларускую вікіпедыю, каб напісаць пра гарадзенскіх краязнаўцаў, якія зрабілі кнігі, якія мне адкрылі краязнаўства. Захапляюся гісторыяй краязнаўствам, каб адпачыць ад кода. Я баяўся, што мой артыкул пра Госцева выдаляць, але аказваецца, што значнасці не хапае Аснарэўскаму. мяне тут абражаюць, робяць вайну з артыкулам і мною асабіста, а ўдзельніка які даўно і свядома ігнаруе правілы акуратна папярэджваюць і яшчэ мне робяць заўвагі пра тон размовы з чалавекам, які называе Аснарэўскага вар'ятам, разумеючы пры гэтым мяне. Я чытаў Фэйсбук Аснарэўскага і там ён скардзіўся на хэйтараў у белвікі. Думаў ён перабольшвае ці нават хлусіць. Бачу, што не. Мне на працы казалі, што белвікі маргінальная тусня дзе правілы не ведаюць нават адміны і лепей, калі я хачу ў вікіпедыю, пісаць у ангельскую. Але я хацеў пісаць на роднай мове. Аднак бачу, што тут немагчыма працаваць. Таму я сыходжу. Можаце выдаляць мае артыкулы, перапісваць, заблакаваць маю ўлікоўку. Калі ласка. Сцяг у рукі. Можна не адказваць, я не буду чытаць. Прашу прабачэння, калі кагосьці пакрыўдзіў і жадаю супольнасці развіцця, але сам у гэтым удзельнічаць не буду. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 08:25, 12 верасня 2025 (+03) :::прапаную абараніць пакуль артыкул для аўтапацверджаных удзельнікаў, каб было менш спрэчак і спроб "паваяваць" [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:29, 12 верасня 2025 (+03) :::: Здаецца не трэба, бо актыўных войн правак там няма ўжо. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:45, 13 верасня 2025 (+03) ::: Аснарэўскі не дызайнер. АК не пацвердзілі тое, што ён дызайнер. Адзінае што ёсць - фота лагатыпа пад якім падпісаны Аснарэўскі. Пры гэтым ён ідзе пералікам з іншымі канкурсантамі. Калі ваш дзіця прыносіць на конкурс аплікацыю, а затым яе ставяць на веб-старонку школы – гэта яшчэ не падстава несці гэтую інфармацыю ў вікі. ЖЖ Аснарэўскага не з'яўляецца [[ВП:АК]] і не мае патрэбнай нейтральнасці.<br><br/>Я з павагай стаўлюся да вашай дзейнасці і вельмі спадзяюся, што вы яе працягнеце. Вы маеце рацыю, што артыкулы пра беларускіх письменнікаў трэба паляпшаць. Маю надзею, што вы зможаце гэтым заняцца. Прашу прабачэння, калі вас пакрыўдзіў сваім папярэджваннем. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:45, 13 верасня 2025 (+03) * 1. У намінацыі часам да 100 кніг, гэта не з'яўляецца аўтарытэтнай крыніцай. 2. Прэмія Экслібрыс некалі была цікавай, цяпер яе такой лічыць нельга. Ад Караткевіча з Сысам да абсалютна бездапаможных «твораў». 3. Сацсеткі, навіны, згадкі пра персанажа (Соркіна), як і яго развагі не з'яўляюцца значнымі крыніцамі. 4. Можна б учапіцца за кнігу пра Гродна, але яна за свой кошт выстаўлена ў Ridero, дзе не выстаўляецца толькі лянівы. 5. У «Сібірскіх агнях» і публікацыі ў «Дзеяслове» відавочна недастаткова, усе астатнія выданні значнымі не з'яўляюцца. 6. Пару апавяданняў прагледзеў, узровень раённага літаб'яднання.7. У рувікі артыкул не прайшоў.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 10:44, 13 верасня 2025 (+03) == [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Plaga med]] == {{закрыта}} Трэба падвесці вынік па [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Plaga med|адмінцы Plaga med]] і зрабіць запыт у Вікімедыя, каб яны надалі сцяг. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:47, 4 верасня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Вынік падведзены. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 11:27, 5 верасня 2025 (+03) == [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B4%D0%BC%D1%8B%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B5:Contributions/2601:CF:8200:1B90:48D0:B732:127E:ED9F 2601:CF:8200:1B90:48D0:B732:127E:ED9F] == {{закрыта}} Машынны вандал актывізаваўся. Трэба даць часовую блакіроўку на дыяпазон. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 05:23, 23 жніўня 2025 (+03) : Тое самае да: :* 12.222.18.2 :* 2600:1005:B250:AB28:A441:C477:148A:C5D1 :* 2601:CF:8200:1B90:7433:177A:12D8:D9C :* 2601:CF:8200:1B90:9486:787F:A8C7:A33E : [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 05:42, 23 жніўня 2025 (+03) : {{зроблена}}. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 07:51, 23 жніўня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} == Абнаўленне [[MediaWiki:Edittools]] == Па маім запыце на выпраўленне памылак з цёмнай тэмай адгукнуўся адмін Вікісховішча і ўдзельнік VRT (гл. [[Размовы_пра_MediaWiki:Edittools#Dark mode fix|старонку размоў]]). Ён просіць перанесці змены з пясочніцы, трэба рэакцыя адмінаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:00, 19 жніўня 2025 (+03) :{{зроблена}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:44, 5 верасня 2025 (+03) == Адаптаваць [[MediaWiki:Recentchangestext]] пад цёмную тэму == У мяне няма правоў. Трэба абнавіць першы радок з параметрамі табліцы. Там прапісаныя колеры, іх трэба прыбраць, або проста паспрабаваць замяніць радок як у англ вікі: <code>{| class="plainlinks" id="recentchangestext" style="clear:both; font-size: 85%;" role="presentation"</code><br/> [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 30 ліпеня 2025 (+03) :{{зроблена}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:11, 5 верасня 2025 (+03) == [[Адмысловае:Contributions/209.206.25.209|209.206.25.209]] == {{закрыта}} Трэба супакоіць вандала. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:56, 20 ліпеня 2025 (+03) : {{зроблена}}. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 07:51, 21 ліпеня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} == Удзельнік Peisatai == {{закрыта}} Вітаю! Прашу звярнуць увагу на дзейнасць удзельніка Peisatai, які выкарыстоўвае Вікіпедыю для распаўсюджвання сваіх уласных даследванняў. Разгарнуў бурную дзейнасць, пішучы нейкія свае ўласныя здагадкі і фантазіі пра паходжанне геаграфічных назваў і прозвішчаў. Пры гэтым значная частка са зробленых ім правак не утрымоўвае аніякай крыніцы. У многіх з паказаных ім крыніц на самай справе гаворыцца пра сугучныя, але зусім іншыя назвы, а частка са зробленых ім правак увогуле з’яўляецца падманам і фальсіфікацыяй. Вось некаторыя прыклады: * [[Важа]] ''Назва балцкага паходжання. Той жа корань Važ- у літоўскай рачной назве Važ-upė. Звязана з літоўскім vežti «везці», važiuoti «ехаць, рухацца» [A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 368—369]'' Рака Важа ў крыніцы не згадваецца. Дарэчы, Peisatai вельмі любіць спасылацца на працу Ванагаса, аднак у рэчаіснасці гэты "Этымалагічны слоўнік літоўскіх гідронімаў" прысвечаны даследванню паходжання назваў рэк і азёр Літвы. Гідронімы ж Беларусі, хаця і прыводзяцца там падчас (для параўнання), але вельмі рэдка. Таму ў большасці выпадкаў ягоныя спасылкі на Ванагаса з'яўляюцца падманам. * [[Ратамка (рака)]] [[Ратамка (аграгарадок)]] [[Ратамка (вёска)]] ''Назва ракі Ратамкі балцкая, корань Rat- як у літоўскіх гідронімах Rata, Rat-upis, латышскіх Rat-upe, звязваецца з літоўскім ratas "кола, акружнасць, замкнёны шлях колам", а сама назва такім чынам канфігурацыйнага значэння[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 273.]. Да кораня Rat- у назве дададзены вакалізаваны гідранімічны суфікс -m-, які таксама ў назве літоўскай ракі Neremà[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 228.].'' Назвы Ратамка ў Ванагаса няма. * [[Абстэрна]] ''Назва Абстэрна старабалцкага паходжання. Яна ігуруе таксама як «Обста» (на карце 1933 года). Так жа сама, Обстай, называецца рака Абеста (у басейне Сейма на Падняпроўі)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 166.], яе назву збліжаюць з назвай літоўскай нёманскай ракі Abista[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 35.]. У аснове гэтых назваў індаеўрапейскае ab-, якім абазначаліся рачныя воды[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1.]. Корань Ab- у азёрнай назве перадаваў значэнне «Цякучае, праточнае (возера)».'' Нідзе ў прыведзеных крыніцах назва возера Абстэрна не сустракаецца. * [[Брэст]] ''Наконт назвы Берасця няма поўнай згоды. Існуюць балцкая і славянская версіі паходжання гэтай назвы. Згоднай з балцкай версіяй, назва звязаная з літоўскім brasta, прускім *brastan «брод»[В. Н. Топоров. Прусский язык. A-D. Москва, 1975. С. 247.].'' Хлусня, Брэст там не згадваецца. * [[Вяркуды]] ''Вядомыя сучасныя літоўскія адыменныя прозвішчы Verkis, Verkas, Verkelis, Verkulis, якія звязваюць з verkti "плакаць" (як прозвішча Плакса[Бiрыла М. В. Беларуская антрапанiмiя. 2: Прозвiшчы, утвораныя ад апелятыўнай лексiкi. — Мінск: Навука i тэхнiка, 1969. — C. 325.])'' Нічога з напісанага ў Бірылы і блізка няма, акрамя беларускага прозвішча Плакса. ''З тым жа фармантам -ud- балцка-літоўскія імёны, ад якіх тапонімы Дакудава, Палуды, Анкуды. Блізкі фармант -id- у імёнах, ад якіх Мілідаўшчына, Вайнідзеняты.'' Няма крыніцы. * [[Мёры]] ''Першапачаткова назва Мёраў адносілася да возера, якое на старых картах называецца «Мёры» (цяпер — возера Мёрскае).'' Няма крыніцы. ''Вядомая з 1514 г. назва Мёраў — маёнтак «Мярэя» (Мерея) перагукаецца з балцкай назвай дняпроўскай рэчкі Мярэя[Топоров В. Н., Трубачев О. Н. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 195.]. Корань Mer- / Mor- мае значэнне «стаячая вада» і суадносіцца з літоўскім marios «затока»[Vanagas A. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. P. 211, 204.]. У назве Мярэя балцкі гідранімічны пашыральнік -ej-, як у падняпроўскіх балцкіх гідронімах *Vedēja, *Rupēja[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 165, 178, 195, 206.], літоўскіх Asveja, Roveja[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 49, 280.], у назве возера Асвея. Блізкія яму пашыральнікі -ij-, -uj- у водных назвах тыпу Ілія, Бабруя.'' Суцэльнае ўласнае даследванне. У ніводнай з прыведзеных крыніц назва горада Мёры не згадваецца. А ў Ванагаса не згадваецца і Мярэя. * [[Набіста]] ''Назва Набіста старабалцкага паходжання. Суседства з возерам Абстэрна (іншая назва Обста, ад *Abista) дае падставы меркаваць, што ў аснове назваў абодвух азёраў мела быць Ab-ist-, як у такіх балцкіх гідронімах, як Abista (у Літве ў басейне Нёмана)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 35.] і Абеста, або Обста (у басейне Сейма на Падняпроўі)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 166].'' Назва Набіста ў крыніцах не згадваецца. Далей ідзе ўласнае даследванне з прыцягненнем мноства іншых гідронімаў. * [[Лошыца]] [[Лошыца (жылы раён)]] [[Лошыцкая сядзіба]] ''Звязана або з літоўскім lašėti «капаць», або з аманімічным яму lašėti «блішчэць», lašis «ласось»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 182.] (назва ласося матываваная яго стракатай, блішчастай луской[В. Н. Топоров. Прусский язык. L. Москва, 1990. С. 109.]).'' Назвы Лошыца ў гэтых кнігах няма. * [[Гайголка]] ''Назва літоўскага паходжання, ад gaigalas «вуцяк». Такога ж паходжання літоўскія водныя назвы Gaigalis, Gaigal-upė[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 103.].'' Гайголка там не згадваецца. * [[Маладзечна]] ''Назва Маладзечна ад назвы прытока ракі Уша ракі Маладзечанкі (*Маладзечны, *Маладзечні), на якой адпачатна паселішча паўстала. Адпачатная балцкая назва ракі звязаная з літоўскім maldas, meldas «трыснёг», ад якога літоўскія гідронімы тыпу Mald-upis, Maldenis[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 202.].'' Маладзечны ці Маладзечанкі ў Ванагаса няма. * [[Сіпа (рака)]] [[Сіпурка (рака)]] ''Назва Сіпа мае балцка-яцвяжскае паходжанне. Літоўскі гідранімічны аналаг — назва ракі *Šipė[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1980. — С. 331.]. У сіпурскай назве корань Sip- пашыраны пашыральнікам -ur-, які вядомы ў літоўскім словаўтварэнні: dubti «угінацца» — duburys «вір», у рачных назвах Ind-ura, Vint-ura[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 307—309.].'' Няма там Сіпы і Сіпуркі. * [[Тушчанка]] ''Назва балцка-літоўскага паходжання. Ад літоўскага tuščias, tuštas «пусты», адсюль назва тыпу *Tuščia. Найбліжэйшы гідранімічны адпаведнік — літоўская рачная назва Tušt-upis (каля заходнелітоўскага Цяльшэя) таго ж паходжання[Vanagas A. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 350.].'' Тушчанка там не згадваецца. * [[Бірвета]] ''Назва балцкага паходжання. Аснова гідроніма Bir-ṷ-, ад кораня Bir-[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 65.]. Назва мае «балотную» семантыку.'' Ванагас супастаўляе назву Бірвета з беларускім берва "кладка з бярвенняў на гразкім месцы". * [[Лужасна]] [[Лужаснянка]] ''Назва балцкага паходжання. Корань Lūž- у літоўскім гідроніме Lūž-upis, ён звязаны з літоўскім lūžti «ламацца, ірвацца, гнуцца» і мае канфігурацыйнае значэнне[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 200.]. корань пашыраны тыповым балцкім гідранімічным пашыральнікам -sn-[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198.].'' Няма ў гэтых кнігах Лужасны і Лужаснянкі. * [[Лагойск]] [[Лагазінка]] ''старабалцкага паходжання. На гэта паказвае балцкі гідранімічны пашыральнік -(а)z-. Ён вядомы і ў літоўскім словаўтварэнні... [P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 390.] Назва Лагаза ад індаеўрапейскага *leg- / *log- «накропваць, прасочвацца, распускацца»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 657.][H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 99.].'' Лагаза (Лагазінка, Лагойск) нідзе там не згадваецца. * [[Маларыта]] [[Маларыта (рака)]] [[Рыта]] ''старабалцкага паходжання. Узыходзіць да індаеўрапейскага *rī-ti «цячы», якое ад гнязда *rei- / *rī- / *roi- «цячы», адкуль, напрыклад, лацінскае *rei-ṷo-s «ручай» (> rīvum) або кельцкае *rei-no-s «плынь» (> рака Рэйн)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 330—331.][H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 96.]. Гідранімічныя аналагі — назвы літоўскай ракі Ryt-upis «Цякучая (або Ранішняя) рака» (каля Марыямпале), латышскай Rīta-strauts «Цякучая (або Ранішняя) плынь»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 279.].'' У прыведзеных крыніцах назваў Маларыта, Рыта няма. * [[Сухадроўка]] ''Назва балцкага паходжання. Поўны аналаг назвы — заходнелітоўскі двухасноўны гідронім Saus-drãv’as. У ім першая аснова — ад літоўскага sausas «сухі», другая ад кораня Drav- / Drev-, які звязаны з індаеўрапейскім *droṷus «плынь», *dreu- «бегчы, імкнуцца»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1980. — С. 90—91, 292.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 204—205.][H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 44-45, 55.].'' Сухадроўкі ў гэтых кнігах няма (дарэчы, Ванагас на с. 90 корань drav- супастаўляе са старажытнаіндыйскім dravah, dravati). Далей ідзе ўласнае даследванне з прыцягненнем мноства іншых гідронімаў. * [[Сэрвач (прыток Віліі)]] [[Сэрвач (прыток Нёмана)]] ''Першая аснова Serv- таксама ў назве рэчкі Сярвайкі (правы прыток Ловаці), літоўскіх гідронімах Servas, Servelis (назвы азёраў), Sarva (назва ракі). Звязана з літоўскім serventi «паціху цячы, струменіць»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 296.]. Далей да індаеўрапейскага *sreu- «цячы», *sreṷo- «плынь» і карацейшага *ser- «цячы»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1003.]. Другая аснова назвы Сэрвач тая ж, што і ў назвах Нарач, Іслач і падобных, — Ak-. Яна звязаная з лат. aka «калодзеж», літ. aka(s) «палонка ў лёдзе», лат. akata «вір у рацэ; вочка ў балоце; палонка ў лёдзе»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 176.].'' Назвы Сэрвач ў пералічаных крыніцах няма. * [[Віхра]] ''Нягледзячы на павярхоўнае падабенства з віхор, назва Віхра балцкага паходжання. Гідранімічныя аналагі — літоўскія рачныя назвы Vieša, Viešinta, Viešintas, Viešmuo, латышская Viesīte, назва возера Вісяты. Звязана з літоўскім viešmuo «ручай»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 378—379.].'' Назва Віхра ў Ванагаса не згадваецца. * [[Жыткавічы]] [[Чырвонае (возера)]] ''Назва паселішча пайшла ад назвы ракі Жыдкаўка, што з Жыд-возера цекла ў Прыпяць.'' Няма крыніцы. ''Назва «Жыд» паходзіць ад балцкага кораня *žeid- / *žid- «гарэць; свяціць, ззяць», ад якога літоўскае žydėti «свяціць; цвісці», žaida «агмень (месца для адкрытага агня)». Далей да карацейшага балцкага *žei- / *ži- (з тым жа значэннем), ад якога таксама латышскае zīt «світаць, віднець», zaigs «зіхоткі» (*žei-, -g-), літоўскае žibus «зіхоткі» (*ži-, -b-)[S. Karaliūnas. Iš baltų kalbų puodininkystės terminijos istorijos // Lietuvių kalbotyros klausimai. XVI. 1975. С. 137—141.].'' Няма там ні Жыткавічаў, ні Жыд-возера, ні Жыдаўкі. Сама назва артыкула Каралюнаса ў перакладзе гучыць як "З гісторыі ганчарных тэрмінаў у балцкіх мовах", ён не зусім пра гэта. ''Літоўскія гідранімічныя аналагі — назвы тыпу Žiba, Žiegas, Žied-upė, Žyd-a-upis[ A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 400, 401.].'' І тут таксама няма Жыткавічаў, Жыд-возера і Жыдаўкі. * [[Нямыльня]] ''Адпачатная балцкая форма аднаўляецца як *Nemilnà (Немілна́).'' Няма крыніцы. ''Корань Nem- ад індаеўрапейскага *nem- «гнуць; гнуцца», ад якога і назва Нёмана[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 764.].'' Нямыльні ў кнізе няма. ''У назве *Немілны корань пашыраны рэдкім балцкім пашыральнікам -ln-, як і ў назве літоўскага возера Asalnai (As-, -ln-)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981.- С. 48.].'' Няма там гаворкі ні пра Нямыльню, ні пра пашыральнік -ln-. Далей ідуць іншыя ўласныя даследванні. У прыватнасці, у гэтых фантазіях ёсць спасылка і на "Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья". Дык вось, Нямыльня там згадваецца на с. 218 у раздзеле "Славянские названия". * [[Сермеж]] ''Найбліжэйшы гідранімічны аналаг — літоўская рачная назва Serma(s), што лічыцца вельмі архаічнай. Да індаеўрапейскага *sermo- «рака, плынь» і карацейшага *ser- «цячы»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 296.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 909—910.] Таксама рачная назва на прыпяцкім правабярэжжы Цэрэм / Сарэмскі, адпачатная форма якой таксама балцкае *Serm-[О. Н. Трубачев. Труды по этимологии: Слово. История. Культура. Т. 4. Москва, 2009. С. 593—594.]. Корань пашыраны такім самым пашыральнікам, як у назве літоўскай падвіленскай ракі Nemėža[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 227.]'' Ва ўсіх гэтых крыніцах назва Сермеж не згадваецца. * [[Піктуша]] ''Назва балцка-літоўскага паходжання. Звязана з літоўскім piktas "злы; моцны, вялікі". Належыць да шэрагу "злых" гідронімаў, тыпу Pikt-ežeris, Pikt-upė (piktas "злы; моцны", ežeras "возера", upė "рака")[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 258.].'' Піктушы тут няма. * [[Вір (возера)]] [[Чорны Вір]] [[Вір (рака)]] ''Водныя назвы Вір (найменей некаторыя з іх), магчыма, перакладаюць папярэднія балцкія гідронімы тыпу назвы правага дзесенскага прытока (ніжэй Чарнігава) Верапета (руск.: Верепето, Верепета)[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейне. С.-Петербург, 1913. С. 211.]'' Хлусня, кніга Маштакова - гэта проста спіс назваў рэк у басейне Дняпра, пра паходжанне гэтах назваў у яго не сказана ані слова. ''ад літоўскага verpetas «вір; крыніца», verpti «моцна цячы; віраваць»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 179.].'' Назва Вір тут не згадваецца. * [[Рэпалава]] ''Вядомы літоўскі антрапонім Rėpalis, ён звязаны з літоўскім rėpti "хапаць, грабастаць"[Lietuvių pavardžių žodynas. L-Ž. Vilnius, 1989. С. 598.].'' Рэпалава там не прыгадваецца, ёсць толькі прозвішча Repalis і дарэчы тлумачыцца зусім па-іншаму. * [[Ведрыч (рака)]] ''У аснове назвы — адзін з варыянтаў балцкай гідранімічнай асновы Ud- : Vad- : Ved-, якая звязаная з лат. ūdens, пруск. (w)undan, літ. vanduo «вада», яцвяжскім *udā «вада; рака».'' Няма крыніцы. ''Гэтая аснова ў балцкіх назвах такіх рэк, як літоўскія Vedega (Vadaga), Vadaktis, Ūdara[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 351, 358.]'' Ведрыч там не прыгадваецца. Ды і тлумачыць пералічаныя літоўскія назвы Ванагас па-рознаму. ''пруская *Vadanga (> Wadangen), пасожская Удага, падняпроўскія Ведаса, Ведага[Топоров В. Н., Трубачев О. Н. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. — М., 1962. — С. 129, 157, 169—170, 178, 211.]'' Фантазіі. Тапароў супастаўляе Ведрыч толькі з назвамі Ведзерка, Ведра і Ведрыца (ад асновы *veder-), іншыя ж назвы ён тлумачыць па-іншаму. ''У назве Ведрыч корань Ved- пашыраны з дапамогай пашыральніка -r-. Ён шырока прысутны ў літоўскім слова- і назваўтварэнні: kupti «уздымацца» — kupra «горб», liepa «ліпа» — Lieporas «Ліпавы (ручай)»[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 298—309.].'' Тут Ведрычы няма. Дарэчы, гэты том выбраных твораў Скарджуса мае назву "Lietuvių kalbos žodžių daryba", г. зн. "Словаўтварэнне літоўскай мовы". Тапанімія Беларусі там не разглядаецца ў прынцыпе, кніга зусім не пра гэта. Таму спасылкі на Скарджуса тут з'яўляюцца падманам. * [[Крэва]] ''Найверагодней тапонім «Крэва» ўтварыўся ад рачной назвы тыпу літоўскага гідроніма Krevė (рака на поўначы ад літоўскіх Кейданаў)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. C. 165.]. Такую назву магла мець крэўская рэчка, цяпер вядомая як «Крэўлянка».'' Назвы мястэчка Крэва там няма. * [[Судабле]] [[Судабоўка]] ''Рачная назва балцкага паходжання, ад першапачатковага *Судаба. Корань Sud- як у літоўскіх гідронімах Sudarvė, Sudota, Sūduonia, якія звязваюцца з літоўскім sūduva "твань у балоце"[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 318-319.].'' Судабле і Судабоўкі ў Ванагаса няма. ''Пашыральнік -b- як у назве рэчкі Налібаўкі (< *Наліба, Nal-ib-), які выкарыстоўваецца ў літоўскім словаўтварэнні (kan-ėti «бедаваць, мучыцца» — kan-yb-a «ссохлік, заморак»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 92.].'' Насамрэч гаворка ў крыніцы ідзе аб словаўтваральных суфіксах літоўскай мовы, ніякіх гідронімаў там няма. * [[Каспля]] ''Першая аснова Кас- з цягам часу зведала эвалюцыю ад *Kŭs- праз *Къс-. Яна звязаная з прускім kusis, літоўскім kusulas «камар». Гэтая аснова таксама ў назвах ракі Касня (прыток волжскай Вазузы) на Смаленшчыне на ўсходзе ад Касплі, сожскай ракі Касінка (каля Касінкі — рэчка з назвай-перакладам «Камароўка»)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 190.].'' Насамрэч, рака Каспля ў гэтай кнізе сустракаецца толькі на с. 237 і там няма ані слова пра значэнне асновы ў гэтай назве. ''Прамы літоўскі гідранімічны адпаведнік — рачная назва Kus-upė[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 175.].'' А тут увогуле Каспля не згадваецца. * [[Дубасна]] ''Корань Dub- ад літоўскага dubti «ўгінацца», duburys «рачны вір (паглыбленае, „увагнутае“ месца)». З ім літоўскія гідронімы тыпу Dubė, Dubis, Dubija, Dubinga, Dubysa[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 93.]. Корань пашыраны гідранімічным пашыральнікам -sn-. Ён таксама ў назвах задзвінскага возера Мядзесна, дзвінскай ракі Лужасна, дняпроўскіх рэк Опісна (< *Apesna), Нерасна, Турасна[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198.]. Гэты пашыральнік прысутны і ў літоўскім назва- і словаўтварэнні: upė «рака» — upėsnis «рачулка; месца, дзе цекла рэчка або дзе рэчка ўцякае ў возера»[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 291—292.].'' Нідзе з пералічаных крыніц назва ракі Дубасна не прыгадваецца. * [[Налібакі]] [[Налібаўка]] [[Налібоцкая пушча]] ''Звязаная з балцкім гідранімічным коранем Nal-, ад якога назва літоўскага возера Nalija, балота Nal-raistis, балцкай назвай з-пад Ноўгарада *Nolia / Nolė. Далей да індаеўрапейскага *(s)na- «цячы», пашыранага пашыральнікам -l-[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 223.].'' Налібак, Налібаўкі, Налібоцкай пушчы ў крыніцы няма. ''Корань Nal- пашыраны пашыральнікам -b-, які выкарыстоўваецца ў літоўскім словаўтварэнні (kan-ėti «бедаваць, мучыцца» — kan-yb-a «ссохлік, заморак»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 92.].'' У кнізе проста гаворыцца пра суфікс -yba і падобныя ў літоўскім словаўтварэнні, пералічаных вышэй тапонімаў там няма. * [[Вацлаў Пануцэвіч]] ''Папуцэвіч — ад балцка-літоўскага аднаасноўнага антрапоніма (колішняга імя) «Папуціс», які даў і сучаснае літоўскае прозвішча Paputis. У ім антрапанімічны суфікс -ut- і корань Pap-, які і ў іншых літоўскіх антрапонімах Papas, Papeika, Papelis, Papšys. Корань звязваецца з літоўскім papas «грудзі; смочка; покаўка, пупышка (на дрэве)»[Lietuvių pavardžių žodynas. L-Ž. Vilnius, 1989. C. 391.]'' Papas, Papeika, Papelis, Papšys у крыніцы ёсць, а Папуцэвіча, Папуціса і Paputis няма. ''з латышскім pāpa, pāpis, pāpulis «покаўка, пупышка». Тыпалагічная паралель — прозвішчы «Цыца», «Цыцка»[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. 2. Прозвішчы, утвораныя ад апелятыўнай лексікі. Мінск, 1989. С. 441.].'' У Бірылы з пералічанага ёсць толькі Цыца і Цыцка. * [[Убарць]] ''Назва Убарць балцкага паходжання. У аснове назвы Убарць — корань ub-, які таксама ў назве ракі Убедзь (правы прыток Дзясны паміж Чарнігавам і Ноўгарадам-Северскім)[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 206.].'' Хлусня, кніга Маштакова - гэта проста спіс рэк дняпрўскага басейна, дзе ані слова пра іх паходжанне, пра тое, дзе які корань і г. д. ''Корань ub- у назве Убарць пашыраны з дапамогай пашыральніка -rt-, які вядомы ў літоўскім словаўтварэнні (kabti «віснуць» — kabartai «звіслая „бародка“ пад дзюбай пеўня») і ў балцкай гідраніміі: возера Тумерта на Верхнім Падзвінні, рака Уперта на Павоччы, літоўская рака Gomerta[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 119.].'' Адзінае што ёсць у Ванагаса з усяго пералічанага - гэта гідронім Gomerta. Дарэчы там напісана, што ў ім суфікс -erta, а не -rt-. Усё астатняе - прыдумана. ''Ад кораня ab- пайшлі балцкія гідронімы Abista, Абеста, Абстэрна, Обаль, Аболе[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 166.][A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 35.].'' Насамрэч, на с. 175 у Тапарова напісана, што ў назвах Обаль, Аболе корань *абъл-/*объл-, які ён параўноўвае з літ. obuolys, лтш. abols "яблыка", Абстэрна там увогуле няма. А ў Ванагаса не згадваюцца Абстэрна, Обаль, Аболе. * [[Обаль (рака)]] [[Абалянка (рака)]] [[Аболе]] [[Обаль (возера)]] [[Обалінец]] ''Корань Ab- такі самы, як у латышскіх гідронімах тыпу Abula, Abuls, Abava[K. Būga. Rinktiniai raštai. Vilnius, 1961. C. 534—535.]'' Назвы Abava там няма і Буга нічога на піша аб тым, што ў гэтых назвах менавіта корань Ab-, а не нейкі іншы (напрыклад abal). ''у назве ракі Абельна на Верхнім Павоччы. Ад індаеўрапейскага ab-, якім пазначаліся рачныя, цякучыя воды[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 41.].'' А ў Краэ наогул не прыгадваюцца Обаль, Абалянка, Аболе, Обалінец, Абельна. Далей ідзе ўласнае даследванне пра разнастайныя гідронімы. * [[Аткыльня]] ''Першапачатковая форма захавалася ў назве возера Акельня'' Няма крыніцы. ''Корань Ak- звязаны з лат. aka «калодзеж», літ. aka(s) «палонка ў лёдзе», лат. akata «вір у рацэ; вочка ў балоце; палонка ў лёдзе»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 176.].'' У рэчаіснасці ж, у крыніцы напісана, што назва Аткільня магчыма з балт. at- + kil- "поднимать(ся), происходить". * [[Мокіш]] ''Звязана з літоўскім mokšė «мокрае, вільготнае месца» (ад mokas «густая гразь» з дапамогай пашыральніка -š-)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 315—316.]'' Адзінае што там ёсць - гэта тое, што ў слове mokšė суфікс -š-, пра назву Мокіш ні слова. ''makašyti «брысці па гразі», далей да літоўскага makoti «брысці (праз гразь)», makynė «балаціна», maknus «топкі», латышскага makņa «балаціна, балоцістае месца»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 202.].'' Таксама гідроніма Мокіш няма. Дарэчы няма там і слова makašyti у якасці тлумачэння літоўскіх гідронімаў. * [[Чарэйскае возера]] [[Чаросава (возера)]] ''Назва балцкага паходжання. З шэрагу азёрных назваў Чэрас (каля Мёраў), Чаросава (каля Лепеля), Чэраскія (група азёраў у вярхах ракі Таропы), сюды ж і назвы прыпяцкай ракі Чарэса, дзесенскай ракі Чарэска[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 212.]. Корань Ker- (> Чер-) ад літоўскага keroti «расці, разрастацца» (прыставачнае už-keroti «зарастаць, абрастаць»). Гідранімічныя аналагі — літоўскія водныя назвы *Kerėsa (> Kerės-upis), Kerotis, Kerūlė[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 153—154.].'' Ні там, ні там Чарэйскае і Чаросава возера не згадваецца. Далей таксама ідзе ўласнае даследванне з прыцягненнем розных назваў. * [[Ненач]] ''Гідранімічныя аналагі — літоўскія водныя назвы Nota, Notė, Notija, Notera[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 231—232.], пруская *Nātangā (ад гэтага гідроніма назва прускага племя натангаў).'' Ненач там не згадваецца. ''Гэтыя назвы ад захаванага ў гідраніміі балцкага *nātā «цячэнне», якое з дапамогай пашыральніка -t- ад індаеўрапейскага *(s)na- «цячы»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 971—972.].'' А тут няма ані пералічаных вышэй гідронімаў, ані балцкага *nātā. * [[Белагаловае]] ''Першая аснова гэтай назвы — літоўскае balas, baltas «белы» (яно ж і ў балцкай назве ракі Балы на прыпяцкім правабярэжжы[О. Н. Трубачев. Труды по этимологии: Слово. История. Культура. Т. 4. Москва, 2009. С. 497, 594.]).'' Трубачоў гэта пісаў пра гідронім Балы, а не Белагаловае. ''Другая аснова ад літоўскага galva «галава; перад, верх»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 177.].'' Тапароў пісаў пра раку Бологоловка ў басейне ракі Сож, а не пра возера Белагаловае. * [[Веліж]] ''Назва Веліж (Вялі́ж) паходзіць ад назвы рэчкі Вялі́жкі, ля ўпадзення якой у Дзвіну паселішча знаходзіцца.'' Няма крыніцы. ''Першапачатковая форма гэтага гідроніма — Вялі́жа. На гэта паказвае назва ракі Буліжа, што цячэ недалёка ад Вяліжы (прыток дзвінскай ракі Касплі, што ў Дзвіну ўцякае ніжэй за ўпадзенне Вяліжы). У абодвух гэтых гідронімаў карані пашыраныя пашыральнікам тыпу -iž-, як у літоўскіх гідронімах тыпу Gabižis, Gumyža[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 101, 127.][В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 169.]. Пашыральнік -ž- выкарыстоўваецца ў літоўскім слова- і назваўтварэнні, утвараючы вытворныя формы (varlė «жаба» — varlėža «жабка»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 391.]. Гідранімічны корань Vel- на Верхнім Падзвінні таксама ў балцкіх назвах возера Веліста, ракі Веляса (Vel- + -st-, -s-). Балцкія гідранімічныя адпаведнікі — літоўскія Veliuona, Velionė, Vel-upys, Vėlys, латышскія Vel-upīte, Vellezers[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 370.].'' Нідзе ў гэтых крыніцах Веліж, Вяліжа ці Буліжа не згадваюцца. Суцэльная адсябяціна. * [[Гавязнянка]] ''Корань такі ж, як і ў балцкіх назвах нёманскіх рэк Гаўя, Гуя, ад індаеўрапейскага *gēu- / gū- «гнуць, крывіць». Ад яго таксама літоўскае gau-r-as «волас», gu-r-as «вяршыня пагорка», gu-g-a «пагорак; гузак; горб»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 393—398.].'' Няма ў крыніцы нічога падобнага. ''Корань пашыраны балцкім пашыральнікам -zn-, які таксама ў назвах «лісіных» рэк Лапузна (прыток дзесенскай Наўлі), Лопазна (прыток сожскай Іпуці), ад літоўскага lapė «ліса»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 192, 194.].'' Хлусня, няма там ні Гавязнянкі, ні разважанняў пра тое, які пашыральнік і корань у назвах Лапузна і Лопазна ("форма балт. первоисточника неясна"). * [[Сянно]] [[Сянна (рака)]] [[Сянно (возера)]] [[Жыварэзка]] ''Назва Сянна паходзіць ад аднайменнага возера, на якім паселішча паўстала. Гідронім Сянно балцкага паходжання, ад кораня Sain-[B. H. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. II // Балто-славянские исследования. 1987. Москва, 1989. С. 47.]. Звязана з літоўскім at-sainus «павольны, неахайны, лянівы»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 293—294.]. Далей да аднаго са значэнняў індаеўрапейскага *sei- : si- «слабець; вялы, слабы, лянівы; апускацца, пагружацца» (> «ціхі, спакойны»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 890—891.].'' У ніводнай з пералічаных кніг назва Сянно (Сянна) не сустракаецца. ** {{N}} цалкам выдаліў як безкрынічнае ва ўсіх названых артыкулах. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 09:07, 15 мая 2025 (+03) * [[Усвейка]] [[Усвяты]] [[Ушача]] [[Ушачы]] [[Усвяча]] [[Уша (прыток Віліі)]] [[Уша (прыток Бярэзіны)]] [[Уша (прыток Нёмана)]] ''Гэты корань звязваюць з індаеўрапейскім *aus- / *us- «блішчэць, ззяць», ад якога літоўскае aušra «зара», apy-ūšris «час перад світанкам», латышскае *Ūss (балцкае боства зары)[Топоров В. Н. Балтийский элемент в гидронимии Поочья III // Балто-славянские исследования 1988—1996. Москва, 1997. С. 282—283.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 86—87.].'' У гэтых крыніцах пералічаныя тапонімы не згадваюцца. * [[Усяжа (рака)]] Тое ж самае. Далей: ''У назве Усяжа корань Us- пашыраны балцкім пашыральнікам -ing-, як у назве Аражня / Аряжня (< Ar-ing-in-)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 199.].'' На самой справе, адзінае, што напісана ў крыніцы, так гэта тое, што назву Аражня можна параўнаць з ст.-пруск. Aryngine. Пра пашыральнік -ing- і Усяжу - выдумка. * [[Арыжня (рака)]] ''Назва старабалцкага паходжання. Адпачатная форма была блізкая да прускай азёрнай назвы Aryngine (Ar-, -ng-, -n-), потым дала форму тыпу «Аряжня»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 199.].'' Пра падзеленне назвы на састаўныя часткі Ar-, -ng-, -n- там няма. ''Корань ад балцкага *ar-, індаеўрапейскага *ar-, *er- / *or- «рухацца»[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 45—47.].'' У крыніцы няма ні Арыжні, ні балцкага *ar-. ''Ён таксама ў літоўскім гідроніме Arina, латышскім Aruona[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 47.].'' Тут таксама няма Арыжні. Дарэчы, Ванагас не называе гэты корань балцкім, а разглядае яго як агульнаіндаеўрапейскі. * [[Рапуса]] ''У назве Рапусы вылучаецца балцкі гідранімічны пашыральнік -usa, як у назвах дзесенскай ракі Нярусы, прускай ракі Narussa[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198.].'' Няруса і Narussa там ёсць, Рапусы няма. * [[Мядзесна]] ''Найбліжэй з гідранімічным коранем Med- звязанае літоўскае medis «дрэва», medė «гай», ад балцкага *medja(n) «лес». Далей да індаеўрапейскага *medhi̯os- «сярэдні, сярэдзінны» — лес разумеўся як тое, што знаходзіцца паміж паселішчамі[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 706—707.].'' Назвы Мядзесна і ўвогуле разважанняў, што "найбліжэй з гідранімічным коранем Med- звязанае літоўскае medis...", там няма. ''Корань Med- пашыраны ў назве Мядзесна балцкім гідранімічным пашыральнікам -sn-. Ён таксама ў дзвінскім гідроніме Лужасна недалёка ад Мядзесны, у дняпроўскіх балцкіх гідронімах Апісна, Нерасна, Турасна і інш.[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198.]'' На самай справе, гідронім Мядзесна ў гэтай кнізе прыгадваецца толькі на с. 225, дзе гаворыцца, што ён мае фінскае паходжанне. * [[Сярвайка]] ''Назва балцкага паходжання. Аснова Serv- таксама ў балцкай назве рэчкі Сэрвач (прыток Віліі), літоўскіх гідронімах Servas, Servelis (назвы азёраў), Sarva (назва ракі). Звязана з літоўскім serventi «паціху цячы, струменіць»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 296.]. Далей да індаеўрапейскага *sreu- «цячы», *sreṷo- «плынь»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1003.].'' Ні там, ні там Сярвайка, Сэрвач не сустракаюцца. * [[Свіліца]] [[Падсвілле]] [[Свольна (рака)]] ''Гідранімічныя аналагі — літоўскія гідронімы Svilė, Svyla, назва ракі Свілка на Падзвінні (каля Лынтупаў). Роднасны корань у гідронімах Svalė, Svalia, Svolis[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 322—323.], у прускім тапоніме Swolow, балцкіх назвах рэк Своланка на Верхнім Павоччы[В. Н. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. III // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1998. С. 307.]. Звязана з літоўскім svilti «гарэць без полымя, прыгараць; „гарэць“ ад холада». Далей да індаеўрапейскага *sṷel- «тлець, гарэць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1045.].'' Нідзе з паказаных крыніц Свіліца, Падсвілле, Свольна не згадваюцца. * [[Жлобін]] ''Назва Жлобін балцкага паходжання — найімаверней гідранімічнага (адпаведная водная назва да сёння не захавалася). Назоўны адпаведнік на тэрыторыі цяперашняй Беларусі — возера Жлобін каля Баранавічаў (цяпер у складзе горада).'' Няма крыніцы. ''Гідранімічныя аналагі — літоўскае Globys (рака), прускае Globe (возера). Яны звязаныя з літоўскім globti «ахопліваць, ахінаць»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 118.]. Далей да індаеўрапейскага *gleb(h)- «сціскаць» (ад карацейшага *gel- «сціскаць; акруглы»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 357, 359—360.].'' У гэтых крыніцах Жлобін не сустракаецца. ''Назва Жлобін з таго ж семантычнага шэрагу, што і балцкія назвы рэк тыпу Горадзен (> Гараднічанка), Гамея (> Гамяюк), якія ўзыходзяць да каранёў *gher(d)- «ахопліваць; агароджваць», *gem- «хапаць, сціскаць». Такія назвы адлюстроўваюць канфігурацыйныя асаблівасці адпаведнай ракі ці возера[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 118.].'' А тут не сустракаюцца Горадзен (Гараднічанка), Гамея (Гамяюк). ''У беларускай антрапаніміі вядомыя прозвішчы Глоба, Глобус, Жлоба, Жлобіч[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 111, 146.], якія могуць быць варыянтамі кораня *glob-.'' Таксама Жлобіна няма. Суцэльнае арыгінальнае даследванне. * [[Барысаў]] ''На думку Ткачова, гэта сведчыць, што назва Барысава — не адыменная, а паходзіць ад ракі Барысы.'' Няма крыніцы. ''Калі рачная назва Барыса існавала, то яна балцкага паходжання.'' Няма крыніцы. ''Балцкі гідранімічны пашыральнік -is- у гідронімах тыпу Dubysà, Lavysà, у тапоніме Kilbisai[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T.1. Vilnius, 1996. С. 313—314.]. Адпачатная балцкая форма мусіла быць тыпу Barysà. Корань Bar- у літоўскіх рачных назвах Barys, Bar-upė, якія лічацца вельмі старажытнымі. Той жа корань, з пашыральнікам -t-, і ў літоўскіх гідронімах тыпу Bartuva, у назве прускай ракі *Barta (ад яе мела пайсці назва зямлі прускага народу бартаў), у якіх аснову Bar-t- звязваюць з індаеўрапейскім *bher- «булькатаць; імкліва рухацца»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 58, 59.][V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 71—72.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 132—133.].'' Нідзе ў гэтых крыніцах горад Барысаў ці меркаваная рэчка Барыса не згадваюцца. Дарэчы, Ванагас пра гідронімы Barys, Bar-upė піша, што іх паходжанне незразумелае і для іх вытлумачэння выкарыстоўвае старажытнарускае, украінскае і ілірыйскае словы. * [[Дрывяты]] ''У назве *Druvintas (> Дрывяты) корань Druv- пашыраны пашыральнікам -nt-, як і ў назве возера Вісяты (ад формы тыпу літоўскай азёрнай назвы Viešintas)[K. Būga. Rinktiniai raštai. T. 3. Vilnius, 1961. С. 546.].'' Вісяты там ёсць, а вось Дрывят і разважанняў пра пашыральнік у назве Вісяты няма. * [[Нешчарда (возера)]] [[Нешчарда (рака)]] ''Назва Нешчарда — балцкага паходжання. Назву складаюць прыстаўка Ne- і корань skard-. З дапамогай прыстаўкі Ne- аформленыя назвы задзвінскіх азёраў Нявежа, Няклея, Нядружна і інш. Яна ж у літоўскіх гідронімах тыпу Nestrėvis «Нецякучае (возера)» (ад strėvus «плыткі, цякучы»)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 229.]. Корань skard- у літоўскіх гідронімах тыпу Skardis, Skardžius, Skardelis, Skard-upis. Ад літоўскага skardis «круты схіл, бераг», skardyti «адсякаць, адразаць, аддзіраць»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 301.]. Далей да індаеўрапейскага *(s)ker-d-[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 940—941.].'' Суцэльныя фантазіі, ва ўсіх крыніцах назва Нешчарда адсутнічае. * [[Лавоша (рака)]] ''Назва Лавоша балцкага паходжання. Гідранімічны корань Lav- таксама ў літоўскай рачной назве Lavysa (рака, з якой выцякае возера Lavysas), якая далей звязаная з гідронімамі Lūvas, Lojis[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 182, 184.].'' Лавошы тут няма. Дарэчы Ванагас піша, што паходжанне кораня ў назве Lavysa незразумелае і для ягонага тлумачэння прыводзіць славенскае lava, нямецкія, грэцкія і іншыя словы. ''Ад індаеўрапейскага *lou- са значэннем «умываць, мыць, купаць» (> «ліцца», «жолаб, роў»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 692.]. У назве Лавоша корань Lav- пашыраны пашыральнікам -š- (> -oš-), які выкарыстоўваецца ў літоўскім слова- і назваўтварэнні, а таксама прысутны ў гідронімах Nalošas, Gailėšis, Lapišius, Pelyša[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 316—318.].'' У гэтых крыніцах Лавоша таксама адсутнічае. * [[Чавусы]] ''Згодна з антрапанімічнай версіяй, назва «Чаусы» звязаная з зафіксаванымі на Верхнім Падняпроўі прозвішчамі Чаус, Чаусаў. Тая ж будова і ў падняпроўскіх прозвішчах Браусаў, Брэусаў, Леус, Паус, Рэус. У беларускай антрапаніміі такія прозвішчы пакідаюцца без вытлумачэння[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 62, 249, 304, 358, 441.].'' Па-першае, Бірыла нічога не пісаў пра паходжанне назвы города Чавусы, ягоная кніга прысвечаная прозвішчам, а не тапонімам. Па-другое, у Бірылы зусім няма ніякіх разважанняў пра нейкую быццам агульную будову пералічаных вышэй прозвішчаў. Па-трэцяе, на с. 444 ён звязвае прозвішча Чавус з рэг. чавус, чаус "чыгун", тур. чавуш "сяржант, унтэр-афіцэр". ''Паўночнасмаленскі тапонім Чаусава, аднак, гідранімічнага паходжання, стаіць на рацэ Чэусаўка. Той жа корань Чэус- у назвах малых ручаін Чэусен (у вярхоўях ракі Угры), Чэусаўская (прыток ракі Клядзейкі каля Серпухава). У гэтых гідронімах корань Čaus- / Čeus- (можа быць з балцкім пашыральнікам -in-) суадносіцца з балцкімі гідронімамі літ. Čiauša, лат. Čauša (ад *Kiauša). Яны звязаныя з літоўскім kiaušinti «павольна ісці», kiausti «знікаць, спыняцца ў росце» і пазначалі павольную плынь[Топоров В. Н. Балтийский элемент в гидронимии Поочья III // Балто-славянские исследования 1988—1996. Москва, 1997. С. 293—294.]'' У крыніцы гаворка ідзе пра гідронімы Чеусен і Чеусовская ў Павоччы, пра горад Чавусы ці Чаусава ані слова. ''далей да індаеўрапейскага *(s)keu-[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 951—953.].'' Чавусаў і тут таксама няма. * [[Чэрыкаў]] ''Корань Чэр- таксама ў такіх прозвішчах з усходу Беларусі тыпу Чэ́ранда, Чэ́расеў, Чэ́рачэнь. Этымалогія гэтага кораня ў беларускай антрапаніміі недастаткова прасветленая[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 457.].'' З усяго пералічанага ў Бірылы згадваецца толькі прозвішча Чэранда, без указання які ў ім корань. Астатніх прозвішчаў і назвы горада Чэрыкаў там няма. ''Той жа корань у балцкіх азёрных назвах Чэрас (каля Мёраў і ў вярхах ракі Таропы), ад кораня Ker-[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 153—154.].'' Зноў хлусня, няма там згадкі ні пра Чэрыкаў, ні пра Чэрас. * [[Францішак Кушаль]] ''Прозвішча Кушаль балцкага паходжання, звязана з літоўскім kušlys «сляпец» (хто падслепаваты). Ад яго літоўскі антрапонім Kušlys[Lietuvių pavardžių žodynas. А-К. Vilnius, 1985. С. 1140.]'' У гэтым слоўніку літоўскіх прозвішчаў згадваецца толькі літоўскае прозвішча Kušlys, беларускага Кушаль - няма. ''тапонімы Кушляны, Кушлі, Кушлікі. Аснова Kušl- сустракаецца ў літоўскай антрапа- і тапаніміі[В. Н. Топоров. Прусский язык. I-K. Москва, 1984. С. 361.].'' А тут ёсць толькі тапонімы Кушлікі і Кушлi без дакладнага вытлумачэння, прозвішча Кушаль таксама няма. * [[Скупа]] ''Корань Skup- звязаны з літоўскім skupstas «куст», латышскім skupsna, skupšķis «малы лясок» (skup- + -st-, -sn-, -šķ-). Далей да індаеўрапейскага *(s)keup- «гронка, чуб, пук»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 956.].'' Хлусня, і блізка нічога падобнага там няма, акрамя існавання індаеўрапейскага *(s)keup. * [[Вялікая Восмата]] ''Корань Asm- у балцкіх рачных назвах, што вар’іруюцца як Осма / Восма / Восьма, на Верхнім Падняпроўі і Верхнім Павоччы. Іх адпачатная форма аднаўляецца як *Asma[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 165, 181, 200.][Топоров В. Н. Балтийский элемент в гидронимии Поочья III // Балто-славянские исследования 1988—1996. Москва, 1997. С. 301—302.][В. Н. Топоров. «Baltica» Подмосковья // Балто-славянский сборник. Москва, 1972. С. 255.]. Аснова Asm- з’яўляецца дыялектным варыянтам асновы Ašm- (як Asv- i Ašv- у гідронімах Asveja і Ašva, Ašvija, ад літоўскага ašva «кабыла»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 49, 50.]). Асновы Akm- і Ašm- паходзяць ад варыянтаў індаеўрапейскага *ak- / *ak'- «востры». Ад першага ў літоўскай мове akmen- «камень», ад другога — ašmen- «вастрыё» і (на перыферыі мовы) ašmen- «камень»[Топоров В. Н. Две заметки из области балтийской топонимии (этимологический аспект) [1959] // В. Н. Топоров. Исследования по этимологии и семантике. Т.4. Кн. 2. М., 2010. С. 74—77.]. У назве Асмата корань Asm- пашыраны з дапамогай -at-. Той жа пашыральнік у назвах рэчак Гардата, Аката (> Акатаўка, прыток Гардаты) на Верхнім Павоччы[В. Н. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. III // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1998. С. 293.], у літоўскіх гідронімах тыпу Amata, Žlagatas, Kamatis. Ён шырока выкарыстоўваўся ў літоўскім назва- і словаўтварэнні (gyvas «жывы» — gyvata «жыццё»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 334—338.].'' У ніводнай з паказаных крыніц назва Восмата не сустракаецца. * [[Макоўза]] ''Балцкія гідранімічныя аналагі — літоўскія водныя назвы Makys (возера), *Makia (рака), Mak-a-raistis (балота), латышскае Maka, назва дняпроўскай ракі Маконя (прыток бярэзінскай Ушы).'' Крыніцы няма. ''Гідранімічны корань Mak- звязаны з літоўскім makoti «брысці (праз гразь)», makynė «балаціна», maknus «топкі», латышскім makņa «балаціна, балоцістае месца»[ A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 202.]. Рэдкі пашыральнік -auz- таксама ў літоўскім мікратапоніме (назва балаціны) Ramaũzė (< Ramaũza «Рамоўза», ад ramus «спакойны»)[ A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 272.].'' Назва Макоўза ў Ванагаса не сустракаецца. Няма тут і разваг аб тым, які суфікс у назве Ramaũzė. * [[Супрасль]] ''Назва паселішча паходзіць ад рачной назвы балцка-яцвяжскага паходжання. Адпачатна ўяўляла сабой злучэнне кораня Spran(d)- і пашыральніка -sl-[ P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 163—164.].'' У крыніцы ёсць толькі пра суфікс -sla- ў літоўскіх словах, усё астатняе - прыдумана. ''Гэты ж пашыральнік ёсць і ў назве ракі Нерасль, што таксама ўпадае ў Нараў. Корань Spran(d)- звязаны з літоўскім spręsti (spren(d)sti) «уціскаць; выцягваць; крочыць вялікімі крокамі», sprandyti «цягнуць, расцягваць».'' Няма крыніцы. * [[Нясвіж]] ''Назва Нясвіж гідранімічнага паходжання, ад назвы не лакалізаванай на сёння ракі *Нясвіжа.'' Няма крыніцы. ''Тапонім утварыўся так жа сама, як ад назвы дзвінскага прытока ракі Вяліжы (> Вяліжка) утварылася назва горада Веліж.'' Няма крыніцы. ''Корань *Nes-ṷ- (варыянт старой ṷ-асновы ад кораня *Nes-) у назвах *Нясвяча (> Нясвячка[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 150.], ад *Nes-v-int-a, злучае Сяргееўскае возера з ракой Пціч) і *Несва (> Несвіца[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 160.], прыток Брагінкі, у міжрэччы Дняпра і Прыпяці перад самымі іх сутокамі).'' Маштакоў у прынцыпе не пісаў зусім нічога пра паходжанне ніякіх гідронімаў, пра іх карані і т. п., ягоная праца - гэта проста спіс назваў рэк і болей нічога! ''Корань *Nes- таксама ў назвах Неса[Топоров В. Н. Балтийский элемент в гидронимии Поочья III // Балто-славянские исследования 1988—1996. Москва, 1997. С. 281—282.] (у басейне дзесенскай ракі Нярусы), *Несла (< *Nes-l-, тры прыпяцкія ракі, адна верхнедняпроўская), *Нясета (< *Nes-et-, прытокі дняпроўскай Бярэзіны і прыпяцкай Пцічы)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198—199.]. Меркаваная нясвіжская рака мусіла знаходзіцца зусім паблізу пціцка-прыпяцкага агмяня рэк з назвамі ад кораня *Nes- (тры пціцкія, тры прыпяцкія), працягваючы яго на нёманскія вярхі. Пашыральнік тыпу -iž- як у літоўскіх гідронімах тыпу Gabìžis, Gumýža[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 101, 127.], у назве дзвінскай ракі Буліжа (цячэ побач з Вяліжай)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 169.]. Пашыральнік -ž- выкарыстоўваецца ў літоўскім слова- і назваўтварэнні для вытворных формаў (varlė «жаба» — varlėža «жабка, жабуля»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 391.]. Імаверны фанетычны варыянт таго ж кораня *Nas- у назвах літоўскай ракі Nas-upis[Vanagas A. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 224.], ракі Насва (у басейне Ловаці, на поўначы старабалцкай тэрыторыі)[Р. А. Агеева. Гидронимия Русского Северо-Запада как источник культурно-исторической информации. Москва, 2004. С. 193.].'' Нідзе ў гэтых крыніцах пра Нясвіж ці нейкую меркаваную нясвіжскую рэчку няма ані слова. Усё прыцягнута да Нясвіжа за вушы. (а ў Тапарова таксама няма Буліжы). * [[Віхолка (сяло)]] ''Корань Віх- такі ж, што і ў назве Віхра. Звязана з літоўскім viešmuo «ручай», далей да індаеўрапейскага кораня *ṷeis- / ṷis- «цячы», ад якога таксама назва Вісла (< *ṷeis-tlā)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1134.][H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 50-51.]. Балцкія гідранімічныя аналагі — літоўскія рачныя назвы Vieša, Viešinta, Viešintas, Viešmuo, латышская Viesīte, назва возера Вісяты[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 378—379.].'' Нідзе там назва Віхолка не сустракаецца. А ў Покарнага і Краэ апрача гэтага не сустракаецца і viešmuo. * [[Ловаць]] ''Назва Ловаць балцкага паходжання. Корань Lov- звязаны з літоўскім lovys «рэчышча ракі; пратока, роў»[B. H. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. II // Балто-славянские исследования. 1987. Москва, 1989. С. 59-60.]'' Тапароў там не такі катэгарычны, гэта толькі адна з прапанаваных гіпотэз: объяснение из финноязычных диалектов кажется предпочтительным.. некоторая возможность объяснения из балт. или через него остается... ''далей да індаеўрапейскага *leu-[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 681—682.].'' А ў Покарнага ні Ловаці, ні lovys наогул няма. ''Поўны адпаведнік — назва ракі Ловаць на Верхнім Павоччы, пры тамтэйшым густым балцкім гідранімічным фоне. Таго ж кораня назва літоўскай ракі Loviai[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 196.]. Гідранімічны фармант -at- таксама ў такіх балцкіх гідронімах, як літ. Kamatė, Žlagatas[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 144, 405.]. Ён шырока прысутны ў літоўскім назва-, імя- і словаўтварэнні (gyvas «жывы» : gyvatas «жыццё»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 334—338.].'' Таксама ў ніводнай з гэтых крыніц назва Ловаць не сустракаецца. * [[Гарадзейка]] [[Гарадзея]] ''Назва балцкага паходжання, адпачатная форма — *Gardēja.'' Крыніцы няма. ''Канчатак -ейка часта прысутны на месцы ранейшага балцкага -ēja (як у падняпроўскіх гідронімах Вядзейка — Vedēja, Мярэйка — Merēja, Рыпейка — Rupēja)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 165, 178, 195, 206.]. Корань той жа, што і ў літоўскіх гідронімах Gardinas, Gardena, Garduva, Gardė, Gard-upis, латышскіх Gard-upe, Gardena, Gardauņa[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 106—107.]. На Верхнім Павоччы той жа корань Gard- у балцкім гідроніме Гардата́ (з прытокам Аката́ з такім жа балцкім гідранімічным суфіксам -at-)[Балтийский элемент в гидронимии Поочья. III // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1998. С. 293.]. Балцкі гідранімічны корань Gard- звязаны з індаеўрапейскім *gherd- «ахопліваць; агароджваць» (ад карацейшага *gher- «хапаць, абдымаць»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 442, 444.].'' Нідзе ў гэтых крыніцах назва Гарадзея (Гарадзейка) не згадваецца. ''Назвы Гарадзея, Горадзен з таго ж семантычнага шэрагу, што і балцкія гідронімы тыпу Жлобін, Гамея (> Гамяюк), якія ўрэшце ўзыходзяць да каранёў *gleb(h)- «сціскаць», *gem- «хапаць, сціскаць». Такія назвы адлюстроўваюць канфігурацыйныя асаблівасці адпаведнай ракі ці возера[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 118.].'' Зноў хлусня. Насамрэч, у крыніцы напісана, што літоўскія гідронімы Glebas, Globys паходзяць ад літоўскага glebti, globti, што звязана з канфігурацыяй. Усё астатняе - выдумка. * [[Гродна]] [[Гараднічанка]] ''«Горадзен» — гідронім балцка-літоўскага паходжання. Такі ж корань таксама ў літоўскіх гідронімах Gardinas, Gardena, Garduva, Gardė, Gard-upis, латышскіх Gard-upe, Gardena, Gardauņa[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 106—107.]. На Верхнім Павоччы той жа корань Gard- у балцкім гідроніме Гардата́ (з прытокам Аката́ з такім жа балцкім гідранімічным суфіксам -at-)[Балтийский элемент в гидронимии Поочья. III // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1998. С. 293.]. Балцкі гідранімічны корань Gard- звязаны з індаеўрапейскім *gherd- «ахопліваць; агароджваць» (ад карацейшага *gher- «хапаць, абдымаць»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 442, 444.].'' У ніводнай з гэтых крыніц Гродна, Гараднічанка ці Горадзен не згадваюцца. * [[Дзікі Нікар]] ''Назва балцкага (магчыма, балцка-яцвяжскага) паходжання. Той жа корань у прускай рачной назве Nyc-ape (пруск. ape "рака").'' Крыніцы няма. ''Корань звязаны з латышскім nikns "злы", naiks "страшны, злы, люты; шпаркі, імклівы, моцны (пра хвалі)"[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 97-98.]. Далей да індаеўрапейскага кораня *nēik- : *nīk- : *nik- "нападаць, накідвацца"[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 761.]. Той жа корань так жа сама пашыраны фармантам -r- і ў стараеўрапейскай рачной назве *Nikros (> Neckar). Яна вытлумачваецца як "магутная, злая, шпаркая (рака)"[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 97.]. Гідранімічны фармант -(a)r- паказвае на вялікую даўніну гэтага гідроніма. Такі ж фармант і ў старабалцкай рачной назве Matará, якая лічыцца вельмі старажытнай[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 206-207.].'' Нідзе тут назва балота (Дзікі) Нікар не сустракаецца. * [[Дулебка]] ''Назва балцкага паходжання, звязаная з літоўскімі назвамі Dulbis (назва возера і яру), Dulbė (назва сажалкі і поля), з латышскімі назвамі Dulbju acs (назва балота), Dulbi (назва вёскі).'' Няма крыніцы. ''Гэтыя назвы адносяцца да мясцінаў, якія выгнутыя («выдзеўбаныя»), і звязаныя з літоўскім dulbti «дзяўбсці»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 95.]'' Дулебкі ў Ванагаса няма. ''а тое — ад індаеўрапейскага корня *dhelbh- "дзяўбсці", які таксама вядомы ў стараеўрапейскай гідраніміі[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 26-27.].'' А ў Краэ няма ні пералічаных вышэй гідронімаў, ні dulbti. Дарэчы, Peisatai вельмі любіць спасылацца на Тапарова, дык вось у яго напісана, што назва менавіта гэтай ракі паходзіць ад славянскага этноніма дулебы (Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья, с. 218). * [[Сцвіга]] ''Назва імаверна балцкага паходжання. Тым ці іншым чынам (коранем і пашыральнікам або толькі пашыральнікам) можа быць роднасна літоўскаму гідроніму Šedvygà, у якім вылучаецца корань šedṷ- і пашыральнік -g-[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 327—328.]. Той жа пашыральнік у гідронімах балцкага паходжання тыпу Няміга, Vedega[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. — С. 358.].'' Фантазіі, ні там, ні там у Ванагаса пра Сцвігу няма ані слова. * [[Маства]] ''Назва імаверна балцкага паходжання, корань Mast- таксама ў балцкіх гідронімах Mastis (возера), Mast-upis (рака), Masta-purvs (балота), якія звязваюць з лат. masts "тоня (месца, дзе ловяць рыбу)"[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 206.].'' Тое ж самае: не пісаў Ванагас зусім нічога пра Маству. * [[Няміга (рака)]] ''Аснова назвы звязаная з індаеўрапейскім коранем *nem- «гнуць; гнуцца»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 764.]. Балцкі гідранімічны пашыральнік -g- таксама ў гідронімах Vedega, Удага[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 358.][В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 211.].'' У Покарнага і Ванагаса Няміга не згадваецца ўвогуле, а ў Тапарова на с. 198 гаворыцца, што назва ўтвораная як Ne-mig- і родасная назве Мигото, не пра які пашыральнік -g- у ёй ён не піша. * [[Гамяюк]] [[Гомель]] ''Рачная назва балцкага паходжання. Больш аўтэнтычны варыянт той, што засведчаны найраней, — «Гаме́йка».'' Няма крыніцы. ''Канчатак -ейка часта ўзнікаў на месцы ранейшага балцкага -ēja, як у падняпроўскіх гідронімах Вядзейка — Vedēja, Мярэйка — Merēja, Рыпейка — Rupēja, але мог дадавацца і да бессуфіксальнай асновы[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 165, 178, 195, 206.]. Корань такі ж, што і ў літоўскіх гідронімах Gamė, Gamenta, Gamena, Gomerta. Ён звязаны з літоўскім gamalas «камяк», gomulti «камячыць» з семантыкай сціскання[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 106, 119.][V. Urbutis. Liet. gomus, -i «norus, noringas, linkęs», la. gama «kas pernelyg daug valgo» ir kiti giminiški žodžiai // Baltistica, 1973, t. 9(2). С. 183—188.], далей да індаеўрапейскага *gem- «хапаць, сціскаць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 368—369.].'' У ніводнай з крыніц не згадваецца ні Гомель, ні Гамяюк, ні Гамейка. * [[Лунін]] [[Лунінец]] ''Назвы Лунін, Лунінец трэба разглядаць у сувязі з рачной назвай Лунія (адзін з варыянтаў назвы прыпяцкай ракі Лань)[П.Л. Маштаковъ. Списокъ рѣкъ днѣпровскаго бассейна. Санкт-Петербургъ, 1913. С. 144.].'' Няма ў Маштакова такого сцверджання, і ўвогуле, ягоная кніга - гэта толькі спіс рэк басейна Дняпра, пра паходжання назваў рэк ці населеных пунктаў там няма ані слова. ''Форма "Лунія" звязаная з латышскім luns "твань", літоўскім liūnas "твань; покрыва моху над вадой у балоце або ля берага азёраў ці рэк, што зарастаюць". Далей да літоўскага liaunas "гнуткі, слабы" і значэння балотнай паверхні як няўстойлівай, гнуткай[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 194.][V. Urbutis. (rec.:) Этимология, 1968 // Baltistica. 1972. VIII (2). С. 208-209.]. Гідранімічныя адпаведнікі — літоўскія рачныя і азёрныя назвы тыпу Liūnas[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 194.].'' У Тапарова Лунія ёсць (праўда, у тлумачэнні тут даданая адсябяціна), а Лунін і Лунінец адсутнічаюць. А ў Урбуціса і Ванагаса няма ні Луніі, ні Луніна, ні Лунінца. * [[Паўазер’е (возера)]] ''Назва Палазер’е балцкага паходжання, утвораная з дзвюх асноў. Першая аснова Pal- звязаная з латышскім pali «паводка, затапленне вадой прылеглай да ракі мясцовасці», palas «забалочаны бераг возера», літоўскім palios «балаціна на месцы зарослага возера». Гідранімічныя аналагі — назвы літоўскіх рэк Pala, Palėja, латышскай ракі Pala[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 241.]'' Паўазер’е ці Палазер’е ў Ванагаса не згадваецца. Далей працягваецца ўласнае даследванне. * [[Мінск]] ''З увагі на семантычную «непразрыстасць» назвы рэчкі Мена (Менка), прапаноўвалі шэраг версій, як яе вытлумачваць — з літоўскага menkas «малы, дробны» або menkė «(рыба) мянтуз; (рыба) траска»[Жучкевіч В. Адкуль імя твае, сталіца // Беларусь № 4, 1967. — С. 22.][Роспонд С. Структура и стратиграфия древнерусских топонимов // Восточнославянская ономастика. — М.: Наука, 1972. — С. 22.][Нерознак В. П. Названия древнерусских городов / Под. ред. Д. С. Лихачева. — М.: Наука, 1983. — С. 118.]'' Насамрэч, Роспанд тлумачыць назву ад і.-е *moi-n-//*mei-n- : *min- *mei- "праходзіць міма, ісці". Неразнак паўтарае гэтую версію, дадаўшы, што магчыма і іншае тлумачэнне: ад і.-е. *men- "малы", параўн. ст.-рус., ст.-слав. мьнии, праслав. *mьnjes- "меньшы", параўн. яшчэ літ. menkas "маленькі, дробны", лат. minus "меней". * [[Лучай (возера)]] ''Корань Lauk- звязаны са старалітоўскім laukas «светлы, зіхоткі». Выштурхнутае іншымі словамі, яно засталося ў выглядзе вузкаўжывальнага laukas «хто з белай плямай ці белай пысай (пра жывёлу); лысы». Амонім — літ. laukas «поле» (першапачаткова ў сэнсе светлага месца пасярод леса). Далей вядзе да індаеўрапейскага *leuk- «ззяць, свяціць», *leukos «святло, ззянне»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 183.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 687—689.].'' Назва возера Лучай ні там, ні там не сустракаецца. * [[Аўчоса]] ''Назва балцкага паходжання, пачатковая форма назвы — *Vilkesà (Вількеса́)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 181.].'' Насамрэч, гэта было напісана аб назве Волчас, а пра Аўчосу (Овчеса) гаворыцца на с. 199. ''Поўны гідранімічны адпаведнік — назва літоўскай рэчкі Vilkesà (на поўначы ад Вільні)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 384.].'' Аўчоса тут адсутнічае. ''Значэнне гэтай назвы — «Ваўчыная (рака)», ад агульнабалцкага *vilkas, якое далей да індаеўрапейскага *u̯l̥ku̯os[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1179.].'' Тут адсутнічае Аўчоса ці якія яшчэ гідронімы. * [[Ваўкавыск]] [[Ваўкавыя]] ''Тапонім «Ваўкавыск» утварыўся ад назвы рэчкі Ваўкавыі, гідроніма балцка-яцвяжскага паходжання, што меў адпачатную форму *Vilkaujà (Вілкаўя) «Воўчая (рака)». Вядомы такі ж самы літоўскі гідронім Vilkauja, ад якога літоўскае мястэчка Вілкавішкіс — яго назва ўтвораная так жа сама, як і назва Ваўкавыска: Vilk-av- дало, з аднаго боку, гідронім Vilk-av-ja (> Vilkauja), а з другога — тут жа тапонім Vilk-av-išk-is[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 384.].'' У Ванагаса гаворка ідзе пра гідронімы тыпу Vilka і падабныя на тэрыторыі Літвы, ні Ваўкавыск, ні Ваўкавыя ў яго не згадваюцца. ''ад vilkas «воўк» (Vilk-av-ja > Vilkauja)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 88.].'' Зноў няпраўда. Насамрэч там напісана толькі, што ў назве Vilkauja (Літва) суфікс -auja-, болей нічога. * [[Гайна (рака)]] ''Звязана з індаеўрапейскім *gei- «звіваць, скручваць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 354—355.].'' Няпраўда, няма ў крыніцы ні Гайны, ні яшчэ якіх-небудзь тапонімаў. * [[Вядзета]] ''Назва балцкага паходжання, адпачатная балцкая форма *Vedetà. У аснове назвы — адзін з варыянтаў балцкай гідранімічнай асновы Ud- : Vad- : Ved-'' Няма крыніцы. ''Гэтая аснова ў балцкіх назвах такіх рэк, як літоўскія Vedega (Vadaga), Vadaktis, Ūdara[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 351, 358.]'' Назва Вядзета там не згадваецца. Ды і тлумачыць пералічаныя літоўскія назвы Ванагас па-рознаму. ''пруская *Vadanga (> Wadangen), падзвінская Водзьга, пасожская Удага, падняпроўскія Ведаса, Ведага[Топоров В. Н., Трубачев О. Н. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. — М., 1962. — С. 129, 157, 169—170, 178, 211.]. Назва Вядзета ўтвораная з дапамогай пашыральніка -et-, які добра вядомы ў літоўскім назва- і словаўтварэнні (verpti «віраваць» — verpetas «вір»), з ім гідронімы тыпу Upeta, Nereta, Viešetė[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 338—341.]'' Таксама няма Вядзеты. * [[Індрубка]] ''Назва вёскі — балцка-літоўская, паходзіць ад назвы рэчкі Індрубкі (Індрупкі), на якой вёска знаходзіцца. Утвораная праз складанне дзвюх асноў: літ. indrė «трыснёг» i upė «рака». Найбліжэйшая аналогія — латвійскі тапонiм Indrupene (ад гідронімa Indrupe)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. C. 130.].'' У крынiцы Індрубка не згадваецца. * [[Бася]] ''Корань Bas- у рачных назвах на Падняпроўі і Павоччы: Басенка, Басанка, Бастаўка, Босця (*Bas-t-)[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 234.][Г. П. Смолицкая. Гидронимия бассейна Оки. Москва, 1976. С. 297.].'' Кнігі Маштакова і Смаліцкай - гэта проста спісы рэк басейнаў Дняпра і Акі адпаведна, пра паходжанне гэтых назваў там няма ані слова. ''Фанетычны варыянт таго ж кораня Bes- з тым жа значэннем у назве ракі Беседзь. Ад літоўскага besti «ўтыкаць, капаць», bastyti «тыкаць, утыкваць», прускага *bastun «утыкаць», з індаеўрапейскімі паралелямі[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 113—114.].'' З усяго пералічанага ў дадзенай крыніцы згадваецца толькі слова besti і ягоныя паралелі ў іншых мовах, аб паходжанні якіх-небудзь тапонімаў, у тым ліку Бася і Беседзь, там ні слова. * [[Піна]] [[Пінск]] ''Звязана з літоўскім pinti «плесці (кош, плот, касу)», pynė «каса», прускім panto «путы». Далей да індаеўрапейскага *(s)pen- «сплятаць, скручваць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 988.].'' Няма ў крыніцы ні Пінска, ні Піны, ні іншых гідронімаў. **{{N}} прыбраў тое да чаго прэтэнзіі, з Пінска наогул прыбраў усё, дастаткова згадкі, што назва ўтворана ад ракі. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 21:48, 14 мая 2025 (+03) * [[Дундаўшчына]] ''Назва Дундаўшчына, магчыма, звязаная з мясцовым дыялектным балтызмам дундар, дундаль «пярун» (у праклёнах «каб цябе дундар / дундаль свіснуў»)[Беларуская міфалогія: Энцыклапед. слоўн. Мінск, 2004. С. 157.].'' У кнізе апавядаецца толькі пра дундар, дундаль, пра Дундаўшчыну няма ні слова. * [[Дзевінскае]] ''Магчымае балцкае паходжанне назвы, у сувязі з літоўскім dievas «бог»[Беларуская міфалогія: Энцыклапед. слоўн. Мінск, 2004. С. 145.]'' Па-першае, гаворка ў кнізе дзе аб узгорках і гарадзішчах з назвай Дзявочая гара, а не аб возеры Дзевінскае. А па-другое, там гаворыцца, што можа быць, што некаторыя са згаданых узгоркаў першапачаткова мелі назвы, якія паходзяць ад балцкага dievas. * [[Сасва]] ''Назва балцка-яцвяжскага паходжання, адпачатная форма *Sas(u)vā.'' Няма крыніцы. ''Корань Sas- таксама ў літоўскім гідроніме Sasna (на старой яцвяжскай тэрыторыі, каля літоўскага Марыямпале), у балцкіх гідронімах тыпу Сасна на Верхнім Павоччы і на Верхнім Падонні[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1980. — С. 291.][В. Н. Топоров. Балтийские следы на Верхнем Дону // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1997. С. 319.][В. Н. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. I // Балто-славянские исследования. 1986. Москва, 1988. С. 168.]. Ад меркаванага прускага гідроніма *Sasna мела пайсці назва адной з прускіх земляў *Sasna (> Sassin, 1263 г.). Яна адбілася ў тапоніме Sassenpile (пазней ням. Haasenberg, цяпер польск. Zajączki[en])[K. Būga. Rinktiniai raštai. Vilnius, 1961. С. 118.]. Звязваюць з пруска-яцвяжскім *sasnis «заяц». З індаеўрапейскіх аналагаў найбольш красамоўнае стараіндыйскае śaśáḥ (< šašas) «заяц». Першакрыніцай і для гэтай «заячай» лексікі, і для гідронімаў тыпу Sasna было індаеўрапейскае *ḱas-, *ḱasno- «шэры»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 533.]. Далей да значэння «няярка блішчэць», адсюль таксама літоўскае šašėlis, šešėlis «цень» і гідронімы тыпу Šeš-upė, Šešuva, Šašuola[V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 818—819.][A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1980. — С. 326, 329.]. У назве Сасва корань Sas- пашыраны тым жа балцкім гідранімічным пашыральнікам, што і ў назве засведчанага пад 1516 г. гідроніма з-пад Ліды Ятѳа (< Ятва < яцв. *Jāt(u)vā)[K. Būga. Rinktiniai raštai. Vilnius, 1961. C. 126—156.][V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 286—289.]'' Суцэльнае ўласнае даследванне. У ніводнай з пералічаных крыніц назва ракі Сасва нават не згадваецца. * [[Мазыр]] ''Назва антрапанімічнага, адыменнага паходжання.'' Няма крыніцы. ''Як на ўсходзе цяперашняй Беларусі, так і ў суседняй Смаленшчыне корань Маз- дастаткова распаўсюджаны ў антрапаніміі.'' Няма крыніцы. ''Ён прысутны ў прозвішчах тыпу Мазыра, Мазікаў, Мазай, Мазала, Мазітаў (з пашыральнікамі -r-, -k-, -j-, -l-, -t-). Прозвішчы такога тыпу антрапаніміст М. Бірыла звязваў з мазаць (ад праслав. *mazati)[М.В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 266-268.]. Магчымая таксама сувязь з балцкай лексікай тыпу латышскага mazs, літоўскага mažas "малы", якія часам звязваюць з балцкім коранем са значэннем "мазаць" ("намазаны" > "стончаны" > "зменшаны" > "малы")[V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 584.]." Арыгінальнае даследванне, горад Мазыр там не прыгадвацца. * [[Гудагай (вёска)]] ''Назва балцкага паходжання, паходзіць ад літоўскага складанага двухасноўнага gùdagojis. Другая частка — ад gojus «гай, пушча», першая — ад gudas[Жучкевич В. А. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Мн., 1974. С. 88—89.].'' На самай справе, там напісана, што назва паходзіць ад балцкага гуд (gudas) - беларус. Ніякага gudagojis, gojus, гай - там няма. * [[Скідзель]] [[Скідалька]] ''Гідронім балцкага (літоўскага ці яцвяжскага) паходжання. Найбліжэйшы аналаг — літоўская рачная назва Skidelė. Даследчык літоўскай гідраніміі А. Ванагас лакалізуе гэтую рэчку недалёка ад вытокаў ракі Котры, у якую Скідзель уцякае (не выключана, што маецца на ўвазе менавіта Скідзель, а не іншая рэчка). На ўсходзе ад вытокаў Котры ён жа пазначае мікратапонім (назва поля) Skidulys (каля Радуні). Аналаг гэтым назвам — літоўскі гідронім Skid-upys (у Цэнтральнай Літве, ля Кедайнея)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 303.]. Той жа фармант -el-, што і ў гідроніме Скідзель, таксама ў нёманскай рачной назве Zietela (Зецела) — у такой форме ў аўтахтонным літоўскім маўленні на Верхнім Панямонні засведчаная назва ракі Дзятлаўка. У сваю чаргу, назва Zietela ўтварылася ад назвы возера, якое засведчанае пад 1253 г. як «Зъято» (ад яцвяжскага *Zeitō). Фармант -el-, з дапамогай якога назва ракі ўтварылася ад назвы возера, часта выступае ў такой ролі ў балцкай гідраніміі[А. П. Непокупный. Лингвогеографические связи литовских и белорусских форм названий г. Дятлово и его окрестностей // Балто-славянские исследования. М., 1974. С. 153, 155.]. Гідранімічны корань Skid- звязаны з літоўскім skidyti, skisti «разыходзіцца ў бакі; абтрэпвацца», kidyti, kedyti, kedėti «абтрэпвацца, ірвацца». Далей да гнязда слоў ад сінанімічных каранёў *kēd- / *kēt-. Водныя назвы, утвораныя ад гэтых каранёў, пазначалі або азёры з «ірванай» берагавой лініяй (з мноствам заток, што ўразаюцца ў сушу), або рэкі з цячэннем, якое на адносна абмежаваным участку свайго шляху рэзка мяняе кірунак[В. Н. Топоров. Из индоевропейской этимологии III (1-3) // Исследования по этимологии и семантике. Т. 2: Индоевропейские языки и индоевропеистика. Кн. 1. Москва, 2006. С. 106—107, 119.]. Далей да індаеўрапейскага *(s)k(h)ed- «расколваць, раскідаць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 918—919.].'' Суцэльнае ўласнае даследванне. У ніводнай з указанных вышэй крыніц назва горада Скідзель або ракі Скідалька не сустракаецца. * [[Шчыба]] ''Назва балцка-яцвяжскага паходжання. Звязана з літоўскім skibti «абтрэпвацца; ірвацца». Семантыка такая ж, як і ў назве Скідзель, якая ад skidyti «разыходзіцца ў бакі; абтрэпвацца». Абедзве паходзяць ад аднаго індаеўрапейскага кораня *skēi- «адразаць, аддзяляць, распорваць» (> *skēi-b-, *skēi-d-)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 919—922.]. Водныя назвы, утвораныя ад каранёў з такой семантыкай, пазначалі або азёры з «ірванай» берагавой лініяй (з мноствам заток, што ўразаюцца ў сушу), або рэкі з цячэннем, якое на адносна абмежаваным участку свайго шляху рэзка мяняе кірунак[В. Н. Топоров. Из индоевропейской этимологии III (1-3) // Исследования по этимологии и семантике. Т. 2: Индоевропейские языки и индоевропеистика. Кн. 1. Москва, 2006. С. 106—107, 119.].'' Такое ж уласнае даследванне, няма ў прыведзеных крыніцах Шчыбы ці Скідзелі. ''У беларускай антрапаніміі вядомыя прозвішчы Скіба, Скібар, Скібра (Skib-, -r-)[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 378.].'' І што, якое дачыненне беларускае прозвішча Скіба мае да ўсяго вышэй напісанага? * [[Арэса]] ''Корань ад балцкага *ar-, індаеўрапейскага *ar-, *er- / *or- «рухацца»[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 45—47.].'' Пра балцкае *ar- у крыніцы няма ані слова. Дарэчы, побач з Арэсай там згадваюцца гідронімы Arize ў паўднёвай Францыі і Arsia ў Істрыі. ''Назва Арэса значыць «Плыткая (рака)».'' Няма крыніцы. ** {{N}} выдаліў, апроч Тапарова-Трубачова, да якіх прэтэнзій няма. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 21:00, 14 мая 2025 (+03) * [[Слаўгарад]] ''Беларускі географ В. Жучкевіч спрабаваў развязаць гэтую праблему, звярнуўшы ўвагу на супольны пачатны элемент «Про-» у назвах Прапойска і ракі Проні, каля сутокаў якой з Сажом паселішча ўзнікла[Краткий топонимический словарь Белоруссии / В. А. Жучкевич. — Минск: Издательство Белорусского государственного университета, 1974. — 447 с. — 12 700 экз. С. 310.].'' Цытаваць трэба поўнасцю, а не вырываць з агульнага кантэкста патрэбныя сабе кавалкі. Жучкевіч пісаў (с. 310, 348), што назва Прапойск (Прупой, Прупошаск, Прапошаск) мае сувязь з назвай р. Проня, першапачатковай формай якой была Пропань (прарыў, праём). ''На думку Ул. Тапарова, назву Проні праз ранейшы варыянт «Прёна» трэба ўзводзіць да балцкага кораня Pir-[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 202—203.].'' Не пісаў Тапароў ні пра які корань Pir-. Ён выводзіў назву Проня з *Пьрена (разам з назвамі Перанка, Перенка і т. п.) ці з *Piren- (Pirenai, Piron і т. п.). * [[Кобрын]] ''Недалёка ад Кобрыны (цераз Дняпро) — рэчка з балцкай назвай Недра[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 52—53.].'' Кніга Маштакова - гэта проста спіс рэк, пра паходжанне назваў там ані слова. ''Назва *Kobr-in- ад літоўскага kobrinti, kūbrinti «ісці сагнуўшыся, пахіліўшыся». Корань Kobr- таксама ў прускім тапоніме Kobrun (назва лесу ў прускай Натангіі, засведчаная пад 1354 годзе)[G. Gerullis. Die altpreußischen Ortsnamen. Berlin / Leipzig, 1922. C. 67.].'' Насамрэч, у крыніцы толькі напісана, што назва прускага леса Kobrun паходзіць ад пр. kaaubri Dorn (калючка) + суф. un. Болей там нічога няма. * [[Вячаслаў Францавіч Кебіч]] ''Прозвішчы тыпу Кеба даследчык беларускай антрапаніміі М. Бірыла параўноўваў з літоўскім антрапонімам Кебас[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. — Мінск: Навука і тэхніка, 1969. — С. 198.].'' Інфармацыя няпоўная, бо яшчэ Бірыла параўноўваў гэтыя прозвішчы з укр. кеба "здольнасць, уменне" і кірг. кебе "худое ягня". ''У сучаснай літоўскай антрапаніміі вядомыя адыменныя прозвішчы тыпу Keba, Kebeikis, Kebelis з коранем Keb-. У Перапісе войска ВКЛ 1528 г. імя тыпу Keba або Kebas у форме імя па-бацьку: "Матеи Кебовичъ"[Перапіс войска Вялікага княства Літоўскага 1528 г.. — Мінск, 2003. — 161 с.].'' Уласнае даследванне, прозвішча Кебіч там няма. * [[Вазуза]] ''Назва балцкага паходжання. Корань Vaz- у літоўскіх (паміж Рокішкісам і Уцяной) назвах ракі Vazajà і возера Vazajis (з-пад яго рака выцякае)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 368.]. Звязана з літоўскім vežti «везці», važiuoti «ехаць; рухацца»[V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 390, 942.].'' Вазуза тут не згадваецца. * [[Смаленск]] ''Ул. Тапароў корань "Смол-" у гідронімах тыпу Смолка звязваў, следам за А. Трубачовым, з балцкім *kimal- "чмель" праз прамежкавую форму "Цмол-"[В. Н. Топоров. Балтийские следы на Верхнем Дону // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1997. С. 317.].'' Тапароў і Трубачоў пісалі гэта канкрэтна пра гідронім Смолка, а не пра Смаленск, які безумоўна з'яўляецца больш значным аб'ектам, і калі б яны так лічылі адносна яго, то напісалі б гэта непасрэдна. Так Трубачоў вельмі падрабязна даследуе паходжанне назвы Смаленск у сваёй кнізе "В поисках единства", і там і блізка няма нічога таго, што напісана вышэй. * [[Ігаўка]] ''Вядомае літоўскае прозвішча Igilevičius, з якога аднаўляецца аднаасноўнае імя Igila з асновай Ig-, роднаснай аснове Eig-, што звязаная з літоўскім eiti "ісці"[В.Н. Топоров. Прусский язык. I-K. Москва, 1980. С. 27.].'' Нічога падобнага ў крыніцы няма, у тым ліку назвы Ігаўка. * [[Докшыцы]] ''Паходзіць ад антрапоніма тыпу літоўскага Dakšas, Dokšas, латышскага Dakša. Корань Dak-, які тут з антрапанімічным фармантам -š-, таксама ў антрапоніме Dakanis. Яны звязаныя з літоўскім dakyti, dakanoti «трапаць, растрэпваць; дзерці, раздзіраць»[Lietuvių pavardžių žodynas. A-K. Vilnius, 1985. C. 447—448, 510.].'' Хлусня, гаворка ў крыніцы ідзе пра літоўскія і латышскія прозвішчы, а не пра горад Докшыцы. Дарэчы, няма там і пра сувязь гэтых прозвішчаў з dakyti і пра формант -š-. Напрыклад гаворыцца, што прозвішча Doks можа быць звязанае з германскім doogs, taacks. ''Докшыцкую назву таксама звязвалі з прускімі тапонімамі Dexiten, Dechsen[В. Н. Топоров. Прусский язык. A-D. Москва, 1975. С. 326.].'' Зноў хлусня, хто звязваў? Гаворка ў крыніцы ідзе толькі пра Dexiten, Dechsen, а не пра Докшыцы. **{{N}} выдаліў усё безкрынічнае, што адзначана тут. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 21:30, 14 мая 2025 (+03) * [[Кушлі]] ''Назва Кушлі антрапанімічнага (адыменнага) імя. Паходзіць ад антрапоніма Kušlys, які ад літоўскага kušlys «сляпец» (хто падслепаваты)[Lietuvių pavardžių žodynas. А-К. Vilnius, 1985. С. 1140.].'' Гаворка ў кнізе (слоўнік літоўскіх прозвішчаў) ідзе толькі пра літоўскія прозвішчы Kušlys, Kušleika і г. д. Назвы вёскі Кушлі там і блізка няма. ''Вакол Пружанаў фіксуецца цэлы шэраг тапонімаў балцкага антрапанімічнага паходжання: Бакуны (двойчы), Барэйшава, Нарутавічы, Роўбіцк, Рэвейкі, Шакуны, Шалтунава (ад антрапонімаў тыпу Bakūnas, Bareiša, Naruta, Rauba, Reveika, Šakūnas, Šaltūnas[Lietuvių pavardžių žodynas. А-К. Vilnius, 1985. С. 162, 195, 1140; Lietuvių pavardžių žodynas. L-Ž. Vilnius, 1989. С. 301, 581, 584, 882.]).'' Тое ж самае. * [[Дэвергі]] ''Назва паходзіць ад балцка-літоўскага імя тыпу De-vergas. У Літве вядомы гідронім Davarg-upis, з якога паўстае падобны антрапонім[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. C. 82.].'' Хлусня. Па-першае, у Ванагаса не згадваецца вёска Дэвергі, а па-другое, ён параўноўвае гідронім Davarg-upis з прозвішчам Davalga. * [[Крычаў]] ''Крычаўская назва магла пайсці ад назвы рачулкі ці ручая, сожскага прытоку. На Падняпроўі, у наваколлі Чарнігава фіксавалася назва не лакалізаванай цяпер рэчкі Крычалка[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 229.], з тым жа коранем «Крыч-» і ўтваральнікам -al- («Кры́чала»), які даследчык гідраніміі Ул. Тапароў лічыў уласцівым для балцкіх рачных назваў[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 163, 186.].'' Нейкія фантазіі з перакручанай логікай. Маштакоў абсалютова нічога не пісаў пра Крычаў, а Тапароў - пра Крычаў, корань "крыч" і рэчку Крычалку (якая да таго ж яшчэ і не мае да Крычава ніякага дачынення). Самае цікавае, што гэты ўдзельнік яшчэ і мае права дагледжваць старонкі. Гэта значыць, напісаў нейкую адсябяціну ці нават хлусню і сам жа гэта дагледзіў. І ўсё шыта-крыта. * Дзякуй. Затэгаем удзельніка @[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], хоць бы для агульных каментароў, асабліва да таго, што крыніца пазначана, але ў ёй няма пацвярджэння напісанага. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 23:57, 12 мая 2025 (+03) :У выпадках узору Ратамкі, калі корань Rat- у крыніцы ёсць, а самой Ратамкі няма, то не абавязкова гэта праблема. Усіх прыкладаў ужывання можа і не быць. Добра было б, вядома, каб недзе Ратамка была яўна названа балцкім гідронімам. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 00:05, 13 мая 2025 (+03) ::Праглядзеў увесь спіс, большасць пытанняў якраз узору Ратамкі, што менавіта названы аб'ект не згаданы ў крыніцы. То-бок, калі гэта і ўласнае даследаванне, то яно палягае ў аднясенні кораня Rat- да балцкіх, што можа быць і так, і не практычна з аднолькавай імавернасцю. Магчыма, падбор аналогій/паралеляў таксама вымагаў бы крыніцы, а не самастойных высноў на гэты конт. Трэба шукаць спецыяліста, які б мог комплексна аб'ектыўна гэта ўсё ацаніць. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 11:36, 13 мая 2025 (+03) :::Таксама лічу, што калі згаданы корань, але не згаданы сам тапонім — гэта не ўласнае даследаванне, а ўсё ж крыніца. Але аўтар запраўды часцяком увогуле не ставіць ніякіх крыніц або піша пра нейкія паралельныя тапонімы ў артыкуле пра іншы тапонім. Лічу, што без крыніц — трэба адразу выдаляць. Аўтапацверджанне такіх правак таксама небяспечнае. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:00, 13 мая 2025 (+03) ::А адкуль мы ведаем які тут корань (можа не Rat-, а Ra-, Ratam- ці яшчэ які) і з якой мовы ён паходзіць? Напрыклад, на Валыні ёсць пасёлак Ратна - корань таксама Рат-, але звязваюць яго со словам "раць". Наколькі я разумею, то па правілах Вікіпедыі, калі чалавек хоча дадаць інфармацыю, напрыклад, аб паходжанні назвы Ратамка, то ён павінен знайсці аўтарытэтную крыніцу, дзе даследуецца менавіта гэтая назва, а не вырашаць самастойна які тут корань, суфікс і прыцягваць крыніцы, дзе нібы пра тыя ж самыя корань і суфікс напісана, бо гэта будзе ўжо ўласнае даследванне. Не? Дарэчы, Жучкевіч піша пра Ратамку, што гэтая мясцовасць упершыню згадваецца ў пісьмовых крыніцах як Радамскае (праз "д"), і назва гэтая патранімічная. Так што не ўсё так відавочна. ::: [[Удзельнік:Için warum|Için warum]], у асобным выпадку Ратамкі то так. Думаю, такое трэба выдаліць, трапляе пад "[https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:No_original_research#Synthesis_of_published_material Synthesis of published material]" (у нас "[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне#Спалучэнне апублікаванага матэрыялу для прасоўвання новай думкі|Спалучэнне апублікаванага матэрыялу для прасоўвання новай думкі]]"). Ёсць выпадкі пра якія не ўпэўнены, што трапляюць пад гэта правіла. Калі ёсць этымалогія для вялікай Бярэзіны або Дзвіны ці можна яе пераносіць на іншыя Бярэзіны і Дзвіны, калі яны не згаданы ў крыніцы? У літаратуры даюць спісы асноў і фармантаў для гідронімаў, які лічаць балцкімі, а самі імёны не даюць або некалькі прыкладаў, а далей ''і іншыя''. Разлічана на самастойнае вылучэнне асновы або суфікса, такія крыніцы не для Вікіпедыі? Можна напісаць, што суфікс такі, а вось тут пішуць, што з такім суфіксам гідронім магчыма балцкі? Або на вылучэнне суфікса трэба крыніца? Трэба выпрацаваць падыходы, пытанне ўзнята слушнае. Магчыма, нешта можна перафармуляваць, а не выдаляць. Карыстайцеся кнопкай подпісу каментаў, яна на панелі інструментаў справа ад кнопкі курсіва (''К''). --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 23:17, 13 мая 2025 (+03) :::Таксама хочацца дачакацца рэакцыі @[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], перад тым як пачаць нешта рабіць. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 20:00, 14 мая 2025 (+03) ::::прывітанне ўсім. ::::а каму адказваць? як зваць чалавека, які так зацята і метадычна прайшоўся па ўсіх артыкулах, не пашкадаваў часу і сілаў усё праверыць :) ::::Максіма Л. ведаю, Lš-k таксама, сутыкаўся. а ноўнэйм гэта хто? ::::відавочна чапляецца да ўсяго. і не асабліва разбіраецца ў тэме. наўскідку: "Не пісаў Тапароў ні пра які корань Pir-" (як жа не пісаў, калі падае паралель у літ тапоніме Pirėnai, дзе корань Pir- і ўтваральнік -ėn-). ::::падтрымліваю заўвагу Lš-k "калі згаданы корань, але не згаданы сам тапонім — гэта не ўласнае даследаванне, а ўсё ж крыніца". калі ёсць Кебейкіс і Кебіч (з балцкім суфіксам -ейк- і славянскім -іч-), дык агульны корань Кеб- відавочны. ::::я б раіў ноўнэйму скіравацца ў тарашкевіцкую Вікі і звярнуць увагу на сапраўднага фантазёра, які піша раздзел "Ліцвінскія імёны", вось там тысячы фантазій, і ноўнэйму будзе дзе разгарнуцца. пакуль гэта выглядае на нейкія асабістыя нападкі. ноўнэйм штось рабіў у Вікі? які яго ўнёсак? ::::Максім, "Трэба шукаць спецыяліста, які б мог комплексна аб'ектыўна гэта ўсё ацаніць" - акадэмічных спецыялістаў у краіне няма, калі што. Ад слова зусім. Былі б - былі б публікацыі. проста філолагі і чытачы Жучкевіча не ў лік. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:34, 15 мая 2025 (+03) :::::Выпады з вашага боку на мой адрас пакідаю без каментароў, мне гэта цалкам абыякава, вы меня не пакрыўдзіце (хаця па правілах такія паводзіны забаронены). А калі казаць па сутнасці: чытайце правілы Вікіпедыі, там усё напісана [[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне]]. Вы нават тут, на старонцы размоў працягваеце свае ўласныя даследванні, вольна інтэрпрэтуючы на свой густ тое, што напісана ў крыніцах. Што там вам "відавочна", гэта вашая асабістая справа, артыкулы ў Вікіпедыі ствараюцца на падставе інфармацыі з АК, а не з асабістых меркаванняў і разважанняў удзельнікаў. Вы пераблыталі энцыклапедыю з уласным блогам ці форумам, дзе кожны піша, што захоча. А што датычыцца Вікіпедыі на тарашкевіцы, вельмі добра, што вы тут прыгадалі дадзены факт. Вы тады спрабавалі разгарнуць там такую ж "працу" як і тут: пісалі свае ўласныя даследванні без крыніц, або спасылался на крыніцы, у якіх гаворка ідзе аб падобных, але зусім іншых словах. Вас тады за гэта назаўсёды заблакавалі. Раю адміністратарам гэтай Вікіпедыі мець гэта на ўвазе.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 07:39, 16 мая 2025 (+03) ::::::ага, чалавек з тарашкевіцкай Вікіпедыі пажалаваў? чарговы "жмудаед" і "вільнянашыст"? не іначай паплечнік нядаўна ўвязненага экстрэміста-літвініста "Казіміра Ляхновіча"? які распальвае на ВікіпЭдыі жудасную літуанафобію, адмаўляе існаванне балтаў далей за Коўна. і такі фанатык, што наствараў тысячу старонак, дзе сам (дзе спасылаючыся на аматара нямецкага неда-філолага, а дзе сам з галавы) прыдумляе нейкія нібыта "германскія" этымалогіі старажытных балцкіх двухасноўных імёнаў, тыпу Вітаўт ці Міндоўг. дзеля даведкі шаноўнага чытацтва: вось туды я і ўставіў быў адэкватнае, агульнапрызнанае гледжанне наконт тых імёнаў, за што экстрэміст "Ляхновіч", карыстаючыся сваёй пазіцыяй, і наклаў бан. ну, што пасеяў, тое і пажаў, распальвальнік нянавісці. ::::::а вы, чалавек з турэцка-нямецкім нэймам, можаце напісаць і другі спіс (час у вас, і зацятасць, ёсць, сядзець тут а 7-й ранку), якраз не так даўно я пачынаў парадкаваць той матэрыял, які ў адпаведных артыкулах быў згрувасціў. так што ваш поштурх на карысць, спадар балтафоб. ::::::дарэчы, тэст - "чыя Вільня?" ну, тыпу, гістарычна, га? пакажы пазіцыю, ананім. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 11:12, 16 мая 2025 (+03) :::::::Вас спаймалі за руку на сістэматычных, шматразовых падманах. А вы замест таго, каб гэта прызнаць і зрабіць высновы, дзейнічаеце па прынцыпе "лепшая абарона - гэта нападзенне". У іншых Вікіпедыях за такія паводзіны (масавае напісанне фэйкаў і грубасць у адрас апанентаў) удзельнікаў баняць. На жаль, у беларускай ВП гэта дазволена. Не разумею, чаму адміністратары не рэагуюць. Спадзяюся, што толькі пакуль.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:42, 16 мая 2025 (+03) :::::::: [[Удзельнік:Için warum]], цябе тут паліцэйскім ніхто не прызначаў. Кончай болтать, пиши статьи. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:21, 16 мая 2025 (+03) ::::разам з тым ноўнэймам зробленая добрая работа. пачаў па гэтым спісе ісці. ::::ноўнэйм надта эмацыйна ставіць кляймо "няпраўда" там, дзе падаюцца, напрыклад, корані і ўтваральнікі. ::::"уяўных крыніцаў" таксама няма. калі, напрыклад, Ваўкавыя параўноўваецца з літоўскай Ваўкаўёй і ставіцца спасылка, дык у спасылцы - аналіз гідроніма Ваўкаўя. і інш. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 15:17, 15 мая 2025 (+03) * [[Удзельнік:Için warum|Için warum]], выдаляць фрагменты без крыніц, або з памылковымі крыніцамі, можна самастойна, для гэтага запыты да адміністратараў не трэба. Хіба каб звярнуць іх увагу на маштаб такой з'явы у дзеяннях удзельніка. Калі гэта адзінкавыя выпадкі, спачатку паставіць {{ш|няма ў крыніцы}} і паведаміць непасрэдна ўдзельніку, або ён выпраўляе, або выдаляеце непацверджаную частку. Калі гэта яўна сістэмны падыход, ставіць ўяўныя крыніцы (вяглядае тут якраз ён), таксама сістэмна можна выдаляць такія фрагменты ўжо без цырымоній. З артыкулаў пра паселішчы шырокую этымалогію рэк трэба наогул выдаліць, дастаткова згадкі, што назва ўтворана ад гідроніма, пакідаць толькі датычнае назвы самога паселішча (як суфікс -ск, напрыклад), у Пінску і Сянне гэта ўжо зрабіў. Паступова, прынамсі я, буду выдаляць паводле вашага спісу, калі ласка, рабіце гэта таксама. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 08:59, 15 мая 2025 **Добра. Але пакуль пачакаю, што будзе далей. Калі не будзе адпаведнай рэакцыі, то буду рабіць як вы гаворыце. Дарэчы, мой спіс, далёка на поўны, гэта толькі частка таго, што панапісваў гэты ўдзельнік.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 07:48, 16 мая 2025 (+03) *** [[Удзельнік:Için warum]], іншыя ўдзельнікі гэтай дыскусіі цягам яе ўжо зрабілі свой унёсак у згаданыя артыкулы. Давай, уключайся ў супольную працу. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:42, 16 мая 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#Вынік 7|Спадзяюся гэтага хопіць]], каб удзельнік больш не рабіў уласных даследванняў. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:19, 10 мая 2026 (+03) == [[Удзельнік:Хомелка|Хомелка]] - пазбаўленне праў зніклай == {{закрыта}} Тэрмінова. Варта пазбавіць адміністратарскіх праў зніклую адміністратарку для бяспекі нашай Вікіпедыі ды дадзеных удзельнікаў. Лёгка вернем, калі спадарыня Вольга павернецца. Пра гэта [[:be-tarask:Вікіпэдыя:Запыты_да_адміністратараў#Kazimier_Lachnovič_-_пазбаўленьне_правоў_зьніклага|ў тарашкевічнай Вікі]] (і [https://spring96.org/be/news/117810 навіны] + <small>[[:ru:Википедия:Форум/Новости#Пропажа_администраторов_белвики|абмеркаванне на рускай]]</small>). [[Удзельнік:Maksim L.|Maksim L.]], [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], [[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]], [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]], [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]], [[Удзельнік:Belarus2578|Belarus2578]]. [[Удзельнік:Shabe|Shabe]] ([[Размовы з удзельнікам:Shabe|размовы]]) 15:51, 22 красавіка 2025 (+03) : {{За}} --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 16:24, 22 красавіка 2025 (+03) ::@[[Удзельнік:Shabe|Shabe]], не пазбавіць правоў, а каб сцюарты заблакавалі з адпаведнай прычынай, не як за парушэнне. Наколькі разумею, дастаткова звярнуцца да кагосьці аднаго з іх, з доказамі. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 16:50, 22 красавіка 2025 (+03) ::: Добра, зараз займуся. [[Удзельнік:Shabe|Shabe]] ([[Размовы з удзельнікам:Shabe|размовы]]) 16:59, 22 красавіка 2025 (+03) :::: Запрашаю на [[:ru:Обсуждение_участника:1234qwer1234qwer4#Блокировка_пропавших_администраторов|старонку]] актыўнага рускамоўнага сцюарда 1234qwer1234qwer4. [[Удзельнік:Shabe|Shabe]] ([[Размовы з удзельнікам:Shabe|размовы]]) 17:20, 22 красавіка 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === {{Done}} спадаром [[:meta:User:Mykola7|Mykola7]]. [[Удзельнік:Shabe|Shabe]] ([[Размовы з удзельнікам:Shabe|размовы]]) 19:13, 22 красавіка 2025 (+03) == Удзельнік UnknownChannel352 == {{закрыта}} : Просьба заблакаваць UnknownChannel352 за датэрміновае зняцце артыкула з намінацыі на выдаленне і вайну правак. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:04, 22 студзеня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Больш не актуальна. Меры былі прынятыя. У архіў --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:25, 22 верасня 2025 (+03) = Карысныя спасылкі = * [[Адмысловае:ProtectedPages|Спіс старонак пад аховай]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Адміністратары]] elns6golzc914qtmqaokxhf6bn3uwii 5150875 5150802 2026-06-05T10:07:39Z MocnyDuham 99818 /* Дзейнасць удзельніка JerzyKundrat */ reply ([[mw:c:Special:MyLanguage/User:JWBTH/CD|CD]]) 5150875 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{/Шапка}} = Запыты = == Дзейнасць удзельніка JerzyKundrat == Паважаныя адміністратары, прашу вас даць ацэнку дзеянням удзельнікая [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], які адмяніў мае праўкі ў наступных артыкулах: * [[Уступленне Украіны ў Еўрапейскі Саюз]] * [[Банкаўская сістэма Беларусі]] Дзякуй, [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 08:39, 5 чэрвеня 2026 (+03) : @[[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]], калі вы выдаляеце значны кавал тэксту — гэта выглядае незразумела. Не забывайце дадаваць апісанне да сваіх правак. @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], можаце патлумачыць, чаму адкацілі змены? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 13:07, 5 чэрвеня 2026 (+03) == Балцкія войны == Удзельнік [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9A%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B0%D0%B2%D0%B0&diff=prev&oldid=5139811 ізноў выдаляе сцвярджэнні з крыніцамі], перайначвае факты. Я не ведаю, што з гэтым рабіць.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:53, 11 мая 2026 (+03) :Калега, не дурыце, гэта аўтаматычна, выпраўляў раздзелы на "Цікавы факт". Без алярму. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:24, 11 мая 2026 (+03) ::Добра. Але раздзел «Цікавыя факты» не вельмі пасуе Вікіпедыі, і калі і ёсць, то дадаюцца ў канцы артыкула. Вярнуў раздзел «Назва» з спасылкай на прозвішча. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:48, 11 мая 2026 (+03) Кантэнт, як ёсць, перанёс сюды: [[Кайка (значэнні)#Прозвішча|Кайка, прозвішча]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:07, 11 мая 2026 (+03) :Тады стаўце спасылку з тапоніма на прозвішча. Каб не пагубілася. Але папярэджваю: калі з'явіцца публікацыя - вашая праца пойдзе крыху намарна, бо ўсё тое будзе вернутае ў раздзел "Назва" ў адпаведных назоўных артыкулах. Таму рацыянальней пакінуць раздзел "Цікавы факт". Бо ў выпадку публікацыі тады проста ён будзе перайменаваны і крыху перафармуляваны. Вам вырашаць, наколькі выдаткоўваць сілы на асобныя старонкі пад прозвішчы. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:27, 11 мая 2026 (+03) :: Спасылка ёсць у раздзеле "Гл. таксама". Наяўнасць раздзела "Цікавыя факты" ў Вікіпедыі не вітаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:14, 11 мая 2026 (+03) :::Добра. Абы была. Бо спасылкі на метрыкі маюць каштоўнасць самі па сабе - у тым ліку і для будучых даследчыкаў. Не хацелася б, каб яны згубіліся ў выніку адкатаў ці выдаленняў. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 16:06, 11 мая 2026 (+03) Удзельнік Peisatai вырашыў не мыццём дык катаннем захаваць у энцыклапедыі свае ўласныя даследванні. Толькі калі раней яны ўтрымоўваліся ў раздзеле "Назва", дык цяпер тое ж самае будзе напісана ў раздзеле з найменнем "Цікавыя факты". Што гэта мяняе? Абсалютна нічога. Гэта ж проста здзек: змяніў назву раздзела, а змест застаўся ранейшы. Што, напрыклад, у артыкуле пра вёску Масленікі робіць "цікавы факт" аб тым, што ёсць латышскае прозвішча Maslens? Гэта ён так намекае, што назва вёскі быццам паходзіць ад гэтага прозвішча. Крыніцы, якая б гэта пацвярждала, у яго, зразумела, няма. Карацей кажучы, гэта прафанацыя апошняга рашэння адміністратара. Калі не зрабіць захады, нічога так і не зменіцца.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 19:33, 11 мая 2026 (+03) : Мне здаецца, ён намякае, што гэтыя прозвішчы ўтварыліся ад назвы вёскі. Прагаласуем? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:00, 11 мая 2026 (+03) :: Мне таксама здаецца, што "Цікавыя факты" не павінны намякаць на сувяць паміж назвай Вёскі і прозвішчам, калі гэта не прапісана ў крыніцах. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:03, 11 мая 2026 (+03) :::У кожным разе, гэта часова, будзьце пэўныя. Пакуль можа і патрываць. Вісіць жа багата чаго іншага неправеранага і непадмацаванага. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:56, 12 мая 2026 (+03) :: У любым выпадку, без наяўнасці крыніцы, якая б падцвярждала бы сувязь паміж назвай вёскі і прозвішчам, гэтай інфармацыі ў дадзеным артыкуле не месца, бо паводле аднаго з правіл, Вікіпедыя — не бязладная звалка інфармацыі. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:39, 11 мая 2026 (+03) ::: [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], таксама маеце скасаваць праўку у арт. [[Кайкава]], якая не намякае, а прама кажа. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:17, 11 мая 2026 (+03) :::: Варта скасаваць, бо адкуль вядома, што назва вёскі паходзіць менавіта ад прозвішча Кайка? А можа ад прозвішча Кайко, Каёк, Кайкаў, Кайкоў, Кайк і г. д.? А можа, наогул, не ад прозвішча? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:45, 11 мая 2026 (+03) :::::Ды '''ўціхамірся ўжо'''. У мяне таксама яшчэ добрая сотня тапонімаў была на прыкмеце, давядзецца пакуль у стол. Але ''гэты'' этап скончаны, калега. ''Круці не круці трэба памярці'', як пісаў Аляхновіч у газеце "Новы шлях". Калі свярбіць, ну паспрабуй у тг ізноў антырэкламу пусціць, бо даўно ад цябе трафіку не было. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:55, 12 мая 2026 (+03) :::::: "Уціхамірыцца" варта табе. Пішы свае ўласныя даследванні на сваім уласным сайце ці яшчэ дзе-небудзь, чаго ты прычапіўся да вікіпедыі? Ужо дваццаць разоў растлумачылі, што тут артыкулы пішуцца на падстве апублікаваных навуковых крыніц, а не на падставе асабістых прыдумак удзельнікаў праэкта. Інтэрнэт вялікі, няўжо не знайшлося іншых месцаў, каб прапагандаваць свае "адкрыцці"? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:39, 12 мая 2026 (+03) ::::::: Бульбасрач, як ён ёсць. Няўжо для яго няма іншага месца акрамя Вікіпедыі. Пра "навковыя" крыніцы няпраўда, дарэчы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:43, 12 мая 2026 (+03) :::::::Калі гэта не персанальны сталкінг, а шчырае змаганне з аўтарскімі версіямі, дык чаму не кіруешся ў тарашкевіцкую Вікіпэдыю, дзе Барыскевіч (ён жа Казімір Ляхновіч) сваімі германскімі УД напоўніў тысячы артыкулаў пра тапонімы? Ён якраз выйшаў, вам будзе пра што пагаварыць. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:34, 13 мая 2026 (+03) :::: [[Удзельнік:Için warum]], як вырашыў адміністратар, тэкст, упісаны да ўчорашняга дня выдаленню не падлягае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:28, 11 мая 2026 (+03) ::::: А як быць з вашымі апошнімі праўкамі ў артыкулах [[Сэрвач]], [[Жлобін (значэнні)]], [[Вір]]?! Яны былі зроблены ўжо пасля таго, як выйшла рашэнне адміністратара: ''паходжанне канкрэтнага тапоніма, гідроніма, назвы паселішча або прозвішча варта падаваць толькі тады, калі крыніца прама разбірае менавіта гэты аб’ект або менавіта гэтае прозвішча ці імя ў адпаведным кантэксце''. Навошта вы выклалі там гэтыя ўласныя даследванні, бо амаль усе крыніцы, якія там выкарастаны, пра дадзеныя назвы нічога не пішуць. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 23:12, 13 мая 2026 (+03) == Каментар == {{закрыта}} Каментар да [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A0%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D1%96&diff=5135454&oldid=5134502 гэтай праўкі] мае быць схаваны. Уклад удзельніка Için warum падобнымі каментарамі перапоўнены, гэта цягне на пажыццёвую блакіроўку, па цяперашнім часе. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:15, 3 мая 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Дзякуй, што звярнуў увагу. Удзельнік заблакіраваны на тыдзень. Наступнае парушэнне [[ВП:НАПА]] прывядзе да блакіроўкі на месяц. Вяртаемся да старой тэмы, што ўдзельнікі без медыяцыі сумесна працаваць эфектыўна не могуць. Канфлікту хутка год. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 03:51, 4 мая 2026 (+03) : Удзельнікі за гэты час шмат чаго супольна зрабілі, значыць працаваць могуць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:04, 4 мая 2026 (+03) :: Каб яны яшчэ прытрымліваліся культуры і не адбіралі энергію ў іншых удзельнікаў – ім цаны бы не было. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 13:23, 4 мая 2026 (+03) ::: Не наша задача ацэньваць іншых. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:03, 4 мая 2026 (+03) :::: Таксама праўда. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:07, 4 мая 2026 (+03) :::::Панове, а што там быў за каментар?)) Без мяне мяне жанілі. :::::Як на мяне, было б дастаткова проста жорстка сцвердзіць: блакіроўка (прагрэсіўная: дзень - тыдзень - месяц - пажыццёва) за любую абразу і спробу дэананімізацыі. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 22:39, 10 мая 2026 (+03) :::::: Рэпліка змяшчала абразы. Пераказваць іх не буду. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:42, 10 мая 2026 (+03) == Зняццё статуса "Да выдалення" з артыкула == {{закрыта}} Калі ласка, разгледзьце запыт да выдалення гэтага [[Вакол ліхтарнага слупа (гурт)|артыкула]]: [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%94%D0%B0_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8F#%D0%92%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB_%D0%BB%D1%96%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D1%81%D0% https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%94%D0%B0_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8F#%D0%92%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB_%D0%BB%D1%96%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D1%83%D0%BF%D0%B0_(%D0%B3%D1%83%D1%80%D1%82)] - [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 17:23, 17 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Абмеркаванне трывае. Трэба чакаць вынік. Адміністратары не могуць нікога прыспяшаць і знімаць статусы без вынікаў. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:34, 19 красавіка 2026 (+03) == [[Адмысловае:Contributions/&#126;2026-16309-44|&#126;2026-16309-44]] == {{закрыта}} Адміністратары, заблакуйце ўдзельніка. Лаянке не месца ў Вікіпедыі. [[Адмысловае:Contributions/&#126;2026-16262-28|&#126;2026-16262-28]] ([[Размовы з удзельнікам:&#126;2026-16262-28|размова]]) 21:08, 15 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === {{Done}}. Блакаванне на 1 месяц. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:52, 16 сакавіка 2026 (+03) == [[Удзельнік:Кінапошук]] == Гэты ўдзельнік з 6 праўкамі ўжо назваў сябе адміністратарам. Трэба выпісаць яму папярэджанне. --[[Адмысловае:Contributions/&#126;2026-16154-63|&#126;2026-16154-63]] ([[Размовы з удзельнікам:&#126;2026-16154-63|размова]]) 15:40, 14 сакавіка 2026 (+03) :вынесена папярэджанне [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:34, 14 сакавіка 2026 (+03) == Вандалізм з архівамі == Там нешта {{u|Brangiai}} навандаліў з архівамі і быў глабальна заблакаваны. Трэба паглядзець і адкаціць да часоў, як яно выглядала раней. Я пакуль моцна хварэю і мне цяжка канцэнтравацца на Вікі. Кавідагрыпы гэтыя :( --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:07, 24 лютага 2026 (+03) :а ён спрабаваў падзяліць [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў/2023—2024|архіў]] па датах, што і зрабіў нібыта. Па сутнасці нам гэта не трэба, але і не ўпэўнены, наколькі гэта заслугоўвае блакіроўкі... Таксама пытанне, ці выдаляць тады створаныя архівы за [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў/2023|23]] і [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў/2024|24]] год. Тады трэба будзе яшчэ абнавіць [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў/Шапка|шапку]]. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:39, 14 сакавіка 2026 (+03) == Абарона старонкі [[Новая зямля (паэма)]] == Папулярная старонка з статусам добрай, ананімы ўносяць толькі вандальныя праўкі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 01:23, 18 лютага 2026 (+03) :{{зроблена}}, цяпер толькі аўтапацверджаныя толькі могуць правіць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:57, 18 лютага 2026 (+03) == Вандал == Серыя вандальных правак ад [[Удзельнік:The Croats]]. Таксама ХВ для створанага ім "[[Асяроддзе]]". --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:14, 15 лютага 2026 (+03) :Панове адміністрове, тып вандаліць 24 гадзіны сабе спакойна. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:52, 16 лютага 2026 (+03) :: [[Удзельнік:The Croats]] заблакаваны на тры дні. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:15, 16 лютага 2026 (+03) == Вайна правак [[Алесь Мікус]] == Вайна правак і, здаецца, да кансэнсусу самі удзельнікі не дойдуць. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:34, 2 лютага 2026 (+03) :пакуль заблакаваў магчымасць правіць. Калі ўдзельнікам @[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], @[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] і іншым ёсць што сказаць — кажыце, толькі пастарайцеся, калі ласка, без інсінуацый і сцісла, па справе. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:55, 3 лютага 2026 (+03) ::''Вітанні калегам.'' ::А што дадаваць, усё ясна сказана ў абгрунтаванні правак на старонцы, пра якую мова. ::1) Вікіпедыя не месца для спасылак, дзе рэкламуюцца продажы. ::2) Сцвярджэнні павінны быць падмацаваныя, тым больш без спрэчных асабістых ацэначных характарыстык. ::3) Калі музыкнат - або дыскаграфія, або асобныя ("культурна ўплывовыя") трэкі. ::Тым больш гэта падтасоўваецца так, каб з розных бакоў наўмысна дыскрэдытаваць. Тым больш калі робіцца чалавекам прарэжымным пра чалавека, які ў краіне (ну, але гэта ўжо кантэкст). ::Астатняя "лірыка" ад удзельніка Artsiom91 да тэмы не датычыцца і рацыянальнага зерня там няшмат. Па-харошаму гэта трэба вынесці ў асобную галінку. ::Але скажу тут па сутнасці і сцісла: лічу баруканне па назвах паміж намі двума - '''карысным'''. І працу над фармулёўкамі - таксама карыснай. І не толькі для Вікіпедыі, а і ўвогуле. Высвятляюцца слабыя месцы, падкрэсліваюцца моцныя. Некаторыя артыкулы па назвах (як Нёман) робяцца без малога энцыклапедычнымі. Азарт падштурхоўвае да новых '''адкрыццяў '''(гл. Жадзены), якія ніколі б без таго не былі б зробленыя. ::Ці зробіць хто '''афлайн '''такую работу? Перакананы - не. А яна робіцца, не ў малой меры з-за таго напружання, якое (таксама афлайн) мае месца быць. ::Гэта што да ацэнкі '''па вялікім рахунку'''. ::А калі канкрэтна, то ні ў мяне, ні ў майго апанента (якога ўжо я цяпер мушу нібыта бараніць) цяпер бадай ані слоўца адсябяціны, усё абгрунтавана і нярэдка нават вытанчана. ::І не трэба тут "'''шарыкаўшчыны'''", бо маўляў камусь цяжка правяраць і ўвогуле незразумела. Калі цяжка лезці ў крыніцы - сядзіце чытайце або праходзьце міма. Заўсёды хтось кантэнт творыць, а хтось спажывае. ::Апроч таго, рэпрэсіўныя захады (як падкрэсліваў раней JerzyKundrat) не адпавядаюць прынцыпам Вікіпедыі. ::Зараз прапаную вярнуцца да тэмы гэтай галінкі і не расцякацца мысію па дрэве "у агуле". ::''Дзякуй за ўвагу, калегі.'' [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 15:02, 3 лютага 2026 (+03) Выкажу сваё меркаванне наконт сітуацыі з удзельнікамі. Спачатку коратка пра тое, што адбываецца апошнім часам. Прыведзены ніжэй [[#Праект рашэння|праект рашэння]] фактычна не працуе. Peisatai па факце проста ігнаруе тое абмеркаванне і працягвае сваю дзейнасць у тым выглядзе як хоча, а Için warum з-за абыякавасці іншых удзельнікаў і бяздзейнасці адміністратараў па рэалізацыі праекта рашэння пайшоў фактычна да асабістых нападак. Па сутнасці, пытанне паходжання назваў хвалюе толькі двух удзельнікаў, Peisatai і Için warum. Астатнія, хоць могуць рабіць дробныя выпраўленні і інтэграваць версіі, у тэматыцы не маюць цікавасці. [[#Адкаты Peisatai|Вялікае абмеркаванне ніжэй]], хоць і прыцягнула многіх удзельнікаў, яны выказвалі меркаванні, аднак па сутнасці іх мэта была прымірыць бакі і навязаць ім нейкае кансэнсуснае рашэнне. Аднак, у першую чаргу, менавіта самі Peisatai і Için warum, як зацікаўленыя, мусяць знайсці згоду паміж сабою і вызначыць кансэнсус. Пасярэднікі з цэлым могуць дапамагчы, аднак калі самі бакі не хочуць мірыцца, то прапановы нейкіх нейтральных версій не маюць сэнсу. Аднак, мірыць бакі мае сэнс у рэальным жыцці. У супольнасці вікіпедыі мусім кіравацца яе прынцыпамі і правіламі. Тут варта памятаць, па-першае, што сама магчымасць правіць без нейкага пацверджання і нават ананімна даецца таму, што мы [[Вікіпедыя:Зыходзьце з сумленнасці ўдзельнікаў|зыходзім з сумленнасці ўдзельнікаў]] і таго, што яны ставяць за мэту дапамагчы вікіпедыі (а не прасунуць тут свае ўласныя даследаванні, рабіць рэкламу ці падобнае). Калі ж удзельнікі сумленныя, то яны зыходзяць з сумленнасці іншых удзельнікаў, адпаведна пры несупадзенні пунктаў гледжання намагаюцца іх абмеркаваць і знайсці выйсце, якое задаволіць зацікаўленых. Так працуе [[Вікіпедыя:Кансэнсус]]. Трывалае нежаданне шукаць кансэнсус ставіць пад сумнеў сумленнасць і жаданне рэальна дапамагчы вікіпедыі (а не задавіць апанента і прасунуць свой пункт гледжання), адпаведна да такіх удзельнікаў могуць прымацца меры па абмежаванні ўдзелу ў праекце (папярэджанні, блакаванні). Канкрэтна для ўдзельнікаў Peisatai і Için warum мы бачым поўную адсутнасць жадання шукаць кансэнсус. Ніякіх спроб абмеркавання на старонках размоў удзельнікаў, старонках размоў артыкулаў. Яны не лічаць неабходным патраціць час, каб паміж сабою вырашыць якімі крыніцамі варта карыстацца, а якімі не, як лепей афармляць паходжанне назваў у артыкулах. Чаму тады іншыя мусяць траціць свой час і пытацца знайсці гэты кансэнсус за іх, неяк ацэньваць іх аргументы і крыніцы? Маю пэўныя падставы лічыць ([[Special:diff/4995709|запыта да адміністратараў ад Için warum ледзь не першай праўкай]], [[Special:diff/5049888|просьбы ўключыцца з дыскусію]], адсутнасць камунікацыі паміж Için warum і Peisatai у праекце), што асноўную сваю дыскусію ўдзельнікі вядуць па-за межамі вікіпедыі. Не бяруся ацаніць навуковы ўзровень гэтай дыскусіі, але ён відавочна вышэйшы за ўзровень вікіпедыі і яе ўдзельнікаў у гэтым пытанні. У такіх умовах спрэчка Için warum і Peisatai у вікіпедыі выглядае не як спроба палепшыць яе змест, а проста як выкарыстанне праекта як поля бітвы. Скажу пра сваё асабістае стаўленне да тэмы. Мне ад самага пачатку праўкі Peisatai не падабаліся, бо тычыліся вельмі спецыфічнай тэмы, якія цяжка было праверыць. З цягам часу назіраў, як ён часцей стаў зусім не дадаваць крыніц, а праўкі пра паходжанне дадаваць, напрыклад, у артыкулы пра асоб і прозвішчы. Сталі з’яўляцца нейкія аналогіі, падобныя карані. Умяшальніцтва Için warum і іншых удзельнікаў не асабліва палепшыла сітуацыю. [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Шынкаўцы_(Гродзенскі_раён) Вось напрыклад артыкул], быццам некалькі абзацаў і крыніц, але ўсё абапал і навокал, канкрэтна пра гэтую назву і пра гэтую вёску — нічога. На мой погляд, артыкул стане толькі толькі лепш, калі гэтую творчасць усю прыбраць. І так у абсалютнай большасці артыкулаў. Нават калі адзін вучоны яўна сказаў что такая вёска магчыма мае балцкую назву, а іншы што магчыма славянскую — гэта не такая важная інфармацыя пра вёску, а хутчэй пра канцэпцыі паходжання назваў і іх пашыранасць. Трэба прызнаць, што тэма паходжання назваў у цэлым можа мець толькі нейкія гіпотэзы і канцэпцыі, і вельмі багатая на магчымыя ўласныя даследаванні, «прыцягванні за вушы». Падаванне версій паходжання (тым больш не самой назвы, а каранёў і падобных) толькі стварае ўражанне нейкай сур’ёзнасці і навуковасці, што на фоне жахлівага стану артыкулаў пра населеныя пункты быццам выглядае якасна. На мой погляд, трэба пакінуць толькі надзейнае кшталту Полацк ад ракі Палаты, усё астатняе нішчыць. У беларускай вікіпедыі не любяць блакаваць удзельнікаў, звычайна апраўдваюць іх, намагаюцца зыходзіць з сумленнасці і не рэагаваць нават на яўныя парушэнні. Апраўдваюць што вопытныя і карысныя ўдзельнікі, актыўнасць у праекце і так невялікая. Аднак, усё ж трэба мець нейкія межы, і спыняць удзельнікаў калі яны парушаюць правілы — у тым ліку і для таго, каб іншыя разумелі межы дазволенага. Таксама ледзь не агульнапрынятым стала, што любая дададзеная інфармацыя гэта добра, што нельга інфармацыю выдаляць, а толькі перафармуляваць і знайсці ёй месца. Аднак усё ж вікіпедыя гэта энцыклапедыя, якая складаецца з самадастаковых артыкулаў, а не звалка інфрамацыі, дзе трэба нешта размясціць. Зараз інфармацыі ў інтэрнэце шмат, у тым ліку на беларускай мове, і ставіцца да інфармацыі ў вікіпедыі як да нейкай вялікай каштоўнасці — гэта падыход 2000-х гадоў. Нічога страшнага калі выдаліць радок-другі, асабліва калі яны яўна парушаюць [[:ru:Википедия:Взвешенность изложения]]. Мая прапанова па выніку: прызнаць, што ўдзельнікі Peisatai і Için warum выкарыстоўваюць вікіпедыю як поле бітвы, не прымаюць яе прынцыпаў і правілаў (бо ўсяго толькі вядуць навуковую дыскусію, асноўная частка якой па-за межамі вікіпедыі), не жадаюць шукаць кансэнсус паміж сабою і прымаць прапановы па кансэнсусу ад іншых удзельнікаў, толькі адцягваюць высілкі іншых і ствараюць таксічную атмасферу. '''Заблакаваць абодвух удзельнікаў бестэрмінова''' ў асноўнай прасторы назваў. Даць магчымасць толькі правіць старонкі размоў. Разглядаць магчымасць разблакавання толькі, калі яны дасягнуць паміж сабою кансэнсусу ў размовах (без аніякага ўмяшання іншых удзельнікаў). Тым часам прыбіраць зусім раздзелы "Назва" з артыкулаў пра вёскі, рэкі і азёры, як апісаў вышэй.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 11:28, 3 лютага 2026 (+03) : [[Удзельнік:Artsiom91]], сам сябе заблакуй, тут цішэй стане. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:38, 3 лютага 2026 (+03) ::пане @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], тут не базар і не сценка ў падваротні. Выказвайцеся па тэме размовы і прытрымлівайцеся правіл этычных паводзін у праекце, вам ужо было папярэджанне. Вашыя асабістыя крыўды тут нікога не цікавяць і шкодзяць дыскусіі, прашу вас вынесці гэта за рамкі Вікіпедыі. Калі вы нязгодныя з выказаным вышэй — напішыце па справе. Інакш — прамаўчыце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:22, 3 лютага 2026 (+03) ::: Пра асабістыя крыўды выдумваць не трэба — тут не базар і не падваротня. Спроба распачаць дыскусію пустая, замест буры ў шклянцы вады лепш бы артыкулы правілі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:57, 3 лютага 2026 (+03) : Спадар [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]], на дадзены момант мне цалкам не зразумелы прычыны, па якіх Вы прапаноўваеце заблакіраваць удзельніка Için warum. Удзельнік Için warum пагадзіўся з праектам рашэння, прапанаваным MocnyDuham, адпаведна я не згодная з Вашым сцверджаннем, што дадзены ўдзельнік "не жадае прымаць прапановы па кансэнсусу ад іншых удзельнікаў". У артыкуле "Алесь Мікус" няма нейкага вандалізма з-за якога варта некага бестэрмінова блакіраваць, акрамя таго праблема з вайной правак у адным артыкуле можа быць цалкам вырашана абмежаваннямі на рэдагаванне дадзенага артыкула. У выпадку, калі Вы бачыце, што ўдзельнік Peisatai "ігнаруе тое абмеркаванне і працягвае сваю дзейнасць у тым выглядзе як хоча", то можна ўзняць пытанне аб блакіроўцы дадзенага ўдзельніка на нейкі час. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 14:25, 3 лютага 2026 (+03) :пане @[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]], дзякуй за меркаванне. Мне здаецца, што ў дадзеным выпадку можна спачатку абысціся пазбаўленнем сцягоў аўтадогляду, каб было прасцей кантраляваць войны правак гэтых двух удзельнікаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:26, 3 лютага 2026 (+03) :: акурат маем размову на [[Вікіпедыя:Запыты на статус даглядчыка]], трэці месяц ужо. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:09, 3 лютага 2026 (+03) : ''Вось напрыклад артыкул, быццам некалькі абзацаў і крыніц, але ўсё абапал і навокал, канкрэтна пра гэтую назву і пра гэтую вёску — нічога. На мой погляд, артыкул стане толькі толькі лепш, калі гэтую творчасць усю прыбраць. І так у абсалютнай большасці артыкулаў.'' Тут я з вамі цалкам згодны, у артыкуле "Шынкаўцы" ў раздзеле "Назва" павінна быць толькі інфармацыя з крыніцамі, у якіх гаворка ідзе менавіта аб назве Шынкаўцы. Аднак такую практыку, пісаць усё падрад, завёў не я, а Peisatai. Ён для любога беларускага тапоніма або прозвішча (напрыклад, Маразы, Сабалі) находзіць сугучныя назвы ў Літве, а потым піша: ёсць літоўскае прозвішча такое, ёсць літоўскі тапонім такі... Усё гэта выглядае як нейкая манія. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:43, 3 лютага 2026 (+03) ::Манія - гэта займацца персанальным '''сталкінгам''', калі што. Здаецца, няма яшчэ такога артыкула ў ВП, мо напішаце? А то толькі хвосцікам за мной следуеце, мяцёлачкай падмятаеце :) [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 13:02, 4 лютага 2026 (+03) : Artsiom91, а за што мяне блакаваць?! Назавіце хатя б адзін пункт правіл ВП, які я парушыў. Вайна правак пачалася так: Peisatai панапісваў горы ўласных даследванняў аб быццам бы паходжанні тапонімаў і прозвішчаў. Падрабязна, з канкрэтнымі прыкладамі я аб гэтым пісаў яшчэ ў маі летась тут https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D0%B0_%D0%B0%D0%B4%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%9E#Удзельнік_Peisatai Але нажаль, мясцовая супольнасць пераважна абыякава аднеслася да праблемы. Тады я пакрысе стаў выпраўляць ягоныя праўкі, якія не пацвярждаліся паказанымі там крыніцамі або не мелі крыніц увогуле. Аднак Peisatai не супакоіўся і пачаў або адмяняць мае праўкі, або зноў працягваць свае ўласныя даследванне. Я ўжо не раз пісаў і яшчэ паўтаруся: па правілах Вікіпедыі артыкулы пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц. Калі нехта хоча напісаць, што нейкае назва або прозвішча паходзяць ад нейкага слова, хай прывядзе крыніцу, дзе менавіта гэта і будзе напісана. Калі Peisatai будзе трымацца гэтага правіла, вайна правак адразу спыніцца. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:25, 3 лютага 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Için warum]], покуль не дайшло да парушэння правіла трох адкатаў — гэта не вайна правак, а спробы пошуку кансэнсусу. Праўце смела! Але ў каментарах да правак, калі ласка, пазбягайце грубіянства і не пераходзьце на асобы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:38, 3 лютага 2026 (+03) ::Перакручваеце, калега. ::Не адмяняць, а ўзгадняць, бо Вы разам з вадой у шмат якіх выпадках выплёсквалі і дзіцёнка. А таксама наўмысна згрувашчвалі надзейныя і маланадзейныя крыніцы, каб праз іх няможна было прадзерціся, гэта і ёсць Ваша мэта (вунь, Арцёма заблыталі, і просіць не мучыць яго версіямі ўвогуле). ::Пэўныя Вашы заўвагі, кажу ж, небеспадстаўныя, але цягнеце празмерна ў процілеглы бок, і даводзіцца ўзгадняць, каб не было як у брацкую магілу скінуўшы. ::Вайна правак толькі ў выпадку старонкі, пра якую тут мова, у астатніх выпадках збольшага на залатую сярэдзіну памалу выходзім. ::Не драматызуйце, граючы на публіку, тут Вам не тэлеграм. ::Пра артыкул - аргументы вышэй. Дадумванне і стыгматызацыю пакінь(це) для свайго пахабнага тэлеграму, як і лаянку тыпу нацыст і сектант. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 21:50, 3 лютага 2026 (+03) ::: Нейкі "поток сознания", які не мае ніякага дачынення да нашай дыскусіі: ''пахабнага тэлеграму, як і лаянку тыпу нацыст і сектант''. Адкуль вы ўсё гэта ўзялі, аб чым вы ўвогуле гаворыце? Які тэлеграм, якая лаянка? Вы сябе добра адчуваеце? Яшчэ ў маі мінулага года я прывёў мноства канкрэтных фактаў вашай хлусні https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D0%B0_%D0%B0%D0%B4%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%9E#Удзельнік_Peisatai Вы дагэтуль '''па сутнасці''' так нічога і не адказалі на гэтыя факты, бо вам няма чаго адказаць па сутнасці, няма чаго запярэчыць, толькі нейкая дэмагогія пра нейкі "тэлеграм", "прарэжымны чалавек" і г. д. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:53, 3 лютага 2026 (+03) ::::З Вашай пасільнай дапамогай памалу выпраўляем, хоць і не без цёрак. Працягваем, калега. ::::А Вы ўжо далі сабе рады размяжоўваць час напісання пастоў у тг і рэдагавання артыкулаў у ВП? :) Крута за руку злавілі ў лістападзе. Таму "праведны гнеў" міма, усе ў курсе, праехалі. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:29, 4 лютага 2026 (+03) : > ''Прыведзены ніжэй [[#Праект_рашэння|праект рашэння]] фактычна не працуе''<br>Гэта мая віна, што я не дапрацаваў яго (было некалькі правак) і не зацвердзіў "адміністрацыйна". Калі спрэчка датычна зноў той жа тэмы - зраблю гэта на выходных. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:47, 3 лютага 2026 (+03) :: [[Удзельнік:MocnyDuham]], чакаем рашэнне. Трэба нешта рабіць, зачакаліся ўжо. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:41, 15 лютага 2026 (+03) :: [[Удзельнік:MocnyDuham]], спрэчка датычна не ''зноў той жа тэмы'', а артыкула [[Алесь Мікус]], так што прыйдзецца табе зусім новыя правілы прыдумляць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:59, 3 лютага 2026 (+03) :::Незразумела, якія вікіпедыйныя правілы ўвогуле прапісваюць парадак стварэння такіх "праектаў", іх "адміністрацыйнае" зацвярджэнне і неабходнасць іх трымацца. :::Няхай больш дасведчаныя ўдзельнікі патлумачаць са спасылкамі. :::Здаецца, была мова, што гэта ніяк не рэгламентавана. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:23, 4 лютага 2026 (+03) :::: Вікіпедыя не мае цвёрдых правілаў, апроч пяці агульных прынцыпаў, выкладзеных [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|тут]]. Смела праўце, пераносьце, апрацоўвайце артыкулы, таму што радасць творчасці ў тым, што дасканаласць не патрабуецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:20, 4 лютага 2026 (+03) :::: > ''якія вікіпедыйныя правілы''<br>Прапісвае жаданне не баніць удзельнікаў пасля шматмесячных спрэчак і войн правак. Таму што калі трымацца правіл існуючых - даўно б пайшлі абмежаванні. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:11, 4 лютага 2026 (+03) ::: Калі спрэчка не датычна той тэмы, то ніякіх правіл прыдумляць не трэба. Будзем глядзець хто пачынае вайну правак і рабіць папярэджванні/абмежаванні. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:14, 4 лютага 2026 (+03) :::: Калі не было парушана [[Вікіпедыя:Правіла трох адкатаў]], то радыкальныя абмежавальныя дзееянні адміністратараў не могуць быць прынятыя. А на ўзроўні ''папярэджванні/абмежаванні'' гэта здзейснена ўжо. Не наракайце. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:35, 4 лютага 2026 (+03) ::::: Я яшчэ не паглыбляўся ў канфлікт, проста вам адказваю на вашыя заўвагі. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:49, 4 лютага 2026 (+03) Наконта артыкула Алесь Мікус. Удзельнік Peisatai спрабуе замаўчаць, схаваць інфармацыю, якая менавіта яму не падабаецца. Чаму - здагадайцеся самі. "Аргумент" пра нейкую быццам рэкламу абсурдны: на вокладцы самой кнігі "Вітаўты і Вітарты" напісана, што гэта "Бібліятэка Свайксты". Тое, што ён напісаў гімн батальёна "Данбас" - гэта значны факт і ён можа быць адлюстраваны ў артыкуле. Прынамсі, упартае яго выдаленне з артыкула выглядае як вандалізм або цэнзура. На сайце svajksta.com яшчэ нядаўна большасць артыкулаў была падпісаная іменем Алесь Мікус. Апошнім часам ён сваё імя пад артыкуламі прыбраў. Заява, што я нібы "прарэжымны чалавек" вельмі добра харатарызуе ўдзельніка Peisatai, паказвае, што ён у сваёй дзейнасці ў ВП кіруецца выключна палітычнымі матывамі, у тым ліку і ў сваёй "лінгвістычнай" працы. Я тут яшчэ ні разу нічога не пісаў пра палітыку, а Peisatai ўжо не першы раз аб ёй гаворыць. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:41, 3 лютага 2026 (+03) ::: Біяграфіі сучаснікаў — тэма слізкая, не трэба туды накідваць таго, чаго не трэба. Правілы аб гэтым кажуць наўпрост. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:47, 3 лютага 2026 (+03) :::: ''біяграфіі сучаснікаў — тэма слізкая, не трэба туды накідваць таго, чаго не трэба'' У такім выпадку, як быць з тым, што Peisatai піша ўсялякую хрэнь (пардон за маю французскую) пра прозвішчы вядомых людзей? Гэта як, нармальна? Гэта не парушае правілы наконт біяграфій сучаснікаў? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:29, 19 лютага 2026 (+03) :::: Падрабязней гл. [[Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:50, 3 лютага 2026 (+03) :Гэта ж трэба так маніць. Няма ніякага гімна батальёна Данбас. А на той старонцы - заклікі купляць. Маніпуляцыі як яны ёсць. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 21:56, 3 лютага 2026 (+03) :: <s>гэта частка тэксту схвана</s> --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:47, 4 лютага 2026 (+03) Якія яшчэ "заклікі купляць", што за лухта?! [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:41, 4 лютага 2026 (+03) :: Я не маніў, інфармацыя з украінскай ВП. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:56, 3 лютага 2026 (+03) ::: [[Удзельнік:Için warum]], нагадваю, што Вікіпедыя не з'яўляецца аўтарытэтнай крыніцай. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:06, 3 лютага 2026 (+03) :::Паглядзеў, не знайшоў. Скіньце спасылку, бо цікава. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:30, 4 лютага 2026 (+03) Добрага дня ўсім. Па-мойму, праца была ўвайшла ў нармальнае рэчышча, хаця ў апісаннях змен удзельнікі часам рэзка пішуць, але ў межах, як мне здаецца. Палітыкі невыдалення трымаюцца і добра, а рэзка пішуць не адны яны і нічога. Артыкулы дапрацоўваюцца, што толькі пра этымалогію, як заўважае пан Artsiom91, не важна -- вунь belarusenc.by у артыкулы пра вёскі піша толькі пра іх спаленне падчас вайны і фоткі абеліскаў, і нічога. Хто пра што піша, пра тое і добра. Адзінае, як здаецца, месца напружання гэта два артыкулы -- [[Аляксей Валер’евіч Дзермант|Аляксей Дзермант]] і [[Алесь Мікус]] -- чаго раптам, хто іх там ведае, але супольнасці гэта і не важна. Удзельнікаў блакаваць няма за што, але гэтыя артыкулы можна паставіць пад абарону, давесці да стэрыльна нейтральнага стану. Каб следу ідэалагічнага супрацьстаяння там не было, ніякіх тонкіх намёкаў на тоўстыя акалічнасці, ніякіх "Молатаў" і "Данбасаў" -- усё, што можа суб'ектыўна неяк пашкодзіць (бяспецы, рэпутацыі, псіхічнаму здароўю, чаму заўгодна жывога чалавека) парушае [[ВП:Біяграфіі сучаснікаў]]. А іншая праца ўдзельнікаў пазітыўная, што нешта на мяжы народнай этымалогіі, а нешта арыгінальнага даследавання -- выдаткі фармату Вікіпедыі, галоўнае, каб другасныя крыніцы былі і "на мяжы", а не "за мяжой". Часам шыкоўныя падборкі меркаванняў збіраюцца, з іх даволі ясна ўсё робіцца, гэта карысць на маю думку. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 00:19, 4 лютага 2026 (+03) :Па сутнасці '''падтрымліваю''', вышэй у падобным рэчышчы таксама напісаў. :* :Наконт статусаў '''аўтадаглядчыкаў''' - як на мяне, гэта прынцыпова нічога не мяняе, бо абодва, будучы зацікаўленыя, пільнуем, што напісаў другі на старонцы ўкладу, і рэагуем, таму "шыта-крыта" ні ў каго не праканае. :* :Наконт '''суб'ектыўнай шкоды '''рэпутацыі і бяспекі - Вашая рацыя. :Хіба ўздымаю <u>пытанне</u> пра артыкул "'''Дзермант'''", да дасведчаных знаўцаў у галіне вікіпедыйнай тэхнікі. Каб выдаліць пра той "Молат" (рэальнае выданне, калі што), нядаўна там хтось (ну ясна хто, але мова не пра тое) выдаліў а) усе згадкі аўтараў правак і б) змест зробленых імі правак ('''усё выкраслена'''). Як такое магчыма? Што гэта за паўнамоцтвы ў такога рэдагавальніка? :І прычапным вагончыкам пытаннечка - ІчынВарум (ЧамуЧаму - турэцк., нямецк.) у іншай, ранейшай галінцы абмеркавання неяк зрабіў, каб яго '''нік не высвятляўся''', а каментар заставаўся. Таксама, як такое магчыма тэхнічна? Ясна, што чалавек надае значэнне сваёй прысутнасці ў ВП (а з увагі на персаналію, ёсць думкі пра прамы ўдзел у леташняй аблаве на ВП рэдактараў, але гэта без доказу), але цікава - тэхнічная рэалізацыя такога. Прашу патлумачыць (Вас або каго яшчэ). [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:46, 4 лютага 2026 (+03) ::Наконт выкрэслення гісторыі, гэта не паўнамоцтвы асобнага ўдзельніка, а статус артыкула -- патэнцыйна небяспечнага для тых, хто рэдагуе. Калісьці яго ў гэты спіс уключылі, да ўсіх халівараў і, здаецца, слушна. Калі ёсць яшчэ такія артыкулы, іх таксама можна ўключыць у спіс (заяўкі на [[Вікіпедыя:Запыты да схавальнікаў|ВП:ЗС]]), гэта незваротна ў сучасных умовах. Як знікаюць подпісы не магу сказаць, трэба бачыць адкуль, можа, проста не націснуў кнопку подпісу, іншых варыянтаў не ведаю. Наконт "Молата", цытаты з яго могуць пагражаць бяспецы Дзерманта, гіпатэтычна? Калі могуць, гэта парушае [[ВП:БС]], да таго ж неправяральна, калі і будзе скан, як яго верыфікаваць, у такім разе таксама глядзіце ВП:БС, нават калі б бяспека была гарантаванай. Таксама з "Данбасам" -- можа пагражаць бяспецы Мікуса, калі, так -- гл.вышэй. У нас тут людзі выдаляюць сваё сяброўства ў [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|СБП]], проста бо ліквідаваны, хаця спісы яго адкрытыя. І маюць права. Нават калі перабольшваю, трэба спыніць вось гэта ўсё, мы можам вырашыць гэта па-за ўсімі правіламі, бо пяты слуп -- [[Вікіпедыя:Ігнаруйце ўсе правілы]], якія замінаюць ствараць энцыклапедыю. А звады замінаюць. Для блакіроўкі прычын не бачу, для зняцця сцягоў не бачу. Калі кансэнсус знайсці не выпадае, ніякі стан гэтых двух артыкулаў бакі не задавальняе, можна радыкальна, выдаліць абодва і забараніць стварэнне. Лепей кансэнсус, я супраць радыкалізму. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:56, 4 лютага 2026 (+03) :::<s>тут не поле бітвы, рэпліка схавана</s> --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:55, 4 лютага 2026 (+03) [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:44, 4 лютага 2026 (+03) :::Усё правільна наконт бяспекі. Падтрымліваю, каб без правакацый. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:55, 16 сакавіка 2026 (+03) Дарэчы, а чаму ў артыкуле "Алесь Мікус" выкарыстаны шаблон "навуковец", гэта што, жарт такі або здзек?! Які яшчэ ён навуковец?! Выпраўце хаця б гэта. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:47, 4 лютага 2026 (+03) :Пытанне мабыць да таго, хто гэты '''шаблон''' (адпачатна?) прымяніў? :* :<s>Вікіпедыя не поле бітвы</s> --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:18, 5 лютага 2026 (+03) ::А што перашкаджае зараз гэты шаблон змяніць на адпаведны? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:54, 5 лютага 2026 (+03) ::: [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%8C_%D0%9C%D1%96%D0%BA%D1%83%D1%81&action=history 2 лютага 2026] [[Удзельнік:Plaga med]] змяніў налады абароны для «Алесь Мікус»: Шкодная вайна правак (Правіць=Толькі для адміністратараў, скончыцца 2 сакавіка 2026) --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:59, 5 лютага 2026 (+03) ::::змяніў на {{tl|асоба}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:22, 6 лютага 2026 (+03) :* :Яшчэ, Вы выкарыстоўваеце спасылкі на пастаўскага краязнаўца Пракаповіча, які фінскіх моў (наколькі мне вядома) не ведае і навукоўцам не з'яўляецца, - і не маркіруеце гэтых спасылак як '''Неаўтарытэтная крыніца'''. А кніжку "Вітаўты і Вітарты" так рэгулярна маркіруеце. Вы спецыяліст у тэме антрапаніміі? Калі ласка, прад'явіце рэгаліі. Або гэта толькі прыватная думк? Ёсць крыніца - ёсць спасылка. Няхай мяне іншыя калегі паправяць, калі рацыі ў гэтым не маю. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 19:05, 5 лютага 2026 (+03) ::Таму што сцвярджаць, што Калачы, Маразы, Сабалі, Мазалі, Караткевіч, Карловіч і да т. п. - гэта ўсё нібыта балцкія назвы - маргінальшчына. Увогуле, упартае жаданне прадставіць, быццам у Беларусі няма іншых тапонімаў і прозвішчаў акрамя балцкіх, выглядае як нейкая неадчэпная ідэя, нейкая манія. Пракаповіч зусім не сцвярджае, што ўсе назвы вакол фінскія (некаторыя фінскія, некаторыя балцкія, большасць славянскіх). P. S. Пракаповіч, прынамсі, хаця б не з'яўляецца неаязычнікам. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:54, 5 лютага 2026 (+03) ::: У БелВікі рады вітаць усіх, у тым ліку неаязычнікаў. [[Удзельнік:Pracar]] з гэтым згодны, так думаю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:06, 5 лютага 2026 (+03) :::Карацей, ёсць крыніца - ёсць спасылка. Астатняе Вашыя эмацыйныя ацэнкі і жаданне зменшыць вартасць. Будзьце ласкавыя надалей не распачынаць вайны правак з гэтай маркіроўкай. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 03:21, 6 лютага 2026 (+03) ::::Зменшыць вартасць Мікуса? Проста смешна стала - ну якая там яшчэ можа быць вартасць? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 12:53, 8 лютага 2026 (+03) : Удзельнік, якія дадае сцвярджэнні не падмацаваныя крыніцамі — не мае рацыі. Калі аўтар праекта нідзе не пазначаецца — не трэба гэта дадумляць. Што да тлумачэння тапонімаў, то я цалкам згодны, што часам пошук балцкага кораня пераходзіць межы. Напрыклад, вышукваць славянскія літуанізаваныя прозвішчы і пісаць у артыкулах пра відавочна славянскі тапонім дзеля паказання сувязі з балтамі — лішняе, не трэба так рабіць. Але калі паказваецца на тапонім з сапраўды такім жа коранем – гэта не ўласнае даследаванне, бо ў працах пра тапанімію не прапісваюць кожны населены пункт і гідронім, гэта проста немагчыма.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:06, 7 лютага 2026 (+03) Я не зразумеў, на якой падставе [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] двойчы адмяніў маю праўку ў гэтым артыкуле, пасля чаго артыкул зноў быў абаронены?! Я дадаваў інфармацыю са спасылкай на публікацыю на сайце Arche, у чым праблема?! [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 16:30, 15 сакавіка 2026 (+03) Выдаленне ўдзельнікам JerzyKundrat двойчы запар маёй праўкі з аўтарытэтнай крыніцай з'яўляецца вандалізмам. Незразумела, чаму [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] перш чым абараняць артыкул, не адмяніў вандальныя дзеянні JerzyKundrat'а і не вярнуў маю праўку? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:34, 17 сакавіка 2026 (+03) :на дадзены момант не маю часу пільна разбірацца, хто мае рацыю, хто не. Вы (кажу пра ўсе бакі канфлікту) не можаце дамовіцца, вытрымліваць нейкі кансэнсус і не зацікаўлены ў гэтым, спробы медыяцыі з боку адміністратараў не дапамаглі. Можаце правіць сваёй падстаронцы пакуль. Гэта ўсё вымагае нямала высілкаў з боку адміністратараў, а мы таксама людзі. Пакуль што прасцей замарозіць канфлікт, каб усе бакі астылі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:55, 18 сакавіка 2026 (+03) == Перанос з выдаленнем і аб'яднаннем версій == {{закрыта}} Калі ласка, перанясіце артыкул [[Оскар Мяшчанінаў]] на [[Оскар Мешчанінаў]], трэба ў працэсе паставіць крыжым на "так, выдаліць". Напісанне праз "я" ў прозвішчы памылковае, у крыніцах не знайшоў такога. У БЭ і БСЭ уласна Оскара няма, у БСЭ ёсць цёзка па прозвішчы і праз "е", у каталогу НББ няма варыянта праз "я", хаця ёсць імя Аскар як варыянт. Варыянт Аскар рэдкі і магчыма паходзіць менавіта з Вікіпедыі, аднак, цяпер ужо яго варта пакінуць перасылкай, што ўжо зрабіў. Пасля пераносу, трэба выдаліць артыкул і потым аднавіць з усімі версіямі, каб унёсак удзельнікаў з 2015 года не быў страчаны. Дзякуй. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:18, 31 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} :{{зроблена}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:02, 31 студзеня 2026 (+03) == Вандал == {{закрыта}} Выдаленне зместу старонкі ад [[Удзельнік:Руй Пульези]], можа, і назаўсёды варта заблакаваць. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:56, 24 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} Зрабілі. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:09, 24 студзеня 2026 (+03) == proxy == {{закрыта}} Патрэбен дазвол-выключэння для рэдагавання з публічных проксі. Я так разумею, гэта адміны дзесьці такі сцяжок даюць.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 02:11, 12 снежня 2025 (+03) :трэба разабрацца толькі, дзе [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:03, 12 снежня 2025 (+03) :: Магчыма гэта сцяг "IP block exempt" у распараджэннях правамі ўдзельніка. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 03:41, 12 снежня 2025 (+03) :::@[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] , так. І мне таксама, калі ласка. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:39, 12 снежня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} Зрабіў абодвум. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] ^{[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]} 14:03, 12 снежня 2025 (+03) == Блакіроўка за вандалізм == {{закрыта}} Вось [[Адмысловае:Contributions/Мацвей|гэтага таварыша]] варта блакануць надзейна, каб болей і ананімна не мог са свайго ip правіць і зарэгістравацца таксама. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:24, 10 снежня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Удзельнік заблакаваны на 1 месяц. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:03, 10 снежня 2025 (+03) == Старонкі да хуткага выдалення == Спадарства, ёсць прапанова часцей заглядваць на [[:Катэгорыя:Старонкі да хуткага выдалення]], дзякуй --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 08:03, 30 лістапада 2025 (+03) : {{Done}}. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:25, 1 снежня 2025 (+03) == Абарона [[:Шаблон:Вонкавыя спасылкі]] == {{закрыта}} Вітаю. Шмат дзе ўжыты [[:Шаблон:Вонкавыя спасылкі]] і да яго дацягнулася вандальная рука ўжо, напэўна, варта абараніць. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:42, 12 лістапада 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === {{Done}} [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:09, 12 лістапада 2025 (+03) == Меры абароны ад удзельніка Ohlumon: сістэматычны падлог крыніц == У 2023 годзе Расійская вікіпедыя бестэрмінова заблакавала ўдзельніка Ohlumon за сістэматычны падлог крыніц: https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC_%D0%B0%D0%B4%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B8%D0%B2/2023/04#h-Ohlumon:_%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%B4%D0%BB%D0%BE%D0%B3_%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%87%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2-20230417174100 Ёсць прапанова распаўсюдзіць гэта і на беларускую Вікіпедыю. Па прыклады падлогу крыніц далёка хадзіць не трэба: у створаным гэтым летам артыкуле [[Литовские епархиальные ведомости]] Ohlumon дадаў у спіс літаратуры дзве кнігі (Нецветаев А. «Литовские епархиальные ведомости» как источник по истории Православной Церкви Белоруссии. — Минск: Жировичи, 2003. — 131 с.; Чистяков П. Г. Церковно-краеведческая проблематика епархиальных ведомостей, издававшихся в Беларуси во второй половине XIX, начале XX столетий. — Минск: Жировичи, 2004. — 295 с.). Толькі вось кніг такіх у прыродзе няма (можна спраўдзіць у т.л. у каталозе Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі). Не было ў прыродзе і выдавецтва "Жировичи". Былі, здаецца, неапублікаваныя дысертацыі кандыдатаў багаслоўя, абароненыя ў духоўнай акадэміі. Але нават у іх назвы былі іншымі. Так, дысертацыя Нецвятаева, здаецца, называлася "«Литовские епархиальные ведомости» как источник по истории Белорусской Православной Церкви". І як можна на Вікіпедыі спасылацца на неапублікаваную дысертацыю, у дадатак называючы яе кнігай? Магу паспрачацца, што Ohlumon тую дысертацыю ў вочы не бачыў - дык тым больш як ён можа на яе спасылацца? Або вось яшчэ цікавей: артыкул [[Беларуская карчма]] быў, выглядае, напісаны выключна з антысеміцкімі мэтамі. Ад імя Юзафа Ігнацага Крашэўскага напісаны антысеміцкі абзац, у двукоссях, нібыта цытата, і спасылка ёсць (Kraszewski J. Wspomnienia Polesia. Wolynia і Litwy. Wilno, 1840. S. 82). Праходзім па спасылцы (https://pbc.biaman.pl/dlibra/publication/edition/1502?id=1502), глядзім адпаведную старонку (82). Зразумела, ніякага антысеміцкага пасажу там няма, наогул мова не пра корчмы. Апрача сістэматычнага падлогу крыніц, за ўдзельнікам Ohlumon заўважана, што беларускай мовы ён не ведае, спасылкі, нават калі яны валідныя, афармляе неахайна, выкарыстоўвае аўтаматычны пераклад без пераправеркі, перакладае ў тым ліку і спасылкі (то бок тое, што перакладаць ні ў якім разе не трэба). У артыкуле [[Литовские епархиальные ведомости]] папахвае і плагіятам. Праўда, спасылкі на анлайн-выданне "Православной энциклопедии" Ohlumon дае, але ж гэта не дае яму права спісваць адтуль слова ў слова. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 01:58, 10 лістапада 2025 (+01) : Пане @[[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]], асабіста я чуў пра сітуацыю ў ру вікі. Але мне здаецца няправільным і нават неадпаведным правілам блакіраваць чалавека за дзейнасць у іншым моўным раздзеле. Было бы нядрэнна прааналізаваць унёсак удзельніка ў гэтым раздзеле, а вы, я так зразумеў, спасылаецеся на адпаведныя артыкулы ў ру вікі. Я асабіста не магу зараз абяцаць, што займуся такім аналізам. Калі нехта можа разабраць, будзе карысна для дыскусіі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:28, 10 лістапада 2025 (+03) : БелВікі — талерантны праект, няхай усе ахвотныя правяць смела! Блакіроўка — надзвычайная мера, тут падстаў для яе няма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:38, 10 лістапада 2025 (+03) ::Апрача блакіроўкі ёсць і іншыя меры. Напрыклад, зняцце сцягу аўтадаглядчыка. Калі аўтар рэгулярна ўпісвае ў Вікіпедыю недаставерную інфармацыю ды яшчэ і распальвае міжнацыянальную варожасць, то варта ягоную творчасць тым ці іншым чынам абмежаваць. Талеранцыя да антыяўрэйскіх стэрэатыпаў - гэта вельмі характэрная для Беларусі рыса. Але хацелася б ствараць іншую Беларусь. Без крывавых наветаў, напрыклад. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 02:06, 11 лістапада 2025 (+03) :Я спасылаюся на артыкулы ў беларускай вікіпедыі. Усе тыя ж практыкі, за якія ўдзельнік Ohlumon быў забанены ў расійскамоўнай вікіпедыі, ён выкарыстоўвае і ў беларускай. Ён рэгулярна распаўсюджвае антысеміцкую прапаганду: дзесьці пераказвае ці цытуе антысемітаў (без крытычнай дыстанцыі), а дзесьці проста прыдумляе ад сябе нейкую "цытату". Глядзіш у крыніцу - там гэтай цытаты няма. Гэта падлог. І такімі падлогамі Ohlumon займаецца рэгулярна. Што з гэтым рабіць, можна абмяркоўваць. Калі ў адміністратараў і мадэратараў беларускага раздзелу вікі ёсць жаданне і вольны час, каб сядзець і пераправяраць кожны сказ і кожную спасылку ў артыкулах гэтага ўдзельніка, то калі ласка, правярайце, праўце. Але некаторыя "артыкулы" (дэ факта, зборнікі антысеміцкіх стэрэатыпаў, як тая [[Беларуская карчма]]) вісяць гадамі нявыпраўленыя, і гэта, даруйце мне моцны выраз, ганьба для беларускага раздзелу. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 02:02, 11 лістапада 2025 (+03) :: Шаноўны [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]], вы ж можаце гэта выправіць і без звароту да адміністратараў. Адміны маюць ужо на вайну правак рэаагаваць, калі такая раптам распачнецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:08, 11 лістапада 2025 (+03) :::згодзен, давайце лепш працаваць з матэрыялам у нашым раздзеле, выпраўляць калі трэба і ўжо па факце зробленага ў белвікі рэагаваць. Калі выявіцца дакладна і абгрунтавана, што сістэматычна адбываецца нейкі падлог у бел вікі, то будзем рэагаваць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:24, 12 лістапада 2025 (+03) ::::Я магу весці каталог падлогаў. Колькі выпадкаў будзе дастаткова для рэакцыі з боку адміністратараў? Напрыклад, дзесяць ці сто? Ці штосьці пасярэдзіне? Дзесяць ужо набіраецца. Сто трэба пашукаць, але з часам, баюся, набярэцца. А ў якой форме гэта потым прадстаўляць адміністратарам? Падгружаць у выглядзе файла? На які сервер? (Даруйце, не надта разбіраюся ў тэхнічных асаблівасцях Вікіпедыі). Для даведкі: некаторыя артыкулы Ohlumon публікаваў паралельна ў расійскай і ў беларускай вікіпедыях, там аднолькавыя праблемы. То бок той праблемны змест, за які Ohlumon'а забанілі ў расійскай вікіпедыі, у беларускай вікіпедыі таксама ёсць, хутчэй за ўсё. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 23:31, 13 лістапада 2025 (+03) ::::: Каталг весці не варта, выпраўленні праблемнага зместу будуць вітацца. Праўце смела! --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:35, 13 лістапада 2025 (+03) :::Шаноўны [[Удзельнік:JerzyKundrat|Jerzy Kundrat]], я магу нешта выправіць і выпраўляю. Але мне не верыцца, што Вы сур'ёзна лічыце, што беларуская вікіпедыя - адпаведнае месца для антысеміцкай прапаганды. Тут не так істотна, супраць каго мова нянавісці. Істотна, што мова нянавісці. І, па-вашаму, адміны з гэтым нічога рабіць не павінны? [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 23:23, 13 лістапада 2025 (+03) :::: Намінацыя была за ''сістэматычны падлог крыніц'', зараз прыцягулі іншыя абвінавачанні, дыскусія дзеля дыскусіі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:29, 13 лістапада 2025 (+03) :::::Намінацыя сапраўды была за сістэматычны падлог крыніц. Вы прапаноўваеце адкрыць асобную намінацыю за мову нянавісці? Вікіпедыя, зразумела, не дзяржаўны апарат, але, напрыклад, у судовых ці адміністрацыйных справах новыя акалічнасці звычайна далучаюцца да ўжо адкрытых спраў. Я прашу даць адказ па сутнасці на пытанне пра стаўленне адмінаў да антысеміцкай прапаганды. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 23:35, 13 лістапада 2025 (+03) :::::: Змешваць усё да кучы дакладна не варта. Да антысеміцкай прапаганды ўсе адэкватныя людзі ставяцца адмоўна. Допыт адмінам тут ладзіць не будзем. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:38, 13 лістапада 2025 (+03) У беларускай і рускай Вікіпедыях ёсць яшчэ адзін удзельнік, які займаецца сістэматычным падлогам крыніц - Peisatai. Зрабіў сотні правак, у якіх ёсць пэўнае сцвярджэнне і стаіць спасылка на кнігу ці артыкул вядомага навукоўца. Глядзім крыніцу - а там такого сцвярджэння няма. І таксама ён не толькі не заблакаваны, а нават проста не пазбаўлены сцягу даглядчыка. Маўляў, пішы й далей у такім жа духу. Дзівосна. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 18:37, 15 лістапада 2025 (+03) : пра пазбаўленне сцяга аўтадаглядчыка можна задумацца ў такім разе. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:39, 15 лістапада 2025 (+03) :: [[Удзельнік:Için warum]], я звярнуўся з адпаведнымі прапановамі на [[Вікіпедыя:Запыты на статус даглядчыка]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:54, 15 лістапада 2025 (+03) == Скарга на адмену праўкі == Артыкул [[Андрэй Уладзіміравіч Парубій]] мною быў вычышчаны ад паўтораў і «вады», удакладнена інфармацыя пра замахі на яго жыццё, дададзена інфармацыя пра яго пасмяротнае ўзнагароджанне званнем Героя Украіны. Агульны выгляд артыкула стаў прыдатным для чытання. Пасля чаго ўсе мае праўкі былі адменены ўдзельнікам DobryBrat без тлумачэння прычын. У перапісцы (я чакаў тыдзень) ён мне не адказаў. Прашу адміністратараў прыняць рашэнне пра правамернасць адмены маіх правак, якую зрабіў DobryBrat . Калі магчыма, вярніце маю версію артыкула. [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:36, 8 лістапада 2025 (+03) : У прэамбуле даецца найважнейшая інфармацыя пра прадмет артыкула. Яна часта дублюе частку інфармацыі, размешчанай у іншых раздзелах артыкула. У артыкуле, які прапануецца абмеркаваць, гэта інфармацыя была цалкам выдалена, пакінута толькі кароткае вызначэнне (два словы). : Раздзел «Уласныя працы» быў выдалены цалкам (а мог быць перанесены, напрыклад, у раздзел «Спасылкі»). : У раздзеле «Біяграфія» выдалена частка важнай інфармацыі пра асобу. У прыватнасці, выдалена інфармацыя пра арышт у 1989 годзе; пра тое, што арганізоўваў першыя ва Украіне пікеты; у якіх экспедыцыях працаваў; пра тое, што ў Львоўскай абласной радзе быў сакратаром пастаяннай дэпутацкай камісіі па пытаннях моладзі і спорту; па якой спецыяльнасці ў 1994 годзе скончыў Львоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Івана Франко; па якой спецыяльнасці скончыў аспірантуру ў 2001 годзе; пра тое, што ён быў намеснікам старшыні Львоўскай абласной рады; пра тое, што падчас аранжавай рэвалюцыі (падзеі лістапада — снежня 2004 года) быў камендантам Украінскага дома ў Кіеве, а таксама іншая інфармацыя. Пры гэтым ў артыкуле «[[:uk:Парубій Андрій Володимирович|Парубій Андрій Володимирович]]» ва Украінскай Вікіпедыі (бясспрэчна, там да гэтага артыкула надаецца значна больш увагі), гэта інфармацыя існуе. : У артыкул «Андрэй Уладзіміравіч Парубій» была дададзена і новая інфармацыя, але яна шматкротна меньшая за тую, што была выдалена. Аднаўляць выдаленую інфармацыю, вычытваючы, што было выдалена і на што заменена, патрабуе шмат часу і высілкаў ад іншых удзельнікаў. Зроблены ўнёсак пагоршыў артыкул, таму было прынята рашэнне аб адкаце двух правак удзельніка. : Удзельніку была дадзена парада больш акуратна рэдагаваць артыкулы. Свае выдаленні ўдзельнік абгрунтоўвае «выдаленем паўтораў» і тым, што пасля яго правак тэкст стаў «прыемным для чытання». : Галоўная мэта Вікіпедыі — стварэнне якаснага энцыклапедычнага зместу, а не прыгожае афармленне. : Удзельнік DenisBorum даволі часта практыкуе выдаленне інфармацыі ў артыкулах, абгрунтоўваючы «абнаўленнем звестак», «выдаленнем дубляў», «выдаленнем вады», «навядзеннем парадку ў артыкуле». Мае сэнс прагледзець іншыя артыкулы, дзе такім макарам было зроблена выдаленне інфармацыі. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:04, 9 лістапада 2025 (+03) ::У дачыненні да раздзела артыкула «Уласныя працы» ўдзельнік DobryBrat проста здзекуецца: першая «праца» – гэта проста кароткі артыкул ва ўкраінскай газеце на ўкраінскай мове 2013 года (кожны можа паглядзець і ацаніць «значэнне» гэтай «працы»); другая «праца» прызнана экстрэмісцкай у нашай краіне і доступ да гэтай старонкі заблакіраваны. ::Пра раздзел «Біяграфія». DobryBrat пералічвае менавіта нязначныя факты, гл. крыніцу тут: [https://www.rbc.ru/person/68b309b29a794784b703e240|РБК] ::І дарэчы, маю версію сапраўды прыемна чытаць. Ёсць такое паняцце, як «стыль». [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 17:40, 9 лістапада 2025 (+03) == Абарона [[Максім Танк]] == {{закрыта}} Статусны артыкул са школьнай праграмы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:31, 3 лістапада 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === {{Done}} [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:26, 3 лістапада 2025 (+03) == Пагрозы ад JerzyKundrat == [[Вікіпедыя:Кандыдаты ў выдатныя спісы#Спіс жанчын-лаўрэатаў Нобелеўскай прэміі|Вось тут]] адбылася незразумелая сітуацыя, пасля якой я атрымаў ад удзельніка {{u|JerzyKundrat}} відавочную [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049906 пагрозу дэанамізацыяй з наступствам паглядзець які я «моцны»]. Такія паводзіны парушаюць [[ВП:НАПА]]. На маёй памяці гэта ўжо не першы раз, калі ўдзельнік востра рэагуе ў размовах, але вось такія пагрозы, здаецца, упершыню. Варта адрэагаваць. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:04, 26 кастрычніка 2025 (+03) : У канфлікце ўдзельнічаюць мінімум два бакі. Важна прыйсці да разумення ўласных памылак у зносінах, старацца з павагай адносіцца адзін да аднаго, не абражаць суразмоўцу і не ігнараваць яго просьбы. Мы ўсе плывём у адной лодцы і жадаючых веславаць няшмат. {{u|JerzyKundrat}}, {{u|MocnyDuham}}, заклікаю вас да ўзаемнай павагі, не трэба пераходзіць на асобы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:41, 27 кастрычніка 2025 (+03) :: Я не пераходзіў на асобы і тым больш не канфліктаваў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:06, 27 кастрычніка 2025 (+03) ::Гэта нейкія неадэкватныя паводзіны, што [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049583 першы флэйм-допіс], што [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049906 апошні]. Не бачу, якія два бакі тут ёсць і якія прэтэнзіі могуць быць да MocnyDuham. Remember [[ВП:СУ]]. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] ^{[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]} 21:25, 27 кастрычніка 2025 (+03) :::падтрымліваю, сітуацыя неадэкватная і тут не бачна віны @[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]]. Але заклікаю не рабіць паспешных высноў з улікам палітычнай кан’юнктуры. Калі сітуацыя будзе мець працяг, тут, відавочна, прыйдзецца ставіць блакіроўкі на ўл. запіс, на вялікі жаль... [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:06, 1 лістапада 2025 (+03) :::: Спадзяюся, пад працягам не маецца на ўвазе, калі мяне ўсёж здэаноняць і спраўдзяць, які я там моцны. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:09, 1 лістапада 2025 (+03) ::::: [[Удзельнік:MocnyDuham]], не пайму дзеля чаго ты тут лямантуеш каторы дзень. Ад каго і што патрабуецца, каб ты супакоіўся? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:28, 1 лістапада 2025 (+03) :::::: За парушэнне [[ВП:НАПА]] вас можна было б адразу заблакаваць і без абмеркаванняў. Я гэтага, вядома, не хачу. Я толькі не разумею, што я вам зрабіў, каб вы мне такое пісалі. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:42, 1 лістапада 2025 (+03) ::::::: Упісваеш мой нікнэйм, дзе папала, але я з гэтым змірыўся ўжо не першы дзень як. Чаго й табе жадаю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:23, 1 лістапада 2025 (+03) ::::::::пане @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], давайце без інсінуацый і па факце. Калі вы можаце лепш вытлумачыць сітуацыю, што сапраўды адбываецца, то шчыра просім. З боку выглядае як неабгрунтаваныя нападкі на ўдзельніка, без кантэксту. Толькі можна сказаць, што акрамя відавочных пагроз, таксама жываецца вельмі фамільярны, непаважлівы тон размовы. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:32, 2 лістапада 2025 (+03) :::::::: Дзе і як я ўпісваю ваш нікнэйм? Вы, можа, скажыце, каб я гэтага больш не рабіў. Бо я вас зусім не разумею. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:57, 2 лістапада 2025 (+03) : Напісанае вышэй дыпламатычна некаторыя не зразумелі, пішу прама. {{u|JerzyKundrat}}, {{u|MocnyDuham}}, тое, што паміж вамі адбывалася і адбываецца – гэта канфлікт. У ім удзельнічаюць абодва бакі. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], навошта Вы пісалі ў каментарах да заўваг "Заўвагі: reply to JerzyKundrat"? Гэта удзельнікам JerzyKundrat фактычна было расцэнена як пераход на асобы. Калі Вы гэтага дагэтуль не заўважаеце, то гэта або робіцца наўмысна, або з-за недахопу вопыту. У сваю чаргу, прашу Вас, [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], быць больш стрыманым у каментарах. Вы таксама пераходзіце на асобы. “Мы ўсе плывём у адной лодцы”. Тое, што ў канфлікце ўдзельнічаюць новы адміністратар і былы адміністратар – гэта на радасць праціўнікаў беларускай Вікіпедыі. {{u|JerzyKundrat}}, {{u|MocnyDuham}}, я паўторна заклікаю вас да ўзаемнай павагі і прашу спыніць канфлікт. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:13, 3 лістапада 2025 (+03) ::Пане @[[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], дзякуй, што ўдакладнілі. То бок прэтэнзія да аўтаматычна-згенераванага апісання праўкі пры напісанні каментарыя праз гаджэт? Якім чынам гэта можа апраўдваць паводзіны пана @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] я ўсё яшчэ не разумею. Мяркую, што пан @[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], як і я, як і многія іншыя не звярталі на такія дробязі ўвагі і толькі зараз штосьці пачало праясняцца. Пры ўсёй павазе, я не разумею рэакцыю пана @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] і падазраю, што тут можа быць нешта яшчэ, таму прашу даць дадатковы каментарый па сітуацыі, ад вас нармальнага тлумачэння сітуацыі так і не было. Хоць мы і знаходзімся ў інтэрнэце, і тут звычайна людзі не крыўдуюць на аўтаматычна-згенераваны тэкст, але ж да пагроз, асабліва ў сітуацыі палітычнага напружання, тут не звыкліся, гэта не ерунда. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:46, 3 лістапада 2025 (+03) :: Мой каментар да праўкі згенераваны аўтаматычна, бо для дыялогаў у Вікіпедыі я ўжо шмат гадоў выкарыстоўваю [https://commons.wikimedia.org/wiki/User:Jack_who_built_the_house/Convenient_Discussions адмысловы гаджэт]. І кожная мая праўка змяшчая перасылку на гэты факт. Калі мы кажам пра [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049527 тое апісанне], якое стала магчымым трыгерам для ўдзельніка – слова "заўвага" з'яўляецца назвай раздзелу, дзе мы абмяркоўвалі артыкул, а не маёй заўвагай да ўдзельніка. Здаецца гэта зразумела, бо слова змяшчае спасылку, якая і вядзе на раздзел... Я заўсёды ставіўся з павагай да ўдзельніка і, вядома, тут не хацеў аніякіх канфліктаў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:01, 3 лістапада 2025 (+03) == Адкаты Peisatai == {{закрыта}} Адкаты, якія масава робіць [[Удзельнік:Peisatai]], як напр. [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9F%D1%96%D0%BD%D0%B0&diff=5048879&oldid=5035460 тут] — вандалізм. На заўвагі не рэагуе. Варта заблакаваць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:51, 23 кастрычніка 2025 (+03) :вандалізм гэта ў іншага таварыша, чаму не рэагуем [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 20:53, 23 кастрычніка 2025 (+03) :: сціранне запытаў крыніц — гэта вандалізм, а не наадварот. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:55, 23 кастрычніка 2025 (+03) :::у чалавека бзік супраць балтаў, ён метадычна павыкрыўляў, паперапісваў тое, што мной напісана, гэта не вандалізм, не? праглядаць усе сотні, што псіх нарабіў? можа паспасылацца на шэраг смеццевых, або даўно абвергнутых, крыніцаў, і яны вартыя згадкі? тут сметніца хіба? [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 21:02, 23 кастрычніка 2025 (+03) :::: [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], не трэба выдаляць са старонак інфармацыю, пацверджаную крыніцамі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:05, 23 кастрычніка 2025 (+03) :''Усім прывітанне!'' :'''Перагібы''' відавочна з абодвух бакоў. :Удзельнік Peisatai нярэдка балансуе '''на мяжы з Уласнымі Даследаваннямі'''. Удзельнік Warum нярэдка балансуе '''на мяжы з вандалізмам'''. :<u>'''Прапановы'''</u>: :1) вызначыцца наконт, таго, '''калі тут УД, а калі не УД'''. Падтрымаю ўдзельніка Bot: калі ёсць канкрэтная спасылка на корань і на ўтваральнік пры ім, тады гэта не УД. Без доўгіх ланцужкоў "лагічных сувязяў", але канкрэтная спасылка. :2) Удзельніку Warum прапаную '''вярнуць '''усюды звандалізаваны ім тэкст, прычапіць да яго ўнізе знойдзеныя ім спасылкі, спрэчны тэкст вылучыць і ў каментарах ветліва '''прапанаваць змены''' да спрэчнага тэксту. :3) Удзельніку Peisatai прапаную, потым, '''перагледзець '''заўвагі ўдзельніка Warum і або а) наступіць на горла ўласнай песні і '''прыбраць '''тое, што да ступені змяшэння нагадвае УД, або б) '''перафармуляваць''', каб выглядала больш-менш аб'ектыўна. І ўвогуле, занадта вузкія лінгвістычныя тонкасці спрасціць па магчымасці. :4) Вызначыць '''тэрмін '''для абаіх удзельнікаў разабрацца з гэтым усім масівам - напрыклад, тыдзень, два, месяц. Канкрэтны тэрмін, каб не расцягвалася. :5) Да часу вырашэння сітуацыі '''забараніць '''(вусна) абодвум удзельнікам '''правіць новыя артыкулы '''па назвах. :6) Асобна трэба вырашыцца наконт згаданых удзельнікам Bot '''спрэчных спасылак''' тыпу Жучкевіча, Пракаповіча і г.д. Напрыклад, Пракаповіч, калі паглядзець яго старонку, - правінцыйны літаратар і географ, з вялікай доляй верагоднасці не разумее ў фінскіх мовах. А Жучкевіч, як слушна адзначана, хоць і са сферы акадэмічнай навукі, але пераважна (не заўсёды) прапаноўваў вытлумачэнні з галіны "народнай этымалогіі". Прапаную, з мэтай захавання палітры меркаванняў, не прыбіраць, але рабіць нейкія нейтральныя, але ясныя пазнакі, тыпу "пастаўскі літаратар і географ І. Пракаповіч". :''З павагай,'' [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 12:11, 24 кастрычніка 2025 (+03) :: > ''Удзельніку Warum прапаную '''вярнуць '''усюды звандалізаваны ім тэкст, прычапіць да яго ўнізе знойдзеныя ім спасылкі, спрэчны тэкст вылучыць і ў каментарах ветліва '''прапанаваць змены''' да спрэчнага тэксту.''<br>Я шмат разоў бачыў праўкі Варума падчас догляду і не заўважыў там вандалізму. Ён выдаляў інфармацыю без крыніц і ўстаўляў адпаведны шаблон. Можаце паказаць прыклад вандалізму? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:15, 24 кастрычніка 2025 (+03) :::Перш чым адказваць на пытанне 2, трэба калегіяльна вызначыцца з пытаннем 1, бо ад яго дастаткова залежыць і пытанне 2. Выкажыцеся вы, і няхай выкажуцца іншыя. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 12:18, 24 кастрычніка 2025 (+03) :::: Мне, шчыра кажучы, вельмі цяжка зразумець, што ў гэтым пытанні з'яўляецца УД, бо я не разбіраюся ў тэмах. Дакладна павінны быць спасылкі на крыніцы. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 13:22, 24 кастрычніка 2025 (+03) ::::Найперш трэба вярнуцца да палітыкі невыдалення. Ёсць іншыя меркаванні -- дапаўняць. Не ўпэўнены, што тут ёсць нават самастойнае вылучэнне кораня і ўтваральніка, бо яны вылучаны даследчыкамі і на гэта ёсць спасылкі. У маі сам спасылаўся на "[[:en:Wikipedia:No_original_research#Synthesis_of_published_material|Synthesis of published material]]" ("[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне#Спалучэнне апублікаванага матэрыялу для прасоўвання новай думкі|Спалучэнне апублікаванага матэрыялу для прасоўвання новай думкі]]"), але якая новая думка тут прасоўваецца? Што Беларусь уся з запасам у зоне балцкай гідраніміі і кожная назва можа быць балцкай -- думка не новая і не спрэчная. Адкаты зробленыя Peisatai не адмяняў бы, а з дыфаў дадаў бы ўрыўкі ўнесеныя Için warum. На нейкія ўрыўкі паставіў бы запыты крыніц, як у Сермежы пра ранейшую даўжыню ракі (думаю, там можна знайсці спасылкі на ранейшыя карты). Жучкевіча нам не ўнікнуць, хоць бы мы і вырашылі яго неаўтарытэтнасць як лінгвіста, ён з кожнага праса будзе лезці. Як Вайтовіч у генеалогіі, назбіраў з дубу вецце, але папулярны і яго пхнуць як крыніцу раз за разам. У нас нават кробізы з крывічаў не выдалены, хаця ў гэтай лухты ад Ластоўскага няма ніякага грунту. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:39, 24 кастрычніка 2025 (+03) [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9D%D0%B0%D1%87%D0%B0_%28%D0%9B%D1%8F%D1%85%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%86%D0%BA%D1%96_%D1%80%D0%B0%D1%91%D0%BD%29&diff=5048905&oldid=4826334 Так] можа быць? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:10, 23 кастрычніка 2025 (+03) : [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] заблававаны на тры дні. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:20, 23 кастрычніка 2025 (+03) Не ўсё так адназначна. Напрыклад, у вось [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%B6&diff=prev&oldid=5048829 такіх выпадках]. Удзельнік [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] выдаліў вялікі кавалак і напісаў "у Ванагаса, Покарнага і Скарджуса Сермеж адсутнічае", але там і не сцвярджалася, што ў іх Сермеж ёсць, там пра "корань" і "пашыральнік" было. Безкрынічны быў адзін абзац, але не мовазнаўчага характару, а гісторыка-геаграфічнага і на яго можна было проста паставіць запыт крыніцы. І такіх выпадкаў багата. То, можа, у такім выпадку гэта якраз адкат вандалізму, ну або выдаленага без разбору. І слушна заўважыў калега JerzyKundrat, чаму не можа быць дзве і тры версіі? То гэта тычыцца ўдзельніка Için warum таксама. У маі толькі сварыліся, а не выпрацоўвалі падыходы, як ставіцца да згадкі каранёў, пашыральнікаў і іншага такога ў артыкулах. Згадаць у артыкуле пра Сермеж, што ў літоўскай ёсць корань -серм- гэта арыгінальнае даследаванне пра Сермеж або проста інфармацыя? Таму спачатку пайшла чыстка ў адзін бок, потым пойдзе ў іншы, а затым і яшчэ куды. У тую ж Сермеж думку Пракаповіча можна было проста дадаць, нічога не выдаліўшы. Пра Жучкевіча і такіх паноў як Пракаповіч наогул ёсць пытанні, ці кваліфікаваныя яны як мовазнаўцы, бо іх версіі часта нагадваюць народную этымалогію. Калі ёсць сістэмная крытыка Жучкевіча, ці нешта іншае "даўно абвергнутае", трэба гэта разгледзець і можа вырашыць не карыстацца гэтым у мовазнаўчых пытаннях. Географам -- геаграфічнае, краязнаўцам -- краязнаўчае, а лінгвістычнае ўсё ж лінгвістам. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 23:03, 23 кастрычніка 2025 (+03) : Было б добра разабрацца ў аўтарытэтнасці крыніц з двух бакоў. Я дапушчаю выкарыстанне гэтых тэкстаў у этымалогіі, толькі калі ў іх відавочна атрыбутаваная сувязь паміж аб'ектам і назвамі. Арыгінальныя даследаванні недапушчальныя. Аднак для мяне гэтая тэма занадта далёкая і я не маю вольнага часу паглыбляцца ў літаратуру з двух бакоў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:53, 24 кастрычніка 2025 (+03) ::@[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] для мяне, шкада, таксама далёкая, толькі вельмі агульныя ўяўленні. Адносна Сермежы, што прыкладам вышэй, яна і праўда не згадваецца аўтарамі, якія пішуць пра корань і пашыральнік у літоўскай. Але гэта "бяда" такой літаратуры, поўнага спісу гідронімаў з пэўнымі фармантамі не дае ніхто, абмяжоўваюцца двума-пяццю прыкладамі, а далей "і інш.". Жучкевіч шчодры быў, вытлумачыў усё да чаго рукі дацягнуліся, але яго кваліфікацыя на гэта вельмі сумнеўная. Атрымліваецца, цяпер ускосныя сведчанні прафесіяналаў падмяняюцца на простае сведчанне непрафесіяналаў, якія затое яўна згадалі. Да каго толькі не звяртаўся, каб знайсці экспертызу хоць бы агульную для нашай праблемы, але няма такіх спецыялістаў і тэма вельмі хісткая з навуковага пункту гледжання, усё толькі гіпатэтычнае з адноснай ступенню імавернасці. Як разумею, падыходы навукоўцаў у галіне такія, што ў зоне балцкай гідраніміі, усе гідронімы апрыёрна лічацца балцкімі, пакуль іншае не даведзена асобна. Мы ўжо маем прыклад такой падмены ў іншай беларускай вікіпедыі, дзе імёны, якія апрыёрна ў навуцы лічацца балцкімі, хоць часам і няма адзінага меркавання з якіх пэўна фармантаў складаюцца і што значаць, тлумачацца з адзінай крыніцы, дзе даецца альтэрнатыўнае меркаванне, як германскія. Тая крыніца па фармальных прыкметах для Вікіпедыі аўтарытэтная (значна болей за Жучкевіча), але ў навуцы лічыцца "маргінальнай" (у сэнсе, што на ўскрайку навуковага поля, не адпавядае навуковаму кансэнсусу, ніхто на яе сур'ёзна не спасылаецца, хіба ў аглядзе гісторыі навукі). Тое самае можа быць у нас, толькі з рэкамі. Напэўна, трэба рабіць як з імёнамі зроблена, напрыклад, у артыкуле [[Ягайла]], дзе даюцца меркаванні Юргевіча, Чаропкі, Урбана і Галяка таксама, хаця пэўнае значэнне імя Ягайла нават для літоўскіх спецыялістаў застаецца дыскусійным з часоў рэканструкцыі яго Бугой. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:46, 24 кастрычніка 2025 (+03) :::Аб'яднаў версіі ў артыкуле [[Нача (прыток Бабра)]], напэўна, так рабіць трэба было адразу, замест выдалення і скарачэння. Яно тады можа і ўзяло б меней часу, цяпер возьме болей. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:31, 25 кастрычніка 2025 (+03) : У сучаснай беларускай мове слова Сермеж мае корань "Сермеж". Сцверджанне, што корань "Сермеж" утвораны ад кораня "Серм" і пашыральніка "еж" - гэта ўжо этымалогія, то бок гэта павінна быць яўна прапісана ў артыкуле ды павінна быць падмацавана аўтарытэтнымі крыніцамі. Пакуль жа мы маем, што ў артыкуле пра слова з адным коранем слова даецца этымалогія іншага кораня. Адпаведна я падтрымліваю Için warum, што падобную інфармацыю можна выдаляць з артыкула. Як альтэрнатыву хуткаму выдаленню звестак можна ўжываць прастаўленне шаблонаў, напрыклад Шаблон:Праверыць факты. Аднак нават калі ў першакрыніцы згадваецца корань самаго слова, але без згадкі пра канкрэтны аб'ект, то я б усё роўна асцерагалася б прапісваць такое напрамую ў артыкул, таму што і аднолькавыя альбо вельмі падобныя назвы могуць мець рознае паходжанне. Напрыклад, назва Ленін можа быць гістарычнай і быць утворанай ад жаночага імя, а можа быць назва Леніна ўтвораная ад мянушкі савецкага дзеяча. Альбо Дзяржынск і Дзяржынава - этымалагічна гэтыя назвы звязаныя, аднак адно з іх утворана ад прозвішча, якое ў сваю чаргу магчыма ўтворана ад назвы другога. То бок мне бліжэй пазіцыя, што ў артыкул варта дадаваць інфармацыю пра паходжанне назвы, толькі калі ў аўтарытэтнай крыніцы ёсць разбор назвы канкрэтна гэтага геаграфічнага аб'екта. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 00:21, 25 кастрычніка 2025 (+03) ::@[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] , адразу сам болей схіляўся да такой думкі. Але з погляду як гэта робіцца, што прасоўваецца фактычна народная этымалогія, ёсць сумненні што на праўдзе лепей. Сама Сермеж можа не згадвацца, але калі ў крыніцы вядзецца менавіта пра гідронімы і даецца шэраг аналогій з такім коранем, а Сермеж якраз у зоне дзе такая аналогія актуальная, што думаць у такім разе? У маі ўжо пісаў, калі ёсць тлумачэнне менавіта для вялікіх Дзвіны, Дняпра або Дуная, ці можна яго ўжываць для дзясяткаў іншых Дзвін, Дзвінас, Днепрыкаў, Дунаяў і Дунайцаў, ці гэта будзе ўласным даследаваннем? Або можна даць спасылку на ўмоўнага "Пракаповіча", што малая Дзвіна ад "дзівіцца" і лічыць, што гэта крыніца і яна прыярытэтная? Па-мойму, адсылка да гіпатэтычнай прафесійнай аналогіі лепей за прыцягнутую за вушы сугучнасць, якая да гідраніміі ніякім бокам (як гэта з Начай, напрыклад). Гэта ж не тое, што наш ананімны валагодскі этымолаг прыцягвае "аналогіі" з мовы хантаў на ўласнае разуменне. Наконт Леніна ўсё ясна, да гэтага яскравым прыкладам кваліфікацыі Жучкевіча будзе Лунін, які ён выводзіць ад прозвішча Лунь, тым часам як Лунін толькі пазнейшае скажэнне Луліна. І даецца ж Жучкевіч як аўтарытэтная крыніца. Пры тым, пададзеная там Peisatai версія таксама прыцягнута за вушы, нават ускоснай згадкі пра яе нідзе няма, грунтавалася таксама на скажонай назве, таму выдаліць яе было слушна. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:13, 25 кастрычніка 2025 (+03) ::: @[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]], калі Пракаповіч і Жучкевіч не з'яўляюцца лінгвістамі і даюць аматарскія трактоўкі паходжання назваў, то можна альбо выдаляць іх версіі, як неаўтарытэтныя крыніцы, альбо асцярожна фармуліраваць спасылкі на іх на ўзор "Географ Жучкевіч выказаў ідэю, што назва X, паходзіць ад Y, аднак яго працы былі абвергнуты Z, як не адпавядаючыя сучасным лінгвістычным уяўленням". У любым разе наколькі я разумею, то на дадзены момант ніхто і не адстойвае аўтарытэтнасць Жучкевіч і неабходнасць прапісвання яго версій у артыкулах. Мне падаецца нармальным, што паходжанне назвы нейкай ракі ці возера можа быць не даследавана прафесійнымі лінгвістамі, у такім разе я лічу, што лепей у артыкуле не падаваць наогул ніякай версіі аб паходжанні назвы ці падаваць толькі народна-этымалагічную, запісаную прафесійным фалькларыстам. Замена адных аматарскіх версій другімі ды яшчэ і з прастаўленнем пры гэтым спасылак на працы прафесійных лінгвістаў, мне не падаецца вырашэннем праблемы.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 13:07, 25 кастрычніка 2025 (+03) [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] таксама зноў пачаў дадаваць у артыкулы пра людзей версіі пра паходжанне іх прозвішчаў, напрыклад [[Фёдар Міхайлавіч Дастаеўскі]], [[Сяргей Мікалаевіч Румас]], [[Валянцін Акудовіч]]. Прапаную версіі аб паходжанні прозвішчаў дадаваць у артыкулы аб прозвішчах ці ў артыкулы пра роды. У артыкулах жа пра людзей пра прозвішча распісваць толькі ў выпадках, калі сам чалавек ці яго бліжэйшыя продкі змянілі прозвішча.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 23:36, 23 кастрычніка 2025 (+03) :І праўда, напэўна, для Дастаеўскага і іншых варта пісаць, што прозвішча адтапонімнае, а варыянты паходжання тамоніма ў артыкуле пра Дастоева толькі. Пра гэта мы пісалі і быццам вырашылі адносна этымалогіі ў гарадах, назвы якіх паходзяць ад гідронімаў, што пра паходжанне гідроніма пішам толькі ў артыкула пра яго. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:14, 24 кастрычніка 2025 (+03) Вітаю! Сваю пазіцыю я патлумачыў яшчэ ў маі гэтага года на старонцы Запыты да адміністратараў. Удзельнік Peisatai зрабіў сотні правак, у якіх напісаў свае ўласныя фантазіі аб паходжанні тапонімаў і прозвішчаў, пры гэтым амаль усе ягоныя праўкі або не маюць крыніц, або гэтыя крыніцы сфальсіфікаваныя. Канкрэтныя прыклады я тады прывёў (прычым гэта была толькі частка з таго, што ён панапісваў), паўтарацца тут не буду, хто жадае, можа паглядзець. Правілы вікіпедыі не дазваляюць займацца ўласнымі даследваннямі і падлогам крыніц, атаксама абражаць іншых удзельнікаў. У іншых моўных раздзелах за падобную "творчасць" удзельнікаў блакуюць назаўсёды. Я ў маі на гэта звярнуў увагу супольнасці, аднак на жаль ніякіх практычных крокаў зроблена не было. Пасля гэтага, як мне тут і параілі, я стаў самастойна выпрауляць гэтыя УД. Ніякіх парушэнняў з майго боку няма, ніводнага правіла вікіпедыі я не парушыў. Я паставіў запыты крыніцы там, дзе крыніца адсутнічае, а таксама часткова выдаліў інфармацыю, калі ў паказанай крыніцы яна адсутнічае. У некаторых выпадках выправіў інфармацыю ў адпаведнасці з тым, што насамрэч напісана ў крыніцы. Зараз вышэй пішуць, што Жучкевіч, маўляў, не аўтарытэтная крыніца. Можа і так, а Peisatai з ягонымі фантазіямі - хіба гэта АК? Потым пішуць, быццам калі ёсць корань - гэта ўжо і не УД. А хто вырашыў дзе які корань? Я ўжо не кажу пра значэнне гэтага кораня. Вось напрыклад Peisatai са спасылкай на Тапарова напісаў, што ў назве Няміга корань nem і пашыральнік g, а па Тапарову атрымліваецца, што ў назве корань mig. У назве Обаль і падобных Peisatai піша пра корань ab "рака", а ў Тапарова - абъл/объл "яблыка". І гэтак далей. Потым, вышэй напісана, што ў літаратуры аўтары не даюць поўнага спісу назваў, а абмяжоўваюцца двума-пяццю. Аднак у таго ж Тапарова часта прыводзяцца даволі доўгія спісы назваў, у тым ліку і тых, што на тэрыторыі Беларусі. Навошта тады выдумляць яшчэ ад сябе? Тым больш, калі гаворка ідзе пра больш-менш значны, вядомы аб'ект (горад ці раку). Навукоўцы ж не дурні і умеюць карыстацца картамі, даведнікамі, працамі сваіх калег (Тапароў многія назвы Беларусі браў са слоўніка Жучкевіча). Калі пра дадзены вядомы аб'ект не напісана ў аўтара, можа ён і не лічыў магчымым падобнае яго тлумачэнне? Гэта вельмі тонкая тэма, якая дае вельмі шырокую прастору для асабістых трактаванняў. Таму ў правілах энцыклапедыі і гаворыцца, што кожнае сцверджанне павінна быць падмацаванае АК. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 11:45, 26 кастрычніка 2025 (+03) : [[Удзельнік:Için warum]], дзякуй за рагорнутае меркаванне, у цэлым згаджаюся з вамі. Хацеў бы ўсё ж, каб мы не сыходзілі тут з таго, што ў Вікіпедыі ''кожнае сцверджанне павінна быць падмацаванае АК'', бо ёсць і шырока вядомыя факты, і відавочныя паралелі можна дапускаць, калі кансэнсус маецца. У нас ужо назапасілася шмат інфармацыі па гідраніміі/тапаніміцы, давайце супольна прывядзем яе калі не да дасканалага, то хоць бы да прмальнага стану. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:44, 26 кастрычніка 2025 (+03) :Удзельнік Варум, як казаў удзельнік JerzyKundrat, '''кідайце прымяраць ролю паліцэйскага'''. Тут камандна ствараюць, і Ваш праведны гнеў выглядае дзіўна. Calm down, Вы як нацягнутая струна :) Чаму, дарэчы, Вам не падабаецца, што ўдзельнік Peisatai так адстойвае '''балцкія версіі'''? Вы прынцыпова супраць? Хацелася б разабрацца, чаму вы так гарачыцеся, перш чым прадметна пераходзіць да тэмы "карані і ўтваральнікі" :) Бо Вы накідваеце '''відавочна "смеццевых" спасылак''' (тыпу Пракаповіча), і складаецца ўражанне, што толькі каб замыліць тэму. Як любіць казаць руская прапаганда, "не ўсё так адназначна". Хіба не так? Вы ж павінны разумець, што правінцыйны літаратар '''Пракаповіч '''- гэта не крыніца? Або што тлумачэнні '''Жучкевіча '''часта не вытрымліваюць крытыкі. Або што '''Рогалеў '''прыдумшчык яшчэ той? '''Патлумачце, калі ласка, што стаіць за Вашай актыўнасцю'''. Бо акрамя таго каб выпраўляць удзельніка Peisatai, Вы, здаецца, больш нічым у Вікіпедыі не займаецеся, а зарэгістраваліся тут, здаецца, толькі для гэтага. Або Вы проста каб усё было "строга ў духу буквы закону"? Праўда, незразумела пакуль што. (Паўтаруся, што, на маю думку, Вы '''балансуеце на мяжы з вандалізмам''', як удзельнік Peisatai балансуе на мяжы з Уласнымі даследаваннямі, і трэба гэтыя два палюсы ўрэшце '''ўзгадніць''' '''і прымірыць'''). [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 12:13, 26 кастрычніка 2025 (+03) ::Здаецца, я зразумела абгрунтаваў свае дзеянні. Справа не ў балцкіх версіях (ці нейкіх яшчэ), а ў тым, што па правілах праэкта артыкулы пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц, а не на падставе уласных "адкрыццяў" усіх жадаючых. Калі нехта хоча дадаць у артыкул, напрыклад, што назва Жлобін паходзіць ад літоўскага globti - калі ласка, хто ж супраць, толькі няхай ён знойдзе АК, дзе гэта чорным па беламу будзе напісана. Гэта не я так вырашыў, гэтага патрабуюць правілы вікіпедыі. А калі ён гэта піша і дае крыніцу, у якой насамрэч гэта было сказана не пра Жлобін, а пра нейкую рачулку ў Літве, то гэта ёсць уласнае даследванне і падлог крыніцы. Вось і усё. Меня проста здзівіла, што чалавек за некалькі гадоў столькі ўсяго панапісваў, дадаў горы інфармацыі, і ніхто нават не пацікавіўся, а ці праўда ўсё тое, што ён так упарта піша? Ніхто не знайшоў у інтэрнэце якую-небудзь з гэтых крыніц, не адкрыў яе і не паглядзеў, а што там на самой справе напісана? Хаця адзін ці два разы гэта было, у прыватнасці ў артыкуле пра Прыпяць. Аднак далей на жаль ніхто высновы з той гісторыі так і не зрабіў. Гэта вельмі небяспечны прэцэдэнт. Беларуская вікіпедыя не такая масавая, як напрыклад англійская ці руская, і тут знайшоўся толькі адзін такі Peisatai, а ўявіце сабе калі б іх было пяць, дзесяць, дваццаць, і яны таксама пачкамі пісалі б тут свае фантазіі? Энцыклапедыя пераўтварылася б у сметнік. Што ж датычыцца неаўтарытэтнасці Жучкевіча, Пракаповіча і Рогалева, то я дадаў тое, што змог знайсці (дарэчы, я яшчэ дадаваў Фасмера, Трубачова, Развадоўскага і іншых аўтараў). Калі яны не з'яўляюцца АК, можна і выдаліць, я не спрачаюся, аднак спачатку трэба выдаліць УД ўдзельніка Peisatai, бо гэта тым больш не АК. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 19:10, 26 кастрычніка 2025 (+03) :: [[Удзельнік:Akijan|Akijan]], захоўвайце, калі ласка, ветлівасць у размовах. Пытанне не ў тым маюць нейкія тапонімы/гідронімы балцкае ці афраамерыканскае паходжанне. Асноўнае пытанне ў тым ці можна дадаваць у артыкулы аб тапонімах, гідронімах, прозвішчах, канкрэтных людзях інфармацыю аб этымалогіі кораня слова падобнага да назвы дадзенага аб'екта. А таксама дадаткова ўзнята пытанне, што рабіць, калі звесткі аб паходжанні назвы ёсць, але аўтарытэтнасць іх крыніцы пад сумневам: такую інфармацыю ў артыкул не дадаваць наогул ці дадаваць, але з тлумачэннем спрэчнасці трактоўкі.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 12:55, 26 кастрычніка 2025 (+03) ::: Спадарыня [[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]], датычна другой вашай рэплікі — відавочна ''дадаваць, але з тлумачэннем спрэчнасці трактоўкі''. Мы ж не маем патрэбы ў эканоміі паперы, працэсы і з'явы можам паказваць шырока і рознабакова. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:59, 26 кастрычніка 2025 (+03) : {{u|Akijan}}, ці маеце вы дадатковыя ўліковыя запісы ў праэкце і чаму вырашылі напісаць у гэты раздзел з менавіта з новага? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:05, 26 кастрычніка 2025 (+03) ::Папрасілі ўключыцца з дыскусію. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 14:09, 26 кастрычніка 2025 (+03) Peisatai пачаў дадаваць у артыкулы свае "этымалогіі" са спасылкай на нейкую кніжку А. Мікуса (<nowiki>[</nowiki>''Неэтычная частка рэплікі была выдалена ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}}''<nowiki>]</nowiki>). Зразумела, што гэта не аўтарытэтная крыніца ("смеццевая крыніца", як ён сам тут выказваецца). [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 12:55, 27 кастрычніка 2025 (+03) :[[Алесь Мікус|Мікус]] не горай за Жучкевіча або Пракаповіча, прынамсі, ведае літоўскую мову на высокім узроўні. Калі падсумоўваць. Застаецца пастанавіць, што сведчанні пра этымалогію ад неспецыялістаў не прымаем як крыніцы. Калі нехта вызначае паходжанне гідронімаў, то мае быць не проста лінгвістам-славістам, але і балтыстам, а калі і фінаўгрыстам. І практычна ўсё трэба будзе выдаліць. Таксама, што этымалогію для вялікай Дзвіны і іншага мы не прымаем для малых Дзвін і іншага, калі яны яўна асобна не названы ў крыніцы. Ніякія "імёны рэк з -упа імаверна балцкага паходжання", як любяць мовазнаўцы, нам не прыдатныя. Што найболей непрыемна, калі і праўда сістэматычна пазначаліся крыніцы, дзе нічога з чаканага або хоць блізкага да яго не было. Адзінкавыя выпадкі можна зразумець, асабліва калі пасля пазначэння крыніцы было шмат правак. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:56, 27 кастрычніка 2025 (+03) ::''Мікус не горай за Жучкевіча'' Жучкевіч прызнаны спецыяліст ў навуковым свеце, працаваў у БДУ, аўтар некалькіх кніг, артыкулаў у навуковых часопісах, на яго дагэтуль спасылаюцца іншыя навукоўцы. І не трэба яго папракаць тым, што ён географ, бо тапаніміка - гэта не толькі лінгвістыка, але і геаграфія, і гісторыя, і краязнаўства - усё разам. Сапраўднае тапанімічнае даследванне тады, калі даследчык даследуе канкрэтны аб'ект. Калі гэта горад, ён вывучае ягоную гісторыю, хто і калі яго заснаваў, калі гэта рака ці возера, вывучае іх геаграфічныя, гідралагічныя ўласцівасці - каб паспрабаваць зразумець, чым яны вылучаюцца, чаму людзі маглі іх так назваць. А не проста сядзіць сабе ў кабінеце і жангліруе словамі з розных моваў. Знасці падобныя словы можна, а вось ці будуць яны мець нейкае рэальнае дачыненне да дадзенага горада ці ракі? І Жучкевіч пры падрыхтоўцы свайго слоўніка карыстаўся працамі іншых вядомых навукоўцаў, у тым ліку і лінгвістаў: Фасмер, Тапароў, Буга, Развадоўскі, Машынскі, Лер-Сплавінскі і г. д. (спіс літаратуры ён прыводзіць). А Мікус хто такі? Якое дачыненне ён мае да навуковага света ўвогуле і да тапанімікі ў прыватнасці? І пры чым тут яго веданне літоўскай мовы? Яе ведаюць больш за 3 мільёны чалавек, гэта не значыць, што кожны з іх можа пісаць аб тапаніміцы Беларусі. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 11:11, 28 кастрычніка 2025 (+03) :::@[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] на што толькі не спасылаюцца. Гэта можа быць апраўдана, калі транслюецца меркаванне аўтарытэтных мовазнаўцаў, а сам ты не маеш да іх доступу. Цяпер гэта ўсё даступна ў асноўным і пасрэднік не патрэбны. Што да ўласных распрацовак этымалогіі, не геаграфічная гэта справа, чалавек не падрыхтаваны для гэтага часта не бачыць відавочных рэчаў, які б ні быў паважаны і тытулаваны ў сваёй галіне. Вядома, географ можа мець дадаткова і такую кваліфікацыю, але пра Жучкевіча мы гэтага не ведаем. Наогул мы ж бачым яго версію ў "Начы" і такога шмат, сустракаў калі выводзіў свае этымалогіі ён з позніх, скажоных часамі назваў. Я ж і кажу, што ў плане этымалогіі яны роўныя, у Жучкевіча няма кваліфікацыя для яе, а Мікула "вагі" ў тым самым навуковым свеце, хоць кваліфікацыі яўна болей. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:30, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::Заглянуў у артыкул пра [[Лужаснянка|Лужаснянку]] і [[Бабруйка]]. Я думаю, калі чляненне дастаткова відавочнае (і корань, і ўтваральнік вядомыя ў балцкіх назвах), то можна пакідаць, гэта не УД. ::У менш відавочных выпадках трэба прыбіраць. ::Другое. Калі прыводзяцца аналогіі і прыводзіцца спасылка, дзе яны прапісаныя, але там няма канкрэтна пра назву, да якой яны прыводзяцца, то гэта не падлог, а спасылка на аналогіі. Наколькі гэта УД, трэба глядзець у кожным канкрэтным выпадку. ::Трэцяе. Удзельнікам Warum і Peisatai трэба настойліва параіць прыйсці да супрацоўніцтва, калі ўжо абодва столькі сілаў кладуць на тапанімію. Пакінуць лаяць адзін аднаго і тым больш спрабаваць дэананімізаваць, у цяперашніх палітычных варунках. ::Прапаную на гэтым пакрысе гэтую дыскусію завяршаць. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 16:34, 27 кастрычніка 2025 (+03) :::Для каго ''чляненне дастаткова відавочнае''? Асабіста для вас відавочнае адно, для другога - другое, для трэцяга - трэцяе. Адну й тую ж назву можна "расчляніць" па-рознаму, і вытлумачэнне гэтых часцін можа быць рознае, нават у адной мове (а тут і з мовамі магчымыя варыянты). Гэтым павінны займацца спецыялісты, а не аматары. І з аналогіямі - тое ж самае. Тое, што адна назва ёсць аналагам іншай назвы - гэта павінна быць напісана ў навуковых працах прызнаных спецыялістаў, а не самі ўдзельнікі праэкта будуць самастойна вырашаць, бо тады гэта будзе ўжо не энцыклапедыя, а паркан, на якім кожны піша ўсё што хоча. І з этымалогіяй прозвішчаў - тое ж самае. Уявіце сабе, нехта захоча напісаць, што аналагам назвы Мінск (Менск) з'яўляецца назва вострава Мэн, а аналагам назвы беларускага Брэста - назва французскага Брэста, бо яму гэта відавочна... І ўвогуле, чаму абавязкова ў кожным артыкуле пра нейкі населены пункт ці раку/возера, трэба абавязкова пісаць пра этымалагію назвы?! Калі пра нейкі дадзены аб'ект пакуль няма аўтарытатнай крыніцы на гэтую тэму, то можа будзе лепш увогуле нічога не пісаць, чым нешта там выдумляць ад сябе? Каму і навошта гэта трэба? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 11:20, 28 кастрычніка 2025 (+03) :::Калегі, думаю, я '''паспяшаўся прыміраць удзельнікаў Peisatai i Warum'''. Калі апошні стаў завочна нападаць на Мікуса, мне стала пакрысе ўсё станавіцца на свае месцы. ::: <nowiki>[</nowiki>''Неэтычная частка рэплікі была выдалена ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}}''<nowiki>]</nowiki>. :::Ва ўсякім разе, удзельнік Warum прарабіў тытанічную працу па перапрацоўцы артыкулаў удзельніка Peisatai, які відавочна даў маху і шмат дзе (не ўсюды) перагнуў. Калі Peisatai пад уплывам спасылак ад Warum праробіць '''работу над памылкамі''' ў артыкулах, то гэта будзе сапраўды выпадак, калі па-марксісцку з Тэзіса і Антытэзіса выйдзе не дрэнны Сінтэз. :::Яшчэ хацелася б больш пачуць '''пра славяна-індыйскую гідранімію''' на быццам бы балцкай тэрыторыі, магчыма, трэба было б асобны артыкул пра гэта напісаць, няхай бы Warum хоць нешта сваё ўласнае напісаў. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 14:27, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::''няхай бы Warum хоць нешта сваё ўласнае напісаў'' Калі вы чакаеце ад мяне ўласных даследванняў у стыле Peisatai, то іх зразумела не будзе. Па-першае, гэта забараняюць правілы праэкта, а па-другое, навошта мне тут нешта выдумляць і пісаць горы нейкага флуда? У меня для гэтага няма ніякай матывацыі. А ў яго, відаць, ёсць. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 17:49, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::: Калі ласка, давайце больш канструктыўна. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:51, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::Ніякага дачынення ні да якога Дзермана я не маю. Доказы смешныя: за тэрмін, які больш за 5 месяцаў, вы знайшлі аж цэлых 3 супадзенні па часе)) І ўвогуле, не трэба пастаянна ўводзіць дыскусію ў бок. Спрэчка тут не пра балтаў, славян, індыйцаў, Мікуса, Дзермана і г. д., а пра тое, ці можа ў энцыклапедыі чалавек пісаць свае ўласныя здагадкі і меркаванні? Правілы вікіпедыі гавораць, што не, артыкулы тут пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц. Калі вам так хочыцца балцкіх версій тапонімаў, то літаратуры на гэтую тэму хапае, той жа Тапароў пра гэта вельмі шмат напісаў. Дадавайце і ніхто супраць не будзе. Але Peisatai нават і балтыста Тапарова перакручвае, ставіць на яго спасылку, а піша нейкую адсябяціну, чаго ў Тапарова зусім няма (прыклады я прыводзіў яшчэ ў маі). [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 15:24, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::Ох ужо гэтыя дэаноны :( А якая розніца? Тут да крыніц фармальны падыход і суб'ектыўныя крытэрыі. Справа толькі як мы будзем рабіць, прымаць усе меркаванні з хоць якімі крыніцамі, тады пойдуць і Жучкевіч з іншымі, і Мікус. Або толькі выключна яўных тэматычных лінгвістаў, тады ні Жучкевіч, ні Мікус не пойдуць. Ачышчаем і жывём спакойна. Калі першы варыянт, паўтаруся, трэба вярнуцца і трымацца палітыкі невыдалення. Калі былі выпадкі ўяўнага ўжывання крыніц, так болей не рабіць ні пад якім соусам. Выпрацаваць нейтральныя формы, які будуць адпавядаць стану крыніц, напрыклад, "у балцкіх гідронімах вылучаюць корань y-[зноска] і пашыральнік -x[зноска], але ці яны ў назве гэтай Yx яўна не адзначана". Спыніць канфрантацыю на балцка-славянскай этымалагічнай глебе, у асноўнай масе гэта пэўна ніколі не вызначаць, будуць толькі болей або меней кваліфікаваныя гіпотэзы. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:01, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::: Пане [[Удзельнік:M.L.Bot|Максіме]], канешне ж будзем ''прымаць усе меркаванні з хоць якімі крыніцамі''. Вікіпедыя для таго й прызначана, каб трансляваць веды з розных галін. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:16, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] , тэарэтычна правілы вымагаюць не хоць якіх, а аўтарытэтных крыніц. Але звычайна так катэгарычна пытанне паўстае ў спрэчных выпадках, што ў нас цяпер і ёсць. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 17:03, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::: Маем звычай у БелВікі трактаваць аўтарытэтнасць крыніц таксама шырока, аж да навінных. Узнятая тут бура не нагода для фундаментальных змен. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:35, 28 кастрычніка 2025 (+03) :::: {{u|Akijan}}, я выдаліў частку вашай рэплікі, якая была датычна вашых здагадак датычна асобы іншага ўдзельніка. Па-першае гэта парушае [[ВП:ЭП]], а дакладней парушае "прадузятасць, навешванне «цэтлікаў» на апанентаў". Па-другое, у Вікіпедыі нельга займацца [[доксінг]]ам. Таксама чытайте [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikimedia_Foundation_statement_on_paid_editing_and_outing афіцыйную пазіцыю фонду Вікімедыя] датычна аутынгу іншых асоб. Я вас папярэджваю, што наступным разам за парушэнне [[ВП:ЭП]] ваш доступ да рэдагавання Вікіпедыі можа быць заблакаваны. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:47, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::Удзельнік МоцныБрат, патлумачце ласка, на падставе якіх фармальных правілаў Вікіпедыі Вы выдалілі частку майго паста, у якім я параўнаў час напісання ўдзельнікам Варум тут сваіх пастоў з <nowiki>[</nowiki>''Неэтычная частка рэплікі была выдалена ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}}''<nowiki>]</nowiki>.? Дэананімізацыя забароненая толькі калі гэта пагражае пераследам па палітычных, рэлігійных падставах, а Дзермана ў Беларусі ніхто пераследваць не будзе, бо ён на баку ўладаў. Калі ласка, дакладную спасылку на рэгуляцыю. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 15:47, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::: Звярніце ўвагу на [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#c-MocnyDuham-20251028124700-Akijan-20251028112700|гэты]] і [[Размовы з удзельнікам:Akijan#c-MocnyDuham-20251028125100-Папярэджанне|гэты]] каментар. І я зноў выдаліў вашу рэпліку з магчымым дэанонам па гэтых прычынах. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:01, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::Добра, прачытаў, пагаджуся, быў раманаў. Але ж паведаміць зацікаўленым асобам, думаю, правілы Вікіпедыі не забараняюць. Бо калі ўдумацца, гэта з глузду з'ехаць што робіцца. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 16:05, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::: Вы не ведаеце, ці з'яўляецца ўдзельнік той асобай, пра якую кажаце. А калі ён ніяк з ёй не звязаны? Зараз вы ствараеце ціск на ўдзельніка тым, што камусьці пра яго штосьці скажаце. Ваша пагроза "паведаміць зацікаўленым асобам" парушае [[ВП:НАПА]]. Калі ласка, не пагражайце тут нікому. [[ВП:СУ|Зыходзьце з сумленнасці ўдзельнікаў]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:17, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::::Думаю, тады Вам варта з такой жа строгасцю адрэагаваць на спробу дэанону вышэй з боку ўдзельніка Варум ("падазраю, што гэта ён сам і ёсць") і прывесці да балансу. ::::::::Карацей, спадзяюся, нехта ўсё ж возьмецца выпраўляць тое, што тут з ідэалагічных прычын творыць апазнаны ўдзельнік Варум. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 16:58, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::::: Тое самае тычыцца і {{u|Için warum}}, канешне. Не бачыў яго рэпліку. Калі ласка, спыніцеся і пачніце камунікацыю згодна з [[ВП:ВЕТ]]. Галоўнае прыйсці да кансэнсусу і пачаць дапаўняць Вікіпедыю. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:02, 28 кастрычніка 2025 (+03) :::::::::: Па-мойму, кансэнсус тут можа быць толькі адзін - выконваць правілы вікіпедыі, там усё прапісана, а не вынаходзіць тут веласіпед. Мне цяжка ўявіць падобную дыскусію ў нейкім іншым моўным раздзеле, напрыклад, у англійскім ці рускім. Дарэчы, Peisatai спрабаваў пісаць свае ўласныя даследванні і ў рускай ВП, аднак відаць не атрымалася, тады ён цалкам пераключыўся на беларускую, і тут, як гаворыцца, "пракаціла". На жаль. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 17:41, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::::::: У іншых моўных раздзелах смецця больш, чым у БелВікі. Не буду тут прыводзіць доказы з уласных даследаванняў на гэты конт. Таксама нагадаю, што Вікіпедыя не мае цвёрдых правілаў, акрамя [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|пяці агульных прынцыпаў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:46, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::::::Чаму Вы не выдалілі ў згаданай рэпліцы спробу дэанону? [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 12:22, 30 кастрычніка 2025 (+03) :::::::::::@[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], калі ласка, дазачысціце тое, што можа быць дэанонам, можа, і версіі нейкія можна закрыць для прагляду правамі адміна. Дзякуй. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:12, 3 лістапада 2025 (+03) :::::::::::: Выдаліў! Зараз паспрабую закрыць версіі [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:06, 3 лістапада 2025 (+03) :::::::::::: Здаецца ўсё прыбраў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:09, 3 лістапада 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Праект рашэння === {{закрыта}} Не хочацца, каб тэма заставалася адкрытай, таму я падрыхтаваў праект рашэння. Калі ён не сустрэне вострай крытыкі, то набудзе моц праз тыдзень. Вітаю дапрацоўку з боку дасведчаных удзельнікаў.<br /><br />Звесткі аб этымалогіі дапускаюцца толькі пры наяўнасці надзейных крыніц. Неправяраемыя крыніцамі сцвярджэнні выключаюцца і не павінны размяшчацца ў асноўнай прасторы Вікіпедыі (гл. [[ВП:ПРАВ]]). Фармулёўкі ў пытаннях этымалогіі ў «спрэчных артыкулах» павінны быць прыведзены з відавочнай атрыбуцыяй у тэксце: «па меркаванню X», «згодна з Y», і з дакладнай бібліяграфічнай спасылкай. Указваць паходжанне канкрэтнага тапоніма ці гідроніма варта толькі тады, калі крыніца прама разбірае менавіта гэты аб’ект. Перанос агульных мадэляў «корань/фармант» на назвы, не згаданыя ў аўтара, разглядаецца як ўласнае даследаванне і не дапускаецца. Самастойнае «расчляненне» назваў на карані і суфіксы і высновы на гэтай аснове без прамой падтрымкі профільнай літаратуры таксама недапушчальныя (гл. [[ВП:НУДА]]).<br /><br />Дапускаецца прывядзенне розных версій паходжання, у тым ліку балтыйскіх, славянскіх і іншых, але кожная толькі са спасылкай на надзейную крыніцу, з карэктнай атрыбуцыяй аўтара і ўзважанай падачай без катэгарычнасці там, дзе ў літаратуры няма кансэнсусу. Прыярытэт аддаецца профільным лінгвістам і выданням, якія рэцэнзуюцца. Папулярызатарскія і краязнаўчыя артыкулы магчымы толькі з відавочнай маркіроўкай іх статусу і без пераацэнкі іх вагі ў параўнанні да профільнай літаратуры.<br /><br />Нагадваю аб недапушчальнасці войн правак. Персанальныя выпады і любыя спробы дэананімізацыі будуць выдаляцца. Пры паўтарэнні магчымы блакіроўкі. Па спрэчных пытаннях прашу адкрываць тэму на старонцы абмеркавання артыкула і весці дыялог там.<br /><br />Абмеркаванне носіць метадалагічны характар, гаворка пра правяральнасць і спосаб падачы, а не пра супрацьстаянне балтыйскіх і славянскіх трактовак. Праект адкрыты для розных навуковых версій пры ўмове акуратнай атрыбуцыі, надзейных крыніц і захавання этыкі зносін. Дзякуй усім удзельнікам за ўклад і канструктыў. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:20, 15 лістапада 2025 (+03) : Усё ідзе сваім чарадом, [[Удзельнік:MocnyDuham]] не выдумвай усялякія бздуры. Гэта была ''вострая крытыка'', калі ты не зразумеў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:35, 15 лістапада 2025 (+03) :: "Сваім чарадом" усё ідзе з мая. За гэты час ужо былі блакіроўкі і некалькі вялікіх амберкаванняў. Трэба было ўжо нешта прыдумаць, каб удзельнікі маглі мець магчымасць разам правіць Вікі без сварак. На гэта быў выказаны кансэнсус вышэй. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:53, 15 лістапада 2025 (+03) ::: Сам па сваіх правілах і жыві. [[Вікіпедыя:Кансэнсус]] ''звычайна дасягаецца натуральным шляхам — пасля таго як адзін з удзельнікаў уносіць праўку ці дадатак на якой-небудзь са старонак Вікіпедыі, усе, хто ўбачаць гэту змену, могуць на яе адрэагаваць, змяніўшы ці адмяніўшы яе, або пакінуць яе ў сіле''. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:59, 15 лістапада 2025 (+03) ::::Пане @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], давайце нейк сур’ёзней. Правілы і парады адносна паводзін і культуры размоў у Вікіпедыі вы ведаеце. Намагайцеся, калі ласка, не даводзіць да абсурду. Пан @[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] паспрабаваў сфармуляваць кансэнсус, каб улагодзіць канфлікт, які цягнецца даўно. У вашых жа каментарыях я бачу спробы накаліць асабісты канфлікт, каб усе ўдзельнікі гэта незразумела што чыталі... Давайце, калі ласка, па справе. Таксама было б нядрэнна вам адрэагаваць у абмеркаванні вышэй пра вашыя нападкі (як мне гэта бачыцца з таго кантэксту, які я маю) на ўдзельніка. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:15, 15 лістапада 2025 (+03) ::::Пры ўсёй павазе: ''кансэнсус '''звычайна''' дасягаецца натуральным шляхам''. Па гары тэксту вышэй відаць, што кансэнсусам і не пахне ўжо даволі даўно. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:04, 16 лістапада 2025 (+03) : @[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] і @[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], што думаеце? Гэты праект з большага тычыцца вашай работы. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 02:14, 18 лістапада 2025 (+03) ::Як паказала практыка, удзельніку @Peisatai абыякава. ::Гісторыя: ::Адносна нядаўна распачалася вайна правак за артыкул [[Вольберавічы]] і [[Янкі]]. З майго боку былі агучаны заўвагі адносна фармуліроўкі тэкстаў і патрабаванне ў пашырэнні крыніц (бо праўкі Peisatai выглядаюць як уласныя даследаванні, пры ўмове, што Peisatai ведае даследчыкаў, на якіх і грунтуецца яго меркаванне, але не запісвае іх ў раздзел Літаратура (артыкулаў). ::Паходжанне назвы Янкі таксама выклікае сумнеў (балцкая версія): аўтар грунтуецца толькі на антрапанімічных версіях паходжання назвы (у свой час я займаўся гэтым артыкулам і дакладна ведаю што тапонім - славянскі, бо паселішча заснавана ўжо пасля асваення славянамі гэтай тэрыторыі). Чаму так напружвае падобная дзейнасць @Peisatai: аўтар не ідзе на кантакт (яго меркаванні грунтуюцца пераважна на лінгвістычным аналізе тапонімаў, ігнаруючы гістарычны кантэкст). Разам з тым, Peisatai не імкнецца пісаць больш дакладна пра сувязь паміж назвай паселішча і версіяй. ::Дайшло да смешнага: як ініцыятары размовы пры "Размовах" артыкула [[Вольберавічы]], я напісаў што праз падобнае, буду вымушаны звяртацца да адміністрацыі, што і раблю зараз. ::Калі ласка, прашу звярнуць увагу на гэта спрэчнае пытанне. Вышэй, у гэтай размове, ужо былі распісаны прыклады таго, як павінны быць распісаны падобныя артыкулы. Нібы падобныя абмеркаванні для Peisatai - пусты гук. [[Удзельнік:MoniczFrancisak|MoniczFrancisak]] ([[Размовы з удзельнікам:MoniczFrancisak|размовы]]) 09:54, 9 мая 2026 (+03) :::Дайшло да смешнага: неяк так атрымалася, што пад час абмеркавання мой асноўны IP - заблакаваны) Гэта пытанне ўжо ў стадыі вырашэння, але здзівіла падобнае супадзенне. Калі ўсё ж такі гэта не супадзенне, то мы маем справу з нейкімі хм ...цікавымі варыянтамі вырашэння такіх пытанняў шляхам кляўз адміністратарам Вікі іншамоўных раздзелаў. [[Удзельнік:MoniczFrancisak|MoniczFrancisak]] ([[Размовы з удзельнікам:MoniczFrancisak|размовы]]) 10:23, 9 мая 2026 (+03) 17:59, 15 лістапада 2025 (+03) ::::: Нармальна ўсё, кансэнсуса дасягаем не тут, а ў працэсе рэдактарскай працы. Гэта гара тэксту ні аб чым і ні да чаго. [[Удзельнік:IshaBarnes]], давайце лепш будзем артыкулы правіць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:32, 16 лістапада 2025 (+03) :::::: А хто супраць? Я толькі за. Але калі ўжо вынесена гэтая вайна на агульнае абмеркаванне, то трэба неяк вырашаць. Адміны на тое і адміны, каб такімі праблемамі займацца. -- [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:57, 16 лістапада 2025 (+03) ::::::: Вайна скончана, прававеды толькі ніяк не супакояцца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 02:00, 16 лістапада 2025 (+03) :::::::: {{u|JerzyKundrat}}, прыпыніце тролінг і выконвайце [[ВП:ЭП]]. Грубы стыль зносін з навешваннем цэтлікаў на ўдзельнікаў ніхто доўга цярпець не будзе. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:33, 16 лістапада 2025 (+03) ::::: Сур'ёзней ужо няма куды — не выдумвайце дурасцей. Вікіпедыя не мае цвёрдых правілаў акрамя [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|пяці агульных прынцыпаў]]. Кансэнэнсус дасягаецца натуральным чынам. Лепш бы кантэнту ў БелВікі дадалі, чым праўнікаў з сябе строіць. — --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:24, 15 лістапада 2025 (+03) :::::: Адным з галоўных прынцыпаў вікіпедыі з'яўляецца тое, што артыкулы пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц, а не на падставе ўласных меркаванняў усіх жадаючых. Бо тады гэта будзе ўжо не энцыклапедыя, а сметнік. Калі хтосьці хоча прасоўваць нейкія свае ўласныя ідэі, то для гэтага існуюць іншыя пляцоўкі (блогі, форумы і г. д.). Энцыклапедыя не для гэтага.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 19:57, 18 лістапада 2025 (+03) :выглядае лагічна, як і мае быць. Можа не заўсёды будзем прыдзірацца да якасці крыніц, але вядома, што ў розных крыніц розная вага. Калі што, можна ўжо абмяркоўваць удакладненні да правіл аўтарытэтнасці крыніц [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:58, 15 лістапада 2025 (+03) :: на хвіга стока букф, не пайму. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:01, 15 лістапада 2025 (+03) :Прапанова вырашэння спрэчкі слушная. Аднак не зразумела, чым павінна стаць гэтая прапанова. Застанецца каментаром на старонцы запытаў да адмінаў? У такім выпадку наўрад ці яна будзе мець нейкую сур'ёзную моц. Трэба было б аформіць як [[Вікіпедыя:Правілы#Прызначэнне|рэкамендацыю]] прынамсі. І ў такім выпадку, было б лепей, каб гэтае абмеркаванне вялося шырэй - не толькі на старонцы запытаў да адмінаў, але і на форуме, напрыклад, ці нейкім іншым чынам пашырыць праект. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:20, 16 лістапада 2025 (+03) : Дзякую, Спадар [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], за прапанаванае рашэнне. З майго боку будуць наступныя заўвагі: :: 1) Я прапаную перафармуляваць сказ "Самастойнае «расчляненне» назваў на карані і суфіксы і высновы на гэтай аснове без прамой падтрымкі профільнай літаратуры таксама недапушчальныя". Падзел слова на корань і суфікс - гэта тое, што вывучаецца ў школе і што з'яўляецца ўсё ж такі базавымі ведамі. Калі раптам у артыкуле спатрэбіцца прапісаць, які ў слове суфікс, то я нават не ўпэўнена, што на такое наогул патрэбны хоць нейкія крыніцы. А вось падзел кораня слова на часткі - гэта ўжо этымалогія і тут я цалкам згодная ў неабходнасці спасылак на профільную літаратуру. :: 2) Прапаную таксама дадаць рашэнне наконт магчымасці ці не магчымасці прапісваць у артыкулах аб адных аб'ектах інфармацыю аб паходжанні назваў іншых аб'ектаў. Напрыклад, у артыкулах аб гарадах інфармацыю аб паходжанні назваў рэк, у артыкулах ад адных рэках інфармацыю аб паходжанні назваў іншых рэк, у артыкулах аб людзях інфармацыю аб паходжанні прозвішчаў.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 02:03, 16 лістапада 2025 (+03) ::: [[Удзельнік:Hanylka]], давайце ва не будзеце навязваць іншым, пра што пісаць, а пра што не. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 02:06, 16 лістапада 2025 (+03) Рэальным кейсам зараз ёсць напр. артыкул [[Мёры]], гл. [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9C%D1%91%D1%80%D1%8B&action=history вайну правак]. Калі знойдуцца адміны, ласкава запрашаю! --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:13, 17 лістапада 2025 (+03) Асабіста я цалкам згодны з праектам рашэння ад MocnyDuham. Ён усё слушна растлумачыў, аргументаваў згодна з правіламі вікіпедыі. Запярэчыць ці нешта дадаць мне няма чаго. Усё правільна. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 18:51, 18 лістапада 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік=== З улікам таго, што канфлікт у гэтай тэматыцы [[Адмысловае:GoToComment/c-Maksim_L.-20250515060700-Удзельнік_Peisatai|цягнецца ўжо амаль год]], настаў час падвесці вынік, які мог бы накіроўваць удзельнікаў у далейшай працы. Гэта не асобны рэгламент і не новае правіла, а падсумаванне таго, як ужо функцыянуе наш праект у межах існых правіл.<br> <br/>Найперш прашу ўдзельнікаў звярнуць увагу на тое, што Вікіпедыя грунтуецца на некалькіх асноўных прынцыпах і правілах, у тым ліку [[ВП:ПРАВ]], [[ВП:НУДА]] і [[ВП:АК]]. З іх вынікае, што падставай для ўключэння інфармацыі ў Вікіпедыю з’яўляецца яе правяральнасць. Гэта азначае, што чытач павінен мець магчымасць пераканацца, што прадстаўлены ў Вікіпедыі матэрыял ужо быў апублікаваны ў іншых крыніцах.<br> <br/>Пажадана, каб гэтыя крыніцы былі як мага больш аўтарытэтнымі. Умоўная іерархія крыніц рухаецца ад рэцэнзаваных навуковых публікацый і профільных даследаванняў да менш спецыялізаваных выданняў, у тым ліку СМІ. Асабліва важна, што крыніцы, якія прайшлі навуковую рэцэнзію або другасны і трацічны аналіз, звычайна маюць большую вагу, чым першасныя крыніцы, дзе інфармацыя можа падавацца без аналізу, інтэрпрэтацыі і экспертнай ацэнкі.<br> <br/>Не менш важна, што Вікіпедыя не з’яўляецца месцам для неапублікаваных фактаў, аргументаў, канцэпцый, сцверджанняў або тэорый. Гэта таксама датычыцца неапублікаванага аналізу або сінтэзу апублікаваных матэрыялаў, калі такі сінтэз вядзе да з’яўлення новых пунктаў гледжання. Гэта рэгулюецца правілам [[ВП:НУДА]].<br> <br/>'''Пра праблему, якая ўзнікла'''<br> <br/>У межах гэтага канфлікту праект сутыкнуўся з праблемай у вельмі складанай тэме этымалогіі. Частка інфармацыі ў артыкулах падавалася [[Адмысловае:GoToComment/c-Maksim_L.-20250515060700-Удзельнік_Peisatai|або без крыніц, або са спасылкамі на крыніцы, у якіх адпаведнае сцверджанне фактычна не пацвярджалася]]. У [[Адмысловае:GoToComment/c-MoniczFrancisak-20260507112900-Тапаніміка_(раздзел_Назва)|іншых выпадках]] выкарыстоўваліся першасныя крыніцы — метрычныя кнігі, перапісы, спісы рэк, карты, актавыя дакументы, якія утрымлівалі назву аб’екта, але не змяшчалі яе этымалагічнага аналізу.<br> <br/>Такая праца з інфармацыяй прыводзіць да канфліктаў, таму ёсць патрэба яшчэ раз зафіксаваць асноўныя прынцыпы працы з этымалагічнымі звесткамі.<br> <br/>Звесткі пра паходжанне тапонімаў, гідронімаў, айконімаў, антрапонімаў і прозвішчаў могуць размяшчацца ў артыкулах толькі пры наяўнасці надзейных крыніц. У пытаннях этымалогіі асаблівую вагу маюць профільныя лінгвістычныя, анамастычныя, тапанімічныя і гідранімічныя даследаванні.<br> <br/>Неправяральныя сцверджанні, уласныя высновы ўдзельнікаў, самастойныя рэканструкцыі і спалучэнне розных крыніц для атрымання новай этымалагічнай высновы не дапускаюцца ў асноўнай прасторы Вікіпедыі.<br> <br/>Паходжанне канкрэтнага тапоніма, гідроніма, назвы паселішча або прозвішча варта падаваць толькі тады, калі крыніца прама разбірае менавіта гэты аб’ект або менавіта гэтае прозвішча ці імя ў адпаведным кантэксце. Калі ў крыніцы разбіраецца іншы гідронім, іншы тапонім, іншае прозвішча, агульны корань, фармант, суфікс або моўная мадэль, гэта не дае падставы самастойна пераносіць такую этымалогію на назву, якая ў крыніцы не разглядаецца.<br> <br/>Самастойнае вылучэнне ў назве кораня, асновы, суфікса або фарманта з наступнай этымалагічнай высновай, самастойнае параўнанне назвы з літоўскімі, латышскімі, славянскімі, германскімі або іншымі словамі, прозвішчамі, тапонімамі ці гідронімамі, выснова пра балцкае, славянскае, германскае або іншае паходжанне назвы толькі на падставе сугучнасці, а таксама выкарыстанне крыніцы, у якой разглядаецца адзін аб’ект, як пацвярджэнне этымалогіі іншага аб’екта — усё гэта з’яўляецца ўласным даследаваннем і супярэчыць [[ВП:НУДА]].<br> <br/>Не дазваляецца рабіць спасылку на крыніцу такім чынам, каб у чытача стваралася ўражанне, нібыта ў ёй пацвярджаецца этымалогія канкрэтнай назвы, калі ў рэчаіснасці гэтая назва там не разбіраецца. Такая практыка супярэчыць [[ВП:ПРАВ]].<br> <br/>Метрычныя кнігі, перапісы, спісы рэк, карты, актавыя дакументы і падобныя матэрыялы могуць выкарыстоўвацца для пацвярджэння факту існавання назвы, прозвішча, формы запісу або гістарычнай фіксацыі. Аднак такія крыніцы не могуць выкарыстоўвацца як доказ паходжання назвы, калі самі яны не змяшчаюць этымалагічнага аналізу. Напрыклад, фіксацыя прозвішча ў метрычнай кнізе не з’яўляецца доказам таго, што назва паселішча паходзіць ад гэтага прозвішча або звязаная з ім.<br> <br/>У артыкулах пра населеныя пункты трэба пазбягаць шырокіх этымалагічных разважанняў пра іншыя аб’екты — рэкі, азёры, прозвішчы, асабовыя імёны або іншыя тапонімы, — калі крыніца не звязвае іх непасрэдна з назвай дадзенага населенага пункта. Калі назва паселішча паходзіць ад назвы ракі, возера, прозвішча або асабовага імя, у артыкуле пра паселішча можна пазначыць гэты факт толькі пры наяўнасці крыніцы.<br> <br/>Калі ў надзейных крыніцах існуюць розныя версіі паходжання назвы, у артыкуле могуць быць пададзены некалькі версій. Яны павінны быць атрыбутаваныя: «паводле X», «на думку Y», «Z выводзіў назву ад…». Пры адсутнасці навуковага кансэнсусу фармулёўкі павінны быць асцярожнымі і не катэгарычнымі. Нельга падаваць адну версію як усталяваны факт, калі ў літаратуры яна з’яўляецца толькі гіпотэзай. Краязнаўчыя, папулярызатарскія і непрофільныя крыніцы могуць згадвацца толькі з пазначэннем іх статусу і без пераацэнкі іх вагі ў параўнанні з профільнай лінгвістычнай літаратурай.<br> <br/>'''Абмежаванне для ўдзельніка Peisatai'''<br> <br/>Асобна прашу ўдзельніка {{u|Peisatai}} звярнуць увагу на выкладзенае вышэй. З улікам працяглага канфлікту і шматлікіх заўваг адносна ўласных даследаванняў, удзельніку Peisatai забараняецца дадаваць у асноўную прастору Вікіпедыі новыя этымалагічныя версіі тапонімаў, гідронімаў, назваў паселішчаў, прозвішчаў і асабовых імён, '''калі крыніца не разбірае непасрэдна адпаведны аб’ект'''.<br> <br/>У прыватнасці, не варта самастойна выводзіць назвы з літоўскіх, латышскіх, славянскіх, германскіх або іншых слоў; падаваць сугучныя прозвішчы, гідронімы або тапонімы як «паралелі» да назвы артыкула без прамой крыніцы; выкарыстоўваць першасныя крыніцы як доказ этымалогіі; вяртаць у артыкулы раней аспрэчаныя этымалагічныя фрагменты без папярэдняга абмеркавання.<br> <br/>Калі будзе выяўлена парушэнне гэтага абмежавання, адпаведныя праўкі могуць быць адкачаны. Пры паўторных парушэннях могуць ужывацца адміністрацыйныя меры, у тым ліку блакіроўка.<br> <br/>'''Парадак вырашэння новых спрэчак'''<br> <br/>Гэты фрагмент датычыцца ўсіх удзельнікаў і мае рэкамендацыйны характар. Яго мэта гэта знізіць імавернасць новых канфліктных сітуацый.<br> <br/>Выдаленне або выпраўленне спрэчных этымалагічных фрагментаў павінна рабіцца з кароткім і нейтральным тлумачэннем, напрыклад: «крыніца не разбірае гэты аб’ект», «няма пацвярджэння ў крыніцы», «уласнае даследаванне», «першасная крыніца не пацвярджае этымалогію». Пазбягайце адкату інфармацыі без каментароў, таму што гэта можа выглядаць як вандалізм. <br> <br/>Пры масавым выдаленні пажадана пакідаць паведамленне на старонцы размоў адпаведнага артыкула або ў агульным абмеркаванні, каб пазбегнуць новай вайны правак. Калі фрагмент мае крыніцу, але крыніца сумнеўная або непрофільная, пажадана не пераходзіць да вайны правак, а вынесці пытанне на абмеркаванне. Пры стварэнні тэмы на старонцы размоў лепш пазначаць удзельніка, які ўнёс спрэчную інфармацыю.<br> <br/>'''Пра этычную камунікацыю'''<br> <br/>Асобна нагадваю пра неабходнасць захавання [[ВП:ЭП]]. Усім удзельнікам канфлікту трэба прытрымлівацца ветлівасці і этычных нормаў.<br> <br/>У Вікіпедыі недапушчальныя асабістыя выпады, абразы, ярлыкі кшталту «балтафоб», «жмудаед», «фантазёр», «псіх», «паліцэйскі» і падобныя фармулёўкі. Таксама недапушчальныя намёкі на сувязь удзельніка з рэальнымі асобамі або арганізацыямі, спробы дэананімізацыі і любыя пагрозы. Не варта абмяркоўваць матывы, асобу або магчымую ідэнтычнасць удзельніка замест зместу яго правак, бо гэта не дапамагае працы над артыкуламі і толькі паглыбляе канфлікт.<br> <br/>У першую чаргу гэта датычыцца ўдзельнікаў {{u|Peisatai}} і {{u|Için warum}}. Удзельніку {{u|Için warum}} ужо выносіліся папярэджанні і прымяняліся першыя блакіроўкі за падобны стыль камунікацыі. Аднак гэтае патрабаванне датычыцца ўсіх удзельнікаў без выключэння.<br> <br/>'''Заключэнне'''<br> <br/>Гэты вынік не з’яўляецца рашэннем на карысць балцкіх, славянскіх, германскіх або іншых версій паходжання назваў. Ён датычыцца толькі правяральнасці, недапушчальнасці ўласных даследаванняў, карэктнага выкарыстання крыніц і этычнай камунікацыі паміж удзельнікамі. Гэты вынік не павінен тлумачыцца як заклік да масавай чысткі ўсіх артыкулаў, дзе ёсць этымалагічныя звесткі без крыніц, асабліва калі такая інфармацыя знаходзіцца ў артыкулах ужо шмат гадоў і не выклікала спрэчак. [[Вікіпедыя:Не даводзьце да абсурду|Не трэба даводзіць сітуацыю да абсурду]] і механічна праходзіць па ўсіх падобных артыкулах толькі дзеля выдалення або пазначэння старых фрагментаў. Практычна гэты падыход найперш павінен прымяняцца да артыкулаў, у якіх ужо ўзнікла або ўзнікае спрэчка адносна этымалагічных звестак, якасці крыніц, уласных даследаванняў або карэктнасці падачы розных версій.<br> <br/>У выпадку парушэння гэтых прынцыпаў у адпаведнай тэматыцы прашу пазначаць мяне або звяртацца на старонку [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:00, 10 мая 2026 (+03) :Так разумею, гэты допіс - Вашае асабістае меркаванне. Мяркуючы з ранейшага абмеркавання, паўнамоцтваў пастуляваць такія забароны Вы не маеце. Буду рады, калі мяне ўдакладняць у гэтым іншыя знаўцы тутэйшых правілаў. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 22:05, 10 мая 2026 (+03) :: Вікіпедыя не мае цвёрдых правілаў, апроч пяці агульных прынцыпаў, выкладзеных [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|тут]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:20, 10 мая 2026 (+03) ::: Менавіта. І гэта [[ВП:5С1|першы слуп, які трэба выконваць]]: Вікіпедыя — энцыклапедыя, якая ўвабрала элементы агульных энцыклапедый, спецыялізаваных энцыклапедый і альманахаў. '''Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «Не ўласнае даследаванне» і імкнуцца да дакладнасці'''. Вікіпедыя не месца для асабістых думак, досведу, аргументаў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:24, 10 мая 2026 (+03) :::: Ну так, натуральна. ''Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «Не ўласнае даследаванне» і імкнуцца да дакладнасці'', крыніцы ў рукі і працуем. Дасканаласць вітаецца, але не патрабуецца. Раты ніхто і нікому не затыкае, з правіламі не гуляем. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:29, 10 мая 2026 (+03) ::::: Я не прашу дасканаласці, я прашу не рабіць уласных даследванняў. Здаецца ўсё відавочна. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:43, 10 мая 2026 (+03) :::Патлумачце мне, калі ласка, як чалавек старонні і абазнаны. Якая моц увогуле ў гэтага, распісанага панам М.Д. праекту? Гэта абавязкова для выканання, таму што ён Адміністратар? або гэта яго прыватнае пажаданне? Не разумею з гледзішча размеркавання паўнамоцтваў. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 23:22, 10 мая 2026 (+03) :: Гэта не маё асабістае меркаванне, а адміністрацыйнае рашэнне. Як адміністратар, я маю права блакіраваць удзельнікаў за парушэнне лакальных правіл. Паведамленне вышэй — гэта падрабязнае апісанне таго, якія менавіта вашы дзеянні і якім чынам парушаюць правілы. Замест блакіроўкі я дэталёва растлумачыў вам сітуацыю і даў магчымасць далей удзельнічаць у праекце без канфліктаў. Выкананне [[ВП:ПРАВ]], [[ВП:АК]] і [[ВП:НУДА]] з’яўляецца абавязковым для кожнага ўдзельніка. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:22, 10 мая 2026 (+03) :Д'ябал, як заўсёды, у дэталях. Вось, узяць артыкул пра вёску [[Шані (Пружанскі раён)|Шані]]. Не знайшоў бы я пра тое, што ў 16 стагоддзі там жыў такі "Шень Ухачевіч" (і пазней там ужо згадваецца вёска Шэні) - і назва была б бадай навек зацемленая. З такой забаронай пра гэта ніхто б ніколі не дазнаўся. Разумееце абсурднасць сітуацыі? :А па сутнасці - мусіце браць ''канкрэтныя'' факты і казаць пра парушэнне ''канкрэтных'' правілаў. Згадка прозвішча Клюшч у артыкуле пра Клюшчаны - не бачу тут ніякага парушэння і тым больш ніякага Ўласнага даследавання. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 22:24, 10 мая 2026 (+03) :: прозвішча Клюшч існавала? аўтарытэтныя крыніцы ёсць? тады ў чым праблема? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:34, 10 мая 2026 (+03) :: Разумею ваш аргумент, але гэта якраз прыклад таго, што Вікіпедыя не павінна быць месцам для першаснага даследавання. :: Калі вы знайшлі Шэня Ухачэвіча, пазнейшыя згадкі Шаневічаў і бачыце паміж гэтым сувязь з назвай Шані, гэта можа быць цікавай і важнай гіпотэзай. Але спачатку яна павінна быць аформлена і апублікавана як даследаванне па-за Вікіпедыяй: у артыкуле, зборніку, кнізе або іншым прыдатным выданні. Пасля гэтага яе можна будзе выкарыстоўваць у Вікіпедыі як крыніцу. :: У самой Вікіпедыі можна падаваць правяральныя факты: што ў такой крыніцы згаданы такі чалавек, у такой крыніцы — такая назва або прозвішча. Але рабіць з гэтага выснову пра паходжанне назвы або падводзіць чытача да такой высновы без апублікаванай крыніцы — гэта ўжо ўласнае даследаванне. :: Таму праблема не ў тым, што інфармацыя нецікавая або бескарысная. Праблема ў тым, што даследаванне трэба спачатку апублікаваць па-за Вікіпедыяй, а ўжо потым пераносіць яго ў Вікіпедыю. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:37, 10 мая 2026 (+03) :::Яшчэ раз. Ёсць вёска Клюшчаны. Ёсць прозвішча Клюшч. У раздзеле "Назва" згадваецца: ёсць прозвішча Клюшч. Тут няма высновы, гэта матэрыял і ілюстрацыя. Не лічу гэта Ўласным даследаваннем. Калі б была мова "Клюшчаны паходзяць ад прозвішча Клюшч, якое засведчанае там і там" - тады так, Уласнае даследаванне. Калі фармулёўка гранічна нейтральная, тут няма УД. Адсюль, уся частка у Вашым "праекце", адрасаваная канкрэтна мне, нерэлевантная. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 23:10, 10 мая 2026 (+03) :::: Спадар [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], калі ёсць вёска Клюшчаны, то аб ёй можа быць створаны артыкул, які размяшчае інфармацыю аб вёсцы Клюшчаны. Калі ёсць прозвішча Клюшч і аб ім ёсць публікацыі ў аўтарытэтных другасных крыніцах, то можна стварыць артыкул аб прозвішчы Клюшч. Калі ёсць крыніцы аб паходжанні назвы вёскі Клюшчаны, то ў артыкуле аб вёсцы Клюшчаны можа быць размешчана інфармацыя аб паходжанні назвы Клюшчаны. Калі крыніц на паходжанне назвы вёскі Клюшчаны няма, то раздзел аб паходжанні назвы вёскі Клюшчаны дадаваць не варта, бо гэта будзе ўласным даследаваннем. Калі ёсць інфармацыя аб тым, якія прозвішчы сустракаліся ў вёсцы Клюшчаны, то ў артыкул аб вёсцы Клюшчаны можа быць дададзены раздзел аб прозвішчах гэтай вёскі. Калі ёсць інфармацыя аб тым, якія прозвішчы сустракаліся ў вёсцы Белагруда, то ў артыкул аб вёсцы Белагруда можа быць дададзены раздзел аб прозвішчах вёскі Белагруда. Калі ёсць другасныя крыніцы аб тым, што прозвішчы вёскі Белагруда звязаныя з вёскай Клюшчаны, то ў артыкуле аб вёсцы Клюшчаны, можна дадаць інфармацыю аб гэтай сувязі. Калі няма другасных крыніц аб тым, што прозвішчы вёскі Белагруда звязаныя з вёскай Клюшчаны, то ў артыкуле аб вёсцы Клюшчаны, не варта пісаць аб прозвішчах вёскі Белагруда, таму што факт звязвання прозвішчаў дзвюх розных вёсак будзе ўласным даследаваннем. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 01:37, 11 мая 2026 (+03) ::::: Дадам, што, калі пры тым матэрыялу на асобны артыкул аб прозвішчы Клюшч не стае, то для гэтых звестак можна падабраць адпаведнае месца ў іншым артыкуле. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 06:51, 11 мая 2026 (+03) :::::: Безумоўна, Спадар [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]]. Галоўнае, каб інфармацыя дадавалася ў адпаведнае месца адпаведнага артыкула. То бок у артыкуле аб вёсцы Белагруда можна згадаць прозвішчы вёскі Белагруда. А яшчэ ў нас ёсць вельмі кароткі артыкул [[Беларускія прозвішчы]], які таксама будзе карысным дапрацоўваць: нават у яго адпаведніках на рускай і ўкраінскай мовах інфармацыі значна болей. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 11:13, 11 мая 2026 (+03) ::::::: Спадарыня [[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]], паколькі мы імкнемся дадасканаласці, але дасканаласць не патрабуецца, то сказанае вышэй пажадана, але яно не настолькі ''Галоўнае'', каб можна было пацверджаную аўтарытэтнымі крыніцамі інфармацыю выдаляць, а не пераносіць у больш адпаведнае месца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:25, 11 мая 2026 (+03) :::::Уміляюся з Вашага допісу, стыль такі жаночы-жаночы :) [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:00, 11 мая 2026 (+03) ::::: Дзякуй! Я сам лепш і не змог напісаць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:27, 11 мая 2026 (+03) :Вельмі слушнае рашэнне, якое даўно напрошвалася, бо артыкулы ў энцыклапедыі пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц, а не на падставе асабістых "адкрыццяў" удзельнікаў. У мяне толькі адно практычнае пытанне: а хто цяпер будзе выдаляць усе тыя ўласныя даследванні, якія тут за некалькі гадоў панапісваў удзельнік Peisatai? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 20:48, 11 мая 2026 (+03) :: [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A0%D0%B0%D0%B7%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%8B_%D0%B7_%D1%83%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%BC%3APeisatai&diff=5139499&oldid=5139498 Не трэба нічога выдаляць] — ён гэта асобна прапісаў. Адзінае што трэба рабіць - не дабаўляць інфармацыю без крыніцаў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:56, 11 мая 2026 (+03) ::: Новыя ўласныя даследванні не пішам, а старыя хай застаюцца? Мне сэнс такога абмяжавання не зразумелы, якая розніца, калі было напісана УД: сёння, месяц таму ці год, што гэта мяняе? Тым больш, што артыкулы пастаянна рэдагуюцца, перапісваюцца, няма такога, каб нейкая інфармацыя, якая патрапіла ў артыкул, павінна там застацца назаўсёды. Вось, напрыклад, у артыкуле [[Судабле]] ёсць "этымалогія" гэтай назвы і стаяць спасылкі на кнігі Ванагаса і Скарджуса. Насамрэч, ні ў першай, ні ў другой кнізе аб назве Судабле няма ані слова, г. зн. у артыкуле напісана прыкрытая вядомымі імёнамі адсябяціна, фактычна хлусня. І што ж, няхай гэтая хлусня застаецца цяпер ў артыкуле назаўсёды? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:45, 12 мая 2026 (+03) ::::Калега, сэнсоўна будзе вось як. Засноўвай асобную галінку абмеркавання, туды кідай спасылкі на тыя гідранімічныя (не тапанімічныя) артыкулы, дзе табе бачыцца празмерна УД. І будзем іх у публічным фармаце чысціць. Гідраніміка больш хісткая за тапаніміку. І кідай ужо зневажальную і абвінаваўчую рыторыку, усім набрыдла. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:22, 13 мая 2026 (+03) :::::Лепей адразу спісам, і на маёй [[Размовы з удзельнікам:Peisatai|старонцы]] абмеркаванняў. Калі УД празмерна (як для Судабле) - дамаўляемся на выдаленне назоўнага раздзела, тады гукаем Адміністратара, узгадняем. І канец гэтаму ўсяму. (Мова пра гідраніміку). [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:39, 13 мая 2026 (+03) :::::: А тое ты сам не ведаешь, што дзе насачыняў, дзе напісаў няпраўду. Проста смешна, спачатку панапісваў усялякага, а потым з барскага пляча: ну, пішы на маю старонку, будзем дамаўляцца... Ды ён проста здзекваецца. На тое ж Судабле, напрыклад, я звяртаў увагу на гэтай старонцы яшчэ ажна год таму. Чаго ж за год так і не выправіў? Зразумела, не для таго гэта ўсё рупліва выдумляў, каб потым дабраахвотна выдаліць. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:01, 15 мая 2026 (+03) == Абарона [[Узброеныя сілы Украіны]] == Магчыма, варта абараніць ад правак ананімаў пакуль трывае канфлікт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:35, 17 кастрычніка 2025 (+03) : {{Done}}. Паставіў абарону на 1 год. Прапанова мае сэнс. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:44, 17 кастрычніка 2025 (+03) == Блакіроўка [[Удзельнік:Jonny Barns]] == Серыя вандальных правак. Зарэгістраваны ажно 14 мая, чагосьці чакаў столькі. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:47, 8 кастрычніка 2025 (+03) :зрабіў блакіроўку на паўгода ва ўсіх прасторах акрамя размоў з удзельнікам [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:12, 8 кастрычніка 2025 (+03) == Абарона [[Францыск Скарына]] == {{закрыта}} Магчыма, варта абараніць ад правак ананімаў як старонку вялікай наведвальнасці. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 23:13, 30 верасня 2025 (+03) : Папулярная і статусная старонка. Абарона мае сэнс. {{зроблена}}. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:21, 30 верасня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} == Зрабіць перасылку з абароненага шаблона == {{закрыта}} Вітаю. Калі ласка, зрабіце перасылку з {{ш|*}} проста на {{ш|·}}, цяпер яна падвоеная праз {{ш|•}}. Нічога, быццам, зламіцца не мусіць, коды гэтых шаблонаў блізкія да аднолькавасці. Сам не магу, бо {{ш|*}} абаронены ад правак. Два першыя шаблоны самотныя, у іх няма нават элементаў Вікіданых. Дзякуй. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:24, 21 верасня 2025 (+03) :{{зроблена}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:47, 21 верасня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} == Парушэнне парадку абмеркаванняў == Адміністратар [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] на свой капыл трактуе значнасць артыкулаў у Вікіпедыі ([[Вікіпедыя:Да_выдалення#Яўген_Яўгенавіч_Аснарэўскі]]) і імгненна вырашае, што ёсць значным, а што — не. На ягоную думку, артыкул пра фэйсбук-ваяра, біяграфія і дзейнасць якога грунтуецца на запісах у фэйсбуку самой асобы, аўтаматычны робіць асобу значнай на падставе атрымання перамогі на конркурсе літаратурных пачаткоўцаў. Прашу іншых адміністратараў паўдзельнічаць у абмеркаванні і ацаніць значнасць асобы, якая пад рознымі нікамі ў розных моўных раздзелах піша пра сябе артыкулы.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:15, 9 верасня 2025 (+03) : Тут пагаджуся, што тэма была закрыта досыць хутка і можна было бы даць больш часу на яе абмеркаванне. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:00, 10 верасня 2025 (+03) :@[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], пан JerzyKundrat не адмін, здаецца, з чэрвеня. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 07:37, 10 верасня 2025 (+03) ::То няхай мо @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] здыме шаблон пра сцяг адміністратара ў сябе на старонцы ўдзельніка [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:08, 10 верасня 2025 (+03) ::: Не магу, мая асабістая старонка пад абаронай і правіць яе могуць толькі адміністратары)) --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:10, 10 верасня 2025 (+03) :::: Вам змяніць абарону да "ўсіх удзельнікаў"? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:27, 10 верасня 2025 (+03) ::::: Так, дзякуй. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:30, 10 верасня 2025 (+03) :::::: Няма за што! Зрабіў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:34, 10 верасня 2025 (+03) :Мяне ўсё больш дзівіць наяўнасць сцяга даглядчыка ў калегі Lš-k. Няма ніякага парушэння правілаў у падвядзенні выніку на падставе наяўнасці ў літаратара значнай прэміі, і ўсё роўна для маладых яна літаратараў ці не, таму што правілы не канкрэтызуюць гэтую дэталь. Затое ў нас у гэтай нязначнай на думку ўдзельніка прэміі ёсць артыкул і нават катэгорыя для лаўрэатаў. Можа, тады і артыкул пра прэмію трэба выдаліць? Артыкулы аб заведама значных дзеячах могуць пакідацца хутка, а пан Ежы даў тыдзень, каб выказацца. Тут няма ніякага парушэньня правілаў. Таксама ігнаруецца факт, што для значнасці дастаткова і некалькіх намінацый на значныя прэміі. У артыкуле ўказана, што Аснарэўскі двойчы намінаваўся на Дэбют (паэзія і проза), намінаваўся на Прэмію Арсенневай і Гедройца. Гэта таксама нязначныя прэміі? Ці ёсць нейкі кансэнсус, што намінацыі не лічацца? Тады чаму ў правілах напісана "Асоба атрымала вядомую і значную ўзнагароду або прэмію, ці намінавана некалькі разоў". І як новаму ўдзельніку, такому як я, разабрацца і вызначыць значнасць перад напісаннем артыкула, калі правілы не працуюць? Згадкі прозы Аснарэўскага ў навуковых выданнях удзельнік Lš-k нібыта не заўважыў, а публікацыі ў вядучых літаратурных выданнях Беларусі і РФ, такіх як «Дзеяслоў» і «Сібірскія агні» ігнаруюцца. Што трэба, каб калега быў задаволены? Нобелеўка? Аргументацыя самога Lš-k зводзіцца да бясконцых абражаючых крыкаў што Аснарэўскі гэта я, што ўвогуле ненармальна, і, адпаведна, што аўтабіяграфію трэба выдаліць, хаця няма правіла, якое забараняе аўтабіяграфіі, пра што калегу неаднаразова было сказана. І яшчэ ён увесь час паўтарае, што ў артыкуле цытуецца Фэйсбук Аснарэўскага, хоць калегу было працытавана [[ВП:БС]], а паводле гэтых правілаў такое цытаванне дапушчальна. Чым дольш я назіраю дзеянні калегі Lš-k, тым больш мне здаецца, што ён 1. Не разумее правілы праекта. 2. Актыўна парушае іх нягледзячы на ​​заўвагі і мае намер рабіць так і ў будучыні 3. Мае нейкую асабістую непрыязнасць да Аснарэўскага. Таму вынік дасведчанага і паважанага калегі JerzyKundrat я лічу цалкам абгрунтаваным, а дзейнасць калегі Lš-k дыструктыўнай і патрабуючай адміністрацыйных дзеянняў. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 14:49, 10 верасня 2025 (+03) ::не разумею, як сцяг Даглядчыка стасуецца тут да сітуацыі. Лепш разбірайцеся, як дасягнуць кансэнсусу, а не як пакараць іншых удзельнікаў ці як працаваць адміністратарам, мы самі можам даць рады разабрацца. Чалавеку вынеслі папярэджанне за неэтычныя паводзіны, далей будзем глядзець. Абмеркаванне або скончыцца, або працягнецца, будзем рэагаваць адпаведна таму, як удзельнікі размовы будуць сябе паводзіць. З цытатамі з фэйсбука лепш не перабольшваць, калі яны не нясуць энцыклапедычнай значнасці. У [[ВП:БС]] пішацца, што цытаты мусяць быць у АК, у [[ВП:АК]] асобна прапісана, што інфармацыі з сацсетак лепш пазбягаць, тым больш, што гэта першасная крыніца, а лепш карыстацца другаснымі ці трацічнымі неафіляванымі крыніцамі. Я згодны, што правілы адносна значнасці ў беларускай вікі могуць быць недасканалымі, але яны ёсць і іх трэба прытрымлівацца і чытаць уважліва. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:08, 10 верасня 2025 (+03) :::Флаг наглядчыка ва ўдзельніка, які дэманструе неразуменне правілаў, у прыватнасці, відаць, не ведае, што аўтабіяграфіі не забаронены і сац. сеткі сучасніка можна цытаваць, а галоўнае не хоча чуць аргументы калегаў, якія цытуюць яму правілы выклікае ў мяне сумневы. Пытанне праф. прыдатнасці. Я маю на гэтае поўнае права. Рашэнне прымуць адміны, я ім яго не навязваю. Але заўважу, што ў той жа рускай вікіпедыі прэтэндэнтаў на сцяг патрулюючага ганяюць быццам ён хоча стаць адмінам. Хаця я не лічу, што тут трэба браць прыклад. :::У артыкуле пра Аснарэўскага напэўна тры-чатыры цытаты з Фэйсбука, а не палова, як піша калега Lš-k. Як мінімум дзве з іх з крытыкай, якраз, каб пазбегнуць рэкламнасці, для асвятлення розных пунктаў гледжання, гэта тое чаго быццам бы і жадае калега Lš-k. Цытаты можна прыбраць нават цалкам, я асабліва не супраць, проста гэта якраз і зменшыць крытыку ў артыкуле. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 15:26, 10 верасня 2025 (+03) :::: Пане [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], выказваннем наконт таго, што ''як працаваць адміністратарам, мы самі можам даць рады разабрацца'', таксама не варта падвышаць градус палемікі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:41, 10 верасня 2025 (+03) :::::згодзен, можа не самы ўдалы выраз. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:54, 10 верасня 2025 (+03) ::::Адзначу тут, што ўдзельніца Hanylka выдаліла тэкст, заснаваны на Фэйсбуку. Артыкул, як лёгка ўбачыць, не знік. Проста стала менш крытыкі. Калі калезе Lš-k такі менш крытычны варыянт падабаецца больш, то ОК. Калі менш крытыкі ў артыкуле гэта лепш, і тое дапаможа дасягнуць кансэнсу, то няхай будзе так. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 16:14, 10 верасня 2025 (+03) ::Быць намінантам на прэмію Дэбют і Прэмію Арсенневай можа любы, хто праходзіць паводле сціплых крытэраў. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:16, 10 верасня 2025 (+03) ::: Пане [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], акурат склалася, што ў БелВікі для артыкулаў пра беларускамоўных творцаў крытэрыі сціплыя, захоўваліся старонкі пра асоб напр. адно пры наяўнасці іх публікацый у агульнанацыянальных літаратурных часопісах. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:24, 10 верасня 2025 (+03) ::::Я тут паглядзеў архіў абмеркаванняў на выдаленне, дзе мяне папярэдні раз аўтары абвінавачвалі ў перадузятасці і неэтычнасці (гэта адбываецца амаль штораз, калі чалавек піша сам пра сябе, альбо хтосьці з яго кола). То ў той раз вы пра местачковыя прэміі (цытата) казалі зусім адваротнае ([[Вікіпедыя:Архіў_запытаў_на_выдаленне/2025#Мікіта_Мікалаевіч_Броўка]]). -- [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:32, 10 верасня 2025 (+03) ::::: І тады я казаў, што ''местачковыя прэміі'' дадаюць значнасці ''грамадскім ініцыятывам'', якія іх атрымалі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:39, 10 верасня 2025 (+03) :::Будзе аўтарытэтная крыніца, якая пацвярджае гэтую выдатную заяву? [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 16:25, 10 верасня 2025 (+03) ::::Паглядзіце ўмовы гэтых прэмій. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:26, 10 верасня 2025 (+03) :::::Я не збіраюся нічога глядзець і здагадвацца, што вы мелі на ўвазе. Вы павінны даказаць свае сцвярджэнні. Самі прыносьце АК і патлумачце, як намінацыя на вядучыя беларускія прэміі можа быць нязначнай. Я гэтага ўвогуле не разумею. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 16:37, 10 верасня 2025 (+03) ::::::На гэты прэміі намінуюцца ўсе, хто адпавядае крытэрам. Напрыклад, прэмія Арсенневай — трэба проста мець кнігу і падаць заяўку ([https://penbelarus.org/2025/01/22/reglament-pravyadzennya-litaraturnaj-premii-imya-natalli-arsennevaj.html не патрэбна нават друкаваная кніга]). [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:48, 10 верасня 2025 (+03) ::::::Прэмія Гедройца называе «намінантамі» ўсе вылучаныя кнігі, якія проста праходзяць намінальны крытэр. Тое, што звычайныя людзі лічаць «намінацыяй» — гэта доўгі спіс прэміі, куды ён вядома ж не ўвайшоў. Доўгія спісы можна глядзець у артыкуле [[Літаратурная прэмія імя Ежы Гедройця]]. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:55, 10 верасня 2025 (+03) :::::::Я бачу толькі адну спасылку на АК і не бачу тамака пацверджання вашых слоў. Прапануюць дасылаць кнігі, а дзе сказана, што яны не праходзяць адбор у спіс намінантаў, які потым публікуецца? [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 17:02, 10 верасня 2025 (+03) ::::::::Чытайце больш уважліва. Калега, гэта вельмі вядомыя беларускія прэміі, і вам як знаўцу літаратурных «рускіх таўстуноў» павінна быць вядома аб літаратурных працэсах. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 10 верасня 2025 (+03) :::::::::Я яшчэ раз перачытаў, і бачу толькі розныя ўмовы, суму ўзнагароды, тэрміны. Так, кнігу прапануюць дасылаць самому аўтару. І што? З гэтага вынікае, што тыя, хто трапіў у намінацыю, не праходзяць конкурсны адбор? Дзе пра гэта? [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 17:24, 10 верасня 2025 (+03) ::::::::::Каб трапіць у намінацыю — трэба проста мець кнігу, якая адпавядае ўмовам. Конкурс яна не праходзіць. Конкурсны адбор — гэта доўгі спіс прэміі Гедройца, кнігі якія ўжо прачыталі. У прэміі Арсенневай такога няма, там у конкурс трапляюць проста ўсе, хто адпавядае намінацыі і падаў заяўку, з іх адразу выбіраюць пераможцаў. Такім чынам, значнымі паводле прэміі Гедройца трэба лічыць тых, хто прынамсі трапіў у доўгі спіс, а ў прэміі Арсенневай — прызёраў. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:58, 10 верасня 2025 (+03) :::::::::::Калі б было так, дык і, напэўна, самі гэтыя прэміі былі б нязначныя. Што гэта за прэмія, дзе не мае значэння намінацыя. Карацей, я зразумеў, што АК Вы даць для гэтага вельмі дзіўнага меркавання не можаце, адпаведна, аргумент нерэлевантны. Пакідаю гэта на разгляд калег адмінаў, мне тут пакуль усё зразумела. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 18:16, 10 верасня 2025 (+03) : Згодна з [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%97%D0%BD%D0%B0%D1%87%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B1#%D0%91%D1%96%D1%8F%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D1%96%D1%96_%D0%B0%D0%B3%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BC цяперашнімі правіламі] адным з крытэрыяў значнасці з'яўляецца пункт "Асоба атрымала вядомую і значную ўзнагароду або прэмію, ці намінавана некалькі разоў". Згодна з артыкулам у Аснарэўскага маецца перамога ў «Экслібрыс» і 4 намінацыі на прэміі (Гедройца, на прэмію імя Арсенневай, 2 разы на Дэбют). Адпаведна я лічу, што артыкул адпавядае наяўным крытэрыям значнасці і можа быць пакінуты. Што да зместу артыкула, то лічу карысным пачысціць яго ад усіх нязначных фактаў і фактаў без аўтарытэтных крыніц у адпаведнасці з [[ВП:БС]]. У выпадку, калі [[Удзельнік:Lš-k.|Спадар Lš-k.]] лічыць наяўныя крытэрыі значнасці недастатковымі, то можна паспрабаваць распрацаваць новыя больш дэталёвыя крытэрыі значнасці для пісьменнікаў. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 16:34, 10 верасня 2025 (+03) ::Пра «намінаванне» я напісаў крышачку вышэй. У выпадку з Аснарэўскім людзі блытаюць вылучэнне і намінаванне. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:57, 10 верасня 2025 (+03) === Каментарыі аб выдаленні === Яшчэ раз падвяду рысу, чаму артыкул павінен быць выдалены. Бо вышэй больш абмяркоўваюцца прапісаныя правілы значнасці (якія насамрэч не канстытуцыя, а прапісаны даволі ўскосна і маюць сур’ёзную гнуткасць), «этычнасць» паводзін і іншае пустаслоўства. Адкрываем артыкул. Першы ж сказ біяграфіі: «''Паводле слоў Аснарэўскага''», другі сказ — «''Неаднаразова згадваў у Фэйсбуку''». Яшчэ праз адзін сказ — «''паводле слоў Аснарэўскага''». Наступны сказ — «''Паводле слоў Аснарэўскага ён самастойна набыў навыкі кампазітара''». Наступны сказ — «''Таксама паводле яго запісаў у Фэйсбуку''». Потым ідуць сказы пра згадванні ў СМІ (хоць гэта не мае значнасці для біяграфіі, а згадванні ў СМІ павінны быць устаўлены спасылкамі для падмацавання нейкіх фактаў). Апошні абзац — удзел у інтэрнэт-срачы Фэйсбука (для чаго гэта ўвогуле ў бяграфіі?). Усё, гэта ўся «біяграфія». Па факце, біяграфіі няма, яна ўся напісана «паводле слоў Аснарэўскага» і цытат у Фэйсбуку, ніякімі аўтарытэтнымі ці другаснымі крыніцамі тут не пахне. Няма нават аўтарытэтнай крыніцы аб даце нараджэння асобы. Мы не можам сцвярджаць, што асоба з такім імем увогуле існуе. На маю думку, артыкул відавочна рэкламны і не мае значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:43, 10 верасня 2025 (+03) : [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], ну дык праўце смела, можаце напр. выдаліць раздзел Біяграфія, ці то адным сказам паведаміць пра яе "фэйсбучнасць". Потым адміны вырашаць, вандалізм то быў, ці не. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:51, 10 верасня 2025 (+03) ::Навошта выдаляць цэлыя раздзелы, калі можна выдаліць артыкул праз нязначнасць? [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:53, 10 верасня 2025 (+03) ::: Нельга. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:07, 10 верасня 2025 (+03) :Мне надакучыла ўвесь час кідаць спасылку на правілы напісання артыкулаў аб сучасніках і тлумачыць, што цытаваць факты біяграфіі сучаснікаў МОЖНА на падставе іх апавяданняў. Калега піша пра класічных дзеячаў і, відаць, не разумее спецыфікі працы з артыкуламі пра сучаснікаў, пра якіх яшчэ не напісалі ў які-небудзь Экадэмічны слоўнік і гэта нармальна. Базавыя рэчы пра Аснарэўскага, а менавіта дата нараджэння і адукацыя, дадзены на падставе аўтарытэтных крыніц, а менавіта біяграфічных даведак у літаратурных часопісах. Можна было б скараціць і да гэтага, і артыкул адпавядаў бы мінімальным патрабаванням. Але навошта, калі ў дадзеных з інтэрв'ю з Аснарэўскім няма парушэння? [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 16:56, 10 верасня 2025 (+03) ::З якога часу местачковыя часопісы Расіі са свастыкай у шапцы сталі аўтарытэтнымі крыніцамі? [https://www.sibogni.ru/content/zolotoy-svet часопіс]. Відавочна, яны публікуюць у сябе на старонках усё, што ім дасылаюць без аніякай праверкі фактаў. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:00, 10 верасня 2025 (+03) :::Калега, гэта ўвогуле што? Якія свастыкі і местачковыя часопісы? Гэта Сібірскія агні найстарэйшы з дзейных літаратурных часопісаў Расіі, так званы "таўстун", адно з самых прэстыжных рускіх выданняў. Упэўнены, што калі пакапаць, то высветліцца, што рэдактар ​​які-небудзь літаратар, з мноствам прэмій. Там мусіць быць не проста адбор, а кіламетровая чарга. Навошта пісаць, калі вы не ўкурсе. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 17:07, 10 верасня 2025 (+03) ::::Што такое «таўстун» і «рускія выданні»? Пакапайце і пастаўце крыніцу. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:12, 10 верасня 2025 (+03) :::::Давайце я вам лепш дам вось такі артыкул канкрэтна пра Сібірскія агні, каб не губляць час на пошукі АК пра тое, што такое "таўстун" у расійскай літаратуры (я гэта ведаю са школы, дарэчы), так будзе лепш. Тут паказана якога ўзроўню гэтае выданне. :::::https://litrussia.su/2022/04/30/svet-sibirskih-ognej/ [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 17:18, 10 верасня 2025 (+03) * 1. У намінацыі часам да 100 кніг, гэта не з'яўляецца аўтарытэтнай крыніцай. 2. Прэмія Экслібрыс некалі была цікавай, цяпер яе такой лічыць нельга. Ад Караткевіча з Сысам да абсалютна бездапаможных «твораў». 3. Сацсеткі, навіны, згадкі пра персанажа (Соркіна), як і яго развагі не з'яўляюцца значнымі крыніцамі. 4. Можна б учапіцца за кнігу пра Гродна, але яна за свой кошт выстаўлена ў Ridero, дзе не выстаўляецца толькі лянівы. 5. У «Сібірскіх агнях» і публікацыі ў «Дзеяслове» відавочна недастаткова, усе астатнія выданні значнымі не з'яўляюцца. 6. Пару апавяданняў прагледзеў, узровень раённага літаб'яднання.7. У рувікі артыкул не прайшоў.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 19:06, 13 верасня 2025 (+03) == Парушэнне этычных паводзін == За [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F%3A%D0%94%D0%B0_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8F&diff=5033307&oldid=5033300 гэтую рэпліку] ''пра чарговага інтэрнэт-вар’ята, які піша сам пра сябе артыкулы ва ўсіх Вікіпедыях'' [[Удзельнік:Lš-k.]] мае быць, на мой погляд, заблакаваны, бо пра [[Вікіпедыя:Недапушчальнасць абраз, пагроз і агрэсіі]] ён ведае, але гэтым час ад часу займаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:58, 9 верасня 2025 (+03) :Апісанне прадмета па сутнасці — гэта энцыклапедычны стыль, а не абраза. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:06, 9 верасня 2025 (+03) : Цытата персанажа, які піша пра сябе артыкулы ([https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=pfbid02UPYSYYqfvLpHYBJUbYJk6wp7qB876uHWkmTAmYiFbHtVtagchxyPAbPQePPrsgCal&id=100010783908995 крыніца]): {{цытата|Можа, чарадзейны ФБ, як ужо бывала, данясе мой спіч каму трэба, таму скажу: мяне не спыніць і адмаўляць маю значнасць няма сэнсу. Чулі пра Валан-дэ-Морта, які зрабіў артэфакты-крыстражы і без іх знішчэння нельга было знішчыць яго? Англійскi няўмеха стварыў 7 крыстражаў. У мяне крыстражаў незлічоная колькасць.:)) Энцыклапедычныя артыкулы пра мяне дублююцца на мностве пляцовак, а ёсць яшчэ СМІ, мае біяграфічныя даведкі ў топавых друкаваных літ. выданнях і г.д. Таму, калі які-небудзь грыфендорац, усё ж прыбярэ артыкул пра мяне (адзiн з лепшых у катэгорыі пісьменнікаў), для мяне гэта выдаленне — пстрычка гарошыны па сталёвым шаломе. Цёмнага лорда не адолець з цёмнымі матывамі, як сказаў бы Хлопчык, які выжыў.:)) А я скажу: absit verbo invidia.}}--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:27, 9 верасня 2025 (+03) : Лічу бан крайняй мерай, якой нам трэба ўсемі сіламі пазбягаць, каб не распальваць варожасць у раздзеле. Глянуў абмеркаванні, не хачу судзіць пра значнасць артыкула. Агулам па палаце нашага раздзела, у нас не вельмі прыдзірліва да значнасці. Не маю нічога супраць таго, каб пісалі артыкулы пра жывых людзей і каб жывыя людзі пісалі пра сябе. Прашу @JerzyKundrat у гэтай палкай дыскусіі зыходзіць з добрых памкненняў усіх бакоў канфлікту. Звяртаю пільную ўвагу @Lš-k на тое, што ў дыскусіі шмат перагібаў. На мой погляд, вы ведзяце размову даволі эмацыйна і мабыць вам варта адступіць. Асабліва важна, што вам не раз намякнулі, як вашыя некаторыя інсінуацыі асабіста абражаюць удзельнікаў размовы. Думаю, што ўсе мы хацелі бы, каб нашыя размовы ішлі ў рэчышчы паляпшэння нашага праекта і пошуку кансэнсусу, а не ў пераходзе на асобы, пошуку шкодных элементаў. Нават калі вы ўпэўненыя, што на вашым баку праўда, гэта ні ў якім разе не дазваляе вам абражаць іншых удзельнікаў. Паважайце іншых удзельнікаў і зыходзьце з добрых памкненняў усіх удзельнікаў, нават тых, з кім вы не згодныя. Спадзяюся, што ўсе бакі пастараюцца мінімізаваць канфлікт, каб не прыйшлося прыбягаць да ўмяшання адміністратараў, да чаго і заклікаю. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:58, 10 верасня 2025 (+03) :Удзельнік Lš-k тут цытуе самога Аснарэўскага, які як я разумею з'яўляецца ўдзельнікам рускай вікіпедыі. Таму не бачу нічога дзіўнага ў тым, што Аснарэўскі можа глядзець статыстыку артыкула пра сябе ў нашым раздзеле. Мабыць, удзельнік ведае пра дзейнасць Аснарэўскага ў вікіпедыі і таму ўпэўнены, што я гэта ён, хаця сам Аснарэўскі пацвердзіў у цытаванай публікацыі, што не з'яўляецца мной. Аснарэўскі таксама піша, што ўдзельнік Lš-k належыць да групы яго асабістых хейтэраў і хоць гэта недаказальна, паводзіны Lš-k сапраўды здаюцца асабіста мне дзіўнымi, прымушаюць сумнявацца ў яго нейтральнасці. Удзельнік, мяркуючы па дыскусіі ў абмеркаванні артыкула, не разумее, што СМІ могуць з'яўляцца аўтарытэтнай крыніцай, што аўтабіяграфіі пра якія ён крычыць не забаронены, і што цытаванне сац. сетак сучаснікаў дазволена паводле [[ВП:БС]]. Ён не рэагуе на прадстаўленыя спасылкі на правілы, увесь час паводзіць сябе неэтычна, нягледзячы на ​​тое, што яму было паказана на тое, што такія паводзіны закранаюць іншых удзельнікаў і парушаюць правілы, таму, нягледзячы на ​​карысць, якую ён прынёс праекту, ён на мой погляд павінен быць заблакаваны ці сама меней пазбаўлены сцяга даглядчыка, пакуль не вывучыць правілы і не пачне паводзіць сябе ў адпаведнасці з імі. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 07:02, 10 верасня 2025 (+03) :: Выходзіць, што паняцце ''інтэрнэт-вар’ятаў'' у дачыненні да ўдзельнікаў БелВікі блакіроўкі не пацягне, ну няхай грызуцца тады. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:41, 10 верасня 2025 (+03) :::Я перад тым як зарэгістравацца ў беларускім раздзеле доўга вывучаў тутэйшыя правілы, глядзеў абмеркаваньні, а яшчэ раней вывучаў ангельскую вікіпэдыю і ў меншым аб'ёме расейскую. Па маіх назіраннях і ў англамоўным, і ў расійскім раздзеле за такое навяшчавае хамства ужо даўно было б строгае папярэджанне, а ў выпадку паўтарэння блакіроўка. Lš-k нават у гэтым абмеркаванні прымудраецца не прасіць прабачэння, а пісаць, што "інтэрнэт-вар'ят" гэта "энцыклапедычны стыль, а не абраза". Гэта значыць, ён высноў не зрабіў і, здаецца, збіраецца працягваць. Чакаю, калі ён ужо пачне слаць адмінаў на тры літары. Я разумею, нам удзельнікі патрэбны, але калі тут вікі-праект, то павінны быць нейкія берагі, таму што гэта ўжо відавочна за ўсе межы выходзіць. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 10:04, 10 верасня 2025 (+03) ::::я лічу, што методыка «хуткі бан за парушэнне правіл» — гэта рудымент з эпохі форумаў. Гэта не тое, што нам трэба слепа капіяваць з іншых раздзелаў ці з папярэдняга вопыту белвікі. Можна спрабаваць думаць у больш канструктыўным рэчышчы. Калі гэтая спрэчка не пяройдзе да нечага канструктыўнага, то будзем прымаць меры, якія могуць не спадабацца ўсім бакам абмеркавання. Таксама прашу ўсіх удзельнікаў размовы прачытаць наступныя артыкулы [[ВП:СУ]], [[ВП:Э]], [[ВП:КС]], [[ВП:НАПА]] (апошняе асабліва тычыцца @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]]). І асобна [[ВП:АЎТА]], [[ВП:Вірт]], [[ВП:БС]], каб разумець пазіцыю @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] і не абясцэньваць яе. Я раблю папярэджанне @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] за паведамленні, напісаныя з мэтай абразіць іншых удзельнікаў. У той жа час заклікаю ўсіх удзельнікаў размовы або адысціся ад размовы і рэдагавання артыкула на пэўны час, каб панізіць эмацыйнасць сітуацыі, або працягнуць абмеркаванне выключна ў канструктыўным рэчышчы без абмеркавання асабістасцей, з павагай да іншых удзельнікаў дыскусіі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:46, 10 верасня 2025 (+03) :::::Асабіста я даўно ўсе гэтыя правілы вывучыў. Я не з'яўляюся чыім-небудзь віртуалам, пры гэтым аўтабіяграфіі правілы праекту не забараняюць. Гэта значыць, я не бачу наогул ніякай заснаванай на правілах пазіцыі калегі Lš-k і менавіта [[ВП:БС]] і прыбірае адзін з двух яго аргументаў аб праблеме з цытаваннем соц. сеткі Аснарэўскага. Калі ў каго-небудзь ёсць доказы, што Аснарэўскі гэта я, то, калі ласка, дайце іх. З вялікім задавальненнем азнаёмлюся. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 15:01, 10 верасня 2025 (+03) : Згодна з [https://ru.hrodna.life/articles/evgenij-asnorevskij-7-faktov/ артыкулам] на Гродна Лайф можна даведацца, што Аснарэўскі мае іншы ўліковы запіс і не займаецца беларускай вікіпедыяй. Нават калі удзельнік @[[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] і з'яўляецца яго фэйкам, у нас недастаткова падстаў, каб правяраць сувязь паміж німі (правіла [[ВП:Вірт]] не парушана). Я магу зразумець чаму ў спадара @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] узніклі падазрэнні, але мы вымушаныя ў гэтым выпадку сыходзіць [[ВП:Зыходзьце з сумленнасці ўдзельнікаў|з сумленнасці ўдзельніка]]. Абвінавачванне чалавека ў сувязі с Аснарэўскім дэструктыўна ўплывае на ўвесь дыялог паміж удзельнікамі. Таму я далучаюся да папярэджвання @[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] і сардэчна прашу @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] так не рабіць. <br><br/>Таксама я хачу папярэдзіць @[[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]], што каментары ў стылі "Аргументацыя самога Lš-k зводзіцца да бясконцых абражаючых крыкаў" прыводзяць толькі да эскалацыі сітуацыі і парушаюць [[ВП:ЭП]]. Таму я таксама шчыра прашу вас старацца пазбягаць падобнага тону ў размовах.<br><br/>Зрэшты, датычна намінацыі і падвядзення выніку магу сказаць, што імаверна шаноўнаму і дасведчанаму @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] можна было б пачакаць трошкі больш, але па сутнасці вынік правільны. Нейкая хлюпкая значнасць у гэтай асобы ёсць. Таксама я пагаджуся, што зараз артыкул знаходзіцца не ў лепшым стане (і гэта з тым улікам, што ўжо тры дасведчаных удзельніка падыходзілі да яго з чысткі, за што ўсім вялікі дзякуй). Нейкая значнасць у чалавека ёсць толькі з пісьменніцкай і актывісцкай дзейнасці, таму ўсе гэтыя абзацы пра яго кампазітарскія крокі можна смела выдаляць. Таксама частка крыніц з'яўляецца першаснай, на падставе якіх было зроблена арыгінальнае даследванне. Іх таксама можна смела выдаляць. Дарэчы, калі б спадар @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] мог давесці артыкул да розуму - было б звыш файна. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:33, 12 верасня 2025 (+03) ::Удзельнік Lš-k добра папрацаваў з артыкулам, ён проста выкінуў з яго некалькі дзясяткаў спасылак на АК і мне ўчора прыйшлося іх вяртаць. Гэта я лічу вандалізм. А сёння я бачу, што вы выкінулі згадкі пра дызайнерскія працы Аснарэўскага, якія былі пацверджаны АК. Я разумею, што павінны быць прадстаўлены перш за ўсё асноўныя напрамкі дзейнасці. Я згодны са скарачэннем тэксту аб музычнай дзейнасці. Але навошта выкідваць пару радкоў аб іншых занятках? Вы выкінулі спасылку на ЖЖ Аснарэўскага, хаця ў чарговы і апошні раз паўтараю, што спасылкі на публікацыі сучасніка не забароненыя ў артыкуле пра яго. У ЖЖ быў паказаны набор спасылак на публікацыі Onlíner, гэта значыць на АК, каб пацвердзіць сцвярджэнне аб напісанні Аснарэўскім цыкла публікацый для гэтага СМІ. Можа варта ставіцца да працы іншых удзельнікаў з большай павагай? Палова раздзела пра беларускіх пісьменнікаў, гэта артыкулы незразумела пра каго з дзвюма спасылкамі на АК, але праблемы ёсць у артыкула пра Аснарэўскага. Я прыйшоў у беларускую вікіпедыю, каб напісаць пра гарадзенскіх краязнаўцаў, якія зрабілі кнігі, якія мне адкрылі краязнаўства. Захапляюся гісторыяй краязнаўствам, каб адпачыць ад кода. Я баяўся, што мой артыкул пра Госцева выдаляць, але аказваецца, што значнасці не хапае Аснарэўскаму. мяне тут абражаюць, робяць вайну з артыкулам і мною асабіста, а ўдзельніка які даўно і свядома ігнаруе правілы акуратна папярэджваюць і яшчэ мне робяць заўвагі пра тон размовы з чалавекам, які называе Аснарэўскага вар'ятам, разумеючы пры гэтым мяне. Я чытаў Фэйсбук Аснарэўскага і там ён скардзіўся на хэйтараў у белвікі. Думаў ён перабольшвае ці нават хлусіць. Бачу, што не. Мне на працы казалі, што белвікі маргінальная тусня дзе правілы не ведаюць нават адміны і лепей, калі я хачу ў вікіпедыю, пісаць у ангельскую. Але я хацеў пісаць на роднай мове. Аднак бачу, што тут немагчыма працаваць. Таму я сыходжу. Можаце выдаляць мае артыкулы, перапісваць, заблакаваць маю ўлікоўку. Калі ласка. Сцяг у рукі. Можна не адказваць, я не буду чытаць. Прашу прабачэння, калі кагосьці пакрыўдзіў і жадаю супольнасці развіцця, але сам у гэтым удзельнічаць не буду. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 08:25, 12 верасня 2025 (+03) :::прапаную абараніць пакуль артыкул для аўтапацверджаных удзельнікаў, каб было менш спрэчак і спроб "паваяваць" [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:29, 12 верасня 2025 (+03) :::: Здаецца не трэба, бо актыўных войн правак там няма ўжо. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:45, 13 верасня 2025 (+03) ::: Аснарэўскі не дызайнер. АК не пацвердзілі тое, што ён дызайнер. Адзінае што ёсць - фота лагатыпа пад якім падпісаны Аснарэўскі. Пры гэтым ён ідзе пералікам з іншымі канкурсантамі. Калі ваш дзіця прыносіць на конкурс аплікацыю, а затым яе ставяць на веб-старонку школы – гэта яшчэ не падстава несці гэтую інфармацыю ў вікі. ЖЖ Аснарэўскага не з'яўляецца [[ВП:АК]] і не мае патрэбнай нейтральнасці.<br><br/>Я з павагай стаўлюся да вашай дзейнасці і вельмі спадзяюся, што вы яе працягнеце. Вы маеце рацыю, што артыкулы пра беларускіх письменнікаў трэба паляпшаць. Маю надзею, што вы зможаце гэтым заняцца. Прашу прабачэння, калі вас пакрыўдзіў сваім папярэджваннем. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:45, 13 верасня 2025 (+03) * 1. У намінацыі часам да 100 кніг, гэта не з'яўляецца аўтарытэтнай крыніцай. 2. Прэмія Экслібрыс некалі была цікавай, цяпер яе такой лічыць нельга. Ад Караткевіча з Сысам да абсалютна бездапаможных «твораў». 3. Сацсеткі, навіны, згадкі пра персанажа (Соркіна), як і яго развагі не з'яўляюцца значнымі крыніцамі. 4. Можна б учапіцца за кнігу пра Гродна, але яна за свой кошт выстаўлена ў Ridero, дзе не выстаўляецца толькі лянівы. 5. У «Сібірскіх агнях» і публікацыі ў «Дзеяслове» відавочна недастаткова, усе астатнія выданні значнымі не з'яўляюцца. 6. Пару апавяданняў прагледзеў, узровень раённага літаб'яднання.7. У рувікі артыкул не прайшоў.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 10:44, 13 верасня 2025 (+03) == [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Plaga med]] == {{закрыта}} Трэба падвесці вынік па [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Plaga med|адмінцы Plaga med]] і зрабіць запыт у Вікімедыя, каб яны надалі сцяг. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:47, 4 верасня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Вынік падведзены. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 11:27, 5 верасня 2025 (+03) == [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B4%D0%BC%D1%8B%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B5:Contributions/2601:CF:8200:1B90:48D0:B732:127E:ED9F 2601:CF:8200:1B90:48D0:B732:127E:ED9F] == {{закрыта}} Машынны вандал актывізаваўся. Трэба даць часовую блакіроўку на дыяпазон. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 05:23, 23 жніўня 2025 (+03) : Тое самае да: :* 12.222.18.2 :* 2600:1005:B250:AB28:A441:C477:148A:C5D1 :* 2601:CF:8200:1B90:7433:177A:12D8:D9C :* 2601:CF:8200:1B90:9486:787F:A8C7:A33E : [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 05:42, 23 жніўня 2025 (+03) : {{зроблена}}. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 07:51, 23 жніўня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} == Абнаўленне [[MediaWiki:Edittools]] == Па маім запыце на выпраўленне памылак з цёмнай тэмай адгукнуўся адмін Вікісховішча і ўдзельнік VRT (гл. [[Размовы_пра_MediaWiki:Edittools#Dark mode fix|старонку размоў]]). Ён просіць перанесці змены з пясочніцы, трэба рэакцыя адмінаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:00, 19 жніўня 2025 (+03) :{{зроблена}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:44, 5 верасня 2025 (+03) == Адаптаваць [[MediaWiki:Recentchangestext]] пад цёмную тэму == У мяне няма правоў. Трэба абнавіць першы радок з параметрамі табліцы. Там прапісаныя колеры, іх трэба прыбраць, або проста паспрабаваць замяніць радок як у англ вікі: <code>{| class="plainlinks" id="recentchangestext" style="clear:both; font-size: 85%;" role="presentation"</code><br/> [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 30 ліпеня 2025 (+03) :{{зроблена}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:11, 5 верасня 2025 (+03) == [[Адмысловае:Contributions/209.206.25.209|209.206.25.209]] == {{закрыта}} Трэба супакоіць вандала. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:56, 20 ліпеня 2025 (+03) : {{зроблена}}. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 07:51, 21 ліпеня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} == Удзельнік Peisatai == {{закрыта}} Вітаю! Прашу звярнуць увагу на дзейнасць удзельніка Peisatai, які выкарыстоўвае Вікіпедыю для распаўсюджвання сваіх уласных даследванняў. Разгарнуў бурную дзейнасць, пішучы нейкія свае ўласныя здагадкі і фантазіі пра паходжанне геаграфічных назваў і прозвішчаў. Пры гэтым значная частка са зробленых ім правак не утрымоўвае аніякай крыніцы. У многіх з паказаных ім крыніц на самай справе гаворыцца пра сугучныя, але зусім іншыя назвы, а частка са зробленых ім правак увогуле з’яўляецца падманам і фальсіфікацыяй. Вось некаторыя прыклады: * [[Важа]] ''Назва балцкага паходжання. Той жа корань Važ- у літоўскай рачной назве Važ-upė. Звязана з літоўскім vežti «везці», važiuoti «ехаць, рухацца» [A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 368—369]'' Рака Важа ў крыніцы не згадваецца. Дарэчы, Peisatai вельмі любіць спасылацца на працу Ванагаса, аднак у рэчаіснасці гэты "Этымалагічны слоўнік літоўскіх гідронімаў" прысвечаны даследванню паходжання назваў рэк і азёр Літвы. Гідронімы ж Беларусі, хаця і прыводзяцца там падчас (для параўнання), але вельмі рэдка. Таму ў большасці выпадкаў ягоныя спасылкі на Ванагаса з'яўляюцца падманам. * [[Ратамка (рака)]] [[Ратамка (аграгарадок)]] [[Ратамка (вёска)]] ''Назва ракі Ратамкі балцкая, корань Rat- як у літоўскіх гідронімах Rata, Rat-upis, латышскіх Rat-upe, звязваецца з літоўскім ratas "кола, акружнасць, замкнёны шлях колам", а сама назва такім чынам канфігурацыйнага значэння[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 273.]. Да кораня Rat- у назве дададзены вакалізаваны гідранімічны суфікс -m-, які таксама ў назве літоўскай ракі Neremà[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 228.].'' Назвы Ратамка ў Ванагаса няма. * [[Абстэрна]] ''Назва Абстэрна старабалцкага паходжання. Яна ігуруе таксама як «Обста» (на карце 1933 года). Так жа сама, Обстай, называецца рака Абеста (у басейне Сейма на Падняпроўі)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 166.], яе назву збліжаюць з назвай літоўскай нёманскай ракі Abista[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 35.]. У аснове гэтых назваў індаеўрапейскае ab-, якім абазначаліся рачныя воды[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1.]. Корань Ab- у азёрнай назве перадаваў значэнне «Цякучае, праточнае (возера)».'' Нідзе ў прыведзеных крыніцах назва возера Абстэрна не сустракаецца. * [[Брэст]] ''Наконт назвы Берасця няма поўнай згоды. Існуюць балцкая і славянская версіі паходжання гэтай назвы. Згоднай з балцкай версіяй, назва звязаная з літоўскім brasta, прускім *brastan «брод»[В. Н. Топоров. Прусский язык. A-D. Москва, 1975. С. 247.].'' Хлусня, Брэст там не згадваецца. * [[Вяркуды]] ''Вядомыя сучасныя літоўскія адыменныя прозвішчы Verkis, Verkas, Verkelis, Verkulis, якія звязваюць з verkti "плакаць" (як прозвішча Плакса[Бiрыла М. В. Беларуская антрапанiмiя. 2: Прозвiшчы, утвораныя ад апелятыўнай лексiкi. — Мінск: Навука i тэхнiка, 1969. — C. 325.])'' Нічога з напісанага ў Бірылы і блізка няма, акрамя беларускага прозвішча Плакса. ''З тым жа фармантам -ud- балцка-літоўскія імёны, ад якіх тапонімы Дакудава, Палуды, Анкуды. Блізкі фармант -id- у імёнах, ад якіх Мілідаўшчына, Вайнідзеняты.'' Няма крыніцы. * [[Мёры]] ''Першапачаткова назва Мёраў адносілася да возера, якое на старых картах называецца «Мёры» (цяпер — возера Мёрскае).'' Няма крыніцы. ''Вядомая з 1514 г. назва Мёраў — маёнтак «Мярэя» (Мерея) перагукаецца з балцкай назвай дняпроўскай рэчкі Мярэя[Топоров В. Н., Трубачев О. Н. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 195.]. Корань Mer- / Mor- мае значэнне «стаячая вада» і суадносіцца з літоўскім marios «затока»[Vanagas A. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. P. 211, 204.]. У назве Мярэя балцкі гідранімічны пашыральнік -ej-, як у падняпроўскіх балцкіх гідронімах *Vedēja, *Rupēja[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 165, 178, 195, 206.], літоўскіх Asveja, Roveja[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 49, 280.], у назве возера Асвея. Блізкія яму пашыральнікі -ij-, -uj- у водных назвах тыпу Ілія, Бабруя.'' Суцэльнае ўласнае даследванне. У ніводнай з прыведзеных крыніц назва горада Мёры не згадваецца. А ў Ванагаса не згадваецца і Мярэя. * [[Набіста]] ''Назва Набіста старабалцкага паходжання. Суседства з возерам Абстэрна (іншая назва Обста, ад *Abista) дае падставы меркаваць, што ў аснове назваў абодвух азёраў мела быць Ab-ist-, як у такіх балцкіх гідронімах, як Abista (у Літве ў басейне Нёмана)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 35.] і Абеста, або Обста (у басейне Сейма на Падняпроўі)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 166].'' Назва Набіста ў крыніцах не згадваецца. Далей ідзе ўласнае даследванне з прыцягненнем мноства іншых гідронімаў. * [[Лошыца]] [[Лошыца (жылы раён)]] [[Лошыцкая сядзіба]] ''Звязана або з літоўскім lašėti «капаць», або з аманімічным яму lašėti «блішчэць», lašis «ласось»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 182.] (назва ласося матываваная яго стракатай, блішчастай луской[В. Н. Топоров. Прусский язык. L. Москва, 1990. С. 109.]).'' Назвы Лошыца ў гэтых кнігах няма. * [[Гайголка]] ''Назва літоўскага паходжання, ад gaigalas «вуцяк». Такога ж паходжання літоўскія водныя назвы Gaigalis, Gaigal-upė[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 103.].'' Гайголка там не згадваецца. * [[Маладзечна]] ''Назва Маладзечна ад назвы прытока ракі Уша ракі Маладзечанкі (*Маладзечны, *Маладзечні), на якой адпачатна паселішча паўстала. Адпачатная балцкая назва ракі звязаная з літоўскім maldas, meldas «трыснёг», ад якога літоўскія гідронімы тыпу Mald-upis, Maldenis[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 202.].'' Маладзечны ці Маладзечанкі ў Ванагаса няма. * [[Сіпа (рака)]] [[Сіпурка (рака)]] ''Назва Сіпа мае балцка-яцвяжскае паходжанне. Літоўскі гідранімічны аналаг — назва ракі *Šipė[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1980. — С. 331.]. У сіпурскай назве корань Sip- пашыраны пашыральнікам -ur-, які вядомы ў літоўскім словаўтварэнні: dubti «угінацца» — duburys «вір», у рачных назвах Ind-ura, Vint-ura[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 307—309.].'' Няма там Сіпы і Сіпуркі. * [[Тушчанка]] ''Назва балцка-літоўскага паходжання. Ад літоўскага tuščias, tuštas «пусты», адсюль назва тыпу *Tuščia. Найбліжэйшы гідранімічны адпаведнік — літоўская рачная назва Tušt-upis (каля заходнелітоўскага Цяльшэя) таго ж паходжання[Vanagas A. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 350.].'' Тушчанка там не згадваецца. * [[Бірвета]] ''Назва балцкага паходжання. Аснова гідроніма Bir-ṷ-, ад кораня Bir-[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 65.]. Назва мае «балотную» семантыку.'' Ванагас супастаўляе назву Бірвета з беларускім берва "кладка з бярвенняў на гразкім месцы". * [[Лужасна]] [[Лужаснянка]] ''Назва балцкага паходжання. Корань Lūž- у літоўскім гідроніме Lūž-upis, ён звязаны з літоўскім lūžti «ламацца, ірвацца, гнуцца» і мае канфігурацыйнае значэнне[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 200.]. корань пашыраны тыповым балцкім гідранімічным пашыральнікам -sn-[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198.].'' Няма ў гэтых кнігах Лужасны і Лужаснянкі. * [[Лагойск]] [[Лагазінка]] ''старабалцкага паходжання. На гэта паказвае балцкі гідранімічны пашыральнік -(а)z-. Ён вядомы і ў літоўскім словаўтварэнні... [P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 390.] Назва Лагаза ад індаеўрапейскага *leg- / *log- «накропваць, прасочвацца, распускацца»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 657.][H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 99.].'' Лагаза (Лагазінка, Лагойск) нідзе там не згадваецца. * [[Маларыта]] [[Маларыта (рака)]] [[Рыта]] ''старабалцкага паходжання. Узыходзіць да індаеўрапейскага *rī-ti «цячы», якое ад гнязда *rei- / *rī- / *roi- «цячы», адкуль, напрыклад, лацінскае *rei-ṷo-s «ручай» (> rīvum) або кельцкае *rei-no-s «плынь» (> рака Рэйн)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 330—331.][H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 96.]. Гідранімічныя аналагі — назвы літоўскай ракі Ryt-upis «Цякучая (або Ранішняя) рака» (каля Марыямпале), латышскай Rīta-strauts «Цякучая (або Ранішняя) плынь»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 279.].'' У прыведзеных крыніцах назваў Маларыта, Рыта няма. * [[Сухадроўка]] ''Назва балцкага паходжання. Поўны аналаг назвы — заходнелітоўскі двухасноўны гідронім Saus-drãv’as. У ім першая аснова — ад літоўскага sausas «сухі», другая ад кораня Drav- / Drev-, які звязаны з індаеўрапейскім *droṷus «плынь», *dreu- «бегчы, імкнуцца»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1980. — С. 90—91, 292.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 204—205.][H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 44-45, 55.].'' Сухадроўкі ў гэтых кнігах няма (дарэчы, Ванагас на с. 90 корань drav- супастаўляе са старажытнаіндыйскім dravah, dravati). Далей ідзе ўласнае даследванне з прыцягненнем мноства іншых гідронімаў. * [[Сэрвач (прыток Віліі)]] [[Сэрвач (прыток Нёмана)]] ''Першая аснова Serv- таксама ў назве рэчкі Сярвайкі (правы прыток Ловаці), літоўскіх гідронімах Servas, Servelis (назвы азёраў), Sarva (назва ракі). Звязана з літоўскім serventi «паціху цячы, струменіць»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 296.]. Далей да індаеўрапейскага *sreu- «цячы», *sreṷo- «плынь» і карацейшага *ser- «цячы»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1003.]. Другая аснова назвы Сэрвач тая ж, што і ў назвах Нарач, Іслач і падобных, — Ak-. Яна звязаная з лат. aka «калодзеж», літ. aka(s) «палонка ў лёдзе», лат. akata «вір у рацэ; вочка ў балоце; палонка ў лёдзе»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 176.].'' Назвы Сэрвач ў пералічаных крыніцах няма. * [[Віхра]] ''Нягледзячы на павярхоўнае падабенства з віхор, назва Віхра балцкага паходжання. Гідранімічныя аналагі — літоўскія рачныя назвы Vieša, Viešinta, Viešintas, Viešmuo, латышская Viesīte, назва возера Вісяты. Звязана з літоўскім viešmuo «ручай»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 378—379.].'' Назва Віхра ў Ванагаса не згадваецца. * [[Жыткавічы]] [[Чырвонае (возера)]] ''Назва паселішча пайшла ад назвы ракі Жыдкаўка, што з Жыд-возера цекла ў Прыпяць.'' Няма крыніцы. ''Назва «Жыд» паходзіць ад балцкага кораня *žeid- / *žid- «гарэць; свяціць, ззяць», ад якога літоўскае žydėti «свяціць; цвісці», žaida «агмень (месца для адкрытага агня)». Далей да карацейшага балцкага *žei- / *ži- (з тым жа значэннем), ад якога таксама латышскае zīt «світаць, віднець», zaigs «зіхоткі» (*žei-, -g-), літоўскае žibus «зіхоткі» (*ži-, -b-)[S. Karaliūnas. Iš baltų kalbų puodininkystės terminijos istorijos // Lietuvių kalbotyros klausimai. XVI. 1975. С. 137—141.].'' Няма там ні Жыткавічаў, ні Жыд-возера, ні Жыдаўкі. Сама назва артыкула Каралюнаса ў перакладзе гучыць як "З гісторыі ганчарных тэрмінаў у балцкіх мовах", ён не зусім пра гэта. ''Літоўскія гідранімічныя аналагі — назвы тыпу Žiba, Žiegas, Žied-upė, Žyd-a-upis[ A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 400, 401.].'' І тут таксама няма Жыткавічаў, Жыд-возера і Жыдаўкі. * [[Нямыльня]] ''Адпачатная балцкая форма аднаўляецца як *Nemilnà (Немілна́).'' Няма крыніцы. ''Корань Nem- ад індаеўрапейскага *nem- «гнуць; гнуцца», ад якога і назва Нёмана[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 764.].'' Нямыльні ў кнізе няма. ''У назве *Немілны корань пашыраны рэдкім балцкім пашыральнікам -ln-, як і ў назве літоўскага возера Asalnai (As-, -ln-)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981.- С. 48.].'' Няма там гаворкі ні пра Нямыльню, ні пра пашыральнік -ln-. Далей ідуць іншыя ўласныя даследванні. У прыватнасці, у гэтых фантазіях ёсць спасылка і на "Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья". Дык вось, Нямыльня там згадваецца на с. 218 у раздзеле "Славянские названия". * [[Сермеж]] ''Найбліжэйшы гідранімічны аналаг — літоўская рачная назва Serma(s), што лічыцца вельмі архаічнай. Да індаеўрапейскага *sermo- «рака, плынь» і карацейшага *ser- «цячы»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 296.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 909—910.] Таксама рачная назва на прыпяцкім правабярэжжы Цэрэм / Сарэмскі, адпачатная форма якой таксама балцкае *Serm-[О. Н. Трубачев. Труды по этимологии: Слово. История. Культура. Т. 4. Москва, 2009. С. 593—594.]. Корань пашыраны такім самым пашыральнікам, як у назве літоўскай падвіленскай ракі Nemėža[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 227.]'' Ва ўсіх гэтых крыніцах назва Сермеж не згадваецца. * [[Піктуша]] ''Назва балцка-літоўскага паходжання. Звязана з літоўскім piktas "злы; моцны, вялікі". Належыць да шэрагу "злых" гідронімаў, тыпу Pikt-ežeris, Pikt-upė (piktas "злы; моцны", ežeras "возера", upė "рака")[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 258.].'' Піктушы тут няма. * [[Вір (возера)]] [[Чорны Вір]] [[Вір (рака)]] ''Водныя назвы Вір (найменей некаторыя з іх), магчыма, перакладаюць папярэднія балцкія гідронімы тыпу назвы правага дзесенскага прытока (ніжэй Чарнігава) Верапета (руск.: Верепето, Верепета)[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейне. С.-Петербург, 1913. С. 211.]'' Хлусня, кніга Маштакова - гэта проста спіс назваў рэк у басейне Дняпра, пра паходжанне гэтах назваў у яго не сказана ані слова. ''ад літоўскага verpetas «вір; крыніца», verpti «моцна цячы; віраваць»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 179.].'' Назва Вір тут не згадваецца. * [[Рэпалава]] ''Вядомы літоўскі антрапонім Rėpalis, ён звязаны з літоўскім rėpti "хапаць, грабастаць"[Lietuvių pavardžių žodynas. L-Ž. Vilnius, 1989. С. 598.].'' Рэпалава там не прыгадваецца, ёсць толькі прозвішча Repalis і дарэчы тлумачыцца зусім па-іншаму. * [[Ведрыч (рака)]] ''У аснове назвы — адзін з варыянтаў балцкай гідранімічнай асновы Ud- : Vad- : Ved-, якая звязаная з лат. ūdens, пруск. (w)undan, літ. vanduo «вада», яцвяжскім *udā «вада; рака».'' Няма крыніцы. ''Гэтая аснова ў балцкіх назвах такіх рэк, як літоўскія Vedega (Vadaga), Vadaktis, Ūdara[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 351, 358.]'' Ведрыч там не прыгадваецца. Ды і тлумачыць пералічаныя літоўскія назвы Ванагас па-рознаму. ''пруская *Vadanga (> Wadangen), пасожская Удага, падняпроўскія Ведаса, Ведага[Топоров В. Н., Трубачев О. Н. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. — М., 1962. — С. 129, 157, 169—170, 178, 211.]'' Фантазіі. Тапароў супастаўляе Ведрыч толькі з назвамі Ведзерка, Ведра і Ведрыца (ад асновы *veder-), іншыя ж назвы ён тлумачыць па-іншаму. ''У назве Ведрыч корань Ved- пашыраны з дапамогай пашыральніка -r-. Ён шырока прысутны ў літоўскім слова- і назваўтварэнні: kupti «уздымацца» — kupra «горб», liepa «ліпа» — Lieporas «Ліпавы (ручай)»[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 298—309.].'' Тут Ведрычы няма. Дарэчы, гэты том выбраных твораў Скарджуса мае назву "Lietuvių kalbos žodžių daryba", г. зн. "Словаўтварэнне літоўскай мовы". Тапанімія Беларусі там не разглядаецца ў прынцыпе, кніга зусім не пра гэта. Таму спасылкі на Скарджуса тут з'яўляюцца падманам. * [[Крэва]] ''Найверагодней тапонім «Крэва» ўтварыўся ад рачной назвы тыпу літоўскага гідроніма Krevė (рака на поўначы ад літоўскіх Кейданаў)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. C. 165.]. Такую назву магла мець крэўская рэчка, цяпер вядомая як «Крэўлянка».'' Назвы мястэчка Крэва там няма. * [[Судабле]] [[Судабоўка]] ''Рачная назва балцкага паходжання, ад першапачатковага *Судаба. Корань Sud- як у літоўскіх гідронімах Sudarvė, Sudota, Sūduonia, якія звязваюцца з літоўскім sūduva "твань у балоце"[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 318-319.].'' Судабле і Судабоўкі ў Ванагаса няма. ''Пашыральнік -b- як у назве рэчкі Налібаўкі (< *Наліба, Nal-ib-), які выкарыстоўваецца ў літоўскім словаўтварэнні (kan-ėti «бедаваць, мучыцца» — kan-yb-a «ссохлік, заморак»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 92.].'' Насамрэч гаворка ў крыніцы ідзе аб словаўтваральных суфіксах літоўскай мовы, ніякіх гідронімаў там няма. * [[Каспля]] ''Першая аснова Кас- з цягам часу зведала эвалюцыю ад *Kŭs- праз *Къс-. Яна звязаная з прускім kusis, літоўскім kusulas «камар». Гэтая аснова таксама ў назвах ракі Касня (прыток волжскай Вазузы) на Смаленшчыне на ўсходзе ад Касплі, сожскай ракі Касінка (каля Касінкі — рэчка з назвай-перакладам «Камароўка»)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 190.].'' Насамрэч, рака Каспля ў гэтай кнізе сустракаецца толькі на с. 237 і там няма ані слова пра значэнне асновы ў гэтай назве. ''Прамы літоўскі гідранімічны адпаведнік — рачная назва Kus-upė[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 175.].'' А тут увогуле Каспля не згадваецца. * [[Дубасна]] ''Корань Dub- ад літоўскага dubti «ўгінацца», duburys «рачны вір (паглыбленае, „увагнутае“ месца)». З ім літоўскія гідронімы тыпу Dubė, Dubis, Dubija, Dubinga, Dubysa[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 93.]. Корань пашыраны гідранімічным пашыральнікам -sn-. Ён таксама ў назвах задзвінскага возера Мядзесна, дзвінскай ракі Лужасна, дняпроўскіх рэк Опісна (< *Apesna), Нерасна, Турасна[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198.]. Гэты пашыральнік прысутны і ў літоўскім назва- і словаўтварэнні: upė «рака» — upėsnis «рачулка; месца, дзе цекла рэчка або дзе рэчка ўцякае ў возера»[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 291—292.].'' Нідзе з пералічаных крыніц назва ракі Дубасна не прыгадваецца. * [[Налібакі]] [[Налібаўка]] [[Налібоцкая пушча]] ''Звязаная з балцкім гідранімічным коранем Nal-, ад якога назва літоўскага возера Nalija, балота Nal-raistis, балцкай назвай з-пад Ноўгарада *Nolia / Nolė. Далей да індаеўрапейскага *(s)na- «цячы», пашыранага пашыральнікам -l-[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 223.].'' Налібак, Налібаўкі, Налібоцкай пушчы ў крыніцы няма. ''Корань Nal- пашыраны пашыральнікам -b-, які выкарыстоўваецца ў літоўскім словаўтварэнні (kan-ėti «бедаваць, мучыцца» — kan-yb-a «ссохлік, заморак»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 92.].'' У кнізе проста гаворыцца пра суфікс -yba і падобныя ў літоўскім словаўтварэнні, пералічаных вышэй тапонімаў там няма. * [[Вацлаў Пануцэвіч]] ''Папуцэвіч — ад балцка-літоўскага аднаасноўнага антрапоніма (колішняга імя) «Папуціс», які даў і сучаснае літоўскае прозвішча Paputis. У ім антрапанімічны суфікс -ut- і корань Pap-, які і ў іншых літоўскіх антрапонімах Papas, Papeika, Papelis, Papšys. Корань звязваецца з літоўскім papas «грудзі; смочка; покаўка, пупышка (на дрэве)»[Lietuvių pavardžių žodynas. L-Ž. Vilnius, 1989. C. 391.]'' Papas, Papeika, Papelis, Papšys у крыніцы ёсць, а Папуцэвіча, Папуціса і Paputis няма. ''з латышскім pāpa, pāpis, pāpulis «покаўка, пупышка». Тыпалагічная паралель — прозвішчы «Цыца», «Цыцка»[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. 2. Прозвішчы, утвораныя ад апелятыўнай лексікі. Мінск, 1989. С. 441.].'' У Бірылы з пералічанага ёсць толькі Цыца і Цыцка. * [[Убарць]] ''Назва Убарць балцкага паходжання. У аснове назвы Убарць — корань ub-, які таксама ў назве ракі Убедзь (правы прыток Дзясны паміж Чарнігавам і Ноўгарадам-Северскім)[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 206.].'' Хлусня, кніга Маштакова - гэта проста спіс рэк дняпрўскага басейна, дзе ані слова пра іх паходжанне, пра тое, дзе які корань і г. д. ''Корань ub- у назве Убарць пашыраны з дапамогай пашыральніка -rt-, які вядомы ў літоўскім словаўтварэнні (kabti «віснуць» — kabartai «звіслая „бародка“ пад дзюбай пеўня») і ў балцкай гідраніміі: возера Тумерта на Верхнім Падзвінні, рака Уперта на Павоччы, літоўская рака Gomerta[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 119.].'' Адзінае што ёсць у Ванагаса з усяго пералічанага - гэта гідронім Gomerta. Дарэчы там напісана, што ў ім суфікс -erta, а не -rt-. Усё астатняе - прыдумана. ''Ад кораня ab- пайшлі балцкія гідронімы Abista, Абеста, Абстэрна, Обаль, Аболе[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 166.][A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 35.].'' Насамрэч, на с. 175 у Тапарова напісана, што ў назвах Обаль, Аболе корань *абъл-/*объл-, які ён параўноўвае з літ. obuolys, лтш. abols "яблыка", Абстэрна там увогуле няма. А ў Ванагаса не згадваюцца Абстэрна, Обаль, Аболе. * [[Обаль (рака)]] [[Абалянка (рака)]] [[Аболе]] [[Обаль (возера)]] [[Обалінец]] ''Корань Ab- такі самы, як у латышскіх гідронімах тыпу Abula, Abuls, Abava[K. Būga. Rinktiniai raštai. Vilnius, 1961. C. 534—535.]'' Назвы Abava там няма і Буга нічога на піша аб тым, што ў гэтых назвах менавіта корань Ab-, а не нейкі іншы (напрыклад abal). ''у назве ракі Абельна на Верхнім Павоччы. Ад індаеўрапейскага ab-, якім пазначаліся рачныя, цякучыя воды[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 41.].'' А ў Краэ наогул не прыгадваюцца Обаль, Абалянка, Аболе, Обалінец, Абельна. Далей ідзе ўласнае даследванне пра разнастайныя гідронімы. * [[Аткыльня]] ''Першапачатковая форма захавалася ў назве возера Акельня'' Няма крыніцы. ''Корань Ak- звязаны з лат. aka «калодзеж», літ. aka(s) «палонка ў лёдзе», лат. akata «вір у рацэ; вочка ў балоце; палонка ў лёдзе»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 176.].'' У рэчаіснасці ж, у крыніцы напісана, што назва Аткільня магчыма з балт. at- + kil- "поднимать(ся), происходить". * [[Мокіш]] ''Звязана з літоўскім mokšė «мокрае, вільготнае месца» (ад mokas «густая гразь» з дапамогай пашыральніка -š-)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 315—316.]'' Адзінае што там ёсць - гэта тое, што ў слове mokšė суфікс -š-, пра назву Мокіш ні слова. ''makašyti «брысці па гразі», далей да літоўскага makoti «брысці (праз гразь)», makynė «балаціна», maknus «топкі», латышскага makņa «балаціна, балоцістае месца»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 202.].'' Таксама гідроніма Мокіш няма. Дарэчы няма там і слова makašyti у якасці тлумачэння літоўскіх гідронімаў. * [[Чарэйскае возера]] [[Чаросава (возера)]] ''Назва балцкага паходжання. З шэрагу азёрных назваў Чэрас (каля Мёраў), Чаросава (каля Лепеля), Чэраскія (група азёраў у вярхах ракі Таропы), сюды ж і назвы прыпяцкай ракі Чарэса, дзесенскай ракі Чарэска[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 212.]. Корань Ker- (> Чер-) ад літоўскага keroti «расці, разрастацца» (прыставачнае už-keroti «зарастаць, абрастаць»). Гідранімічныя аналагі — літоўскія водныя назвы *Kerėsa (> Kerės-upis), Kerotis, Kerūlė[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 153—154.].'' Ні там, ні там Чарэйскае і Чаросава возера не згадваецца. Далей таксама ідзе ўласнае даследванне з прыцягненнем розных назваў. * [[Ненач]] ''Гідранімічныя аналагі — літоўскія водныя назвы Nota, Notė, Notija, Notera[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 231—232.], пруская *Nātangā (ад гэтага гідроніма назва прускага племя натангаў).'' Ненач там не згадваецца. ''Гэтыя назвы ад захаванага ў гідраніміі балцкага *nātā «цячэнне», якое з дапамогай пашыральніка -t- ад індаеўрапейскага *(s)na- «цячы»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 971—972.].'' А тут няма ані пералічаных вышэй гідронімаў, ані балцкага *nātā. * [[Белагаловае]] ''Першая аснова гэтай назвы — літоўскае balas, baltas «белы» (яно ж і ў балцкай назве ракі Балы на прыпяцкім правабярэжжы[О. Н. Трубачев. Труды по этимологии: Слово. История. Культура. Т. 4. Москва, 2009. С. 497, 594.]).'' Трубачоў гэта пісаў пра гідронім Балы, а не Белагаловае. ''Другая аснова ад літоўскага galva «галава; перад, верх»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 177.].'' Тапароў пісаў пра раку Бологоловка ў басейне ракі Сож, а не пра возера Белагаловае. * [[Веліж]] ''Назва Веліж (Вялі́ж) паходзіць ад назвы рэчкі Вялі́жкі, ля ўпадзення якой у Дзвіну паселішча знаходзіцца.'' Няма крыніцы. ''Першапачатковая форма гэтага гідроніма — Вялі́жа. На гэта паказвае назва ракі Буліжа, што цячэ недалёка ад Вяліжы (прыток дзвінскай ракі Касплі, што ў Дзвіну ўцякае ніжэй за ўпадзенне Вяліжы). У абодвух гэтых гідронімаў карані пашыраныя пашыральнікам тыпу -iž-, як у літоўскіх гідронімах тыпу Gabižis, Gumyža[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 101, 127.][В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 169.]. Пашыральнік -ž- выкарыстоўваецца ў літоўскім слова- і назваўтварэнні, утвараючы вытворныя формы (varlė «жаба» — varlėža «жабка»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 391.]. Гідранімічны корань Vel- на Верхнім Падзвінні таксама ў балцкіх назвах возера Веліста, ракі Веляса (Vel- + -st-, -s-). Балцкія гідранімічныя адпаведнікі — літоўскія Veliuona, Velionė, Vel-upys, Vėlys, латышскія Vel-upīte, Vellezers[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 370.].'' Нідзе ў гэтых крыніцах Веліж, Вяліжа ці Буліжа не згадваюцца. Суцэльная адсябяціна. * [[Гавязнянка]] ''Корань такі ж, як і ў балцкіх назвах нёманскіх рэк Гаўя, Гуя, ад індаеўрапейскага *gēu- / gū- «гнуць, крывіць». Ад яго таксама літоўскае gau-r-as «волас», gu-r-as «вяршыня пагорка», gu-g-a «пагорак; гузак; горб»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 393—398.].'' Няма ў крыніцы нічога падобнага. ''Корань пашыраны балцкім пашыральнікам -zn-, які таксама ў назвах «лісіных» рэк Лапузна (прыток дзесенскай Наўлі), Лопазна (прыток сожскай Іпуці), ад літоўскага lapė «ліса»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 192, 194.].'' Хлусня, няма там ні Гавязнянкі, ні разважанняў пра тое, які пашыральнік і корань у назвах Лапузна і Лопазна ("форма балт. первоисточника неясна"). * [[Сянно]] [[Сянна (рака)]] [[Сянно (возера)]] [[Жыварэзка]] ''Назва Сянна паходзіць ад аднайменнага возера, на якім паселішча паўстала. Гідронім Сянно балцкага паходжання, ад кораня Sain-[B. H. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. II // Балто-славянские исследования. 1987. Москва, 1989. С. 47.]. Звязана з літоўскім at-sainus «павольны, неахайны, лянівы»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 293—294.]. Далей да аднаго са значэнняў індаеўрапейскага *sei- : si- «слабець; вялы, слабы, лянівы; апускацца, пагружацца» (> «ціхі, спакойны»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 890—891.].'' У ніводнай з пералічаных кніг назва Сянно (Сянна) не сустракаецца. ** {{N}} цалкам выдаліў як безкрынічнае ва ўсіх названых артыкулах. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 09:07, 15 мая 2025 (+03) * [[Усвейка]] [[Усвяты]] [[Ушача]] [[Ушачы]] [[Усвяча]] [[Уша (прыток Віліі)]] [[Уша (прыток Бярэзіны)]] [[Уша (прыток Нёмана)]] ''Гэты корань звязваюць з індаеўрапейскім *aus- / *us- «блішчэць, ззяць», ад якога літоўскае aušra «зара», apy-ūšris «час перад світанкам», латышскае *Ūss (балцкае боства зары)[Топоров В. Н. Балтийский элемент в гидронимии Поочья III // Балто-славянские исследования 1988—1996. Москва, 1997. С. 282—283.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 86—87.].'' У гэтых крыніцах пералічаныя тапонімы не згадваюцца. * [[Усяжа (рака)]] Тое ж самае. Далей: ''У назве Усяжа корань Us- пашыраны балцкім пашыральнікам -ing-, як у назве Аражня / Аряжня (< Ar-ing-in-)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 199.].'' На самой справе, адзінае, што напісана ў крыніцы, так гэта тое, што назву Аражня можна параўнаць з ст.-пруск. Aryngine. Пра пашыральнік -ing- і Усяжу - выдумка. * [[Арыжня (рака)]] ''Назва старабалцкага паходжання. Адпачатная форма была блізкая да прускай азёрнай назвы Aryngine (Ar-, -ng-, -n-), потым дала форму тыпу «Аряжня»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 199.].'' Пра падзеленне назвы на састаўныя часткі Ar-, -ng-, -n- там няма. ''Корань ад балцкага *ar-, індаеўрапейскага *ar-, *er- / *or- «рухацца»[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 45—47.].'' У крыніцы няма ні Арыжні, ні балцкага *ar-. ''Ён таксама ў літоўскім гідроніме Arina, латышскім Aruona[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 47.].'' Тут таксама няма Арыжні. Дарэчы, Ванагас не называе гэты корань балцкім, а разглядае яго як агульнаіндаеўрапейскі. * [[Рапуса]] ''У назве Рапусы вылучаецца балцкі гідранімічны пашыральнік -usa, як у назвах дзесенскай ракі Нярусы, прускай ракі Narussa[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198.].'' Няруса і Narussa там ёсць, Рапусы няма. * [[Мядзесна]] ''Найбліжэй з гідранімічным коранем Med- звязанае літоўскае medis «дрэва», medė «гай», ад балцкага *medja(n) «лес». Далей да індаеўрапейскага *medhi̯os- «сярэдні, сярэдзінны» — лес разумеўся як тое, што знаходзіцца паміж паселішчамі[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 706—707.].'' Назвы Мядзесна і ўвогуле разважанняў, што "найбліжэй з гідранімічным коранем Med- звязанае літоўскае medis...", там няма. ''Корань Med- пашыраны ў назве Мядзесна балцкім гідранімічным пашыральнікам -sn-. Ён таксама ў дзвінскім гідроніме Лужасна недалёка ад Мядзесны, у дняпроўскіх балцкіх гідронімах Апісна, Нерасна, Турасна і інш.[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198.]'' На самай справе, гідронім Мядзесна ў гэтай кнізе прыгадваецца толькі на с. 225, дзе гаворыцца, што ён мае фінскае паходжанне. * [[Сярвайка]] ''Назва балцкага паходжання. Аснова Serv- таксама ў балцкай назве рэчкі Сэрвач (прыток Віліі), літоўскіх гідронімах Servas, Servelis (назвы азёраў), Sarva (назва ракі). Звязана з літоўскім serventi «паціху цячы, струменіць»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 296.]. Далей да індаеўрапейскага *sreu- «цячы», *sreṷo- «плынь»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1003.].'' Ні там, ні там Сярвайка, Сэрвач не сустракаюцца. * [[Свіліца]] [[Падсвілле]] [[Свольна (рака)]] ''Гідранімічныя аналагі — літоўскія гідронімы Svilė, Svyla, назва ракі Свілка на Падзвінні (каля Лынтупаў). Роднасны корань у гідронімах Svalė, Svalia, Svolis[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 322—323.], у прускім тапоніме Swolow, балцкіх назвах рэк Своланка на Верхнім Павоччы[В. Н. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. III // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1998. С. 307.]. Звязана з літоўскім svilti «гарэць без полымя, прыгараць; „гарэць“ ад холада». Далей да індаеўрапейскага *sṷel- «тлець, гарэць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1045.].'' Нідзе з паказаных крыніц Свіліца, Падсвілле, Свольна не згадваюцца. * [[Жлобін]] ''Назва Жлобін балцкага паходжання — найімаверней гідранімічнага (адпаведная водная назва да сёння не захавалася). Назоўны адпаведнік на тэрыторыі цяперашняй Беларусі — возера Жлобін каля Баранавічаў (цяпер у складзе горада).'' Няма крыніцы. ''Гідранімічныя аналагі — літоўскае Globys (рака), прускае Globe (возера). Яны звязаныя з літоўскім globti «ахопліваць, ахінаць»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 118.]. Далей да індаеўрапейскага *gleb(h)- «сціскаць» (ад карацейшага *gel- «сціскаць; акруглы»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 357, 359—360.].'' У гэтых крыніцах Жлобін не сустракаецца. ''Назва Жлобін з таго ж семантычнага шэрагу, што і балцкія назвы рэк тыпу Горадзен (> Гараднічанка), Гамея (> Гамяюк), якія ўзыходзяць да каранёў *gher(d)- «ахопліваць; агароджваць», *gem- «хапаць, сціскаць». Такія назвы адлюстроўваюць канфігурацыйныя асаблівасці адпаведнай ракі ці возера[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 118.].'' А тут не сустракаюцца Горадзен (Гараднічанка), Гамея (Гамяюк). ''У беларускай антрапаніміі вядомыя прозвішчы Глоба, Глобус, Жлоба, Жлобіч[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 111, 146.], якія могуць быць варыянтамі кораня *glob-.'' Таксама Жлобіна няма. Суцэльнае арыгінальнае даследванне. * [[Барысаў]] ''На думку Ткачова, гэта сведчыць, што назва Барысава — не адыменная, а паходзіць ад ракі Барысы.'' Няма крыніцы. ''Калі рачная назва Барыса існавала, то яна балцкага паходжання.'' Няма крыніцы. ''Балцкі гідранімічны пашыральнік -is- у гідронімах тыпу Dubysà, Lavysà, у тапоніме Kilbisai[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T.1. Vilnius, 1996. С. 313—314.]. Адпачатная балцкая форма мусіла быць тыпу Barysà. Корань Bar- у літоўскіх рачных назвах Barys, Bar-upė, якія лічацца вельмі старажытнымі. Той жа корань, з пашыральнікам -t-, і ў літоўскіх гідронімах тыпу Bartuva, у назве прускай ракі *Barta (ад яе мела пайсці назва зямлі прускага народу бартаў), у якіх аснову Bar-t- звязваюць з індаеўрапейскім *bher- «булькатаць; імкліва рухацца»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 58, 59.][V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 71—72.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 132—133.].'' Нідзе ў гэтых крыніцах горад Барысаў ці меркаваная рэчка Барыса не згадваюцца. Дарэчы, Ванагас пра гідронімы Barys, Bar-upė піша, што іх паходжанне незразумелае і для іх вытлумачэння выкарыстоўвае старажытнарускае, украінскае і ілірыйскае словы. * [[Дрывяты]] ''У назве *Druvintas (> Дрывяты) корань Druv- пашыраны пашыральнікам -nt-, як і ў назве возера Вісяты (ад формы тыпу літоўскай азёрнай назвы Viešintas)[K. Būga. Rinktiniai raštai. T. 3. Vilnius, 1961. С. 546.].'' Вісяты там ёсць, а вось Дрывят і разважанняў пра пашыральнік у назве Вісяты няма. * [[Нешчарда (возера)]] [[Нешчарда (рака)]] ''Назва Нешчарда — балцкага паходжання. Назву складаюць прыстаўка Ne- і корань skard-. З дапамогай прыстаўкі Ne- аформленыя назвы задзвінскіх азёраў Нявежа, Няклея, Нядружна і інш. Яна ж у літоўскіх гідронімах тыпу Nestrėvis «Нецякучае (возера)» (ад strėvus «плыткі, цякучы»)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 229.]. Корань skard- у літоўскіх гідронімах тыпу Skardis, Skardžius, Skardelis, Skard-upis. Ад літоўскага skardis «круты схіл, бераг», skardyti «адсякаць, адразаць, аддзіраць»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 301.]. Далей да індаеўрапейскага *(s)ker-d-[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 940—941.].'' Суцэльныя фантазіі, ва ўсіх крыніцах назва Нешчарда адсутнічае. * [[Лавоша (рака)]] ''Назва Лавоша балцкага паходжання. Гідранімічны корань Lav- таксама ў літоўскай рачной назве Lavysa (рака, з якой выцякае возера Lavysas), якая далей звязаная з гідронімамі Lūvas, Lojis[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 182, 184.].'' Лавошы тут няма. Дарэчы Ванагас піша, што паходжанне кораня ў назве Lavysa незразумелае і для ягонага тлумачэння прыводзіць славенскае lava, нямецкія, грэцкія і іншыя словы. ''Ад індаеўрапейскага *lou- са значэннем «умываць, мыць, купаць» (> «ліцца», «жолаб, роў»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 692.]. У назве Лавоша корань Lav- пашыраны пашыральнікам -š- (> -oš-), які выкарыстоўваецца ў літоўскім слова- і назваўтварэнні, а таксама прысутны ў гідронімах Nalošas, Gailėšis, Lapišius, Pelyša[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 316—318.].'' У гэтых крыніцах Лавоша таксама адсутнічае. * [[Чавусы]] ''Згодна з антрапанімічнай версіяй, назва «Чаусы» звязаная з зафіксаванымі на Верхнім Падняпроўі прозвішчамі Чаус, Чаусаў. Тая ж будова і ў падняпроўскіх прозвішчах Браусаў, Брэусаў, Леус, Паус, Рэус. У беларускай антрапаніміі такія прозвішчы пакідаюцца без вытлумачэння[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 62, 249, 304, 358, 441.].'' Па-першае, Бірыла нічога не пісаў пра паходжанне назвы города Чавусы, ягоная кніга прысвечаная прозвішчам, а не тапонімам. Па-другое, у Бірылы зусім няма ніякіх разважанняў пра нейкую быццам агульную будову пералічаных вышэй прозвішчаў. Па-трэцяе, на с. 444 ён звязвае прозвішча Чавус з рэг. чавус, чаус "чыгун", тур. чавуш "сяржант, унтэр-афіцэр". ''Паўночнасмаленскі тапонім Чаусава, аднак, гідранімічнага паходжання, стаіць на рацэ Чэусаўка. Той жа корань Чэус- у назвах малых ручаін Чэусен (у вярхоўях ракі Угры), Чэусаўская (прыток ракі Клядзейкі каля Серпухава). У гэтых гідронімах корань Čaus- / Čeus- (можа быць з балцкім пашыральнікам -in-) суадносіцца з балцкімі гідронімамі літ. Čiauša, лат. Čauša (ад *Kiauša). Яны звязаныя з літоўскім kiaušinti «павольна ісці», kiausti «знікаць, спыняцца ў росце» і пазначалі павольную плынь[Топоров В. Н. Балтийский элемент в гидронимии Поочья III // Балто-славянские исследования 1988—1996. Москва, 1997. С. 293—294.]'' У крыніцы гаворка ідзе пра гідронімы Чеусен і Чеусовская ў Павоччы, пра горад Чавусы ці Чаусава ані слова. ''далей да індаеўрапейскага *(s)keu-[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 951—953.].'' Чавусаў і тут таксама няма. * [[Чэрыкаў]] ''Корань Чэр- таксама ў такіх прозвішчах з усходу Беларусі тыпу Чэ́ранда, Чэ́расеў, Чэ́рачэнь. Этымалогія гэтага кораня ў беларускай антрапаніміі недастаткова прасветленая[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 457.].'' З усяго пералічанага ў Бірылы згадваецца толькі прозвішча Чэранда, без указання які ў ім корань. Астатніх прозвішчаў і назвы горада Чэрыкаў там няма. ''Той жа корань у балцкіх азёрных назвах Чэрас (каля Мёраў і ў вярхах ракі Таропы), ад кораня Ker-[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 153—154.].'' Зноў хлусня, няма там згадкі ні пра Чэрыкаў, ні пра Чэрас. * [[Францішак Кушаль]] ''Прозвішча Кушаль балцкага паходжання, звязана з літоўскім kušlys «сляпец» (хто падслепаваты). Ад яго літоўскі антрапонім Kušlys[Lietuvių pavardžių žodynas. А-К. Vilnius, 1985. С. 1140.]'' У гэтым слоўніку літоўскіх прозвішчаў згадваецца толькі літоўскае прозвішча Kušlys, беларускага Кушаль - няма. ''тапонімы Кушляны, Кушлі, Кушлікі. Аснова Kušl- сустракаецца ў літоўскай антрапа- і тапаніміі[В. Н. Топоров. Прусский язык. I-K. Москва, 1984. С. 361.].'' А тут ёсць толькі тапонімы Кушлікі і Кушлi без дакладнага вытлумачэння, прозвішча Кушаль таксама няма. * [[Скупа]] ''Корань Skup- звязаны з літоўскім skupstas «куст», латышскім skupsna, skupšķis «малы лясок» (skup- + -st-, -sn-, -šķ-). Далей да індаеўрапейскага *(s)keup- «гронка, чуб, пук»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 956.].'' Хлусня, і блізка нічога падобнага там няма, акрамя існавання індаеўрапейскага *(s)keup. * [[Вялікая Восмата]] ''Корань Asm- у балцкіх рачных назвах, што вар’іруюцца як Осма / Восма / Восьма, на Верхнім Падняпроўі і Верхнім Павоччы. Іх адпачатная форма аднаўляецца як *Asma[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 165, 181, 200.][Топоров В. Н. Балтийский элемент в гидронимии Поочья III // Балто-славянские исследования 1988—1996. Москва, 1997. С. 301—302.][В. Н. Топоров. «Baltica» Подмосковья // Балто-славянский сборник. Москва, 1972. С. 255.]. Аснова Asm- з’яўляецца дыялектным варыянтам асновы Ašm- (як Asv- i Ašv- у гідронімах Asveja і Ašva, Ašvija, ад літоўскага ašva «кабыла»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 49, 50.]). Асновы Akm- і Ašm- паходзяць ад варыянтаў індаеўрапейскага *ak- / *ak'- «востры». Ад першага ў літоўскай мове akmen- «камень», ад другога — ašmen- «вастрыё» і (на перыферыі мовы) ašmen- «камень»[Топоров В. Н. Две заметки из области балтийской топонимии (этимологический аспект) [1959] // В. Н. Топоров. Исследования по этимологии и семантике. Т.4. Кн. 2. М., 2010. С. 74—77.]. У назве Асмата корань Asm- пашыраны з дапамогай -at-. Той жа пашыральнік у назвах рэчак Гардата, Аката (> Акатаўка, прыток Гардаты) на Верхнім Павоччы[В. Н. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. III // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1998. С. 293.], у літоўскіх гідронімах тыпу Amata, Žlagatas, Kamatis. Ён шырока выкарыстоўваўся ў літоўскім назва- і словаўтварэнні (gyvas «жывы» — gyvata «жыццё»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 334—338.].'' У ніводнай з паказаных крыніц назва Восмата не сустракаецца. * [[Макоўза]] ''Балцкія гідранімічныя аналагі — літоўскія водныя назвы Makys (возера), *Makia (рака), Mak-a-raistis (балота), латышскае Maka, назва дняпроўскай ракі Маконя (прыток бярэзінскай Ушы).'' Крыніцы няма. ''Гідранімічны корань Mak- звязаны з літоўскім makoti «брысці (праз гразь)», makynė «балаціна», maknus «топкі», латышскім makņa «балаціна, балоцістае месца»[ A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 202.]. Рэдкі пашыральнік -auz- таксама ў літоўскім мікратапоніме (назва балаціны) Ramaũzė (< Ramaũza «Рамоўза», ад ramus «спакойны»)[ A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 272.].'' Назва Макоўза ў Ванагаса не сустракаецца. Няма тут і разваг аб тым, які суфікс у назве Ramaũzė. * [[Супрасль]] ''Назва паселішча паходзіць ад рачной назвы балцка-яцвяжскага паходжання. Адпачатна ўяўляла сабой злучэнне кораня Spran(d)- і пашыральніка -sl-[ P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 163—164.].'' У крыніцы ёсць толькі пра суфікс -sla- ў літоўскіх словах, усё астатняе - прыдумана. ''Гэты ж пашыральнік ёсць і ў назве ракі Нерасль, што таксама ўпадае ў Нараў. Корань Spran(d)- звязаны з літоўскім spręsti (spren(d)sti) «уціскаць; выцягваць; крочыць вялікімі крокамі», sprandyti «цягнуць, расцягваць».'' Няма крыніцы. * [[Нясвіж]] ''Назва Нясвіж гідранімічнага паходжання, ад назвы не лакалізаванай на сёння ракі *Нясвіжа.'' Няма крыніцы. ''Тапонім утварыўся так жа сама, як ад назвы дзвінскага прытока ракі Вяліжы (> Вяліжка) утварылася назва горада Веліж.'' Няма крыніцы. ''Корань *Nes-ṷ- (варыянт старой ṷ-асновы ад кораня *Nes-) у назвах *Нясвяча (> Нясвячка[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 150.], ад *Nes-v-int-a, злучае Сяргееўскае возера з ракой Пціч) і *Несва (> Несвіца[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 160.], прыток Брагінкі, у міжрэччы Дняпра і Прыпяці перад самымі іх сутокамі).'' Маштакоў у прынцыпе не пісаў зусім нічога пра паходжанне ніякіх гідронімаў, пра іх карані і т. п., ягоная праца - гэта проста спіс назваў рэк і болей нічога! ''Корань *Nes- таксама ў назвах Неса[Топоров В. Н. Балтийский элемент в гидронимии Поочья III // Балто-славянские исследования 1988—1996. Москва, 1997. С. 281—282.] (у басейне дзесенскай ракі Нярусы), *Несла (< *Nes-l-, тры прыпяцкія ракі, адна верхнедняпроўская), *Нясета (< *Nes-et-, прытокі дняпроўскай Бярэзіны і прыпяцкай Пцічы)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198—199.]. Меркаваная нясвіжская рака мусіла знаходзіцца зусім паблізу пціцка-прыпяцкага агмяня рэк з назвамі ад кораня *Nes- (тры пціцкія, тры прыпяцкія), працягваючы яго на нёманскія вярхі. Пашыральнік тыпу -iž- як у літоўскіх гідронімах тыпу Gabìžis, Gumýža[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 101, 127.], у назве дзвінскай ракі Буліжа (цячэ побач з Вяліжай)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 169.]. Пашыральнік -ž- выкарыстоўваецца ў літоўскім слова- і назваўтварэнні для вытворных формаў (varlė «жаба» — varlėža «жабка, жабуля»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 391.]. Імаверны фанетычны варыянт таго ж кораня *Nas- у назвах літоўскай ракі Nas-upis[Vanagas A. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 224.], ракі Насва (у басейне Ловаці, на поўначы старабалцкай тэрыторыі)[Р. А. Агеева. Гидронимия Русского Северо-Запада как источник культурно-исторической информации. Москва, 2004. С. 193.].'' Нідзе ў гэтых крыніцах пра Нясвіж ці нейкую меркаваную нясвіжскую рэчку няма ані слова. Усё прыцягнута да Нясвіжа за вушы. (а ў Тапарова таксама няма Буліжы). * [[Віхолка (сяло)]] ''Корань Віх- такі ж, што і ў назве Віхра. Звязана з літоўскім viešmuo «ручай», далей да індаеўрапейскага кораня *ṷeis- / ṷis- «цячы», ад якога таксама назва Вісла (< *ṷeis-tlā)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1134.][H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 50-51.]. Балцкія гідранімічныя аналагі — літоўскія рачныя назвы Vieša, Viešinta, Viešintas, Viešmuo, латышская Viesīte, назва возера Вісяты[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 378—379.].'' Нідзе там назва Віхолка не сустракаецца. А ў Покарнага і Краэ апрача гэтага не сустракаецца і viešmuo. * [[Ловаць]] ''Назва Ловаць балцкага паходжання. Корань Lov- звязаны з літоўскім lovys «рэчышча ракі; пратока, роў»[B. H. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. II // Балто-славянские исследования. 1987. Москва, 1989. С. 59-60.]'' Тапароў там не такі катэгарычны, гэта толькі адна з прапанаваных гіпотэз: объяснение из финноязычных диалектов кажется предпочтительным.. некоторая возможность объяснения из балт. или через него остается... ''далей да індаеўрапейскага *leu-[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 681—682.].'' А ў Покарнага ні Ловаці, ні lovys наогул няма. ''Поўны адпаведнік — назва ракі Ловаць на Верхнім Павоччы, пры тамтэйшым густым балцкім гідранімічным фоне. Таго ж кораня назва літоўскай ракі Loviai[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 196.]. Гідранімічны фармант -at- таксама ў такіх балцкіх гідронімах, як літ. Kamatė, Žlagatas[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 144, 405.]. Ён шырока прысутны ў літоўскім назва-, імя- і словаўтварэнні (gyvas «жывы» : gyvatas «жыццё»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 334—338.].'' Таксама ў ніводнай з гэтых крыніц назва Ловаць не сустракаецца. * [[Гарадзейка]] [[Гарадзея]] ''Назва балцкага паходжання, адпачатная форма — *Gardēja.'' Крыніцы няма. ''Канчатак -ейка часта прысутны на месцы ранейшага балцкага -ēja (як у падняпроўскіх гідронімах Вядзейка — Vedēja, Мярэйка — Merēja, Рыпейка — Rupēja)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 165, 178, 195, 206.]. Корань той жа, што і ў літоўскіх гідронімах Gardinas, Gardena, Garduva, Gardė, Gard-upis, латышскіх Gard-upe, Gardena, Gardauņa[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 106—107.]. На Верхнім Павоччы той жа корань Gard- у балцкім гідроніме Гардата́ (з прытокам Аката́ з такім жа балцкім гідранімічным суфіксам -at-)[Балтийский элемент в гидронимии Поочья. III // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1998. С. 293.]. Балцкі гідранімічны корань Gard- звязаны з індаеўрапейскім *gherd- «ахопліваць; агароджваць» (ад карацейшага *gher- «хапаць, абдымаць»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 442, 444.].'' Нідзе ў гэтых крыніцах назва Гарадзея (Гарадзейка) не згадваецца. ''Назвы Гарадзея, Горадзен з таго ж семантычнага шэрагу, што і балцкія гідронімы тыпу Жлобін, Гамея (> Гамяюк), якія ўрэшце ўзыходзяць да каранёў *gleb(h)- «сціскаць», *gem- «хапаць, сціскаць». Такія назвы адлюстроўваюць канфігурацыйныя асаблівасці адпаведнай ракі ці возера[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 118.].'' Зноў хлусня. Насамрэч, у крыніцы напісана, што літоўскія гідронімы Glebas, Globys паходзяць ад літоўскага glebti, globti, што звязана з канфігурацыяй. Усё астатняе - выдумка. * [[Гродна]] [[Гараднічанка]] ''«Горадзен» — гідронім балцка-літоўскага паходжання. Такі ж корань таксама ў літоўскіх гідронімах Gardinas, Gardena, Garduva, Gardė, Gard-upis, латышскіх Gard-upe, Gardena, Gardauņa[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 106—107.]. На Верхнім Павоччы той жа корань Gard- у балцкім гідроніме Гардата́ (з прытокам Аката́ з такім жа балцкім гідранімічным суфіксам -at-)[Балтийский элемент в гидронимии Поочья. III // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1998. С. 293.]. Балцкі гідранімічны корань Gard- звязаны з індаеўрапейскім *gherd- «ахопліваць; агароджваць» (ад карацейшага *gher- «хапаць, абдымаць»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 442, 444.].'' У ніводнай з гэтых крыніц Гродна, Гараднічанка ці Горадзен не згадваюцца. * [[Дзікі Нікар]] ''Назва балцкага (магчыма, балцка-яцвяжскага) паходжання. Той жа корань у прускай рачной назве Nyc-ape (пруск. ape "рака").'' Крыніцы няма. ''Корань звязаны з латышскім nikns "злы", naiks "страшны, злы, люты; шпаркі, імклівы, моцны (пра хвалі)"[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 97-98.]. Далей да індаеўрапейскага кораня *nēik- : *nīk- : *nik- "нападаць, накідвацца"[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 761.]. Той жа корань так жа сама пашыраны фармантам -r- і ў стараеўрапейскай рачной назве *Nikros (> Neckar). Яна вытлумачваецца як "магутная, злая, шпаркая (рака)"[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 97.]. Гідранімічны фармант -(a)r- паказвае на вялікую даўніну гэтага гідроніма. Такі ж фармант і ў старабалцкай рачной назве Matará, якая лічыцца вельмі старажытнай[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 206-207.].'' Нідзе тут назва балота (Дзікі) Нікар не сустракаецца. * [[Дулебка]] ''Назва балцкага паходжання, звязаная з літоўскімі назвамі Dulbis (назва возера і яру), Dulbė (назва сажалкі і поля), з латышскімі назвамі Dulbju acs (назва балота), Dulbi (назва вёскі).'' Няма крыніцы. ''Гэтыя назвы адносяцца да мясцінаў, якія выгнутыя («выдзеўбаныя»), і звязаныя з літоўскім dulbti «дзяўбсці»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 95.]'' Дулебкі ў Ванагаса няма. ''а тое — ад індаеўрапейскага корня *dhelbh- "дзяўбсці", які таксама вядомы ў стараеўрапейскай гідраніміі[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 26-27.].'' А ў Краэ няма ні пералічаных вышэй гідронімаў, ні dulbti. Дарэчы, Peisatai вельмі любіць спасылацца на Тапарова, дык вось у яго напісана, што назва менавіта гэтай ракі паходзіць ад славянскага этноніма дулебы (Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья, с. 218). * [[Сцвіга]] ''Назва імаверна балцкага паходжання. Тым ці іншым чынам (коранем і пашыральнікам або толькі пашыральнікам) можа быць роднасна літоўскаму гідроніму Šedvygà, у якім вылучаецца корань šedṷ- і пашыральнік -g-[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 327—328.]. Той жа пашыральнік у гідронімах балцкага паходжання тыпу Няміга, Vedega[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. — С. 358.].'' Фантазіі, ні там, ні там у Ванагаса пра Сцвігу няма ані слова. * [[Маства]] ''Назва імаверна балцкага паходжання, корань Mast- таксама ў балцкіх гідронімах Mastis (возера), Mast-upis (рака), Masta-purvs (балота), якія звязваюць з лат. masts "тоня (месца, дзе ловяць рыбу)"[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 206.].'' Тое ж самае: не пісаў Ванагас зусім нічога пра Маству. * [[Няміга (рака)]] ''Аснова назвы звязаная з індаеўрапейскім коранем *nem- «гнуць; гнуцца»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 764.]. Балцкі гідранімічны пашыральнік -g- таксама ў гідронімах Vedega, Удага[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 358.][В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 211.].'' У Покарнага і Ванагаса Няміга не згадваецца ўвогуле, а ў Тапарова на с. 198 гаворыцца, што назва ўтвораная як Ne-mig- і родасная назве Мигото, не пра які пашыральнік -g- у ёй ён не піша. * [[Гамяюк]] [[Гомель]] ''Рачная назва балцкага паходжання. Больш аўтэнтычны варыянт той, што засведчаны найраней, — «Гаме́йка».'' Няма крыніцы. ''Канчатак -ейка часта ўзнікаў на месцы ранейшага балцкага -ēja, як у падняпроўскіх гідронімах Вядзейка — Vedēja, Мярэйка — Merēja, Рыпейка — Rupēja, але мог дадавацца і да бессуфіксальнай асновы[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 165, 178, 195, 206.]. Корань такі ж, што і ў літоўскіх гідронімах Gamė, Gamenta, Gamena, Gomerta. Ён звязаны з літоўскім gamalas «камяк», gomulti «камячыць» з семантыкай сціскання[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 106, 119.][V. Urbutis. Liet. gomus, -i «norus, noringas, linkęs», la. gama «kas pernelyg daug valgo» ir kiti giminiški žodžiai // Baltistica, 1973, t. 9(2). С. 183—188.], далей да індаеўрапейскага *gem- «хапаць, сціскаць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 368—369.].'' У ніводнай з крыніц не згадваецца ні Гомель, ні Гамяюк, ні Гамейка. * [[Лунін]] [[Лунінец]] ''Назвы Лунін, Лунінец трэба разглядаць у сувязі з рачной назвай Лунія (адзін з варыянтаў назвы прыпяцкай ракі Лань)[П.Л. Маштаковъ. Списокъ рѣкъ днѣпровскаго бассейна. Санкт-Петербургъ, 1913. С. 144.].'' Няма ў Маштакова такого сцверджання, і ўвогуле, ягоная кніга - гэта толькі спіс рэк басейна Дняпра, пра паходжання назваў рэк ці населеных пунктаў там няма ані слова. ''Форма "Лунія" звязаная з латышскім luns "твань", літоўскім liūnas "твань; покрыва моху над вадой у балоце або ля берага азёраў ці рэк, што зарастаюць". Далей да літоўскага liaunas "гнуткі, слабы" і значэння балотнай паверхні як няўстойлівай, гнуткай[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 194.][V. Urbutis. (rec.:) Этимология, 1968 // Baltistica. 1972. VIII (2). С. 208-209.]. Гідранімічныя адпаведнікі — літоўскія рачныя і азёрныя назвы тыпу Liūnas[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 194.].'' У Тапарова Лунія ёсць (праўда, у тлумачэнні тут даданая адсябяціна), а Лунін і Лунінец адсутнічаюць. А ў Урбуціса і Ванагаса няма ні Луніі, ні Луніна, ні Лунінца. * [[Паўазер’е (возера)]] ''Назва Палазер’е балцкага паходжання, утвораная з дзвюх асноў. Першая аснова Pal- звязаная з латышскім pali «паводка, затапленне вадой прылеглай да ракі мясцовасці», palas «забалочаны бераг возера», літоўскім palios «балаціна на месцы зарослага возера». Гідранімічныя аналагі — назвы літоўскіх рэк Pala, Palėja, латышскай ракі Pala[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 241.]'' Паўазер’е ці Палазер’е ў Ванагаса не згадваецца. Далей працягваецца ўласнае даследванне. * [[Мінск]] ''З увагі на семантычную «непразрыстасць» назвы рэчкі Мена (Менка), прапаноўвалі шэраг версій, як яе вытлумачваць — з літоўскага menkas «малы, дробны» або menkė «(рыба) мянтуз; (рыба) траска»[Жучкевіч В. Адкуль імя твае, сталіца // Беларусь № 4, 1967. — С. 22.][Роспонд С. Структура и стратиграфия древнерусских топонимов // Восточнославянская ономастика. — М.: Наука, 1972. — С. 22.][Нерознак В. П. Названия древнерусских городов / Под. ред. Д. С. Лихачева. — М.: Наука, 1983. — С. 118.]'' Насамрэч, Роспанд тлумачыць назву ад і.-е *moi-n-//*mei-n- : *min- *mei- "праходзіць міма, ісці". Неразнак паўтарае гэтую версію, дадаўшы, што магчыма і іншае тлумачэнне: ад і.-е. *men- "малы", параўн. ст.-рус., ст.-слав. мьнии, праслав. *mьnjes- "меньшы", параўн. яшчэ літ. menkas "маленькі, дробны", лат. minus "меней". * [[Лучай (возера)]] ''Корань Lauk- звязаны са старалітоўскім laukas «светлы, зіхоткі». Выштурхнутае іншымі словамі, яно засталося ў выглядзе вузкаўжывальнага laukas «хто з белай плямай ці белай пысай (пра жывёлу); лысы». Амонім — літ. laukas «поле» (першапачаткова ў сэнсе светлага месца пасярод леса). Далей вядзе да індаеўрапейскага *leuk- «ззяць, свяціць», *leukos «святло, ззянне»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 183.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 687—689.].'' Назва возера Лучай ні там, ні там не сустракаецца. * [[Аўчоса]] ''Назва балцкага паходжання, пачатковая форма назвы — *Vilkesà (Вількеса́)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 181.].'' Насамрэч, гэта было напісана аб назве Волчас, а пра Аўчосу (Овчеса) гаворыцца на с. 199. ''Поўны гідранімічны адпаведнік — назва літоўскай рэчкі Vilkesà (на поўначы ад Вільні)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 384.].'' Аўчоса тут адсутнічае. ''Значэнне гэтай назвы — «Ваўчыная (рака)», ад агульнабалцкага *vilkas, якое далей да індаеўрапейскага *u̯l̥ku̯os[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1179.].'' Тут адсутнічае Аўчоса ці якія яшчэ гідронімы. * [[Ваўкавыск]] [[Ваўкавыя]] ''Тапонім «Ваўкавыск» утварыўся ад назвы рэчкі Ваўкавыі, гідроніма балцка-яцвяжскага паходжання, што меў адпачатную форму *Vilkaujà (Вілкаўя) «Воўчая (рака)». Вядомы такі ж самы літоўскі гідронім Vilkauja, ад якога літоўскае мястэчка Вілкавішкіс — яго назва ўтвораная так жа сама, як і назва Ваўкавыска: Vilk-av- дало, з аднаго боку, гідронім Vilk-av-ja (> Vilkauja), а з другога — тут жа тапонім Vilk-av-išk-is[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 384.].'' У Ванагаса гаворка ідзе пра гідронімы тыпу Vilka і падабныя на тэрыторыі Літвы, ні Ваўкавыск, ні Ваўкавыя ў яго не згадваюцца. ''ад vilkas «воўк» (Vilk-av-ja > Vilkauja)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 88.].'' Зноў няпраўда. Насамрэч там напісана толькі, што ў назве Vilkauja (Літва) суфікс -auja-, болей нічога. * [[Гайна (рака)]] ''Звязана з індаеўрапейскім *gei- «звіваць, скручваць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 354—355.].'' Няпраўда, няма ў крыніцы ні Гайны, ні яшчэ якіх-небудзь тапонімаў. * [[Вядзета]] ''Назва балцкага паходжання, адпачатная балцкая форма *Vedetà. У аснове назвы — адзін з варыянтаў балцкай гідранімічнай асновы Ud- : Vad- : Ved-'' Няма крыніцы. ''Гэтая аснова ў балцкіх назвах такіх рэк, як літоўскія Vedega (Vadaga), Vadaktis, Ūdara[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 351, 358.]'' Назва Вядзета там не згадваецца. Ды і тлумачыць пералічаныя літоўскія назвы Ванагас па-рознаму. ''пруская *Vadanga (> Wadangen), падзвінская Водзьга, пасожская Удага, падняпроўскія Ведаса, Ведага[Топоров В. Н., Трубачев О. Н. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. — М., 1962. — С. 129, 157, 169—170, 178, 211.]. Назва Вядзета ўтвораная з дапамогай пашыральніка -et-, які добра вядомы ў літоўскім назва- і словаўтварэнні (verpti «віраваць» — verpetas «вір»), з ім гідронімы тыпу Upeta, Nereta, Viešetė[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 338—341.]'' Таксама няма Вядзеты. * [[Індрубка]] ''Назва вёскі — балцка-літоўская, паходзіць ад назвы рэчкі Індрубкі (Індрупкі), на якой вёска знаходзіцца. Утвораная праз складанне дзвюх асноў: літ. indrė «трыснёг» i upė «рака». Найбліжэйшая аналогія — латвійскі тапонiм Indrupene (ад гідронімa Indrupe)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. C. 130.].'' У крынiцы Індрубка не згадваецца. * [[Бася]] ''Корань Bas- у рачных назвах на Падняпроўі і Павоччы: Басенка, Басанка, Бастаўка, Босця (*Bas-t-)[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 234.][Г. П. Смолицкая. Гидронимия бассейна Оки. Москва, 1976. С. 297.].'' Кнігі Маштакова і Смаліцкай - гэта проста спісы рэк басейнаў Дняпра і Акі адпаведна, пра паходжанне гэтых назваў там няма ані слова. ''Фанетычны варыянт таго ж кораня Bes- з тым жа значэннем у назве ракі Беседзь. Ад літоўскага besti «ўтыкаць, капаць», bastyti «тыкаць, утыкваць», прускага *bastun «утыкаць», з індаеўрапейскімі паралелямі[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 113—114.].'' З усяго пералічанага ў дадзенай крыніцы згадваецца толькі слова besti і ягоныя паралелі ў іншых мовах, аб паходжанні якіх-небудзь тапонімаў, у тым ліку Бася і Беседзь, там ні слова. * [[Піна]] [[Пінск]] ''Звязана з літоўскім pinti «плесці (кош, плот, касу)», pynė «каса», прускім panto «путы». Далей да індаеўрапейскага *(s)pen- «сплятаць, скручваць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 988.].'' Няма ў крыніцы ні Пінска, ні Піны, ні іншых гідронімаў. **{{N}} прыбраў тое да чаго прэтэнзіі, з Пінска наогул прыбраў усё, дастаткова згадкі, што назва ўтворана ад ракі. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 21:48, 14 мая 2025 (+03) * [[Дундаўшчына]] ''Назва Дундаўшчына, магчыма, звязаная з мясцовым дыялектным балтызмам дундар, дундаль «пярун» (у праклёнах «каб цябе дундар / дундаль свіснуў»)[Беларуская міфалогія: Энцыклапед. слоўн. Мінск, 2004. С. 157.].'' У кнізе апавядаецца толькі пра дундар, дундаль, пра Дундаўшчыну няма ні слова. * [[Дзевінскае]] ''Магчымае балцкае паходжанне назвы, у сувязі з літоўскім dievas «бог»[Беларуская міфалогія: Энцыклапед. слоўн. Мінск, 2004. С. 145.]'' Па-першае, гаворка ў кнізе дзе аб узгорках і гарадзішчах з назвай Дзявочая гара, а не аб возеры Дзевінскае. А па-другое, там гаворыцца, што можа быць, што некаторыя са згаданых узгоркаў першапачаткова мелі назвы, якія паходзяць ад балцкага dievas. * [[Сасва]] ''Назва балцка-яцвяжскага паходжання, адпачатная форма *Sas(u)vā.'' Няма крыніцы. ''Корань Sas- таксама ў літоўскім гідроніме Sasna (на старой яцвяжскай тэрыторыі, каля літоўскага Марыямпале), у балцкіх гідронімах тыпу Сасна на Верхнім Павоччы і на Верхнім Падонні[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1980. — С. 291.][В. Н. Топоров. Балтийские следы на Верхнем Дону // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1997. С. 319.][В. Н. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. I // Балто-славянские исследования. 1986. Москва, 1988. С. 168.]. Ад меркаванага прускага гідроніма *Sasna мела пайсці назва адной з прускіх земляў *Sasna (> Sassin, 1263 г.). Яна адбілася ў тапоніме Sassenpile (пазней ням. Haasenberg, цяпер польск. Zajączki[en])[K. Būga. Rinktiniai raštai. Vilnius, 1961. С. 118.]. Звязваюць з пруска-яцвяжскім *sasnis «заяц». З індаеўрапейскіх аналагаў найбольш красамоўнае стараіндыйскае śaśáḥ (< šašas) «заяц». Першакрыніцай і для гэтай «заячай» лексікі, і для гідронімаў тыпу Sasna было індаеўрапейскае *ḱas-, *ḱasno- «шэры»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 533.]. Далей да значэння «няярка блішчэць», адсюль таксама літоўскае šašėlis, šešėlis «цень» і гідронімы тыпу Šeš-upė, Šešuva, Šašuola[V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 818—819.][A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1980. — С. 326, 329.]. У назве Сасва корань Sas- пашыраны тым жа балцкім гідранімічным пашыральнікам, што і ў назве засведчанага пад 1516 г. гідроніма з-пад Ліды Ятѳа (< Ятва < яцв. *Jāt(u)vā)[K. Būga. Rinktiniai raštai. Vilnius, 1961. C. 126—156.][V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 286—289.]'' Суцэльнае ўласнае даследванне. У ніводнай з пералічаных крыніц назва ракі Сасва нават не згадваецца. * [[Мазыр]] ''Назва антрапанімічнага, адыменнага паходжання.'' Няма крыніцы. ''Як на ўсходзе цяперашняй Беларусі, так і ў суседняй Смаленшчыне корань Маз- дастаткова распаўсюджаны ў антрапаніміі.'' Няма крыніцы. ''Ён прысутны ў прозвішчах тыпу Мазыра, Мазікаў, Мазай, Мазала, Мазітаў (з пашыральнікамі -r-, -k-, -j-, -l-, -t-). Прозвішчы такога тыпу антрапаніміст М. Бірыла звязваў з мазаць (ад праслав. *mazati)[М.В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 266-268.]. Магчымая таксама сувязь з балцкай лексікай тыпу латышскага mazs, літоўскага mažas "малы", якія часам звязваюць з балцкім коранем са значэннем "мазаць" ("намазаны" > "стончаны" > "зменшаны" > "малы")[V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 584.]." Арыгінальнае даследванне, горад Мазыр там не прыгадвацца. * [[Гудагай (вёска)]] ''Назва балцкага паходжання, паходзіць ад літоўскага складанага двухасноўнага gùdagojis. Другая частка — ад gojus «гай, пушча», першая — ад gudas[Жучкевич В. А. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Мн., 1974. С. 88—89.].'' На самай справе, там напісана, што назва паходзіць ад балцкага гуд (gudas) - беларус. Ніякага gudagojis, gojus, гай - там няма. * [[Скідзель]] [[Скідалька]] ''Гідронім балцкага (літоўскага ці яцвяжскага) паходжання. Найбліжэйшы аналаг — літоўская рачная назва Skidelė. Даследчык літоўскай гідраніміі А. Ванагас лакалізуе гэтую рэчку недалёка ад вытокаў ракі Котры, у якую Скідзель уцякае (не выключана, што маецца на ўвазе менавіта Скідзель, а не іншая рэчка). На ўсходзе ад вытокаў Котры ён жа пазначае мікратапонім (назва поля) Skidulys (каля Радуні). Аналаг гэтым назвам — літоўскі гідронім Skid-upys (у Цэнтральнай Літве, ля Кедайнея)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 303.]. Той жа фармант -el-, што і ў гідроніме Скідзель, таксама ў нёманскай рачной назве Zietela (Зецела) — у такой форме ў аўтахтонным літоўскім маўленні на Верхнім Панямонні засведчаная назва ракі Дзятлаўка. У сваю чаргу, назва Zietela ўтварылася ад назвы возера, якое засведчанае пад 1253 г. як «Зъято» (ад яцвяжскага *Zeitō). Фармант -el-, з дапамогай якога назва ракі ўтварылася ад назвы возера, часта выступае ў такой ролі ў балцкай гідраніміі[А. П. Непокупный. Лингвогеографические связи литовских и белорусских форм названий г. Дятлово и его окрестностей // Балто-славянские исследования. М., 1974. С. 153, 155.]. Гідранімічны корань Skid- звязаны з літоўскім skidyti, skisti «разыходзіцца ў бакі; абтрэпвацца», kidyti, kedyti, kedėti «абтрэпвацца, ірвацца». Далей да гнязда слоў ад сінанімічных каранёў *kēd- / *kēt-. Водныя назвы, утвораныя ад гэтых каранёў, пазначалі або азёры з «ірванай» берагавой лініяй (з мноствам заток, што ўразаюцца ў сушу), або рэкі з цячэннем, якое на адносна абмежаваным участку свайго шляху рэзка мяняе кірунак[В. Н. Топоров. Из индоевропейской этимологии III (1-3) // Исследования по этимологии и семантике. Т. 2: Индоевропейские языки и индоевропеистика. Кн. 1. Москва, 2006. С. 106—107, 119.]. Далей да індаеўрапейскага *(s)k(h)ed- «расколваць, раскідаць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 918—919.].'' Суцэльнае ўласнае даследванне. У ніводнай з указанных вышэй крыніц назва горада Скідзель або ракі Скідалька не сустракаецца. * [[Шчыба]] ''Назва балцка-яцвяжскага паходжання. Звязана з літоўскім skibti «абтрэпвацца; ірвацца». Семантыка такая ж, як і ў назве Скідзель, якая ад skidyti «разыходзіцца ў бакі; абтрэпвацца». Абедзве паходзяць ад аднаго індаеўрапейскага кораня *skēi- «адразаць, аддзяляць, распорваць» (> *skēi-b-, *skēi-d-)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 919—922.]. Водныя назвы, утвораныя ад каранёў з такой семантыкай, пазначалі або азёры з «ірванай» берагавой лініяй (з мноствам заток, што ўразаюцца ў сушу), або рэкі з цячэннем, якое на адносна абмежаваным участку свайго шляху рэзка мяняе кірунак[В. Н. Топоров. Из индоевропейской этимологии III (1-3) // Исследования по этимологии и семантике. Т. 2: Индоевропейские языки и индоевропеистика. Кн. 1. Москва, 2006. С. 106—107, 119.].'' Такое ж уласнае даследванне, няма ў прыведзеных крыніцах Шчыбы ці Скідзелі. ''У беларускай антрапаніміі вядомыя прозвішчы Скіба, Скібар, Скібра (Skib-, -r-)[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 378.].'' І што, якое дачыненне беларускае прозвішча Скіба мае да ўсяго вышэй напісанага? * [[Арэса]] ''Корань ад балцкага *ar-, індаеўрапейскага *ar-, *er- / *or- «рухацца»[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 45—47.].'' Пра балцкае *ar- у крыніцы няма ані слова. Дарэчы, побач з Арэсай там згадваюцца гідронімы Arize ў паўднёвай Францыі і Arsia ў Істрыі. ''Назва Арэса значыць «Плыткая (рака)».'' Няма крыніцы. ** {{N}} выдаліў, апроч Тапарова-Трубачова, да якіх прэтэнзій няма. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 21:00, 14 мая 2025 (+03) * [[Слаўгарад]] ''Беларускі географ В. Жучкевіч спрабаваў развязаць гэтую праблему, звярнуўшы ўвагу на супольны пачатны элемент «Про-» у назвах Прапойска і ракі Проні, каля сутокаў якой з Сажом паселішча ўзнікла[Краткий топонимический словарь Белоруссии / В. А. Жучкевич. — Минск: Издательство Белорусского государственного университета, 1974. — 447 с. — 12 700 экз. С. 310.].'' Цытаваць трэба поўнасцю, а не вырываць з агульнага кантэкста патрэбныя сабе кавалкі. Жучкевіч пісаў (с. 310, 348), што назва Прапойск (Прупой, Прупошаск, Прапошаск) мае сувязь з назвай р. Проня, першапачатковай формай якой была Пропань (прарыў, праём). ''На думку Ул. Тапарова, назву Проні праз ранейшы варыянт «Прёна» трэба ўзводзіць да балцкага кораня Pir-[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 202—203.].'' Не пісаў Тапароў ні пра які корань Pir-. Ён выводзіў назву Проня з *Пьрена (разам з назвамі Перанка, Перенка і т. п.) ці з *Piren- (Pirenai, Piron і т. п.). * [[Кобрын]] ''Недалёка ад Кобрыны (цераз Дняпро) — рэчка з балцкай назвай Недра[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 52—53.].'' Кніга Маштакова - гэта проста спіс рэк, пра паходжанне назваў там ані слова. ''Назва *Kobr-in- ад літоўскага kobrinti, kūbrinti «ісці сагнуўшыся, пахіліўшыся». Корань Kobr- таксама ў прускім тапоніме Kobrun (назва лесу ў прускай Натангіі, засведчаная пад 1354 годзе)[G. Gerullis. Die altpreußischen Ortsnamen. Berlin / Leipzig, 1922. C. 67.].'' Насамрэч, у крыніцы толькі напісана, што назва прускага леса Kobrun паходзіць ад пр. kaaubri Dorn (калючка) + суф. un. Болей там нічога няма. * [[Вячаслаў Францавіч Кебіч]] ''Прозвішчы тыпу Кеба даследчык беларускай антрапаніміі М. Бірыла параўноўваў з літоўскім антрапонімам Кебас[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. — Мінск: Навука і тэхніка, 1969. — С. 198.].'' Інфармацыя няпоўная, бо яшчэ Бірыла параўноўваў гэтыя прозвішчы з укр. кеба "здольнасць, уменне" і кірг. кебе "худое ягня". ''У сучаснай літоўскай антрапаніміі вядомыя адыменныя прозвішчы тыпу Keba, Kebeikis, Kebelis з коранем Keb-. У Перапісе войска ВКЛ 1528 г. імя тыпу Keba або Kebas у форме імя па-бацьку: "Матеи Кебовичъ"[Перапіс войска Вялікага княства Літоўскага 1528 г.. — Мінск, 2003. — 161 с.].'' Уласнае даследванне, прозвішча Кебіч там няма. * [[Вазуза]] ''Назва балцкага паходжання. Корань Vaz- у літоўскіх (паміж Рокішкісам і Уцяной) назвах ракі Vazajà і возера Vazajis (з-пад яго рака выцякае)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 368.]. Звязана з літоўскім vežti «везці», važiuoti «ехаць; рухацца»[V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 390, 942.].'' Вазуза тут не згадваецца. * [[Смаленск]] ''Ул. Тапароў корань "Смол-" у гідронімах тыпу Смолка звязваў, следам за А. Трубачовым, з балцкім *kimal- "чмель" праз прамежкавую форму "Цмол-"[В. Н. Топоров. Балтийские следы на Верхнем Дону // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1997. С. 317.].'' Тапароў і Трубачоў пісалі гэта канкрэтна пра гідронім Смолка, а не пра Смаленск, які безумоўна з'яўляецца больш значным аб'ектам, і калі б яны так лічылі адносна яго, то напісалі б гэта непасрэдна. Так Трубачоў вельмі падрабязна даследуе паходжанне назвы Смаленск у сваёй кнізе "В поисках единства", і там і блізка няма нічога таго, што напісана вышэй. * [[Ігаўка]] ''Вядомае літоўскае прозвішча Igilevičius, з якога аднаўляецца аднаасноўнае імя Igila з асновай Ig-, роднаснай аснове Eig-, што звязаная з літоўскім eiti "ісці"[В.Н. Топоров. Прусский язык. I-K. Москва, 1980. С. 27.].'' Нічога падобнага ў крыніцы няма, у тым ліку назвы Ігаўка. * [[Докшыцы]] ''Паходзіць ад антрапоніма тыпу літоўскага Dakšas, Dokšas, латышскага Dakša. Корань Dak-, які тут з антрапанімічным фармантам -š-, таксама ў антрапоніме Dakanis. Яны звязаныя з літоўскім dakyti, dakanoti «трапаць, растрэпваць; дзерці, раздзіраць»[Lietuvių pavardžių žodynas. A-K. Vilnius, 1985. C. 447—448, 510.].'' Хлусня, гаворка ў крыніцы ідзе пра літоўскія і латышскія прозвішчы, а не пра горад Докшыцы. Дарэчы, няма там і пра сувязь гэтых прозвішчаў з dakyti і пра формант -š-. Напрыклад гаворыцца, што прозвішча Doks можа быць звязанае з германскім doogs, taacks. ''Докшыцкую назву таксама звязвалі з прускімі тапонімамі Dexiten, Dechsen[В. Н. Топоров. Прусский язык. A-D. Москва, 1975. С. 326.].'' Зноў хлусня, хто звязваў? Гаворка ў крыніцы ідзе толькі пра Dexiten, Dechsen, а не пра Докшыцы. **{{N}} выдаліў усё безкрынічнае, што адзначана тут. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 21:30, 14 мая 2025 (+03) * [[Кушлі]] ''Назва Кушлі антрапанімічнага (адыменнага) імя. Паходзіць ад антрапоніма Kušlys, які ад літоўскага kušlys «сляпец» (хто падслепаваты)[Lietuvių pavardžių žodynas. А-К. Vilnius, 1985. С. 1140.].'' Гаворка ў кнізе (слоўнік літоўскіх прозвішчаў) ідзе толькі пра літоўскія прозвішчы Kušlys, Kušleika і г. д. Назвы вёскі Кушлі там і блізка няма. ''Вакол Пружанаў фіксуецца цэлы шэраг тапонімаў балцкага антрапанімічнага паходжання: Бакуны (двойчы), Барэйшава, Нарутавічы, Роўбіцк, Рэвейкі, Шакуны, Шалтунава (ад антрапонімаў тыпу Bakūnas, Bareiša, Naruta, Rauba, Reveika, Šakūnas, Šaltūnas[Lietuvių pavardžių žodynas. А-К. Vilnius, 1985. С. 162, 195, 1140; Lietuvių pavardžių žodynas. L-Ž. Vilnius, 1989. С. 301, 581, 584, 882.]).'' Тое ж самае. * [[Дэвергі]] ''Назва паходзіць ад балцка-літоўскага імя тыпу De-vergas. У Літве вядомы гідронім Davarg-upis, з якога паўстае падобны антрапонім[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. C. 82.].'' Хлусня. Па-першае, у Ванагаса не згадваецца вёска Дэвергі, а па-другое, ён параўноўвае гідронім Davarg-upis з прозвішчам Davalga. * [[Крычаў]] ''Крычаўская назва магла пайсці ад назвы рачулкі ці ручая, сожскага прытоку. На Падняпроўі, у наваколлі Чарнігава фіксавалася назва не лакалізаванай цяпер рэчкі Крычалка[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 229.], з тым жа коранем «Крыч-» і ўтваральнікам -al- («Кры́чала»), які даследчык гідраніміі Ул. Тапароў лічыў уласцівым для балцкіх рачных назваў[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 163, 186.].'' Нейкія фантазіі з перакручанай логікай. Маштакоў абсалютова нічога не пісаў пра Крычаў, а Тапароў - пра Крычаў, корань "крыч" і рэчку Крычалку (якая да таго ж яшчэ і не мае да Крычава ніякага дачынення). Самае цікавае, што гэты ўдзельнік яшчэ і мае права дагледжваць старонкі. Гэта значыць, напісаў нейкую адсябяціну ці нават хлусню і сам жа гэта дагледзіў. І ўсё шыта-крыта. * Дзякуй. Затэгаем удзельніка @[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], хоць бы для агульных каментароў, асабліва да таго, што крыніца пазначана, але ў ёй няма пацвярджэння напісанага. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 23:57, 12 мая 2025 (+03) :У выпадках узору Ратамкі, калі корань Rat- у крыніцы ёсць, а самой Ратамкі няма, то не абавязкова гэта праблема. Усіх прыкладаў ужывання можа і не быць. Добра было б, вядома, каб недзе Ратамка была яўна названа балцкім гідронімам. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 00:05, 13 мая 2025 (+03) ::Праглядзеў увесь спіс, большасць пытанняў якраз узору Ратамкі, што менавіта названы аб'ект не згаданы ў крыніцы. То-бок, калі гэта і ўласнае даследаванне, то яно палягае ў аднясенні кораня Rat- да балцкіх, што можа быць і так, і не практычна з аднолькавай імавернасцю. Магчыма, падбор аналогій/паралеляў таксама вымагаў бы крыніцы, а не самастойных высноў на гэты конт. Трэба шукаць спецыяліста, які б мог комплексна аб'ектыўна гэта ўсё ацаніць. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 11:36, 13 мая 2025 (+03) :::Таксама лічу, што калі згаданы корань, але не згаданы сам тапонім — гэта не ўласнае даследаванне, а ўсё ж крыніца. Але аўтар запраўды часцяком увогуле не ставіць ніякіх крыніц або піша пра нейкія паралельныя тапонімы ў артыкуле пра іншы тапонім. Лічу, што без крыніц — трэба адразу выдаляць. Аўтапацверджанне такіх правак таксама небяспечнае. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:00, 13 мая 2025 (+03) ::А адкуль мы ведаем які тут корань (можа не Rat-, а Ra-, Ratam- ці яшчэ які) і з якой мовы ён паходзіць? Напрыклад, на Валыні ёсць пасёлак Ратна - корань таксама Рат-, але звязваюць яго со словам "раць". Наколькі я разумею, то па правілах Вікіпедыі, калі чалавек хоча дадаць інфармацыю, напрыклад, аб паходжанні назвы Ратамка, то ён павінен знайсці аўтарытэтную крыніцу, дзе даследуецца менавіта гэтая назва, а не вырашаць самастойна які тут корань, суфікс і прыцягваць крыніцы, дзе нібы пра тыя ж самыя корань і суфікс напісана, бо гэта будзе ўжо ўласнае даследванне. Не? Дарэчы, Жучкевіч піша пра Ратамку, што гэтая мясцовасць упершыню згадваецца ў пісьмовых крыніцах як Радамскае (праз "д"), і назва гэтая патранімічная. Так што не ўсё так відавочна. ::: [[Удзельнік:Için warum|Için warum]], у асобным выпадку Ратамкі то так. Думаю, такое трэба выдаліць, трапляе пад "[https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:No_original_research#Synthesis_of_published_material Synthesis of published material]" (у нас "[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне#Спалучэнне апублікаванага матэрыялу для прасоўвання новай думкі|Спалучэнне апублікаванага матэрыялу для прасоўвання новай думкі]]"). Ёсць выпадкі пра якія не ўпэўнены, што трапляюць пад гэта правіла. Калі ёсць этымалогія для вялікай Бярэзіны або Дзвіны ці можна яе пераносіць на іншыя Бярэзіны і Дзвіны, калі яны не згаданы ў крыніцы? У літаратуры даюць спісы асноў і фармантаў для гідронімаў, які лічаць балцкімі, а самі імёны не даюць або некалькі прыкладаў, а далей ''і іншыя''. Разлічана на самастойнае вылучэнне асновы або суфікса, такія крыніцы не для Вікіпедыі? Можна напісаць, што суфікс такі, а вось тут пішуць, што з такім суфіксам гідронім магчыма балцкі? Або на вылучэнне суфікса трэба крыніца? Трэба выпрацаваць падыходы, пытанне ўзнята слушнае. Магчыма, нешта можна перафармуляваць, а не выдаляць. Карыстайцеся кнопкай подпісу каментаў, яна на панелі інструментаў справа ад кнопкі курсіва (''К''). --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 23:17, 13 мая 2025 (+03) :::Таксама хочацца дачакацца рэакцыі @[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], перад тым як пачаць нешта рабіць. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 20:00, 14 мая 2025 (+03) ::::прывітанне ўсім. ::::а каму адказваць? як зваць чалавека, які так зацята і метадычна прайшоўся па ўсіх артыкулах, не пашкадаваў часу і сілаў усё праверыць :) ::::Максіма Л. ведаю, Lš-k таксама, сутыкаўся. а ноўнэйм гэта хто? ::::відавочна чапляецца да ўсяго. і не асабліва разбіраецца ў тэме. наўскідку: "Не пісаў Тапароў ні пра які корань Pir-" (як жа не пісаў, калі падае паралель у літ тапоніме Pirėnai, дзе корань Pir- і ўтваральнік -ėn-). ::::падтрымліваю заўвагу Lš-k "калі згаданы корань, але не згаданы сам тапонім — гэта не ўласнае даследаванне, а ўсё ж крыніца". калі ёсць Кебейкіс і Кебіч (з балцкім суфіксам -ейк- і славянскім -іч-), дык агульны корань Кеб- відавочны. ::::я б раіў ноўнэйму скіравацца ў тарашкевіцкую Вікі і звярнуць увагу на сапраўднага фантазёра, які піша раздзел "Ліцвінскія імёны", вось там тысячы фантазій, і ноўнэйму будзе дзе разгарнуцца. пакуль гэта выглядае на нейкія асабістыя нападкі. ноўнэйм штось рабіў у Вікі? які яго ўнёсак? ::::Максім, "Трэба шукаць спецыяліста, які б мог комплексна аб'ектыўна гэта ўсё ацаніць" - акадэмічных спецыялістаў у краіне няма, калі што. Ад слова зусім. Былі б - былі б публікацыі. проста філолагі і чытачы Жучкевіча не ў лік. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:34, 15 мая 2025 (+03) :::::Выпады з вашага боку на мой адрас пакідаю без каментароў, мне гэта цалкам абыякава, вы меня не пакрыўдзіце (хаця па правілах такія паводзіны забаронены). А калі казаць па сутнасці: чытайце правілы Вікіпедыі, там усё напісана [[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне]]. Вы нават тут, на старонцы размоў працягваеце свае ўласныя даследванні, вольна інтэрпрэтуючы на свой густ тое, што напісана ў крыніцах. Што там вам "відавочна", гэта вашая асабістая справа, артыкулы ў Вікіпедыі ствараюцца на падставе інфармацыі з АК, а не з асабістых меркаванняў і разважанняў удзельнікаў. Вы пераблыталі энцыклапедыю з уласным блогам ці форумам, дзе кожны піша, што захоча. А што датычыцца Вікіпедыі на тарашкевіцы, вельмі добра, што вы тут прыгадалі дадзены факт. Вы тады спрабавалі разгарнуць там такую ж "працу" як і тут: пісалі свае ўласныя даследванні без крыніц, або спасылался на крыніцы, у якіх гаворка ідзе аб падобных, але зусім іншых словах. Вас тады за гэта назаўсёды заблакавалі. Раю адміністратарам гэтай Вікіпедыі мець гэта на ўвазе.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 07:39, 16 мая 2025 (+03) ::::::ага, чалавек з тарашкевіцкай Вікіпедыі пажалаваў? чарговы "жмудаед" і "вільнянашыст"? не іначай паплечнік нядаўна ўвязненага экстрэміста-літвініста "Казіміра Ляхновіча"? які распальвае на ВікіпЭдыі жудасную літуанафобію, адмаўляе існаванне балтаў далей за Коўна. і такі фанатык, што наствараў тысячу старонак, дзе сам (дзе спасылаючыся на аматара нямецкага неда-філолага, а дзе сам з галавы) прыдумляе нейкія нібыта "германскія" этымалогіі старажытных балцкіх двухасноўных імёнаў, тыпу Вітаўт ці Міндоўг. дзеля даведкі шаноўнага чытацтва: вось туды я і ўставіў быў адэкватнае, агульнапрызнанае гледжанне наконт тых імёнаў, за што экстрэміст "Ляхновіч", карыстаючыся сваёй пазіцыяй, і наклаў бан. ну, што пасеяў, тое і пажаў, распальвальнік нянавісці. ::::::а вы, чалавек з турэцка-нямецкім нэймам, можаце напісаць і другі спіс (час у вас, і зацятасць, ёсць, сядзець тут а 7-й ранку), якраз не так даўно я пачынаў парадкаваць той матэрыял, які ў адпаведных артыкулах быў згрувасціў. так што ваш поштурх на карысць, спадар балтафоб. ::::::дарэчы, тэст - "чыя Вільня?" ну, тыпу, гістарычна, га? пакажы пазіцыю, ананім. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 11:12, 16 мая 2025 (+03) :::::::Вас спаймалі за руку на сістэматычных, шматразовых падманах. А вы замест таго, каб гэта прызнаць і зрабіць высновы, дзейнічаеце па прынцыпе "лепшая абарона - гэта нападзенне". У іншых Вікіпедыях за такія паводзіны (масавае напісанне фэйкаў і грубасць у адрас апанентаў) удзельнікаў баняць. На жаль, у беларускай ВП гэта дазволена. Не разумею, чаму адміністратары не рэагуюць. Спадзяюся, што толькі пакуль.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:42, 16 мая 2025 (+03) :::::::: [[Удзельнік:Için warum]], цябе тут паліцэйскім ніхто не прызначаў. Кончай болтать, пиши статьи. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:21, 16 мая 2025 (+03) ::::разам з тым ноўнэймам зробленая добрая работа. пачаў па гэтым спісе ісці. ::::ноўнэйм надта эмацыйна ставіць кляймо "няпраўда" там, дзе падаюцца, напрыклад, корані і ўтваральнікі. ::::"уяўных крыніцаў" таксама няма. калі, напрыклад, Ваўкавыя параўноўваецца з літоўскай Ваўкаўёй і ставіцца спасылка, дык у спасылцы - аналіз гідроніма Ваўкаўя. і інш. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 15:17, 15 мая 2025 (+03) * [[Удзельнік:Için warum|Için warum]], выдаляць фрагменты без крыніц, або з памылковымі крыніцамі, можна самастойна, для гэтага запыты да адміністратараў не трэба. Хіба каб звярнуць іх увагу на маштаб такой з'явы у дзеяннях удзельніка. Калі гэта адзінкавыя выпадкі, спачатку паставіць {{ш|няма ў крыніцы}} і паведаміць непасрэдна ўдзельніку, або ён выпраўляе, або выдаляеце непацверджаную частку. Калі гэта яўна сістэмны падыход, ставіць ўяўныя крыніцы (вяглядае тут якраз ён), таксама сістэмна можна выдаляць такія фрагменты ўжо без цырымоній. З артыкулаў пра паселішчы шырокую этымалогію рэк трэба наогул выдаліць, дастаткова згадкі, што назва ўтворана ад гідроніма, пакідаць толькі датычнае назвы самога паселішча (як суфікс -ск, напрыклад), у Пінску і Сянне гэта ўжо зрабіў. Паступова, прынамсі я, буду выдаляць паводле вашага спісу, калі ласка, рабіце гэта таксама. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 08:59, 15 мая 2025 **Добра. Але пакуль пачакаю, што будзе далей. Калі не будзе адпаведнай рэакцыі, то буду рабіць як вы гаворыце. Дарэчы, мой спіс, далёка на поўны, гэта толькі частка таго, што панапісваў гэты ўдзельнік.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 07:48, 16 мая 2025 (+03) *** [[Удзельнік:Için warum]], іншыя ўдзельнікі гэтай дыскусіі цягам яе ўжо зрабілі свой унёсак у згаданыя артыкулы. Давай, уключайся ў супольную працу. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:42, 16 мая 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#Вынік 7|Спадзяюся гэтага хопіць]], каб удзельнік больш не рабіў уласных даследванняў. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:19, 10 мая 2026 (+03) == [[Удзельнік:Хомелка|Хомелка]] - пазбаўленне праў зніклай == {{закрыта}} Тэрмінова. Варта пазбавіць адміністратарскіх праў зніклую адміністратарку для бяспекі нашай Вікіпедыі ды дадзеных удзельнікаў. Лёгка вернем, калі спадарыня Вольга павернецца. Пра гэта [[:be-tarask:Вікіпэдыя:Запыты_да_адміністратараў#Kazimier_Lachnovič_-_пазбаўленьне_правоў_зьніклага|ў тарашкевічнай Вікі]] (і [https://spring96.org/be/news/117810 навіны] + <small>[[:ru:Википедия:Форум/Новости#Пропажа_администраторов_белвики|абмеркаванне на рускай]]</small>). [[Удзельнік:Maksim L.|Maksim L.]], [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], [[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]], [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]], [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]], [[Удзельнік:Belarus2578|Belarus2578]]. [[Удзельнік:Shabe|Shabe]] ([[Размовы з удзельнікам:Shabe|размовы]]) 15:51, 22 красавіка 2025 (+03) : {{За}} --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 16:24, 22 красавіка 2025 (+03) ::@[[Удзельнік:Shabe|Shabe]], не пазбавіць правоў, а каб сцюарты заблакавалі з адпаведнай прычынай, не як за парушэнне. Наколькі разумею, дастаткова звярнуцца да кагосьці аднаго з іх, з доказамі. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 16:50, 22 красавіка 2025 (+03) ::: Добра, зараз займуся. [[Удзельнік:Shabe|Shabe]] ([[Размовы з удзельнікам:Shabe|размовы]]) 16:59, 22 красавіка 2025 (+03) :::: Запрашаю на [[:ru:Обсуждение_участника:1234qwer1234qwer4#Блокировка_пропавших_администраторов|старонку]] актыўнага рускамоўнага сцюарда 1234qwer1234qwer4. [[Удзельнік:Shabe|Shabe]] ([[Размовы з удзельнікам:Shabe|размовы]]) 17:20, 22 красавіка 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === {{Done}} спадаром [[:meta:User:Mykola7|Mykola7]]. [[Удзельнік:Shabe|Shabe]] ([[Размовы з удзельнікам:Shabe|размовы]]) 19:13, 22 красавіка 2025 (+03) == Удзельнік UnknownChannel352 == {{закрыта}} : Просьба заблакаваць UnknownChannel352 за датэрміновае зняцце артыкула з намінацыі на выдаленне і вайну правак. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:04, 22 студзеня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Больш не актуальна. Меры былі прынятыя. У архіў --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:25, 22 верасня 2025 (+03) = Карысныя спасылкі = * [[Адмысловае:ProtectedPages|Спіс старонак пад аховай]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Адміністратары]] 46832vu0uo957ozu7ckxptu9lu92n4i 5150936 5150875 2026-06-05T11:56:19Z DenisBorum 139498 /* Дзейнасць удзельніка JerzyKundrat */ Адказ 5150936 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{/Шапка}} = Запыты = == Дзейнасць удзельніка JerzyKundrat == Паважаныя адміністратары, прашу вас даць ацэнку дзеянням удзельнікая [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], які адмяніў мае праўкі ў наступных артыкулах: * [[Уступленне Украіны ў Еўрапейскі Саюз]] * [[Банкаўская сістэма Беларусі]] Дзякуй, [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 08:39, 5 чэрвеня 2026 (+03) : @[[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]], калі вы выдаляеце значны кавал тэксту — гэта выглядае незразумела. Не забывайце дадаваць апісанне да сваіх правак. @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], можаце патлумачыць, чаму адкацілі змены? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 13:07, 5 чэрвеня 2026 (+03) ::У абодвух выпадках выдалена толькі тое, што састарэла і стала неактуальным. Калі для JerzyKundrat гэта не зразумела, ён мог мне напісаць і спытаць наўпрост (для гэтага, нават магу даць свой [[Telegram]]) [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 14:56, 5 чэрвеня 2026 (+03) == Балцкія войны == Удзельнік [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9A%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B0%D0%B2%D0%B0&diff=prev&oldid=5139811 ізноў выдаляе сцвярджэнні з крыніцамі], перайначвае факты. Я не ведаю, што з гэтым рабіць.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:53, 11 мая 2026 (+03) :Калега, не дурыце, гэта аўтаматычна, выпраўляў раздзелы на "Цікавы факт". Без алярму. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:24, 11 мая 2026 (+03) ::Добра. Але раздзел «Цікавыя факты» не вельмі пасуе Вікіпедыі, і калі і ёсць, то дадаюцца ў канцы артыкула. Вярнуў раздзел «Назва» з спасылкай на прозвішча. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:48, 11 мая 2026 (+03) Кантэнт, як ёсць, перанёс сюды: [[Кайка (значэнні)#Прозвішча|Кайка, прозвішча]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:07, 11 мая 2026 (+03) :Тады стаўце спасылку з тапоніма на прозвішча. Каб не пагубілася. Але папярэджваю: калі з'явіцца публікацыя - вашая праца пойдзе крыху намарна, бо ўсё тое будзе вернутае ў раздзел "Назва" ў адпаведных назоўных артыкулах. Таму рацыянальней пакінуць раздзел "Цікавы факт". Бо ў выпадку публікацыі тады проста ён будзе перайменаваны і крыху перафармуляваны. Вам вырашаць, наколькі выдаткоўваць сілы на асобныя старонкі пад прозвішчы. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:27, 11 мая 2026 (+03) :: Спасылка ёсць у раздзеле "Гл. таксама". Наяўнасць раздзела "Цікавыя факты" ў Вікіпедыі не вітаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:14, 11 мая 2026 (+03) :::Добра. Абы была. Бо спасылкі на метрыкі маюць каштоўнасць самі па сабе - у тым ліку і для будучых даследчыкаў. Не хацелася б, каб яны згубіліся ў выніку адкатаў ці выдаленняў. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 16:06, 11 мая 2026 (+03) Удзельнік Peisatai вырашыў не мыццём дык катаннем захаваць у энцыклапедыі свае ўласныя даследванні. Толькі калі раней яны ўтрымоўваліся ў раздзеле "Назва", дык цяпер тое ж самае будзе напісана ў раздзеле з найменнем "Цікавыя факты". Што гэта мяняе? Абсалютна нічога. Гэта ж проста здзек: змяніў назву раздзела, а змест застаўся ранейшы. Што, напрыклад, у артыкуле пра вёску Масленікі робіць "цікавы факт" аб тым, што ёсць латышскае прозвішча Maslens? Гэта ён так намекае, што назва вёскі быццам паходзіць ад гэтага прозвішча. Крыніцы, якая б гэта пацвярждала, у яго, зразумела, няма. Карацей кажучы, гэта прафанацыя апошняга рашэння адміністратара. Калі не зрабіць захады, нічога так і не зменіцца.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 19:33, 11 мая 2026 (+03) : Мне здаецца, ён намякае, што гэтыя прозвішчы ўтварыліся ад назвы вёскі. Прагаласуем? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:00, 11 мая 2026 (+03) :: Мне таксама здаецца, што "Цікавыя факты" не павінны намякаць на сувяць паміж назвай Вёскі і прозвішчам, калі гэта не прапісана ў крыніцах. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:03, 11 мая 2026 (+03) :::У кожным разе, гэта часова, будзьце пэўныя. Пакуль можа і патрываць. Вісіць жа багата чаго іншага неправеранага і непадмацаванага. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:56, 12 мая 2026 (+03) :: У любым выпадку, без наяўнасці крыніцы, якая б падцвярждала бы сувязь паміж назвай вёскі і прозвішчам, гэтай інфармацыі ў дадзеным артыкуле не месца, бо паводле аднаго з правіл, Вікіпедыя — не бязладная звалка інфармацыі. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:39, 11 мая 2026 (+03) ::: [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], таксама маеце скасаваць праўку у арт. [[Кайкава]], якая не намякае, а прама кажа. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:17, 11 мая 2026 (+03) :::: Варта скасаваць, бо адкуль вядома, што назва вёскі паходзіць менавіта ад прозвішча Кайка? А можа ад прозвішча Кайко, Каёк, Кайкаў, Кайкоў, Кайк і г. д.? А можа, наогул, не ад прозвішча? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:45, 11 мая 2026 (+03) :::::Ды '''ўціхамірся ўжо'''. У мяне таксама яшчэ добрая сотня тапонімаў была на прыкмеце, давядзецца пакуль у стол. Але ''гэты'' этап скончаны, калега. ''Круці не круці трэба памярці'', як пісаў Аляхновіч у газеце "Новы шлях". Калі свярбіць, ну паспрабуй у тг ізноў антырэкламу пусціць, бо даўно ад цябе трафіку не было. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:55, 12 мая 2026 (+03) :::::: "Уціхамірыцца" варта табе. Пішы свае ўласныя даследванні на сваім уласным сайце ці яшчэ дзе-небудзь, чаго ты прычапіўся да вікіпедыі? Ужо дваццаць разоў растлумачылі, што тут артыкулы пішуцца на падстве апублікаваных навуковых крыніц, а не на падставе асабістых прыдумак удзельнікаў праэкта. Інтэрнэт вялікі, няўжо не знайшлося іншых месцаў, каб прапагандаваць свае "адкрыцці"? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:39, 12 мая 2026 (+03) ::::::: Бульбасрач, як ён ёсць. Няўжо для яго няма іншага месца акрамя Вікіпедыі. Пра "навковыя" крыніцы няпраўда, дарэчы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:43, 12 мая 2026 (+03) :::::::Калі гэта не персанальны сталкінг, а шчырае змаганне з аўтарскімі версіямі, дык чаму не кіруешся ў тарашкевіцкую Вікіпэдыю, дзе Барыскевіч (ён жа Казімір Ляхновіч) сваімі германскімі УД напоўніў тысячы артыкулаў пра тапонімы? Ён якраз выйшаў, вам будзе пра што пагаварыць. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:34, 13 мая 2026 (+03) :::: [[Удзельнік:Için warum]], як вырашыў адміністратар, тэкст, упісаны да ўчорашняга дня выдаленню не падлягае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:28, 11 мая 2026 (+03) ::::: А як быць з вашымі апошнімі праўкамі ў артыкулах [[Сэрвач]], [[Жлобін (значэнні)]], [[Вір]]?! Яны былі зроблены ўжо пасля таго, як выйшла рашэнне адміністратара: ''паходжанне канкрэтнага тапоніма, гідроніма, назвы паселішча або прозвішча варта падаваць толькі тады, калі крыніца прама разбірае менавіта гэты аб’ект або менавіта гэтае прозвішча ці імя ў адпаведным кантэксце''. Навошта вы выклалі там гэтыя ўласныя даследванні, бо амаль усе крыніцы, якія там выкарастаны, пра дадзеныя назвы нічога не пішуць. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 23:12, 13 мая 2026 (+03) == Каментар == {{закрыта}} Каментар да [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A0%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D1%96&diff=5135454&oldid=5134502 гэтай праўкі] мае быць схаваны. Уклад удзельніка Için warum падобнымі каментарамі перапоўнены, гэта цягне на пажыццёвую блакіроўку, па цяперашнім часе. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:15, 3 мая 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Дзякуй, што звярнуў увагу. Удзельнік заблакіраваны на тыдзень. Наступнае парушэнне [[ВП:НАПА]] прывядзе да блакіроўкі на месяц. Вяртаемся да старой тэмы, што ўдзельнікі без медыяцыі сумесна працаваць эфектыўна не могуць. Канфлікту хутка год. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 03:51, 4 мая 2026 (+03) : Удзельнікі за гэты час шмат чаго супольна зрабілі, значыць працаваць могуць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:04, 4 мая 2026 (+03) :: Каб яны яшчэ прытрымліваліся культуры і не адбіралі энергію ў іншых удзельнікаў – ім цаны бы не было. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 13:23, 4 мая 2026 (+03) ::: Не наша задача ацэньваць іншых. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:03, 4 мая 2026 (+03) :::: Таксама праўда. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:07, 4 мая 2026 (+03) :::::Панове, а што там быў за каментар?)) Без мяне мяне жанілі. :::::Як на мяне, было б дастаткова проста жорстка сцвердзіць: блакіроўка (прагрэсіўная: дзень - тыдзень - месяц - пажыццёва) за любую абразу і спробу дэананімізацыі. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 22:39, 10 мая 2026 (+03) :::::: Рэпліка змяшчала абразы. Пераказваць іх не буду. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:42, 10 мая 2026 (+03) == Зняццё статуса "Да выдалення" з артыкула == {{закрыта}} Калі ласка, разгледзьце запыт да выдалення гэтага [[Вакол ліхтарнага слупа (гурт)|артыкула]]: [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%94%D0%B0_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8F#%D0%92%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB_%D0%BB%D1%96%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D1%81%D0% https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%94%D0%B0_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8F#%D0%92%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB_%D0%BB%D1%96%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D1%83%D0%BF%D0%B0_(%D0%B3%D1%83%D1%80%D1%82)] - [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 17:23, 17 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Абмеркаванне трывае. Трэба чакаць вынік. Адміністратары не могуць нікога прыспяшаць і знімаць статусы без вынікаў. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:34, 19 красавіка 2026 (+03) == [[Адмысловае:Contributions/&#126;2026-16309-44|&#126;2026-16309-44]] == {{закрыта}} Адміністратары, заблакуйце ўдзельніка. Лаянке не месца ў Вікіпедыі. [[Адмысловае:Contributions/&#126;2026-16262-28|&#126;2026-16262-28]] ([[Размовы з удзельнікам:&#126;2026-16262-28|размова]]) 21:08, 15 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === {{Done}}. Блакаванне на 1 месяц. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:52, 16 сакавіка 2026 (+03) == [[Удзельнік:Кінапошук]] == Гэты ўдзельнік з 6 праўкамі ўжо назваў сябе адміністратарам. Трэба выпісаць яму папярэджанне. --[[Адмысловае:Contributions/&#126;2026-16154-63|&#126;2026-16154-63]] ([[Размовы з удзельнікам:&#126;2026-16154-63|размова]]) 15:40, 14 сакавіка 2026 (+03) :вынесена папярэджанне [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:34, 14 сакавіка 2026 (+03) == Вандалізм з архівамі == Там нешта {{u|Brangiai}} навандаліў з архівамі і быў глабальна заблакаваны. Трэба паглядзець і адкаціць да часоў, як яно выглядала раней. Я пакуль моцна хварэю і мне цяжка канцэнтравацца на Вікі. Кавідагрыпы гэтыя :( --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:07, 24 лютага 2026 (+03) :а ён спрабаваў падзяліць [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў/2023—2024|архіў]] па датах, што і зрабіў нібыта. Па сутнасці нам гэта не трэба, але і не ўпэўнены, наколькі гэта заслугоўвае блакіроўкі... Таксама пытанне, ці выдаляць тады створаныя архівы за [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў/2023|23]] і [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў/2024|24]] год. Тады трэба будзе яшчэ абнавіць [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў/Шапка|шапку]]. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:39, 14 сакавіка 2026 (+03) == Абарона старонкі [[Новая зямля (паэма)]] == Папулярная старонка з статусам добрай, ананімы ўносяць толькі вандальныя праўкі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 01:23, 18 лютага 2026 (+03) :{{зроблена}}, цяпер толькі аўтапацверджаныя толькі могуць правіць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:57, 18 лютага 2026 (+03) == Вандал == Серыя вандальных правак ад [[Удзельнік:The Croats]]. Таксама ХВ для створанага ім "[[Асяроддзе]]". --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:14, 15 лютага 2026 (+03) :Панове адміністрове, тып вандаліць 24 гадзіны сабе спакойна. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:52, 16 лютага 2026 (+03) :: [[Удзельнік:The Croats]] заблакаваны на тры дні. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:15, 16 лютага 2026 (+03) == Вайна правак [[Алесь Мікус]] == Вайна правак і, здаецца, да кансэнсусу самі удзельнікі не дойдуць. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:34, 2 лютага 2026 (+03) :пакуль заблакаваў магчымасць правіць. Калі ўдзельнікам @[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], @[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] і іншым ёсць што сказаць — кажыце, толькі пастарайцеся, калі ласка, без інсінуацый і сцісла, па справе. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:55, 3 лютага 2026 (+03) ::''Вітанні калегам.'' ::А што дадаваць, усё ясна сказана ў абгрунтаванні правак на старонцы, пра якую мова. ::1) Вікіпедыя не месца для спасылак, дзе рэкламуюцца продажы. ::2) Сцвярджэнні павінны быць падмацаваныя, тым больш без спрэчных асабістых ацэначных характарыстык. ::3) Калі музыкнат - або дыскаграфія, або асобныя ("культурна ўплывовыя") трэкі. ::Тым больш гэта падтасоўваецца так, каб з розных бакоў наўмысна дыскрэдытаваць. Тым больш калі робіцца чалавекам прарэжымным пра чалавека, які ў краіне (ну, але гэта ўжо кантэкст). ::Астатняя "лірыка" ад удзельніка Artsiom91 да тэмы не датычыцца і рацыянальнага зерня там няшмат. Па-харошаму гэта трэба вынесці ў асобную галінку. ::Але скажу тут па сутнасці і сцісла: лічу баруканне па назвах паміж намі двума - '''карысным'''. І працу над фармулёўкамі - таксама карыснай. І не толькі для Вікіпедыі, а і ўвогуле. Высвятляюцца слабыя месцы, падкрэсліваюцца моцныя. Некаторыя артыкулы па назвах (як Нёман) робяцца без малога энцыклапедычнымі. Азарт падштурхоўвае да новых '''адкрыццяў '''(гл. Жадзены), якія ніколі б без таго не былі б зробленыя. ::Ці зробіць хто '''афлайн '''такую работу? Перакананы - не. А яна робіцца, не ў малой меры з-за таго напружання, якое (таксама афлайн) мае месца быць. ::Гэта што да ацэнкі '''па вялікім рахунку'''. ::А калі канкрэтна, то ні ў мяне, ні ў майго апанента (якога ўжо я цяпер мушу нібыта бараніць) цяпер бадай ані слоўца адсябяціны, усё абгрунтавана і нярэдка нават вытанчана. ::І не трэба тут "'''шарыкаўшчыны'''", бо маўляў камусь цяжка правяраць і ўвогуле незразумела. Калі цяжка лезці ў крыніцы - сядзіце чытайце або праходзьце міма. Заўсёды хтось кантэнт творыць, а хтось спажывае. ::Апроч таго, рэпрэсіўныя захады (як падкрэсліваў раней JerzyKundrat) не адпавядаюць прынцыпам Вікіпедыі. ::Зараз прапаную вярнуцца да тэмы гэтай галінкі і не расцякацца мысію па дрэве "у агуле". ::''Дзякуй за ўвагу, калегі.'' [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 15:02, 3 лютага 2026 (+03) Выкажу сваё меркаванне наконт сітуацыі з удзельнікамі. Спачатку коратка пра тое, што адбываецца апошнім часам. Прыведзены ніжэй [[#Праект рашэння|праект рашэння]] фактычна не працуе. Peisatai па факце проста ігнаруе тое абмеркаванне і працягвае сваю дзейнасць у тым выглядзе як хоча, а Için warum з-за абыякавасці іншых удзельнікаў і бяздзейнасці адміністратараў па рэалізацыі праекта рашэння пайшоў фактычна да асабістых нападак. Па сутнасці, пытанне паходжання назваў хвалюе толькі двух удзельнікаў, Peisatai і Için warum. Астатнія, хоць могуць рабіць дробныя выпраўленні і інтэграваць версіі, у тэматыцы не маюць цікавасці. [[#Адкаты Peisatai|Вялікае абмеркаванне ніжэй]], хоць і прыцягнула многіх удзельнікаў, яны выказвалі меркаванні, аднак па сутнасці іх мэта была прымірыць бакі і навязаць ім нейкае кансэнсуснае рашэнне. Аднак, у першую чаргу, менавіта самі Peisatai і Için warum, як зацікаўленыя, мусяць знайсці згоду паміж сабою і вызначыць кансэнсус. Пасярэднікі з цэлым могуць дапамагчы, аднак калі самі бакі не хочуць мірыцца, то прапановы нейкіх нейтральных версій не маюць сэнсу. Аднак, мірыць бакі мае сэнс у рэальным жыцці. У супольнасці вікіпедыі мусім кіравацца яе прынцыпамі і правіламі. Тут варта памятаць, па-першае, што сама магчымасць правіць без нейкага пацверджання і нават ананімна даецца таму, што мы [[Вікіпедыя:Зыходзьце з сумленнасці ўдзельнікаў|зыходзім з сумленнасці ўдзельнікаў]] і таго, што яны ставяць за мэту дапамагчы вікіпедыі (а не прасунуць тут свае ўласныя даследаванні, рабіць рэкламу ці падобнае). Калі ж удзельнікі сумленныя, то яны зыходзяць з сумленнасці іншых удзельнікаў, адпаведна пры несупадзенні пунктаў гледжання намагаюцца іх абмеркаваць і знайсці выйсце, якое задаволіць зацікаўленых. Так працуе [[Вікіпедыя:Кансэнсус]]. Трывалае нежаданне шукаць кансэнсус ставіць пад сумнеў сумленнасць і жаданне рэальна дапамагчы вікіпедыі (а не задавіць апанента і прасунуць свой пункт гледжання), адпаведна да такіх удзельнікаў могуць прымацца меры па абмежаванні ўдзелу ў праекце (папярэджанні, блакаванні). Канкрэтна для ўдзельнікаў Peisatai і Için warum мы бачым поўную адсутнасць жадання шукаць кансэнсус. Ніякіх спроб абмеркавання на старонках размоў удзельнікаў, старонках размоў артыкулаў. Яны не лічаць неабходным патраціць час, каб паміж сабою вырашыць якімі крыніцамі варта карыстацца, а якімі не, як лепей афармляць паходжанне назваў у артыкулах. Чаму тады іншыя мусяць траціць свой час і пытацца знайсці гэты кансэнсус за іх, неяк ацэньваць іх аргументы і крыніцы? Маю пэўныя падставы лічыць ([[Special:diff/4995709|запыта да адміністратараў ад Için warum ледзь не першай праўкай]], [[Special:diff/5049888|просьбы ўключыцца з дыскусію]], адсутнасць камунікацыі паміж Için warum і Peisatai у праекце), што асноўную сваю дыскусію ўдзельнікі вядуць па-за межамі вікіпедыі. Не бяруся ацаніць навуковы ўзровень гэтай дыскусіі, але ён відавочна вышэйшы за ўзровень вікіпедыі і яе ўдзельнікаў у гэтым пытанні. У такіх умовах спрэчка Için warum і Peisatai у вікіпедыі выглядае не як спроба палепшыць яе змест, а проста як выкарыстанне праекта як поля бітвы. Скажу пра сваё асабістае стаўленне да тэмы. Мне ад самага пачатку праўкі Peisatai не падабаліся, бо тычыліся вельмі спецыфічнай тэмы, якія цяжка было праверыць. З цягам часу назіраў, як ён часцей стаў зусім не дадаваць крыніц, а праўкі пра паходжанне дадаваць, напрыклад, у артыкулы пра асоб і прозвішчы. Сталі з’яўляцца нейкія аналогіі, падобныя карані. Умяшальніцтва Için warum і іншых удзельнікаў не асабліва палепшыла сітуацыю. [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Шынкаўцы_(Гродзенскі_раён) Вось напрыклад артыкул], быццам некалькі абзацаў і крыніц, але ўсё абапал і навокал, канкрэтна пра гэтую назву і пра гэтую вёску — нічога. На мой погляд, артыкул стане толькі толькі лепш, калі гэтую творчасць усю прыбраць. І так у абсалютнай большасці артыкулаў. Нават калі адзін вучоны яўна сказаў что такая вёска магчыма мае балцкую назву, а іншы што магчыма славянскую — гэта не такая важная інфармацыя пра вёску, а хутчэй пра канцэпцыі паходжання назваў і іх пашыранасць. Трэба прызнаць, што тэма паходжання назваў у цэлым можа мець толькі нейкія гіпотэзы і канцэпцыі, і вельмі багатая на магчымыя ўласныя даследаванні, «прыцягванні за вушы». Падаванне версій паходжання (тым больш не самой назвы, а каранёў і падобных) толькі стварае ўражанне нейкай сур’ёзнасці і навуковасці, што на фоне жахлівага стану артыкулаў пра населеныя пункты быццам выглядае якасна. На мой погляд, трэба пакінуць толькі надзейнае кшталту Полацк ад ракі Палаты, усё астатняе нішчыць. У беларускай вікіпедыі не любяць блакаваць удзельнікаў, звычайна апраўдваюць іх, намагаюцца зыходзіць з сумленнасці і не рэагаваць нават на яўныя парушэнні. Апраўдваюць што вопытныя і карысныя ўдзельнікі, актыўнасць у праекце і так невялікая. Аднак, усё ж трэба мець нейкія межы, і спыняць удзельнікаў калі яны парушаюць правілы — у тым ліку і для таго, каб іншыя разумелі межы дазволенага. Таксама ледзь не агульнапрынятым стала, што любая дададзеная інфармацыя гэта добра, што нельга інфармацыю выдаляць, а толькі перафармуляваць і знайсці ёй месца. Аднак усё ж вікіпедыя гэта энцыклапедыя, якая складаецца з самадастаковых артыкулаў, а не звалка інфрамацыі, дзе трэба нешта размясціць. Зараз інфармацыі ў інтэрнэце шмат, у тым ліку на беларускай мове, і ставіцца да інфармацыі ў вікіпедыі як да нейкай вялікай каштоўнасці — гэта падыход 2000-х гадоў. Нічога страшнага калі выдаліць радок-другі, асабліва калі яны яўна парушаюць [[:ru:Википедия:Взвешенность изложения]]. Мая прапанова па выніку: прызнаць, што ўдзельнікі Peisatai і Için warum выкарыстоўваюць вікіпедыю як поле бітвы, не прымаюць яе прынцыпаў і правілаў (бо ўсяго толькі вядуць навуковую дыскусію, асноўная частка якой па-за межамі вікіпедыі), не жадаюць шукаць кансэнсус паміж сабою і прымаць прапановы па кансэнсусу ад іншых удзельнікаў, толькі адцягваюць высілкі іншых і ствараюць таксічную атмасферу. '''Заблакаваць абодвух удзельнікаў бестэрмінова''' ў асноўнай прасторы назваў. Даць магчымасць толькі правіць старонкі размоў. Разглядаць магчымасць разблакавання толькі, калі яны дасягнуць паміж сабою кансэнсусу ў размовах (без аніякага ўмяшання іншых удзельнікаў). Тым часам прыбіраць зусім раздзелы "Назва" з артыкулаў пра вёскі, рэкі і азёры, як апісаў вышэй.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 11:28, 3 лютага 2026 (+03) : [[Удзельнік:Artsiom91]], сам сябе заблакуй, тут цішэй стане. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:38, 3 лютага 2026 (+03) ::пане @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], тут не базар і не сценка ў падваротні. Выказвайцеся па тэме размовы і прытрымлівайцеся правіл этычных паводзін у праекце, вам ужо было папярэджанне. Вашыя асабістыя крыўды тут нікога не цікавяць і шкодзяць дыскусіі, прашу вас вынесці гэта за рамкі Вікіпедыі. Калі вы нязгодныя з выказаным вышэй — напішыце па справе. Інакш — прамаўчыце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:22, 3 лютага 2026 (+03) ::: Пра асабістыя крыўды выдумваць не трэба — тут не базар і не падваротня. Спроба распачаць дыскусію пустая, замест буры ў шклянцы вады лепш бы артыкулы правілі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:57, 3 лютага 2026 (+03) : Спадар [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]], на дадзены момант мне цалкам не зразумелы прычыны, па якіх Вы прапаноўваеце заблакіраваць удзельніка Için warum. Удзельнік Için warum пагадзіўся з праектам рашэння, прапанаваным MocnyDuham, адпаведна я не згодная з Вашым сцверджаннем, што дадзены ўдзельнік "не жадае прымаць прапановы па кансэнсусу ад іншых удзельнікаў". У артыкуле "Алесь Мікус" няма нейкага вандалізма з-за якога варта некага бестэрмінова блакіраваць, акрамя таго праблема з вайной правак у адным артыкуле можа быць цалкам вырашана абмежаваннямі на рэдагаванне дадзенага артыкула. У выпадку, калі Вы бачыце, што ўдзельнік Peisatai "ігнаруе тое абмеркаванне і працягвае сваю дзейнасць у тым выглядзе як хоча", то можна ўзняць пытанне аб блакіроўцы дадзенага ўдзельніка на нейкі час. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 14:25, 3 лютага 2026 (+03) :пане @[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]], дзякуй за меркаванне. Мне здаецца, што ў дадзеным выпадку можна спачатку абысціся пазбаўленнем сцягоў аўтадогляду, каб было прасцей кантраляваць войны правак гэтых двух удзельнікаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:26, 3 лютага 2026 (+03) :: акурат маем размову на [[Вікіпедыя:Запыты на статус даглядчыка]], трэці месяц ужо. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:09, 3 лютага 2026 (+03) : ''Вось напрыклад артыкул, быццам некалькі абзацаў і крыніц, але ўсё абапал і навокал, канкрэтна пра гэтую назву і пра гэтую вёску — нічога. На мой погляд, артыкул стане толькі толькі лепш, калі гэтую творчасць усю прыбраць. І так у абсалютнай большасці артыкулаў.'' Тут я з вамі цалкам згодны, у артыкуле "Шынкаўцы" ў раздзеле "Назва" павінна быць толькі інфармацыя з крыніцамі, у якіх гаворка ідзе менавіта аб назве Шынкаўцы. Аднак такую практыку, пісаць усё падрад, завёў не я, а Peisatai. Ён для любога беларускага тапоніма або прозвішча (напрыклад, Маразы, Сабалі) находзіць сугучныя назвы ў Літве, а потым піша: ёсць літоўскае прозвішча такое, ёсць літоўскі тапонім такі... Усё гэта выглядае як нейкая манія. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:43, 3 лютага 2026 (+03) ::Манія - гэта займацца персанальным '''сталкінгам''', калі што. Здаецца, няма яшчэ такога артыкула ў ВП, мо напішаце? А то толькі хвосцікам за мной следуеце, мяцёлачкай падмятаеце :) [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 13:02, 4 лютага 2026 (+03) : Artsiom91, а за што мяне блакаваць?! Назавіце хатя б адзін пункт правіл ВП, які я парушыў. Вайна правак пачалася так: Peisatai панапісваў горы ўласных даследванняў аб быццам бы паходжанні тапонімаў і прозвішчаў. Падрабязна, з канкрэтнымі прыкладамі я аб гэтым пісаў яшчэ ў маі летась тут https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D0%B0_%D0%B0%D0%B4%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%9E#Удзельнік_Peisatai Але нажаль, мясцовая супольнасць пераважна абыякава аднеслася да праблемы. Тады я пакрысе стаў выпраўляць ягоныя праўкі, якія не пацвярждаліся паказанымі там крыніцамі або не мелі крыніц увогуле. Аднак Peisatai не супакоіўся і пачаў або адмяняць мае праўкі, або зноў працягваць свае ўласныя даследванне. Я ўжо не раз пісаў і яшчэ паўтаруся: па правілах Вікіпедыі артыкулы пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц. Калі нехта хоча напісаць, што нейкае назва або прозвішча паходзяць ад нейкага слова, хай прывядзе крыніцу, дзе менавіта гэта і будзе напісана. Калі Peisatai будзе трымацца гэтага правіла, вайна правак адразу спыніцца. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:25, 3 лютага 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Için warum]], покуль не дайшло да парушэння правіла трох адкатаў — гэта не вайна правак, а спробы пошуку кансэнсусу. Праўце смела! Але ў каментарах да правак, калі ласка, пазбягайце грубіянства і не пераходзьце на асобы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:38, 3 лютага 2026 (+03) ::Перакручваеце, калега. ::Не адмяняць, а ўзгадняць, бо Вы разам з вадой у шмат якіх выпадках выплёсквалі і дзіцёнка. А таксама наўмысна згрувашчвалі надзейныя і маланадзейныя крыніцы, каб праз іх няможна было прадзерціся, гэта і ёсць Ваша мэта (вунь, Арцёма заблыталі, і просіць не мучыць яго версіямі ўвогуле). ::Пэўныя Вашы заўвагі, кажу ж, небеспадстаўныя, але цягнеце празмерна ў процілеглы бок, і даводзіцца ўзгадняць, каб не было як у брацкую магілу скінуўшы. ::Вайна правак толькі ў выпадку старонкі, пра якую тут мова, у астатніх выпадках збольшага на залатую сярэдзіну памалу выходзім. ::Не драматызуйце, граючы на публіку, тут Вам не тэлеграм. ::Пра артыкул - аргументы вышэй. Дадумванне і стыгматызацыю пакінь(це) для свайго пахабнага тэлеграму, як і лаянку тыпу нацыст і сектант. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 21:50, 3 лютага 2026 (+03) ::: Нейкі "поток сознания", які не мае ніякага дачынення да нашай дыскусіі: ''пахабнага тэлеграму, як і лаянку тыпу нацыст і сектант''. Адкуль вы ўсё гэта ўзялі, аб чым вы ўвогуле гаворыце? Які тэлеграм, якая лаянка? Вы сябе добра адчуваеце? Яшчэ ў маі мінулага года я прывёў мноства канкрэтных фактаў вашай хлусні https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D0%B0_%D0%B0%D0%B4%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%9E#Удзельнік_Peisatai Вы дагэтуль '''па сутнасці''' так нічога і не адказалі на гэтыя факты, бо вам няма чаго адказаць па сутнасці, няма чаго запярэчыць, толькі нейкая дэмагогія пра нейкі "тэлеграм", "прарэжымны чалавек" і г. д. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:53, 3 лютага 2026 (+03) ::::З Вашай пасільнай дапамогай памалу выпраўляем, хоць і не без цёрак. Працягваем, калега. ::::А Вы ўжо далі сабе рады размяжоўваць час напісання пастоў у тг і рэдагавання артыкулаў у ВП? :) Крута за руку злавілі ў лістападзе. Таму "праведны гнеў" міма, усе ў курсе, праехалі. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:29, 4 лютага 2026 (+03) : > ''Прыведзены ніжэй [[#Праект_рашэння|праект рашэння]] фактычна не працуе''<br>Гэта мая віна, што я не дапрацаваў яго (было некалькі правак) і не зацвердзіў "адміністрацыйна". Калі спрэчка датычна зноў той жа тэмы - зраблю гэта на выходных. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:47, 3 лютага 2026 (+03) :: [[Удзельнік:MocnyDuham]], чакаем рашэнне. Трэба нешта рабіць, зачакаліся ўжо. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:41, 15 лютага 2026 (+03) :: [[Удзельнік:MocnyDuham]], спрэчка датычна не ''зноў той жа тэмы'', а артыкула [[Алесь Мікус]], так што прыйдзецца табе зусім новыя правілы прыдумляць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:59, 3 лютага 2026 (+03) :::Незразумела, якія вікіпедыйныя правілы ўвогуле прапісваюць парадак стварэння такіх "праектаў", іх "адміністрацыйнае" зацвярджэнне і неабходнасць іх трымацца. :::Няхай больш дасведчаныя ўдзельнікі патлумачаць са спасылкамі. :::Здаецца, была мова, што гэта ніяк не рэгламентавана. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:23, 4 лютага 2026 (+03) :::: Вікіпедыя не мае цвёрдых правілаў, апроч пяці агульных прынцыпаў, выкладзеных [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|тут]]. Смела праўце, пераносьце, апрацоўвайце артыкулы, таму што радасць творчасці ў тым, што дасканаласць не патрабуецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:20, 4 лютага 2026 (+03) :::: > ''якія вікіпедыйныя правілы''<br>Прапісвае жаданне не баніць удзельнікаў пасля шматмесячных спрэчак і войн правак. Таму што калі трымацца правіл існуючых - даўно б пайшлі абмежаванні. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:11, 4 лютага 2026 (+03) ::: Калі спрэчка не датычна той тэмы, то ніякіх правіл прыдумляць не трэба. Будзем глядзець хто пачынае вайну правак і рабіць папярэджванні/абмежаванні. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:14, 4 лютага 2026 (+03) :::: Калі не было парушана [[Вікіпедыя:Правіла трох адкатаў]], то радыкальныя абмежавальныя дзееянні адміністратараў не могуць быць прынятыя. А на ўзроўні ''папярэджванні/абмежаванні'' гэта здзейснена ўжо. Не наракайце. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:35, 4 лютага 2026 (+03) ::::: Я яшчэ не паглыбляўся ў канфлікт, проста вам адказваю на вашыя заўвагі. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:49, 4 лютага 2026 (+03) Наконта артыкула Алесь Мікус. Удзельнік Peisatai спрабуе замаўчаць, схаваць інфармацыю, якая менавіта яму не падабаецца. Чаму - здагадайцеся самі. "Аргумент" пра нейкую быццам рэкламу абсурдны: на вокладцы самой кнігі "Вітаўты і Вітарты" напісана, што гэта "Бібліятэка Свайксты". Тое, што ён напісаў гімн батальёна "Данбас" - гэта значны факт і ён можа быць адлюстраваны ў артыкуле. Прынамсі, упартае яго выдаленне з артыкула выглядае як вандалізм або цэнзура. На сайце svajksta.com яшчэ нядаўна большасць артыкулаў была падпісаная іменем Алесь Мікус. Апошнім часам ён сваё імя пад артыкуламі прыбраў. Заява, што я нібы "прарэжымны чалавек" вельмі добра харатарызуе ўдзельніка Peisatai, паказвае, што ён у сваёй дзейнасці ў ВП кіруецца выключна палітычнымі матывамі, у тым ліку і ў сваёй "лінгвістычнай" працы. Я тут яшчэ ні разу нічога не пісаў пра палітыку, а Peisatai ўжо не першы раз аб ёй гаворыць. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:41, 3 лютага 2026 (+03) ::: Біяграфіі сучаснікаў — тэма слізкая, не трэба туды накідваць таго, чаго не трэба. Правілы аб гэтым кажуць наўпрост. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:47, 3 лютага 2026 (+03) :::: ''біяграфіі сучаснікаў — тэма слізкая, не трэба туды накідваць таго, чаго не трэба'' У такім выпадку, як быць з тым, што Peisatai піша ўсялякую хрэнь (пардон за маю французскую) пра прозвішчы вядомых людзей? Гэта як, нармальна? Гэта не парушае правілы наконт біяграфій сучаснікаў? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:29, 19 лютага 2026 (+03) :::: Падрабязней гл. [[Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:50, 3 лютага 2026 (+03) :Гэта ж трэба так маніць. Няма ніякага гімна батальёна Данбас. А на той старонцы - заклікі купляць. Маніпуляцыі як яны ёсць. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 21:56, 3 лютага 2026 (+03) :: <s>гэта частка тэксту схвана</s> --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:47, 4 лютага 2026 (+03) Якія яшчэ "заклікі купляць", што за лухта?! [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:41, 4 лютага 2026 (+03) :: Я не маніў, інфармацыя з украінскай ВП. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:56, 3 лютага 2026 (+03) ::: [[Удзельнік:Için warum]], нагадваю, што Вікіпедыя не з'яўляецца аўтарытэтнай крыніцай. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:06, 3 лютага 2026 (+03) :::Паглядзеў, не знайшоў. Скіньце спасылку, бо цікава. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:30, 4 лютага 2026 (+03) Добрага дня ўсім. Па-мойму, праца была ўвайшла ў нармальнае рэчышча, хаця ў апісаннях змен удзельнікі часам рэзка пішуць, але ў межах, як мне здаецца. Палітыкі невыдалення трымаюцца і добра, а рэзка пішуць не адны яны і нічога. Артыкулы дапрацоўваюцца, што толькі пра этымалогію, як заўважае пан Artsiom91, не важна -- вунь belarusenc.by у артыкулы пра вёскі піша толькі пра іх спаленне падчас вайны і фоткі абеліскаў, і нічога. Хто пра што піша, пра тое і добра. Адзінае, як здаецца, месца напружання гэта два артыкулы -- [[Аляксей Валер’евіч Дзермант|Аляксей Дзермант]] і [[Алесь Мікус]] -- чаго раптам, хто іх там ведае, але супольнасці гэта і не важна. Удзельнікаў блакаваць няма за што, але гэтыя артыкулы можна паставіць пад абарону, давесці да стэрыльна нейтральнага стану. Каб следу ідэалагічнага супрацьстаяння там не было, ніякіх тонкіх намёкаў на тоўстыя акалічнасці, ніякіх "Молатаў" і "Данбасаў" -- усё, што можа суб'ектыўна неяк пашкодзіць (бяспецы, рэпутацыі, псіхічнаму здароўю, чаму заўгодна жывога чалавека) парушае [[ВП:Біяграфіі сучаснікаў]]. А іншая праца ўдзельнікаў пазітыўная, што нешта на мяжы народнай этымалогіі, а нешта арыгінальнага даследавання -- выдаткі фармату Вікіпедыі, галоўнае, каб другасныя крыніцы былі і "на мяжы", а не "за мяжой". Часам шыкоўныя падборкі меркаванняў збіраюцца, з іх даволі ясна ўсё робіцца, гэта карысць на маю думку. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 00:19, 4 лютага 2026 (+03) :Па сутнасці '''падтрымліваю''', вышэй у падобным рэчышчы таксама напісаў. :* :Наконт статусаў '''аўтадаглядчыкаў''' - як на мяне, гэта прынцыпова нічога не мяняе, бо абодва, будучы зацікаўленыя, пільнуем, што напісаў другі на старонцы ўкладу, і рэагуем, таму "шыта-крыта" ні ў каго не праканае. :* :Наконт '''суб'ектыўнай шкоды '''рэпутацыі і бяспекі - Вашая рацыя. :Хіба ўздымаю <u>пытанне</u> пра артыкул "'''Дзермант'''", да дасведчаных знаўцаў у галіне вікіпедыйнай тэхнікі. Каб выдаліць пра той "Молат" (рэальнае выданне, калі што), нядаўна там хтось (ну ясна хто, але мова не пра тое) выдаліў а) усе згадкі аўтараў правак і б) змест зробленых імі правак ('''усё выкраслена'''). Як такое магчыма? Што гэта за паўнамоцтвы ў такога рэдагавальніка? :І прычапным вагончыкам пытаннечка - ІчынВарум (ЧамуЧаму - турэцк., нямецк.) у іншай, ранейшай галінцы абмеркавання неяк зрабіў, каб яго '''нік не высвятляўся''', а каментар заставаўся. Таксама, як такое магчыма тэхнічна? Ясна, што чалавек надае значэнне сваёй прысутнасці ў ВП (а з увагі на персаналію, ёсць думкі пра прамы ўдзел у леташняй аблаве на ВП рэдактараў, але гэта без доказу), але цікава - тэхнічная рэалізацыя такога. Прашу патлумачыць (Вас або каго яшчэ). [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:46, 4 лютага 2026 (+03) ::Наконт выкрэслення гісторыі, гэта не паўнамоцтвы асобнага ўдзельніка, а статус артыкула -- патэнцыйна небяспечнага для тых, хто рэдагуе. Калісьці яго ў гэты спіс уключылі, да ўсіх халівараў і, здаецца, слушна. Калі ёсць яшчэ такія артыкулы, іх таксама можна ўключыць у спіс (заяўкі на [[Вікіпедыя:Запыты да схавальнікаў|ВП:ЗС]]), гэта незваротна ў сучасных умовах. Як знікаюць подпісы не магу сказаць, трэба бачыць адкуль, можа, проста не націснуў кнопку подпісу, іншых варыянтаў не ведаю. Наконт "Молата", цытаты з яго могуць пагражаць бяспецы Дзерманта, гіпатэтычна? Калі могуць, гэта парушае [[ВП:БС]], да таго ж неправяральна, калі і будзе скан, як яго верыфікаваць, у такім разе таксама глядзіце ВП:БС, нават калі б бяспека была гарантаванай. Таксама з "Данбасам" -- можа пагражаць бяспецы Мікуса, калі, так -- гл.вышэй. У нас тут людзі выдаляюць сваё сяброўства ў [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|СБП]], проста бо ліквідаваны, хаця спісы яго адкрытыя. І маюць права. Нават калі перабольшваю, трэба спыніць вось гэта ўсё, мы можам вырашыць гэта па-за ўсімі правіламі, бо пяты слуп -- [[Вікіпедыя:Ігнаруйце ўсе правілы]], якія замінаюць ствараць энцыклапедыю. А звады замінаюць. Для блакіроўкі прычын не бачу, для зняцця сцягоў не бачу. Калі кансэнсус знайсці не выпадае, ніякі стан гэтых двух артыкулаў бакі не задавальняе, можна радыкальна, выдаліць абодва і забараніць стварэнне. Лепей кансэнсус, я супраць радыкалізму. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:56, 4 лютага 2026 (+03) :::<s>тут не поле бітвы, рэпліка схавана</s> --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:55, 4 лютага 2026 (+03) [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:44, 4 лютага 2026 (+03) :::Усё правільна наконт бяспекі. Падтрымліваю, каб без правакацый. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:55, 16 сакавіка 2026 (+03) Дарэчы, а чаму ў артыкуле "Алесь Мікус" выкарыстаны шаблон "навуковец", гэта што, жарт такі або здзек?! Які яшчэ ён навуковец?! Выпраўце хаця б гэта. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:47, 4 лютага 2026 (+03) :Пытанне мабыць да таго, хто гэты '''шаблон''' (адпачатна?) прымяніў? :* :<s>Вікіпедыя не поле бітвы</s> --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:18, 5 лютага 2026 (+03) ::А што перашкаджае зараз гэты шаблон змяніць на адпаведны? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:54, 5 лютага 2026 (+03) ::: [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%8C_%D0%9C%D1%96%D0%BA%D1%83%D1%81&action=history 2 лютага 2026] [[Удзельнік:Plaga med]] змяніў налады абароны для «Алесь Мікус»: Шкодная вайна правак (Правіць=Толькі для адміністратараў, скончыцца 2 сакавіка 2026) --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:59, 5 лютага 2026 (+03) ::::змяніў на {{tl|асоба}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:22, 6 лютага 2026 (+03) :* :Яшчэ, Вы выкарыстоўваеце спасылкі на пастаўскага краязнаўца Пракаповіча, які фінскіх моў (наколькі мне вядома) не ведае і навукоўцам не з'яўляецца, - і не маркіруеце гэтых спасылак як '''Неаўтарытэтная крыніца'''. А кніжку "Вітаўты і Вітарты" так рэгулярна маркіруеце. Вы спецыяліст у тэме антрапаніміі? Калі ласка, прад'явіце рэгаліі. Або гэта толькі прыватная думк? Ёсць крыніца - ёсць спасылка. Няхай мяне іншыя калегі паправяць, калі рацыі ў гэтым не маю. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 19:05, 5 лютага 2026 (+03) ::Таму што сцвярджаць, што Калачы, Маразы, Сабалі, Мазалі, Караткевіч, Карловіч і да т. п. - гэта ўсё нібыта балцкія назвы - маргінальшчына. Увогуле, упартае жаданне прадставіць, быццам у Беларусі няма іншых тапонімаў і прозвішчаў акрамя балцкіх, выглядае як нейкая неадчэпная ідэя, нейкая манія. Пракаповіч зусім не сцвярджае, што ўсе назвы вакол фінскія (некаторыя фінскія, некаторыя балцкія, большасць славянскіх). P. S. Пракаповіч, прынамсі, хаця б не з'яўляецца неаязычнікам. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:54, 5 лютага 2026 (+03) ::: У БелВікі рады вітаць усіх, у тым ліку неаязычнікаў. [[Удзельнік:Pracar]] з гэтым згодны, так думаю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:06, 5 лютага 2026 (+03) :::Карацей, ёсць крыніца - ёсць спасылка. Астатняе Вашыя эмацыйныя ацэнкі і жаданне зменшыць вартасць. Будзьце ласкавыя надалей не распачынаць вайны правак з гэтай маркіроўкай. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 03:21, 6 лютага 2026 (+03) ::::Зменшыць вартасць Мікуса? Проста смешна стала - ну якая там яшчэ можа быць вартасць? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 12:53, 8 лютага 2026 (+03) : Удзельнік, якія дадае сцвярджэнні не падмацаваныя крыніцамі — не мае рацыі. Калі аўтар праекта нідзе не пазначаецца — не трэба гэта дадумляць. Што да тлумачэння тапонімаў, то я цалкам згодны, што часам пошук балцкага кораня пераходзіць межы. Напрыклад, вышукваць славянскія літуанізаваныя прозвішчы і пісаць у артыкулах пра відавочна славянскі тапонім дзеля паказання сувязі з балтамі — лішняе, не трэба так рабіць. Але калі паказваецца на тапонім з сапраўды такім жа коранем – гэта не ўласнае даследаванне, бо ў працах пра тапанімію не прапісваюць кожны населены пункт і гідронім, гэта проста немагчыма.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:06, 7 лютага 2026 (+03) Я не зразумеў, на якой падставе [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] двойчы адмяніў маю праўку ў гэтым артыкуле, пасля чаго артыкул зноў быў абаронены?! Я дадаваў інфармацыю са спасылкай на публікацыю на сайце Arche, у чым праблема?! [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 16:30, 15 сакавіка 2026 (+03) Выдаленне ўдзельнікам JerzyKundrat двойчы запар маёй праўкі з аўтарытэтнай крыніцай з'яўляецца вандалізмам. Незразумела, чаму [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] перш чым абараняць артыкул, не адмяніў вандальныя дзеянні JerzyKundrat'а і не вярнуў маю праўку? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:34, 17 сакавіка 2026 (+03) :на дадзены момант не маю часу пільна разбірацца, хто мае рацыю, хто не. Вы (кажу пра ўсе бакі канфлікту) не можаце дамовіцца, вытрымліваць нейкі кансэнсус і не зацікаўлены ў гэтым, спробы медыяцыі з боку адміністратараў не дапамаглі. Можаце правіць сваёй падстаронцы пакуль. Гэта ўсё вымагае нямала высілкаў з боку адміністратараў, а мы таксама людзі. Пакуль што прасцей замарозіць канфлікт, каб усе бакі астылі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:55, 18 сакавіка 2026 (+03) == Перанос з выдаленнем і аб'яднаннем версій == {{закрыта}} Калі ласка, перанясіце артыкул [[Оскар Мяшчанінаў]] на [[Оскар Мешчанінаў]], трэба ў працэсе паставіць крыжым на "так, выдаліць". Напісанне праз "я" ў прозвішчы памылковае, у крыніцах не знайшоў такога. У БЭ і БСЭ уласна Оскара няма, у БСЭ ёсць цёзка па прозвішчы і праз "е", у каталогу НББ няма варыянта праз "я", хаця ёсць імя Аскар як варыянт. Варыянт Аскар рэдкі і магчыма паходзіць менавіта з Вікіпедыі, аднак, цяпер ужо яго варта пакінуць перасылкай, што ўжо зрабіў. Пасля пераносу, трэба выдаліць артыкул і потым аднавіць з усімі версіямі, каб унёсак удзельнікаў з 2015 года не быў страчаны. Дзякуй. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:18, 31 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} :{{зроблена}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:02, 31 студзеня 2026 (+03) == Вандал == {{закрыта}} Выдаленне зместу старонкі ад [[Удзельнік:Руй Пульези]], можа, і назаўсёды варта заблакаваць. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:56, 24 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} Зрабілі. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:09, 24 студзеня 2026 (+03) == proxy == {{закрыта}} Патрэбен дазвол-выключэння для рэдагавання з публічных проксі. Я так разумею, гэта адміны дзесьці такі сцяжок даюць.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 02:11, 12 снежня 2025 (+03) :трэба разабрацца толькі, дзе [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:03, 12 снежня 2025 (+03) :: Магчыма гэта сцяг "IP block exempt" у распараджэннях правамі ўдзельніка. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 03:41, 12 снежня 2025 (+03) :::@[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] , так. І мне таксама, калі ласка. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:39, 12 снежня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} Зрабіў абодвум. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] ^{[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]} 14:03, 12 снежня 2025 (+03) == Блакіроўка за вандалізм == {{закрыта}} Вось [[Адмысловае:Contributions/Мацвей|гэтага таварыша]] варта блакануць надзейна, каб болей і ананімна не мог са свайго ip правіць і зарэгістравацца таксама. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:24, 10 снежня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Удзельнік заблакаваны на 1 месяц. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:03, 10 снежня 2025 (+03) == Старонкі да хуткага выдалення == Спадарства, ёсць прапанова часцей заглядваць на [[:Катэгорыя:Старонкі да хуткага выдалення]], дзякуй --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 08:03, 30 лістапада 2025 (+03) : {{Done}}. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:25, 1 снежня 2025 (+03) == Абарона [[:Шаблон:Вонкавыя спасылкі]] == {{закрыта}} Вітаю. Шмат дзе ўжыты [[:Шаблон:Вонкавыя спасылкі]] і да яго дацягнулася вандальная рука ўжо, напэўна, варта абараніць. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:42, 12 лістапада 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === {{Done}} [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:09, 12 лістапада 2025 (+03) == Меры абароны ад удзельніка Ohlumon: сістэматычны падлог крыніц == У 2023 годзе Расійская вікіпедыя бестэрмінова заблакавала ўдзельніка Ohlumon за сістэматычны падлог крыніц: https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC_%D0%B0%D0%B4%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B8%D0%B2/2023/04#h-Ohlumon:_%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%B4%D0%BB%D0%BE%D0%B3_%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%87%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2-20230417174100 Ёсць прапанова распаўсюдзіць гэта і на беларускую Вікіпедыю. Па прыклады падлогу крыніц далёка хадзіць не трэба: у створаным гэтым летам артыкуле [[Литовские епархиальные ведомости]] Ohlumon дадаў у спіс літаратуры дзве кнігі (Нецветаев А. «Литовские епархиальные ведомости» как источник по истории Православной Церкви Белоруссии. — Минск: Жировичи, 2003. — 131 с.; Чистяков П. Г. Церковно-краеведческая проблематика епархиальных ведомостей, издававшихся в Беларуси во второй половине XIX, начале XX столетий. — Минск: Жировичи, 2004. — 295 с.). Толькі вось кніг такіх у прыродзе няма (можна спраўдзіць у т.л. у каталозе Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі). Не было ў прыродзе і выдавецтва "Жировичи". Былі, здаецца, неапублікаваныя дысертацыі кандыдатаў багаслоўя, абароненыя ў духоўнай акадэміі. Але нават у іх назвы былі іншымі. Так, дысертацыя Нецвятаева, здаецца, называлася "«Литовские епархиальные ведомости» как источник по истории Белорусской Православной Церкви". І як можна на Вікіпедыі спасылацца на неапублікаваную дысертацыю, у дадатак называючы яе кнігай? Магу паспрачацца, што Ohlumon тую дысертацыю ў вочы не бачыў - дык тым больш як ён можа на яе спасылацца? Або вось яшчэ цікавей: артыкул [[Беларуская карчма]] быў, выглядае, напісаны выключна з антысеміцкімі мэтамі. Ад імя Юзафа Ігнацага Крашэўскага напісаны антысеміцкі абзац, у двукоссях, нібыта цытата, і спасылка ёсць (Kraszewski J. Wspomnienia Polesia. Wolynia і Litwy. Wilno, 1840. S. 82). Праходзім па спасылцы (https://pbc.biaman.pl/dlibra/publication/edition/1502?id=1502), глядзім адпаведную старонку (82). Зразумела, ніякага антысеміцкага пасажу там няма, наогул мова не пра корчмы. Апрача сістэматычнага падлогу крыніц, за ўдзельнікам Ohlumon заўважана, што беларускай мовы ён не ведае, спасылкі, нават калі яны валідныя, афармляе неахайна, выкарыстоўвае аўтаматычны пераклад без пераправеркі, перакладае ў тым ліку і спасылкі (то бок тое, што перакладаць ні ў якім разе не трэба). У артыкуле [[Литовские епархиальные ведомости]] папахвае і плагіятам. Праўда, спасылкі на анлайн-выданне "Православной энциклопедии" Ohlumon дае, але ж гэта не дае яму права спісваць адтуль слова ў слова. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 01:58, 10 лістапада 2025 (+01) : Пане @[[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]], асабіста я чуў пра сітуацыю ў ру вікі. Але мне здаецца няправільным і нават неадпаведным правілам блакіраваць чалавека за дзейнасць у іншым моўным раздзеле. Было бы нядрэнна прааналізаваць унёсак удзельніка ў гэтым раздзеле, а вы, я так зразумеў, спасылаецеся на адпаведныя артыкулы ў ру вікі. Я асабіста не магу зараз абяцаць, што займуся такім аналізам. Калі нехта можа разабраць, будзе карысна для дыскусіі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:28, 10 лістапада 2025 (+03) : БелВікі — талерантны праект, няхай усе ахвотныя правяць смела! Блакіроўка — надзвычайная мера, тут падстаў для яе няма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:38, 10 лістапада 2025 (+03) ::Апрача блакіроўкі ёсць і іншыя меры. Напрыклад, зняцце сцягу аўтадаглядчыка. Калі аўтар рэгулярна ўпісвае ў Вікіпедыю недаставерную інфармацыю ды яшчэ і распальвае міжнацыянальную варожасць, то варта ягоную творчасць тым ці іншым чынам абмежаваць. Талеранцыя да антыяўрэйскіх стэрэатыпаў - гэта вельмі характэрная для Беларусі рыса. Але хацелася б ствараць іншую Беларусь. Без крывавых наветаў, напрыклад. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 02:06, 11 лістапада 2025 (+03) :Я спасылаюся на артыкулы ў беларускай вікіпедыі. Усе тыя ж практыкі, за якія ўдзельнік Ohlumon быў забанены ў расійскамоўнай вікіпедыі, ён выкарыстоўвае і ў беларускай. Ён рэгулярна распаўсюджвае антысеміцкую прапаганду: дзесьці пераказвае ці цытуе антысемітаў (без крытычнай дыстанцыі), а дзесьці проста прыдумляе ад сябе нейкую "цытату". Глядзіш у крыніцу - там гэтай цытаты няма. Гэта падлог. І такімі падлогамі Ohlumon займаецца рэгулярна. Што з гэтым рабіць, можна абмяркоўваць. Калі ў адміністратараў і мадэратараў беларускага раздзелу вікі ёсць жаданне і вольны час, каб сядзець і пераправяраць кожны сказ і кожную спасылку ў артыкулах гэтага ўдзельніка, то калі ласка, правярайце, праўце. Але некаторыя "артыкулы" (дэ факта, зборнікі антысеміцкіх стэрэатыпаў, як тая [[Беларуская карчма]]) вісяць гадамі нявыпраўленыя, і гэта, даруйце мне моцны выраз, ганьба для беларускага раздзелу. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 02:02, 11 лістапада 2025 (+03) :: Шаноўны [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]], вы ж можаце гэта выправіць і без звароту да адміністратараў. Адміны маюць ужо на вайну правак рэаагаваць, калі такая раптам распачнецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:08, 11 лістапада 2025 (+03) :::згодзен, давайце лепш працаваць з матэрыялам у нашым раздзеле, выпраўляць калі трэба і ўжо па факце зробленага ў белвікі рэагаваць. Калі выявіцца дакладна і абгрунтавана, што сістэматычна адбываецца нейкі падлог у бел вікі, то будзем рэагаваць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:24, 12 лістапада 2025 (+03) ::::Я магу весці каталог падлогаў. Колькі выпадкаў будзе дастаткова для рэакцыі з боку адміністратараў? Напрыклад, дзесяць ці сто? Ці штосьці пасярэдзіне? Дзесяць ужо набіраецца. Сто трэба пашукаць, але з часам, баюся, набярэцца. А ў якой форме гэта потым прадстаўляць адміністратарам? Падгружаць у выглядзе файла? На які сервер? (Даруйце, не надта разбіраюся ў тэхнічных асаблівасцях Вікіпедыі). Для даведкі: некаторыя артыкулы Ohlumon публікаваў паралельна ў расійскай і ў беларускай вікіпедыях, там аднолькавыя праблемы. То бок той праблемны змест, за які Ohlumon'а забанілі ў расійскай вікіпедыі, у беларускай вікіпедыі таксама ёсць, хутчэй за ўсё. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 23:31, 13 лістапада 2025 (+03) ::::: Каталг весці не варта, выпраўленні праблемнага зместу будуць вітацца. Праўце смела! --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:35, 13 лістапада 2025 (+03) :::Шаноўны [[Удзельнік:JerzyKundrat|Jerzy Kundrat]], я магу нешта выправіць і выпраўляю. Але мне не верыцца, што Вы сур'ёзна лічыце, што беларуская вікіпедыя - адпаведнае месца для антысеміцкай прапаганды. Тут не так істотна, супраць каго мова нянавісці. Істотна, што мова нянавісці. І, па-вашаму, адміны з гэтым нічога рабіць не павінны? [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 23:23, 13 лістапада 2025 (+03) :::: Намінацыя была за ''сістэматычны падлог крыніц'', зараз прыцягулі іншыя абвінавачанні, дыскусія дзеля дыскусіі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:29, 13 лістапада 2025 (+03) :::::Намінацыя сапраўды была за сістэматычны падлог крыніц. Вы прапаноўваеце адкрыць асобную намінацыю за мову нянавісці? Вікіпедыя, зразумела, не дзяржаўны апарат, але, напрыклад, у судовых ці адміністрацыйных справах новыя акалічнасці звычайна далучаюцца да ўжо адкрытых спраў. Я прашу даць адказ па сутнасці на пытанне пра стаўленне адмінаў да антысеміцкай прапаганды. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 23:35, 13 лістапада 2025 (+03) :::::: Змешваць усё да кучы дакладна не варта. Да антысеміцкай прапаганды ўсе адэкватныя людзі ставяцца адмоўна. Допыт адмінам тут ладзіць не будзем. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:38, 13 лістапада 2025 (+03) У беларускай і рускай Вікіпедыях ёсць яшчэ адзін удзельнік, які займаецца сістэматычным падлогам крыніц - Peisatai. Зрабіў сотні правак, у якіх ёсць пэўнае сцвярджэнне і стаіць спасылка на кнігу ці артыкул вядомага навукоўца. Глядзім крыніцу - а там такого сцвярджэння няма. І таксама ён не толькі не заблакаваны, а нават проста не пазбаўлены сцягу даглядчыка. Маўляў, пішы й далей у такім жа духу. Дзівосна. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 18:37, 15 лістапада 2025 (+03) : пра пазбаўленне сцяга аўтадаглядчыка можна задумацца ў такім разе. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:39, 15 лістапада 2025 (+03) :: [[Удзельнік:Için warum]], я звярнуўся з адпаведнымі прапановамі на [[Вікіпедыя:Запыты на статус даглядчыка]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:54, 15 лістапада 2025 (+03) == Скарга на адмену праўкі == Артыкул [[Андрэй Уладзіміравіч Парубій]] мною быў вычышчаны ад паўтораў і «вады», удакладнена інфармацыя пра замахі на яго жыццё, дададзена інфармацыя пра яго пасмяротнае ўзнагароджанне званнем Героя Украіны. Агульны выгляд артыкула стаў прыдатным для чытання. Пасля чаго ўсе мае праўкі былі адменены ўдзельнікам DobryBrat без тлумачэння прычын. У перапісцы (я чакаў тыдзень) ён мне не адказаў. Прашу адміністратараў прыняць рашэнне пра правамернасць адмены маіх правак, якую зрабіў DobryBrat . Калі магчыма, вярніце маю версію артыкула. [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:36, 8 лістапада 2025 (+03) : У прэамбуле даецца найважнейшая інфармацыя пра прадмет артыкула. Яна часта дублюе частку інфармацыі, размешчанай у іншых раздзелах артыкула. У артыкуле, які прапануецца абмеркаваць, гэта інфармацыя была цалкам выдалена, пакінута толькі кароткае вызначэнне (два словы). : Раздзел «Уласныя працы» быў выдалены цалкам (а мог быць перанесены, напрыклад, у раздзел «Спасылкі»). : У раздзеле «Біяграфія» выдалена частка важнай інфармацыі пра асобу. У прыватнасці, выдалена інфармацыя пра арышт у 1989 годзе; пра тое, што арганізоўваў першыя ва Украіне пікеты; у якіх экспедыцыях працаваў; пра тое, што ў Львоўскай абласной радзе быў сакратаром пастаяннай дэпутацкай камісіі па пытаннях моладзі і спорту; па якой спецыяльнасці ў 1994 годзе скончыў Львоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Івана Франко; па якой спецыяльнасці скончыў аспірантуру ў 2001 годзе; пра тое, што ён быў намеснікам старшыні Львоўскай абласной рады; пра тое, што падчас аранжавай рэвалюцыі (падзеі лістапада — снежня 2004 года) быў камендантам Украінскага дома ў Кіеве, а таксама іншая інфармацыя. Пры гэтым ў артыкуле «[[:uk:Парубій Андрій Володимирович|Парубій Андрій Володимирович]]» ва Украінскай Вікіпедыі (бясспрэчна, там да гэтага артыкула надаецца значна больш увагі), гэта інфармацыя існуе. : У артыкул «Андрэй Уладзіміравіч Парубій» была дададзена і новая інфармацыя, але яна шматкротна меньшая за тую, што была выдалена. Аднаўляць выдаленую інфармацыю, вычытваючы, што было выдалена і на што заменена, патрабуе шмат часу і высілкаў ад іншых удзельнікаў. Зроблены ўнёсак пагоршыў артыкул, таму было прынята рашэнне аб адкаце двух правак удзельніка. : Удзельніку была дадзена парада больш акуратна рэдагаваць артыкулы. Свае выдаленні ўдзельнік абгрунтоўвае «выдаленем паўтораў» і тым, што пасля яго правак тэкст стаў «прыемным для чытання». : Галоўная мэта Вікіпедыі — стварэнне якаснага энцыклапедычнага зместу, а не прыгожае афармленне. : Удзельнік DenisBorum даволі часта практыкуе выдаленне інфармацыі ў артыкулах, абгрунтоўваючы «абнаўленнем звестак», «выдаленнем дубляў», «выдаленнем вады», «навядзеннем парадку ў артыкуле». Мае сэнс прагледзець іншыя артыкулы, дзе такім макарам было зроблена выдаленне інфармацыі. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:04, 9 лістапада 2025 (+03) ::У дачыненні да раздзела артыкула «Уласныя працы» ўдзельнік DobryBrat проста здзекуецца: першая «праца» – гэта проста кароткі артыкул ва ўкраінскай газеце на ўкраінскай мове 2013 года (кожны можа паглядзець і ацаніць «значэнне» гэтай «працы»); другая «праца» прызнана экстрэмісцкай у нашай краіне і доступ да гэтай старонкі заблакіраваны. ::Пра раздзел «Біяграфія». DobryBrat пералічвае менавіта нязначныя факты, гл. крыніцу тут: [https://www.rbc.ru/person/68b309b29a794784b703e240|РБК] ::І дарэчы, маю версію сапраўды прыемна чытаць. Ёсць такое паняцце, як «стыль». [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 17:40, 9 лістапада 2025 (+03) == Абарона [[Максім Танк]] == {{закрыта}} Статусны артыкул са школьнай праграмы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:31, 3 лістапада 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === {{Done}} [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:26, 3 лістапада 2025 (+03) == Пагрозы ад JerzyKundrat == [[Вікіпедыя:Кандыдаты ў выдатныя спісы#Спіс жанчын-лаўрэатаў Нобелеўскай прэміі|Вось тут]] адбылася незразумелая сітуацыя, пасля якой я атрымаў ад удзельніка {{u|JerzyKundrat}} відавочную [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049906 пагрозу дэанамізацыяй з наступствам паглядзець які я «моцны»]. Такія паводзіны парушаюць [[ВП:НАПА]]. На маёй памяці гэта ўжо не першы раз, калі ўдзельнік востра рэагуе ў размовах, але вось такія пагрозы, здаецца, упершыню. Варта адрэагаваць. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:04, 26 кастрычніка 2025 (+03) : У канфлікце ўдзельнічаюць мінімум два бакі. Важна прыйсці да разумення ўласных памылак у зносінах, старацца з павагай адносіцца адзін да аднаго, не абражаць суразмоўцу і не ігнараваць яго просьбы. Мы ўсе плывём у адной лодцы і жадаючых веславаць няшмат. {{u|JerzyKundrat}}, {{u|MocnyDuham}}, заклікаю вас да ўзаемнай павагі, не трэба пераходзіць на асобы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:41, 27 кастрычніка 2025 (+03) :: Я не пераходзіў на асобы і тым больш не канфліктаваў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:06, 27 кастрычніка 2025 (+03) ::Гэта нейкія неадэкватныя паводзіны, што [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049583 першы флэйм-допіс], што [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049906 апошні]. Не бачу, якія два бакі тут ёсць і якія прэтэнзіі могуць быць да MocnyDuham. Remember [[ВП:СУ]]. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] ^{[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]} 21:25, 27 кастрычніка 2025 (+03) :::падтрымліваю, сітуацыя неадэкватная і тут не бачна віны @[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]]. Але заклікаю не рабіць паспешных высноў з улікам палітычнай кан’юнктуры. Калі сітуацыя будзе мець працяг, тут, відавочна, прыйдзецца ставіць блакіроўкі на ўл. запіс, на вялікі жаль... [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:06, 1 лістапада 2025 (+03) :::: Спадзяюся, пад працягам не маецца на ўвазе, калі мяне ўсёж здэаноняць і спраўдзяць, які я там моцны. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:09, 1 лістапада 2025 (+03) ::::: [[Удзельнік:MocnyDuham]], не пайму дзеля чаго ты тут лямантуеш каторы дзень. Ад каго і што патрабуецца, каб ты супакоіўся? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:28, 1 лістапада 2025 (+03) :::::: За парушэнне [[ВП:НАПА]] вас можна было б адразу заблакаваць і без абмеркаванняў. Я гэтага, вядома, не хачу. Я толькі не разумею, што я вам зрабіў, каб вы мне такое пісалі. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:42, 1 лістапада 2025 (+03) ::::::: Упісваеш мой нікнэйм, дзе папала, але я з гэтым змірыўся ўжо не першы дзень як. Чаго й табе жадаю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:23, 1 лістапада 2025 (+03) ::::::::пане @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], давайце без інсінуацый і па факце. Калі вы можаце лепш вытлумачыць сітуацыю, што сапраўды адбываецца, то шчыра просім. З боку выглядае як неабгрунтаваныя нападкі на ўдзельніка, без кантэксту. Толькі можна сказаць, што акрамя відавочных пагроз, таксама жываецца вельмі фамільярны, непаважлівы тон размовы. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:32, 2 лістапада 2025 (+03) :::::::: Дзе і як я ўпісваю ваш нікнэйм? Вы, можа, скажыце, каб я гэтага больш не рабіў. Бо я вас зусім не разумею. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:57, 2 лістапада 2025 (+03) : Напісанае вышэй дыпламатычна некаторыя не зразумелі, пішу прама. {{u|JerzyKundrat}}, {{u|MocnyDuham}}, тое, што паміж вамі адбывалася і адбываецца – гэта канфлікт. У ім удзельнічаюць абодва бакі. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], навошта Вы пісалі ў каментарах да заўваг "Заўвагі: reply to JerzyKundrat"? Гэта удзельнікам JerzyKundrat фактычна было расцэнена як пераход на асобы. Калі Вы гэтага дагэтуль не заўважаеце, то гэта або робіцца наўмысна, або з-за недахопу вопыту. У сваю чаргу, прашу Вас, [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], быць больш стрыманым у каментарах. Вы таксама пераходзіце на асобы. “Мы ўсе плывём у адной лодцы”. Тое, што ў канфлікце ўдзельнічаюць новы адміністратар і былы адміністратар – гэта на радасць праціўнікаў беларускай Вікіпедыі. {{u|JerzyKundrat}}, {{u|MocnyDuham}}, я паўторна заклікаю вас да ўзаемнай павагі і прашу спыніць канфлікт. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:13, 3 лістапада 2025 (+03) ::Пане @[[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], дзякуй, што ўдакладнілі. То бок прэтэнзія да аўтаматычна-згенераванага апісання праўкі пры напісанні каментарыя праз гаджэт? Якім чынам гэта можа апраўдваць паводзіны пана @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] я ўсё яшчэ не разумею. Мяркую, што пан @[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], як і я, як і многія іншыя не звярталі на такія дробязі ўвагі і толькі зараз штосьці пачало праясняцца. Пры ўсёй павазе, я не разумею рэакцыю пана @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] і падазраю, што тут можа быць нешта яшчэ, таму прашу даць дадатковы каментарый па сітуацыі, ад вас нармальнага тлумачэння сітуацыі так і не было. Хоць мы і знаходзімся ў інтэрнэце, і тут звычайна людзі не крыўдуюць на аўтаматычна-згенераваны тэкст, але ж да пагроз, асабліва ў сітуацыі палітычнага напружання, тут не звыкліся, гэта не ерунда. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:46, 3 лістапада 2025 (+03) :: Мой каментар да праўкі згенераваны аўтаматычна, бо для дыялогаў у Вікіпедыі я ўжо шмат гадоў выкарыстоўваю [https://commons.wikimedia.org/wiki/User:Jack_who_built_the_house/Convenient_Discussions адмысловы гаджэт]. І кожная мая праўка змяшчая перасылку на гэты факт. Калі мы кажам пра [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049527 тое апісанне], якое стала магчымым трыгерам для ўдзельніка – слова "заўвага" з'яўляецца назвай раздзелу, дзе мы абмяркоўвалі артыкул, а не маёй заўвагай да ўдзельніка. Здаецца гэта зразумела, бо слова змяшчае спасылку, якая і вядзе на раздзел... Я заўсёды ставіўся з павагай да ўдзельніка і, вядома, тут не хацеў аніякіх канфліктаў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:01, 3 лістапада 2025 (+03) == Адкаты Peisatai == {{закрыта}} Адкаты, якія масава робіць [[Удзельнік:Peisatai]], як напр. [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9F%D1%96%D0%BD%D0%B0&diff=5048879&oldid=5035460 тут] — вандалізм. На заўвагі не рэагуе. Варта заблакаваць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:51, 23 кастрычніка 2025 (+03) :вандалізм гэта ў іншага таварыша, чаму не рэагуем [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 20:53, 23 кастрычніка 2025 (+03) :: сціранне запытаў крыніц — гэта вандалізм, а не наадварот. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:55, 23 кастрычніка 2025 (+03) :::у чалавека бзік супраць балтаў, ён метадычна павыкрыўляў, паперапісваў тое, што мной напісана, гэта не вандалізм, не? праглядаць усе сотні, што псіх нарабіў? можа паспасылацца на шэраг смеццевых, або даўно абвергнутых, крыніцаў, і яны вартыя згадкі? тут сметніца хіба? [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 21:02, 23 кастрычніка 2025 (+03) :::: [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], не трэба выдаляць са старонак інфармацыю, пацверджаную крыніцамі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:05, 23 кастрычніка 2025 (+03) :''Усім прывітанне!'' :'''Перагібы''' відавочна з абодвух бакоў. :Удзельнік Peisatai нярэдка балансуе '''на мяжы з Уласнымі Даследаваннямі'''. Удзельнік Warum нярэдка балансуе '''на мяжы з вандалізмам'''. :<u>'''Прапановы'''</u>: :1) вызначыцца наконт, таго, '''калі тут УД, а калі не УД'''. Падтрымаю ўдзельніка Bot: калі ёсць канкрэтная спасылка на корань і на ўтваральнік пры ім, тады гэта не УД. Без доўгіх ланцужкоў "лагічных сувязяў", але канкрэтная спасылка. :2) Удзельніку Warum прапаную '''вярнуць '''усюды звандалізаваны ім тэкст, прычапіць да яго ўнізе знойдзеныя ім спасылкі, спрэчны тэкст вылучыць і ў каментарах ветліва '''прапанаваць змены''' да спрэчнага тэксту. :3) Удзельніку Peisatai прапаную, потым, '''перагледзець '''заўвагі ўдзельніка Warum і або а) наступіць на горла ўласнай песні і '''прыбраць '''тое, што да ступені змяшэння нагадвае УД, або б) '''перафармуляваць''', каб выглядала больш-менш аб'ектыўна. І ўвогуле, занадта вузкія лінгвістычныя тонкасці спрасціць па магчымасці. :4) Вызначыць '''тэрмін '''для абаіх удзельнікаў разабрацца з гэтым усім масівам - напрыклад, тыдзень, два, месяц. Канкрэтны тэрмін, каб не расцягвалася. :5) Да часу вырашэння сітуацыі '''забараніць '''(вусна) абодвум удзельнікам '''правіць новыя артыкулы '''па назвах. :6) Асобна трэба вырашыцца наконт згаданых удзельнікам Bot '''спрэчных спасылак''' тыпу Жучкевіча, Пракаповіча і г.д. Напрыклад, Пракаповіч, калі паглядзець яго старонку, - правінцыйны літаратар і географ, з вялікай доляй верагоднасці не разумее ў фінскіх мовах. А Жучкевіч, як слушна адзначана, хоць і са сферы акадэмічнай навукі, але пераважна (не заўсёды) прапаноўваў вытлумачэнні з галіны "народнай этымалогіі". Прапаную, з мэтай захавання палітры меркаванняў, не прыбіраць, але рабіць нейкія нейтральныя, але ясныя пазнакі, тыпу "пастаўскі літаратар і географ І. Пракаповіч". :''З павагай,'' [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 12:11, 24 кастрычніка 2025 (+03) :: > ''Удзельніку Warum прапаную '''вярнуць '''усюды звандалізаваны ім тэкст, прычапіць да яго ўнізе знойдзеныя ім спасылкі, спрэчны тэкст вылучыць і ў каментарах ветліва '''прапанаваць змены''' да спрэчнага тэксту.''<br>Я шмат разоў бачыў праўкі Варума падчас догляду і не заўважыў там вандалізму. Ён выдаляў інфармацыю без крыніц і ўстаўляў адпаведны шаблон. Можаце паказаць прыклад вандалізму? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:15, 24 кастрычніка 2025 (+03) :::Перш чым адказваць на пытанне 2, трэба калегіяльна вызначыцца з пытаннем 1, бо ад яго дастаткова залежыць і пытанне 2. Выкажыцеся вы, і няхай выкажуцца іншыя. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 12:18, 24 кастрычніка 2025 (+03) :::: Мне, шчыра кажучы, вельмі цяжка зразумець, што ў гэтым пытанні з'яўляецца УД, бо я не разбіраюся ў тэмах. Дакладна павінны быць спасылкі на крыніцы. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 13:22, 24 кастрычніка 2025 (+03) ::::Найперш трэба вярнуцца да палітыкі невыдалення. Ёсць іншыя меркаванні -- дапаўняць. Не ўпэўнены, што тут ёсць нават самастойнае вылучэнне кораня і ўтваральніка, бо яны вылучаны даследчыкамі і на гэта ёсць спасылкі. У маі сам спасылаўся на "[[:en:Wikipedia:No_original_research#Synthesis_of_published_material|Synthesis of published material]]" ("[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне#Спалучэнне апублікаванага матэрыялу для прасоўвання новай думкі|Спалучэнне апублікаванага матэрыялу для прасоўвання новай думкі]]"), але якая новая думка тут прасоўваецца? Што Беларусь уся з запасам у зоне балцкай гідраніміі і кожная назва можа быць балцкай -- думка не новая і не спрэчная. Адкаты зробленыя Peisatai не адмяняў бы, а з дыфаў дадаў бы ўрыўкі ўнесеныя Için warum. На нейкія ўрыўкі паставіў бы запыты крыніц, як у Сермежы пра ранейшую даўжыню ракі (думаю, там можна знайсці спасылкі на ранейшыя карты). Жучкевіча нам не ўнікнуць, хоць бы мы і вырашылі яго неаўтарытэтнасць як лінгвіста, ён з кожнага праса будзе лезці. Як Вайтовіч у генеалогіі, назбіраў з дубу вецце, але папулярны і яго пхнуць як крыніцу раз за разам. У нас нават кробізы з крывічаў не выдалены, хаця ў гэтай лухты ад Ластоўскага няма ніякага грунту. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:39, 24 кастрычніка 2025 (+03) [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9D%D0%B0%D1%87%D0%B0_%28%D0%9B%D1%8F%D1%85%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%86%D0%BA%D1%96_%D1%80%D0%B0%D1%91%D0%BD%29&diff=5048905&oldid=4826334 Так] можа быць? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:10, 23 кастрычніка 2025 (+03) : [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] заблававаны на тры дні. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:20, 23 кастрычніка 2025 (+03) Не ўсё так адназначна. Напрыклад, у вось [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%B6&diff=prev&oldid=5048829 такіх выпадках]. Удзельнік [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] выдаліў вялікі кавалак і напісаў "у Ванагаса, Покарнага і Скарджуса Сермеж адсутнічае", але там і не сцвярджалася, што ў іх Сермеж ёсць, там пра "корань" і "пашыральнік" было. Безкрынічны быў адзін абзац, але не мовазнаўчага характару, а гісторыка-геаграфічнага і на яго можна было проста паставіць запыт крыніцы. І такіх выпадкаў багата. То, можа, у такім выпадку гэта якраз адкат вандалізму, ну або выдаленага без разбору. І слушна заўважыў калега JerzyKundrat, чаму не можа быць дзве і тры версіі? То гэта тычыцца ўдзельніка Için warum таксама. У маі толькі сварыліся, а не выпрацоўвалі падыходы, як ставіцца да згадкі каранёў, пашыральнікаў і іншага такога ў артыкулах. Згадаць у артыкуле пра Сермеж, што ў літоўскай ёсць корань -серм- гэта арыгінальнае даследаванне пра Сермеж або проста інфармацыя? Таму спачатку пайшла чыстка ў адзін бок, потым пойдзе ў іншы, а затым і яшчэ куды. У тую ж Сермеж думку Пракаповіча можна было проста дадаць, нічога не выдаліўшы. Пра Жучкевіча і такіх паноў як Пракаповіч наогул ёсць пытанні, ці кваліфікаваныя яны як мовазнаўцы, бо іх версіі часта нагадваюць народную этымалогію. Калі ёсць сістэмная крытыка Жучкевіча, ці нешта іншае "даўно абвергнутае", трэба гэта разгледзець і можа вырашыць не карыстацца гэтым у мовазнаўчых пытаннях. Географам -- геаграфічнае, краязнаўцам -- краязнаўчае, а лінгвістычнае ўсё ж лінгвістам. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 23:03, 23 кастрычніка 2025 (+03) : Было б добра разабрацца ў аўтарытэтнасці крыніц з двух бакоў. Я дапушчаю выкарыстанне гэтых тэкстаў у этымалогіі, толькі калі ў іх відавочна атрыбутаваная сувязь паміж аб'ектам і назвамі. Арыгінальныя даследаванні недапушчальныя. Аднак для мяне гэтая тэма занадта далёкая і я не маю вольнага часу паглыбляцца ў літаратуру з двух бакоў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:53, 24 кастрычніка 2025 (+03) ::@[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] для мяне, шкада, таксама далёкая, толькі вельмі агульныя ўяўленні. Адносна Сермежы, што прыкладам вышэй, яна і праўда не згадваецца аўтарамі, якія пішуць пра корань і пашыральнік у літоўскай. Але гэта "бяда" такой літаратуры, поўнага спісу гідронімаў з пэўнымі фармантамі не дае ніхто, абмяжоўваюцца двума-пяццю прыкладамі, а далей "і інш.". Жучкевіч шчодры быў, вытлумачыў усё да чаго рукі дацягнуліся, але яго кваліфікацыя на гэта вельмі сумнеўная. Атрымліваецца, цяпер ускосныя сведчанні прафесіяналаў падмяняюцца на простае сведчанне непрафесіяналаў, якія затое яўна згадалі. Да каго толькі не звяртаўся, каб знайсці экспертызу хоць бы агульную для нашай праблемы, але няма такіх спецыялістаў і тэма вельмі хісткая з навуковага пункту гледжання, усё толькі гіпатэтычнае з адноснай ступенню імавернасці. Як разумею, падыходы навукоўцаў у галіне такія, што ў зоне балцкай гідраніміі, усе гідронімы апрыёрна лічацца балцкімі, пакуль іншае не даведзена асобна. Мы ўжо маем прыклад такой падмены ў іншай беларускай вікіпедыі, дзе імёны, якія апрыёрна ў навуцы лічацца балцкімі, хоць часам і няма адзінага меркавання з якіх пэўна фармантаў складаюцца і што значаць, тлумачацца з адзінай крыніцы, дзе даецца альтэрнатыўнае меркаванне, як германскія. Тая крыніца па фармальных прыкметах для Вікіпедыі аўтарытэтная (значна болей за Жучкевіча), але ў навуцы лічыцца "маргінальнай" (у сэнсе, што на ўскрайку навуковага поля, не адпавядае навуковаму кансэнсусу, ніхто на яе сур'ёзна не спасылаецца, хіба ў аглядзе гісторыі навукі). Тое самае можа быць у нас, толькі з рэкамі. Напэўна, трэба рабіць як з імёнамі зроблена, напрыклад, у артыкуле [[Ягайла]], дзе даюцца меркаванні Юргевіча, Чаропкі, Урбана і Галяка таксама, хаця пэўнае значэнне імя Ягайла нават для літоўскіх спецыялістаў застаецца дыскусійным з часоў рэканструкцыі яго Бугой. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:46, 24 кастрычніка 2025 (+03) :::Аб'яднаў версіі ў артыкуле [[Нача (прыток Бабра)]], напэўна, так рабіць трэба было адразу, замест выдалення і скарачэння. Яно тады можа і ўзяло б меней часу, цяпер возьме болей. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:31, 25 кастрычніка 2025 (+03) : У сучаснай беларускай мове слова Сермеж мае корань "Сермеж". Сцверджанне, што корань "Сермеж" утвораны ад кораня "Серм" і пашыральніка "еж" - гэта ўжо этымалогія, то бок гэта павінна быць яўна прапісана ў артыкуле ды павінна быць падмацавана аўтарытэтнымі крыніцамі. Пакуль жа мы маем, што ў артыкуле пра слова з адным коранем слова даецца этымалогія іншага кораня. Адпаведна я падтрымліваю Için warum, што падобную інфармацыю можна выдаляць з артыкула. Як альтэрнатыву хуткаму выдаленню звестак можна ўжываць прастаўленне шаблонаў, напрыклад Шаблон:Праверыць факты. Аднак нават калі ў першакрыніцы згадваецца корань самаго слова, але без згадкі пра канкрэтны аб'ект, то я б усё роўна асцерагалася б прапісваць такое напрамую ў артыкул, таму што і аднолькавыя альбо вельмі падобныя назвы могуць мець рознае паходжанне. Напрыклад, назва Ленін можа быць гістарычнай і быць утворанай ад жаночага імя, а можа быць назва Леніна ўтвораная ад мянушкі савецкага дзеяча. Альбо Дзяржынск і Дзяржынава - этымалагічна гэтыя назвы звязаныя, аднак адно з іх утворана ад прозвішча, якое ў сваю чаргу магчыма ўтворана ад назвы другога. То бок мне бліжэй пазіцыя, што ў артыкул варта дадаваць інфармацыю пра паходжанне назвы, толькі калі ў аўтарытэтнай крыніцы ёсць разбор назвы канкрэтна гэтага геаграфічнага аб'екта. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 00:21, 25 кастрычніка 2025 (+03) ::@[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] , адразу сам болей схіляўся да такой думкі. Але з погляду як гэта робіцца, што прасоўваецца фактычна народная этымалогія, ёсць сумненні што на праўдзе лепей. Сама Сермеж можа не згадвацца, але калі ў крыніцы вядзецца менавіта пра гідронімы і даецца шэраг аналогій з такім коранем, а Сермеж якраз у зоне дзе такая аналогія актуальная, што думаць у такім разе? У маі ўжо пісаў, калі ёсць тлумачэнне менавіта для вялікіх Дзвіны, Дняпра або Дуная, ці можна яго ўжываць для дзясяткаў іншых Дзвін, Дзвінас, Днепрыкаў, Дунаяў і Дунайцаў, ці гэта будзе ўласным даследаваннем? Або можна даць спасылку на ўмоўнага "Пракаповіча", што малая Дзвіна ад "дзівіцца" і лічыць, што гэта крыніца і яна прыярытэтная? Па-мойму, адсылка да гіпатэтычнай прафесійнай аналогіі лепей за прыцягнутую за вушы сугучнасць, якая да гідраніміі ніякім бокам (як гэта з Начай, напрыклад). Гэта ж не тое, што наш ананімны валагодскі этымолаг прыцягвае "аналогіі" з мовы хантаў на ўласнае разуменне. Наконт Леніна ўсё ясна, да гэтага яскравым прыкладам кваліфікацыі Жучкевіча будзе Лунін, які ён выводзіць ад прозвішча Лунь, тым часам як Лунін толькі пазнейшае скажэнне Луліна. І даецца ж Жучкевіч як аўтарытэтная крыніца. Пры тым, пададзеная там Peisatai версія таксама прыцягнута за вушы, нават ускоснай згадкі пра яе нідзе няма, грунтавалася таксама на скажонай назве, таму выдаліць яе было слушна. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:13, 25 кастрычніка 2025 (+03) ::: @[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]], калі Пракаповіч і Жучкевіч не з'яўляюцца лінгвістамі і даюць аматарскія трактоўкі паходжання назваў, то можна альбо выдаляць іх версіі, як неаўтарытэтныя крыніцы, альбо асцярожна фармуліраваць спасылкі на іх на ўзор "Географ Жучкевіч выказаў ідэю, што назва X, паходзіць ад Y, аднак яго працы былі абвергнуты Z, як не адпавядаючыя сучасным лінгвістычным уяўленням". У любым разе наколькі я разумею, то на дадзены момант ніхто і не адстойвае аўтарытэтнасць Жучкевіч і неабходнасць прапісвання яго версій у артыкулах. Мне падаецца нармальным, што паходжанне назвы нейкай ракі ці возера можа быць не даследавана прафесійнымі лінгвістамі, у такім разе я лічу, што лепей у артыкуле не падаваць наогул ніякай версіі аб паходжанні назвы ці падаваць толькі народна-этымалагічную, запісаную прафесійным фалькларыстам. Замена адных аматарскіх версій другімі ды яшчэ і з прастаўленнем пры гэтым спасылак на працы прафесійных лінгвістаў, мне не падаецца вырашэннем праблемы.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 13:07, 25 кастрычніка 2025 (+03) [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] таксама зноў пачаў дадаваць у артыкулы пра людзей версіі пра паходжанне іх прозвішчаў, напрыклад [[Фёдар Міхайлавіч Дастаеўскі]], [[Сяргей Мікалаевіч Румас]], [[Валянцін Акудовіч]]. Прапаную версіі аб паходжанні прозвішчаў дадаваць у артыкулы аб прозвішчах ці ў артыкулы пра роды. У артыкулах жа пра людзей пра прозвішча распісваць толькі ў выпадках, калі сам чалавек ці яго бліжэйшыя продкі змянілі прозвішча.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 23:36, 23 кастрычніка 2025 (+03) :І праўда, напэўна, для Дастаеўскага і іншых варта пісаць, што прозвішча адтапонімнае, а варыянты паходжання тамоніма ў артыкуле пра Дастоева толькі. Пра гэта мы пісалі і быццам вырашылі адносна этымалогіі ў гарадах, назвы якіх паходзяць ад гідронімаў, што пра паходжанне гідроніма пішам толькі ў артыкула пра яго. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:14, 24 кастрычніка 2025 (+03) Вітаю! Сваю пазіцыю я патлумачыў яшчэ ў маі гэтага года на старонцы Запыты да адміністратараў. Удзельнік Peisatai зрабіў сотні правак, у якіх напісаў свае ўласныя фантазіі аб паходжанні тапонімаў і прозвішчаў, пры гэтым амаль усе ягоныя праўкі або не маюць крыніц, або гэтыя крыніцы сфальсіфікаваныя. Канкрэтныя прыклады я тады прывёў (прычым гэта была толькі частка з таго, што ён панапісваў), паўтарацца тут не буду, хто жадае, можа паглядзець. Правілы вікіпедыі не дазваляюць займацца ўласнымі даследваннямі і падлогам крыніц, атаксама абражаць іншых удзельнікаў. У іншых моўных раздзелах за падобную "творчасць" удзельнікаў блакуюць назаўсёды. Я ў маі на гэта звярнуў увагу супольнасці, аднак на жаль ніякіх практычных крокаў зроблена не было. Пасля гэтага, як мне тут і параілі, я стаў самастойна выпрауляць гэтыя УД. Ніякіх парушэнняў з майго боку няма, ніводнага правіла вікіпедыі я не парушыў. Я паставіў запыты крыніцы там, дзе крыніца адсутнічае, а таксама часткова выдаліў інфармацыю, калі ў паказанай крыніцы яна адсутнічае. У некаторых выпадках выправіў інфармацыю ў адпаведнасці з тым, што насамрэч напісана ў крыніцы. Зараз вышэй пішуць, што Жучкевіч, маўляў, не аўтарытэтная крыніца. Можа і так, а Peisatai з ягонымі фантазіямі - хіба гэта АК? Потым пішуць, быццам калі ёсць корань - гэта ўжо і не УД. А хто вырашыў дзе які корань? Я ўжо не кажу пра значэнне гэтага кораня. Вось напрыклад Peisatai са спасылкай на Тапарова напісаў, што ў назве Няміга корань nem і пашыральнік g, а па Тапарову атрымліваецца, што ў назве корань mig. У назве Обаль і падобных Peisatai піша пра корань ab "рака", а ў Тапарова - абъл/объл "яблыка". І гэтак далей. Потым, вышэй напісана, што ў літаратуры аўтары не даюць поўнага спісу назваў, а абмяжоўваюцца двума-пяццю. Аднак у таго ж Тапарова часта прыводзяцца даволі доўгія спісы назваў, у тым ліку і тых, што на тэрыторыі Беларусі. Навошта тады выдумляць яшчэ ад сябе? Тым больш, калі гаворка ідзе пра больш-менш значны, вядомы аб'ект (горад ці раку). Навукоўцы ж не дурні і умеюць карыстацца картамі, даведнікамі, працамі сваіх калег (Тапароў многія назвы Беларусі браў са слоўніка Жучкевіча). Калі пра дадзены вядомы аб'ект не напісана ў аўтара, можа ён і не лічыў магчымым падобнае яго тлумачэнне? Гэта вельмі тонкая тэма, якая дае вельмі шырокую прастору для асабістых трактаванняў. Таму ў правілах энцыклапедыі і гаворыцца, што кожнае сцверджанне павінна быць падмацаванае АК. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 11:45, 26 кастрычніка 2025 (+03) : [[Удзельнік:Için warum]], дзякуй за рагорнутае меркаванне, у цэлым згаджаюся з вамі. Хацеў бы ўсё ж, каб мы не сыходзілі тут з таго, што ў Вікіпедыі ''кожнае сцверджанне павінна быць падмацаванае АК'', бо ёсць і шырока вядомыя факты, і відавочныя паралелі можна дапускаць, калі кансэнсус маецца. У нас ужо назапасілася шмат інфармацыі па гідраніміі/тапаніміцы, давайце супольна прывядзем яе калі не да дасканалага, то хоць бы да прмальнага стану. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:44, 26 кастрычніка 2025 (+03) :Удзельнік Варум, як казаў удзельнік JerzyKundrat, '''кідайце прымяраць ролю паліцэйскага'''. Тут камандна ствараюць, і Ваш праведны гнеў выглядае дзіўна. Calm down, Вы як нацягнутая струна :) Чаму, дарэчы, Вам не падабаецца, што ўдзельнік Peisatai так адстойвае '''балцкія версіі'''? Вы прынцыпова супраць? Хацелася б разабрацца, чаму вы так гарачыцеся, перш чым прадметна пераходзіць да тэмы "карані і ўтваральнікі" :) Бо Вы накідваеце '''відавочна "смеццевых" спасылак''' (тыпу Пракаповіча), і складаецца ўражанне, што толькі каб замыліць тэму. Як любіць казаць руская прапаганда, "не ўсё так адназначна". Хіба не так? Вы ж павінны разумець, што правінцыйны літаратар '''Пракаповіч '''- гэта не крыніца? Або што тлумачэнні '''Жучкевіча '''часта не вытрымліваюць крытыкі. Або што '''Рогалеў '''прыдумшчык яшчэ той? '''Патлумачце, калі ласка, што стаіць за Вашай актыўнасцю'''. Бо акрамя таго каб выпраўляць удзельніка Peisatai, Вы, здаецца, больш нічым у Вікіпедыі не займаецеся, а зарэгістраваліся тут, здаецца, толькі для гэтага. Або Вы проста каб усё было "строга ў духу буквы закону"? Праўда, незразумела пакуль што. (Паўтаруся, што, на маю думку, Вы '''балансуеце на мяжы з вандалізмам''', як удзельнік Peisatai балансуе на мяжы з Уласнымі даследаваннямі, і трэба гэтыя два палюсы ўрэшце '''ўзгадніць''' '''і прымірыць'''). [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 12:13, 26 кастрычніка 2025 (+03) ::Здаецца, я зразумела абгрунтаваў свае дзеянні. Справа не ў балцкіх версіях (ці нейкіх яшчэ), а ў тым, што па правілах праэкта артыкулы пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц, а не на падставе уласных "адкрыццяў" усіх жадаючых. Калі нехта хоча дадаць у артыкул, напрыклад, што назва Жлобін паходзіць ад літоўскага globti - калі ласка, хто ж супраць, толькі няхай ён знойдзе АК, дзе гэта чорным па беламу будзе напісана. Гэта не я так вырашыў, гэтага патрабуюць правілы вікіпедыі. А калі ён гэта піша і дае крыніцу, у якой насамрэч гэта было сказана не пра Жлобін, а пра нейкую рачулку ў Літве, то гэта ёсць уласнае даследванне і падлог крыніцы. Вось і усё. Меня проста здзівіла, што чалавек за некалькі гадоў столькі ўсяго панапісваў, дадаў горы інфармацыі, і ніхто нават не пацікавіўся, а ці праўда ўсё тое, што ён так упарта піша? Ніхто не знайшоў у інтэрнэце якую-небудзь з гэтых крыніц, не адкрыў яе і не паглядзеў, а што там на самой справе напісана? Хаця адзін ці два разы гэта было, у прыватнасці ў артыкуле пра Прыпяць. Аднак далей на жаль ніхто высновы з той гісторыі так і не зрабіў. Гэта вельмі небяспечны прэцэдэнт. Беларуская вікіпедыя не такая масавая, як напрыклад англійская ці руская, і тут знайшоўся толькі адзін такі Peisatai, а ўявіце сабе калі б іх было пяць, дзесяць, дваццаць, і яны таксама пачкамі пісалі б тут свае фантазіі? Энцыклапедыя пераўтварылася б у сметнік. Што ж датычыцца неаўтарытэтнасці Жучкевіча, Пракаповіча і Рогалева, то я дадаў тое, што змог знайсці (дарэчы, я яшчэ дадаваў Фасмера, Трубачова, Развадоўскага і іншых аўтараў). Калі яны не з'яўляюцца АК, можна і выдаліць, я не спрачаюся, аднак спачатку трэба выдаліць УД ўдзельніка Peisatai, бо гэта тым больш не АК. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 19:10, 26 кастрычніка 2025 (+03) :: [[Удзельнік:Akijan|Akijan]], захоўвайце, калі ласка, ветлівасць у размовах. Пытанне не ў тым маюць нейкія тапонімы/гідронімы балцкае ці афраамерыканскае паходжанне. Асноўнае пытанне ў тым ці можна дадаваць у артыкулы аб тапонімах, гідронімах, прозвішчах, канкрэтных людзях інфармацыю аб этымалогіі кораня слова падобнага да назвы дадзенага аб'екта. А таксама дадаткова ўзнята пытанне, што рабіць, калі звесткі аб паходжанні назвы ёсць, але аўтарытэтнасць іх крыніцы пад сумневам: такую інфармацыю ў артыкул не дадаваць наогул ці дадаваць, але з тлумачэннем спрэчнасці трактоўкі.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 12:55, 26 кастрычніка 2025 (+03) ::: Спадарыня [[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]], датычна другой вашай рэплікі — відавочна ''дадаваць, але з тлумачэннем спрэчнасці трактоўкі''. Мы ж не маем патрэбы ў эканоміі паперы, працэсы і з'явы можам паказваць шырока і рознабакова. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:59, 26 кастрычніка 2025 (+03) : {{u|Akijan}}, ці маеце вы дадатковыя ўліковыя запісы ў праэкце і чаму вырашылі напісаць у гэты раздзел з менавіта з новага? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:05, 26 кастрычніка 2025 (+03) ::Папрасілі ўключыцца з дыскусію. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 14:09, 26 кастрычніка 2025 (+03) Peisatai пачаў дадаваць у артыкулы свае "этымалогіі" са спасылкай на нейкую кніжку А. Мікуса (<nowiki>[</nowiki>''Неэтычная частка рэплікі была выдалена ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}}''<nowiki>]</nowiki>). Зразумела, што гэта не аўтарытэтная крыніца ("смеццевая крыніца", як ён сам тут выказваецца). [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 12:55, 27 кастрычніка 2025 (+03) :[[Алесь Мікус|Мікус]] не горай за Жучкевіча або Пракаповіча, прынамсі, ведае літоўскую мову на высокім узроўні. Калі падсумоўваць. Застаецца пастанавіць, што сведчанні пра этымалогію ад неспецыялістаў не прымаем як крыніцы. Калі нехта вызначае паходжанне гідронімаў, то мае быць не проста лінгвістам-славістам, але і балтыстам, а калі і фінаўгрыстам. І практычна ўсё трэба будзе выдаліць. Таксама, што этымалогію для вялікай Дзвіны і іншага мы не прымаем для малых Дзвін і іншага, калі яны яўна асобна не названы ў крыніцы. Ніякія "імёны рэк з -упа імаверна балцкага паходжання", як любяць мовазнаўцы, нам не прыдатныя. Што найболей непрыемна, калі і праўда сістэматычна пазначаліся крыніцы, дзе нічога з чаканага або хоць блізкага да яго не было. Адзінкавыя выпадкі можна зразумець, асабліва калі пасля пазначэння крыніцы было шмат правак. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:56, 27 кастрычніка 2025 (+03) ::''Мікус не горай за Жучкевіча'' Жучкевіч прызнаны спецыяліст ў навуковым свеце, працаваў у БДУ, аўтар некалькіх кніг, артыкулаў у навуковых часопісах, на яго дагэтуль спасылаюцца іншыя навукоўцы. І не трэба яго папракаць тым, што ён географ, бо тапаніміка - гэта не толькі лінгвістыка, але і геаграфія, і гісторыя, і краязнаўства - усё разам. Сапраўднае тапанімічнае даследванне тады, калі даследчык даследуе канкрэтны аб'ект. Калі гэта горад, ён вывучае ягоную гісторыю, хто і калі яго заснаваў, калі гэта рака ці возера, вывучае іх геаграфічныя, гідралагічныя ўласцівасці - каб паспрабаваць зразумець, чым яны вылучаюцца, чаму людзі маглі іх так назваць. А не проста сядзіць сабе ў кабінеце і жангліруе словамі з розных моваў. Знасці падобныя словы можна, а вось ці будуць яны мець нейкае рэальнае дачыненне да дадзенага горада ці ракі? І Жучкевіч пры падрыхтоўцы свайго слоўніка карыстаўся працамі іншых вядомых навукоўцаў, у тым ліку і лінгвістаў: Фасмер, Тапароў, Буга, Развадоўскі, Машынскі, Лер-Сплавінскі і г. д. (спіс літаратуры ён прыводзіць). А Мікус хто такі? Якое дачыненне ён мае да навуковага света ўвогуле і да тапанімікі ў прыватнасці? І пры чым тут яго веданне літоўскай мовы? Яе ведаюць больш за 3 мільёны чалавек, гэта не значыць, што кожны з іх можа пісаць аб тапаніміцы Беларусі. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 11:11, 28 кастрычніка 2025 (+03) :::@[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] на што толькі не спасылаюцца. Гэта можа быць апраўдана, калі транслюецца меркаванне аўтарытэтных мовазнаўцаў, а сам ты не маеш да іх доступу. Цяпер гэта ўсё даступна ў асноўным і пасрэднік не патрэбны. Што да ўласных распрацовак этымалогіі, не геаграфічная гэта справа, чалавек не падрыхтаваны для гэтага часта не бачыць відавочных рэчаў, які б ні быў паважаны і тытулаваны ў сваёй галіне. Вядома, географ можа мець дадаткова і такую кваліфікацыю, але пра Жучкевіча мы гэтага не ведаем. Наогул мы ж бачым яго версію ў "Начы" і такога шмат, сустракаў калі выводзіў свае этымалогіі ён з позніх, скажоных часамі назваў. Я ж і кажу, што ў плане этымалогіі яны роўныя, у Жучкевіча няма кваліфікацыя для яе, а Мікула "вагі" ў тым самым навуковым свеце, хоць кваліфікацыі яўна болей. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:30, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::Заглянуў у артыкул пра [[Лужаснянка|Лужаснянку]] і [[Бабруйка]]. Я думаю, калі чляненне дастаткова відавочнае (і корань, і ўтваральнік вядомыя ў балцкіх назвах), то можна пакідаць, гэта не УД. ::У менш відавочных выпадках трэба прыбіраць. ::Другое. Калі прыводзяцца аналогіі і прыводзіцца спасылка, дзе яны прапісаныя, але там няма канкрэтна пра назву, да якой яны прыводзяцца, то гэта не падлог, а спасылка на аналогіі. Наколькі гэта УД, трэба глядзець у кожным канкрэтным выпадку. ::Трэцяе. Удзельнікам Warum і Peisatai трэба настойліва параіць прыйсці да супрацоўніцтва, калі ўжо абодва столькі сілаў кладуць на тапанімію. Пакінуць лаяць адзін аднаго і тым больш спрабаваць дэананімізаваць, у цяперашніх палітычных варунках. ::Прапаную на гэтым пакрысе гэтую дыскусію завяршаць. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 16:34, 27 кастрычніка 2025 (+03) :::Для каго ''чляненне дастаткова відавочнае''? Асабіста для вас відавочнае адно, для другога - другое, для трэцяга - трэцяе. Адну й тую ж назву можна "расчляніць" па-рознаму, і вытлумачэнне гэтых часцін можа быць рознае, нават у адной мове (а тут і з мовамі магчымыя варыянты). Гэтым павінны займацца спецыялісты, а не аматары. І з аналогіямі - тое ж самае. Тое, што адна назва ёсць аналагам іншай назвы - гэта павінна быць напісана ў навуковых працах прызнаных спецыялістаў, а не самі ўдзельнікі праэкта будуць самастойна вырашаць, бо тады гэта будзе ўжо не энцыклапедыя, а паркан, на якім кожны піша ўсё што хоча. І з этымалогіяй прозвішчаў - тое ж самае. Уявіце сабе, нехта захоча напісаць, што аналагам назвы Мінск (Менск) з'яўляецца назва вострава Мэн, а аналагам назвы беларускага Брэста - назва французскага Брэста, бо яму гэта відавочна... І ўвогуле, чаму абавязкова ў кожным артыкуле пра нейкі населены пункт ці раку/возера, трэба абавязкова пісаць пра этымалагію назвы?! Калі пра нейкі дадзены аб'ект пакуль няма аўтарытатнай крыніцы на гэтую тэму, то можа будзе лепш увогуле нічога не пісаць, чым нешта там выдумляць ад сябе? Каму і навошта гэта трэба? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 11:20, 28 кастрычніка 2025 (+03) :::Калегі, думаю, я '''паспяшаўся прыміраць удзельнікаў Peisatai i Warum'''. Калі апошні стаў завочна нападаць на Мікуса, мне стала пакрысе ўсё станавіцца на свае месцы. ::: <nowiki>[</nowiki>''Неэтычная частка рэплікі была выдалена ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}}''<nowiki>]</nowiki>. :::Ва ўсякім разе, удзельнік Warum прарабіў тытанічную працу па перапрацоўцы артыкулаў удзельніка Peisatai, які відавочна даў маху і шмат дзе (не ўсюды) перагнуў. Калі Peisatai пад уплывам спасылак ад Warum праробіць '''работу над памылкамі''' ў артыкулах, то гэта будзе сапраўды выпадак, калі па-марксісцку з Тэзіса і Антытэзіса выйдзе не дрэнны Сінтэз. :::Яшчэ хацелася б больш пачуць '''пра славяна-індыйскую гідранімію''' на быццам бы балцкай тэрыторыі, магчыма, трэба было б асобны артыкул пра гэта напісаць, няхай бы Warum хоць нешта сваё ўласнае напісаў. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 14:27, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::''няхай бы Warum хоць нешта сваё ўласнае напісаў'' Калі вы чакаеце ад мяне ўласных даследванняў у стыле Peisatai, то іх зразумела не будзе. Па-першае, гэта забараняюць правілы праэкта, а па-другое, навошта мне тут нешта выдумляць і пісаць горы нейкага флуда? У меня для гэтага няма ніякай матывацыі. А ў яго, відаць, ёсць. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 17:49, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::: Калі ласка, давайце больш канструктыўна. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:51, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::Ніякага дачынення ні да якога Дзермана я не маю. Доказы смешныя: за тэрмін, які больш за 5 месяцаў, вы знайшлі аж цэлых 3 супадзенні па часе)) І ўвогуле, не трэба пастаянна ўводзіць дыскусію ў бок. Спрэчка тут не пра балтаў, славян, індыйцаў, Мікуса, Дзермана і г. д., а пра тое, ці можа ў энцыклапедыі чалавек пісаць свае ўласныя здагадкі і меркаванні? Правілы вікіпедыі гавораць, што не, артыкулы тут пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц. Калі вам так хочыцца балцкіх версій тапонімаў, то літаратуры на гэтую тэму хапае, той жа Тапароў пра гэта вельмі шмат напісаў. Дадавайце і ніхто супраць не будзе. Але Peisatai нават і балтыста Тапарова перакручвае, ставіць на яго спасылку, а піша нейкую адсябяціну, чаго ў Тапарова зусім няма (прыклады я прыводзіў яшчэ ў маі). [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 15:24, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::Ох ужо гэтыя дэаноны :( А якая розніца? Тут да крыніц фармальны падыход і суб'ектыўныя крытэрыі. Справа толькі як мы будзем рабіць, прымаць усе меркаванні з хоць якімі крыніцамі, тады пойдуць і Жучкевіч з іншымі, і Мікус. Або толькі выключна яўных тэматычных лінгвістаў, тады ні Жучкевіч, ні Мікус не пойдуць. Ачышчаем і жывём спакойна. Калі першы варыянт, паўтаруся, трэба вярнуцца і трымацца палітыкі невыдалення. Калі былі выпадкі ўяўнага ўжывання крыніц, так болей не рабіць ні пад якім соусам. Выпрацаваць нейтральныя формы, які будуць адпавядаць стану крыніц, напрыклад, "у балцкіх гідронімах вылучаюць корань y-[зноска] і пашыральнік -x[зноска], але ці яны ў назве гэтай Yx яўна не адзначана". Спыніць канфрантацыю на балцка-славянскай этымалагічнай глебе, у асноўнай масе гэта пэўна ніколі не вызначаць, будуць толькі болей або меней кваліфікаваныя гіпотэзы. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:01, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::: Пане [[Удзельнік:M.L.Bot|Максіме]], канешне ж будзем ''прымаць усе меркаванні з хоць якімі крыніцамі''. Вікіпедыя для таго й прызначана, каб трансляваць веды з розных галін. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:16, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] , тэарэтычна правілы вымагаюць не хоць якіх, а аўтарытэтных крыніц. Але звычайна так катэгарычна пытанне паўстае ў спрэчных выпадках, што ў нас цяпер і ёсць. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 17:03, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::: Маем звычай у БелВікі трактаваць аўтарытэтнасць крыніц таксама шырока, аж да навінных. Узнятая тут бура не нагода для фундаментальных змен. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:35, 28 кастрычніка 2025 (+03) :::: {{u|Akijan}}, я выдаліў частку вашай рэплікі, якая была датычна вашых здагадак датычна асобы іншага ўдзельніка. Па-першае гэта парушае [[ВП:ЭП]], а дакладней парушае "прадузятасць, навешванне «цэтлікаў» на апанентаў". Па-другое, у Вікіпедыі нельга займацца [[доксінг]]ам. Таксама чытайте [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikimedia_Foundation_statement_on_paid_editing_and_outing афіцыйную пазіцыю фонду Вікімедыя] датычна аутынгу іншых асоб. Я вас папярэджваю, што наступным разам за парушэнне [[ВП:ЭП]] ваш доступ да рэдагавання Вікіпедыі можа быць заблакаваны. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:47, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::Удзельнік МоцныБрат, патлумачце ласка, на падставе якіх фармальных правілаў Вікіпедыі Вы выдалілі частку майго паста, у якім я параўнаў час напісання ўдзельнікам Варум тут сваіх пастоў з <nowiki>[</nowiki>''Неэтычная частка рэплікі была выдалена ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}}''<nowiki>]</nowiki>.? Дэананімізацыя забароненая толькі калі гэта пагражае пераследам па палітычных, рэлігійных падставах, а Дзермана ў Беларусі ніхто пераследваць не будзе, бо ён на баку ўладаў. Калі ласка, дакладную спасылку на рэгуляцыю. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 15:47, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::: Звярніце ўвагу на [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#c-MocnyDuham-20251028124700-Akijan-20251028112700|гэты]] і [[Размовы з удзельнікам:Akijan#c-MocnyDuham-20251028125100-Папярэджанне|гэты]] каментар. І я зноў выдаліў вашу рэпліку з магчымым дэанонам па гэтых прычынах. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:01, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::Добра, прачытаў, пагаджуся, быў раманаў. Але ж паведаміць зацікаўленым асобам, думаю, правілы Вікіпедыі не забараняюць. Бо калі ўдумацца, гэта з глузду з'ехаць што робіцца. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 16:05, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::: Вы не ведаеце, ці з'яўляецца ўдзельнік той асобай, пра якую кажаце. А калі ён ніяк з ёй не звязаны? Зараз вы ствараеце ціск на ўдзельніка тым, што камусьці пра яго штосьці скажаце. Ваша пагроза "паведаміць зацікаўленым асобам" парушае [[ВП:НАПА]]. Калі ласка, не пагражайце тут нікому. [[ВП:СУ|Зыходзьце з сумленнасці ўдзельнікаў]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:17, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::::Думаю, тады Вам варта з такой жа строгасцю адрэагаваць на спробу дэанону вышэй з боку ўдзельніка Варум ("падазраю, што гэта ён сам і ёсць") і прывесці да балансу. ::::::::Карацей, спадзяюся, нехта ўсё ж возьмецца выпраўляць тое, што тут з ідэалагічных прычын творыць апазнаны ўдзельнік Варум. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 16:58, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::::: Тое самае тычыцца і {{u|Için warum}}, канешне. Не бачыў яго рэпліку. Калі ласка, спыніцеся і пачніце камунікацыю згодна з [[ВП:ВЕТ]]. Галоўнае прыйсці да кансэнсусу і пачаць дапаўняць Вікіпедыю. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:02, 28 кастрычніка 2025 (+03) :::::::::: Па-мойму, кансэнсус тут можа быць толькі адзін - выконваць правілы вікіпедыі, там усё прапісана, а не вынаходзіць тут веласіпед. Мне цяжка ўявіць падобную дыскусію ў нейкім іншым моўным раздзеле, напрыклад, у англійскім ці рускім. Дарэчы, Peisatai спрабаваў пісаць свае ўласныя даследванні і ў рускай ВП, аднак відаць не атрымалася, тады ён цалкам пераключыўся на беларускую, і тут, як гаворыцца, "пракаціла". На жаль. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 17:41, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::::::: У іншых моўных раздзелах смецця больш, чым у БелВікі. Не буду тут прыводзіць доказы з уласных даследаванняў на гэты конт. Таксама нагадаю, што Вікіпедыя не мае цвёрдых правілаў, акрамя [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|пяці агульных прынцыпаў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:46, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::::::Чаму Вы не выдалілі ў згаданай рэпліцы спробу дэанону? [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 12:22, 30 кастрычніка 2025 (+03) :::::::::::@[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], калі ласка, дазачысціце тое, што можа быць дэанонам, можа, і версіі нейкія можна закрыць для прагляду правамі адміна. Дзякуй. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:12, 3 лістапада 2025 (+03) :::::::::::: Выдаліў! Зараз паспрабую закрыць версіі [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:06, 3 лістапада 2025 (+03) :::::::::::: Здаецца ўсё прыбраў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:09, 3 лістапада 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Праект рашэння === {{закрыта}} Не хочацца, каб тэма заставалася адкрытай, таму я падрыхтаваў праект рашэння. Калі ён не сустрэне вострай крытыкі, то набудзе моц праз тыдзень. Вітаю дапрацоўку з боку дасведчаных удзельнікаў.<br /><br />Звесткі аб этымалогіі дапускаюцца толькі пры наяўнасці надзейных крыніц. Неправяраемыя крыніцамі сцвярджэнні выключаюцца і не павінны размяшчацца ў асноўнай прасторы Вікіпедыі (гл. [[ВП:ПРАВ]]). Фармулёўкі ў пытаннях этымалогіі ў «спрэчных артыкулах» павінны быць прыведзены з відавочнай атрыбуцыяй у тэксце: «па меркаванню X», «згодна з Y», і з дакладнай бібліяграфічнай спасылкай. Указваць паходжанне канкрэтнага тапоніма ці гідроніма варта толькі тады, калі крыніца прама разбірае менавіта гэты аб’ект. Перанос агульных мадэляў «корань/фармант» на назвы, не згаданыя ў аўтара, разглядаецца як ўласнае даследаванне і не дапускаецца. Самастойнае «расчляненне» назваў на карані і суфіксы і высновы на гэтай аснове без прамой падтрымкі профільнай літаратуры таксама недапушчальныя (гл. [[ВП:НУДА]]).<br /><br />Дапускаецца прывядзенне розных версій паходжання, у тым ліку балтыйскіх, славянскіх і іншых, але кожная толькі са спасылкай на надзейную крыніцу, з карэктнай атрыбуцыяй аўтара і ўзважанай падачай без катэгарычнасці там, дзе ў літаратуры няма кансэнсусу. Прыярытэт аддаецца профільным лінгвістам і выданням, якія рэцэнзуюцца. Папулярызатарскія і краязнаўчыя артыкулы магчымы толькі з відавочнай маркіроўкай іх статусу і без пераацэнкі іх вагі ў параўнанні да профільнай літаратуры.<br /><br />Нагадваю аб недапушчальнасці войн правак. Персанальныя выпады і любыя спробы дэананімізацыі будуць выдаляцца. Пры паўтарэнні магчымы блакіроўкі. Па спрэчных пытаннях прашу адкрываць тэму на старонцы абмеркавання артыкула і весці дыялог там.<br /><br />Абмеркаванне носіць метадалагічны характар, гаворка пра правяральнасць і спосаб падачы, а не пра супрацьстаянне балтыйскіх і славянскіх трактовак. Праект адкрыты для розных навуковых версій пры ўмове акуратнай атрыбуцыі, надзейных крыніц і захавання этыкі зносін. Дзякуй усім удзельнікам за ўклад і канструктыў. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:20, 15 лістапада 2025 (+03) : Усё ідзе сваім чарадом, [[Удзельнік:MocnyDuham]] не выдумвай усялякія бздуры. Гэта была ''вострая крытыка'', калі ты не зразумеў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:35, 15 лістапада 2025 (+03) :: "Сваім чарадом" усё ідзе з мая. За гэты час ужо былі блакіроўкі і некалькі вялікіх амберкаванняў. Трэба было ўжо нешта прыдумаць, каб удзельнікі маглі мець магчымасць разам правіць Вікі без сварак. На гэта быў выказаны кансэнсус вышэй. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:53, 15 лістапада 2025 (+03) ::: Сам па сваіх правілах і жыві. [[Вікіпедыя:Кансэнсус]] ''звычайна дасягаецца натуральным шляхам — пасля таго як адзін з удзельнікаў уносіць праўку ці дадатак на якой-небудзь са старонак Вікіпедыі, усе, хто ўбачаць гэту змену, могуць на яе адрэагаваць, змяніўшы ці адмяніўшы яе, або пакінуць яе ў сіле''. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:59, 15 лістапада 2025 (+03) ::::Пане @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], давайце нейк сур’ёзней. Правілы і парады адносна паводзін і культуры размоў у Вікіпедыі вы ведаеце. Намагайцеся, калі ласка, не даводзіць да абсурду. Пан @[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] паспрабаваў сфармуляваць кансэнсус, каб улагодзіць канфлікт, які цягнецца даўно. У вашых жа каментарыях я бачу спробы накаліць асабісты канфлікт, каб усе ўдзельнікі гэта незразумела што чыталі... Давайце, калі ласка, па справе. Таксама было б нядрэнна вам адрэагаваць у абмеркаванні вышэй пра вашыя нападкі (як мне гэта бачыцца з таго кантэксту, які я маю) на ўдзельніка. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:15, 15 лістапада 2025 (+03) ::::Пры ўсёй павазе: ''кансэнсус '''звычайна''' дасягаецца натуральным шляхам''. Па гары тэксту вышэй відаць, што кансэнсусам і не пахне ўжо даволі даўно. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:04, 16 лістапада 2025 (+03) : @[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] і @[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], што думаеце? Гэты праект з большага тычыцца вашай работы. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 02:14, 18 лістапада 2025 (+03) ::Як паказала практыка, удзельніку @Peisatai абыякава. ::Гісторыя: ::Адносна нядаўна распачалася вайна правак за артыкул [[Вольберавічы]] і [[Янкі]]. З майго боку былі агучаны заўвагі адносна фармуліроўкі тэкстаў і патрабаванне ў пашырэнні крыніц (бо праўкі Peisatai выглядаюць як уласныя даследаванні, пры ўмове, што Peisatai ведае даследчыкаў, на якіх і грунтуецца яго меркаванне, але не запісвае іх ў раздзел Літаратура (артыкулаў). ::Паходжанне назвы Янкі таксама выклікае сумнеў (балцкая версія): аўтар грунтуецца толькі на антрапанімічных версіях паходжання назвы (у свой час я займаўся гэтым артыкулам і дакладна ведаю што тапонім - славянскі, бо паселішча заснавана ўжо пасля асваення славянамі гэтай тэрыторыі). Чаму так напружвае падобная дзейнасць @Peisatai: аўтар не ідзе на кантакт (яго меркаванні грунтуюцца пераважна на лінгвістычным аналізе тапонімаў, ігнаруючы гістарычны кантэкст). Разам з тым, Peisatai не імкнецца пісаць больш дакладна пра сувязь паміж назвай паселішча і версіяй. ::Дайшло да смешнага: як ініцыятары размовы пры "Размовах" артыкула [[Вольберавічы]], я напісаў што праз падобнае, буду вымушаны звяртацца да адміністрацыі, што і раблю зараз. ::Калі ласка, прашу звярнуць увагу на гэта спрэчнае пытанне. Вышэй, у гэтай размове, ужо былі распісаны прыклады таго, як павінны быць распісаны падобныя артыкулы. Нібы падобныя абмеркаванні для Peisatai - пусты гук. [[Удзельнік:MoniczFrancisak|MoniczFrancisak]] ([[Размовы з удзельнікам:MoniczFrancisak|размовы]]) 09:54, 9 мая 2026 (+03) :::Дайшло да смешнага: неяк так атрымалася, што пад час абмеркавання мой асноўны IP - заблакаваны) Гэта пытанне ўжо ў стадыі вырашэння, але здзівіла падобнае супадзенне. Калі ўсё ж такі гэта не супадзенне, то мы маем справу з нейкімі хм ...цікавымі варыянтамі вырашэння такіх пытанняў шляхам кляўз адміністратарам Вікі іншамоўных раздзелаў. [[Удзельнік:MoniczFrancisak|MoniczFrancisak]] ([[Размовы з удзельнікам:MoniczFrancisak|размовы]]) 10:23, 9 мая 2026 (+03) 17:59, 15 лістапада 2025 (+03) ::::: Нармальна ўсё, кансэнсуса дасягаем не тут, а ў працэсе рэдактарскай працы. Гэта гара тэксту ні аб чым і ні да чаго. [[Удзельнік:IshaBarnes]], давайце лепш будзем артыкулы правіць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:32, 16 лістапада 2025 (+03) :::::: А хто супраць? Я толькі за. Але калі ўжо вынесена гэтая вайна на агульнае абмеркаванне, то трэба неяк вырашаць. Адміны на тое і адміны, каб такімі праблемамі займацца. -- [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:57, 16 лістапада 2025 (+03) ::::::: Вайна скончана, прававеды толькі ніяк не супакояцца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 02:00, 16 лістапада 2025 (+03) :::::::: {{u|JerzyKundrat}}, прыпыніце тролінг і выконвайце [[ВП:ЭП]]. Грубы стыль зносін з навешваннем цэтлікаў на ўдзельнікаў ніхто доўга цярпець не будзе. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:33, 16 лістапада 2025 (+03) ::::: Сур'ёзней ужо няма куды — не выдумвайце дурасцей. Вікіпедыя не мае цвёрдых правілаў акрамя [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|пяці агульных прынцыпаў]]. Кансэнэнсус дасягаецца натуральным чынам. Лепш бы кантэнту ў БелВікі дадалі, чым праўнікаў з сябе строіць. — --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:24, 15 лістапада 2025 (+03) :::::: Адным з галоўных прынцыпаў вікіпедыі з'яўляецца тое, што артыкулы пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц, а не на падставе ўласных меркаванняў усіх жадаючых. Бо тады гэта будзе ўжо не энцыклапедыя, а сметнік. Калі хтосьці хоча прасоўваць нейкія свае ўласныя ідэі, то для гэтага існуюць іншыя пляцоўкі (блогі, форумы і г. д.). Энцыклапедыя не для гэтага.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 19:57, 18 лістапада 2025 (+03) :выглядае лагічна, як і мае быць. Можа не заўсёды будзем прыдзірацца да якасці крыніц, але вядома, што ў розных крыніц розная вага. Калі што, можна ўжо абмяркоўваць удакладненні да правіл аўтарытэтнасці крыніц [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:58, 15 лістапада 2025 (+03) :: на хвіга стока букф, не пайму. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:01, 15 лістапада 2025 (+03) :Прапанова вырашэння спрэчкі слушная. Аднак не зразумела, чым павінна стаць гэтая прапанова. Застанецца каментаром на старонцы запытаў да адмінаў? У такім выпадку наўрад ці яна будзе мець нейкую сур'ёзную моц. Трэба было б аформіць як [[Вікіпедыя:Правілы#Прызначэнне|рэкамендацыю]] прынамсі. І ў такім выпадку, было б лепей, каб гэтае абмеркаванне вялося шырэй - не толькі на старонцы запытаў да адмінаў, але і на форуме, напрыклад, ці нейкім іншым чынам пашырыць праект. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:20, 16 лістапада 2025 (+03) : Дзякую, Спадар [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], за прапанаванае рашэнне. З майго боку будуць наступныя заўвагі: :: 1) Я прапаную перафармуляваць сказ "Самастойнае «расчляненне» назваў на карані і суфіксы і высновы на гэтай аснове без прамой падтрымкі профільнай літаратуры таксама недапушчальныя". Падзел слова на корань і суфікс - гэта тое, што вывучаецца ў школе і што з'яўляецца ўсё ж такі базавымі ведамі. Калі раптам у артыкуле спатрэбіцца прапісаць, які ў слове суфікс, то я нават не ўпэўнена, што на такое наогул патрэбны хоць нейкія крыніцы. А вось падзел кораня слова на часткі - гэта ўжо этымалогія і тут я цалкам згодная ў неабходнасці спасылак на профільную літаратуру. :: 2) Прапаную таксама дадаць рашэнне наконт магчымасці ці не магчымасці прапісваць у артыкулах аб адных аб'ектах інфармацыю аб паходжанні назваў іншых аб'ектаў. Напрыклад, у артыкулах аб гарадах інфармацыю аб паходжанні назваў рэк, у артыкулах ад адных рэках інфармацыю аб паходжанні назваў іншых рэк, у артыкулах аб людзях інфармацыю аб паходжанні прозвішчаў.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 02:03, 16 лістапада 2025 (+03) ::: [[Удзельнік:Hanylka]], давайце ва не будзеце навязваць іншым, пра што пісаць, а пра што не. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 02:06, 16 лістапада 2025 (+03) Рэальным кейсам зараз ёсць напр. артыкул [[Мёры]], гл. [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9C%D1%91%D1%80%D1%8B&action=history вайну правак]. Калі знойдуцца адміны, ласкава запрашаю! --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:13, 17 лістапада 2025 (+03) Асабіста я цалкам згодны з праектам рашэння ад MocnyDuham. Ён усё слушна растлумачыў, аргументаваў згодна з правіламі вікіпедыі. Запярэчыць ці нешта дадаць мне няма чаго. Усё правільна. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 18:51, 18 лістапада 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік=== З улікам таго, што канфлікт у гэтай тэматыцы [[Адмысловае:GoToComment/c-Maksim_L.-20250515060700-Удзельнік_Peisatai|цягнецца ўжо амаль год]], настаў час падвесці вынік, які мог бы накіроўваць удзельнікаў у далейшай працы. Гэта не асобны рэгламент і не новае правіла, а падсумаванне таго, як ужо функцыянуе наш праект у межах існых правіл.<br> <br/>Найперш прашу ўдзельнікаў звярнуць увагу на тое, што Вікіпедыя грунтуецца на некалькіх асноўных прынцыпах і правілах, у тым ліку [[ВП:ПРАВ]], [[ВП:НУДА]] і [[ВП:АК]]. З іх вынікае, што падставай для ўключэння інфармацыі ў Вікіпедыю з’яўляецца яе правяральнасць. Гэта азначае, што чытач павінен мець магчымасць пераканацца, што прадстаўлены ў Вікіпедыі матэрыял ужо быў апублікаваны ў іншых крыніцах.<br> <br/>Пажадана, каб гэтыя крыніцы былі як мага больш аўтарытэтнымі. Умоўная іерархія крыніц рухаецца ад рэцэнзаваных навуковых публікацый і профільных даследаванняў да менш спецыялізаваных выданняў, у тым ліку СМІ. Асабліва важна, што крыніцы, якія прайшлі навуковую рэцэнзію або другасны і трацічны аналіз, звычайна маюць большую вагу, чым першасныя крыніцы, дзе інфармацыя можа падавацца без аналізу, інтэрпрэтацыі і экспертнай ацэнкі.<br> <br/>Не менш важна, што Вікіпедыя не з’яўляецца месцам для неапублікаваных фактаў, аргументаў, канцэпцый, сцверджанняў або тэорый. Гэта таксама датычыцца неапублікаванага аналізу або сінтэзу апублікаваных матэрыялаў, калі такі сінтэз вядзе да з’яўлення новых пунктаў гледжання. Гэта рэгулюецца правілам [[ВП:НУДА]].<br> <br/>'''Пра праблему, якая ўзнікла'''<br> <br/>У межах гэтага канфлікту праект сутыкнуўся з праблемай у вельмі складанай тэме этымалогіі. Частка інфармацыі ў артыкулах падавалася [[Адмысловае:GoToComment/c-Maksim_L.-20250515060700-Удзельнік_Peisatai|або без крыніц, або са спасылкамі на крыніцы, у якіх адпаведнае сцверджанне фактычна не пацвярджалася]]. У [[Адмысловае:GoToComment/c-MoniczFrancisak-20260507112900-Тапаніміка_(раздзел_Назва)|іншых выпадках]] выкарыстоўваліся першасныя крыніцы — метрычныя кнігі, перапісы, спісы рэк, карты, актавыя дакументы, якія утрымлівалі назву аб’екта, але не змяшчалі яе этымалагічнага аналізу.<br> <br/>Такая праца з інфармацыяй прыводзіць да канфліктаў, таму ёсць патрэба яшчэ раз зафіксаваць асноўныя прынцыпы працы з этымалагічнымі звесткамі.<br> <br/>Звесткі пра паходжанне тапонімаў, гідронімаў, айконімаў, антрапонімаў і прозвішчаў могуць размяшчацца ў артыкулах толькі пры наяўнасці надзейных крыніц. У пытаннях этымалогіі асаблівую вагу маюць профільныя лінгвістычныя, анамастычныя, тапанімічныя і гідранімічныя даследаванні.<br> <br/>Неправяральныя сцверджанні, уласныя высновы ўдзельнікаў, самастойныя рэканструкцыі і спалучэнне розных крыніц для атрымання новай этымалагічнай высновы не дапускаюцца ў асноўнай прасторы Вікіпедыі.<br> <br/>Паходжанне канкрэтнага тапоніма, гідроніма, назвы паселішча або прозвішча варта падаваць толькі тады, калі крыніца прама разбірае менавіта гэты аб’ект або менавіта гэтае прозвішча ці імя ў адпаведным кантэксце. Калі ў крыніцы разбіраецца іншы гідронім, іншы тапонім, іншае прозвішча, агульны корань, фармант, суфікс або моўная мадэль, гэта не дае падставы самастойна пераносіць такую этымалогію на назву, якая ў крыніцы не разглядаецца.<br> <br/>Самастойнае вылучэнне ў назве кораня, асновы, суфікса або фарманта з наступнай этымалагічнай высновай, самастойнае параўнанне назвы з літоўскімі, латышскімі, славянскімі, германскімі або іншымі словамі, прозвішчамі, тапонімамі ці гідронімамі, выснова пра балцкае, славянскае, германскае або іншае паходжанне назвы толькі на падставе сугучнасці, а таксама выкарыстанне крыніцы, у якой разглядаецца адзін аб’ект, як пацвярджэнне этымалогіі іншага аб’екта — усё гэта з’яўляецца ўласным даследаваннем і супярэчыць [[ВП:НУДА]].<br> <br/>Не дазваляецца рабіць спасылку на крыніцу такім чынам, каб у чытача стваралася ўражанне, нібыта ў ёй пацвярджаецца этымалогія канкрэтнай назвы, калі ў рэчаіснасці гэтая назва там не разбіраецца. Такая практыка супярэчыць [[ВП:ПРАВ]].<br> <br/>Метрычныя кнігі, перапісы, спісы рэк, карты, актавыя дакументы і падобныя матэрыялы могуць выкарыстоўвацца для пацвярджэння факту існавання назвы, прозвішча, формы запісу або гістарычнай фіксацыі. Аднак такія крыніцы не могуць выкарыстоўвацца як доказ паходжання назвы, калі самі яны не змяшчаюць этымалагічнага аналізу. Напрыклад, фіксацыя прозвішча ў метрычнай кнізе не з’яўляецца доказам таго, што назва паселішча паходзіць ад гэтага прозвішча або звязаная з ім.<br> <br/>У артыкулах пра населеныя пункты трэба пазбягаць шырокіх этымалагічных разважанняў пра іншыя аб’екты — рэкі, азёры, прозвішчы, асабовыя імёны або іншыя тапонімы, — калі крыніца не звязвае іх непасрэдна з назвай дадзенага населенага пункта. Калі назва паселішча паходзіць ад назвы ракі, возера, прозвішча або асабовага імя, у артыкуле пра паселішча можна пазначыць гэты факт толькі пры наяўнасці крыніцы.<br> <br/>Калі ў надзейных крыніцах існуюць розныя версіі паходжання назвы, у артыкуле могуць быць пададзены некалькі версій. Яны павінны быць атрыбутаваныя: «паводле X», «на думку Y», «Z выводзіў назву ад…». Пры адсутнасці навуковага кансэнсусу фармулёўкі павінны быць асцярожнымі і не катэгарычнымі. Нельга падаваць адну версію як усталяваны факт, калі ў літаратуры яна з’яўляецца толькі гіпотэзай. Краязнаўчыя, папулярызатарскія і непрофільныя крыніцы могуць згадвацца толькі з пазначэннем іх статусу і без пераацэнкі іх вагі ў параўнанні з профільнай лінгвістычнай літаратурай.<br> <br/>'''Абмежаванне для ўдзельніка Peisatai'''<br> <br/>Асобна прашу ўдзельніка {{u|Peisatai}} звярнуць увагу на выкладзенае вышэй. З улікам працяглага канфлікту і шматлікіх заўваг адносна ўласных даследаванняў, удзельніку Peisatai забараняецца дадаваць у асноўную прастору Вікіпедыі новыя этымалагічныя версіі тапонімаў, гідронімаў, назваў паселішчаў, прозвішчаў і асабовых імён, '''калі крыніца не разбірае непасрэдна адпаведны аб’ект'''.<br> <br/>У прыватнасці, не варта самастойна выводзіць назвы з літоўскіх, латышскіх, славянскіх, германскіх або іншых слоў; падаваць сугучныя прозвішчы, гідронімы або тапонімы як «паралелі» да назвы артыкула без прамой крыніцы; выкарыстоўваць першасныя крыніцы як доказ этымалогіі; вяртаць у артыкулы раней аспрэчаныя этымалагічныя фрагменты без папярэдняга абмеркавання.<br> <br/>Калі будзе выяўлена парушэнне гэтага абмежавання, адпаведныя праўкі могуць быць адкачаны. Пры паўторных парушэннях могуць ужывацца адміністрацыйныя меры, у тым ліку блакіроўка.<br> <br/>'''Парадак вырашэння новых спрэчак'''<br> <br/>Гэты фрагмент датычыцца ўсіх удзельнікаў і мае рэкамендацыйны характар. Яго мэта гэта знізіць імавернасць новых канфліктных сітуацый.<br> <br/>Выдаленне або выпраўленне спрэчных этымалагічных фрагментаў павінна рабіцца з кароткім і нейтральным тлумачэннем, напрыклад: «крыніца не разбірае гэты аб’ект», «няма пацвярджэння ў крыніцы», «уласнае даследаванне», «першасная крыніца не пацвярджае этымалогію». Пазбягайце адкату інфармацыі без каментароў, таму што гэта можа выглядаць як вандалізм. <br> <br/>Пры масавым выдаленні пажадана пакідаць паведамленне на старонцы размоў адпаведнага артыкула або ў агульным абмеркаванні, каб пазбегнуць новай вайны правак. Калі фрагмент мае крыніцу, але крыніца сумнеўная або непрофільная, пажадана не пераходзіць да вайны правак, а вынесці пытанне на абмеркаванне. Пры стварэнні тэмы на старонцы размоў лепш пазначаць удзельніка, які ўнёс спрэчную інфармацыю.<br> <br/>'''Пра этычную камунікацыю'''<br> <br/>Асобна нагадваю пра неабходнасць захавання [[ВП:ЭП]]. Усім удзельнікам канфлікту трэба прытрымлівацца ветлівасці і этычных нормаў.<br> <br/>У Вікіпедыі недапушчальныя асабістыя выпады, абразы, ярлыкі кшталту «балтафоб», «жмудаед», «фантазёр», «псіх», «паліцэйскі» і падобныя фармулёўкі. Таксама недапушчальныя намёкі на сувязь удзельніка з рэальнымі асобамі або арганізацыямі, спробы дэананімізацыі і любыя пагрозы. Не варта абмяркоўваць матывы, асобу або магчымую ідэнтычнасць удзельніка замест зместу яго правак, бо гэта не дапамагае працы над артыкуламі і толькі паглыбляе канфлікт.<br> <br/>У першую чаргу гэта датычыцца ўдзельнікаў {{u|Peisatai}} і {{u|Için warum}}. Удзельніку {{u|Için warum}} ужо выносіліся папярэджанні і прымяняліся першыя блакіроўкі за падобны стыль камунікацыі. Аднак гэтае патрабаванне датычыцца ўсіх удзельнікаў без выключэння.<br> <br/>'''Заключэнне'''<br> <br/>Гэты вынік не з’яўляецца рашэннем на карысць балцкіх, славянскіх, германскіх або іншых версій паходжання назваў. Ён датычыцца толькі правяральнасці, недапушчальнасці ўласных даследаванняў, карэктнага выкарыстання крыніц і этычнай камунікацыі паміж удзельнікамі. Гэты вынік не павінен тлумачыцца як заклік да масавай чысткі ўсіх артыкулаў, дзе ёсць этымалагічныя звесткі без крыніц, асабліва калі такая інфармацыя знаходзіцца ў артыкулах ужо шмат гадоў і не выклікала спрэчак. [[Вікіпедыя:Не даводзьце да абсурду|Не трэба даводзіць сітуацыю да абсурду]] і механічна праходзіць па ўсіх падобных артыкулах толькі дзеля выдалення або пазначэння старых фрагментаў. Практычна гэты падыход найперш павінен прымяняцца да артыкулаў, у якіх ужо ўзнікла або ўзнікае спрэчка адносна этымалагічных звестак, якасці крыніц, уласных даследаванняў або карэктнасці падачы розных версій.<br> <br/>У выпадку парушэння гэтых прынцыпаў у адпаведнай тэматыцы прашу пазначаць мяне або звяртацца на старонку [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:00, 10 мая 2026 (+03) :Так разумею, гэты допіс - Вашае асабістае меркаванне. Мяркуючы з ранейшага абмеркавання, паўнамоцтваў пастуляваць такія забароны Вы не маеце. Буду рады, калі мяне ўдакладняць у гэтым іншыя знаўцы тутэйшых правілаў. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 22:05, 10 мая 2026 (+03) :: Вікіпедыя не мае цвёрдых правілаў, апроч пяці агульных прынцыпаў, выкладзеных [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|тут]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:20, 10 мая 2026 (+03) ::: Менавіта. І гэта [[ВП:5С1|першы слуп, які трэба выконваць]]: Вікіпедыя — энцыклапедыя, якая ўвабрала элементы агульных энцыклапедый, спецыялізаваных энцыклапедый і альманахаў. '''Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «Не ўласнае даследаванне» і імкнуцца да дакладнасці'''. Вікіпедыя не месца для асабістых думак, досведу, аргументаў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:24, 10 мая 2026 (+03) :::: Ну так, натуральна. ''Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «Не ўласнае даследаванне» і імкнуцца да дакладнасці'', крыніцы ў рукі і працуем. Дасканаласць вітаецца, але не патрабуецца. Раты ніхто і нікому не затыкае, з правіламі не гуляем. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:29, 10 мая 2026 (+03) ::::: Я не прашу дасканаласці, я прашу не рабіць уласных даследванняў. Здаецца ўсё відавочна. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:43, 10 мая 2026 (+03) :::Патлумачце мне, калі ласка, як чалавек старонні і абазнаны. Якая моц увогуле ў гэтага, распісанага панам М.Д. праекту? Гэта абавязкова для выканання, таму што ён Адміністратар? або гэта яго прыватнае пажаданне? Не разумею з гледзішча размеркавання паўнамоцтваў. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 23:22, 10 мая 2026 (+03) :: Гэта не маё асабістае меркаванне, а адміністрацыйнае рашэнне. Як адміністратар, я маю права блакіраваць удзельнікаў за парушэнне лакальных правіл. Паведамленне вышэй — гэта падрабязнае апісанне таго, якія менавіта вашы дзеянні і якім чынам парушаюць правілы. Замест блакіроўкі я дэталёва растлумачыў вам сітуацыю і даў магчымасць далей удзельнічаць у праекце без канфліктаў. Выкананне [[ВП:ПРАВ]], [[ВП:АК]] і [[ВП:НУДА]] з’яўляецца абавязковым для кожнага ўдзельніка. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:22, 10 мая 2026 (+03) :Д'ябал, як заўсёды, у дэталях. Вось, узяць артыкул пра вёску [[Шані (Пружанскі раён)|Шані]]. Не знайшоў бы я пра тое, што ў 16 стагоддзі там жыў такі "Шень Ухачевіч" (і пазней там ужо згадваецца вёска Шэні) - і назва была б бадай навек зацемленая. З такой забаронай пра гэта ніхто б ніколі не дазнаўся. Разумееце абсурднасць сітуацыі? :А па сутнасці - мусіце браць ''канкрэтныя'' факты і казаць пра парушэнне ''канкрэтных'' правілаў. Згадка прозвішча Клюшч у артыкуле пра Клюшчаны - не бачу тут ніякага парушэння і тым больш ніякага Ўласнага даследавання. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 22:24, 10 мая 2026 (+03) :: прозвішча Клюшч існавала? аўтарытэтныя крыніцы ёсць? тады ў чым праблема? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:34, 10 мая 2026 (+03) :: Разумею ваш аргумент, але гэта якраз прыклад таго, што Вікіпедыя не павінна быць месцам для першаснага даследавання. :: Калі вы знайшлі Шэня Ухачэвіча, пазнейшыя згадкі Шаневічаў і бачыце паміж гэтым сувязь з назвай Шані, гэта можа быць цікавай і важнай гіпотэзай. Але спачатку яна павінна быць аформлена і апублікавана як даследаванне па-за Вікіпедыяй: у артыкуле, зборніку, кнізе або іншым прыдатным выданні. Пасля гэтага яе можна будзе выкарыстоўваць у Вікіпедыі як крыніцу. :: У самой Вікіпедыі можна падаваць правяральныя факты: што ў такой крыніцы згаданы такі чалавек, у такой крыніцы — такая назва або прозвішча. Але рабіць з гэтага выснову пра паходжанне назвы або падводзіць чытача да такой высновы без апублікаванай крыніцы — гэта ўжо ўласнае даследаванне. :: Таму праблема не ў тым, што інфармацыя нецікавая або бескарысная. Праблема ў тым, што даследаванне трэба спачатку апублікаваць па-за Вікіпедыяй, а ўжо потым пераносіць яго ў Вікіпедыю. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:37, 10 мая 2026 (+03) :::Яшчэ раз. Ёсць вёска Клюшчаны. Ёсць прозвішча Клюшч. У раздзеле "Назва" згадваецца: ёсць прозвішча Клюшч. Тут няма высновы, гэта матэрыял і ілюстрацыя. Не лічу гэта Ўласным даследаваннем. Калі б была мова "Клюшчаны паходзяць ад прозвішча Клюшч, якое засведчанае там і там" - тады так, Уласнае даследаванне. Калі фармулёўка гранічна нейтральная, тут няма УД. Адсюль, уся частка у Вашым "праекце", адрасаваная канкрэтна мне, нерэлевантная. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 23:10, 10 мая 2026 (+03) :::: Спадар [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], калі ёсць вёска Клюшчаны, то аб ёй можа быць створаны артыкул, які размяшчае інфармацыю аб вёсцы Клюшчаны. Калі ёсць прозвішча Клюшч і аб ім ёсць публікацыі ў аўтарытэтных другасных крыніцах, то можна стварыць артыкул аб прозвішчы Клюшч. Калі ёсць крыніцы аб паходжанні назвы вёскі Клюшчаны, то ў артыкуле аб вёсцы Клюшчаны можа быць размешчана інфармацыя аб паходжанні назвы Клюшчаны. Калі крыніц на паходжанне назвы вёскі Клюшчаны няма, то раздзел аб паходжанні назвы вёскі Клюшчаны дадаваць не варта, бо гэта будзе ўласным даследаваннем. Калі ёсць інфармацыя аб тым, якія прозвішчы сустракаліся ў вёсцы Клюшчаны, то ў артыкул аб вёсцы Клюшчаны можа быць дададзены раздзел аб прозвішчах гэтай вёскі. Калі ёсць інфармацыя аб тым, якія прозвішчы сустракаліся ў вёсцы Белагруда, то ў артыкул аб вёсцы Белагруда можа быць дададзены раздзел аб прозвішчах вёскі Белагруда. Калі ёсць другасныя крыніцы аб тым, што прозвішчы вёскі Белагруда звязаныя з вёскай Клюшчаны, то ў артыкуле аб вёсцы Клюшчаны, можна дадаць інфармацыю аб гэтай сувязі. Калі няма другасных крыніц аб тым, што прозвішчы вёскі Белагруда звязаныя з вёскай Клюшчаны, то ў артыкуле аб вёсцы Клюшчаны, не варта пісаць аб прозвішчах вёскі Белагруда, таму што факт звязвання прозвішчаў дзвюх розных вёсак будзе ўласным даследаваннем. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 01:37, 11 мая 2026 (+03) ::::: Дадам, што, калі пры тым матэрыялу на асобны артыкул аб прозвішчы Клюшч не стае, то для гэтых звестак можна падабраць адпаведнае месца ў іншым артыкуле. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 06:51, 11 мая 2026 (+03) :::::: Безумоўна, Спадар [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]]. Галоўнае, каб інфармацыя дадавалася ў адпаведнае месца адпаведнага артыкула. То бок у артыкуле аб вёсцы Белагруда можна згадаць прозвішчы вёскі Белагруда. А яшчэ ў нас ёсць вельмі кароткі артыкул [[Беларускія прозвішчы]], які таксама будзе карысным дапрацоўваць: нават у яго адпаведніках на рускай і ўкраінскай мовах інфармацыі значна болей. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 11:13, 11 мая 2026 (+03) ::::::: Спадарыня [[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]], паколькі мы імкнемся дадасканаласці, але дасканаласць не патрабуецца, то сказанае вышэй пажадана, але яно не настолькі ''Галоўнае'', каб можна было пацверджаную аўтарытэтнымі крыніцамі інфармацыю выдаляць, а не пераносіць у больш адпаведнае месца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:25, 11 мая 2026 (+03) :::::Уміляюся з Вашага допісу, стыль такі жаночы-жаночы :) [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:00, 11 мая 2026 (+03) ::::: Дзякуй! Я сам лепш і не змог напісаць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:27, 11 мая 2026 (+03) :Вельмі слушнае рашэнне, якое даўно напрошвалася, бо артыкулы ў энцыклапедыі пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц, а не на падставе асабістых "адкрыццяў" удзельнікаў. У мяне толькі адно практычнае пытанне: а хто цяпер будзе выдаляць усе тыя ўласныя даследванні, якія тут за некалькі гадоў панапісваў удзельнік Peisatai? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 20:48, 11 мая 2026 (+03) :: [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A0%D0%B0%D0%B7%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%8B_%D0%B7_%D1%83%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%BC%3APeisatai&diff=5139499&oldid=5139498 Не трэба нічога выдаляць] — ён гэта асобна прапісаў. Адзінае што трэба рабіць - не дабаўляць інфармацыю без крыніцаў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:56, 11 мая 2026 (+03) ::: Новыя ўласныя даследванні не пішам, а старыя хай застаюцца? Мне сэнс такога абмяжавання не зразумелы, якая розніца, калі было напісана УД: сёння, месяц таму ці год, што гэта мяняе? Тым больш, што артыкулы пастаянна рэдагуюцца, перапісваюцца, няма такога, каб нейкая інфармацыя, якая патрапіла ў артыкул, павінна там застацца назаўсёды. Вось, напрыклад, у артыкуле [[Судабле]] ёсць "этымалогія" гэтай назвы і стаяць спасылкі на кнігі Ванагаса і Скарджуса. Насамрэч, ні ў першай, ні ў другой кнізе аб назве Судабле няма ані слова, г. зн. у артыкуле напісана прыкрытая вядомымі імёнамі адсябяціна, фактычна хлусня. І што ж, няхай гэтая хлусня застаецца цяпер ў артыкуле назаўсёды? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:45, 12 мая 2026 (+03) ::::Калега, сэнсоўна будзе вось як. Засноўвай асобную галінку абмеркавання, туды кідай спасылкі на тыя гідранімічныя (не тапанімічныя) артыкулы, дзе табе бачыцца празмерна УД. І будзем іх у публічным фармаце чысціць. Гідраніміка больш хісткая за тапаніміку. І кідай ужо зневажальную і абвінаваўчую рыторыку, усім набрыдла. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:22, 13 мая 2026 (+03) :::::Лепей адразу спісам, і на маёй [[Размовы з удзельнікам:Peisatai|старонцы]] абмеркаванняў. Калі УД празмерна (як для Судабле) - дамаўляемся на выдаленне назоўнага раздзела, тады гукаем Адміністратара, узгадняем. І канец гэтаму ўсяму. (Мова пра гідраніміку). [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:39, 13 мая 2026 (+03) :::::: А тое ты сам не ведаешь, што дзе насачыняў, дзе напісаў няпраўду. Проста смешна, спачатку панапісваў усялякага, а потым з барскага пляча: ну, пішы на маю старонку, будзем дамаўляцца... Ды ён проста здзекваецца. На тое ж Судабле, напрыклад, я звяртаў увагу на гэтай старонцы яшчэ ажна год таму. Чаго ж за год так і не выправіў? Зразумела, не для таго гэта ўсё рупліва выдумляў, каб потым дабраахвотна выдаліць. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:01, 15 мая 2026 (+03) == Абарона [[Узброеныя сілы Украіны]] == Магчыма, варта абараніць ад правак ананімаў пакуль трывае канфлікт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:35, 17 кастрычніка 2025 (+03) : {{Done}}. Паставіў абарону на 1 год. Прапанова мае сэнс. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:44, 17 кастрычніка 2025 (+03) == Блакіроўка [[Удзельнік:Jonny Barns]] == Серыя вандальных правак. Зарэгістраваны ажно 14 мая, чагосьці чакаў столькі. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:47, 8 кастрычніка 2025 (+03) :зрабіў блакіроўку на паўгода ва ўсіх прасторах акрамя размоў з удзельнікам [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:12, 8 кастрычніка 2025 (+03) == Абарона [[Францыск Скарына]] == {{закрыта}} Магчыма, варта абараніць ад правак ананімаў як старонку вялікай наведвальнасці. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 23:13, 30 верасня 2025 (+03) : Папулярная і статусная старонка. Абарона мае сэнс. {{зроблена}}. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:21, 30 верасня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} == Зрабіць перасылку з абароненага шаблона == {{закрыта}} Вітаю. Калі ласка, зрабіце перасылку з {{ш|*}} проста на {{ш|·}}, цяпер яна падвоеная праз {{ш|•}}. Нічога, быццам, зламіцца не мусіць, коды гэтых шаблонаў блізкія да аднолькавасці. Сам не магу, бо {{ш|*}} абаронены ад правак. Два першыя шаблоны самотныя, у іх няма нават элементаў Вікіданых. Дзякуй. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:24, 21 верасня 2025 (+03) :{{зроблена}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:47, 21 верасня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} == Парушэнне парадку абмеркаванняў == Адміністратар [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] на свой капыл трактуе значнасць артыкулаў у Вікіпедыі ([[Вікіпедыя:Да_выдалення#Яўген_Яўгенавіч_Аснарэўскі]]) і імгненна вырашае, што ёсць значным, а што — не. На ягоную думку, артыкул пра фэйсбук-ваяра, біяграфія і дзейнасць якога грунтуецца на запісах у фэйсбуку самой асобы, аўтаматычны робіць асобу значнай на падставе атрымання перамогі на конркурсе літаратурных пачаткоўцаў. Прашу іншых адміністратараў паўдзельнічаць у абмеркаванні і ацаніць значнасць асобы, якая пад рознымі нікамі ў розных моўных раздзелах піша пра сябе артыкулы.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:15, 9 верасня 2025 (+03) : Тут пагаджуся, што тэма была закрыта досыць хутка і можна было бы даць больш часу на яе абмеркаванне. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:00, 10 верасня 2025 (+03) :@[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], пан JerzyKundrat не адмін, здаецца, з чэрвеня. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 07:37, 10 верасня 2025 (+03) ::То няхай мо @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] здыме шаблон пра сцяг адміністратара ў сябе на старонцы ўдзельніка [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:08, 10 верасня 2025 (+03) ::: Не магу, мая асабістая старонка пад абаронай і правіць яе могуць толькі адміністратары)) --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:10, 10 верасня 2025 (+03) :::: Вам змяніць абарону да "ўсіх удзельнікаў"? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:27, 10 верасня 2025 (+03) ::::: Так, дзякуй. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:30, 10 верасня 2025 (+03) :::::: Няма за што! Зрабіў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:34, 10 верасня 2025 (+03) :Мяне ўсё больш дзівіць наяўнасць сцяга даглядчыка ў калегі Lš-k. Няма ніякага парушэння правілаў у падвядзенні выніку на падставе наяўнасці ў літаратара значнай прэміі, і ўсё роўна для маладых яна літаратараў ці не, таму што правілы не канкрэтызуюць гэтую дэталь. Затое ў нас у гэтай нязначнай на думку ўдзельніка прэміі ёсць артыкул і нават катэгорыя для лаўрэатаў. Можа, тады і артыкул пра прэмію трэба выдаліць? Артыкулы аб заведама значных дзеячах могуць пакідацца хутка, а пан Ежы даў тыдзень, каб выказацца. Тут няма ніякага парушэньня правілаў. Таксама ігнаруецца факт, што для значнасці дастаткова і некалькіх намінацый на значныя прэміі. У артыкуле ўказана, што Аснарэўскі двойчы намінаваўся на Дэбют (паэзія і проза), намінаваўся на Прэмію Арсенневай і Гедройца. Гэта таксама нязначныя прэміі? Ці ёсць нейкі кансэнсус, што намінацыі не лічацца? Тады чаму ў правілах напісана "Асоба атрымала вядомую і значную ўзнагароду або прэмію, ці намінавана некалькі разоў". І як новаму ўдзельніку, такому як я, разабрацца і вызначыць значнасць перад напісаннем артыкула, калі правілы не працуюць? Згадкі прозы Аснарэўскага ў навуковых выданнях удзельнік Lš-k нібыта не заўважыў, а публікацыі ў вядучых літаратурных выданнях Беларусі і РФ, такіх як «Дзеяслоў» і «Сібірскія агні» ігнаруюцца. Што трэба, каб калега быў задаволены? Нобелеўка? Аргументацыя самога Lš-k зводзіцца да бясконцых абражаючых крыкаў што Аснарэўскі гэта я, што ўвогуле ненармальна, і, адпаведна, што аўтабіяграфію трэба выдаліць, хаця няма правіла, якое забараняе аўтабіяграфіі, пра што калегу неаднаразова было сказана. І яшчэ ён увесь час паўтарае, што ў артыкуле цытуецца Фэйсбук Аснарэўскага, хоць калегу было працытавана [[ВП:БС]], а паводле гэтых правілаў такое цытаванне дапушчальна. Чым дольш я назіраю дзеянні калегі Lš-k, тым больш мне здаецца, што ён 1. Не разумее правілы праекта. 2. Актыўна парушае іх нягледзячы на ​​заўвагі і мае намер рабіць так і ў будучыні 3. Мае нейкую асабістую непрыязнасць да Аснарэўскага. Таму вынік дасведчанага і паважанага калегі JerzyKundrat я лічу цалкам абгрунтаваным, а дзейнасць калегі Lš-k дыструктыўнай і патрабуючай адміністрацыйных дзеянняў. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 14:49, 10 верасня 2025 (+03) ::не разумею, як сцяг Даглядчыка стасуецца тут да сітуацыі. Лепш разбірайцеся, як дасягнуць кансэнсусу, а не як пакараць іншых удзельнікаў ці як працаваць адміністратарам, мы самі можам даць рады разабрацца. Чалавеку вынеслі папярэджанне за неэтычныя паводзіны, далей будзем глядзець. Абмеркаванне або скончыцца, або працягнецца, будзем рэагаваць адпаведна таму, як удзельнікі размовы будуць сябе паводзіць. З цытатамі з фэйсбука лепш не перабольшваць, калі яны не нясуць энцыклапедычнай значнасці. У [[ВП:БС]] пішацца, што цытаты мусяць быць у АК, у [[ВП:АК]] асобна прапісана, што інфармацыі з сацсетак лепш пазбягаць, тым больш, што гэта першасная крыніца, а лепш карыстацца другаснымі ці трацічнымі неафіляванымі крыніцамі. Я згодны, што правілы адносна значнасці ў беларускай вікі могуць быць недасканалымі, але яны ёсць і іх трэба прытрымлівацца і чытаць уважліва. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:08, 10 верасня 2025 (+03) :::Флаг наглядчыка ва ўдзельніка, які дэманструе неразуменне правілаў, у прыватнасці, відаць, не ведае, што аўтабіяграфіі не забаронены і сац. сеткі сучасніка можна цытаваць, а галоўнае не хоча чуць аргументы калегаў, якія цытуюць яму правілы выклікае ў мяне сумневы. Пытанне праф. прыдатнасці. Я маю на гэтае поўнае права. Рашэнне прымуць адміны, я ім яго не навязваю. Але заўважу, што ў той жа рускай вікіпедыі прэтэндэнтаў на сцяг патрулюючага ганяюць быццам ён хоча стаць адмінам. Хаця я не лічу, што тут трэба браць прыклад. :::У артыкуле пра Аснарэўскага напэўна тры-чатыры цытаты з Фэйсбука, а не палова, як піша калега Lš-k. Як мінімум дзве з іх з крытыкай, якраз, каб пазбегнуць рэкламнасці, для асвятлення розных пунктаў гледжання, гэта тое чаго быццам бы і жадае калега Lš-k. Цытаты можна прыбраць нават цалкам, я асабліва не супраць, проста гэта якраз і зменшыць крытыку ў артыкуле. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 15:26, 10 верасня 2025 (+03) :::: Пане [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], выказваннем наконт таго, што ''як працаваць адміністратарам, мы самі можам даць рады разабрацца'', таксама не варта падвышаць градус палемікі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:41, 10 верасня 2025 (+03) :::::згодзен, можа не самы ўдалы выраз. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:54, 10 верасня 2025 (+03) ::::Адзначу тут, што ўдзельніца Hanylka выдаліла тэкст, заснаваны на Фэйсбуку. Артыкул, як лёгка ўбачыць, не знік. Проста стала менш крытыкі. Калі калезе Lš-k такі менш крытычны варыянт падабаецца больш, то ОК. Калі менш крытыкі ў артыкуле гэта лепш, і тое дапаможа дасягнуць кансэнсу, то няхай будзе так. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 16:14, 10 верасня 2025 (+03) ::Быць намінантам на прэмію Дэбют і Прэмію Арсенневай можа любы, хто праходзіць паводле сціплых крытэраў. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:16, 10 верасня 2025 (+03) ::: Пане [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], акурат склалася, што ў БелВікі для артыкулаў пра беларускамоўных творцаў крытэрыі сціплыя, захоўваліся старонкі пра асоб напр. адно пры наяўнасці іх публікацый у агульнанацыянальных літаратурных часопісах. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:24, 10 верасня 2025 (+03) ::::Я тут паглядзеў архіў абмеркаванняў на выдаленне, дзе мяне папярэдні раз аўтары абвінавачвалі ў перадузятасці і неэтычнасці (гэта адбываецца амаль штораз, калі чалавек піша сам пра сябе, альбо хтосьці з яго кола). То ў той раз вы пра местачковыя прэміі (цытата) казалі зусім адваротнае ([[Вікіпедыя:Архіў_запытаў_на_выдаленне/2025#Мікіта_Мікалаевіч_Броўка]]). -- [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:32, 10 верасня 2025 (+03) ::::: І тады я казаў, што ''местачковыя прэміі'' дадаюць значнасці ''грамадскім ініцыятывам'', якія іх атрымалі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:39, 10 верасня 2025 (+03) :::Будзе аўтарытэтная крыніца, якая пацвярджае гэтую выдатную заяву? [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 16:25, 10 верасня 2025 (+03) ::::Паглядзіце ўмовы гэтых прэмій. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:26, 10 верасня 2025 (+03) :::::Я не збіраюся нічога глядзець і здагадвацца, што вы мелі на ўвазе. Вы павінны даказаць свае сцвярджэнні. Самі прыносьце АК і патлумачце, як намінацыя на вядучыя беларускія прэміі можа быць нязначнай. Я гэтага ўвогуле не разумею. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 16:37, 10 верасня 2025 (+03) ::::::На гэты прэміі намінуюцца ўсе, хто адпавядае крытэрам. Напрыклад, прэмія Арсенневай — трэба проста мець кнігу і падаць заяўку ([https://penbelarus.org/2025/01/22/reglament-pravyadzennya-litaraturnaj-premii-imya-natalli-arsennevaj.html не патрэбна нават друкаваная кніга]). [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:48, 10 верасня 2025 (+03) ::::::Прэмія Гедройца называе «намінантамі» ўсе вылучаныя кнігі, якія проста праходзяць намінальны крытэр. Тое, што звычайныя людзі лічаць «намінацыяй» — гэта доўгі спіс прэміі, куды ён вядома ж не ўвайшоў. Доўгія спісы можна глядзець у артыкуле [[Літаратурная прэмія імя Ежы Гедройця]]. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:55, 10 верасня 2025 (+03) :::::::Я бачу толькі адну спасылку на АК і не бачу тамака пацверджання вашых слоў. Прапануюць дасылаць кнігі, а дзе сказана, што яны не праходзяць адбор у спіс намінантаў, які потым публікуецца? [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 17:02, 10 верасня 2025 (+03) ::::::::Чытайце больш уважліва. Калега, гэта вельмі вядомыя беларускія прэміі, і вам як знаўцу літаратурных «рускіх таўстуноў» павінна быць вядома аб літаратурных працэсах. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 10 верасня 2025 (+03) :::::::::Я яшчэ раз перачытаў, і бачу толькі розныя ўмовы, суму ўзнагароды, тэрміны. Так, кнігу прапануюць дасылаць самому аўтару. І што? З гэтага вынікае, што тыя, хто трапіў у намінацыю, не праходзяць конкурсны адбор? Дзе пра гэта? [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 17:24, 10 верасня 2025 (+03) ::::::::::Каб трапіць у намінацыю — трэба проста мець кнігу, якая адпавядае ўмовам. Конкурс яна не праходзіць. Конкурсны адбор — гэта доўгі спіс прэміі Гедройца, кнігі якія ўжо прачыталі. У прэміі Арсенневай такога няма, там у конкурс трапляюць проста ўсе, хто адпавядае намінацыі і падаў заяўку, з іх адразу выбіраюць пераможцаў. Такім чынам, значнымі паводле прэміі Гедройца трэба лічыць тых, хто прынамсі трапіў у доўгі спіс, а ў прэміі Арсенневай — прызёраў. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:58, 10 верасня 2025 (+03) :::::::::::Калі б было так, дык і, напэўна, самі гэтыя прэміі былі б нязначныя. Што гэта за прэмія, дзе не мае значэння намінацыя. Карацей, я зразумеў, што АК Вы даць для гэтага вельмі дзіўнага меркавання не можаце, адпаведна, аргумент нерэлевантны. Пакідаю гэта на разгляд калег адмінаў, мне тут пакуль усё зразумела. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 18:16, 10 верасня 2025 (+03) : Згодна з [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%97%D0%BD%D0%B0%D1%87%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B1#%D0%91%D1%96%D1%8F%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D1%96%D1%96_%D0%B0%D0%B3%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BC цяперашнімі правіламі] адным з крытэрыяў значнасці з'яўляецца пункт "Асоба атрымала вядомую і значную ўзнагароду або прэмію, ці намінавана некалькі разоў". Згодна з артыкулам у Аснарэўскага маецца перамога ў «Экслібрыс» і 4 намінацыі на прэміі (Гедройца, на прэмію імя Арсенневай, 2 разы на Дэбют). Адпаведна я лічу, што артыкул адпавядае наяўным крытэрыям значнасці і можа быць пакінуты. Што да зместу артыкула, то лічу карысным пачысціць яго ад усіх нязначных фактаў і фактаў без аўтарытэтных крыніц у адпаведнасці з [[ВП:БС]]. У выпадку, калі [[Удзельнік:Lš-k.|Спадар Lš-k.]] лічыць наяўныя крытэрыі значнасці недастатковымі, то можна паспрабаваць распрацаваць новыя больш дэталёвыя крытэрыі значнасці для пісьменнікаў. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 16:34, 10 верасня 2025 (+03) ::Пра «намінаванне» я напісаў крышачку вышэй. У выпадку з Аснарэўскім людзі блытаюць вылучэнне і намінаванне. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:57, 10 верасня 2025 (+03) === Каментарыі аб выдаленні === Яшчэ раз падвяду рысу, чаму артыкул павінен быць выдалены. Бо вышэй больш абмяркоўваюцца прапісаныя правілы значнасці (якія насамрэч не канстытуцыя, а прапісаны даволі ўскосна і маюць сур’ёзную гнуткасць), «этычнасць» паводзін і іншае пустаслоўства. Адкрываем артыкул. Першы ж сказ біяграфіі: «''Паводле слоў Аснарэўскага''», другі сказ — «''Неаднаразова згадваў у Фэйсбуку''». Яшчэ праз адзін сказ — «''паводле слоў Аснарэўскага''». Наступны сказ — «''Паводле слоў Аснарэўскага ён самастойна набыў навыкі кампазітара''». Наступны сказ — «''Таксама паводле яго запісаў у Фэйсбуку''». Потым ідуць сказы пра згадванні ў СМІ (хоць гэта не мае значнасці для біяграфіі, а згадванні ў СМІ павінны быць устаўлены спасылкамі для падмацавання нейкіх фактаў). Апошні абзац — удзел у інтэрнэт-срачы Фэйсбука (для чаго гэта ўвогуле ў бяграфіі?). Усё, гэта ўся «біяграфія». Па факце, біяграфіі няма, яна ўся напісана «паводле слоў Аснарэўскага» і цытат у Фэйсбуку, ніякімі аўтарытэтнымі ці другаснымі крыніцамі тут не пахне. Няма нават аўтарытэтнай крыніцы аб даце нараджэння асобы. Мы не можам сцвярджаць, што асоба з такім імем увогуле існуе. На маю думку, артыкул відавочна рэкламны і не мае значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:43, 10 верасня 2025 (+03) : [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], ну дык праўце смела, можаце напр. выдаліць раздзел Біяграфія, ці то адным сказам паведаміць пра яе "фэйсбучнасць". Потым адміны вырашаць, вандалізм то быў, ці не. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:51, 10 верасня 2025 (+03) ::Навошта выдаляць цэлыя раздзелы, калі можна выдаліць артыкул праз нязначнасць? [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:53, 10 верасня 2025 (+03) ::: Нельга. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:07, 10 верасня 2025 (+03) :Мне надакучыла ўвесь час кідаць спасылку на правілы напісання артыкулаў аб сучасніках і тлумачыць, што цытаваць факты біяграфіі сучаснікаў МОЖНА на падставе іх апавяданняў. Калега піша пра класічных дзеячаў і, відаць, не разумее спецыфікі працы з артыкуламі пра сучаснікаў, пра якіх яшчэ не напісалі ў які-небудзь Экадэмічны слоўнік і гэта нармальна. Базавыя рэчы пра Аснарэўскага, а менавіта дата нараджэння і адукацыя, дадзены на падставе аўтарытэтных крыніц, а менавіта біяграфічных даведак у літаратурных часопісах. Можна было б скараціць і да гэтага, і артыкул адпавядаў бы мінімальным патрабаванням. Але навошта, калі ў дадзеных з інтэрв'ю з Аснарэўскім няма парушэння? [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 16:56, 10 верасня 2025 (+03) ::З якога часу местачковыя часопісы Расіі са свастыкай у шапцы сталі аўтарытэтнымі крыніцамі? [https://www.sibogni.ru/content/zolotoy-svet часопіс]. Відавочна, яны публікуюць у сябе на старонках усё, што ім дасылаюць без аніякай праверкі фактаў. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:00, 10 верасня 2025 (+03) :::Калега, гэта ўвогуле што? Якія свастыкі і местачковыя часопісы? Гэта Сібірскія агні найстарэйшы з дзейных літаратурных часопісаў Расіі, так званы "таўстун", адно з самых прэстыжных рускіх выданняў. Упэўнены, што калі пакапаць, то высветліцца, што рэдактар ​​які-небудзь літаратар, з мноствам прэмій. Там мусіць быць не проста адбор, а кіламетровая чарга. Навошта пісаць, калі вы не ўкурсе. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 17:07, 10 верасня 2025 (+03) ::::Што такое «таўстун» і «рускія выданні»? Пакапайце і пастаўце крыніцу. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:12, 10 верасня 2025 (+03) :::::Давайце я вам лепш дам вось такі артыкул канкрэтна пра Сібірскія агні, каб не губляць час на пошукі АК пра тое, што такое "таўстун" у расійскай літаратуры (я гэта ведаю са школы, дарэчы), так будзе лепш. Тут паказана якога ўзроўню гэтае выданне. :::::https://litrussia.su/2022/04/30/svet-sibirskih-ognej/ [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 17:18, 10 верасня 2025 (+03) * 1. У намінацыі часам да 100 кніг, гэта не з'яўляецца аўтарытэтнай крыніцай. 2. Прэмія Экслібрыс некалі была цікавай, цяпер яе такой лічыць нельга. Ад Караткевіча з Сысам да абсалютна бездапаможных «твораў». 3. Сацсеткі, навіны, згадкі пра персанажа (Соркіна), як і яго развагі не з'яўляюцца значнымі крыніцамі. 4. Можна б учапіцца за кнігу пра Гродна, але яна за свой кошт выстаўлена ў Ridero, дзе не выстаўляецца толькі лянівы. 5. У «Сібірскіх агнях» і публікацыі ў «Дзеяслове» відавочна недастаткова, усе астатнія выданні значнымі не з'яўляюцца. 6. Пару апавяданняў прагледзеў, узровень раённага літаб'яднання.7. У рувікі артыкул не прайшоў.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 19:06, 13 верасня 2025 (+03) == Парушэнне этычных паводзін == За [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F%3A%D0%94%D0%B0_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8F&diff=5033307&oldid=5033300 гэтую рэпліку] ''пра чарговага інтэрнэт-вар’ята, які піша сам пра сябе артыкулы ва ўсіх Вікіпедыях'' [[Удзельнік:Lš-k.]] мае быць, на мой погляд, заблакаваны, бо пра [[Вікіпедыя:Недапушчальнасць абраз, пагроз і агрэсіі]] ён ведае, але гэтым час ад часу займаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:58, 9 верасня 2025 (+03) :Апісанне прадмета па сутнасці — гэта энцыклапедычны стыль, а не абраза. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:06, 9 верасня 2025 (+03) : Цытата персанажа, які піша пра сябе артыкулы ([https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=pfbid02UPYSYYqfvLpHYBJUbYJk6wp7qB876uHWkmTAmYiFbHtVtagchxyPAbPQePPrsgCal&id=100010783908995 крыніца]): {{цытата|Можа, чарадзейны ФБ, як ужо бывала, данясе мой спіч каму трэба, таму скажу: мяне не спыніць і адмаўляць маю значнасць няма сэнсу. Чулі пра Валан-дэ-Морта, які зрабіў артэфакты-крыстражы і без іх знішчэння нельга было знішчыць яго? Англійскi няўмеха стварыў 7 крыстражаў. У мяне крыстражаў незлічоная колькасць.:)) Энцыклапедычныя артыкулы пра мяне дублююцца на мностве пляцовак, а ёсць яшчэ СМІ, мае біяграфічныя даведкі ў топавых друкаваных літ. выданнях і г.д. Таму, калі які-небудзь грыфендорац, усё ж прыбярэ артыкул пра мяне (адзiн з лепшых у катэгорыі пісьменнікаў), для мяне гэта выдаленне — пстрычка гарошыны па сталёвым шаломе. Цёмнага лорда не адолець з цёмнымі матывамі, як сказаў бы Хлопчык, які выжыў.:)) А я скажу: absit verbo invidia.}}--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:27, 9 верасня 2025 (+03) : Лічу бан крайняй мерай, якой нам трэба ўсемі сіламі пазбягаць, каб не распальваць варожасць у раздзеле. Глянуў абмеркаванні, не хачу судзіць пра значнасць артыкула. Агулам па палаце нашага раздзела, у нас не вельмі прыдзірліва да значнасці. Не маю нічога супраць таго, каб пісалі артыкулы пра жывых людзей і каб жывыя людзі пісалі пра сябе. Прашу @JerzyKundrat у гэтай палкай дыскусіі зыходзіць з добрых памкненняў усіх бакоў канфлікту. Звяртаю пільную ўвагу @Lš-k на тое, што ў дыскусіі шмат перагібаў. На мой погляд, вы ведзяце размову даволі эмацыйна і мабыць вам варта адступіць. Асабліва важна, што вам не раз намякнулі, як вашыя некаторыя інсінуацыі асабіста абражаюць удзельнікаў размовы. Думаю, што ўсе мы хацелі бы, каб нашыя размовы ішлі ў рэчышчы паляпшэння нашага праекта і пошуку кансэнсусу, а не ў пераходзе на асобы, пошуку шкодных элементаў. Нават калі вы ўпэўненыя, што на вашым баку праўда, гэта ні ў якім разе не дазваляе вам абражаць іншых удзельнікаў. Паважайце іншых удзельнікаў і зыходзьце з добрых памкненняў усіх удзельнікаў, нават тых, з кім вы не згодныя. Спадзяюся, што ўсе бакі пастараюцца мінімізаваць канфлікт, каб не прыйшлося прыбягаць да ўмяшання адміністратараў, да чаго і заклікаю. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:58, 10 верасня 2025 (+03) :Удзельнік Lš-k тут цытуе самога Аснарэўскага, які як я разумею з'яўляецца ўдзельнікам рускай вікіпедыі. Таму не бачу нічога дзіўнага ў тым, што Аснарэўскі можа глядзець статыстыку артыкула пра сябе ў нашым раздзеле. Мабыць, удзельнік ведае пра дзейнасць Аснарэўскага ў вікіпедыі і таму ўпэўнены, што я гэта ён, хаця сам Аснарэўскі пацвердзіў у цытаванай публікацыі, што не з'яўляецца мной. Аснарэўскі таксама піша, што ўдзельнік Lš-k належыць да групы яго асабістых хейтэраў і хоць гэта недаказальна, паводзіны Lš-k сапраўды здаюцца асабіста мне дзіўнымi, прымушаюць сумнявацца ў яго нейтральнасці. Удзельнік, мяркуючы па дыскусіі ў абмеркаванні артыкула, не разумее, што СМІ могуць з'яўляцца аўтарытэтнай крыніцай, што аўтабіяграфіі пра якія ён крычыць не забаронены, і што цытаванне сац. сетак сучаснікаў дазволена паводле [[ВП:БС]]. Ён не рэагуе на прадстаўленыя спасылкі на правілы, увесь час паводзіць сябе неэтычна, нягледзячы на ​​тое, што яму было паказана на тое, што такія паводзіны закранаюць іншых удзельнікаў і парушаюць правілы, таму, нягледзячы на ​​карысць, якую ён прынёс праекту, ён на мой погляд павінен быць заблакаваны ці сама меней пазбаўлены сцяга даглядчыка, пакуль не вывучыць правілы і не пачне паводзіць сябе ў адпаведнасці з імі. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 07:02, 10 верасня 2025 (+03) :: Выходзіць, што паняцце ''інтэрнэт-вар’ятаў'' у дачыненні да ўдзельнікаў БелВікі блакіроўкі не пацягне, ну няхай грызуцца тады. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:41, 10 верасня 2025 (+03) :::Я перад тым як зарэгістравацца ў беларускім раздзеле доўга вывучаў тутэйшыя правілы, глядзеў абмеркаваньні, а яшчэ раней вывучаў ангельскую вікіпэдыю і ў меншым аб'ёме расейскую. Па маіх назіраннях і ў англамоўным, і ў расійскім раздзеле за такое навяшчавае хамства ужо даўно было б строгае папярэджанне, а ў выпадку паўтарэння блакіроўка. Lš-k нават у гэтым абмеркаванні прымудраецца не прасіць прабачэння, а пісаць, што "інтэрнэт-вар'ят" гэта "энцыклапедычны стыль, а не абраза". Гэта значыць, ён высноў не зрабіў і, здаецца, збіраецца працягваць. Чакаю, калі ён ужо пачне слаць адмінаў на тры літары. Я разумею, нам удзельнікі патрэбны, але калі тут вікі-праект, то павінны быць нейкія берагі, таму што гэта ўжо відавочна за ўсе межы выходзіць. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 10:04, 10 верасня 2025 (+03) ::::я лічу, што методыка «хуткі бан за парушэнне правіл» — гэта рудымент з эпохі форумаў. Гэта не тое, што нам трэба слепа капіяваць з іншых раздзелаў ці з папярэдняга вопыту белвікі. Можна спрабаваць думаць у больш канструктыўным рэчышчы. Калі гэтая спрэчка не пяройдзе да нечага канструктыўнага, то будзем прымаць меры, якія могуць не спадабацца ўсім бакам абмеркавання. Таксама прашу ўсіх удзельнікаў размовы прачытаць наступныя артыкулы [[ВП:СУ]], [[ВП:Э]], [[ВП:КС]], [[ВП:НАПА]] (апошняе асабліва тычыцца @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]]). І асобна [[ВП:АЎТА]], [[ВП:Вірт]], [[ВП:БС]], каб разумець пазіцыю @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] і не абясцэньваць яе. Я раблю папярэджанне @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] за паведамленні, напісаныя з мэтай абразіць іншых удзельнікаў. У той жа час заклікаю ўсіх удзельнікаў размовы або адысціся ад размовы і рэдагавання артыкула на пэўны час, каб панізіць эмацыйнасць сітуацыі, або працягнуць абмеркаванне выключна ў канструктыўным рэчышчы без абмеркавання асабістасцей, з павагай да іншых удзельнікаў дыскусіі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:46, 10 верасня 2025 (+03) :::::Асабіста я даўно ўсе гэтыя правілы вывучыў. Я не з'яўляюся чыім-небудзь віртуалам, пры гэтым аўтабіяграфіі правілы праекту не забараняюць. Гэта значыць, я не бачу наогул ніякай заснаванай на правілах пазіцыі калегі Lš-k і менавіта [[ВП:БС]] і прыбірае адзін з двух яго аргументаў аб праблеме з цытаваннем соц. сеткі Аснарэўскага. Калі ў каго-небудзь ёсць доказы, што Аснарэўскі гэта я, то, калі ласка, дайце іх. З вялікім задавальненнем азнаёмлюся. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 15:01, 10 верасня 2025 (+03) : Згодна з [https://ru.hrodna.life/articles/evgenij-asnorevskij-7-faktov/ артыкулам] на Гродна Лайф можна даведацца, што Аснарэўскі мае іншы ўліковы запіс і не займаецца беларускай вікіпедыяй. Нават калі удзельнік @[[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] і з'яўляецца яго фэйкам, у нас недастаткова падстаў, каб правяраць сувязь паміж німі (правіла [[ВП:Вірт]] не парушана). Я магу зразумець чаму ў спадара @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] узніклі падазрэнні, але мы вымушаныя ў гэтым выпадку сыходзіць [[ВП:Зыходзьце з сумленнасці ўдзельнікаў|з сумленнасці ўдзельніка]]. Абвінавачванне чалавека ў сувязі с Аснарэўскім дэструктыўна ўплывае на ўвесь дыялог паміж удзельнікамі. Таму я далучаюся да папярэджвання @[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] і сардэчна прашу @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] так не рабіць. <br><br/>Таксама я хачу папярэдзіць @[[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]], што каментары ў стылі "Аргументацыя самога Lš-k зводзіцца да бясконцых абражаючых крыкаў" прыводзяць толькі да эскалацыі сітуацыі і парушаюць [[ВП:ЭП]]. Таму я таксама шчыра прашу вас старацца пазбягаць падобнага тону ў размовах.<br><br/>Зрэшты, датычна намінацыі і падвядзення выніку магу сказаць, што імаверна шаноўнаму і дасведчанаму @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] можна было б пачакаць трошкі больш, але па сутнасці вынік правільны. Нейкая хлюпкая значнасць у гэтай асобы ёсць. Таксама я пагаджуся, што зараз артыкул знаходзіцца не ў лепшым стане (і гэта з тым улікам, што ўжо тры дасведчаных удзельніка падыходзілі да яго з чысткі, за што ўсім вялікі дзякуй). Нейкая значнасць у чалавека ёсць толькі з пісьменніцкай і актывісцкай дзейнасці, таму ўсе гэтыя абзацы пра яго кампазітарскія крокі можна смела выдаляць. Таксама частка крыніц з'яўляецца першаснай, на падставе якіх было зроблена арыгінальнае даследванне. Іх таксама можна смела выдаляць. Дарэчы, калі б спадар @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] мог давесці артыкул да розуму - было б звыш файна. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:33, 12 верасня 2025 (+03) ::Удзельнік Lš-k добра папрацаваў з артыкулам, ён проста выкінуў з яго некалькі дзясяткаў спасылак на АК і мне ўчора прыйшлося іх вяртаць. Гэта я лічу вандалізм. А сёння я бачу, што вы выкінулі згадкі пра дызайнерскія працы Аснарэўскага, якія былі пацверджаны АК. Я разумею, што павінны быць прадстаўлены перш за ўсё асноўныя напрамкі дзейнасці. Я згодны са скарачэннем тэксту аб музычнай дзейнасці. Але навошта выкідваць пару радкоў аб іншых занятках? Вы выкінулі спасылку на ЖЖ Аснарэўскага, хаця ў чарговы і апошні раз паўтараю, што спасылкі на публікацыі сучасніка не забароненыя ў артыкуле пра яго. У ЖЖ быў паказаны набор спасылак на публікацыі Onlíner, гэта значыць на АК, каб пацвердзіць сцвярджэнне аб напісанні Аснарэўскім цыкла публікацый для гэтага СМІ. Можа варта ставіцца да працы іншых удзельнікаў з большай павагай? Палова раздзела пра беларускіх пісьменнікаў, гэта артыкулы незразумела пра каго з дзвюма спасылкамі на АК, але праблемы ёсць у артыкула пра Аснарэўскага. Я прыйшоў у беларускую вікіпедыю, каб напісаць пра гарадзенскіх краязнаўцаў, якія зрабілі кнігі, якія мне адкрылі краязнаўства. Захапляюся гісторыяй краязнаўствам, каб адпачыць ад кода. Я баяўся, што мой артыкул пра Госцева выдаляць, але аказваецца, што значнасці не хапае Аснарэўскаму. мяне тут абражаюць, робяць вайну з артыкулам і мною асабіста, а ўдзельніка які даўно і свядома ігнаруе правілы акуратна папярэджваюць і яшчэ мне робяць заўвагі пра тон размовы з чалавекам, які называе Аснарэўскага вар'ятам, разумеючы пры гэтым мяне. Я чытаў Фэйсбук Аснарэўскага і там ён скардзіўся на хэйтараў у белвікі. Думаў ён перабольшвае ці нават хлусіць. Бачу, што не. Мне на працы казалі, што белвікі маргінальная тусня дзе правілы не ведаюць нават адміны і лепей, калі я хачу ў вікіпедыю, пісаць у ангельскую. Але я хацеў пісаць на роднай мове. Аднак бачу, што тут немагчыма працаваць. Таму я сыходжу. Можаце выдаляць мае артыкулы, перапісваць, заблакаваць маю ўлікоўку. Калі ласка. Сцяг у рукі. Можна не адказваць, я не буду чытаць. Прашу прабачэння, калі кагосьці пакрыўдзіў і жадаю супольнасці развіцця, але сам у гэтым удзельнічаць не буду. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 08:25, 12 верасня 2025 (+03) :::прапаную абараніць пакуль артыкул для аўтапацверджаных удзельнікаў, каб было менш спрэчак і спроб "паваяваць" [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:29, 12 верасня 2025 (+03) :::: Здаецца не трэба, бо актыўных войн правак там няма ўжо. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:45, 13 верасня 2025 (+03) ::: Аснарэўскі не дызайнер. АК не пацвердзілі тое, што ён дызайнер. Адзінае што ёсць - фота лагатыпа пад якім падпісаны Аснарэўскі. Пры гэтым ён ідзе пералікам з іншымі канкурсантамі. Калі ваш дзіця прыносіць на конкурс аплікацыю, а затым яе ставяць на веб-старонку школы – гэта яшчэ не падстава несці гэтую інфармацыю ў вікі. ЖЖ Аснарэўскага не з'яўляецца [[ВП:АК]] і не мае патрэбнай нейтральнасці.<br><br/>Я з павагай стаўлюся да вашай дзейнасці і вельмі спадзяюся, што вы яе працягнеце. Вы маеце рацыю, што артыкулы пра беларускіх письменнікаў трэба паляпшаць. Маю надзею, што вы зможаце гэтым заняцца. Прашу прабачэння, калі вас пакрыўдзіў сваім папярэджваннем. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:45, 13 верасня 2025 (+03) * 1. У намінацыі часам да 100 кніг, гэта не з'яўляецца аўтарытэтнай крыніцай. 2. Прэмія Экслібрыс некалі была цікавай, цяпер яе такой лічыць нельга. Ад Караткевіча з Сысам да абсалютна бездапаможных «твораў». 3. Сацсеткі, навіны, згадкі пра персанажа (Соркіна), як і яго развагі не з'яўляюцца значнымі крыніцамі. 4. Можна б учапіцца за кнігу пра Гродна, але яна за свой кошт выстаўлена ў Ridero, дзе не выстаўляецца толькі лянівы. 5. У «Сібірскіх агнях» і публікацыі ў «Дзеяслове» відавочна недастаткова, усе астатнія выданні значнымі не з'яўляюцца. 6. Пару апавяданняў прагледзеў, узровень раённага літаб'яднання.7. У рувікі артыкул не прайшоў.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 10:44, 13 верасня 2025 (+03) == [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Plaga med]] == {{закрыта}} Трэба падвесці вынік па [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Plaga med|адмінцы Plaga med]] і зрабіць запыт у Вікімедыя, каб яны надалі сцяг. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:47, 4 верасня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Вынік падведзены. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 11:27, 5 верасня 2025 (+03) == [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B4%D0%BC%D1%8B%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B5:Contributions/2601:CF:8200:1B90:48D0:B732:127E:ED9F 2601:CF:8200:1B90:48D0:B732:127E:ED9F] == {{закрыта}} Машынны вандал актывізаваўся. Трэба даць часовую блакіроўку на дыяпазон. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 05:23, 23 жніўня 2025 (+03) : Тое самае да: :* 12.222.18.2 :* 2600:1005:B250:AB28:A441:C477:148A:C5D1 :* 2601:CF:8200:1B90:7433:177A:12D8:D9C :* 2601:CF:8200:1B90:9486:787F:A8C7:A33E : [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 05:42, 23 жніўня 2025 (+03) : {{зроблена}}. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 07:51, 23 жніўня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} == Абнаўленне [[MediaWiki:Edittools]] == Па маім запыце на выпраўленне памылак з цёмнай тэмай адгукнуўся адмін Вікісховішча і ўдзельнік VRT (гл. [[Размовы_пра_MediaWiki:Edittools#Dark mode fix|старонку размоў]]). Ён просіць перанесці змены з пясочніцы, трэба рэакцыя адмінаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:00, 19 жніўня 2025 (+03) :{{зроблена}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:44, 5 верасня 2025 (+03) == Адаптаваць [[MediaWiki:Recentchangestext]] пад цёмную тэму == У мяне няма правоў. Трэба абнавіць першы радок з параметрамі табліцы. Там прапісаныя колеры, іх трэба прыбраць, або проста паспрабаваць замяніць радок як у англ вікі: <code>{| class="plainlinks" id="recentchangestext" style="clear:both; font-size: 85%;" role="presentation"</code><br/> [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 30 ліпеня 2025 (+03) :{{зроблена}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:11, 5 верасня 2025 (+03) == [[Адмысловае:Contributions/209.206.25.209|209.206.25.209]] == {{закрыта}} Трэба супакоіць вандала. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:56, 20 ліпеня 2025 (+03) : {{зроблена}}. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 07:51, 21 ліпеня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} == Удзельнік Peisatai == {{закрыта}} Вітаю! Прашу звярнуць увагу на дзейнасць удзельніка Peisatai, які выкарыстоўвае Вікіпедыю для распаўсюджвання сваіх уласных даследванняў. Разгарнуў бурную дзейнасць, пішучы нейкія свае ўласныя здагадкі і фантазіі пра паходжанне геаграфічных назваў і прозвішчаў. Пры гэтым значная частка са зробленых ім правак не утрымоўвае аніякай крыніцы. У многіх з паказаных ім крыніц на самай справе гаворыцца пра сугучныя, але зусім іншыя назвы, а частка са зробленых ім правак увогуле з’яўляецца падманам і фальсіфікацыяй. Вось некаторыя прыклады: * [[Важа]] ''Назва балцкага паходжання. Той жа корань Važ- у літоўскай рачной назве Važ-upė. Звязана з літоўскім vežti «везці», važiuoti «ехаць, рухацца» [A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 368—369]'' Рака Важа ў крыніцы не згадваецца. Дарэчы, Peisatai вельмі любіць спасылацца на працу Ванагаса, аднак у рэчаіснасці гэты "Этымалагічны слоўнік літоўскіх гідронімаў" прысвечаны даследванню паходжання назваў рэк і азёр Літвы. Гідронімы ж Беларусі, хаця і прыводзяцца там падчас (для параўнання), але вельмі рэдка. Таму ў большасці выпадкаў ягоныя спасылкі на Ванагаса з'яўляюцца падманам. * [[Ратамка (рака)]] [[Ратамка (аграгарадок)]] [[Ратамка (вёска)]] ''Назва ракі Ратамкі балцкая, корань Rat- як у літоўскіх гідронімах Rata, Rat-upis, латышскіх Rat-upe, звязваецца з літоўскім ratas "кола, акружнасць, замкнёны шлях колам", а сама назва такім чынам канфігурацыйнага значэння[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 273.]. Да кораня Rat- у назве дададзены вакалізаваны гідранімічны суфікс -m-, які таксама ў назве літоўскай ракі Neremà[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 228.].'' Назвы Ратамка ў Ванагаса няма. * [[Абстэрна]] ''Назва Абстэрна старабалцкага паходжання. Яна ігуруе таксама як «Обста» (на карце 1933 года). Так жа сама, Обстай, называецца рака Абеста (у басейне Сейма на Падняпроўі)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 166.], яе назву збліжаюць з назвай літоўскай нёманскай ракі Abista[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 35.]. У аснове гэтых назваў індаеўрапейскае ab-, якім абазначаліся рачныя воды[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1.]. Корань Ab- у азёрнай назве перадаваў значэнне «Цякучае, праточнае (возера)».'' Нідзе ў прыведзеных крыніцах назва возера Абстэрна не сустракаецца. * [[Брэст]] ''Наконт назвы Берасця няма поўнай згоды. Існуюць балцкая і славянская версіі паходжання гэтай назвы. Згоднай з балцкай версіяй, назва звязаная з літоўскім brasta, прускім *brastan «брод»[В. Н. Топоров. Прусский язык. A-D. Москва, 1975. С. 247.].'' Хлусня, Брэст там не згадваецца. * [[Вяркуды]] ''Вядомыя сучасныя літоўскія адыменныя прозвішчы Verkis, Verkas, Verkelis, Verkulis, якія звязваюць з verkti "плакаць" (як прозвішча Плакса[Бiрыла М. В. Беларуская антрапанiмiя. 2: Прозвiшчы, утвораныя ад апелятыўнай лексiкi. — Мінск: Навука i тэхнiка, 1969. — C. 325.])'' Нічога з напісанага ў Бірылы і блізка няма, акрамя беларускага прозвішча Плакса. ''З тым жа фармантам -ud- балцка-літоўскія імёны, ад якіх тапонімы Дакудава, Палуды, Анкуды. Блізкі фармант -id- у імёнах, ад якіх Мілідаўшчына, Вайнідзеняты.'' Няма крыніцы. * [[Мёры]] ''Першапачаткова назва Мёраў адносілася да возера, якое на старых картах называецца «Мёры» (цяпер — возера Мёрскае).'' Няма крыніцы. ''Вядомая з 1514 г. назва Мёраў — маёнтак «Мярэя» (Мерея) перагукаецца з балцкай назвай дняпроўскай рэчкі Мярэя[Топоров В. Н., Трубачев О. Н. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 195.]. Корань Mer- / Mor- мае значэнне «стаячая вада» і суадносіцца з літоўскім marios «затока»[Vanagas A. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. P. 211, 204.]. У назве Мярэя балцкі гідранімічны пашыральнік -ej-, як у падняпроўскіх балцкіх гідронімах *Vedēja, *Rupēja[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 165, 178, 195, 206.], літоўскіх Asveja, Roveja[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 49, 280.], у назве возера Асвея. Блізкія яму пашыральнікі -ij-, -uj- у водных назвах тыпу Ілія, Бабруя.'' Суцэльнае ўласнае даследванне. У ніводнай з прыведзеных крыніц назва горада Мёры не згадваецца. А ў Ванагаса не згадваецца і Мярэя. * [[Набіста]] ''Назва Набіста старабалцкага паходжання. Суседства з возерам Абстэрна (іншая назва Обста, ад *Abista) дае падставы меркаваць, што ў аснове назваў абодвух азёраў мела быць Ab-ist-, як у такіх балцкіх гідронімах, як Abista (у Літве ў басейне Нёмана)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 35.] і Абеста, або Обста (у басейне Сейма на Падняпроўі)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 166].'' Назва Набіста ў крыніцах не згадваецца. Далей ідзе ўласнае даследванне з прыцягненнем мноства іншых гідронімаў. * [[Лошыца]] [[Лошыца (жылы раён)]] [[Лошыцкая сядзіба]] ''Звязана або з літоўскім lašėti «капаць», або з аманімічным яму lašėti «блішчэць», lašis «ласось»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 182.] (назва ласося матываваная яго стракатай, блішчастай луской[В. Н. Топоров. Прусский язык. L. Москва, 1990. С. 109.]).'' Назвы Лошыца ў гэтых кнігах няма. * [[Гайголка]] ''Назва літоўскага паходжання, ад gaigalas «вуцяк». Такога ж паходжання літоўскія водныя назвы Gaigalis, Gaigal-upė[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 103.].'' Гайголка там не згадваецца. * [[Маладзечна]] ''Назва Маладзечна ад назвы прытока ракі Уша ракі Маладзечанкі (*Маладзечны, *Маладзечні), на якой адпачатна паселішча паўстала. Адпачатная балцкая назва ракі звязаная з літоўскім maldas, meldas «трыснёг», ад якога літоўскія гідронімы тыпу Mald-upis, Maldenis[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 202.].'' Маладзечны ці Маладзечанкі ў Ванагаса няма. * [[Сіпа (рака)]] [[Сіпурка (рака)]] ''Назва Сіпа мае балцка-яцвяжскае паходжанне. Літоўскі гідранімічны аналаг — назва ракі *Šipė[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1980. — С. 331.]. У сіпурскай назве корань Sip- пашыраны пашыральнікам -ur-, які вядомы ў літоўскім словаўтварэнні: dubti «угінацца» — duburys «вір», у рачных назвах Ind-ura, Vint-ura[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 307—309.].'' Няма там Сіпы і Сіпуркі. * [[Тушчанка]] ''Назва балцка-літоўскага паходжання. Ад літоўскага tuščias, tuštas «пусты», адсюль назва тыпу *Tuščia. Найбліжэйшы гідранімічны адпаведнік — літоўская рачная назва Tušt-upis (каля заходнелітоўскага Цяльшэя) таго ж паходжання[Vanagas A. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 350.].'' Тушчанка там не згадваецца. * [[Бірвета]] ''Назва балцкага паходжання. Аснова гідроніма Bir-ṷ-, ад кораня Bir-[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 65.]. Назва мае «балотную» семантыку.'' Ванагас супастаўляе назву Бірвета з беларускім берва "кладка з бярвенняў на гразкім месцы". * [[Лужасна]] [[Лужаснянка]] ''Назва балцкага паходжання. Корань Lūž- у літоўскім гідроніме Lūž-upis, ён звязаны з літоўскім lūžti «ламацца, ірвацца, гнуцца» і мае канфігурацыйнае значэнне[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 200.]. корань пашыраны тыповым балцкім гідранімічным пашыральнікам -sn-[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198.].'' Няма ў гэтых кнігах Лужасны і Лужаснянкі. * [[Лагойск]] [[Лагазінка]] ''старабалцкага паходжання. На гэта паказвае балцкі гідранімічны пашыральнік -(а)z-. Ён вядомы і ў літоўскім словаўтварэнні... [P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 390.] Назва Лагаза ад індаеўрапейскага *leg- / *log- «накропваць, прасочвацца, распускацца»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 657.][H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 99.].'' Лагаза (Лагазінка, Лагойск) нідзе там не згадваецца. * [[Маларыта]] [[Маларыта (рака)]] [[Рыта]] ''старабалцкага паходжання. Узыходзіць да індаеўрапейскага *rī-ti «цячы», якое ад гнязда *rei- / *rī- / *roi- «цячы», адкуль, напрыклад, лацінскае *rei-ṷo-s «ручай» (> rīvum) або кельцкае *rei-no-s «плынь» (> рака Рэйн)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 330—331.][H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 96.]. Гідранімічныя аналагі — назвы літоўскай ракі Ryt-upis «Цякучая (або Ранішняя) рака» (каля Марыямпале), латышскай Rīta-strauts «Цякучая (або Ранішняя) плынь»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 279.].'' У прыведзеных крыніцах назваў Маларыта, Рыта няма. * [[Сухадроўка]] ''Назва балцкага паходжання. Поўны аналаг назвы — заходнелітоўскі двухасноўны гідронім Saus-drãv’as. У ім першая аснова — ад літоўскага sausas «сухі», другая ад кораня Drav- / Drev-, які звязаны з індаеўрапейскім *droṷus «плынь», *dreu- «бегчы, імкнуцца»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1980. — С. 90—91, 292.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 204—205.][H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 44-45, 55.].'' Сухадроўкі ў гэтых кнігах няма (дарэчы, Ванагас на с. 90 корань drav- супастаўляе са старажытнаіндыйскім dravah, dravati). Далей ідзе ўласнае даследванне з прыцягненнем мноства іншых гідронімаў. * [[Сэрвач (прыток Віліі)]] [[Сэрвач (прыток Нёмана)]] ''Першая аснова Serv- таксама ў назве рэчкі Сярвайкі (правы прыток Ловаці), літоўскіх гідронімах Servas, Servelis (назвы азёраў), Sarva (назва ракі). Звязана з літоўскім serventi «паціху цячы, струменіць»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 296.]. Далей да індаеўрапейскага *sreu- «цячы», *sreṷo- «плынь» і карацейшага *ser- «цячы»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1003.]. Другая аснова назвы Сэрвач тая ж, што і ў назвах Нарач, Іслач і падобных, — Ak-. Яна звязаная з лат. aka «калодзеж», літ. aka(s) «палонка ў лёдзе», лат. akata «вір у рацэ; вочка ў балоце; палонка ў лёдзе»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 176.].'' Назвы Сэрвач ў пералічаных крыніцах няма. * [[Віхра]] ''Нягледзячы на павярхоўнае падабенства з віхор, назва Віхра балцкага паходжання. Гідранімічныя аналагі — літоўскія рачныя назвы Vieša, Viešinta, Viešintas, Viešmuo, латышская Viesīte, назва возера Вісяты. Звязана з літоўскім viešmuo «ручай»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 378—379.].'' Назва Віхра ў Ванагаса не згадваецца. * [[Жыткавічы]] [[Чырвонае (возера)]] ''Назва паселішча пайшла ад назвы ракі Жыдкаўка, што з Жыд-возера цекла ў Прыпяць.'' Няма крыніцы. ''Назва «Жыд» паходзіць ад балцкага кораня *žeid- / *žid- «гарэць; свяціць, ззяць», ад якога літоўскае žydėti «свяціць; цвісці», žaida «агмень (месца для адкрытага агня)». Далей да карацейшага балцкага *žei- / *ži- (з тым жа значэннем), ад якога таксама латышскае zīt «світаць, віднець», zaigs «зіхоткі» (*žei-, -g-), літоўскае žibus «зіхоткі» (*ži-, -b-)[S. Karaliūnas. Iš baltų kalbų puodininkystės terminijos istorijos // Lietuvių kalbotyros klausimai. XVI. 1975. С. 137—141.].'' Няма там ні Жыткавічаў, ні Жыд-возера, ні Жыдаўкі. Сама назва артыкула Каралюнаса ў перакладзе гучыць як "З гісторыі ганчарных тэрмінаў у балцкіх мовах", ён не зусім пра гэта. ''Літоўскія гідранімічныя аналагі — назвы тыпу Žiba, Žiegas, Žied-upė, Žyd-a-upis[ A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 400, 401.].'' І тут таксама няма Жыткавічаў, Жыд-возера і Жыдаўкі. * [[Нямыльня]] ''Адпачатная балцкая форма аднаўляецца як *Nemilnà (Немілна́).'' Няма крыніцы. ''Корань Nem- ад індаеўрапейскага *nem- «гнуць; гнуцца», ад якога і назва Нёмана[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 764.].'' Нямыльні ў кнізе няма. ''У назве *Немілны корань пашыраны рэдкім балцкім пашыральнікам -ln-, як і ў назве літоўскага возера Asalnai (As-, -ln-)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981.- С. 48.].'' Няма там гаворкі ні пра Нямыльню, ні пра пашыральнік -ln-. Далей ідуць іншыя ўласныя даследванні. У прыватнасці, у гэтых фантазіях ёсць спасылка і на "Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья". Дык вось, Нямыльня там згадваецца на с. 218 у раздзеле "Славянские названия". * [[Сермеж]] ''Найбліжэйшы гідранімічны аналаг — літоўская рачная назва Serma(s), што лічыцца вельмі архаічнай. Да індаеўрапейскага *sermo- «рака, плынь» і карацейшага *ser- «цячы»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 296.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 909—910.] Таксама рачная назва на прыпяцкім правабярэжжы Цэрэм / Сарэмскі, адпачатная форма якой таксама балцкае *Serm-[О. Н. Трубачев. Труды по этимологии: Слово. История. Культура. Т. 4. Москва, 2009. С. 593—594.]. Корань пашыраны такім самым пашыральнікам, як у назве літоўскай падвіленскай ракі Nemėža[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 227.]'' Ва ўсіх гэтых крыніцах назва Сермеж не згадваецца. * [[Піктуша]] ''Назва балцка-літоўскага паходжання. Звязана з літоўскім piktas "злы; моцны, вялікі". Належыць да шэрагу "злых" гідронімаў, тыпу Pikt-ežeris, Pikt-upė (piktas "злы; моцны", ežeras "возера", upė "рака")[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 258.].'' Піктушы тут няма. * [[Вір (возера)]] [[Чорны Вір]] [[Вір (рака)]] ''Водныя назвы Вір (найменей некаторыя з іх), магчыма, перакладаюць папярэднія балцкія гідронімы тыпу назвы правага дзесенскага прытока (ніжэй Чарнігава) Верапета (руск.: Верепето, Верепета)[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейне. С.-Петербург, 1913. С. 211.]'' Хлусня, кніга Маштакова - гэта проста спіс назваў рэк у басейне Дняпра, пра паходжанне гэтах назваў у яго не сказана ані слова. ''ад літоўскага verpetas «вір; крыніца», verpti «моцна цячы; віраваць»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 179.].'' Назва Вір тут не згадваецца. * [[Рэпалава]] ''Вядомы літоўскі антрапонім Rėpalis, ён звязаны з літоўскім rėpti "хапаць, грабастаць"[Lietuvių pavardžių žodynas. L-Ž. Vilnius, 1989. С. 598.].'' Рэпалава там не прыгадваецца, ёсць толькі прозвішча Repalis і дарэчы тлумачыцца зусім па-іншаму. * [[Ведрыч (рака)]] ''У аснове назвы — адзін з варыянтаў балцкай гідранімічнай асновы Ud- : Vad- : Ved-, якая звязаная з лат. ūdens, пруск. (w)undan, літ. vanduo «вада», яцвяжскім *udā «вада; рака».'' Няма крыніцы. ''Гэтая аснова ў балцкіх назвах такіх рэк, як літоўскія Vedega (Vadaga), Vadaktis, Ūdara[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 351, 358.]'' Ведрыч там не прыгадваецца. Ды і тлумачыць пералічаныя літоўскія назвы Ванагас па-рознаму. ''пруская *Vadanga (> Wadangen), пасожская Удага, падняпроўскія Ведаса, Ведага[Топоров В. Н., Трубачев О. Н. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. — М., 1962. — С. 129, 157, 169—170, 178, 211.]'' Фантазіі. Тапароў супастаўляе Ведрыч толькі з назвамі Ведзерка, Ведра і Ведрыца (ад асновы *veder-), іншыя ж назвы ён тлумачыць па-іншаму. ''У назве Ведрыч корань Ved- пашыраны з дапамогай пашыральніка -r-. Ён шырока прысутны ў літоўскім слова- і назваўтварэнні: kupti «уздымацца» — kupra «горб», liepa «ліпа» — Lieporas «Ліпавы (ручай)»[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 298—309.].'' Тут Ведрычы няма. Дарэчы, гэты том выбраных твораў Скарджуса мае назву "Lietuvių kalbos žodžių daryba", г. зн. "Словаўтварэнне літоўскай мовы". Тапанімія Беларусі там не разглядаецца ў прынцыпе, кніга зусім не пра гэта. Таму спасылкі на Скарджуса тут з'яўляюцца падманам. * [[Крэва]] ''Найверагодней тапонім «Крэва» ўтварыўся ад рачной назвы тыпу літоўскага гідроніма Krevė (рака на поўначы ад літоўскіх Кейданаў)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. C. 165.]. Такую назву магла мець крэўская рэчка, цяпер вядомая як «Крэўлянка».'' Назвы мястэчка Крэва там няма. * [[Судабле]] [[Судабоўка]] ''Рачная назва балцкага паходжання, ад першапачатковага *Судаба. Корань Sud- як у літоўскіх гідронімах Sudarvė, Sudota, Sūduonia, якія звязваюцца з літоўскім sūduva "твань у балоце"[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 318-319.].'' Судабле і Судабоўкі ў Ванагаса няма. ''Пашыральнік -b- як у назве рэчкі Налібаўкі (< *Наліба, Nal-ib-), які выкарыстоўваецца ў літоўскім словаўтварэнні (kan-ėti «бедаваць, мучыцца» — kan-yb-a «ссохлік, заморак»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 92.].'' Насамрэч гаворка ў крыніцы ідзе аб словаўтваральных суфіксах літоўскай мовы, ніякіх гідронімаў там няма. * [[Каспля]] ''Першая аснова Кас- з цягам часу зведала эвалюцыю ад *Kŭs- праз *Къс-. Яна звязаная з прускім kusis, літоўскім kusulas «камар». Гэтая аснова таксама ў назвах ракі Касня (прыток волжскай Вазузы) на Смаленшчыне на ўсходзе ад Касплі, сожскай ракі Касінка (каля Касінкі — рэчка з назвай-перакладам «Камароўка»)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 190.].'' Насамрэч, рака Каспля ў гэтай кнізе сустракаецца толькі на с. 237 і там няма ані слова пра значэнне асновы ў гэтай назве. ''Прамы літоўскі гідранімічны адпаведнік — рачная назва Kus-upė[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 175.].'' А тут увогуле Каспля не згадваецца. * [[Дубасна]] ''Корань Dub- ад літоўскага dubti «ўгінацца», duburys «рачны вір (паглыбленае, „увагнутае“ месца)». З ім літоўскія гідронімы тыпу Dubė, Dubis, Dubija, Dubinga, Dubysa[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 93.]. Корань пашыраны гідранімічным пашыральнікам -sn-. Ён таксама ў назвах задзвінскага возера Мядзесна, дзвінскай ракі Лужасна, дняпроўскіх рэк Опісна (< *Apesna), Нерасна, Турасна[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198.]. Гэты пашыральнік прысутны і ў літоўскім назва- і словаўтварэнні: upė «рака» — upėsnis «рачулка; месца, дзе цекла рэчка або дзе рэчка ўцякае ў возера»[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 291—292.].'' Нідзе з пералічаных крыніц назва ракі Дубасна не прыгадваецца. * [[Налібакі]] [[Налібаўка]] [[Налібоцкая пушча]] ''Звязаная з балцкім гідранімічным коранем Nal-, ад якога назва літоўскага возера Nalija, балота Nal-raistis, балцкай назвай з-пад Ноўгарада *Nolia / Nolė. Далей да індаеўрапейскага *(s)na- «цячы», пашыранага пашыральнікам -l-[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 223.].'' Налібак, Налібаўкі, Налібоцкай пушчы ў крыніцы няма. ''Корань Nal- пашыраны пашыральнікам -b-, які выкарыстоўваецца ў літоўскім словаўтварэнні (kan-ėti «бедаваць, мучыцца» — kan-yb-a «ссохлік, заморак»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 92.].'' У кнізе проста гаворыцца пра суфікс -yba і падобныя ў літоўскім словаўтварэнні, пералічаных вышэй тапонімаў там няма. * [[Вацлаў Пануцэвіч]] ''Папуцэвіч — ад балцка-літоўскага аднаасноўнага антрапоніма (колішняга імя) «Папуціс», які даў і сучаснае літоўскае прозвішча Paputis. У ім антрапанімічны суфікс -ut- і корань Pap-, які і ў іншых літоўскіх антрапонімах Papas, Papeika, Papelis, Papšys. Корань звязваецца з літоўскім papas «грудзі; смочка; покаўка, пупышка (на дрэве)»[Lietuvių pavardžių žodynas. L-Ž. Vilnius, 1989. C. 391.]'' Papas, Papeika, Papelis, Papšys у крыніцы ёсць, а Папуцэвіча, Папуціса і Paputis няма. ''з латышскім pāpa, pāpis, pāpulis «покаўка, пупышка». Тыпалагічная паралель — прозвішчы «Цыца», «Цыцка»[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. 2. Прозвішчы, утвораныя ад апелятыўнай лексікі. Мінск, 1989. С. 441.].'' У Бірылы з пералічанага ёсць толькі Цыца і Цыцка. * [[Убарць]] ''Назва Убарць балцкага паходжання. У аснове назвы Убарць — корань ub-, які таксама ў назве ракі Убедзь (правы прыток Дзясны паміж Чарнігавам і Ноўгарадам-Северскім)[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 206.].'' Хлусня, кніга Маштакова - гэта проста спіс рэк дняпрўскага басейна, дзе ані слова пра іх паходжанне, пра тое, дзе які корань і г. д. ''Корань ub- у назве Убарць пашыраны з дапамогай пашыральніка -rt-, які вядомы ў літоўскім словаўтварэнні (kabti «віснуць» — kabartai «звіслая „бародка“ пад дзюбай пеўня») і ў балцкай гідраніміі: возера Тумерта на Верхнім Падзвінні, рака Уперта на Павоччы, літоўская рака Gomerta[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 119.].'' Адзінае што ёсць у Ванагаса з усяго пералічанага - гэта гідронім Gomerta. Дарэчы там напісана, што ў ім суфікс -erta, а не -rt-. Усё астатняе - прыдумана. ''Ад кораня ab- пайшлі балцкія гідронімы Abista, Абеста, Абстэрна, Обаль, Аболе[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 166.][A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 35.].'' Насамрэч, на с. 175 у Тапарова напісана, што ў назвах Обаль, Аболе корань *абъл-/*объл-, які ён параўноўвае з літ. obuolys, лтш. abols "яблыка", Абстэрна там увогуле няма. А ў Ванагаса не згадваюцца Абстэрна, Обаль, Аболе. * [[Обаль (рака)]] [[Абалянка (рака)]] [[Аболе]] [[Обаль (возера)]] [[Обалінец]] ''Корань Ab- такі самы, як у латышскіх гідронімах тыпу Abula, Abuls, Abava[K. Būga. Rinktiniai raštai. Vilnius, 1961. C. 534—535.]'' Назвы Abava там няма і Буга нічога на піша аб тым, што ў гэтых назвах менавіта корань Ab-, а не нейкі іншы (напрыклад abal). ''у назве ракі Абельна на Верхнім Павоччы. Ад індаеўрапейскага ab-, якім пазначаліся рачныя, цякучыя воды[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 41.].'' А ў Краэ наогул не прыгадваюцца Обаль, Абалянка, Аболе, Обалінец, Абельна. Далей ідзе ўласнае даследванне пра разнастайныя гідронімы. * [[Аткыльня]] ''Першапачатковая форма захавалася ў назве возера Акельня'' Няма крыніцы. ''Корань Ak- звязаны з лат. aka «калодзеж», літ. aka(s) «палонка ў лёдзе», лат. akata «вір у рацэ; вочка ў балоце; палонка ў лёдзе»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 176.].'' У рэчаіснасці ж, у крыніцы напісана, што назва Аткільня магчыма з балт. at- + kil- "поднимать(ся), происходить". * [[Мокіш]] ''Звязана з літоўскім mokšė «мокрае, вільготнае месца» (ад mokas «густая гразь» з дапамогай пашыральніка -š-)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 315—316.]'' Адзінае што там ёсць - гэта тое, што ў слове mokšė суфікс -š-, пра назву Мокіш ні слова. ''makašyti «брысці па гразі», далей да літоўскага makoti «брысці (праз гразь)», makynė «балаціна», maknus «топкі», латышскага makņa «балаціна, балоцістае месца»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 202.].'' Таксама гідроніма Мокіш няма. Дарэчы няма там і слова makašyti у якасці тлумачэння літоўскіх гідронімаў. * [[Чарэйскае возера]] [[Чаросава (возера)]] ''Назва балцкага паходжання. З шэрагу азёрных назваў Чэрас (каля Мёраў), Чаросава (каля Лепеля), Чэраскія (група азёраў у вярхах ракі Таропы), сюды ж і назвы прыпяцкай ракі Чарэса, дзесенскай ракі Чарэска[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 212.]. Корань Ker- (> Чер-) ад літоўскага keroti «расці, разрастацца» (прыставачнае už-keroti «зарастаць, абрастаць»). Гідранімічныя аналагі — літоўскія водныя назвы *Kerėsa (> Kerės-upis), Kerotis, Kerūlė[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 153—154.].'' Ні там, ні там Чарэйскае і Чаросава возера не згадваецца. Далей таксама ідзе ўласнае даследванне з прыцягненнем розных назваў. * [[Ненач]] ''Гідранімічныя аналагі — літоўскія водныя назвы Nota, Notė, Notija, Notera[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 231—232.], пруская *Nātangā (ад гэтага гідроніма назва прускага племя натангаў).'' Ненач там не згадваецца. ''Гэтыя назвы ад захаванага ў гідраніміі балцкага *nātā «цячэнне», якое з дапамогай пашыральніка -t- ад індаеўрапейскага *(s)na- «цячы»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 971—972.].'' А тут няма ані пералічаных вышэй гідронімаў, ані балцкага *nātā. * [[Белагаловае]] ''Першая аснова гэтай назвы — літоўскае balas, baltas «белы» (яно ж і ў балцкай назве ракі Балы на прыпяцкім правабярэжжы[О. Н. Трубачев. Труды по этимологии: Слово. История. Культура. Т. 4. Москва, 2009. С. 497, 594.]).'' Трубачоў гэта пісаў пра гідронім Балы, а не Белагаловае. ''Другая аснова ад літоўскага galva «галава; перад, верх»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 177.].'' Тапароў пісаў пра раку Бологоловка ў басейне ракі Сож, а не пра возера Белагаловае. * [[Веліж]] ''Назва Веліж (Вялі́ж) паходзіць ад назвы рэчкі Вялі́жкі, ля ўпадзення якой у Дзвіну паселішча знаходзіцца.'' Няма крыніцы. ''Першапачатковая форма гэтага гідроніма — Вялі́жа. На гэта паказвае назва ракі Буліжа, што цячэ недалёка ад Вяліжы (прыток дзвінскай ракі Касплі, што ў Дзвіну ўцякае ніжэй за ўпадзенне Вяліжы). У абодвух гэтых гідронімаў карані пашыраныя пашыральнікам тыпу -iž-, як у літоўскіх гідронімах тыпу Gabižis, Gumyža[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 101, 127.][В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 169.]. Пашыральнік -ž- выкарыстоўваецца ў літоўскім слова- і назваўтварэнні, утвараючы вытворныя формы (varlė «жаба» — varlėža «жабка»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 391.]. Гідранімічны корань Vel- на Верхнім Падзвінні таксама ў балцкіх назвах возера Веліста, ракі Веляса (Vel- + -st-, -s-). Балцкія гідранімічныя адпаведнікі — літоўскія Veliuona, Velionė, Vel-upys, Vėlys, латышскія Vel-upīte, Vellezers[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 370.].'' Нідзе ў гэтых крыніцах Веліж, Вяліжа ці Буліжа не згадваюцца. Суцэльная адсябяціна. * [[Гавязнянка]] ''Корань такі ж, як і ў балцкіх назвах нёманскіх рэк Гаўя, Гуя, ад індаеўрапейскага *gēu- / gū- «гнуць, крывіць». Ад яго таксама літоўскае gau-r-as «волас», gu-r-as «вяршыня пагорка», gu-g-a «пагорак; гузак; горб»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 393—398.].'' Няма ў крыніцы нічога падобнага. ''Корань пашыраны балцкім пашыральнікам -zn-, які таксама ў назвах «лісіных» рэк Лапузна (прыток дзесенскай Наўлі), Лопазна (прыток сожскай Іпуці), ад літоўскага lapė «ліса»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 192, 194.].'' Хлусня, няма там ні Гавязнянкі, ні разважанняў пра тое, які пашыральнік і корань у назвах Лапузна і Лопазна ("форма балт. первоисточника неясна"). * [[Сянно]] [[Сянна (рака)]] [[Сянно (возера)]] [[Жыварэзка]] ''Назва Сянна паходзіць ад аднайменнага возера, на якім паселішча паўстала. Гідронім Сянно балцкага паходжання, ад кораня Sain-[B. H. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. II // Балто-славянские исследования. 1987. Москва, 1989. С. 47.]. Звязана з літоўскім at-sainus «павольны, неахайны, лянівы»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 293—294.]. Далей да аднаго са значэнняў індаеўрапейскага *sei- : si- «слабець; вялы, слабы, лянівы; апускацца, пагружацца» (> «ціхі, спакойны»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 890—891.].'' У ніводнай з пералічаных кніг назва Сянно (Сянна) не сустракаецца. ** {{N}} цалкам выдаліў як безкрынічнае ва ўсіх названых артыкулах. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 09:07, 15 мая 2025 (+03) * [[Усвейка]] [[Усвяты]] [[Ушача]] [[Ушачы]] [[Усвяча]] [[Уша (прыток Віліі)]] [[Уша (прыток Бярэзіны)]] [[Уша (прыток Нёмана)]] ''Гэты корань звязваюць з індаеўрапейскім *aus- / *us- «блішчэць, ззяць», ад якога літоўскае aušra «зара», apy-ūšris «час перад світанкам», латышскае *Ūss (балцкае боства зары)[Топоров В. Н. Балтийский элемент в гидронимии Поочья III // Балто-славянские исследования 1988—1996. Москва, 1997. С. 282—283.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 86—87.].'' У гэтых крыніцах пералічаныя тапонімы не згадваюцца. * [[Усяжа (рака)]] Тое ж самае. Далей: ''У назве Усяжа корань Us- пашыраны балцкім пашыральнікам -ing-, як у назве Аражня / Аряжня (< Ar-ing-in-)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 199.].'' На самой справе, адзінае, што напісана ў крыніцы, так гэта тое, што назву Аражня можна параўнаць з ст.-пруск. Aryngine. Пра пашыральнік -ing- і Усяжу - выдумка. * [[Арыжня (рака)]] ''Назва старабалцкага паходжання. Адпачатная форма была блізкая да прускай азёрнай назвы Aryngine (Ar-, -ng-, -n-), потым дала форму тыпу «Аряжня»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 199.].'' Пра падзеленне назвы на састаўныя часткі Ar-, -ng-, -n- там няма. ''Корань ад балцкага *ar-, індаеўрапейскага *ar-, *er- / *or- «рухацца»[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 45—47.].'' У крыніцы няма ні Арыжні, ні балцкага *ar-. ''Ён таксама ў літоўскім гідроніме Arina, латышскім Aruona[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 47.].'' Тут таксама няма Арыжні. Дарэчы, Ванагас не называе гэты корань балцкім, а разглядае яго як агульнаіндаеўрапейскі. * [[Рапуса]] ''У назве Рапусы вылучаецца балцкі гідранімічны пашыральнік -usa, як у назвах дзесенскай ракі Нярусы, прускай ракі Narussa[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198.].'' Няруса і Narussa там ёсць, Рапусы няма. * [[Мядзесна]] ''Найбліжэй з гідранімічным коранем Med- звязанае літоўскае medis «дрэва», medė «гай», ад балцкага *medja(n) «лес». Далей да індаеўрапейскага *medhi̯os- «сярэдні, сярэдзінны» — лес разумеўся як тое, што знаходзіцца паміж паселішчамі[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 706—707.].'' Назвы Мядзесна і ўвогуле разважанняў, што "найбліжэй з гідранімічным коранем Med- звязанае літоўскае medis...", там няма. ''Корань Med- пашыраны ў назве Мядзесна балцкім гідранімічным пашыральнікам -sn-. Ён таксама ў дзвінскім гідроніме Лужасна недалёка ад Мядзесны, у дняпроўскіх балцкіх гідронімах Апісна, Нерасна, Турасна і інш.[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198.]'' На самай справе, гідронім Мядзесна ў гэтай кнізе прыгадваецца толькі на с. 225, дзе гаворыцца, што ён мае фінскае паходжанне. * [[Сярвайка]] ''Назва балцкага паходжання. Аснова Serv- таксама ў балцкай назве рэчкі Сэрвач (прыток Віліі), літоўскіх гідронімах Servas, Servelis (назвы азёраў), Sarva (назва ракі). Звязана з літоўскім serventi «паціху цячы, струменіць»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 296.]. Далей да індаеўрапейскага *sreu- «цячы», *sreṷo- «плынь»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1003.].'' Ні там, ні там Сярвайка, Сэрвач не сустракаюцца. * [[Свіліца]] [[Падсвілле]] [[Свольна (рака)]] ''Гідранімічныя аналагі — літоўскія гідронімы Svilė, Svyla, назва ракі Свілка на Падзвінні (каля Лынтупаў). Роднасны корань у гідронімах Svalė, Svalia, Svolis[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 322—323.], у прускім тапоніме Swolow, балцкіх назвах рэк Своланка на Верхнім Павоччы[В. Н. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. III // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1998. С. 307.]. Звязана з літоўскім svilti «гарэць без полымя, прыгараць; „гарэць“ ад холада». Далей да індаеўрапейскага *sṷel- «тлець, гарэць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1045.].'' Нідзе з паказаных крыніц Свіліца, Падсвілле, Свольна не згадваюцца. * [[Жлобін]] ''Назва Жлобін балцкага паходжання — найімаверней гідранімічнага (адпаведная водная назва да сёння не захавалася). Назоўны адпаведнік на тэрыторыі цяперашняй Беларусі — возера Жлобін каля Баранавічаў (цяпер у складзе горада).'' Няма крыніцы. ''Гідранімічныя аналагі — літоўскае Globys (рака), прускае Globe (возера). Яны звязаныя з літоўскім globti «ахопліваць, ахінаць»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 118.]. Далей да індаеўрапейскага *gleb(h)- «сціскаць» (ад карацейшага *gel- «сціскаць; акруглы»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 357, 359—360.].'' У гэтых крыніцах Жлобін не сустракаецца. ''Назва Жлобін з таго ж семантычнага шэрагу, што і балцкія назвы рэк тыпу Горадзен (> Гараднічанка), Гамея (> Гамяюк), якія ўзыходзяць да каранёў *gher(d)- «ахопліваць; агароджваць», *gem- «хапаць, сціскаць». Такія назвы адлюстроўваюць канфігурацыйныя асаблівасці адпаведнай ракі ці возера[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 118.].'' А тут не сустракаюцца Горадзен (Гараднічанка), Гамея (Гамяюк). ''У беларускай антрапаніміі вядомыя прозвішчы Глоба, Глобус, Жлоба, Жлобіч[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 111, 146.], якія могуць быць варыянтамі кораня *glob-.'' Таксама Жлобіна няма. Суцэльнае арыгінальнае даследванне. * [[Барысаў]] ''На думку Ткачова, гэта сведчыць, што назва Барысава — не адыменная, а паходзіць ад ракі Барысы.'' Няма крыніцы. ''Калі рачная назва Барыса існавала, то яна балцкага паходжання.'' Няма крыніцы. ''Балцкі гідранімічны пашыральнік -is- у гідронімах тыпу Dubysà, Lavysà, у тапоніме Kilbisai[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T.1. Vilnius, 1996. С. 313—314.]. Адпачатная балцкая форма мусіла быць тыпу Barysà. Корань Bar- у літоўскіх рачных назвах Barys, Bar-upė, якія лічацца вельмі старажытнымі. Той жа корань, з пашыральнікам -t-, і ў літоўскіх гідронімах тыпу Bartuva, у назве прускай ракі *Barta (ад яе мела пайсці назва зямлі прускага народу бартаў), у якіх аснову Bar-t- звязваюць з індаеўрапейскім *bher- «булькатаць; імкліва рухацца»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 58, 59.][V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 71—72.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 132—133.].'' Нідзе ў гэтых крыніцах горад Барысаў ці меркаваная рэчка Барыса не згадваюцца. Дарэчы, Ванагас пра гідронімы Barys, Bar-upė піша, што іх паходжанне незразумелае і для іх вытлумачэння выкарыстоўвае старажытнарускае, украінскае і ілірыйскае словы. * [[Дрывяты]] ''У назве *Druvintas (> Дрывяты) корань Druv- пашыраны пашыральнікам -nt-, як і ў назве возера Вісяты (ад формы тыпу літоўскай азёрнай назвы Viešintas)[K. Būga. Rinktiniai raštai. T. 3. Vilnius, 1961. С. 546.].'' Вісяты там ёсць, а вось Дрывят і разважанняў пра пашыральнік у назве Вісяты няма. * [[Нешчарда (возера)]] [[Нешчарда (рака)]] ''Назва Нешчарда — балцкага паходжання. Назву складаюць прыстаўка Ne- і корань skard-. З дапамогай прыстаўкі Ne- аформленыя назвы задзвінскіх азёраў Нявежа, Няклея, Нядружна і інш. Яна ж у літоўскіх гідронімах тыпу Nestrėvis «Нецякучае (возера)» (ад strėvus «плыткі, цякучы»)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 229.]. Корань skard- у літоўскіх гідронімах тыпу Skardis, Skardžius, Skardelis, Skard-upis. Ад літоўскага skardis «круты схіл, бераг», skardyti «адсякаць, адразаць, аддзіраць»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 301.]. Далей да індаеўрапейскага *(s)ker-d-[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 940—941.].'' Суцэльныя фантазіі, ва ўсіх крыніцах назва Нешчарда адсутнічае. * [[Лавоша (рака)]] ''Назва Лавоша балцкага паходжання. Гідранімічны корань Lav- таксама ў літоўскай рачной назве Lavysa (рака, з якой выцякае возера Lavysas), якая далей звязаная з гідронімамі Lūvas, Lojis[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 182, 184.].'' Лавошы тут няма. Дарэчы Ванагас піша, што паходжанне кораня ў назве Lavysa незразумелае і для ягонага тлумачэння прыводзіць славенскае lava, нямецкія, грэцкія і іншыя словы. ''Ад індаеўрапейскага *lou- са значэннем «умываць, мыць, купаць» (> «ліцца», «жолаб, роў»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 692.]. У назве Лавоша корань Lav- пашыраны пашыральнікам -š- (> -oš-), які выкарыстоўваецца ў літоўскім слова- і назваўтварэнні, а таксама прысутны ў гідронімах Nalošas, Gailėšis, Lapišius, Pelyša[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 316—318.].'' У гэтых крыніцах Лавоша таксама адсутнічае. * [[Чавусы]] ''Згодна з антрапанімічнай версіяй, назва «Чаусы» звязаная з зафіксаванымі на Верхнім Падняпроўі прозвішчамі Чаус, Чаусаў. Тая ж будова і ў падняпроўскіх прозвішчах Браусаў, Брэусаў, Леус, Паус, Рэус. У беларускай антрапаніміі такія прозвішчы пакідаюцца без вытлумачэння[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 62, 249, 304, 358, 441.].'' Па-першае, Бірыла нічога не пісаў пра паходжанне назвы города Чавусы, ягоная кніга прысвечаная прозвішчам, а не тапонімам. Па-другое, у Бірылы зусім няма ніякіх разважанняў пра нейкую быццам агульную будову пералічаных вышэй прозвішчаў. Па-трэцяе, на с. 444 ён звязвае прозвішча Чавус з рэг. чавус, чаус "чыгун", тур. чавуш "сяржант, унтэр-афіцэр". ''Паўночнасмаленскі тапонім Чаусава, аднак, гідранімічнага паходжання, стаіць на рацэ Чэусаўка. Той жа корань Чэус- у назвах малых ручаін Чэусен (у вярхоўях ракі Угры), Чэусаўская (прыток ракі Клядзейкі каля Серпухава). У гэтых гідронімах корань Čaus- / Čeus- (можа быць з балцкім пашыральнікам -in-) суадносіцца з балцкімі гідронімамі літ. Čiauša, лат. Čauša (ад *Kiauša). Яны звязаныя з літоўскім kiaušinti «павольна ісці», kiausti «знікаць, спыняцца ў росце» і пазначалі павольную плынь[Топоров В. Н. Балтийский элемент в гидронимии Поочья III // Балто-славянские исследования 1988—1996. Москва, 1997. С. 293—294.]'' У крыніцы гаворка ідзе пра гідронімы Чеусен і Чеусовская ў Павоччы, пра горад Чавусы ці Чаусава ані слова. ''далей да індаеўрапейскага *(s)keu-[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 951—953.].'' Чавусаў і тут таксама няма. * [[Чэрыкаў]] ''Корань Чэр- таксама ў такіх прозвішчах з усходу Беларусі тыпу Чэ́ранда, Чэ́расеў, Чэ́рачэнь. Этымалогія гэтага кораня ў беларускай антрапаніміі недастаткова прасветленая[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 457.].'' З усяго пералічанага ў Бірылы згадваецца толькі прозвішча Чэранда, без указання які ў ім корань. Астатніх прозвішчаў і назвы горада Чэрыкаў там няма. ''Той жа корань у балцкіх азёрных назвах Чэрас (каля Мёраў і ў вярхах ракі Таропы), ад кораня Ker-[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 153—154.].'' Зноў хлусня, няма там згадкі ні пра Чэрыкаў, ні пра Чэрас. * [[Францішак Кушаль]] ''Прозвішча Кушаль балцкага паходжання, звязана з літоўскім kušlys «сляпец» (хто падслепаваты). Ад яго літоўскі антрапонім Kušlys[Lietuvių pavardžių žodynas. А-К. Vilnius, 1985. С. 1140.]'' У гэтым слоўніку літоўскіх прозвішчаў згадваецца толькі літоўскае прозвішча Kušlys, беларускага Кушаль - няма. ''тапонімы Кушляны, Кушлі, Кушлікі. Аснова Kušl- сустракаецца ў літоўскай антрапа- і тапаніміі[В. Н. Топоров. Прусский язык. I-K. Москва, 1984. С. 361.].'' А тут ёсць толькі тапонімы Кушлікі і Кушлi без дакладнага вытлумачэння, прозвішча Кушаль таксама няма. * [[Скупа]] ''Корань Skup- звязаны з літоўскім skupstas «куст», латышскім skupsna, skupšķis «малы лясок» (skup- + -st-, -sn-, -šķ-). Далей да індаеўрапейскага *(s)keup- «гронка, чуб, пук»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 956.].'' Хлусня, і блізка нічога падобнага там няма, акрамя існавання індаеўрапейскага *(s)keup. * [[Вялікая Восмата]] ''Корань Asm- у балцкіх рачных назвах, што вар’іруюцца як Осма / Восма / Восьма, на Верхнім Падняпроўі і Верхнім Павоччы. Іх адпачатная форма аднаўляецца як *Asma[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 165, 181, 200.][Топоров В. Н. Балтийский элемент в гидронимии Поочья III // Балто-славянские исследования 1988—1996. Москва, 1997. С. 301—302.][В. Н. Топоров. «Baltica» Подмосковья // Балто-славянский сборник. Москва, 1972. С. 255.]. Аснова Asm- з’яўляецца дыялектным варыянтам асновы Ašm- (як Asv- i Ašv- у гідронімах Asveja і Ašva, Ašvija, ад літоўскага ašva «кабыла»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 49, 50.]). Асновы Akm- і Ašm- паходзяць ад варыянтаў індаеўрапейскага *ak- / *ak'- «востры». Ад першага ў літоўскай мове akmen- «камень», ад другога — ašmen- «вастрыё» і (на перыферыі мовы) ašmen- «камень»[Топоров В. Н. Две заметки из области балтийской топонимии (этимологический аспект) [1959] // В. Н. Топоров. Исследования по этимологии и семантике. Т.4. Кн. 2. М., 2010. С. 74—77.]. У назве Асмата корань Asm- пашыраны з дапамогай -at-. Той жа пашыральнік у назвах рэчак Гардата, Аката (> Акатаўка, прыток Гардаты) на Верхнім Павоччы[В. Н. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. III // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1998. С. 293.], у літоўскіх гідронімах тыпу Amata, Žlagatas, Kamatis. Ён шырока выкарыстоўваўся ў літоўскім назва- і словаўтварэнні (gyvas «жывы» — gyvata «жыццё»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 334—338.].'' У ніводнай з паказаных крыніц назва Восмата не сустракаецца. * [[Макоўза]] ''Балцкія гідранімічныя аналагі — літоўскія водныя назвы Makys (возера), *Makia (рака), Mak-a-raistis (балота), латышскае Maka, назва дняпроўскай ракі Маконя (прыток бярэзінскай Ушы).'' Крыніцы няма. ''Гідранімічны корань Mak- звязаны з літоўскім makoti «брысці (праз гразь)», makynė «балаціна», maknus «топкі», латышскім makņa «балаціна, балоцістае месца»[ A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 202.]. Рэдкі пашыральнік -auz- таксама ў літоўскім мікратапоніме (назва балаціны) Ramaũzė (< Ramaũza «Рамоўза», ад ramus «спакойны»)[ A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 272.].'' Назва Макоўза ў Ванагаса не сустракаецца. Няма тут і разваг аб тым, які суфікс у назве Ramaũzė. * [[Супрасль]] ''Назва паселішча паходзіць ад рачной назвы балцка-яцвяжскага паходжання. Адпачатна ўяўляла сабой злучэнне кораня Spran(d)- і пашыральніка -sl-[ P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 163—164.].'' У крыніцы ёсць толькі пра суфікс -sla- ў літоўскіх словах, усё астатняе - прыдумана. ''Гэты ж пашыральнік ёсць і ў назве ракі Нерасль, што таксама ўпадае ў Нараў. Корань Spran(d)- звязаны з літоўскім spręsti (spren(d)sti) «уціскаць; выцягваць; крочыць вялікімі крокамі», sprandyti «цягнуць, расцягваць».'' Няма крыніцы. * [[Нясвіж]] ''Назва Нясвіж гідранімічнага паходжання, ад назвы не лакалізаванай на сёння ракі *Нясвіжа.'' Няма крыніцы. ''Тапонім утварыўся так жа сама, як ад назвы дзвінскага прытока ракі Вяліжы (> Вяліжка) утварылася назва горада Веліж.'' Няма крыніцы. ''Корань *Nes-ṷ- (варыянт старой ṷ-асновы ад кораня *Nes-) у назвах *Нясвяча (> Нясвячка[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 150.], ад *Nes-v-int-a, злучае Сяргееўскае возера з ракой Пціч) і *Несва (> Несвіца[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 160.], прыток Брагінкі, у міжрэччы Дняпра і Прыпяці перад самымі іх сутокамі).'' Маштакоў у прынцыпе не пісаў зусім нічога пра паходжанне ніякіх гідронімаў, пра іх карані і т. п., ягоная праца - гэта проста спіс назваў рэк і болей нічога! ''Корань *Nes- таксама ў назвах Неса[Топоров В. Н. Балтийский элемент в гидронимии Поочья III // Балто-славянские исследования 1988—1996. Москва, 1997. С. 281—282.] (у басейне дзесенскай ракі Нярусы), *Несла (< *Nes-l-, тры прыпяцкія ракі, адна верхнедняпроўская), *Нясета (< *Nes-et-, прытокі дняпроўскай Бярэзіны і прыпяцкай Пцічы)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198—199.]. Меркаваная нясвіжская рака мусіла знаходзіцца зусім паблізу пціцка-прыпяцкага агмяня рэк з назвамі ад кораня *Nes- (тры пціцкія, тры прыпяцкія), працягваючы яго на нёманскія вярхі. Пашыральнік тыпу -iž- як у літоўскіх гідронімах тыпу Gabìžis, Gumýža[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 101, 127.], у назве дзвінскай ракі Буліжа (цячэ побач з Вяліжай)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 169.]. Пашыральнік -ž- выкарыстоўваецца ў літоўскім слова- і назваўтварэнні для вытворных формаў (varlė «жаба» — varlėža «жабка, жабуля»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 391.]. Імаверны фанетычны варыянт таго ж кораня *Nas- у назвах літоўскай ракі Nas-upis[Vanagas A. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 224.], ракі Насва (у басейне Ловаці, на поўначы старабалцкай тэрыторыі)[Р. А. Агеева. Гидронимия Русского Северо-Запада как источник культурно-исторической информации. Москва, 2004. С. 193.].'' Нідзе ў гэтых крыніцах пра Нясвіж ці нейкую меркаваную нясвіжскую рэчку няма ані слова. Усё прыцягнута да Нясвіжа за вушы. (а ў Тапарова таксама няма Буліжы). * [[Віхолка (сяло)]] ''Корань Віх- такі ж, што і ў назве Віхра. Звязана з літоўскім viešmuo «ручай», далей да індаеўрапейскага кораня *ṷeis- / ṷis- «цячы», ад якога таксама назва Вісла (< *ṷeis-tlā)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1134.][H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 50-51.]. Балцкія гідранімічныя аналагі — літоўскія рачныя назвы Vieša, Viešinta, Viešintas, Viešmuo, латышская Viesīte, назва возера Вісяты[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 378—379.].'' Нідзе там назва Віхолка не сустракаецца. А ў Покарнага і Краэ апрача гэтага не сустракаецца і viešmuo. * [[Ловаць]] ''Назва Ловаць балцкага паходжання. Корань Lov- звязаны з літоўскім lovys «рэчышча ракі; пратока, роў»[B. H. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. II // Балто-славянские исследования. 1987. Москва, 1989. С. 59-60.]'' Тапароў там не такі катэгарычны, гэта толькі адна з прапанаваных гіпотэз: объяснение из финноязычных диалектов кажется предпочтительным.. некоторая возможность объяснения из балт. или через него остается... ''далей да індаеўрапейскага *leu-[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 681—682.].'' А ў Покарнага ні Ловаці, ні lovys наогул няма. ''Поўны адпаведнік — назва ракі Ловаць на Верхнім Павоччы, пры тамтэйшым густым балцкім гідранімічным фоне. Таго ж кораня назва літоўскай ракі Loviai[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 196.]. Гідранімічны фармант -at- таксама ў такіх балцкіх гідронімах, як літ. Kamatė, Žlagatas[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 144, 405.]. Ён шырока прысутны ў літоўскім назва-, імя- і словаўтварэнні (gyvas «жывы» : gyvatas «жыццё»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 334—338.].'' Таксама ў ніводнай з гэтых крыніц назва Ловаць не сустракаецца. * [[Гарадзейка]] [[Гарадзея]] ''Назва балцкага паходжання, адпачатная форма — *Gardēja.'' Крыніцы няма. ''Канчатак -ейка часта прысутны на месцы ранейшага балцкага -ēja (як у падняпроўскіх гідронімах Вядзейка — Vedēja, Мярэйка — Merēja, Рыпейка — Rupēja)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 165, 178, 195, 206.]. Корань той жа, што і ў літоўскіх гідронімах Gardinas, Gardena, Garduva, Gardė, Gard-upis, латышскіх Gard-upe, Gardena, Gardauņa[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 106—107.]. На Верхнім Павоччы той жа корань Gard- у балцкім гідроніме Гардата́ (з прытокам Аката́ з такім жа балцкім гідранімічным суфіксам -at-)[Балтийский элемент в гидронимии Поочья. III // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1998. С. 293.]. Балцкі гідранімічны корань Gard- звязаны з індаеўрапейскім *gherd- «ахопліваць; агароджваць» (ад карацейшага *gher- «хапаць, абдымаць»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 442, 444.].'' Нідзе ў гэтых крыніцах назва Гарадзея (Гарадзейка) не згадваецца. ''Назвы Гарадзея, Горадзен з таго ж семантычнага шэрагу, што і балцкія гідронімы тыпу Жлобін, Гамея (> Гамяюк), якія ўрэшце ўзыходзяць да каранёў *gleb(h)- «сціскаць», *gem- «хапаць, сціскаць». Такія назвы адлюстроўваюць канфігурацыйныя асаблівасці адпаведнай ракі ці возера[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 118.].'' Зноў хлусня. Насамрэч, у крыніцы напісана, што літоўскія гідронімы Glebas, Globys паходзяць ад літоўскага glebti, globti, што звязана з канфігурацыяй. Усё астатняе - выдумка. * [[Гродна]] [[Гараднічанка]] ''«Горадзен» — гідронім балцка-літоўскага паходжання. Такі ж корань таксама ў літоўскіх гідронімах Gardinas, Gardena, Garduva, Gardė, Gard-upis, латышскіх Gard-upe, Gardena, Gardauņa[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 106—107.]. На Верхнім Павоччы той жа корань Gard- у балцкім гідроніме Гардата́ (з прытокам Аката́ з такім жа балцкім гідранімічным суфіксам -at-)[Балтийский элемент в гидронимии Поочья. III // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1998. С. 293.]. Балцкі гідранімічны корань Gard- звязаны з індаеўрапейскім *gherd- «ахопліваць; агароджваць» (ад карацейшага *gher- «хапаць, абдымаць»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 442, 444.].'' У ніводнай з гэтых крыніц Гродна, Гараднічанка ці Горадзен не згадваюцца. * [[Дзікі Нікар]] ''Назва балцкага (магчыма, балцка-яцвяжскага) паходжання. Той жа корань у прускай рачной назве Nyc-ape (пруск. ape "рака").'' Крыніцы няма. ''Корань звязаны з латышскім nikns "злы", naiks "страшны, злы, люты; шпаркі, імклівы, моцны (пра хвалі)"[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 97-98.]. Далей да індаеўрапейскага кораня *nēik- : *nīk- : *nik- "нападаць, накідвацца"[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 761.]. Той жа корань так жа сама пашыраны фармантам -r- і ў стараеўрапейскай рачной назве *Nikros (> Neckar). Яна вытлумачваецца як "магутная, злая, шпаркая (рака)"[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 97.]. Гідранімічны фармант -(a)r- паказвае на вялікую даўніну гэтага гідроніма. Такі ж фармант і ў старабалцкай рачной назве Matará, якая лічыцца вельмі старажытнай[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 206-207.].'' Нідзе тут назва балота (Дзікі) Нікар не сустракаецца. * [[Дулебка]] ''Назва балцкага паходжання, звязаная з літоўскімі назвамі Dulbis (назва возера і яру), Dulbė (назва сажалкі і поля), з латышскімі назвамі Dulbju acs (назва балота), Dulbi (назва вёскі).'' Няма крыніцы. ''Гэтыя назвы адносяцца да мясцінаў, якія выгнутыя («выдзеўбаныя»), і звязаныя з літоўскім dulbti «дзяўбсці»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 95.]'' Дулебкі ў Ванагаса няма. ''а тое — ад індаеўрапейскага корня *dhelbh- "дзяўбсці", які таксама вядомы ў стараеўрапейскай гідраніміі[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 26-27.].'' А ў Краэ няма ні пералічаных вышэй гідронімаў, ні dulbti. Дарэчы, Peisatai вельмі любіць спасылацца на Тапарова, дык вось у яго напісана, што назва менавіта гэтай ракі паходзіць ад славянскага этноніма дулебы (Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья, с. 218). * [[Сцвіга]] ''Назва імаверна балцкага паходжання. Тым ці іншым чынам (коранем і пашыральнікам або толькі пашыральнікам) можа быць роднасна літоўскаму гідроніму Šedvygà, у якім вылучаецца корань šedṷ- і пашыральнік -g-[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 327—328.]. Той жа пашыральнік у гідронімах балцкага паходжання тыпу Няміга, Vedega[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. — С. 358.].'' Фантазіі, ні там, ні там у Ванагаса пра Сцвігу няма ані слова. * [[Маства]] ''Назва імаверна балцкага паходжання, корань Mast- таксама ў балцкіх гідронімах Mastis (возера), Mast-upis (рака), Masta-purvs (балота), якія звязваюць з лат. masts "тоня (месца, дзе ловяць рыбу)"[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 206.].'' Тое ж самае: не пісаў Ванагас зусім нічога пра Маству. * [[Няміга (рака)]] ''Аснова назвы звязаная з індаеўрапейскім коранем *nem- «гнуць; гнуцца»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 764.]. Балцкі гідранімічны пашыральнік -g- таксама ў гідронімах Vedega, Удага[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 358.][В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 211.].'' У Покарнага і Ванагаса Няміга не згадваецца ўвогуле, а ў Тапарова на с. 198 гаворыцца, што назва ўтвораная як Ne-mig- і родасная назве Мигото, не пра які пашыральнік -g- у ёй ён не піша. * [[Гамяюк]] [[Гомель]] ''Рачная назва балцкага паходжання. Больш аўтэнтычны варыянт той, што засведчаны найраней, — «Гаме́йка».'' Няма крыніцы. ''Канчатак -ейка часта ўзнікаў на месцы ранейшага балцкага -ēja, як у падняпроўскіх гідронімах Вядзейка — Vedēja, Мярэйка — Merēja, Рыпейка — Rupēja, але мог дадавацца і да бессуфіксальнай асновы[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 165, 178, 195, 206.]. Корань такі ж, што і ў літоўскіх гідронімах Gamė, Gamenta, Gamena, Gomerta. Ён звязаны з літоўскім gamalas «камяк», gomulti «камячыць» з семантыкай сціскання[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 106, 119.][V. Urbutis. Liet. gomus, -i «norus, noringas, linkęs», la. gama «kas pernelyg daug valgo» ir kiti giminiški žodžiai // Baltistica, 1973, t. 9(2). С. 183—188.], далей да індаеўрапейскага *gem- «хапаць, сціскаць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 368—369.].'' У ніводнай з крыніц не згадваецца ні Гомель, ні Гамяюк, ні Гамейка. * [[Лунін]] [[Лунінец]] ''Назвы Лунін, Лунінец трэба разглядаць у сувязі з рачной назвай Лунія (адзін з варыянтаў назвы прыпяцкай ракі Лань)[П.Л. Маштаковъ. Списокъ рѣкъ днѣпровскаго бассейна. Санкт-Петербургъ, 1913. С. 144.].'' Няма ў Маштакова такого сцверджання, і ўвогуле, ягоная кніга - гэта толькі спіс рэк басейна Дняпра, пра паходжання назваў рэк ці населеных пунктаў там няма ані слова. ''Форма "Лунія" звязаная з латышскім luns "твань", літоўскім liūnas "твань; покрыва моху над вадой у балоце або ля берага азёраў ці рэк, што зарастаюць". Далей да літоўскага liaunas "гнуткі, слабы" і значэння балотнай паверхні як няўстойлівай, гнуткай[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 194.][V. Urbutis. (rec.:) Этимология, 1968 // Baltistica. 1972. VIII (2). С. 208-209.]. Гідранімічныя адпаведнікі — літоўскія рачныя і азёрныя назвы тыпу Liūnas[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 194.].'' У Тапарова Лунія ёсць (праўда, у тлумачэнні тут даданая адсябяціна), а Лунін і Лунінец адсутнічаюць. А ў Урбуціса і Ванагаса няма ні Луніі, ні Луніна, ні Лунінца. * [[Паўазер’е (возера)]] ''Назва Палазер’е балцкага паходжання, утвораная з дзвюх асноў. Першая аснова Pal- звязаная з латышскім pali «паводка, затапленне вадой прылеглай да ракі мясцовасці», palas «забалочаны бераг возера», літоўскім palios «балаціна на месцы зарослага возера». Гідранімічныя аналагі — назвы літоўскіх рэк Pala, Palėja, латышскай ракі Pala[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 241.]'' Паўазер’е ці Палазер’е ў Ванагаса не згадваецца. Далей працягваецца ўласнае даследванне. * [[Мінск]] ''З увагі на семантычную «непразрыстасць» назвы рэчкі Мена (Менка), прапаноўвалі шэраг версій, як яе вытлумачваць — з літоўскага menkas «малы, дробны» або menkė «(рыба) мянтуз; (рыба) траска»[Жучкевіч В. Адкуль імя твае, сталіца // Беларусь № 4, 1967. — С. 22.][Роспонд С. Структура и стратиграфия древнерусских топонимов // Восточнославянская ономастика. — М.: Наука, 1972. — С. 22.][Нерознак В. П. Названия древнерусских городов / Под. ред. Д. С. Лихачева. — М.: Наука, 1983. — С. 118.]'' Насамрэч, Роспанд тлумачыць назву ад і.-е *moi-n-//*mei-n- : *min- *mei- "праходзіць міма, ісці". Неразнак паўтарае гэтую версію, дадаўшы, што магчыма і іншае тлумачэнне: ад і.-е. *men- "малы", параўн. ст.-рус., ст.-слав. мьнии, праслав. *mьnjes- "меньшы", параўн. яшчэ літ. menkas "маленькі, дробны", лат. minus "меней". * [[Лучай (возера)]] ''Корань Lauk- звязаны са старалітоўскім laukas «светлы, зіхоткі». Выштурхнутае іншымі словамі, яно засталося ў выглядзе вузкаўжывальнага laukas «хто з белай плямай ці белай пысай (пра жывёлу); лысы». Амонім — літ. laukas «поле» (першапачаткова ў сэнсе светлага месца пасярод леса). Далей вядзе да індаеўрапейскага *leuk- «ззяць, свяціць», *leukos «святло, ззянне»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 183.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 687—689.].'' Назва возера Лучай ні там, ні там не сустракаецца. * [[Аўчоса]] ''Назва балцкага паходжання, пачатковая форма назвы — *Vilkesà (Вількеса́)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 181.].'' Насамрэч, гэта было напісана аб назве Волчас, а пра Аўчосу (Овчеса) гаворыцца на с. 199. ''Поўны гідранімічны адпаведнік — назва літоўскай рэчкі Vilkesà (на поўначы ад Вільні)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 384.].'' Аўчоса тут адсутнічае. ''Значэнне гэтай назвы — «Ваўчыная (рака)», ад агульнабалцкага *vilkas, якое далей да індаеўрапейскага *u̯l̥ku̯os[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1179.].'' Тут адсутнічае Аўчоса ці якія яшчэ гідронімы. * [[Ваўкавыск]] [[Ваўкавыя]] ''Тапонім «Ваўкавыск» утварыўся ад назвы рэчкі Ваўкавыі, гідроніма балцка-яцвяжскага паходжання, што меў адпачатную форму *Vilkaujà (Вілкаўя) «Воўчая (рака)». Вядомы такі ж самы літоўскі гідронім Vilkauja, ад якога літоўскае мястэчка Вілкавішкіс — яго назва ўтвораная так жа сама, як і назва Ваўкавыска: Vilk-av- дало, з аднаго боку, гідронім Vilk-av-ja (> Vilkauja), а з другога — тут жа тапонім Vilk-av-išk-is[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 384.].'' У Ванагаса гаворка ідзе пра гідронімы тыпу Vilka і падабныя на тэрыторыі Літвы, ні Ваўкавыск, ні Ваўкавыя ў яго не згадваюцца. ''ад vilkas «воўк» (Vilk-av-ja > Vilkauja)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 88.].'' Зноў няпраўда. Насамрэч там напісана толькі, што ў назве Vilkauja (Літва) суфікс -auja-, болей нічога. * [[Гайна (рака)]] ''Звязана з індаеўрапейскім *gei- «звіваць, скручваць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 354—355.].'' Няпраўда, няма ў крыніцы ні Гайны, ні яшчэ якіх-небудзь тапонімаў. * [[Вядзета]] ''Назва балцкага паходжання, адпачатная балцкая форма *Vedetà. У аснове назвы — адзін з варыянтаў балцкай гідранімічнай асновы Ud- : Vad- : Ved-'' Няма крыніцы. ''Гэтая аснова ў балцкіх назвах такіх рэк, як літоўскія Vedega (Vadaga), Vadaktis, Ūdara[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 351, 358.]'' Назва Вядзета там не згадваецца. Ды і тлумачыць пералічаныя літоўскія назвы Ванагас па-рознаму. ''пруская *Vadanga (> Wadangen), падзвінская Водзьга, пасожская Удага, падняпроўскія Ведаса, Ведага[Топоров В. Н., Трубачев О. Н. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. — М., 1962. — С. 129, 157, 169—170, 178, 211.]. Назва Вядзета ўтвораная з дапамогай пашыральніка -et-, які добра вядомы ў літоўскім назва- і словаўтварэнні (verpti «віраваць» — verpetas «вір»), з ім гідронімы тыпу Upeta, Nereta, Viešetė[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 338—341.]'' Таксама няма Вядзеты. * [[Індрубка]] ''Назва вёскі — балцка-літоўская, паходзіць ад назвы рэчкі Індрубкі (Індрупкі), на якой вёска знаходзіцца. Утвораная праз складанне дзвюх асноў: літ. indrė «трыснёг» i upė «рака». Найбліжэйшая аналогія — латвійскі тапонiм Indrupene (ад гідронімa Indrupe)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. C. 130.].'' У крынiцы Індрубка не згадваецца. * [[Бася]] ''Корань Bas- у рачных назвах на Падняпроўі і Павоччы: Басенка, Басанка, Бастаўка, Босця (*Bas-t-)[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 234.][Г. П. Смолицкая. Гидронимия бассейна Оки. Москва, 1976. С. 297.].'' Кнігі Маштакова і Смаліцкай - гэта проста спісы рэк басейнаў Дняпра і Акі адпаведна, пра паходжанне гэтых назваў там няма ані слова. ''Фанетычны варыянт таго ж кораня Bes- з тым жа значэннем у назве ракі Беседзь. Ад літоўскага besti «ўтыкаць, капаць», bastyti «тыкаць, утыкваць», прускага *bastun «утыкаць», з індаеўрапейскімі паралелямі[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 113—114.].'' З усяго пералічанага ў дадзенай крыніцы згадваецца толькі слова besti і ягоныя паралелі ў іншых мовах, аб паходжанні якіх-небудзь тапонімаў, у тым ліку Бася і Беседзь, там ні слова. * [[Піна]] [[Пінск]] ''Звязана з літоўскім pinti «плесці (кош, плот, касу)», pynė «каса», прускім panto «путы». Далей да індаеўрапейскага *(s)pen- «сплятаць, скручваць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 988.].'' Няма ў крыніцы ні Пінска, ні Піны, ні іншых гідронімаў. **{{N}} прыбраў тое да чаго прэтэнзіі, з Пінска наогул прыбраў усё, дастаткова згадкі, што назва ўтворана ад ракі. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 21:48, 14 мая 2025 (+03) * [[Дундаўшчына]] ''Назва Дундаўшчына, магчыма, звязаная з мясцовым дыялектным балтызмам дундар, дундаль «пярун» (у праклёнах «каб цябе дундар / дундаль свіснуў»)[Беларуская міфалогія: Энцыклапед. слоўн. Мінск, 2004. С. 157.].'' У кнізе апавядаецца толькі пра дундар, дундаль, пра Дундаўшчыну няма ні слова. * [[Дзевінскае]] ''Магчымае балцкае паходжанне назвы, у сувязі з літоўскім dievas «бог»[Беларуская міфалогія: Энцыклапед. слоўн. Мінск, 2004. С. 145.]'' Па-першае, гаворка ў кнізе дзе аб узгорках і гарадзішчах з назвай Дзявочая гара, а не аб возеры Дзевінскае. А па-другое, там гаворыцца, што можа быць, што некаторыя са згаданых узгоркаў першапачаткова мелі назвы, якія паходзяць ад балцкага dievas. * [[Сасва]] ''Назва балцка-яцвяжскага паходжання, адпачатная форма *Sas(u)vā.'' Няма крыніцы. ''Корань Sas- таксама ў літоўскім гідроніме Sasna (на старой яцвяжскай тэрыторыі, каля літоўскага Марыямпале), у балцкіх гідронімах тыпу Сасна на Верхнім Павоччы і на Верхнім Падонні[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1980. — С. 291.][В. Н. Топоров. Балтийские следы на Верхнем Дону // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1997. С. 319.][В. Н. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. I // Балто-славянские исследования. 1986. Москва, 1988. С. 168.]. Ад меркаванага прускага гідроніма *Sasna мела пайсці назва адной з прускіх земляў *Sasna (> Sassin, 1263 г.). Яна адбілася ў тапоніме Sassenpile (пазней ням. Haasenberg, цяпер польск. Zajączki[en])[K. Būga. Rinktiniai raštai. Vilnius, 1961. С. 118.]. Звязваюць з пруска-яцвяжскім *sasnis «заяц». З індаеўрапейскіх аналагаў найбольш красамоўнае стараіндыйскае śaśáḥ (< šašas) «заяц». Першакрыніцай і для гэтай «заячай» лексікі, і для гідронімаў тыпу Sasna было індаеўрапейскае *ḱas-, *ḱasno- «шэры»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 533.]. Далей да значэння «няярка блішчэць», адсюль таксама літоўскае šašėlis, šešėlis «цень» і гідронімы тыпу Šeš-upė, Šešuva, Šašuola[V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 818—819.][A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1980. — С. 326, 329.]. У назве Сасва корань Sas- пашыраны тым жа балцкім гідранімічным пашыральнікам, што і ў назве засведчанага пад 1516 г. гідроніма з-пад Ліды Ятѳа (< Ятва < яцв. *Jāt(u)vā)[K. Būga. Rinktiniai raštai. Vilnius, 1961. C. 126—156.][V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 286—289.]'' Суцэльнае ўласнае даследванне. У ніводнай з пералічаных крыніц назва ракі Сасва нават не згадваецца. * [[Мазыр]] ''Назва антрапанімічнага, адыменнага паходжання.'' Няма крыніцы. ''Як на ўсходзе цяперашняй Беларусі, так і ў суседняй Смаленшчыне корань Маз- дастаткова распаўсюджаны ў антрапаніміі.'' Няма крыніцы. ''Ён прысутны ў прозвішчах тыпу Мазыра, Мазікаў, Мазай, Мазала, Мазітаў (з пашыральнікамі -r-, -k-, -j-, -l-, -t-). Прозвішчы такога тыпу антрапаніміст М. Бірыла звязваў з мазаць (ад праслав. *mazati)[М.В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 266-268.]. Магчымая таксама сувязь з балцкай лексікай тыпу латышскага mazs, літоўскага mažas "малы", якія часам звязваюць з балцкім коранем са значэннем "мазаць" ("намазаны" > "стончаны" > "зменшаны" > "малы")[V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 584.]." Арыгінальнае даследванне, горад Мазыр там не прыгадвацца. * [[Гудагай (вёска)]] ''Назва балцкага паходжання, паходзіць ад літоўскага складанага двухасноўнага gùdagojis. Другая частка — ад gojus «гай, пушча», першая — ад gudas[Жучкевич В. А. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Мн., 1974. С. 88—89.].'' На самай справе, там напісана, што назва паходзіць ад балцкага гуд (gudas) - беларус. Ніякага gudagojis, gojus, гай - там няма. * [[Скідзель]] [[Скідалька]] ''Гідронім балцкага (літоўскага ці яцвяжскага) паходжання. Найбліжэйшы аналаг — літоўская рачная назва Skidelė. Даследчык літоўскай гідраніміі А. Ванагас лакалізуе гэтую рэчку недалёка ад вытокаў ракі Котры, у якую Скідзель уцякае (не выключана, што маецца на ўвазе менавіта Скідзель, а не іншая рэчка). На ўсходзе ад вытокаў Котры ён жа пазначае мікратапонім (назва поля) Skidulys (каля Радуні). Аналаг гэтым назвам — літоўскі гідронім Skid-upys (у Цэнтральнай Літве, ля Кедайнея)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 303.]. Той жа фармант -el-, што і ў гідроніме Скідзель, таксама ў нёманскай рачной назве Zietela (Зецела) — у такой форме ў аўтахтонным літоўскім маўленні на Верхнім Панямонні засведчаная назва ракі Дзятлаўка. У сваю чаргу, назва Zietela ўтварылася ад назвы возера, якое засведчанае пад 1253 г. як «Зъято» (ад яцвяжскага *Zeitō). Фармант -el-, з дапамогай якога назва ракі ўтварылася ад назвы возера, часта выступае ў такой ролі ў балцкай гідраніміі[А. П. Непокупный. Лингвогеографические связи литовских и белорусских форм названий г. Дятлово и его окрестностей // Балто-славянские исследования. М., 1974. С. 153, 155.]. Гідранімічны корань Skid- звязаны з літоўскім skidyti, skisti «разыходзіцца ў бакі; абтрэпвацца», kidyti, kedyti, kedėti «абтрэпвацца, ірвацца». Далей да гнязда слоў ад сінанімічных каранёў *kēd- / *kēt-. Водныя назвы, утвораныя ад гэтых каранёў, пазначалі або азёры з «ірванай» берагавой лініяй (з мноствам заток, што ўразаюцца ў сушу), або рэкі з цячэннем, якое на адносна абмежаваным участку свайго шляху рэзка мяняе кірунак[В. Н. Топоров. Из индоевропейской этимологии III (1-3) // Исследования по этимологии и семантике. Т. 2: Индоевропейские языки и индоевропеистика. Кн. 1. Москва, 2006. С. 106—107, 119.]. Далей да індаеўрапейскага *(s)k(h)ed- «расколваць, раскідаць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 918—919.].'' Суцэльнае ўласнае даследванне. У ніводнай з указанных вышэй крыніц назва горада Скідзель або ракі Скідалька не сустракаецца. * [[Шчыба]] ''Назва балцка-яцвяжскага паходжання. Звязана з літоўскім skibti «абтрэпвацца; ірвацца». Семантыка такая ж, як і ў назве Скідзель, якая ад skidyti «разыходзіцца ў бакі; абтрэпвацца». Абедзве паходзяць ад аднаго індаеўрапейскага кораня *skēi- «адразаць, аддзяляць, распорваць» (> *skēi-b-, *skēi-d-)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 919—922.]. Водныя назвы, утвораныя ад каранёў з такой семантыкай, пазначалі або азёры з «ірванай» берагавой лініяй (з мноствам заток, што ўразаюцца ў сушу), або рэкі з цячэннем, якое на адносна абмежаваным участку свайго шляху рэзка мяняе кірунак[В. Н. Топоров. Из индоевропейской этимологии III (1-3) // Исследования по этимологии и семантике. Т. 2: Индоевропейские языки и индоевропеистика. Кн. 1. Москва, 2006. С. 106—107, 119.].'' Такое ж уласнае даследванне, няма ў прыведзеных крыніцах Шчыбы ці Скідзелі. ''У беларускай антрапаніміі вядомыя прозвішчы Скіба, Скібар, Скібра (Skib-, -r-)[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 378.].'' І што, якое дачыненне беларускае прозвішча Скіба мае да ўсяго вышэй напісанага? * [[Арэса]] ''Корань ад балцкага *ar-, індаеўрапейскага *ar-, *er- / *or- «рухацца»[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 45—47.].'' Пра балцкае *ar- у крыніцы няма ані слова. Дарэчы, побач з Арэсай там згадваюцца гідронімы Arize ў паўднёвай Францыі і Arsia ў Істрыі. ''Назва Арэса значыць «Плыткая (рака)».'' Няма крыніцы. ** {{N}} выдаліў, апроч Тапарова-Трубачова, да якіх прэтэнзій няма. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 21:00, 14 мая 2025 (+03) * [[Слаўгарад]] ''Беларускі географ В. Жучкевіч спрабаваў развязаць гэтую праблему, звярнуўшы ўвагу на супольны пачатны элемент «Про-» у назвах Прапойска і ракі Проні, каля сутокаў якой з Сажом паселішча ўзнікла[Краткий топонимический словарь Белоруссии / В. А. Жучкевич. — Минск: Издательство Белорусского государственного университета, 1974. — 447 с. — 12 700 экз. С. 310.].'' Цытаваць трэба поўнасцю, а не вырываць з агульнага кантэкста патрэбныя сабе кавалкі. Жучкевіч пісаў (с. 310, 348), што назва Прапойск (Прупой, Прупошаск, Прапошаск) мае сувязь з назвай р. Проня, першапачатковай формай якой была Пропань (прарыў, праём). ''На думку Ул. Тапарова, назву Проні праз ранейшы варыянт «Прёна» трэба ўзводзіць да балцкага кораня Pir-[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 202—203.].'' Не пісаў Тапароў ні пра які корань Pir-. Ён выводзіў назву Проня з *Пьрена (разам з назвамі Перанка, Перенка і т. п.) ці з *Piren- (Pirenai, Piron і т. п.). * [[Кобрын]] ''Недалёка ад Кобрыны (цераз Дняпро) — рэчка з балцкай назвай Недра[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 52—53.].'' Кніга Маштакова - гэта проста спіс рэк, пра паходжанне назваў там ані слова. ''Назва *Kobr-in- ад літоўскага kobrinti, kūbrinti «ісці сагнуўшыся, пахіліўшыся». Корань Kobr- таксама ў прускім тапоніме Kobrun (назва лесу ў прускай Натангіі, засведчаная пад 1354 годзе)[G. Gerullis. Die altpreußischen Ortsnamen. Berlin / Leipzig, 1922. C. 67.].'' Насамрэч, у крыніцы толькі напісана, што назва прускага леса Kobrun паходзіць ад пр. kaaubri Dorn (калючка) + суф. un. Болей там нічога няма. * [[Вячаслаў Францавіч Кебіч]] ''Прозвішчы тыпу Кеба даследчык беларускай антрапаніміі М. Бірыла параўноўваў з літоўскім антрапонімам Кебас[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. — Мінск: Навука і тэхніка, 1969. — С. 198.].'' Інфармацыя няпоўная, бо яшчэ Бірыла параўноўваў гэтыя прозвішчы з укр. кеба "здольнасць, уменне" і кірг. кебе "худое ягня". ''У сучаснай літоўскай антрапаніміі вядомыя адыменныя прозвішчы тыпу Keba, Kebeikis, Kebelis з коранем Keb-. У Перапісе войска ВКЛ 1528 г. імя тыпу Keba або Kebas у форме імя па-бацьку: "Матеи Кебовичъ"[Перапіс войска Вялікага княства Літоўскага 1528 г.. — Мінск, 2003. — 161 с.].'' Уласнае даследванне, прозвішча Кебіч там няма. * [[Вазуза]] ''Назва балцкага паходжання. Корань Vaz- у літоўскіх (паміж Рокішкісам і Уцяной) назвах ракі Vazajà і возера Vazajis (з-пад яго рака выцякае)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 368.]. Звязана з літоўскім vežti «везці», važiuoti «ехаць; рухацца»[V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 390, 942.].'' Вазуза тут не згадваецца. * [[Смаленск]] ''Ул. Тапароў корань "Смол-" у гідронімах тыпу Смолка звязваў, следам за А. Трубачовым, з балцкім *kimal- "чмель" праз прамежкавую форму "Цмол-"[В. Н. Топоров. Балтийские следы на Верхнем Дону // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1997. С. 317.].'' Тапароў і Трубачоў пісалі гэта канкрэтна пра гідронім Смолка, а не пра Смаленск, які безумоўна з'яўляецца больш значным аб'ектам, і калі б яны так лічылі адносна яго, то напісалі б гэта непасрэдна. Так Трубачоў вельмі падрабязна даследуе паходжанне назвы Смаленск у сваёй кнізе "В поисках единства", і там і блізка няма нічога таго, што напісана вышэй. * [[Ігаўка]] ''Вядомае літоўскае прозвішча Igilevičius, з якога аднаўляецца аднаасноўнае імя Igila з асновай Ig-, роднаснай аснове Eig-, што звязаная з літоўскім eiti "ісці"[В.Н. Топоров. Прусский язык. I-K. Москва, 1980. С. 27.].'' Нічога падобнага ў крыніцы няма, у тым ліку назвы Ігаўка. * [[Докшыцы]] ''Паходзіць ад антрапоніма тыпу літоўскага Dakšas, Dokšas, латышскага Dakša. Корань Dak-, які тут з антрапанімічным фармантам -š-, таксама ў антрапоніме Dakanis. Яны звязаныя з літоўскім dakyti, dakanoti «трапаць, растрэпваць; дзерці, раздзіраць»[Lietuvių pavardžių žodynas. A-K. Vilnius, 1985. C. 447—448, 510.].'' Хлусня, гаворка ў крыніцы ідзе пра літоўскія і латышскія прозвішчы, а не пра горад Докшыцы. Дарэчы, няма там і пра сувязь гэтых прозвішчаў з dakyti і пра формант -š-. Напрыклад гаворыцца, што прозвішча Doks можа быць звязанае з германскім doogs, taacks. ''Докшыцкую назву таксама звязвалі з прускімі тапонімамі Dexiten, Dechsen[В. Н. Топоров. Прусский язык. A-D. Москва, 1975. С. 326.].'' Зноў хлусня, хто звязваў? Гаворка ў крыніцы ідзе толькі пра Dexiten, Dechsen, а не пра Докшыцы. **{{N}} выдаліў усё безкрынічнае, што адзначана тут. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 21:30, 14 мая 2025 (+03) * [[Кушлі]] ''Назва Кушлі антрапанімічнага (адыменнага) імя. Паходзіць ад антрапоніма Kušlys, які ад літоўскага kušlys «сляпец» (хто падслепаваты)[Lietuvių pavardžių žodynas. А-К. Vilnius, 1985. С. 1140.].'' Гаворка ў кнізе (слоўнік літоўскіх прозвішчаў) ідзе толькі пра літоўскія прозвішчы Kušlys, Kušleika і г. д. Назвы вёскі Кушлі там і блізка няма. ''Вакол Пружанаў фіксуецца цэлы шэраг тапонімаў балцкага антрапанімічнага паходжання: Бакуны (двойчы), Барэйшава, Нарутавічы, Роўбіцк, Рэвейкі, Шакуны, Шалтунава (ад антрапонімаў тыпу Bakūnas, Bareiša, Naruta, Rauba, Reveika, Šakūnas, Šaltūnas[Lietuvių pavardžių žodynas. А-К. Vilnius, 1985. С. 162, 195, 1140; Lietuvių pavardžių žodynas. L-Ž. Vilnius, 1989. С. 301, 581, 584, 882.]).'' Тое ж самае. * [[Дэвергі]] ''Назва паходзіць ад балцка-літоўскага імя тыпу De-vergas. У Літве вядомы гідронім Davarg-upis, з якога паўстае падобны антрапонім[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. C. 82.].'' Хлусня. Па-першае, у Ванагаса не згадваецца вёска Дэвергі, а па-другое, ён параўноўвае гідронім Davarg-upis з прозвішчам Davalga. * [[Крычаў]] ''Крычаўская назва магла пайсці ад назвы рачулкі ці ручая, сожскага прытоку. На Падняпроўі, у наваколлі Чарнігава фіксавалася назва не лакалізаванай цяпер рэчкі Крычалка[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 229.], з тым жа коранем «Крыч-» і ўтваральнікам -al- («Кры́чала»), які даследчык гідраніміі Ул. Тапароў лічыў уласцівым для балцкіх рачных назваў[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 163, 186.].'' Нейкія фантазіі з перакручанай логікай. Маштакоў абсалютова нічога не пісаў пра Крычаў, а Тапароў - пра Крычаў, корань "крыч" і рэчку Крычалку (якая да таго ж яшчэ і не мае да Крычава ніякага дачынення). Самае цікавае, што гэты ўдзельнік яшчэ і мае права дагледжваць старонкі. Гэта значыць, напісаў нейкую адсябяціну ці нават хлусню і сам жа гэта дагледзіў. І ўсё шыта-крыта. * Дзякуй. Затэгаем удзельніка @[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], хоць бы для агульных каментароў, асабліва да таго, што крыніца пазначана, але ў ёй няма пацвярджэння напісанага. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 23:57, 12 мая 2025 (+03) :У выпадках узору Ратамкі, калі корань Rat- у крыніцы ёсць, а самой Ратамкі няма, то не абавязкова гэта праблема. Усіх прыкладаў ужывання можа і не быць. Добра было б, вядома, каб недзе Ратамка была яўна названа балцкім гідронімам. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 00:05, 13 мая 2025 (+03) ::Праглядзеў увесь спіс, большасць пытанняў якраз узору Ратамкі, што менавіта названы аб'ект не згаданы ў крыніцы. То-бок, калі гэта і ўласнае даследаванне, то яно палягае ў аднясенні кораня Rat- да балцкіх, што можа быць і так, і не практычна з аднолькавай імавернасцю. Магчыма, падбор аналогій/паралеляў таксама вымагаў бы крыніцы, а не самастойных высноў на гэты конт. Трэба шукаць спецыяліста, які б мог комплексна аб'ектыўна гэта ўсё ацаніць. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 11:36, 13 мая 2025 (+03) :::Таксама лічу, што калі згаданы корань, але не згаданы сам тапонім — гэта не ўласнае даследаванне, а ўсё ж крыніца. Але аўтар запраўды часцяком увогуле не ставіць ніякіх крыніц або піша пра нейкія паралельныя тапонімы ў артыкуле пра іншы тапонім. Лічу, што без крыніц — трэба адразу выдаляць. Аўтапацверджанне такіх правак таксама небяспечнае. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:00, 13 мая 2025 (+03) ::А адкуль мы ведаем які тут корань (можа не Rat-, а Ra-, Ratam- ці яшчэ які) і з якой мовы ён паходзіць? Напрыклад, на Валыні ёсць пасёлак Ратна - корань таксама Рат-, але звязваюць яго со словам "раць". Наколькі я разумею, то па правілах Вікіпедыі, калі чалавек хоча дадаць інфармацыю, напрыклад, аб паходжанні назвы Ратамка, то ён павінен знайсці аўтарытэтную крыніцу, дзе даследуецца менавіта гэтая назва, а не вырашаць самастойна які тут корань, суфікс і прыцягваць крыніцы, дзе нібы пра тыя ж самыя корань і суфікс напісана, бо гэта будзе ўжо ўласнае даследванне. Не? Дарэчы, Жучкевіч піша пра Ратамку, што гэтая мясцовасць упершыню згадваецца ў пісьмовых крыніцах як Радамскае (праз "д"), і назва гэтая патранімічная. Так што не ўсё так відавочна. ::: [[Удзельнік:Için warum|Için warum]], у асобным выпадку Ратамкі то так. Думаю, такое трэба выдаліць, трапляе пад "[https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:No_original_research#Synthesis_of_published_material Synthesis of published material]" (у нас "[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне#Спалучэнне апублікаванага матэрыялу для прасоўвання новай думкі|Спалучэнне апублікаванага матэрыялу для прасоўвання новай думкі]]"). Ёсць выпадкі пра якія не ўпэўнены, што трапляюць пад гэта правіла. Калі ёсць этымалогія для вялікай Бярэзіны або Дзвіны ці можна яе пераносіць на іншыя Бярэзіны і Дзвіны, калі яны не згаданы ў крыніцы? У літаратуры даюць спісы асноў і фармантаў для гідронімаў, які лічаць балцкімі, а самі імёны не даюць або некалькі прыкладаў, а далей ''і іншыя''. Разлічана на самастойнае вылучэнне асновы або суфікса, такія крыніцы не для Вікіпедыі? Можна напісаць, што суфікс такі, а вось тут пішуць, што з такім суфіксам гідронім магчыма балцкі? Або на вылучэнне суфікса трэба крыніца? Трэба выпрацаваць падыходы, пытанне ўзнята слушнае. Магчыма, нешта можна перафармуляваць, а не выдаляць. Карыстайцеся кнопкай подпісу каментаў, яна на панелі інструментаў справа ад кнопкі курсіва (''К''). --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 23:17, 13 мая 2025 (+03) :::Таксама хочацца дачакацца рэакцыі @[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], перад тым як пачаць нешта рабіць. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 20:00, 14 мая 2025 (+03) ::::прывітанне ўсім. ::::а каму адказваць? як зваць чалавека, які так зацята і метадычна прайшоўся па ўсіх артыкулах, не пашкадаваў часу і сілаў усё праверыць :) ::::Максіма Л. ведаю, Lš-k таксама, сутыкаўся. а ноўнэйм гэта хто? ::::відавочна чапляецца да ўсяго. і не асабліва разбіраецца ў тэме. наўскідку: "Не пісаў Тапароў ні пра які корань Pir-" (як жа не пісаў, калі падае паралель у літ тапоніме Pirėnai, дзе корань Pir- і ўтваральнік -ėn-). ::::падтрымліваю заўвагу Lš-k "калі згаданы корань, але не згаданы сам тапонім — гэта не ўласнае даследаванне, а ўсё ж крыніца". калі ёсць Кебейкіс і Кебіч (з балцкім суфіксам -ейк- і славянскім -іч-), дык агульны корань Кеб- відавочны. ::::я б раіў ноўнэйму скіравацца ў тарашкевіцкую Вікі і звярнуць увагу на сапраўднага фантазёра, які піша раздзел "Ліцвінскія імёны", вось там тысячы фантазій, і ноўнэйму будзе дзе разгарнуцца. пакуль гэта выглядае на нейкія асабістыя нападкі. ноўнэйм штось рабіў у Вікі? які яго ўнёсак? ::::Максім, "Трэба шукаць спецыяліста, які б мог комплексна аб'ектыўна гэта ўсё ацаніць" - акадэмічных спецыялістаў у краіне няма, калі што. Ад слова зусім. Былі б - былі б публікацыі. проста філолагі і чытачы Жучкевіча не ў лік. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:34, 15 мая 2025 (+03) :::::Выпады з вашага боку на мой адрас пакідаю без каментароў, мне гэта цалкам абыякава, вы меня не пакрыўдзіце (хаця па правілах такія паводзіны забаронены). А калі казаць па сутнасці: чытайце правілы Вікіпедыі, там усё напісана [[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне]]. Вы нават тут, на старонцы размоў працягваеце свае ўласныя даследванні, вольна інтэрпрэтуючы на свой густ тое, што напісана ў крыніцах. Што там вам "відавочна", гэта вашая асабістая справа, артыкулы ў Вікіпедыі ствараюцца на падставе інфармацыі з АК, а не з асабістых меркаванняў і разважанняў удзельнікаў. Вы пераблыталі энцыклапедыю з уласным блогам ці форумам, дзе кожны піша, што захоча. А што датычыцца Вікіпедыі на тарашкевіцы, вельмі добра, што вы тут прыгадалі дадзены факт. Вы тады спрабавалі разгарнуць там такую ж "працу" як і тут: пісалі свае ўласныя даследванні без крыніц, або спасылался на крыніцы, у якіх гаворка ідзе аб падобных, але зусім іншых словах. Вас тады за гэта назаўсёды заблакавалі. Раю адміністратарам гэтай Вікіпедыі мець гэта на ўвазе.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 07:39, 16 мая 2025 (+03) ::::::ага, чалавек з тарашкевіцкай Вікіпедыі пажалаваў? чарговы "жмудаед" і "вільнянашыст"? не іначай паплечнік нядаўна ўвязненага экстрэміста-літвініста "Казіміра Ляхновіча"? які распальвае на ВікіпЭдыі жудасную літуанафобію, адмаўляе існаванне балтаў далей за Коўна. і такі фанатык, што наствараў тысячу старонак, дзе сам (дзе спасылаючыся на аматара нямецкага неда-філолага, а дзе сам з галавы) прыдумляе нейкія нібыта "германскія" этымалогіі старажытных балцкіх двухасноўных імёнаў, тыпу Вітаўт ці Міндоўг. дзеля даведкі шаноўнага чытацтва: вось туды я і ўставіў быў адэкватнае, агульнапрызнанае гледжанне наконт тых імёнаў, за што экстрэміст "Ляхновіч", карыстаючыся сваёй пазіцыяй, і наклаў бан. ну, што пасеяў, тое і пажаў, распальвальнік нянавісці. ::::::а вы, чалавек з турэцка-нямецкім нэймам, можаце напісаць і другі спіс (час у вас, і зацятасць, ёсць, сядзець тут а 7-й ранку), якраз не так даўно я пачынаў парадкаваць той матэрыял, які ў адпаведных артыкулах быў згрувасціў. так што ваш поштурх на карысць, спадар балтафоб. ::::::дарэчы, тэст - "чыя Вільня?" ну, тыпу, гістарычна, га? пакажы пазіцыю, ананім. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 11:12, 16 мая 2025 (+03) :::::::Вас спаймалі за руку на сістэматычных, шматразовых падманах. А вы замест таго, каб гэта прызнаць і зрабіць высновы, дзейнічаеце па прынцыпе "лепшая абарона - гэта нападзенне". У іншых Вікіпедыях за такія паводзіны (масавае напісанне фэйкаў і грубасць у адрас апанентаў) удзельнікаў баняць. На жаль, у беларускай ВП гэта дазволена. Не разумею, чаму адміністратары не рэагуюць. Спадзяюся, што толькі пакуль.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:42, 16 мая 2025 (+03) :::::::: [[Удзельнік:Için warum]], цябе тут паліцэйскім ніхто не прызначаў. Кончай болтать, пиши статьи. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:21, 16 мая 2025 (+03) ::::разам з тым ноўнэймам зробленая добрая работа. пачаў па гэтым спісе ісці. ::::ноўнэйм надта эмацыйна ставіць кляймо "няпраўда" там, дзе падаюцца, напрыклад, корані і ўтваральнікі. ::::"уяўных крыніцаў" таксама няма. калі, напрыклад, Ваўкавыя параўноўваецца з літоўскай Ваўкаўёй і ставіцца спасылка, дык у спасылцы - аналіз гідроніма Ваўкаўя. і інш. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 15:17, 15 мая 2025 (+03) * [[Удзельнік:Için warum|Için warum]], выдаляць фрагменты без крыніц, або з памылковымі крыніцамі, можна самастойна, для гэтага запыты да адміністратараў не трэба. Хіба каб звярнуць іх увагу на маштаб такой з'явы у дзеяннях удзельніка. Калі гэта адзінкавыя выпадкі, спачатку паставіць {{ш|няма ў крыніцы}} і паведаміць непасрэдна ўдзельніку, або ён выпраўляе, або выдаляеце непацверджаную частку. Калі гэта яўна сістэмны падыход, ставіць ўяўныя крыніцы (вяглядае тут якраз ён), таксама сістэмна можна выдаляць такія фрагменты ўжо без цырымоній. З артыкулаў пра паселішчы шырокую этымалогію рэк трэба наогул выдаліць, дастаткова згадкі, што назва ўтворана ад гідроніма, пакідаць толькі датычнае назвы самога паселішча (як суфікс -ск, напрыклад), у Пінску і Сянне гэта ўжо зрабіў. Паступова, прынамсі я, буду выдаляць паводле вашага спісу, калі ласка, рабіце гэта таксама. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 08:59, 15 мая 2025 **Добра. Але пакуль пачакаю, што будзе далей. Калі не будзе адпаведнай рэакцыі, то буду рабіць як вы гаворыце. Дарэчы, мой спіс, далёка на поўны, гэта толькі частка таго, што панапісваў гэты ўдзельнік.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 07:48, 16 мая 2025 (+03) *** [[Удзельнік:Için warum]], іншыя ўдзельнікі гэтай дыскусіі цягам яе ўжо зрабілі свой унёсак у згаданыя артыкулы. Давай, уключайся ў супольную працу. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:42, 16 мая 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#Вынік 7|Спадзяюся гэтага хопіць]], каб удзельнік больш не рабіў уласных даследванняў. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:19, 10 мая 2026 (+03) == [[Удзельнік:Хомелка|Хомелка]] - пазбаўленне праў зніклай == {{закрыта}} Тэрмінова. Варта пазбавіць адміністратарскіх праў зніклую адміністратарку для бяспекі нашай Вікіпедыі ды дадзеных удзельнікаў. Лёгка вернем, калі спадарыня Вольга павернецца. Пра гэта [[:be-tarask:Вікіпэдыя:Запыты_да_адміністратараў#Kazimier_Lachnovič_-_пазбаўленьне_правоў_зьніклага|ў тарашкевічнай Вікі]] (і [https://spring96.org/be/news/117810 навіны] + <small>[[:ru:Википедия:Форум/Новости#Пропажа_администраторов_белвики|абмеркаванне на рускай]]</small>). [[Удзельнік:Maksim L.|Maksim L.]], [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], [[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]], [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]], [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]], [[Удзельнік:Belarus2578|Belarus2578]]. [[Удзельнік:Shabe|Shabe]] ([[Размовы з удзельнікам:Shabe|размовы]]) 15:51, 22 красавіка 2025 (+03) : {{За}} --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 16:24, 22 красавіка 2025 (+03) ::@[[Удзельнік:Shabe|Shabe]], не пазбавіць правоў, а каб сцюарты заблакавалі з адпаведнай прычынай, не як за парушэнне. Наколькі разумею, дастаткова звярнуцца да кагосьці аднаго з іх, з доказамі. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 16:50, 22 красавіка 2025 (+03) ::: Добра, зараз займуся. [[Удзельнік:Shabe|Shabe]] ([[Размовы з удзельнікам:Shabe|размовы]]) 16:59, 22 красавіка 2025 (+03) :::: Запрашаю на [[:ru:Обсуждение_участника:1234qwer1234qwer4#Блокировка_пропавших_администраторов|старонку]] актыўнага рускамоўнага сцюарда 1234qwer1234qwer4. [[Удзельнік:Shabe|Shabe]] ([[Размовы з удзельнікам:Shabe|размовы]]) 17:20, 22 красавіка 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === {{Done}} спадаром [[:meta:User:Mykola7|Mykola7]]. [[Удзельнік:Shabe|Shabe]] ([[Размовы з удзельнікам:Shabe|размовы]]) 19:13, 22 красавіка 2025 (+03) == Удзельнік UnknownChannel352 == {{закрыта}} : Просьба заблакаваць UnknownChannel352 за датэрміновае зняцце артыкула з намінацыі на выдаленне і вайну правак. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:04, 22 студзеня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Больш не актуальна. Меры былі прынятыя. У архіў --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:25, 22 верасня 2025 (+03) = Карысныя спасылкі = * [[Адмысловае:ProtectedPages|Спіс старонак пад аховай]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Адміністратары]] 2s6c3z6tafrdh4yzpo2dwaiihf1yys8 4 729023 5150800 5147568 2026-06-05T05:37:57Z Vorbin 169265 Замена старонкі на '{{новыя зверху}} {{Архівы| * [[/2011—2012|2011—2012]] * [[/2013—2022|2013—2022]] * [[/2025—2026|2025—2026]] }} '''Правілы правядзення выбараў адміністратараў знаходзяцца [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў|тут]]'''. : Даючы згоду, кандыдат мусіць адзначыць ці ведае...' 5150800 wikitext text/x-wiki {{новыя зверху}} {{Архівы| * [[/2011—2012|2011—2012]] * [[/2013—2022|2013—2022]] * [[/2025—2026|2025—2026]] }} '''Правілы правядзення выбараў адміністратараў знаходзяцца [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў|тут]]'''. : Даючы згоду, кандыдат мусіць адзначыць ці ведае ён мовы CSS і JS і ці трэба яму магчымасці адміністратара інтэрфейса. <!--падавайце запыты пад гэтым радком--> kw1on3duxou241bowm38wuilf3c57cv 5150871 5150800 2026-06-05T09:49:39Z MocnyDuham 99818 Адкат праўкі [[Special:Diff/5150800|5150800]] аўтарства [[Special:Contributions/Vorbin|Vorbin]] ([[User talk:Vorbin|размовы]]) Правы яшчэ не былі нададзены. Чакаем калі ўдзельнік наладзіць бяспеку. 5150871 wikitext text/x-wiki {{новыя зверху}} {{Архівы| * [[/2011—2012|2011—2012]] * [[/2013—2022|2013—2022]] * [[/2025—2026|2025—2026]] }} '''Правілы правядзення выбараў адміністратараў знаходзяцца [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў|тут]]'''. : Даючы згоду, кандыдат мусіць адзначыць ці ведае ён мовы CSS і JS і ці трэба яму магчымасці адміністратара інтэрфейса. <!--падавайце запыты пад гэтым радком--> == Правы [[:m:Oversight policy|oversight]] для ўдзельніка [[Удзельнік:Lesnas ättling|Lesnas ättling]] == {{закрыта}} * Сітуацыя: З боку сцюардаў пакуль няма разумення, прапануюць грамадзе слепа ўхваліць як oversight кагосьці, каго яны прызначаць і будуць прызначаць пазней. На фармальных падставах «для бяспекі» скасавалі правы схавальніку (Mienski), які вядомы 20 гадоў і за 4 гады паказаў надзейнасць, а замест прапануюць адтуліну невядомага імя і шырыні. * Навошта: Узмацненне бяспекі ў гісторыі. Онлайн (у бягучым часе) гэта не панацэя, бо ёсць лаг паміж праўкай і яе хаваннем, якой бы працягласці ён ні быў, пры вялікім жаданні даныя можна зафіксаваць. Улічвайце гэта, не праўце ў небяспечнай тэматыцы з уліковых запісаў, якія можна звязаць з вамі. * Тэхнічнае: Правілы МетаВікі не вымагаюць для oversight правоў адміністратара, але логіка ўжывання правіл не ясная, могуць быць інтэрпрэтацыі ў меркаваннях сцюардаў. Таму, як і для Mienski раней, прапаную апцыянальна ўхваліць для Lesnas ättling і правы адміністратара. Для Mienski яны не спатрэбіліся і не былі нададзены. [[Удзельнік:Lesnas ättling|Lesnas ättling]] цяпер малаактыўны, але даўні ўдзельнік — 16 гадоў стажу, асноўны яго ўнёсак на be-tarask ([[:be-tarask:Удзельнік:Lesnas ättling|старонка]] і [[:be-tarask:Спэцыяльныя:Унёсак/Lesnas ättling|ўнёсак]] там). Вельмі даўно жыве па-за Беларуссю. Ведае і разумее нашу рэчаіснасць, у якія краіны не трэба ездзіць і іншыя аспекты. Прапаную ўхваліць для Lesnas ättling правы '''oversight''' і ''апцыянальна'' '''адміністратара''' (пры тэхнічнай патрэбе надаць, без патрэбы — не). Галасаванне прапаную пачаць а 00:00 мінскага часу (UTC+3) 27 красавіка (панядзелак) і скончыць а 24:00 3 мая, тыдзень — мінімальны тэрмін вызначаны правіламі МетаВікі. Калі за тыдзень не будзе кворуму, адразу прапаную працягнуць галасаванне да 24:00 10 мая, тэрмін у два тыдні вызначана нашымі ўласнымі правіламі. Згоду Lesnas ättling атрымаў, фармальна ён выкажа яе неўзабаве. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 23:21, 26 красавіка 2026 (+03) === За === # {{за}} абы нешта вырашалася. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:08, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}} відавочна, у мяне сумневаў няма. У Lesnas ättling ёсць рэпутацыя і па-за інтэрнетамі. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:06, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}}. Дзякую M.L. і Lesnas ättling за спробу вырашыць сітуацыю. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:15, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}} [[Удзельнік:Tomasz Bladyniec|Tomasz Bladyniec]] ([[Размовы з удзельнікам:Tomasz Bladyniec|размовы]]) 15:39, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}} падтрымлiваю. [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Rabbi Mendl]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 15:42, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}} [[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 15:53, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}} [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:44, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}}. [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 22:58, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}}--[[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 09:39, 29 красавіка 2026 (+03) # {{за}}. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 20:20, 2 мая 2026 (+03) # {{за}} [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 20:49, 2 мая 2026 (+03) # {{за}} --[[Удзельнік:KastusK|KastusK]] ([[Размовы з удзельнікам:KastusK|размовы]]) 22:16, 5 мая 2026 (+03) # {{за}}. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 09:26, 6 мая 2026 (+03) # {{за}} --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 11:21, 6 мая 2026 (+03) # {{за}} --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 18:07, 6 мая 2026 (+03) # {{за}} - даверуся рэкамендацыі M.L. З улікам ненармальнасці цяперашняй сітуацыі. Будзем спадзявацца, што выбраная асоба адчувае адказнасць. Але профіль ёсць толькі ў тар-скай Вікі? Варта завесці і тут. "--[[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 12:13, 7 мая 2026 (+03)" # {{за}}. [[Удзельнік:Bahusia|Bahusia]] ([[Размовы з удзельнікам:Bahusia|размовы]]) 14:13, 7 мая 2026 (+03) # {{за}}. M.L. - крэмень. --[[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]] ([[Размовы з удзельнікам:Mr. Zabej|размовы]]) 15:27, 7 мая 2026 (+03) # {{за}}. [[Удзельнік:Vadim i z|Vadim i z]] ([[Размовы з удзельнікам:Vadim i z|размовы]]) 18:12, 7 мая 2026 (+03) # {{за}}. [[Удзельнік:Hjalmar|Hjalmar]] - па рэкамендацыі M.L. ([[Размовы з удзельнікам:Hjalmar|размовы]]) 23:31, 7 мая 2026 (+03) # {{за}}. Па рэкамендацыі MocnyDuham. --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Счастливое число|Счастливое число]] [[Размовы з удзельнікам:Счастливое число|(размовы)]]</font> 12:57, 8 мая 2026 (+03) # {{за}}. [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 14:26, 8 мая 2026 (+03) # {{За}} аргументацыю ўхваляю. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:53, 8 мая 2026 (+03) # {{за}}. [[Удзельнік:anbork|Anbork]] ([[Размовы з удзельнікам:anbork|размовы]]) 15:39, 8 мая 2026 (+03) # {{за}}. У добры шлях! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:45, 8 мая 2026 (+03) # {{за}}. Лепей так, чым ніяк [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 16:45, 8 мая 2026 (+03) # {{за}} --[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 20:05, 8 мая 2026 (+03) # {{за}} [[Удзельнік:Андрэй 2403 Б|Андрэй 2403 Б]] ([[Размовы з удзельнікам:Андрэй 2403 Б|размовы]]) 20:52, 8 мая 2026 (+03) # {{за}} [[Удзельнік:Gleb Leo|Gleb Leo]] ([[Размовы з удзельнікам:Gleb Leo|размовы]]) 22:44, 8 мая 2026 (+03) # {{за}} [[Удзельнік:Artagonist|Artagonist]] ([[Размовы з удзельнікам:Artagonist|размовы]]) 00:46, 9 мая 2026 (+03) # {{за}} --[[Удзельнік:Bk1949|Bk1949]] ([[Размовы з удзельнікам:Bk1949|размовы]]) 00:52, 9 мая 2026 (+03) # {{за}} {{за}} {{за}} --[[Удзельнік:Паўлюк Шапецька|Паўлюк Шапецька]] 07:30, 9 мая 2026 (+03) # {{за}} [[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 08:27, 9 мая 2026 (+03) # {{за}} [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 20:38, 9 мая 2026 (+03) # {{за}} --[[Удзельнік:Gruszecki|Gruszecki]] ([[Размовы з удзельнікам:Gruszecki|размовы]]) 23:37, 9 мая 2026 (+03) # {{за}}. Калі шчыра, я не зразумеў чым будзе займацца новы адміністратар. Але падтрымаю меркаванне супольнасці, што гэта нешта патрэбнае [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 07:37, 10 мая 2026 (+03) # {{за}} --[[Удзельнік:Vlad Shmeklia|Vlad Shmeklia]] ([[Размовы з удзельнікам:Vlad Shmeklia|размовы]]) 10:03, 11 мая 2026 (+03) === Супраць === {{закрыта-канец}} === Каментары === Вітаю, шаноўнае спадарства. Дзякую за давер. Буду рады хоць нечым дапамагчы суполцы. Але гіперактыўнасці не гарантую.--[[Удзельнік:Lesnas ättling|Lesnas ättling]] ([[Размовы з удзельнікам:Lesnas ättling|размовы]]) 14:05, 28 красавіка 2026 (+03) : Як паказвае практыка: галоўнае заходзіць два разы на год. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:06, 28 красавіка 2026 (+03) :Будзем спадзявацца, што выбраная асоба адчувае адказнасць. Але профіль ёсць толькі ў тар-скай Вікі? Варта завесці і тут. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 12:11, 7 мая 2026 (+03) Пытанне даверу, вядома, актуальнае для грамады, якая кандыдата ў большасці не ведае. Мушу патлумачыць, гэта вырашаецца ўзаемным кантролем схавальнікаў -- назіраннем аднаго за другім, а таксама за сцюардамі. Сцюарды таксама будуць назіраць за схавальнікамі. Прагляд схаванай гісторыі гэта асобная працэдура, як ведаю, за чатыры гады ні разу не было такога. Без схавальнікаў кантроль цалкам пераходзіць да сцюардаў. Што і як яны робяць мы не будзем ведаць, гэта такое самае пытанне даверу, але ў цёмную. Удзельнік не выпадковы, бачна прынамсі са стажу, да сцягу не імкнуўся. Я звяртаўся і да ўдзельнікаў са стажам 20+ гадоў, але ім жыццёвыя абставіны не дазволілі. Ведаю, хто гэты ўдзельнік у жыцці і сам давяраю, што, аднак, гарантый не дае, як і дэананімізацыя. Проста выпадкова можна натрапіць на што заўгодна, нават і болей малаімавернае здараецца, але, паўтаруся, будзе назіранне. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:33, 8 мая 2026 (+03) :@[[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]]. Падключэнне новага не адміна, а oversight адновіць функцыянаванне сістэмы хавання гісторыі правак, якая з 2022 года працавала ў БелВікі. З адным oversight яна не працуе, трэба мінімум двое. Правы адміна па правілах не трэба, але са сцюардамі не ўгадаеш і тады давядзецца рабіць яшчэ адно галасаванне. Таму адразу, падкрэслена ''апцыянальна'', прапанавана ўхваліць і адмін-правы. Без уласнай сістэмы кожнае хаванне -- асобны зварот да сцюардаў, якія і не ў кантэксце, і беларускай не ведаюць, гэта лішнія пытанні і магчымыя адхіленні заявак. Калі ёсць свая сістэма, сцюарды ў лакальныя справы не ўмешваюцца, па-другое, калі ўмяшаюцца мы гэта зможам ведаць, хто і куды. Хаванне праз oversight, а не праз адмінаў (як з 7 красавіка вымушана робіцца), лепей тым, што не толькі закрывае інфармацыю ў гісторыі старонкі, але і выдаляе праўкі з ўкладу ўдзельніка. Аказацца за кратамі за стылістычныя праўкі якога-небудзь артыкула -- сумнеўнае задавальненне, калі рабіў іх 5-15 гадоў таму, нічога не падазраючы пра будучыню. Паўтаруся, гэта ўласны кантроль за дзеяннямі з гісторыя правак у БелВікі. Ранейшы oversight -- Mienski, нічога адмысловага за 4 гады не рабіў, толькі думаў пра сваю і свайго ўліковага запісу бяспеку. Будзем спадзявацца, што і новаму oversight нічога не давядзецца рабіць. Толькі сваёй наяўнасцю забяспечваць функцыянаванне сістэмы, якая дае кантроль і болей ананімнасці. Адзначу таксама, гэтая сістэма зыходна не разлічана на пагрозы з якімі сутыкнулася наша грамада, дадаткова трэба самому дбаць пра інфа-бяспеку, незалежна ці працуе яна. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:35, 10 мая 2026 (+03) Just on a purely procedural note, this discussion appears valid per policy (over 25 votes and enough support) and can be sent to us stewards once closed. Noting that before we can grant the rights, the candidate will need to sign the confidentiality agreement (instructions are listed [[foundation:Legal:Wikimedia Foundation Confidentiality Agreement for Nonpublic Information/How to sign|here]]). [[Удзельнік:EPIC|EPIC]] ([[Размовы з удзельнікам:EPIC|размовы]]) 20:22, 10 мая 2026 (+03) === Вынік === '''Прадвынік''': Атрымана 35 галасоў, адпаведных нашым правілам, і 1 голас (user:Anbork), магчыма, адпаведны патрабаванням Мета-Вікі, але не мае нашага цэнзу 100+ правак. Агулам 36 галасоў, з іх 36 (100%) ухваляе прызначэнне. Вынік, напэўна, мусіць падвесці адмін. Lesnas ättling паведаміў, са спасылкай, што даў сцюард вышэй. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:00, 11 мая 2026 (+03) :1 голас (user:Vlad Shmeklia) дададзены пасля тэрміну закрыцця галасавання, але прыдатны стажам і цэнзам. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:03, 11 мая 2026 (+03) : Прадвынік карэктны. "Пераношу" яго ў Вынік. {{u|Lesnas ättling}}, калі ласка, падпішыqе дакумент, які [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#c-EPIC-20260510172200-Каментары|выслаў удзельнік EPIC вышэй]]. : @[[Удзельнік:EPIC|EPIC]], the local vote meets our Wikipedia's standards. As a local administrator, I have summarized the result. I asked the user to sign the agreement with the Foundation. Is there anything I need to do on my end, such as posting on Meta? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:41, 11 мая 2026 (+03) ::{{ping|MocnyDuham}} Yes, please place a request on Meta, under [[m:Steward requests/Permissions#Oversight access]]. [[Удзельнік:EPIC|EPIC]] ([[Размовы з удзельнікам:EPIC|размовы]]) 15:06, 11 мая 2026 (+03) ::: Done! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:18, 11 мая 2026 (+03) ::::{{ping|M.L.Bot}} Could you ask the candidate to sign the confidentiality agreement, as well as enable two-factor authentication (which is required for this role)? The stewards have not received any response. [[Удзельнік:EPIC|EPIC]] ([[Размовы з удзельнікам:EPIC|размовы]]) 17:29, 16 мая 2026 (+03) :::::@[[Удзельнік:EPIC|EPIC]] good day. [[Удзельнік:Lesnas ättling|Lesnas ättling]] has attempted to sign the agreement multiple times, but it's not working on his smartphone. We discussed this yesterday, and he mentioned he would try once more. I’m going to text him now about two-factor authentication; if he doesn't have it enabled, that might be why the issue is occurring. He is currently on a business trip and prefers not to log in using an unfamiliar desktop. From a security perspective, I believe this is a reasonable precaution. If the smartphone attempt fails again, we will need to wait a few weeks until Lesnas ättling returns home to his personal computer. No one expected such issues to arise. It is not a matter of negligence, but unfortunately, due to purely technical difficulties. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 18:26, 16 мая 2026 (+03) ::::::{{ping|M.L.Bot}} I'd just like to note that the NDA was approved and listed on the noticeboard. We still cannot grant pending the user enabling 2FA, but just as a note that we're on the right track here and it's only a matter of time before we can approve the request. [[Удзельнік:EPIC|EPIC]] ([[Размовы з удзельнікам:EPIC|размовы]]) 22:34, 26 мая 2026 (+03) :::::::{{ping|EPIC}}, greetings. Thank you, I am aware of this, but it is very kind of you to look after us and provide this extra notification. Lesnas ättling is also aware of the need to set up 2FA, and I hope he can overcome the difficulties with his smartphone regarding this matter in the near future. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 23:18, 26 мая 2026 (+03) ::::::::{{ping|M.L.Bot}} Thank you. Noting that if Lesnas ättling has problems setting up 2FA, they can otherwise choose the option to add a security key, which can be done through a smartphone and doesn't require a separate app. [[Удзельнік:EPIC|EPIC]] ([[Размовы з удзельнікам:EPIC|размовы]]) 22:56, 27 мая 2026 (+03) 1wk1dxi9su1wgjxdz3wmn6qvkgdwosj 0 736652 5150600 4476514 2026-06-04T13:26:17Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5150600 wikitext text/x-wiki {{Нацыянальны чэмпіянат |час = |назва1 = |назва = 31-ы [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|жаночы чэмпіянат Беларусі па футболе]] |лагатып = |памер = |подпіс = |удзельнікаў = 10 |гарады = 6 |стадыёны = |чэмпіён = [[ЖФК Дынама-БДУФК|Дынама-БДУФК (Мінск)]] |разоў = 3 |2 месца = [[ЖФК Мінск|Мінск]] |3 месца = [[ЖФК Зорка-БДУ|Зорка-БДУ (Мінск)]] |дублёры = |гульняў = 135 |галоў = 868 |імя забітых галоў = |гледачоў = |бамбардзір = [[Анастасія Пабягайла]] |бгалоў = 35 |імя гола = |лепшы = |папярэдні сезон = [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2021|2021]] |наступны сезон = [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2023|2023]] }} '''Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2022''' (31-ы [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|жаночы чэмпіянат]] [[Рэспубліка Беларусь|Рэспублікі Беларусь]] па футболе) — чэмпіянат Беларусі па футболе сярод беларускіх жаночых каманд 2022 года. == Турнірная табліца == {{ФутболТабліца}} {{ФТкаманда|1|[[ЖФК Дынама-БДУФК|Дынама-БДУФК (Мінск)]]|25|2|0|175|5|колер=#D0F0C0}} {{ФТкаманда|2|[[ЖФК Мінск|Мінск]]|24|1|2|178|8}} {{ФТкаманда|3|[[ЖФК Зорка-БДУ|Зорка-БДУ (Мінск)]]|17|4|6|79|32}} {{ФТкаманда|4|[[ЖФК Дняпро Магілёў|Дняпро (Магілёў)]]|16|2|9|85|38}} {{ФТкаманда|5|[[ЖФК Віцебск|Віцебск]]|13|2|12|67|69}} {{ФТкаманда|6|[[Жаночая зборная Беларусі па футболе U-19|Беларусь U-19]]|11|3|13|63|64}} {{ФТкаманда|7|[[ЖФК Смаргонь|Смаргонь]]|10|3|14|61|64}} {{ФТкаманда|8|[[ЖФК Бабруйчанка|Бабруйчанка (Бабруйск)]]|6|2|19|28|110}} {{ФТкаманда|9|[[ЖФК Дынама-Брэст|Дынама-Брэст]]|1|2|24|9|167}} {{ФТкаманда|10|[[ЖФК Гомель|Гомель]]|1|1|25|4|189}} {{ФТканец}} == Бамбардзіры == * [[Анастасія Пабягайла]] (Мінск) — 35 * [[Марджолен Некеса Вафула]] (Мінск) — 31 * [[Дар’я Сцяжко]] (Дынама-БДУФК), [[Вікторыя Валюк]] (Дынама-БДУФК) — 28 * [[Ганна Піліпенка]] (Дынама-БДУФК), [[Дар’я Манюкова]] (Дынама-БДУФК) — 21 {{Зноскі}} == Спасылкі == * [https://championship.abff.by/by/female/tournaments/1/?tournamentId=11&seasonId=28 Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230402102611/https://championship.abff.by/by/female/tournaments/1/?tournamentId=11&seasonId=28 |date=2 красавіка 2023 }} {{Футбол у Беларусі}} [[Катэгорыя:Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе]] [[Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2022 годзе]] [[Катэгорыя:2022 год у жаночым футболе]] cvaci4hl7suahq5a5415xmaliekesjh 0 736660 5150612 4495662 2026-06-04T13:41:09Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5150612 wikitext text/x-wiki {{Нацыянальны чэмпіянат |лагатып = |памер = |подпіс = |час = [[9 красавіка]] [[2022]] — [[6 жніўня]] [[2022]] |назва = |удзельнікаў = 10 |гарады = 8 |стадыёны = |чэмпіён = [[ЖФК Дынама-БДУФК|Дынама-БДУФК (Мінск)]] |разоў = 3 |2 месца = [[ЖФК Мінск|Мінск]] |3 месца = |дублёры = |гульняў = 9 |галоў = |гледачоў = |бамбардзір = |бгалоў = |лепшы = |папярэдні сезон = [[Жаночы Кубак Беларусі па футболе 2021|2021]] |наступны сезон = [[Жаночы Кубак Беларусі па футболе 2023|2023]] }} '''Жаночы Кубак Беларусі па футболе 2022''' — 31-ы розыгрыш [[Жаночы Кубак Беларусі па футболе|жаночага Кубка Беларусі]]. == Папярэдні раўнд == {| class="wikitable" |- !width="200"|Дата!!width="250"|Гаспадары!!width="100"|Лік!!width="250"|Госці |- |align=center| 9 красавіка 2022 || align=right|'''[[ЖФК Смаргонь|Смаргонь]]''' ||align=center| '''5:1''' || [[ЖФК Дынама-Брэст|Дынама-Брэст]] |- |align=center| 10 красавіка 2022 || align=right| '''[[ЖФК Гомель|Гомель]]''' ||align=center| '''4:0''' || [[ЖФК ДЮСШ ПалесДУ|ДЮСШ Пінскага раёна]] |} == Чвэрцьфіналы == {| class="wikitable" |- !width="200"|Дата!!width="250"|Гаспадары!!width="100"|Лік!!width="250"|Госці |- |align=center| 16 мая 2022 ||align=right| '''[[ЖФК Дынама-БДУФК|Дынама-БДУФК (Мінск)]]''' ||align=center| '''13:0''' || [[ЖФК Віцебск|Віцебск]] |- |align=center| 15 мая 2022 ||align=right| [[ЖФК Зорка-БДУ|Зорка-БДУ (Мінск)]] ||align=center| '''1:2''' || '''[[ЖФК Смаргонь|Смаргонь]]''' |- |align=center| 15 мая 2022 ||align=right| [[ЖФК Бабруйчанка|Бабруйчанка (Бабруйск)]] ||align=center| '''0:6''' || '''[[ЖФК Дняпро Магілёў|Дняпро (Магілёў)]]''' |- |align=center| 16 мая 2022 ||align=right| '''[[ЖФК Мінск|Мінск]]''' ||align=center| '''17:0''' || [[ЖФК Гомель|Гомель]] |} == Паўфіналы == {| class="wikitable" |- !width="200"|Дата!!width="250"|Гаспадары!!width="100"|Лік!!width="250"|Госці |- |align=center| 4 ліпеня 2022 ||align=right| '''[[ЖФК Дынама-БДУФК|Дынама-БДУФК (Мінск)]]''' ||align=center| '''8:0'''|| [[ЖФК Смаргонь|Смаргонь]] |- |align=center| 5 ліпеня 2022 ||align=right| [[ЖФК Дняпро Магілёў|Дняпро (Магілёў)]] ||align=center| '''1:4'''|| '''[[ЖФК Мінск|Мінск]]''' |} {{Футбольныматч | bg = #FFD700 | дата = <small>[[6 жніўня]] [[2022]]</small> | час = 17:00 | стадыён = '''Стадыён:''' [[Дынама (стадыён, Мінск)|Дынама]],<br/>[[Мінск]] | гледачоў = | арбітр = [[Віктар Шымусік]] ([[Асіповічы]]) | каманда1 = [[ЖФК Дынама-БДУФК|Дынама-БДУФК (Мінск)]] | каманда2 = [[ЖФК Мінск|Мінск]] | лік = '''0:0''' (5:4 ^пен.)||bgcolor="#bbeebb"| | галы1 = | галы2 = | справаздача = }} {{Зноскі}} == Спасылкі == * [https://championship.abff.by/by/female/tournaments/1/?tournamentId=61&seasonId=28 КУБАК БЕЛАРУСІ. ЖАНЧЫНЫ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230402115454/https://championship.abff.by/by/female/tournaments/1/?tournamentId=61&seasonId=28 |date=2 красавіка 2023 }} * [https://int.soccerway.com/national/belarus/cup-women/2022/s20629/final-stages/ WOMEN'S CUP 2022] {{Футбол у Беларусі}} [[Катэгорыя:2022 год у жаночым футболе]] [[Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2022 годзе]] [[Катэгорыя:Жаночы Кубак Беларусі па футболе|2022]] 9oayo1fde1ru5lymxsf8h4iew39tvo5 0 737063 5150601 4640512 2026-06-04T13:27:30Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5150601 wikitext text/x-wiki {{Нацыянальны чэмпіянат |час = |назва1 = |назва = 32-і [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|жаночы чэмпіянат Беларусі па футболе]] |лагатып = |памер = |подпіс = |удзельнікаў = 11 |гарады = 6 |стадыёны = |чэмпіён = [[ЖФК Дынама-БДУФК|Дынама-БДУФК (Мінск)]] |разоў = 4 |2 месца = [[ЖФК Мінск|Мінск]] |3 месца = [[Жаночая зборная Беларусі па футболе U-19|Беларусь U-19]] |дублёры = |гульняў = |галоў = |імя забітых галоў = |гледачоў = |бамбардзір = [[Мелана Сураўцава]] ([[ЖФК Мінск|Мінск]]) |бгалоў = 59 |імя гола = |лепшы = |папярэдні сезон = [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2022|2022]] |наступны сезон = [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2024|2024]] }} '''Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2023''' (32-і [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|жаночы чэмпіянат]] [[Рэспубліка Беларусь|Рэспублікі Беларусь]] па футболе) — чэмпіянат Беларусі па футболе сярод беларускіх жаночых каманд 2023 года. == Турнірная табліца == {{ФутболТабліца}} {{ФТкаманда|1|[[ЖФК Дынама-БДУФК|Дынама-БДУФК (Мінск)]]|30|0|0|225|1|колер=#D0F0C0}} {{ФТкаманда|2|[[ЖФК Мінск|Мінск]]|27|0|3|210|12}} {{ФТкаманда|3|[[Жаночая зборная Беларусі па футболе U-19|Беларусь U-19]]|16|8|6|93|36}} {{ФТкаманда|4|[[ЖФК Зорка-БДУ|Зорка-БДУ (Мінск)]]|17|5|8|111|63}} {{ФТкаманда|5|[[ЖФК Дняпро Магілёў|Дняпро (Магілёў)]]|15|3|12|84|56}} {{ФТкаманда|6|[[ЖФК Смаргонь|Смаргонь]]|15|3|12|76|65}} {{ФТкаманда|7|[[ЖФК Віцебск|Віцебск]]|13|4|13|76|53}} {{ФТкаманда|8|[[ЖФК Бабруйчанка|Бабруйчанка (Бабруйск)]]|8|2|20|46|145}} {{ФТкаманда|9|[[ЖФК Дынама-Брэст|Дынама-Брэст]]|7|3|20|40|89}} {{ФТкаманда|10|[[ЖФК ДЮСШ ПалесДУ|ДЮСШ ПалесДУ (Пінскі раён)]]|1|2|27|7|267}} {{ФТкаманда|11|[[ЖФК Гомель|Гомель]]|0|2|28|6|214}} {{ФТканец}} == Статыстыка ігракоў == {{col-begin}} {{col-2}} === Бамбардзіры === {| class="wikitable" |- !№ !width=230|Ігрок !width=170|Клуб !Галы |- |style="text-align:center;"|'''1'''||{{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Мелана Сураўцава]]'''||'''[[ЖФК Мінск|Мінск]]'''||'''59''' |- |style="text-align:center;"|2||{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Настасся Шупо]]||[[ЖФК Дынама-БДУФК|Дынама-БДУФК (Мінск)]]||29 |- |style="text-align:center;"|3||{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Ганна Піліпенка]]||[[ЖФК Дынама-БДУФК|Дынама-БДУФК (Мінск)]]||25 |- |} {{col-2}} {{col-end}} <small>Крыніца: <ref>{{cite web |date = |url = https://championship.abff.by/by/female/tournaments/bombardiers/1/?tournamentId=11&seasonId=36 |title = ВЫШЭЙШАЯ ЛІГА |website = АБФФ |access-date = 2023-12-11 |language = |archive-date = 11 снежня 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20231211155843/https://championship.abff.by/by/female/tournaments/bombardiers/1/?tournamentId=11&seasonId=36 |url-status = dead }}</ref></small> == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == * [https://championship.abff.by/by/female/tournaments/1/?tournamentId=11&seasonId=36 Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230410074917/https://championship.abff.by/by/female/tournaments/1/?tournamentId=11&seasonId=36 |date=10 красавіка 2023 }} {{Футбол у Беларусі}} [[Катэгорыя:Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе]] [[Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2023 годзе]] [[Катэгорыя:2023 год у жаночым футболе]] h62mg88ss37du6cq6mju159l12s2d51 0 739499 5150618 5132358 2026-06-04T13:48:08Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5150618 wikitext text/x-wiki {{Картка футбольнай лігі |назва = Вышэйшая ліга Беларусі |арыгінальнае = Жаночы чэмпіянат Беларусі па пляжным футболе |лагатып = |шырыня = |подпіс = |краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} |федэрацыя = |заснаваны = |скасаваны = |дывізіёны = |каманды = |узроўні = |выхад у = |выбыванне ў = |нацыянальныя = |міжнародныя = |дзеючы чэмпіён = |найбольш тытулаваны = |TV = |сайт = [http://www.beachsoccer.by/ www.beachsoccer.by] |бягучы сезон = }} '''Жаночы чэмпіянат Беларусі па пляжным футболе'''  — галоўнае штогадовае жаночае клубнае спаборніцтва Беларусі па пляжным футболе. == Пераможцы == {| class="standard" !Год||Чэмпіён||2 месца||3 месца |- |[[Жаночы чэмпіянат Беларусі па пляжным футболе 2017|2017]]<ref>{{Cite web |url=https://bobruisk.ru/news/2017/07/30/bobrujchanka-chempion-belarusi-po-plyazhnomu |title=«Бобруйчанка» – чемпион Беларуси по пляжному футболу |access-date=20 мая 2023 |archive-date=21 сакавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230321084824/https://bobruisk.ru/news/2017/07/30/bobrujchanka-chempion-belarusi-po-plyazhnomu |url-status=dead }}</ref>||'''[[ЖФК Бабруйчанка|Бабруйчанка]]'''|| Вартекс || Рэлікт |- |} {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.beachsoccer.by/ Афіцыйны сайт Беларускай федэрацыі пляжнага футбола]{{Недаступная спасылка}} [http://old.beachsoccer.by/news/takie-novosti/fk-minsk-obladatel-kubka-belarusi-po-plyazhnomu-futbolu-sredi-zhenskix-komand.html Беларуская федэрацыя пляжнага футбола] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230521151937/http://old.beachsoccer.by/news/takie-novosti/fk-minsk-obladatel-kubka-belarusi-po-plyazhnomu-futbolu-sredi-zhenskix-komand.html |date=21 мая 2023 }} {{Пляжны футбол у Беларусі}} [[Катэгорыя:Чэмпіянат Беларусі па пляжным футболе| ]] ih9qzeledw5pc7fnr1zyrst52fa48w4 0 739503 5150604 4499492 2026-06-04T13:30:03Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5150604 wikitext text/x-wiki {{Картка футбольнай лігі |назва = Жаночы Кубак Беларусі па пляжным футболе |арыгінальнае = |лагатып = |шырыня = |подпіс = |краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} |федэрацыя = |заснаваны = |скасаваны = |дывізіёны = |каманды = |узроўні = |выхад у = |выбыванне ў = |нацыянальныя = |міжнародныя = |дзеючы чэмпіён = |найбольш тытулаваны = |TV = |сайт = [http://www.beachsoccer.by/ www.beachsoccer.by] |бягучы сезон = }} '''Жаночы Кубак Беларусі па пляжным футболе''' — беларускае жаночае спаборніцтва па пляжным футболе. == Пераможцы == {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !Год !{{Зл}} Уладальнік !{{Ср}} Фіналіст !{{Бр}} 3-е месца !Месца правядзення |- |2013<br /><small>''[[Жаночы Кубак Беларусі па пляжным футболе 2013|Дэтальна]]''</small> |'''[[ЖФК Мінск|Мінск]]''' |[[ЖФК Дняпро Магілёў|Дняпро (Магілёў)]] |[[ЖФК Універсітэт Віцебск|Універсітэт (Віцебск)]] |[[Спартыўна-аздараўленчы комплекс «Алімпійскі»]] |- |2022<br /><small>''[[Кубак Беларусі па пляжным футболе 2022|Дэтальна]]''</small><ref>[http://www.beachsoccer.by/1115-opredelen-pobeditel-zhenskogo-kubka Определен победитель женского Кубка!]</ref> |'''[[Жаночая зборная Беларусі па пляжным футболе|Зборная Беларусі]]''' |[[ЖФК Бабруйчанка|Бабруйчанка (Баруйск)]] | ЖПФК «ГрДУ» | |- |} {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.beachsoccer.by/ Афіцыйны сайт Беларускай федэрацыі пляжнага футбола]{{Недаступная спасылка}} {{Пляжны футбол у Беларусі}} [[Катэгорыя:Пляжны футбол у Беларусі]] [[Катэгорыя:Спартыўныя спаборніцтвы ў Беларусі]] 9xuewv01mnp2ofp2btiwwecmj9h6ra6 0 743720 5150587 5099886 2026-06-04T12:55:32Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5150587 wikitext text/x-wiki {{Баскетбаліст}} '''Жанна Васільеўна Гарадзецкая''' (нар. {{ДН|11|10|1979}}, [[Віцебск]], [[БССР]], [[СССР]]) — прафесійная беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. Атакуючы абаронца. [[Майстар спорту Рэспублікі Беларусь]]. Выступала за [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе U-20|моладзевую зборную]] і [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе|нацыянальную зборную Беларусі]]. == Біяграфія == Выхаванка віцебскай СДзЮШАР №4. Першы трэнер  — М. М. Левіт. Навучалася ў [[Рэспубліканскае дзяржаўнае вучылішча алімпійскага рэзерву|Рэспубліканскім вучылішчы алімпійскага рэзерву]] ў Мінску пад кіраўніцтвам [[Віктар Іванавіч Бялевіч|Віктара Іванавіча Бялевіча]]. У жаночым чэмпіянаце Беларусі па баскетболе выступала за клубы: [[РДВАР (жаночы баскетбольны клуб)|РВАР]], [[Гарызонт Мінск|РШВСМ-Гарызонт]], «[[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна-АФ]]», [[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|«Мінск-2006» / «Цмокі-Мінск»]]. У 2002—2010 гадах выступала за расійскі клуб [[Надзежда Арэнбург|«Надзежда» (Арэнбург)]]<ref>[http://orenbasket.narod.ru/a_club_players_02.htm Жанна Городецкая]</ref>, у 2017 годзе — за літоўскі клуб «[[Шаўляй (жаночы баскетбольны клуб)|Шаўляй-Універсітэтас]]»<ref>{{Cite web |url=https://by.tribuna.com/be/blogs/wbaskettnews/1178599/ |title=Жанна Городецкая подписала контракт с литовским клубом «Шауляй» |access-date=16 ліпеня 2023 |archive-date=16 ліпеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230716115626/https://by.tribuna.com/be/blogs/wbaskettnews/1178599/ |url-status=dead }}</ref>. Згуляла за [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе|жаночую зборную Беларусі]] на чэмпіянаце Еўропы-2013<ref>{{Cite web |url=https://bbw-g2n.jimdofree.com/%D0%B8%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%B8/%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B5%D1%86%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D0%B6/ |title=Жанна  Городецкая |access-date=16 ліпеня 2023 |archive-date=16 ліпеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230716115624/https://bbw-g2n.jimdofree.com/%D0%B8%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%B8/%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B5%D1%86%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D0%B6/ |url-status=dead }}</ref>. З 2020 года працавала трэнерам моладзевай каманды [[Надзежда Арэнбург|«Надзежда» (Арэнбург)]]<ref>[https://news.myseldon.com/ru/news/index/278733765 Молодежка оренбургского баскетбольного клуба «Надежда» провела мастер-класс для участников проекта «Тренер»]</ref>. == Кар’ера == * 1994—1996 — [[РДВАР (жаночы баскетбольны клуб)|РВАР (Мінск)]] * 1995—1996 — [[Гарызонт Мінск|Гарызонт (Мінск)]] (''у Балтыйскай лізе'') * 1996—2000 — [[Гарызонт Мінск|РШВСМ-Гарызонт (Мінск)]] * 2000 — Кечкемеці (Кечкемет, Венгрыя) * 2000—2002 — [[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна-АФ (Барысаў)]] * 2002—2010 — [[Надзежда Арэнбург|Надзежда (Арэнбург, Расія)]] * 2011—2012 — [[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Мінск-2006]] * 2012—2015 — [[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]] * 2017 — [[Шаўляй (жаночы баскетбольны клуб)|Шаўляй-Універсітэтас (Шаўляй, Літва)]] == Дасягненні == * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Чэмпіёнка Беларусі]] (7): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1996/1997|1996/1997]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1997/1998|1997/1998]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1998/1999|1998/1999]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1999/2000|1999/2000]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2001/2002|2001/2002]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2013/2014|2013/2014]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2014/2015|2014/2015]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|чэмпіянату Беларусі]] (3): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1995/1996|1995/1996]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2000/2001|2000/2001]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2012/2013|2012/2013]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|чэмпіянату Беларусі]] (1): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2011/2012|2011/2012]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызёр [[Чэмпіянат Расіі па баскетболе сярод жанчын|чэмпіянату Расіі]] (1): [[Чэмпіянат Расіі па баскетболе сярод жанчын 2009/2010|2009/2010]]. * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] Уладальнік [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Кубка Беларусі]] (2): [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1998|1998]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2001|2001]]. * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] Чэмпіёнка [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга|Балтыйскай лігі]] (2): [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 1998/1999|1998/1999]], [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2014/2015|2014/2015]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга|Балтыйскай лігі]] (1): [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 1997/1998|1997/1998]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызёр [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга|Балтыйскай лігі]] (1): [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 1995/1996|1995/1996]]. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} * [https://russiabasket.ru/players/137785?apiUrl=https://org.infobasket.su&compId=3381&lang=ru Профіль на сайце РФБ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20250221230132/https://russiabasket.ru/players/137785?apiUrl=https://org.infobasket.su&compId=3381&lang=ru |date=21 лютага 2025 }} * [https://bbw-g2n.jimdofree.com/игроки/городецкая-ж/ Жанна Городецкая] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230716115624/https://bbw-g2n.jimdofree.com/%D0%B8%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%B8/%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B5%D1%86%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D0%B6/ |date=16 ліпеня 2023 }} * [https://by.tribuna.com/be/blogs/wbaskettnews/1178599/ Жанна Городецкая подписала контракт с литовским клубом «Шауляй»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230716115626/https://by.tribuna.com/be/blogs/wbaskettnews/1178599/ |date=16 ліпеня 2023 }} {{Жаночая баскетбольная зборная Беларусі на чэмпіянаце Еўропы 1999}} {{Жаночая баскетбольная зборная Беларусі на чэмпіянаце Еўропы 2003}} {{Жаночая баскетбольная зборная Беларусі на чэмпіянаце Еўропы 2013}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Гарадзецкая Жанна Васільеўна}} [[Катэгорыя:Баскетбалісткі Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Беларусі па баскетболе]] oj3rq2udo3f56r1krq8n6n74zjgxwg6 0 750365 5150718 5150336 2026-06-04T18:33:36Z Lš-k. 16740 5150718 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Касько}} {{навуковец}} '''Уладзі́мір Канстанці́навіч Касько́''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі [[Фалькларыстыка|фалькларыст]], журналіст. [[Кандыдат навук|Кандыдат філалагічных навук]] (1981), дацэнт (1989). == Біяграфія == У 1964 годзе скончыў [[Філалагічны факультэт БДУ|Філалагічны факультэт]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларуска дзяржаўнага ўніверсітэта]] па спецыяльнасці «журналістыка». У 1982 годзе скончыў [[Акадэмія грамадскіх навук пры ЦК КПСС|Акадэмію грамадскіх навук пры ЦК КПСС]]<ref name=":0">{{Cite web|url=http://unicat.nlb.by/scient/pls/dict.prn_ref?tu=e&tq=v0&name_view=va_all&a001=BY-BSU-ar335444072&strq=l_siz=10|title=Владимир Константинович Касько|website=unicat.nlb.by|access-date=2023-10-09}}</ref>. З 1982 года працаваў у БДУ ([[Факультэт журналістыкі БДУ|Інстытут журналістыкі]], кафедра перыядычнага друку)<ref name=":1">{{Cite web|lang=ru|url=https://bsu.by/best_employers/23201-d|title=Заслуженные сотрудники|website=bsu.by|access-date=2023-10-09}}</ref>. Памёр 23 мая 2026 года ў Мінску<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/396621|title=Памёр фалькларыст Уладзімір Касько|website=Наша Ніва|date=2026-06-02|access-date=2026-06-02}}</ref>. == Навуковая дзейнасць == Навуковыя інтарэсы: метадалогія аналітычнай журналістыкі, вусна-паэтычная творчасць беларусаў<ref name=":0" />. Аўтар звыш 150 навуковых прац, сярод якіх манаграфіі ў розных аспектах журналістыкі, беларускай і славянскай культуры, літаратуры і мовы. == Узнагароды == Узнагароджаны медалямі «[[Медаль «У азнаменаванне 100-годдзя з дня нараджэння Уладзіміра Ільіча Леніна»|За доблесную працу]]» (1970), «[[Медаль «Ветэран працы»|Ветэран працы]]» (1988), ганаровымі [[Грамата Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР|граматамі Вярхоўнага Савета БССР]] (1971, 1988)<ref name=":0" />, нагрудным знакам «[[Выдатнік друку Беларусі]]». Заслужаны работнік БДУ<ref name=":1" />. == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == * {{Cite web|url=https://elib.bsu.by/browse?type=author&value=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%BE,+%D0%A3%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96%D1%80+%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%86%D1%96%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87|title=Уладзімір Касько. Электронная бібліятэка БДУ|website=elib.bsu.by|access-date=2023-10-09}} {{бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Фалькларысты Беларусі]] fdzkd8s1vl43mk30udrawg8myzck2md 0 752878 5150791 5024044 2026-06-05T05:17:25Z StarDeg 16311 5150791 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Хаўер Герарда Мілей''' ({{lang-es|Javier Gerardo Milei}}; нар. {{ДН|22|10|1970}}, {{МН|Буэнас-Айрэс|Аргенціна}}) — эканаміст, палітык, прэзідэнт Аргенціны з 10 снежня 2023 года, першы ў свеце прэзідэнт-[[Лібертарыянства|лібертарыянец]]<ref>[https://www.rbc.ru/person/66a36bd59a79474878d0cb83 Хавьер Милей]{{ref-ru}}</ref>. == Біяграфія == У юнацкія гады займаўся футболам, быў брамнікам каманды другога дывізіёна Chacarita Juniors. Стварыў музычны гурт Everest, які выконваў каверы на песні [[The Rolling Stones]], быў у ёй вакалістам. У 1993 годзе скончыў [[:en:University of Belgrano|Універсітэт Белграна]], атрымаў ступень [[бакалаўр]]а эканомікі, працягваў вучобу ў Інстытуце эканамічнага і сацыяльнага развіцця, а таксама ў Універсітэце Торкуата-Ды-Тэла. Больш за 20 гадоў сам выкладаў у розных ВНУ Аргенціны і іншых краін [[Макраэканоміка|макра-]] і [[Мікраэканоміка|мікраэканоміку]], матэматыку для эканамістаў, [[Манетарная палітыка|манетарную палітыку]], фінансавыя тэорыі і тэорыі эканамічнага росту. Удзельнічаў у канферэнцыях, пісаў навуковыя творы, выдаў кнігі. Працаваў эканамістам у кампаніях Estudio Broda, Máxima AFJP, HSBC, Corporación América. Узначальваў Дэпартамент эканамічных даследаванняў Аналітычнага цэнтра Fundación Acordar. Быў дарадцам урада Аргенціны. Як эканамічны назіральнік, выступаў на радыё і тэлебачанні. Атрымаў вядомасць праз свае радыкальныя погляды, скандальныя заявы і эксцэнтрычныя паводзіны. У яго выступах часта гучалі абразы ў адрас апанентаў і выкарыстоўвалася [[Абсцэнная лексіка|нецэнзурная лексіка]]. У 2021 годзе Хаўер Мілей стварыў блок «Свабода надыходзіць» лібертарыянскай накіраванасці. У тым жа годзе быў абраны ў Палату дэпутатаў [[Нацыянальны Кангрэс Аргенціны|Кангрэса Аргенціны]]. Затым вылучыў сваю кандыдатуру на пасаду прэзідэнта і на выбарах, якія адбыліся 19 лістапада 2023 года, атрымаў 55,69 % галасоў выбаршчыкаў<ref>[https://ria.ru/20231120/khaver_miley-1910473750.html Биография Хавьера Милея]{{ref-ru}}</ref><ref>[https://tass.ru/encyclopedia/person/miley-haver Милей, Хавьер]{{ref-ru}}</ref>. == Палітычныя погляды == Актыўны прыхільнік [[Аўстрыйская школа|аўстрыйскай школы эканомікі]], крытык папярэдняй эканамічнай і дзяржаўнай палітыкі Аргенціны. Мілей пераважна характарызуе сябе як [[Манархізм|мінархіст]] і [[Лібертарыянства|лібертарыянец]], падтрымлівае [[Капіталізм|капіталістычны лад]], свабоду выбару ў такіх пытаннях як абарот зброі, аднаполыя шлюбы, прастытуцыя, спажыванне псіхаактыўных рэчываў<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://reason.com/2023/08/17/dont-confuse-javier-milei-with-jair-bolsonaro/|title=Don't confuse Javier Milei with Jair Bolsonaro|first=Daniel|last=Raisbeck|website=Reason.com|date=2023-08-17|access-date=2023-11-22}}</ref><ref>{{Cite web|lang=es|url=https://www.cronista.com/economia-politica/cinco-definiciones-fuertes-de-javier-milei-aborto-drogas-armas-homosexualidad-y-el-estado-enemigo/|title=Cinco definiciones fuertes de Javier Milei: armas, drogas, homosexualidad, aborto y el Estado como enemigo|website=www.cronista.com|date=2021-08-09|access-date=2023-11-22}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Мілей Хаўер}} {{Прэзідэнты Аргенціны}} [[Катэгорыя:Ігракі ФК Чакарыта Хуніярс]] [[Катэгорыя:Палітыкі Аргенціны]] e9oth8qhbwhtkzv5sob01inzfndxchb 100 753022 5150659 5150227 2026-06-04T15:51:42Z NirvanaBot 40832 +1 новых 5150659 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Мітрафан Феафанавіч Цытовіч|2026-06-04T09:40:42Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Секст Аўрэлій Віктар|2026-06-03T14:02:24Z|Ueschar}} {{Новы артыкул|Эрнст Фрэнкель|2026-06-02T14:20:38Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Ёсіф дэль Медзіга|2026-06-02T14:18:48Z|Ілля Касакоў}} {{Новы артыкул|Уладзіслаў Загорскі|2026-06-01T13:54:41Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Луі Жан Мары Дабантон|2026-06-01T09:14:56Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Андрэй Заерка|2026-05-31T20:16:14Z|Dzejka}} {{Новы артыкул|Музы́чны кура́тар|2026-05-31T11:24:21Z|~2026-32362-63}} {{Новы артыкул|Вілбэртс Краснайс|2026-05-30T12:56:41Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Мінскі японскі сад|2026-05-30T10:51:22Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Людвік Фінкель|2026-05-30T09:59:21Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Леанід Аляксандравіч Акаловіч|2026-05-28T16:15:19Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Соні Ролінз|2026-05-27T17:45:35Z|DzBar}} {{Новы артыкул|Дзін Ачэсан|2026-05-27T05:31:17Z|StarDeg}} {{Новы артыкул|Оскар Галецкі|2026-05-26T14:36:57Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Людвік Калянкоўскі|2026-05-25T14:07:00Z|DBatura}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 17tpp4ywmfoayx0l92wphauihcw70r5 100 753274 5150656 5149934 2026-06-04T15:51:12Z NirvanaBot 40832 +10 новых 5150656 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Галганг|2026-06-04T13:41:05Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Госфард|2026-06-04T12:16:18Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Тргові-Штэпанаў|2026-06-04T12:01:24Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Невеклаў|2026-06-04T11:49:47Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Цыдліна|2026-06-04T11:02:47Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Бістршыцы (прыток Цыдліны)|2026-06-04T10:39:18Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Бістршыцы (прыток Маравы)|2026-06-04T10:28:23Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Воціцы|2026-06-04T10:21:46Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Влашым|2026-06-04T10:17:46Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Бістршыцы (Сярэднячэшскі край)|2026-06-04T10:13:58Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Сарочкіна (Ленінградская вобласць)|2026-06-02T12:08:03Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Раждзествена (Ленінградская вобласць)|2026-06-02T12:01:50Z|Autumndancer}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 4d52u2sityzuqrvuotiqa4jyry60ixt 100 753287 5150654 5150224 2026-06-04T15:50:42Z NirvanaBot 40832 +4 новых 5150654 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Сезон 2025/2026 «Мінска» (баскетбол)|2026-06-04T10:16:22Z|Slavazai1973}} {{Новы артыкул|Сезон 2025/2026 «Гродна-93»|2026-06-04T10:07:25Z|Slavazai1973}} {{Новы артыкул|Мітрафан Феафанавіч Цытовіч|2026-06-04T09:40:42Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Дубровенскае гета|2026-06-03T18:12:24Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Беларуска-літоўскі дагавор (1920)|2026-06-02T21:54:54Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Уладзімір Анатолевіч Клімавец|2026-06-02T15:06:08Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Ёсіф дэль Медзіга|2026-06-02T14:18:48Z|Ілля Касакоў}} {{Новы артыкул|Ювеналій Харкевіч|2026-06-02T14:08:34Z|Ілля Касакоў}} {{Новы артыкул|Навіны Барысаўшчыны (радыёпраграма)|2026-06-02T09:44:30Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Инкубатор:Цукеркавы дождж (Брэст)|2026-06-02T09:31:24Z|Vinokurov78}} {{Новы артыкул|Сезон 2012/2013 ГК СКА Мінск|2026-06-02T07:32:43Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Сакуны (племя)|2026-06-01T18:21:26Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Лебядзіны заказнік|2026-06-01T17:09:53Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Падсады (заказнік)|2026-06-01T17:04:19Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Гідуны|2026-06-01T16:55:23Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Дакудаўскі заказнік|2026-06-01T16:42:53Z|JerzyKundrat}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> li8qwaze9mjsgoj60g9avgw1btctuie 0 753502 5150928 4821865 2026-06-05T11:26:33Z 5150928 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Кісляк}} {{Музыкант | Жонка = Марыя | Гурты = Crisis Creep, AP$ENT }} '''Арсень Аляксеевіч Кісляк''' (нар. [[31 ліпеня|31]] [[Ліпень|ліпеня]] [[1988]], [[Харкаў]], [[Украіна]]) — беларускі спявак і аўтар электроннага праекта «AP$ENT» раней «APSENT». Псеўданім выдуманы Арсенем у сувязі з зоркай [[Палын (Біблія)|Палын]] ({{lang-el|ἀψίνθιον}}, ''апсінтыён'' або {{lang-el2|ἄψινθος}}, ''апсінтас''), потым з [[Палын горкі|раслінай падобнай назвы]] (''Artemísia absínthium'') і ўрэшце з [[Абсент|алкагольным напоем]] ({{lang-fr|absinthe}}), куды дадаюць гэту расліну. Таксама AP$ENT пішацца графічна падобна да [[Арсень (імя)|Арсень]]. == Біяграфія == Калі Арсеню быў год, разам з маці ён пераехаў з Харкава ў [[Магілёў]]. Вырас у [[Беларусь|Беларусі]], у сям’і без бацькі. У 17 гадоў граў у панк-гурце [[Crisis Creep]], які аднойчы выступаў на канцэрце з «[[Дай дарогу!]]». Атрымаў вышэйшую адукацыю ў [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт харчовых і хімічных тэхналогій|МДУХ]] па спецыяльнасці таваразнавец-эксперт, але ні дня не працаваў па ёй. Працаваў у банку і меў уласную фірму<ref name=":2">{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/news/interv-yu-z-autaram-pesni-pra-dzyadzku-sashu-i-tsyotku-lidu-yakoga-nazyvayuts-novym-lyapisam|title=Інтэрв'ю з аўтарам песні пра «дзядзьку Сашу і цётку Ліду», якога называюць новым «Ляпісам»|author=Улляна Будзік|website=belsat.eu|date=31.08.2022 / 16:36|access-date=2023-11-28}}</ref>. Летам 2018 года на грошы заробленыя ў бізнесе стварыў электронны праект «AP$ENT». У 2020 браў удзел у «[[Карантынабачанне|Карантынабачанні]]» з трэкам «Мылю і малюся»<ref name=":2" />. На пачатку 2022 года экстранна эвакуіраваўся разам з жонкай з Беларусі ў [[Грузія|Грузію]], пасля таго як жонку [[Палітычныя рэпрэсіі ў Беларусі (з 2020 года)|затрымалі за каментарый]] у тэлеграм-канале і прысудзілі ёй год «хіміі» з накіраваннем<ref name=":0" />. Пасля перабраліся ў [[Польшча|Польшчу]], усе рэчы і абсталяванне пакінуў у Беларусі. Пазней атрымаў дапамогу ад збору арганізаванага [[BYSOL]]<ref>{{Cite web|lang=be-BY|url=https://bysol.org/be/private/apsent/|title=Дапамога рэпрэсаванай сям'і музыкі AP$ENT|access-date=28 лістапада 2023|archive-date=18 снежня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231218112158/https://bysol.org/be/private/apsent/|url-status=dead}}</ref>. == Творчасць == Сваю творчасць называе ''«даволі вострасацыяльнай»<ref name=":1">{{Cite web|lang=be-BY|url=https://nashaniva.com/330437|title=«Дядя Саша, без обид, но вам никто не рад». Пагутарылі з беларускім спеваком AP$ENT, чые песні збіраюць мільёны праслухоўванняў|author=Ганна Стафановіч|website=Наша Ніва|date=19.11.2023 / 20:39|access-date=2023-11-28}}</ref>.'' Музыцы вучыўся самастойна, а на падрыхтоўку стварэння электроннага праекта Арсеню спатрэбілася каля паўгода. Першая песня на [[YouTube]] канале музыканта з подпісам «APSENT — Стол № 9» выйшла ў 2018 годзе.<ref name=":3">{{Cite web|lang=be-BY|url=https://www.youtube.com/watch?v=v4qzK9WNExg|title=APSENT - Стол №9|author=ApSent|date=24 ліп 2018 г.|access-date=2023-11-28}}</ref> Першы ўсплёск папулярнасці адбыўся пасля ўдзелу ў «Карантынабачанні». Песня «Мылю і малюся» пра [[COVID-19|каранавірус]] прайшла ў фінал і атрымала добрую ацэнку ад лідара [[Little Big]] [[Ілля Прусікін|Іллі Прусікіна]].<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://crimea.ria.ru/20201205/Mylyu-i-molyus-finalist-Karantinovideniya-o-kovide-i-mechte-1119008690.html|title=Мылю и молюсь: финалист "Карантиновидения" о ковиде и мечте|website=РИА Новости Крым|date=05.12.2020 / 18:09|access-date=2023-11-28}}</ref> Другі ўсплёск адбыўся пасля выпуску песень «Жыве!», «2020», ({{lang-ru|"Я не боюсь"}}) і ({{lang-ru|"Песенка весёлого белоруса"}}), пасля [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|прэзідэнцкіх выбараў 2020 года ў Беларусі]], аднак сам музыка не лічыць свае песні палітычнымі<ref name=":2" />. Наступны ўсплёск адбыўся, пасля выпуску трэка «Super Star» на YouTube і выкарыстання песні «Можна я з табою» ў расійскім серыяле<ref>{{Cite web|lang=be-BY|url=https://www.youtube.com/watch?v=HnL5lQXuv9M|title=AP$ENT - Super Star|date=30 сне 2021 г.|access-date=2023-11-28}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.kinopoisk.ru/showcaptcha?cc=1&mt=328CA8017DE5D790478EE1D9B41A7EFB7A89AA1BE9D1B72E60737993533F7958D43AA4E98F56127798C62A6E43082FAC4037D4901AC7365E97B99B5FD24C41863EABC86D3EB2E56DD7AA3FA4B46C180A458FC017E5067C5DA54B541DE034FC05061DFB329E3E43183602304072D6F1A052F7F15B80070F013502897F&retpath=aHR0cHM6Ly93d3cua2lub3BvaXNrLnJ1L2ZpbG0vNTA4OTMzMy90cmFja3M__65f69080f6ab1ea026e2713d3ba5f613&t=2/1701624310/3b2e48e419550bfdd6b2b2ca3d6e5b6a&u=36c2ccb9-d948a874-1f26bb83-e1055f8c&s=cf184d1d57dfba3e68f8b0d41ba72aeb|title=Саундтреки|website=www.kinopoisk.ru|date=2023|access-date=2023-12-03|archive-date=3 снежня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231203175443/https://www.kinopoisk.ru/showcaptcha?cc=1&mt=328CA8017DE5D790478EE1D9B41A7EFB7A89AA1BE9D1B72E60737993533F7958D43AA4E98F56127798C62A6E43082FAC4037D4901AC7365E97B99B5FD24C41863EABC86D3EB2E56DD7AA3FA4B46C180A458FC017E5067C5DA54B541DE034FC05061DFB329E3E43183602304072D6F1A052F7F15B80070F013502897F&retpath=aHR0cHM6Ly93d3cua2lub3BvaXNrLnJ1L2ZpbG0vNTA4OTMzMy90cmFja3M__65f69080f6ab1ea026e2713d3ba5f613&t=2/1701624310/3b2e48e419550bfdd6b2b2ca3d6e5b6a&u=36c2ccb9-d948a874-1f26bb83-e1055f8c&s=cf184d1d57dfba3e68f8b0d41ba72aeb|url-status=dead}}</ref>. За 2023 год у праекта каля 3,5 мільёны праслухоўванняў у [[Spotify]] і больш за 25 мільёнаў праслухоўванняў у «[[Яндэкс]]е»<ref name=":1" /><ref name=":4">{{Cite web|lang=en|url=https://open.spotify.com/artist/6oiinpr7kwRmyWKVDTZgRT|title=AP$ENT|website=Spotify|access-date=2023-11-28}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://music.yandex.ru/artist/7174914|title=AP$ENT|website=Яндекс Музыка|access-date=2023-11-28}}</ref>. У сакавіку 2024 года ў сацсетках завірусіўся трэк «[[Можно я с тобой]]», карыстальнікі [[TikTok|ТыкТока]] выкарыстоўвалі яго ў роліках пра вымушаную эміграцыю ці выратаванне бяздомных жывёл<ref name=":0">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/338149|title=Песня пра вымушаную міграцыю стала гімнам коцікаў: завірусіўся трэк беларускага спевака AP$ENT|website=Наша Ніва|date=2024-03-11|access-date=2024-03-28}}</ref>. Песня была створана ў Грузіі пасля такой жа вымушанай эміграцыі сям’і Арсеня<ref name=":0" />. Трэк увайшоў у топ-чарты ўсіх расійскіх музычных сэрвісаў: 2-е месца ў чартах «[[Яндэкс Музыка|Яндэкс Музыкі]]» і «[[МТС Музыка|МТС Музыкі]]», 4-ю пазіцыя ў «[[VK Музыка|VK Музыцы]]». 27 сакавіка «Яндэкс Музыка» атрымала ад [[Раскамнагляд]]у афіцыйнае патрабаванне аб абмежаванні доступу да старонкі артыста<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/339377|title=«Яндэкс Музыка» заблакавала старонку шалёна папулярнага беларускага выканаўцы Ap$ent|website=Наша Ніва|date=2024-03-28|access-date=2024-03-28}}</ref>. == Погляды == Пра маўчанне зорак беларускай эстрады пасля [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|выбараў у прэзідэнты Рэспублікі Беларусь]] у 2020 годзе Арсень казаў: <blockquote>''-- Чаму людзі, якія сапраўды могуць нешта зрабіць, маўчаць? Добра, што выказваюцца хаця б незалежныя музыканты. У іх і аўдыторыя болей. Таму што колькі ўжо можна маўчаць?''</blockquote> Да 2020 года Арсень не размаўляў па-беларуску. Пасля хвалі народнага яднання 2020 года ў Беларусі і поўнамаштабнага [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|ўварвання Расіі ва Украіну]], [[беларуская мова]] дапамагла музыканту ў жаданні адмежавацца ад рускіх Z-патрыётаў<ref name=":1" />. Арсень пазіцыянуе сябе як беларускага музыканта і выступае супраць вайны ва Украіне і вайны агулам<ref name=":2" />. == Дыскаграфія == Паказаны песні са стрымінгавых пляцовак.<ref name=":4" /> {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" !'''Год''' !'''Назва''' !'''Арыгінальная назва''' !'''Каментар''' !'''Альбом''' |- |2018 |Стол № 9 |Стол № 9 |Першая версія ў сеціве.<ref name=":3" /> |— |- |2018 |Лэдзі Дэман |Леди Демон |Першая версія ў сеціве.<ref>{{Cite web|lang=be-BY|url=https://www.youtube.com/watch?v=VVFeh9CbV2E|title=Леди Демон|access-date=2023-11-28}}</ref> |— |- |2019 |Стол № 9 |Стол № 9 |Другая версія ў сеціве.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://open.spotify.com/track/7zovRF94Q6DvTv9FFvftR8|title=Стол 9|date=2019-06-16|access-date=2023-11-28}}</ref> |Сем |- |2019 |Лэдзі Дэман |Леди Демон |Другая версія ў сеціве.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://open.spotify.com/track/6lJycVFI6EHvNLPTxdny6a|title=Леди Демон|date=2019-06-16|access-date=2023-11-28}}</ref> |Сем |- |2019 |Шкодная злосная |Вредная злобная |— |Сем |- |2019 |Паці.by |Пати.by |— |Сем |- |2019 |Святло |Свет |— |Сем |- |2019 |Пагуглі, што значыць каханне… |Погугли, что значит любовь… |— |Сем |- |2019 |Шкло |Стекло |— |Сем |- |2019 |Быць сабою |Быть собой |— |— |- |2019 |На траве |На траве |— |— |- |2019 |Заход |Закат |— |— |- |2019 |Сэрца |Сердце |Сумесна з LUCIFER |— |- |2019 |Напэўна |Наверно |— |— |- |2019 |Схаладала |Похолодало |— |— |- |2019 |Стол 9.0 |Стол 9.0 |— |— |- |2019 |Не зая |Не зая |— |— |- |2019 |Атлантыда |Атлантида |— |— |- |2020 |Мылю і малюся |Мылю и молюсь |— |— |- |2020 |Зорка |Звезда |— |— |- |2020 |По сустрэчнай |По встречной |— |— |- |2020 |Песенька вясёлага беларуса |Песенка весёлого белоруса |— |— |- |2020 |Родны край |Родной край |— |— |- |2020 |Я не баюся |Я не боюсь |— |— |- |2020 |Тры ллер |Три ллер |— |— |- |2020 |Надвор’е |Погода |— |— |- |2020 |Жыве! |Жыве! |— |— |- |2020 |Покерфэйс |Покерфэйс |— |— |- |2020 |Прпгндн |Прпгндн |— |— |- |2020 |2020 |2020 |— |— |- |2021 |Не бачна зорак |Не видно звёзд |— |— |- |2021 |Поў шостага |Pol shestogo |— |— |- |2021 |Смерці больш няма |Смерти больше нет |Кавер на «''[[IC3PEAK|Ic3Peak]] — Смерти больше нет''» |— |- |2021 |Вата |Вата |— |— |- |2021 |Сабачка |Пёсик |— |— |- |2021 |Як ты там? |Как ты там? |— |— |- |2021 |Асноўная з прычын |Основная из причин |— |— |- |2021 |Сезон дажджоў |Сезон дождей |— |— |- |2021 |Ну што ты такі сур’ёзны |Ну что ты такой серьёзный |— |— |- |2021 |Супер зорка |Super Star |— |— |- |2022 |Узнагарода |Награда |— |— |- |2022 |Можна я з табою? |Можно я с тобой? |— |— |- |2022 |Цемра |Цемра |— |— |- |2022 |Лайналак |Лайналак |— |— |- |2023 |Падскурны тлушч |Подкожный жир |— |— |- |2023 |Мроя |Mroja |Сумесна з MuzManya |— |- |2023 |Страцілі хлопца |Потеряли пацана |— |— |- |2023 |Каханне |Kachanne |— |— |} == Відэаграфія == Паказаны спіс кліпаў са стрымінгавых пляцовак. {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" |'''Год''' |'''Назва''' |'''Арыгінальная назва''' |'''Рэжысёр''' |'''Каментар''' |- |2020 |Мылю і малюся (1м) |Мылю и молюсь(1м)<ref>{{Cite web|lang=be-BY|url=https://www.youtube.com/watch?v=nuZ980yUMPo|title=AP$ENT - Мылю и молюсь(1м)|access-date=2023-11-28}}</ref> | |Сатырычнае відэа. |- |2020 |Мылю і малюся (Unofficial) |Мылю и молюсь (Unofficial)<ref>{{Cite web|lang=be-BY|url=https://www.youtube.com/watch?v=xIxrzUKKfTA|title=AP$ENT - Мылю и молюсь (Unofficial)|access-date=2023-11-28}}</ref> | |Неафіцыйны кліп да песні самастойна зняты карыстальнікамі «vlad_laim», «dmmmtr», «outside.exsee» |- |2022 |Цемра (AI) |Цемра (AI)<ref>{{Cite web|lang=be-BY|url=https://www.youtube.com/watch?v=1G34hMRQLsU|title=AP$ENT - Цемра (AI)|access-date=2023-11-28}}</ref> | |Погляд нейрасеткі Midjourney на тэкст песні Цемра. Ілюстрацыі цалкам згенераваны нейрасеткай з запытаў складзеных па сэнсе тэксту песні, анімацыя і пераходы рабіліся ўручную. |- |2023 |Каханне |Kachanne<ref>{{Cite web|lang=be-BY|url=https://www.youtube.com/watch?v=zEBt0t4h6yY|title=AP$ENT - Kachanne (Official Music Video)|author=AP$ENT|date=2023-12-1|access-date=2024-01-08}}</ref> |Рынцук Выстаробскі |Афіцыйнае відэа на песню. |} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ізаляваны артыкул|date=2023-11-29}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кісляк Арсень Аляксеевіч}} [[Катэгорыя:Цэнзура ў Расіі]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя рэжымам Лукашэнкі]] rm10gl8q2anr6qwm5x75seehgfa67pf 0 761175 5150646 5004697 2026-06-04T15:22:31Z StarDeg 16311 5150646 wikitext text/x-wiki {{Фільм}} '''«Ліфт на эшафот»''' ({{lang-fr|Ascenseur pour l'échafaud}}) — французскі мастацкі фільм, дэбют [[Луі Маль|Луі Маля]], экранізацыя аднайменнага рамана Наэля Калефа. Выйшаў пад назвай Elevator to the Gallows у ЗША і Lift to the Scaffold у Вялікабрытаніі. Фільм вядомы таксама дзякуючы меланхалічнаму гукавому шэрагу ў стылі [[кул-джаз]], музыка запісана амерыканскім трубачом і заснавальнікам гэтага кірунку [[Майлс Дэйвіс|Майлсам Дэйвісам]]. == Сюжэт == Галоўныя героі, палюбоўнікі, плануюць ідэальнае забойства мужа жанчыны, Сімона Караля — зброевага і нафтавага магната. Забойца, Жульен Таверн’е, былы дэсантнік Замежнага легіёна, ветэран войн у Індакітаі і Алжыры, залазіць па вяроўцы ў офіс ахвяры (свайго боса), робячы выгляд, што замкнуўся ў кабінеце (з дапамогай недасведчанай сакратаркі). Забойства праходзіць гладка. Аднак, збіраючыся ад’язджаць на машыне, ён бачыць, што забыўся вяроўку, якая звісае з акна, і вырашае за ёй вярнуцца, пакінуўшы машыну адчыненай і заведзенай. Па дарозе за вяроўкай Жульен захрасае ў ліфце, бо будынак закрываўся на выходныя і вартаўнік перад сыходам выключыў электрычнасць. У той жа час маладая пара — аўтазгоншчык Луі і кветачніца Веранік — зганяюць машыну Жульен. Луі знаходзіць пісталет і міні-камеру ў бардачку і пачынае ўяўляць сябе сакрэтным агентам і героем вайны. Ён ганяе з сяброўкай на машыне па начным горадзе і шашы. На ноч Луі і Веранік спыняюцца ў матэлі разам з нямецкай шлюбнай парай, якая выпадкова пазнаёмілася з імі. Веранік робіць здымкі абедзвюх пар на камеру Таверн’е. Раніцай Луі спрабуе сагнаць раскошны «Мерседэс» немцаў, але немцы яго выкрываюць, і ён забівае іх з пісталета Жульена. Луі і Веранік атрымоўваецца збегчы з месца злачынства. Пазней, усвядоміўшы непазбежнасць адплаты за злачынства, Веранік спрабуе пакончыць з сабой і пераконвае Луі зрабіць тое ж самае, але памыляецца з дозай лекаў. Паліцыя ідзе па ілжывым следзе, расследуючы версію, што забойца — Жульен. Доказы неабвержныя: бо Луі і Веранік спыніліся ў матэлі пад імем шлюбнай пары Таверн’е. За ім едуць у офіс Караля. Уключаецца электрычнасць, і Жульен атрымліваецца сысці з будынка незаўважаным. У той жа час паліцыянты выяўляюць труп боса. Праз некаторы час Жульен арыштоўваюць у кафэ па падазрэнні ў забойстве нямецкай шлюбнай пары. Флоранс (жонка Сімона) бачыла машыну Жульена з Веранік на пасажырскім сядзенні, але ўгаварыла сама сябе, што памылілася. Таму яна ноччу, нягледзячы на лівень і навальніцу, шукае Жульена і ў адным з бараў сустракае яго сябра. У 5 гадзін раніцы іх абодвух арыштоўваюць, але пазней адпускаюць, даведаўшыся, што яна — жонка Караля. Загалоўкі ранішніх газет абвяшчаюць, што Жульен — забойца турыстаў, аднак Флоранс гэтаму не верыць і пачынае ўласнае расследаванне і хутка знаходзіць сапраўдных злачынцаў. Яна едзе за Луі, які хоча забраць фатаграфіі з матэля, дзе яго і арыштоўвае паліцыя (Ліна Вентура). Фларанс і Жульена абвінавачваюць у забойстве Сімона Караля, бо на плёнцы з міні-камеры ёсць і іх сумесныя фатаграфіі, што гаворыць аб іх сувязі і матывах да забойства Сімона. == У ролях == * [[Жанна Маро]] — Фларанс Караля * [[Марыс Ранэ]] — Жульен Таверн’е * [[Жорж Пужулі]] — Луі * Ёры Бертэн — Веранік * [[Ліна Вентура]] — камісар Шэр’е {{зноскі}} 2ncsks6nmo0enyz1hlsl6qguo0datke 0 763180 5150688 4710818 2026-06-04T16:42:42Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5150688 wikitext text/x-wiki '''«Жывая спадчына Беларусі»''' ({{Lang-en|Living Heritage of Belarus}}) — найменне [[Беларусь|Беларускага]] нацыянальнага інвентару [[Нематэрыяльная спадчына|нематэрыяльнай культурнай спадчыны]], а таксама адпаведнага Інтэрнэт-партала, на якім гэты Інвентар размешчаны. Нацыянальны інвентар «Жывая спадчына Беларусі» быў створаны ў 2014 г. камандай экспертаў [[Інстытут культуры Беларусі (2010)|Інстытута культуры Беларусі]], пры кансультацыйнай і фінансавай падтрымцы [[ЮНЕСКА]]. Ён уяўляе сабой [[База даных|базу даных]] элементаў нематэрыяльнай культурнай спадчыны (НКС), якія былі вылучаны пры непасрэдным удзеле іх носьбітаў і выканаўцаў — супольнасцей, груп, асобных людзей, а таксама экспертаў і прадстаўнікоў грамадскіх арганізацый, а затым, па рашэнню [[Беларуская навукова-метадычная рада па ахове гісторыка-культурнай спадчыны пры Міністэрстве культуры Рэспублікі Беларусь|Беларускай навукова-метадычнай рады па ахове гісторыка-культурнай спадчыны пры Міністэрстве культуры Рэспублікі Беларусь]] атрымалі статус гісторыка-культурнай каштоўнасці і ўключаны ў [[Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей]]. Асноўнай мэтай Нацыянальнага інвентару з’яўляецца забеспячэнне аховы нематэрыяльнай культурнай спадчыны і яе [[Устойлівае развіццё|ўстойлівага развіцця]], падтрымка носьбітаў нематэрыяльнай культурнай спадчыны; уключэнне нематэрыяльнай культурнай спадчыны ў сферу рэгіянальнай палітыкі. == Базавыя прынцыпы == Нацыянальны інвентар нематэрыяльнай культурнай спадчыны Беларусі: * з’яўляецца адкрытым рэсурсам; * пастаянна змяняецца і дапаўняецца новымі звесткамі; * створаны з ужываннем новых тэхналогій і ўяўляе сабой шматузроўневую базу даных; * фіксуе ўсе рызыкі і праблемы, звязаныя з захаваннем нематэрыяльнай культурнай спадчыны Беларусі; * ствараецца пры актыўным удзеле носьбітаў — супольнасцей, груп і асобных людзей; * фарміруецца ў выніку сістэмнай дзейнасці рэгіёнаў па ідэнтыфікацыі і інвентарызацыі НКС, а таксама на падставе прапаноў, якія паступаюць непасрэдна ад носьбітаў спадчыны, альбо ад няўрадавых арганізацый; * адлюстроўвае духоўную культуру беларускага народа ў яе пастаянным развіцці<ref name=":0">Практычнае кіраўніцтва / А. Сташкевіч [і інш.]. — Мінск : Інстытут культуры Беларусі, 2013. — 164 с. : іл. // https://livingheritage.by/Publikacyi/Praktycznaje_kiraunictva.pdf{{Недаступная спасылка}}</ref>. == Крытэрыі інвентарызацыі == * ''Адметнасць.'' Інвентар уключае ўсе адметныя і тыповыя элементы НКС Беларусі, якія характарызуюць яе культурную традыцыю і адрозненне ад іншых; * ''Прывязка да месца, лакалізацыя''. НКС заўсёды звязана з месцам свайго паходжання гістарычна і ментальна; * ''Значнасць для супольнасці, якой належыць.'' НКС спрыяе яднанню людзей у межах супольнасці, падтрымлівае супольнасць цалкам і кожнага ў ёй; * ''Шчыльна звязана з акаляючым прыродным і культурным атачэннем.'' НКС падтрымлівае прыняты лад жыцця, спрыяе культурнаму дыялогу ў межах супольнасці і па-за ёй; * ''НКС не змяшчае [[гвалт]]у і не супярэчыць [[Міжнароднае права|міжнародным праваахоўным актам]]''; * ''Мае ўстойлівыя механізмы трансляцыі''. Існуе выразнае жаданне носьбітаў захаваць сваю НКС як індыкатар іх [[Самаідэнтыфікацыя|самаідэнтыфікацыі]]; спрыяе ўстойліваму развіццю рэгіёна<ref name=":0" />. == Структура інвентару == Усе элементы НКС у базе даных Інвентару размеркаваныя па катэгорыям і ў адпаведнасці з геаграфічнай лакалізацыяй. Сярод вылучаных катэгорый: [[Выканальніцкае мастацтва|выканальніцкія мастацтвы]]; вусныя традыцыі і формы выражэння; [[светапогляд]] людзей і [[міфалогія]]; традыцыйныя [[рамёствы]] і [[кулінарыя]], традыцыйныя цырымоніі, а таксама — практыкі захавання НКС. Адпаведна і пошук можна весці па катэгорыям ці згодна з [[тапаграфія]]й, альбо непасрэдна — у раздзеле Інвентару. На сайце Інвентару<ref>{{Cite web|url=http://www.living-heritage.by|title=Жывая спадчына Беларусі|website=www.living-heritage.by|access-date=2024-04-09}}</ref>, які з’яўляецца даволі значным інтэлектуальным і адукацыйным рэсурсам, акрамя ўласна Інвентару НКС, размешчаны [[навіны]], якія пастаянна аднаўляюцца, актуальны каляндар падзей, звязаных з НКС, розныя інфармацыйныя рэсурсы, публікацыі і метадычныя рэкамендацыі, а таксама — шмат [[фота]] і [[відэа]]. {{Зноскі}} == Спасылкі == * {{Cite web|url=http://www.living-heritage.by|title=Жывая спадчына Беларусі|website=www.living-heritage.by }} [[Катэгорыя:Культурная спадчына Беларусі]] [[Катэгорыя:Базы даных]] [[Катэгорыя:Сайты Беларусі]] 5qqwpzxdu7p7lolvlgpnas2j6sjaemr 100 763680 5150660 5149936 2026-06-04T15:51:53Z NirvanaBot 40832 +2 новых 5150660 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Сезон 2025/2026 «Мінска» (баскетбол)|2026-06-04T10:16:22Z|Slavazai1973}} {{Новы артыкул|Сезон 2025/2026 «Гродна-93»|2026-06-04T10:07:25Z|Slavazai1973}} {{Новы артыкул|Уладзімір Анатолевіч Клімавец|2026-06-02T15:06:08Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Сезон 2012/2013 ГК СКА Мінск|2026-06-02T07:32:43Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Сезон 2012/2013 ГК Вікторыя-Рэгія Мінск|2026-06-01T13:51:26Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Сезон 2025/2026 «Рубона»|2026-06-01T11:01:42Z|Slavazai1973}} {{Новы артыкул|Сезон 2025/2026 «Барысфена» Магілёў|2026-06-01T10:42:40Z|Slavazai1973}} {{Новы артыкул|Сезон 2012/2013 ГК Аркатрон Мінск|2026-06-01T10:29:41Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Сезон 2012/2013 ГК Мяшкоў Брэст|2026-06-01T07:05:38Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Сезон 2012/2013 ГК Дынама Мінск|2026-06-01T06:37:37Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Марыа Лем’ё|2026-05-30T09:24:16Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Клод Лем’ё|2026-05-30T09:06:08Z|JerzyKundrat}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 9iq21anvfw8m5v8qetpujjjnzn65lkl 0 771298 5150914 4821527 2026-06-05T11:07:53Z Autumndancer 168015 арфаграфія 5150914 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Лісмар''' ({{lang-en|Lismore}}) — [[горад]] у штаце [[Новы Паўднёвы Уэльс]] у [[Аўстралія|Аўстраліі]]. Знаходзіцца за 734 км на поўнач ад [[Сідней|Сіднея]] і за 200 км на поўдзень ад [[Брысбен]]а, за 30 км ад узбярэжжа [[Ціхі акіян|Ціхага Акіяна]]. Паводле перапісу 2021 года насельніцтва горада складала 28 816 чалавек​​. == Адукацыя і навука == * [[Універсітэт Паўднёвага Крыжа]] == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Новага Паўднёвага Уэльса]] 7eisdm12qxfjna3uw3kb8ep16xrbzgt 0 771641 5150616 4824734 2026-06-04T13:43:42Z Autumndancer 168015 арфаграфія 5150616 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Вадонга''' ({{lang-en|Wodonga}}) — [[горад]] у штаце [[Новы Паўднёвы Уэльс]] у [[Аўстралія|Аўстраліі]]. Размешчаны за 324 км на паўночны ўсход ад [[Мельбурн|Мельбурна]]. Ракой [[Мурэй]] аддзелены ад горада [[Олберы]]. Станам на 2021 год насельніцтва горада і яго прыгарадаў складала 38 949 асоб. == Адукацыя і навука == * [[Універсітэт імя Чарлза Стэрта]] == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Новага Паўднёвага Уэльса]] bo9xlwy4k3hl36d7c1y9g8yzyoq7kkc 0 771643 5150606 4824736 2026-06-04T13:36:47Z Autumndancer 168015 арфаграфія 5150606 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Батэрст''' ({{lang-en|Bathurst}}) — [[горад]] у штаце [[Новы Паўднёвы Уэльс]] у [[Аўстралія|Аўстраліі]]. Знаходзіцца прыкладна за 200 км на паўночны захад ад [[Сідней|Сіднея]]. Заснаваны ў 1815 годзе, ён з'яўляецца старэйшым унутраным (размешчаным не на ўзбярэжжы) паселішчам у [[Аўстралія|Аўстраліі]]. У 1851 годзе тут ўпершыню ў Аўстраліі знайшлі [[Золата|золата]] і адбылася першая [[Залатая ліхаманка|залатая ліхаманка]] на кантыненце. == Адукацыя і навука == * [[Універсітэт імя Чарлза Стэрта]] == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Новага Паўднёвага Уэльса]] 2oofui3lk1oij3ug9oxvctjhol8o69a 0 771644 5150607 4824737 2026-06-04T13:37:26Z Autumndancer 168015 5150607 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Даба''' ({{lang-en|Dubbo}}) — [[горад]] у штаце [[Новы Паўднёвы Уэльс]] у [[Аўстралія|Аўстраліі]]. Гэта буйнейшы населены пункт у рэгіёне Арана з насельніцтвам 43 516 асоб станам на чэрвень 2021 года. Афіцыйна стаў горадам у 1966 годзе. Знаходзіцца на вышыні 275 метраў над узроўнем мора, за 303 км на паўночны захад ад [[Сідней|Сіднея]] і з'яўляецца буйным аўтамабільным і [[Чыгуначны транспарт|чыгуначным]] вузлом. == Адукацыя і навука == * [[Універсітэт імя Чарлза Стэрта]] == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Новага Паўднёвага Уэльса]] 77c0e8a8lzeh3g7bgzx763ume0856pn 0 771764 5150781 4835363 2026-06-05T04:53:44Z StarDeg 16311 5150781 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Дзюпрэ}} {{кінематаграфіст}} '''Анні Дзюпрэ''' ({{lang-fr| Anny Duperey}}, сапраўднае імя {{lang-fr| Annie Legras}}, нар. {{ДН|28|6|1947}}, [[Руан]], [[Прыморская Сена]], [[Францыя]]) — французская актрыса і пісьменніца. == Біяграфія == Нарадзілася ў сям’і фатографа Люсьена Легра і яго жонкі Жынет. Ва ўзросце 8 гадоў засталася сіратой; бацькі загінулі ад атручвання [[чадны газ|чадным газам]] ва ўласнай ваннай. Анні выхоўвалася ў бабулі і цёткі з боку бацькі. Пазней яна апісала гэтыя трагічныя падзеі ў сваёй кнізе «Le Voile noir», ілюстраванай захаванымі фотаработамі бацькі. З 13 гадоў Анні займалася танцамі, а ў 1964 годзе пераязджае ў Парыж, дзе вучыцца ў Рэнэ Сімона і грае ў тэатры, адначасна працуючы мадэллю для часопісаў моды. Вераснёўскі нумар «Вог» 1973 года выйшаў з Анні Дзюпрэ на вокладцы. Анні Дзюпрэ заўважыў [[Жан-Люк Гадар]] і ў 1966 годзе даў ёй першую ролю ў кінафільме «Дзве ці тры рэчы, якія я ведаю пра яе». Дзюпрэ здымалася пераважна ў лёгкіх і немудрагелістых забаўляльных фільмах. Магчымасць змяніць вобраз ёй даў толькі рэжысёр [[Ален Рэнэ]] ў фільме 1974 года «[[Ставіскі (фільм)|Ставіскі]]». Дзюпрэ становіцца вядомай у 1976 годзе, сыграўшы ролю Шарлоты ў кінакарціне «І сланы бываюць нявернымі»; актрыса таксама мела досвед працы ў Галівудзе, зняўшыся з [[Аль Пачына]] ў фільме «Бобі Дзірфільд» Паралельна Анні Дзюпрэ здымалася ў розных тэлесерыялах у Францыі. У наш час займаецца пераважна літаратурнай творчасцю і вядомая ў Францыі сваімі пачуццёвымі раманамі і апавяданнямі. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Дзюпрэ}} ouojor9fuh3x1f3kq6i61eko393cr6r 0 774913 5150755 4856790 2026-06-04T20:59:38Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5150755 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Зады}} {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = вёска |беларуская назва = Зады |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Гарэлецкі }} '''Зады́''' ({{lang-be-trans|Zady}}) — былая [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Вёска Зады ўваходзіла склад [[Гарэлецкі сельсавет|Гарэлецкага сельсавета]]. == Назва == Назва-арыенцір, звычайна задняя і далёкая частка палёў{{sfn|Яшкін І. Я.|1971}}<ref>{{Cite web|url=https://bydialects.org/dicts/jurcanka-sucasnaje-narodnaje-slova-1988-r/125?hl=%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D1%8B|title=Ст. 125 — Сучаснае народнае слова (1988). Г. Ф. Юрчанка — Беларускія дыялектныя слоўнікі|website=bydialects.org|access-date=2024-10-14}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://bydialects.org/dicts/mova-siennienscyny-tom-1-2015-r/210?hl=%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D1%8B|title=Ст. 210 — Мова Сенненшчыны: дыялектны слоўнік (2015). Том 1 — Беларускія дыялектныя слоўнікі|website=bydialects.org|access-date=2024-10-14}}</ref>, часам лесу<ref>{{Cite web|url=https://bydialects.org/dicts/ivanova-mikrotoponimija-mozyrskogo-polesja-2007-r/77?hl=%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D1%8B|title=Ст. 77 — Микротопонимия Мозырского Полесья (2007). Г. А. Іванова — Беларускія дыялектныя слоўнікі|website=bydialects.org|access-date=2024-10-14}}</ref>. == Гісторыя == У XIX стагоддзі [[фальварак]] Зады ў [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], уласнасць [[Янішэўскія|Янішэўскіх]], належаў да [[Маёнтак|маёнтка]] [[Цітва]]. Пасля 1861 года ў [[Цітвянская воласць|Цітвянскай воласці]] Ігуменскага павета. Па смерці Людвіга Ануфрыевіча Янішэўскага і падзелу яго ўласнасці паміж чатырма сынамі, Зады дасталіся наймалодшаму Людвіку разам з маёнткам [[Варонічы (Пухавіцкі раён)|Варонічы]]{{Sfn|SgKP|1895|s=254}}. У 1889 годзе Задамі валодаў [[Дваранства|дваранін]] [[Каталіцтва|рыма-каталіцкага]] веравызнання Людвіг Людвігавіч Янішэўскі, было 614 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяцін]] зямлі{{Sfn|Памяць|2003|с=98}}. Паводле перапісу 1908 года [[засценак]]{{Sfn|Ярмоловичъ В.|1909|с=68}}. З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. Фальварак быў [[Нацыяналізацыя|нацыяналізаваны]], атрымаў статус [[Пасёлак|пасёлка]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. У траўні—чэрвені 1942 года вёска была спалена нямецкімі войскамі<ref>{{Cite web|url=http://db.narb.by/search/8804|title=Поиск - Белорусские деревни, сожжённые в годы Великой Отечественной войны|website=db.narb.by|access-date=2024-10-13|archive-date=5 лістапада 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241105124255/http://db.narb.by/search/8804|url-status=dead}}</ref>. Пасля вайны адноўлена<ref>{{Cite web|url=http://db.narb.by/search/8804|title=Поиск - Белорусские деревни, сожжённые в годы Великой Отечественной войны|website=db.narb.by|access-date=2024-10-13|url-status=dead}}</ref>. У наш час не існуе. == Насельніцтва == * 1908 год — 6 двароў, 38 жыхароў{{Sfn|Ярмоловичъ В.|1909|с=68}} * 1917 год — 7 двароў, 47 жыхароў (усе [[беларусы]]){{Sfn|Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|1924|с=123}} == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|14|254|Zady|[[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A.]]}} * {{кніга|аўтар = Ярмоловичъ В. С.|частка = |загаловак = Списокъ населенныхъ мѣстъ Минской губерніи|арыгінал = |спасылка = http://elib.shpl.ru/ru/nodes/25877-yarmolovich-v-s-spisok-naselennyh-mest-minskoy-gubernii-minsk-1909|адказны = |выданне = |месца = Минскъ|выдавецтва = Изданіе Минскаго Губернскаго Статистическаго Комитета|год = 1909|том = |старонкі = |старонак = 231|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Ярмоловичъ В.}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|арыгінал = |спасылка = https://rusneb.ru/local/tools/exalead/getFiles.php?book_id=000200_000018_RU_NLR_A1SV_116287&name=%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA%20%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%20%D0%91%D0%A1%D0%A1%D0%A0%20%D0%B1.%20%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9%20%D0%B3%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B8&doc_type=pdf|адказны = Центральное Статистическое Бюро Б.С.С.Р.|выданне = |месца = Минск|выдавецтва = Белтрестпечать|год = 1924|том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)}} * {{Крыніцы/Беларускія геаграфічныя назвы|Зады|70}} [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] 8ccsxozk48lhzcwntodfvokc2xvxku0 0 775270 5150812 5004569 2026-06-05T06:43:34Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5150812 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Ззянне}} {{Выданне |Перакладчык = Наста Карнацкая }} '''Ззянне''' ({{lang-en|The Shining}}) — раман амерыканскага пісьменніка [[Стывен Кінг|Стывена Кінга]], напісаны ў жанрах жаху, псіхалагічнай драмы і гатычнай літаратуры, упершыню апублікаваны ў [[1977 год у гісторыі літаратуры|1977]] годзе выдавецтвам «Doubleday». Раман быў некалькі разоў адаптаваны для кіно і тэатра, аднак найбольшую вядомасць атрымала [[Ззянне (фільм, 1980)|экранізацыя]] 1980 года рэжысёра [[Стэнлі Кубрык]]а з [[Джэк Нікалсан|Джэкам Нікалсанам]] у галоўнай ролі. На беларускай мове раман выйшаў у 2024 годзе ў перакладзе Насты Карнацкай<ref>[https://bellit.info/news/janushkjevich-vydasc-amjerykanski-bestseljer-yellowface-rebeki-kuan.html Янушкевіч выдасць амерыканскі бэстсэлер]</ref>. == Сюжэт == Новая праца Джэка Торэнса ў гатэлі «Аверлук» — ідэальная магчымасць пачаць усё з пачатку. У міжсезонне ён разам з жонкай Уэндзі і сынам Дэні перабіраецца ў стары гатэль, каб працаваць зімовым наглядчыкам. Там у Джэка з’явіцца шмат часу, каб уз’яднацца з сям’ёй і папрацаваць над уласнымі літаратурнымі творамі. Але з надыходам суровага зімовага надвор’я ідылічнае месца здаецца ўсё больш аддаленым ад цывілізацыі… і ўсё больш злавесным. І адзіным, хто заўважае дзіўныя і жудасныя сілы, якія сабраліся вакол гатэля з доўгай і страшнай гісторыяй, становіцца Дэні Торэнс, адораны «ззяннем» пяцігадовы хлопчык. == Крытыка == {| class="wikitable" style="font-size: 95%;" |- ! Год ! Рэйтынг ! Выданне ! Месца |- |rowspan="1"|2000 |«Найлепшая кніга тысячагоддзя» |[[Amazon]] |75<ref>{{cite web|url=http://www.sfadb.com/Amazon_Millennium|title=Amazon Best of Millennium Poll|publisher=Science fiction awards database|accessdate=2015-09-04|lang=en|archive-date=2015-10-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20151007014249/http://www.sfadb.com/Amazon_Millennium|url-status=live}}</ref>. |- |rowspan="2"|2014 |«Найлепшы твор Стывена Кінга» |''[[Rolling Stone]]'' |3<ref>{{cite web|url=https://www.rollingstone.com/culture/lists/readers-poll-the-10-best-stephen-king-books-20141105|title=Readers' Poll: The 10 Best Stephen|author=Andy Greene|date=2014-11-05|publisher=[[Rolling Stone]]|accessdate=2014-12-12|lang=en|archive-date=2014-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20141215045521/http://www.rollingstone.com/culture/lists/readers-poll-the-10-best-stephen-king-books-20141105|url-status=live}}</ref> |- |«Найлепшая гісторыя аб прывідах» |[[Publishers Weekly]] |1<ref>{{cite web|url=http://www.publishersweekly.com/pw/by-topic/industry-news/tip-sheet/article/64491-the-10-best-ghost-stories.html|title=The 10 Best Ghost Stories|author=Lauren Oliver|date=2014-10-24|publisher=Publishers Weekly|accessdate=2015-07-20|lang=en|archive-date=2015-07-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20150723133616/http://publishersweekly.com/pw/by-topic/industry-news/tip-sheet/article/64491-the-10-best-ghost-stories.html|url-status=live}}</ref> |- | 2023 |«100 найлепшых дэтэктыўных кніг і трылераў усіх часоў» |[[Time]] |б/н<ref>{{cite web|url=https://time.com/collection/best-mystery-thriller-books/6309185/the-shining/|title=The Shining by Stephen King|author=Megan McCluskey|publisher=[[Time]]|accessdate=2023-10-05|lang=en|url-status=dead}}</ref> |- | 2024 |«Найлепшы раман Стывена Кінга» |[[Forbes]] |1<ref>{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/entertainment/article/stephen-king-books/?sh=55d7fe7b62b8|title=The Best Stephen King Books, Ranked And In Order|publisher=Forbes|accessdate=2024-05-09|lang=en|author=Sughnen Yongo|archive-date=2024-05-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20240509130501/https://www.forbes.com/sites/entertainment/article/stephen-king-books/?sh=55d7fe7b62b8|url-status=live}}</ref>. |} Твор быў намінаваны на прэміі «Гэндальф» і «[[Прэмія «Локус»|Локус]]» за найлепшы раман фэнтэзі<ref>{{cite web|url=http://www.locusmag.com/SFAwards/Db/Locus1978.html|title=1978 Locus Awards|publisher=[[Locus (часопіс)|Locus]]|accessdate=2015-06-24|lang=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110514044115/http://www.locusmag.com/SFAwards/Db/Locus1978.html#|archivedate=2011-05-14|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://stephenking.com/awards.html|title=Awards & Nominations|publisher=StephenKing.com|accessdate=2015-06-24|lang=en|archive-date=2016-02-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160205045735/http://stephenking.com/awards.html|url-status=dead}}</ref>. Раман увайшоў у спіс бестселераў газеты «''[[The New York Times]]''», размясціўшыся на восьмай пазіцыі<ref>{{cite web|url=http://www.hawes.com/1977/1977-03-27.pdf|title=The New York Times Best Seller List|date=1977-03-27|publisher=[[The New York Times]]|accessdate=2015-06-22|lang=en|archive-date=2015-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924025210/http://www.hawes.com/1977/1977-03-27.pdf|url-status=live}}</ref>. == Зноскі == {{reflist}} == Літаратура == * {{кніга|аўтар=Tony Magistrale|загаловак=Discovering Stephen King's The Shining: Essays on the Bestselling Novel by America's Premier Horror Writer|выдавецтва=Wildside Press LLC|год=1998|старонак=144|выданне=Выданне выпраўленае|спасылка=https://books.google.ru/books?id=OjqoJpnLYYwC&printsec|isbn=1557421331}} * {{кніга|аўтар=Mark Browning|частка=The terror of everyday life and final girls|загаловак=Stephen King on the Big Screen|спасылка=https://books.google.ru/books?id=jWHrBu34wQkC&printsec|месца=Beverly|выдавецтва=Intellect Books|год=2009|старонкі=198—218|старонак=251|ref=Браўнінг}} == Спасылкі == * {{cite web|url=http://stephenking.com/library/novel/shining_the.html|title=The Shining|author=StephenKing.com|description=Старонка твора на афіцыйным сайце Стывена Кінга|lang=en|accessdate=2015-03-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150204203956/http://stephenking.com/library/novel/shining_the.html|archivedate=2015-02-04}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Творы Стывена Кінга}} [[Катэгорыя:Кнігі 1977 года]] nq8fs5id9z8ddu927lir4ny5triqhjw 0 775617 5150622 5020548 2026-06-04T14:01:36Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5150622 wikitext text/x-wiki [[Файл:Жаніцьба Цярэшкі.jpg|міні|Удзельнікі абраду «Жаніцьба Цярэшкі». Вёска [[Майсюціна]] [[Глыбоцкі раён|Глыбоцкага раёна]], 1962 г.]] '''Традыцыйная гульня «[[Жаніцьба Цярэшкі]]» ў [[Лепельскі раён|Лепельскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]''' — гэта элемент нематэрыяльнай культурнай спадчыны Беларусі, які ўяўляе сабой абрадавую гульню [[Каляды|каляднага цыклу]] і праводзіцца ў часы сонцазвароту по традыцыйным абрадавым рэгламенце шлюбных навагодніх забаў моладзі<ref>{{Кніга|спасылка=https://archive.org/details/9827-1/page/193/mode/2up|аўтар=Чурко Ю. М.|загаловак=Этнаграфія Беларусі: Энцыклапедыя|адказны=Редкал. І. П. Шамяк (гл. рэд.) і інш|год=1989|месца=Мн.|выдавецтва=Беларуская савецкая энцыклапедыя|старонкі=194|старонак=574|isbn=5857000149}}</ref>. Зона бытавання жывой традыцыі гульні-абрада ў Лепельскім раёне — вёскі [[Велеўшчына]], [[Поўсвіж]], [[Аношкі (Лепельскі раён)|Аношкі]], [[Стары Лепель]], [[Барсукі (Глыбоцкі раён)|Барсукі]], [[Цярэшкі (Лепельскі раён)|Цярэшкі]]<ref>{{Кніга|спасылка=https://xn--d1ag.xn--e1a4c/pub/knihi.com/%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0%D1%8F%20%D1%82%D0%B2%D0%BE%D1%80%D1%87%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C/%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%96%D1%86%D1%8C%D0%B1%D0%B0%20%D0%A6%D1%8F%D1%80%D1%8D%D1%88%D0%BA%D1%96/BNT.Zanicba_Ciareski.pdf|аўтар=Салавей, Л.М.|загаловак=Жаніцьба Цярэшкі|адказны=Уклад. тэкстаў, уступ. арт. і камент. Л. М. Салавей; Уклад, сістэм. і расшыфроўка муз. матэрыялу, уступ. арт. і камент. І. Дз. Назінай|год=1992|месца=Мн.|выдавецтва=Навукаі тэхніка|старонкі=519|старонак=515—518|isbn=5-343-00675-2}}</ref>. Калядна-абрадавая гульня ўяўляе сабой вясельна-тэатральную дзею, у якой спалучаюцца тэатр, спевы, танцы, музыка, імправізацыя. Сутнасць гульні заключаецца ў магчымасці для моладзі праявіць сваю прыхільнасць для знаёмства, знайсці сабе пару. З боку старэйшых выбіраюць «бацьку» і «маці», якія сочаць за парадкам правядзення абраду «Жаніцьбы Цярэшкі», рытуальна-абрадавым частаваннем і агульным вяселлем, дзе няма гледачоў і выканаўцаў, усе з’яўляюцца ўдзельнікамі. Даволі часта пары-ўдзельнікі каляднай абрадавай гульні, потым спраўляюць сапраўднае вяселле. Галоўны персанаж каляднага ігрышча Цярэшка мае міфічнае паходжанне. Цярэшка сустракаецца ў народнай казцы як «драўляны хлопчык», што ажывае на радасць бяздзетным бацькам. «Цярэшка» — нацыянальная культурная адметнасць беларусаў. Слова набывае агульна беларускі сэнс, што праяўляецца ў [[Тапаніміка|тапаніміцы]] (асабліва ў назвах вёсак), [[Народная творчасць|народнай творчасці]] (найбольш каляндарнай і казкавай), сучаснай культуры<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://omcnt.by/tradyczyjnaya-gulnya-zhaniczba-czyareshki-%D1%9E-lepelskim-rayone-viczebskaj-voblasczi/|title=Традыцыйная гульня «Жаніцьба Цярэшкі» ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласці|website=ГУ «Витебский областной методический центр народного творчества»|access-date=25 кастрычніка 2024|archive-date=22 верасня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240922093952/https://omcnt.by/tradyczyjnaya-gulnya-zhaniczba-czyareshki-%D1%9E-lepelskim-rayone-viczebskaj-voblasczi/|url-status=dead}}</ref>. Традыцыйная калядная гульня «Жаніцьба Цярэшкі» ў Лепельскім раёне з кожным годам атрымлівае ўсё большую папулярнасць, на тэрыторыі раёна працягваецца аднаўленне гульні. З мэтай паглыблення ведаў людзей аб народных традыцыях, далучэння дзяцей і моладзі да духоўных скарбаў беларускага народа, папулярызацыі традыцыйнай культуры кожны год праводзяцца пазнаваўчаасветніцкія мерапрыемствы, на якіх гледачы маюць магчымасць атрымаць шмат цікавай інфармацыі па гісторыі і этнаграфіі свайго народа, паслухаць народныя песні, пагуляць і інш. На Каляды 2015—2016 гг. Цярэшку «пажанілі» ў вёсках [[Велеўшчына]], [[Цярэшкі (Лепельскі раён)|Цярэшкі]], [[Стаі (Лепельскі раён)|Стаі]], [[Любжына|Люгжына]], [[Поўсвіж]], [[Горкі (Лепельскі раён)|Горкі]], [[Селішча (Лепельскі раён)|Селішча]] Лепельскага раёна. Кожны год у Слабадской школе праходзіць непасрэднае далучэнне дзяцей да беларускіх народных традыцый — знаёмства з каляднай гульнёй «Жаніцьба Цярэшкі», дзе звычайныя вясковыя вучні могуць атрымаць сапраўдны майстар-клас па беларускіх народных танцах ад настаўнікаў Стайскай традыцыйнай школы мастацтваў і ўдзельнікаў заслужанага калектыву Рэспублікі Беларусь «Сунічкі». 10 студзеня 2015 г. у в. Велеўшчына прайшла дваццатая юбілейная традыцыйная калядная гульня «Жаніцьба Цярэшкі», дзе людзі змаглі захаваць гульню ў першапачатковым варыянце. Дзякуючы іх вопыту гэтую традыцыю змаглі аднавіць і ў іншых вёсках Лепельскага раёна. На традыцыйнай гульні ў в. Велеўшчына была зарэгістравана рэкордная колькасць прысутных і ўдзельнікаў, больш за семдзесят чалавек. Прысутнічалі не толькі мясцовыя жыхары і госці з Лепельскага раёна, але, нават, прыхільнікі традыцыйнай каляднай гульні з Мінску<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://livingheritage.by/Publikacyi/Report_on_the_implementation_of_the_conservation_measures_of_the_Intangibl_Cultural_Heritage_of_Belarus_for_2015_.pdf|title=Справаздача аб рэалізацыі мер па захаванню нематэрыяльнай культурнай спадчыны (НКС) Беларусі за 2015 г.|website=Жывая спадчына Беларусі|access-date=25 кастрычніка 2024|archive-date=13 кастрычніка 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241013051540/https://livingheritage.by/Publikacyi/Report_on_the_implementation_of_the_conservation_measures_of_the_Intangibl_Cultural_Heritage_of_Belarus_for_2015_.pdf|url-status=dead}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Беларускія народныя гульні]] [[Катэгорыя:Культура Лепельскага раёна]] 8db1ezb347plcr7kzetu4mc5z09taan 0 787340 5150775 5034168 2026-06-05T03:31:17Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5150775 wikitext text/x-wiki {{Універсальная картка}} [[28 красавіка]] [[2025]] года на [[Пірэнейскі паўвостраў|Пірэнейскім паўвостраве]] адбылося маштабнае адключэнне электраэнергіі, якое закранула [[Іспанія|Іспанію]], [[Партугалія|Партугалію]], [[Андора|Андору]] і частку [[Францыя|Францыі]], а таксама [[Марока]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=es|url=https://www.lavanguardia.com/vida/20250428/10624908/caida-general-deja-suministro-electrico-toda-espana.html|title=Un apagón general deja sin luz a toda la península Ibérica|website=La Vanguardia|date=2025-04-28|access-date=2025-04-28}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.reuters.com/world/europe/large-parts-spain-portugal-hit-by-power-outage-2025-04-28/|title=Large areas of Spain and Portugal hit by massive power blackout}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ca|url=https://www.diariandorra.ad/nacional/250428/apagada-electrica-espanya-afecta-principat_171875.html|title=Una apagada elèctrica a Espanya afecta el Principat|website=[[Diari d'Andorra]]|date=2025-04-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20250428141132/https://www.diariandorra.ad/nacional/250428/apagada-electrica-espanya-afecta-principat_171875.html|archive-date=28 April 2025|access-date=2025-04-28|url-status=live}}</ref>. У Іспаніі і Партугаліі амаль цалкам адключылася электразабеспячэнне, у [[Лісабон|Лісабоне]], у [[Порту]] і ў [[Мадрыд|Мадрыдзе]] спынілася [[Метрапалітэн|метро]]. == Ход падзей == === Партугалія === У Партугаліі з-за адключэння электраэнергіі была спыненая праца [[Лісабонскі метрапалітэн|Лісабонскага метро]], цягнікоў і святлафораў. Мабільныя сеткі таксама адчувалі сур’ёзныя абмежаванні, асабліва для галасавых выклікаў, а паслугі перадачы даных працавалі толькі часткова. Бальніцы выкарыстоўвалі генератары для падтрымання сваёй працы<ref>{{Cite web|lang=pt-PT|url=https://visao.pt/exameinformatica/noticias-ei/mercados/2025-04-28-apagao-geral-em-portugal-e-em-varias-zonas-da-europa/|title=Apagão geral em Portugal e em várias zonas da Europa {{!}} Exame Informática|website=Visão|date=2025-04-28|access-date=2025-04-28}}</ref>. Цягнікі прыгараднай чыгункі спыніліся, у гарадах былі прыцягнутыя дадатковыя сілы паліцыі. [[Аэрапорт Партэла|Аэрапорт Лісабона]] быў зачынены каля 13:00 па WEST. Аэрапорты [[Аэрапорт Порту|Порту]] і Фара перайшлі на харчаванне ад рэзервовых генератараў<ref>{{Cite web|lang=pt|url=https://sicnoticias.pt/pais/2025-04-28-apagao-geral-afeta-portugal-e-outros-paises-da-europa-6a37283a|title=Apagão geral afeta Portugal e outros países da Europa|website=SIC Notícias|date=2025-04-28|access-date=2025-04-28|archive-date=28 красавіка 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250428121109/https://sicnoticias.pt/pais/2025-04-28-apagao-geral-afeta-portugal-e-outros-paises-da-europa-6a37283a|url-status=dead}}</ref>. Кабінет прэм’ер-міністра [[Луіш Мантэнегру]] правёў экстраннае пасяджэнне<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://apnews.com/article/spain-portugal-power-outage-electricity-b0c5fbca49b8422248c4f933e20303b3|title=Major power outage in Spain and Portugal knocks out subway networks, traffic lights and ATM machines|website=AP News|date=2025-04-28|access-date=2025-04-28}}</ref>. Пры гэтым астраўныя рэгіёны [[Мадэйра]] і Азоры засталіся не закранутыя адключэннямі<ref>{{Cite web|lang=pt-PT|url=https://www.jm-madeira.pt/regiao/em-portugal-ha-apenas-energia-eletrica-na-madeira-e-nos-acores-NL18025383|title=Em Portugal há apenas energia elétrica na Madeira e nos Açores|website=www.jm-madeira.pt|access-date=2025-04-28}}</ref>. Энергазабеспячэнне пачало аднаўляцца ўвечары 28 красавіка, да раніцы 29 красавіка да сеткі былі падключаны ўсе 89 падстанцый<ref name="Медуза восст">{{Cite web|url=https://meduza.io/news/2025/04/29/v-ispanii-i-portugalii-vosstanovili-energosnabzhenie-posle-togo-kak-obe-strany-polnostyu-ostalis-bez-sveta|title=В Испании и Португалии восстановили энергоснабжение после того, как обе страны полностью остались без света|website=Медуза|access-date=2025-04-29}}</ref>. === Іспанія === Улады Мадрыда ўвялі ў горадзе экстранны план PEMAM ([[Іспанская мова|ісп.]] ''Plan Territorial de Emergencia Municipal del Ayuntamiento de Madrid)''<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.bbc.co.uk/news/live/c9wpq8xrvd9t|title=Spain-Portugal power outage latest: Power cut in Spain and Portugal doesn't seem to be caused by cyber attack, say officials|website=BBC News|access-date=2025-04-28}}</ref>''.'' Улады Іспаніі паведамілі, што нацыянальныя [[Атамная электрастанцыя|АЭС]] былі аўтаматычна адключаныя ад электрасеткі па прычыне знікнення іх знешняга электразабеспячэння<ref>{{Cite web|lang=it|url=https://www.repubblica.it/esteri/2025/04/28/diretta/black_out_in_tutta_la_spagna-_le_news_evacuata_la_metropolitana_di_madrid-424153463/|title=Black out Spagna, le news. Ue: “Da prime indagini guasto”. Ripristinata corrente in diverse zone|website=la Repubblica|date=2025-04-28|access-date=2025-04-28}}</ref>. Да раніцы 29 красавіка энергазабеспячэнне было адноўлена на 99%, да сеткі былі падключаны ўсе падстанцыі<ref name="Медуза восст"/>. Як мінімум 5 чалавек загінулі<ref>[https://www.abc.es/sociedad/apagon-cobra-cinco-vidas-espana-20250429171025-nt.html El apagón se cobra al menos cinco vidas en España]</ref>. === Андора === Аператар электрасетак Андоры паведаміў, што адключэнне энергіі ў Іспаніі на некалькі секунд паўплывала на сітуацыю ў княстве. Сістэмная аўтаматыка падключыла энергасістэму княства да французскай, аднавіўшы электразабеспячэнне<ref>{{Cite web|lang=ca|url=https://www.diariandorra.ad/nacional/250428/apagada-electrica-espanya-afecta-principat_171875.html|title=Una apagada elèctrica a Espanya afecta el Principat d'Andorra|last=Redacció|website=Diari d'Andorra|date=2025-04-28|access-date=2025-04-28}}</ref>. === Францыя === Аператар электрасетак Францыі паведаміў, што на некалькі хвілін знікла электрасілкаванне ў Французскай Краіне Баскаў<ref>{{Cite news|title=En direct, panne d’électricité massive en Espagne et au Portugal : le courant est revenu dans « plusieurs zones », mais le trafic ferroviaire ne sera pas complètement rétabli lundi|url=https://www.lemonde.fr/planete/live/2025/04/28/en-direct-panne-d-electricite-massive-le-trafic-ferroviaire-interrompu-dans-toute-l-espagne-les-metros-et-les-trains-a-l-arret_6600933_3244.html|website=Le Monde.fr|access-date=2025-04-28|lang=fr-FR}}</ref>. === Марока === Інтэрнэт-сэрвіс Orange Maroc паведаміў пра значныя збоі ў працы. Кампанія тлумачыла, што адключэнне святла на Пірэнейскім паўвостраве закранулі міжнародныя сувязі<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.moroccoworldnews.com/2025/04/194736/orange-maroc-internet-service-severely-disrupted-by-iberian-power-outage/|title=Orange Maroc Internet Service Severely Disrupted by Iberian Power Outage|first=Adil|last=Faouzi|website=Morocco World News|date=2025-04-28|access-date=2025-04-30}}</ref>. == Імаверныя прычыны == Дакладная прычына здарэння не ясная. Паводле заявы нацыянальнай партугальскай энергетычнай кампаніі REN, прычынай збою сталі анамальныя ваганні правадоў на лініях напругай 400 кВ у цэнтральнай частцы Іспаніі, якія ўзніклі з-за рэзкіх перападаў тэмпературы. Таксама кампанія заявіла аб магчымасці ўзнікнення вельмі вялікіх ваганняў электрычнага напружання ў энергасістэме Іспаніі, якія ў далейшым распаўсюдзіліся на энергасістэму Партугаліі, адзначыўшы пры гэтым, што пра дакладную прычыне казаць заўчасна. Іспанскі сеткавы аператар REE заявіў, што прычынай адключэнняў стаў збой у злучэнні энергасістэм Іспаніі і Францыі праз пажар<ref>{{Cite news|title=Сбой в работе электросетей на Пиренеях могло вызвать редкое атмосферное явление |url=https://www.kommersant.ru/doc/7692714|website=Коммерсантъ|access-date=2025-04-29}}</ref><ref>[https://www.forbes.ru/society/536179-v-ispanii-i-portugalii-proizoslo-masstabnoe-otklucenie-elektroenergii В Испании и Португалии произошло масштабное отключение электроэнергии], Forbes (Россия), 28 апреля 2025 года.</ref>. Аднак інфармацыя пра пажар была абвергнутая, а Нацыянальная метэаралагічная служба Іспаніі заявіла, што не было зафіксавана ніякіх незвычайных метэаралагічных і атмасферных з’яў або рэзкіх ваганняў тэмпературы<ref>[https://www.theguardian.com/world/live/2025/apr/29/spain-portugal-power-cut-outage-barcelona-madrid-europe-latest-live-news?CMP=share_btn_url&page=with%3Ablock-681099698f08212bfafe16fe#block-681099698f08212bfafe16fe 'No unusual phenomena,' Spanish met office dismisses explanation of outage], [[The Guardian]], 29 апреля 2025 года.</ref>. Нацыянальны крыпталагічны цэнтр Іспаніі (з’яўляецца часткай Нацыянальнага разведвальнага цэнтра) пачаў расследаванне адносна таго, ці магла прычынай стаць кібератака. За некалькі дзён да адключэння электраэнергіі цэнтр зафіксаваў «значную незвычайную актыўнасць, якая зыходзіла з Паўночнай Афрыкі», а страта 15 гігават магутнасці адбылася за 5 секунд, што там назвалі дзіўным<ref>[https://www.infobae.com/espana/2025/04/28/el-cni-no-descarta-ninguna-hipotesis-y-ya-investiga-una-gran-actividad-inusual-procedente-del-norte-de-africa-y-por-que-en-cinco-segundos-desaparecio-el-60-de-toda-la-luz/ El CNI no descarta ninguna hipótesis y ya investiga «una gran actividad inusual procedente del Norte de África» y por qué en cinco segundos desapareció el 60 % de toda la luz], Infobae.com, 28 апреля 2025 года.</ref>. Але прэм’ер-міністр Партугаліі [[Луіш Мантэнегру]], камісар [[Еўрапейская камісія|Еўрапейскай камісіі]] Тэрэса Рыбера і старшыня [[Еўрапейскі парламент|Еўрапейскага парламента]] [[Антоніу Кошта]] заявілі, што няма ніякіх прыкмет таго, што збой энергазабеспячэння быў выкліканы кібератакай<ref name="ВВС">{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/clyw01z8z3qo|title=В Испании и Португалии восстанавливают подачу энергии и ищут причину масштабного блэкаута|website=ВВС|access-date=2025-04-29}}</ref><ref name=":0"/>. == Крыніцы == {{Reflist}} {{ВС}} [[Катэгорыя:2025 год у Францыі]] [[Катэгорыя:Падзеі 28 красавіка]] [[Катэгорыя:Красавік 2025 года]] [[Катэгорыя:Тэхнагенныя катастрофы]] [[Катэгорыя:Катастрофы 2025 года]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] 5os4iftmymklkof425rmq9ykw70a2ne 0 787575 5150588 5132352 2026-06-04T12:56:09Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5150588 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} {{Цёзкі2|Раманоўская}} '''Жанна Вячаславаўна Раманоўская''' (нар. {{ДН|||1969}}, г. [[Полацк]]) — [[грамадская дзяячка]] [[Беларусы Латвіі|беларускай дыяспары ў Латвіі]], [[журналістка]]. == Біяграфія == Нарадзілася ў 1969 годзе ў [[Полацк]]у. Скончыла [[Ветрына|Ветрынскую]] сярэднюю школу, [[Даўгаўпілскі педагагічны ўніверсітэт]]. Працавала школьнай настаўніцай, цяпер журналістка ў СМІ Даўгаўпілса, рыхтавала матэрыялы для латвійскіх газет і радыё, тэлевізійныя сюжэты для [[Беларускае тэлебачанне|Беларускага тэлебачання]], рэдагавала газетную старонку на беларускай мове<ref name=":1">{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.pvestnik.by/polackija-sustrjechy/|title=Полацкiя сустрэчы — Полоцк. Полоцкий вестник. Новости Полоцка и Полоцкого района|date=2015-06-02|access-date=2025-05-06|url-status=dead}}</ref>. 3 2009 года выдавец рэгіянальнага партала навін на рускай і латышскай мовах D-fakti.lv, з 2012 года — выдавец адзінага ў Прыбалтыцы дзіцячага часопіса на рускай мове «Приветик!». Акрэдытаваны латвійскі журналіст у [[Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь|Міністэрстве замежных спраў Рэспублікі Беларусь]]. Кіраўніца літаратурных праектаў «Даўгаўпілс: легенды старога горада», «Даўгаўпілсу з любоўю», «Горад, дзе ўсе — свае» і іншых<ref name=":1" />. Сябра [[Беларускае культурна-асветніцкае таварыства «Уздым»|Беларускага культурна-асветніцкага таварыства «Уздым»]], член праўлення<ref name=":1" />. З яе ініцыятывы з 2015 года выдаецца газета «Уздым»<ref name=":0">{{Cite web|url=https://uzdim.lv/be/about|title=УЗДЫМ - Пра нас|website=uzdim.lv|access-date=2025-05-06|archive-date=6 мая 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250506054751/https://uzdim.lv/be/about|url-status=dead}}</ref>. Са студзеня 2018 па 2022 год старшыня таварыства<ref name=":0" />. З 2013 года кіраўніца [[Цэнтр беларускай культуры (Даўгаўпілс)|Цэнтра беларускай культуры]]<ref name=":1" />. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Раманоўская Жанна Вячаславаўна}} [[Катэгорыя:Журналісты Латвіі]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Даўгаўпілсе]] [[Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Латвіі]] clmsc57vs3s700an3zevo07dbptx6fb 0 788914 5150647 5137064 2026-06-04T15:23:54Z StarDeg 16311 /* Фільмаграфія */ 5150647 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Жорж Пужулі''' ({{lang-fr|Georges Poujouly}}; [[20 студзеня]] [[1940]] — [[28 кастрычніка]] [[2000]]) — французскі акцёр, які атрымаў міжнароднае прызнанне ў дзяцінстве за сваю ролю ў ўзнагароджаным фільме «[[Забароненыя гульні]]». У 1950-х гадах ён зняўся ў шэрагу іншых вядомых фільмаў, у прыватнасці, у «Д’ябалах», «[[І бог стварыў жанчыну]]» і «[[Ліфт на эшафот (фільм)|Ліфт на эшафот]]». Пазней ён працаваў у асноўным на тэлебачанні, дзе спецыялізаваўся на агучванні. == Фільмаграфія == * (1952) «[[Забароненыя гульні]]» — ''Мішэль Дале'' * (1956) «[[І бог стварыў жанчыну]]» — ''Крысціян Тардзье'' * (1958) «[[Ліфт на эшафот (фільм)|Ліфт на эшафот]]» == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Акцёры Францыі]] [[Катэгорыя:Дзеці-акцёры]] {{DEFAULTSORT:Пужулі Жорж}} 086322t5lrvd705nzaf69qydoipnhse 0 792345 5150694 5034732 2026-06-04T17:32:49Z Aliaksei Lastouski 75892 5150694 wikitext text/x-wiki {{музыкант | Выява = [[File:Virgilio Puccitelli.jpg|thumb|]] }} '''Вірджыліа Пучытэлі''' ({{lang-it|Virgilio Puccitelli}}; {{ВД-Прэамбула}}) — [[італьянцы|італьянскі]] спявак [[сапрана]] ([[кастрат]]), [[кампазітар]], [[пісьменнік]], [[каталіцызм|каталіцкі]] [[святар]] і [[каралеўскі сакратар]] у канцылярыі караля [[Уладзіслаў IV Ваза|Уладзіслава IV Вазы]]<ref name=DB>[https://www.treccani.it/enciclopedia/virgilio-puccitelli_(Dizionario-Biografico)/ Dizionario Biografico degli Italiani (італ.), доступ 17.12.2020]</ref>. == Біяграфія == Паходзіў са [[знаць|знатнай]] сям’і. У дзяцінстве спяваў у [[хор]]ы сабора ў [[Сан-Северына-Марке]], дзе заўважылі яго прыгожы голас. Каб гэты голас не змяніўся падчас [[мутацыя голасу|мутацыі]], Пучытэлі быў [[кастрацыя|кастрыраваны]]. Працягваў навучанне літаратуры, музыцы і [[тэалогія|тэалогіі]] ў [[Рым]]е з 1614 года, дзе адначасова быў спеваком-сапрана, у тым ліку ў [[Латэранская базіліка|Латэранскай базіліцы]]<ref name=DB />. Падарожнічаў па Еўропе, а ў 1628—1929 гадах знаходзіўся ў [[Варшава|Варшаве]] пры двары караля [[Жыгімонт III Ваза|Жыгімонта III Вазы]], а з лютага 1631 года зноў жыў у [[Польшча|Польшчы]], дзе кароль Уладзіслаў IV Ваза прызначыў яго [[каралеўскі сакратар|каралеўскім сакратаром]]. Некалькі месяцаў жыў у [[Вільня|Вільні]] (1636, 1644, 1648) і [[Гданьск]]у (1645, 1646), шмат разоў бываў у [[Кракаў|Кракаве]]. У 1635—1648 гадах пісаў [[Аркадыя (сімвал)|аркадскія]] [[байка|байкі]] і складаў [[опера-серыя|оперы-серыя]], [[Прэлюдыя (музыка)|прэлюдыі]] і [[інтэрлюдыя|інтэрлюдыі]], а таксама музыку да прыдворных [[балет]]ных пастановак, напрыклад ''Ratto di Helena'' («Выкраданне Гелены»)<ref name=DB />. Потым жыў у такіх гарадах, як [[Рым]], [[Венецыя]], [[Мілан]] і [[Неапаль]], дзе займаўся наймам новых спевакоў для польскага каралеўскага двара, купляў і адпраўляў у Варшаву тканіны для оперных і балетных пастановак. Стварыў [[опера|оперу]] ''Armida abbandonata'' («Арміда адрынутая»), пастаўленую ў Варшаве ў студзені 1641 года пасля яго вяртання<ref name=DB />. Пучытэлі, верагодна, пакінуў Польшчу ў сярэдзіне 1649 і выехаў у Неапаль, адкуль праз тры гады пераехаў у [[Сан-Северына-Марке]], дзе памёр і быў пахаваны ў базіліцы Сан-Ларэнца ін Даліёла<ref name=DB />. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://polona.pl/search/?query=Virgilio_Puccitelli&filters=creator:%22Puccitelli,_Virgilio_(1599--1654)%22,public:1,hasTextContent:0 Творы Вірджыліа Пучытэлі] ў бібліятэцы [[Polona]] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Пучытэлі}} [[Катэгорыя:Кампазітары барока]] [[Катэгорыя:Драматургі Італіі]] [[Катэгорыя:Кампазітары Італіі]] [[Катэгорыя:Кампазітары Польшчы]] [[Катэгорыя:Сапрана]] [[Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі Італіі]] [[Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі Польшчы]] [[Катэгорыя:Кастраты]] 02sgyupvaphi35slk2iawyy3audas2w 0 793153 5150602 5041850 2026-06-04T13:27:59Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5150602 wikitext text/x-wiki {{Нацыянальны чэмпіянат |час = |назва1 = |назва = 33-і [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|жаночы чэмпіянат Беларусі па футболе]] |лагатып = |памер = |подпіс = |удзельнікаў = 11 |гарады = |стадыёны = |чэмпіён = [[ЖФК Дынама-БДУФК|Дынама-БДУФК (Мінск)]] |разоў = 5 |2 месца = [[ЖФК Мінск|Мінск]] |3 месца = [[ЖФК Зорка-БДУ|Зорка-БДУ (Мінск)]] |дублёры = |гульняў = 111 |галоў = 1016 |імя забітых галоў = |гледачоў = |бамбардзір = [[Кацярына Міхайлаўна Фралова|Кацярына Фралова]] ([[ЖФК Зорка-БДУ|Зорка-БДУ (Мінск)]]) |бгалоў = 41 |імя гола = |лепшы = |папярэдні сезон = [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2023|2023]] |наступны сезон = [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2025|2025]] }} '''Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2024''' (33-і [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|жаночы чэмпіянат]] [[Рэспубліка Беларусь|Рэспублікі Беларусь]] па футболе) — чэмпіянат Беларусі па футболе сярод беларускіх жаночых каманд 2024 года. == Турнірная табліца == {{ФутболТабліца}} {{ФТкаманда|1|[[ЖФК Мінск|Мінск]]|27|2|1|193|6}} {{ФТкаманда|2|[[ЖФК Дынама-БДУФК|Дынама-БДУФК (Мінск)]]|27|2|1|205|11|колер=#D0F0C0}} {{ФТкаманда|3|[[ЖФК Зорка-БДУ|Зорка-БДУ (Мінск)]]|23|2|5|156|18}} {{ФТкаманда|4|[[ЖФК Віцебск|Віцебск]]|17|2|11|100|41}} {{ФТкаманда|5|[[Жаночая зборная Беларусі па футболе U-19|Беларусь U-19]]|16|4|10|104|43}} {{ФТкаманда|6|[[ЖФК Дняпро Магілёў|Дняпро (Магілёў)]]|15|2|13|107|61}} {{ФТкаманда|7|[[ЖФК Дынама-Брэст|Дынама-Брэст]]|13|1|17|67|58}} {{ФТкаманда|8|[[ЖФК Бабруйчанка|Бабруйчанка (Бабруйск)]]|9|3|18|43|101}} {{ФТкаманда|9|[[ЖФК Гомель|Гомель]]|5|1|24|16|169}} {{ФТкаманда|10|[[ЖФК ДЮСШ ПалесДУ|ДЮСШ ПалесДУ (Пінскі раён)]]|3|0|27|16|244}} {{ФТкаманда|11|[[ЖФК Смаргонь|Смаргонь]]|1|1|28|7|262}} {{ФТканец}} == «Залаты» матч == Паколькі [[ЖФК Мінск|«Мінск»]] і мінскае [[ЖФК Дынама-БДУФК|Дынама-БДУФК]] набралі аднолькавую колькасць ачкоў, то для вызначэння чэмпіёна краіны быў праведзены адмысловы матч. У асноўны час Дынама забіла 2 мячы і стала чэмпіёнам краіны. «Мінск» атрымаў срэбныя медалі. {{Футбольныматч | bg=#FFD700 | дата=[[7 снежня]] [[2024]] <br /> | час= 12:30 <small>[[UTC+3]] (мінскі)</small> | стадыён='''Стадыён:''' [[Стадыён ФК «Мінск»|ФК «Мінск»]],<br/>[[Выява:Coat of arms of Minsk.svg|18px]] [[Мінск]] | гледачоў=3000 | арбітр= | каманда1=[[ЖФК Мінск|«Мінск»]] | каманда2=[[ЖФК Дынама-БДУФК|Дынама-БДУФК (Мінск)]] | лік=0:2 | галы1= | галы2= [[Анастасія Махер|А. Махер]] {{гол|65}}<br/>[[Ганна Алегаўна Піліпенка|Г. Піліпенка]] {{гол|76}} | справаздача= [https://football.by/news/195856 football.by] }} == Статыстыка ігракоў == {{col-begin}} {{col-2}} === Бамбардзіры === {| class="wikitable" |- !№ !width=230|Ігрок !width=170|Клуб !Галы |- |style="text-align:center;"|'''1'''||{{Сцяг|Расія||20px}} '''[[Кацярына Міхайлаўна Фралова|Кацярына Фралова]]'''||'''[[ЖФК Зорка-БДУ|Зорка-БДУ (Мінск)]]'''||'''41''' |- |style="text-align:center;"|2||{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Караліна Жытко]]||[[ЖФК Дняпро Магілёў|Дняпро (Магілёў)]]||35 |- |style="text-align:center;"|3||{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Аліна Харашчак]]||[[ЖФК Дынама-БДУФК|Дынама-БДУФК (Мінск)]]||34 |- |} {{col-2}} {{col-end}} <small>Крыніца: <ref>{{cite web |date = |url = https://championship.abff.by/by/female/tournaments/bombardiers/1/?tournamentId=11&seasonId=36 |title = ВЫШЭЙШАЯ ЛІГА |website = АБФФ |access-date = 2023-12-11 |language = |archive-date = 11 снежня 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20231211155843/https://championship.abff.by/by/female/tournaments/bombardiers/1/?tournamentId=11&seasonId=36 |url-status = dead }}</ref></small> == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == * [https://championship.abff.by/by/female/tournaments/1/?tournamentId=11&seasonId=36 Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230410074917/https://championship.abff.by/by/female/tournaments/1/?tournamentId=11&seasonId=36 |date=10 красавіка 2023 }} {{Футбол у Беларусі}} [[Катэгорыя:Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе]] [[Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2024 годзе]] [[Катэгорыя:2024 год у жаночым футболе]] slaumvfjq9ndqwtwcburzwelutzzdo5 0 793155 5150603 5041859 2026-06-04T13:28:28Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5150603 wikitext text/x-wiki {{Нацыянальны чэмпіянат |час = |назва1 = |назва = 34-ы [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|жаночы чэмпіянат Беларусі па футболе]] |лагатып = |памер = |подпіс = |удзельнікаў = 11 |гарады = |стадыёны = |чэмпіён = |разоў = |2 месца = |3 месца = |дублёры = |гульняў = |галоў = |імя забітых галоў = |гледачоў = |бамбардзір = |бгалоў = |імя гола = |лепшы = |папярэдні сезон = [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2024|2024]] |наступны сезон = [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2026|2026]] }} '''Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2025''' (34-ы [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|жаночы чэмпіянат]] [[Рэспубліка Беларусь|Рэспублікі Беларусь]] па футболе) — чэмпіянат Беларусі па футболе сярод беларускіх жаночых каманд 2025 года. == Турнірная табліца == {{ФутболТабліца}} {{ФТкаманда|1|[[ЖФК Дынама-БДУФК|Дынама-БДУФК (Мінск)]]|23|2|0|114|8|колер=#D0F0C0}} {{ФТкаманда|2|[[ЖФК Мінск|Мінск]]|20|3|3|132|19}} {{ФТкаманда|3|[[ЖФК Віцебск|Віцебск]]|16|4|6|59|33}} {{ФТкаманда|4|[[ЖФК Дняпро Магілёў|Дняпро (Магілёў)]]|14|7|5|57|27}} {{ФТкаманда|5|[[ЖФК Зорка-БДУ|Зорка-БДУ (Мінск)]]|13|3|10|74|37}} {{ФТкаманда|6|[[ЖФК Дынама-Брэст|Дынама-Брэст]]|11|6|7|55|23}} {{ФТкаманда|7|[[ЖФК Нафтан Наваполацк|Нафтан (Наваполацк)]]|7|3|15|27|66}} {{ФТкаманда|8|[[Жаночая зборная Беларусі па футболе U-19|Беларусь U-19]]|5|8|12|24|48}} {{ФТкаманда|9|[[ЖФК Белшына Бабруйск|Белшына (Бабруйск)]]|4|4|17|26|99}} {{ФТкаманда|10|[[ЖФК ДЮСШ ПалесДУ|ДЮСШ ПалесДУ (Пінскі раён)]]|3|2|20|12|114}} {{ФТкаманда|11|[[ЖФК Гомель|Гомель]]|1|2|22|11|117}} {{ФТканец}} == Статыстыка ігракоў == {{col-begin}} {{col-2}} === Бамбардзіры === {| class="wikitable" |- !№ !width=230|Ігрок !width=170|Клуб !Галы |- |style="text-align:center;"|'''1'''||{{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Вікторыя Валюк]]'''||'''[[ЖФК Мінск|Мінск]]'''||'''28''' |- |style="text-align:center;"|2||{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Дар’я Пратасюк]]||[[ЖФК Мінск|Мінск]]||21 |- |style="text-align:center;"|3||{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Таццяна Шарашавец]]||[[ЖФК Зорка-БДУ|Зорка-БДУ (Мінск)]]||20 |- |} {{col-2}} {{col-end}} <small>Крыніца: <ref>{{cite web |date = |url = https://championship.abff.by/by/female/tournaments/bombardiers/1/?tournamentId=11&seasonId=36 |title = ВЫШЭЙШАЯ ЛІГА |website = АБФФ |access-date = 2023-12-11 |language = |archive-date = 11 снежня 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20231211155843/https://championship.abff.by/by/female/tournaments/bombardiers/1/?tournamentId=11&seasonId=36 |url-status = dead }}</ref></small> == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == * [https://championship.abff.by/by/female/tournaments/1/?tournamentId=11&seasonId=36 Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230410074917/https://championship.abff.by/by/female/tournaments/1/?tournamentId=11&seasonId=36 |date=10 красавіка 2023 }} {{Футбол у Беларусі}} [[Катэгорыя:Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе]] [[Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2025 годзе]] [[Катэгорыя:2025 год у жаночым футболе]] fevgtgeduqapq40uyt00t18yqxc7kq6 0 793170 5150614 5041953 2026-06-04T13:41:32Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5150614 wikitext text/x-wiki {{Нацыянальны чэмпіянат |лагатып = |памер = |подпіс = |час = [[8 красавіка]] — [[19 жніўня]] [[2023]] |назва = |удзельнікаў = 10 |гарады = 8 |стадыёны = |чэмпіён = [[ЖФК Дынама-БДУФК|Дынама-БДУФК (Мінск)]] |разоў = 4 |2 месца = [[ЖФК Мінск|Мінск]] |3 месца = |дублёры = |гульняў = 9 |галоў = |гледачоў = |бамбардзір = |бгалоў = |лепшы = |папярэдні сезон = [[Жаночы Кубак Беларусі па футболе 2022|2022]] |наступны сезон = [[Жаночы Кубак Беларусі па футболе 2024|2024]] }} '''Жаночы Кубак Беларусі па футболе 2023''' — 32-ы розыгрыш [[Жаночы Кубак Беларусі па футболе|жаночага Кубка Беларусі]]. Фінал кубка прайшоў 19 жніўня 2023 года на стадыёне «[[Брэсцкі (спартыўны комплекс)|ДАСК «Брэсцкі»]]» ў [[Брэст|Брэсце]]. Пераможцам у чацвёрты раз стала мінскае «[[ЖФК Дынама-БДУФК|Дынама-БДУФК]]», які ў фінале перамог у дадатковы час «[[ФК Мінск|Мінск]]» з лікам 3:2. Жараб’ёўка адбылася 27 сакавіка 2023 года. == Папярэдні раўнд == {| class="wikitable" |- !width="200"|Дата!!width="250"|Гаспадары!!width="100"|Лік!!width="250"|Госці |- |align=center| 8 красавіка 2023 || align=right bgcolor="#bbeebb"|'''[[ЖФК Бабруйчанка|Бабруйчанка (Бабруйск)]]''' ||align=center| '''1:0''' || [[ЖФК Дынама-Брэст|Дынама-Брэст]] |- |align=center| 9 красавіка 2023 || align=right| [[ЖФК ДЮСШ ПалесДУ|ДЮСШ ПалесДУ (Пінскі раён)]] ||align=center| '''0:0'''<br/><small>(1:3 ^пен.)</small> || bgcolor="#bbeebb"|'''Зборная Гомельскай вобласці''' |} == Чвэрцьфіналы == {| class="wikitable" |- !width="200"|Дата!!width="250"|Гаспадары!!width="100"|Лік!!width="250"|Госці |- |align=center| 16 мая 2023 ||align=right| [[ЖФК Віцебск|Віцебск]] ||align=center| '''1:2''' || bgcolor="#bbeebb"|'''[[ЖФК Дняпро Магілёў|Дняпро (Магілёў)]]''' |- |align=center| 16 мая 2023 ||align=right bgcolor="#bbeebb"| '''[[ЖФК Мінск|Мінск]]''' ||align=center| '''4:0''' || [[ЖФК Смаргонь|Смаргонь]] |- |align=center| 17 мая 2023 ||align=right| Зборная Гомельскай вобласці ||align=center| '''0:15''' || bgcolor="#bbeebb"|[[ЖФК Дынама-БДУФК|Дынама-БДУФК (Мінск)]] |- |align=center| 17 мая 2023 ||align=right| [[ЖФК Бабруйчанка|Бабруйчанка (Бабруйск)]] ||align=center| '''0:4''' || bgcolor="#bbeebb"|'''[[ЖФК Зорка-БДУ|Зорка-БДУ (Мінск)]]''' |} == Паўфіналы == {| class="wikitable" |- !width="200"|Дата!!width="250"|Гаспадары!!width="100"|Лік!!width="250"|Госці |- |align=center| 28 чэрвеня 2023 ||align=right bgcolor="#bbeebb"| '''[[ЖФК Дынама-БДУФК|Дынама-БДУФК (Мінск)]]''' ||align=center| '''3:0'''|| [[ЖФК Дняпро Магілёў|Дняпро (Магілёў)]] |- |align=center| 28 чэрвеня 2023 ||align=right bgcolor="#bbeebb"| '''[[ЖФК Мінск|Мінск]]''' ||align=center| '''4:0'''|| [[ЖФК Зорка-БДУ|Зорка-БДУ (Мінск)]] |} {{Футбольныматч | bg = #FFD700 | дата = <small>[[19 жніўня]] [[2023]]</small> | час = | стадыён = '''Стадыён:''' [[Брэсцкі (спартыўны комплекс)|ДАСК «Брэсцкі»]],<br/>[[Брэст]] | гледачоў = | арбітр = | каманда1 = [[ЖФК Дынама-БДУФК|Дынама-БДУФК (Мінск)]] | каманда2 = [[ЖФК Мінск|Мінск]] | лік = '''3:2''' <br/>({{Comment|д.ч.|у дадатковы час}})||bgcolor="#bbeebb"| | галы1 = [[Анастасія Ігараўна Ліннік|А. Ліннік]] {{гол|35}}<br/>[[Ксенія Сяргееўна Кубічная|К. Кубічная]] {{гол|51}}<br/>[[Арына Сітнікава|А. Сітнікава]] {{гол|93}} | галы2 = [[Джаан Набір’е|Д. Набір’е]] {{гол|40}}<br/>[[Наталля Віктараўна Машына|Н. Машына]] {{гол|71}} | справаздача = }} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://championship.abff.by/by/female/tournaments/1/?tournamentId=61&seasonId=28 КУБАК БЕЛАРУСІ. ЖАНЧЫНЫ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230402115454/https://championship.abff.by/by/female/tournaments/1/?tournamentId=61&seasonId=28 |date=2 красавіка 2023 }} * [https://int.soccerway.com/national/belarus/cup-women/2023/s20629/final-stages/ WOMEN'S CUP 2023] {{Футбол у Беларусі}} [[Катэгорыя:2023 год у жаночым футболе]] [[Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2023 годзе]] [[Катэгорыя:Жаночы Кубак Беларусі па футболе|2023]] 3po4pws5kyn61mtqm65vjocoalpzims 0 794416 5150865 5148762 2026-06-05T09:32:10Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5150865 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч}} '''Зохран Кваме Мамдані''' ([[Англійская мова|англ]]. {{audio|Zohran Mamdani.ogg|''Zohran Kwame Mamdani''}}; нарадзіўся ў [[:Катэгорыя:Нарадзіліся 18 кастрычніка|18 кастрычніка]] [[:Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1991 годзе|1991]] г.) — амерыканскі палітык, абраны мэрам Нью-Ёрка. Член [[Дэмакратычная партыя ЗША|Дэмакратычнай партыі]] і партыі Дэмакратычных сацыялістаў Амерыкі, з 2021 года з'яўляецца членам Асамблеі штата Нью-Ёрк ад 36-й акругі, прадстаўляючы бора [[Куінс]], раён Асторыя. Мамдані нарадзіўся ў [[Кампала|Кампале]], [[Уганда|Уганда,]] у сям'і акадэміка Махмуда Мамдані і рэжысёра Міры Наір. Мамдані іміграваў у [[Кейптаўн]], [[Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка|Паўднёвая Афрыка]], калі яму было пяць гадоў, а затым у Злучаныя Штаты, калі яму было сем, і пасяліўся ў Нью-Ёрку.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2025-11-05-former-sa-schoolboy-zohran-mamdani-becomes-new-york-citys-first-millennial-mayor-in-historic-elections/|title=Former SA schoolboy Zohran Mamdani becomes New York City’s first millennial mayor in ‘historic’ elections|author=O’Regan|first=Victoria|website=Daily Maverick|date=2025-11-05|access-date=2025-11-05}}</ref> Мамдані скончыў Вышэйшую школу навук Бронкса і атрымаў [[Бакалаўр|ступень бакалаўра]] па спецыяльнасці Афрыканскія даследаванні ў каледжы Боўдайн у штаце Мэн у 2014 годзе. Пасля працы кансультантам па пытаннях жылля і музыкам Мамдані ўвайшоў у мясцовую палітыку Нью-Ёрка ў якасці кіраўніка кампаніі Хадэра Эль-Яціма і Роса Баркана. Ён быў упершыню абраны ў Асамблею штата Нью-Ёрк у 2020 годзе, перамогшы дзеючага дэпутата Аравелу Сімотас на праймерыз Дэмакратычнай партыі. Ён быў пераабраны без праціўнікаў ў 2022 і 2024 гадах. У кастрычніку 2024 года Мамдані абвясціў аб сваёй кандыдатуры на пасаду мэра Нью-Ёрка на выбарах 2025 года і перамог на дэмакратычных праймерыз, атрымаўшы нечаканую перамогу над Эндру Куома, а затым зноў перамог на агульных выбарах супраць Куома і кандыдата [[Рэспубліканская партыя ЗША|ад рэспубліканцаў]] Керціса Слівы.<ref name="ElectionResultsDDHQ2">{{Cite web|url=https://election-night.decisiondeskhq.com/date/2025-11-04/states/New%20York/race/268483|title=New York City Mayor General Election|publisher=[[Decision Desk HQ]]|access-date=November 4, 2025|archive-date=17 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251117022808/https://election-night.decisiondeskhq.com/date/2025-11-04/states/New%20York/race/268483|url-status=dead}}</ref><ref name="ElectionResultsNBC2">{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/politics/2025-elections/new-york-city-mayor-results|title=New York City Mayor Results 2025|website=NBC News|access-date=November 4, 2025}}</ref><ref name="ElectionResultsAP2">{{Cite web|url=https://apnews.com/projects/election-results-2025/new-york/?r=35315|title=New York City Mayor|publisher=[[AP News]]|access-date=November 4, 2025}}</ref> Мамдані вёў кампанію, арыентаваную на даступнасць, падтрымліваючы бясплатныя гарадскія аўтобусы, дзяржаўныя дзіцячыя садкі, гарадскія прадуктовыя крамы, правы ЛГБТК, замарожванне арэнднай платы за кватэру са стабілізаванай арэнднай платай, дадатковыя даступныя кватэры, комплексную рэформу грамадскай бяспекі і мінімальную заработную плату ў памеры 30 долараў да 2030 года. Мамдані таксама падтрымлівае павышэнне падаткаў для карпарацый і тых, хто зарабляе больш за 1 мільён долараў штогод. Мамдані — першы амерыканец індыйскага паходжання,<ref name="WaPo20252">{{cite web|url=https://www.washingtonpost.com/nation/2025/10/18/new-york-city-mamdani-cuomo-mayors-election/|title=How Zohran Mamdani is charming a famously hard-nosed city|date=18 October 2025|publisher=[[The Washington Post]]|access-date=5 November 2025|quote=The 2025 political menu includes someone altogether different: a 34-year-old democratic socialist, an Indian American born in Uganda}}</ref><ref name="ET20252">{{cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/global-trends/zohran-mamdani-set-to-become-first-indian-american-to-lead-new-york-as-mayor-who-is-the-33-year-old-democratic-socialist/articleshow/122060764.cms|title=Zohran Mamdani set to become first Indian-American to lead New York as Mayor: Who is the 33-year-old Democratic socialist?|website=[[The Economic Times]]|date=June 24, 2025|access-date=June 26, 2025}}</ref><ref name="AJ20252">{{cite web|language=en|url=https://www.aljazeera.com/video/newsfeed/2025/6/26/could-zohran-mamdani-be-nycs-first-muslim-and-indian-american-mayor|title=Could Zohran Mamdani be NYC'S first Muslim and Indian American mayor?|date=June 26, 2025|publisher=[[Al Jazeera Media Network]]|access-date=June 26, 2025}}</ref> першы [[Мусульмане|мусульманін]],<ref name="TOI20252">{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/etimes/trending/zohran-mamdani-is-the-indian-origin-political-heartthrob-america-didnt-know-it-needed/articleshow/122062206.cms|title=Zohran Mamdani is the Indian-origin political heartthrob America didn't know it needed|work=[[The Times of India]]|date=June 25, 2025|access-date=June 27, 2025|quote=He's a practicing Muslim, he speaks Hindi in campaign videos, he talks openly about being an immigrant.}}</ref><ref name="AJ20252" /> другі дэмакратычны сацыяліст пасля Дэвіда Дынкінса,<ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2025/10/16/podcasts/the-daily/zohran-mamdani-interview.html#:~:text=You%E2%80%99d%20be%20the%20second%20Democratic%20Socialist%20mayor%20after%20David%20Dinkins|title=Zohran Mamdani Explains His Rise|first=Michael|last=Barbaro|work=The Daily (The New York Times)|date=October 16, 2025|publisher=The New York Times|access-date=June 26, 2025|url-status=live}}</ref> і першы абраны мэрам Нью-Ёрка сярод міленіялаў.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.forbes.com/sites/christerholloman/2025/06/25/what-zohran-mamdani-win-will-mean-for-wall-street/|title=What Zohran Mamdani Win Will Mean For Wall Street|first=Christer|last=Holloman|website=[[Forbes (magazine)|Forbes]]|date=June 25, 2025|archive-url=https://archive.today/20250625165112/https://www.forbes.com/sites/christerholloman/2025/06/25/what-zohran-mamdani-win-will-mean-for-wall-street/|archive-date=June 25, 2025|access-date=June 27, 2025|url-status=live|quote=If Mamdani wins, he will become the first Muslim, first Asian, and first millennial mayor of New York City}}</ref> Чакаецца, што ён уступіць на пасаду 1 студзеня 2026 года. == Зноскі == <references /> {{Reflist}} == Знешнія спасылкі == * [https://nyassembly.gov/mem/Zohran-K-Mamdani Член Асамблеі Зохран Мамдані] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20250623235809/https://nyassembly.gov/mem/Zohran-K-Mamdani/ |date=23 чэрвеня 2025 }} (англ.) * [https://www.zohranfornyc.com/ Вэб-сайт кампаніі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20250702081752/https://www.zohranfornyc.com/ |date=2 ліпеня 2025 }} (англ.) {{Вонкавыя спасылкі}} {{ізаляваны артыкул|date=2025-11-05}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Боўдын-каледжа]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1991 годзе]] [[Катэгорыя:Артыкулы з аўдыёзапісам вымаўлення]] np96t10ui87rk5a41z9o0blbqd9uasb 0 795241 5150771 5062964 2026-06-05T01:10:43Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5150771 wikitext text/x-wiki {{Гандбаліст}} '''Зарана Пташынская''' ({{ВД-Прэамбула}}) — [[Украіна|украінская]] [[гандбалістка]]. == Біяграфія == Нарадзілася 7 сакавіка 2000 года ва ўкраінскім горадзе [[Крывы Рог]]. З’яўляецца выхаванкай мясцовай спартовай школы. Займаецца гандболам з 10 гадоў. Першы трэнер — А. Дуднік. У Беларусь прыехала ў 2018 годзе і тры сезоны выступала за «[[Вікторыя-Бярэсце|Бярэсце]]», а ў сакавіку 2022 года папоўніла шэрагі «[[ГК Гараднічанка|Гараднічанкі]]». == Спасылкі == * [https://gorodnichanka.by/zoryana-ptashinskaya-popolnila-ryad-gorodnitchanki/ Зоряна Пташинская пополнила ряды «Городничанки»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20260109194319/https://gorodnichanka.by/zoryana-ptashinskaya-popolnila-ryad-gorodnitchanki/ |date=9 студзеня 2026 }} * [https://hand-ball.ru/novosti/handball-ua/sbornaya-ukrainy-oglasila-sostav-pered-matchami-protiv-rumynii-i-polshi Сборная Украины огласила состав перед матчами против Румынии и Польши] * [https://gorodnichanka.by/player/zoryana-ptashinskaya/ Зоряна ПТАШИНСКАЯ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20260109194247/https://gorodnichanka.by/player/zoryana-ptashinskaya/ |date=9 студзеня 2026 }} {{DEFAULTSORT:Пташынская Зарана}} [[Катэгорыя:Гандбалісткі Украіны]] [[Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Украіны па гандболе]] 3pmisnkmou2mukti4p8ol5holwfi1t9 0 797104 5150738 5149109 2026-06-04T20:15:43Z Kiryienka 26582 5150738 wikitext text/x-wiki {{Бягучыя падзеі}}{{Кароткае апісанне|інфармацыйная старонка-спіс у праекце Вікімедыя}} {{Інфармацыйны спіс}} У гэтым спісе прадстаўлены пералік персон, памерлых у [[2026]] годзе. == Студзень == [[Файл:Louis_E_Brus.jpg|150px|thumb|[[Луіс Брус]]]] [[Файл:Catherine_O'Hara_at_the_2024_Toronto_International_Film_Festival_(cropped).jpg|150px|thumb|[[Кэтрын О’Хара]]]] * [[5 студзеня]]: [[Олдрыч Эймс]] (84) — супрацоўнік контрразведвальнага падраздзялення [[ЦРУ]] [[ЗША]], агент савецкіх і расійскіх спецслужбаў. * [[8 студзеня]]: [[Ульяна Ларыёнаўна Сямёнава]] (73) — латвійская савецкая баскетбалістка, двукразовая алімпійская чемпіёнка. * 8 студзеня: [[Антон Іванавіч Ятусевіч]] (79) — беларускі вучоны ў галіне ветэрынарыі і паразіталогіі, рэктар [[Віцебская дзяржаўная акадэмія ветэрынарнай медыцыны|Віцебскай дзяржаўнай акадэміі ветэрынарнай медыцыны]] (1998—2016). * [[10 студзеня]]: [[Лаянел Расакавіч Адамс]] (31) — расійскі [[футбаліст]]<ref>[https://www.sport-express.ru/football/rfpl/reviews/eks-futbolist-cska-layonel-adams-pogib-posle-padeniya-iz-okna-v-podmoskove-podrobnosti-proisshestviya-2390299/ Трагедия в Подмосковье: воспитанник ЦСКА Адамс выпал из окна высотки и умер до приезда врачей]</ref>. * 10 студзеня: [[Анатоль Віктаравіч Кудзельскі]] (91) — беларускі вучоны ў галіне рэгіянальнай геалогіі і гідрагеалогіі, [[член-карэспандэнт НАН Беларусі|член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] (1996). * [[11 студзеня]]: [[Васіль Іванавіч Бернік]] (79) — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук (1986), прафесар (1992). * 11 студзеня: [[Луіс Брус]] (82) — амерыканскі хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі (2023). * [[13 студзеня]]: [[Георгіяс Васіліу]] (94) — кіпрскі палітык, Прэзідэнт Рэспублікі Кіпр (1988—1993). * [[14 студзеня]]: [[Фелікс Фёдаравіч Гумен]] (84) — беларускі мастак. * 14 студзеня: [[Ніна Уладзіміраўна Кожар]] (73) — беларускі архітэктар<ref>[http://www.bsa.by/news/BUA/14-yanvarya-2026-g-ushla-iz-jizni-nina-vladimirovna-kojar 14 января 2026 г. ушла из жизни Нина Владимировна Кожар]</ref>. * [[15 студзеня]]: [[Юрый Антонавіч Пышнік]] (83) — беларускі футбаліст, майстар спорту Рэспублікі Беларусь міжнароднага класа, [[Заслужаны трэнер Рэспублікі Беларусь]]. * [[16 студзеня]]: [[Анатоль Дзмітрыевіч Забалоцкі]] (90) — беларускі кінааператар-пастаноўшчык, фотамастак, [[Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР]] (1967). * [[21 студзеня]]: [[Юрый Уладзіміравіч Чонка]] (34) — украінскі [[футбол|футбаліст]], [[паўабаронца (футбол)|паўабаронца]]. * [[25 студзеня]]: [[Аляксандр Фёдаравіч Чарняўскі]] (87) — беларускі вучоны ў галіне інфарматыкі, акадэмік [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] (1994)<ref>[https://niipfp.bsu.by/index.php?p=events&i=0 Соболезнования в связи со смертью А. Ф. Чернявского]</ref>. * 25 студзеня: [[Лі Хе Чхан]] (73) — паўднёвакарэйскі палітык, Прэм’ер-міністр [[Паўднёвая Карэя|Рэспублікі Карэя]] (2004—2006). * [[30 студзеня]]: [[Кэтрын О’Хара]] (71) — канада-амерыканская актрыса і сцэнарыстка, лаўрэат прэмій «Эмі» (1982, 2020) і «Залаты глобус» (2021). == Люты == [[Файл:Константин Богданов.jpg|thumb|150px|[[Канстанцін Анатолевіч Багданаў|Канстанцін Багданаў]]]] [[Файл:Meeting of the families of the martyrs of the authority with the Leader of the Revolution on the birthday of Amir al-Mu'minin (peace be upon him) 58 (khamenei.ir, 2026) (cropped 3).jpg|thumb|150px|[[Алі Хаменеі]]]] * [[1 лютага]]: [[Уладзімір Аляксандравіч Ткачэнка]] (77) — беларускі [[мастак]]-[[жывапіс]]ец. * [[3 лютага]]: [[Саіф аль-Іслам Кадафі]] (53) — [[Лівія|лівійскі]] інжынер і палітычны дзеяч, доктар філасофіі, сын [[Муамар Кадафі|Муамара Кадафі]]. * [[8 лютага]]: [[Казімір Велікаселец]] (80) — беларускі рымска-каталіцкі царкоўны дзеяч, апостальскі адміністратар [[Мінска-Магілёўская архідыяцэзія|Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі]] (2021)<ref>[https://catholic.by/3/news/18836-na-81-m-godze-zhytstsya-adysho-u-vechnasts-biskup-kazimir-velikaselets-najstarejshy-ierarkh-u-belarusi На 81-м годзе жыцця адышоў у вечнасць біскуп Казімір Велікаселец — найстарэйшы каталіцкі іерарх у Беларусі]</ref>. * [[10 лютага]]: [[Уладзімір Іванавіч Акулаў]] (71) — беларускі мастак-авангардыст<ref>[https://s-k.by/%D0%B2-%D1%81%D0%BB%D1%83%D1%86%D0%BA%D0%B5-%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B0-%D0%BA%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%80%D0%B0-3/ В Слуцке горела квартира]</ref>. * 10 лютага: [[Міхась Губернатараў]] (79) — беларускі паэт, літаратуразнавец. * 10 лютага: [[Раман Міхайлавіч Цымбераў]] (44) — беларускі паэт, выдавец і кнігагандляр. * [[11 лютага]]: [[Дэвід Хейвуд Шварц]] (83) — амерыканскі дыпламат, Пасол ЗША у Беларусі (1992—1994)<ref>[https://www.tlyfh.com/obituary/david-swartz David’s Obituary]</ref>. * [[12 лютага]]: [[Бажэна Дыкель]] (77) — польская актрыса тэатра і кіно. * [[13 лютага]]: [[Рой Аляксандравіч Мядзведзеў]] (100) — савецкі і расійскі публіцыст, педагог, гісторык. * [[15 лютага]]: [[Роберт Дзюваль]] (95) — амерыканскі акцёр і кінарэжысёр. * 15 лютага: [[Людміла Уладзіміраўна Юрчанка]] (82) — украінская оперная спявачка. * [[16 лютага]]: [[Элені Глікадзі-Арвелер]] (99) — грэчаскі гісторык-візантыніст і ўніверсітэцкі прафесар. * [[21 лютага]]: [[Канстанцін Анатолевіч Багданаў]] (62) — расійскі філолаг, фалькларыст, семіётык, гісторык культуры. * [[22 лютага]]: [[Біргіта Андэрсан]] (92) — шведская актрыса і комік. * [[24 лютага]]: [[Цырыл Кола]] (98) — [[Лужычане|лужыцкі]] пісьменнік, перакладчык, драматург, літаратурны крытык і публіцыст. * [[25 лютага]]: [[Людвіг Скоці]] (77) — [[науру]]анскі палітык, [[Прэзідэнт Науру]] (2003, 2004—2007). * [[28 лютага]]: [[Азіз Насірзадэ]] (62) — [[іран]]скі дзяржаўны і вайсковы дзеяч, міністр абароны. * 28 лютага: [[Махамад Пакпур]] (64) — іранскі дзяржаўны і вайсковы дзеяч, генерал-маёр, галоўнакамандуючы [[КВІР|Корпуса вартавых ісламскай рэвалюцыі]]. * 28 лютага: [[Алі Хаменеі]] (86) — іранскі рэлігійны і дзяржаўны дзеяч, Вышэйшы кіраўнік (Рахбар) Ірана<ref>[https://ria.ru/20260301/iran-2077576048.html Верховный лидер Ирана погиб]</ref>. == Сакавік == [[Файл:KariznaV.jpg|thumb|150px|Уладзімір Карызна]] [[Файл:Ali_Larijani,_2021-01-12_(cropped).jpg|thumb|150px|Алі Ларыджані]] [[Файл:Chuck_Norris_May_2015.jpg|thumb|150px|Чак Норыс]] * [[1 сакавіка]]: [[Давід Одсан]] (78) — [[Ісландыя|ісландскі]] дзяржаўны дзеяч, [[Прэм’ер-міністр Ісландыі]] (1991—2004). * [[5 сакавіка]]: [[Уладзімір Іванавіч Карызна]] (87) — [[Беларусь|беларускі]] [[паэт]], [[перакладчык]]. * [[6 сакавіка]]: [[Аляксандр Дзмітрыевіч Дулічэнка]] (84) — савецкі і эстонскі лінгвіст. * [[8 сакавіка]]: [[Энтані Джэймс Легет]] (87) — брытана-амерыканскі [[фізік]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіцы|Нобелеўскай прэміі па фізіцы]] (2003). * [[9 сакавіка]]: [[Георгій Якаўлевіч Галенчанка]] (89) — [[Беларусь|беларускі]] [[гісторык]]-[[медыявіст]], [[кнігазнавец]], [[скарыназнавец]]. * [[14 сакавіка]]: [[Крыстафер Сімс]] (83) — [[ЗША|амерыканскі]] эканаміст, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па эканоміцы|Нобелеўскай прэміі па эканоміцы]] (2011). * 14 сакавіка: [[Юрген Хабермас]] (96) — нямецкі [[філосаф]] і сацыёлаг. * [[16 сакавіка]]: [[Сяргей Апанасавіч Максіменка]] (71) — беларускі фізік, [[Доктар навук|доктар фізіка-матэматычных навук]] (1996), [[прафесар]] (2014)<ref>[https://inp.bsu.by/index.php/ru/institut-ru/novosti/494-sergej-afanasevic-maksimenko-13-08-1954-16-03-2026 Сергей Афанасьевич Максименко 13.08.1954 — 16.03.2026]</ref>. * [[17 сакавіка]]: [[Алі Ларыджані]] (67) — іранскі дзяржаўны дзеяч, сакратар Вышэйшага савета нацыянальнай бяспекі [[Ісламская Рэспубліка Іран|Ірана]]. * 17 сакавіка: [[Ілья II (Каталікос-Патрыярх Грузіі)|Ілья II]] (93) — [[Каталікос-Патрыярх Грузіі]]. * [[18 сакавіка]]: [[Хэйсукэ Хіранака]] (94) — японскі і амерыканскі [[матэматык]], лаўрэат Філдсаўскай прэміі (1970). * [[19 сакавіка]]: [[Чак Норыс]] (86) — [[ЗША|амерыканскі]] акцёр і майстар баявых мастацтваў. * [[20 сакавіка]]: [[Майкл Бішап]] (90) — [[ЗША|амерыканскі]] [[анколаг]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] (1989). * 20 сакавіка: [[Роберт Мюлер]] (81) — [[ЗША|амерыканскі]] дзяржаўны дзеяч, дырэктар [[ФБР]] (2001—2013). * 20 сакавіка: [[Філарэт (Патрыярх Кіеўскі)]] (97) — украінскі [[Праваслаўе|праваслаўны]] царкоўны дзеяч, [[архірэй]]. * 20 сакавіка: [[Уладзімір Канстанцінавіч Шумны]] (92) — савецкі і расійскі генетык, акадэмік [[АН СССР]] (1990)<ref>[https://rberega.info/archives/145176 В Новосибирске ушёл из жизни выдающийся генетик Владимир Шумный]</ref>. * [[22 сакавіка]]: [[Ліянель Жаспен]] (88) — французскі дзяржаўны дзеяч, [[Прэм’ер-міністр Францыі]] (1997—2002). * [[24 сакавіка]]: [[Біруце Галдзікас]] (79) — канадскі антраполаг, прыматолаг. * [[25 сакавіка]]: [[Мікалай Люцыянавіч Арлоў]] (73) — расійскі герпетолаг. * [[28 сакавіка]]: [[Зінаіда Дзмітрыеўна Гарачка]] (94) — Герой Сацыялістычнай Працы (1966). * [[29 сакавіка]]: [[Веслаў Мысліўскі]] (94) — польскі пісьменнік<ref>[https://wyborcza.pl/magazyn/7,124059,14719844,wszystko-co-mialem-do-powiedzenia-napisalem-rozmowa-z.html Wszystko, co miałem do powiedzenia, napisałem. Rozmowa z Wiesławem Myśliwskim]</ref>. * [[30 сакавіка]]: [[Алег Барысавіч Сонін]] (77) — беларускі кампазітар. * [[31 сакавіка]]: [[Эдуард Аляксандравіч Какшароў]] (50) — расійскі гандбаліст, Алімпійскі чэмпіён (2000), галоўны трэнер гандбольнага клуба «[[Мяшкоў Брэст]]» (2023—2026)<ref>[https://sport5.by/news/handball/Stali-izvestny-podrobnosti-smerti-Eduarda-Koksharova/ «Открыли номер — Эдика уже нет»: стали известны подробности смерти Кокшарова]</ref>. == Красавік == * [[5 красавіка]]: [[Анатоль Леанідавіч Верабей]] (75) — беларускі літаратуразнавец, крытык, даследчык творчасці [[Уладзімір Караткевіч|Уладзіміра Караткевіча]]. * [[7 красавіка]]: [[Мірча Лучэску]] (80) — румынскі футбаліст і футбольны трэнер. * [[8 красавіка]]: [[Герд Вінер]] (89) — нямецкі жывапісец і графік. * [[11 красавіка]]: [[Марсель Нія Нджыфенджы]] (91) — камерунскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, Старшыня Сената Камеруна (2013—2026). * 11 красавіка: [[Ігар Адамавіч Ціткоўскі]] (70) — беларускі мастак-графік, гісторык архітэктуры Беларусі<ref>[https://rcntsluck.by/2026/04/11/ushyol-iz-zhizni-igor-titkovskij-hudozhnik-kraeved-letopisecz-sluczka/ Ушёл из жизни Игорь Титковский: художник, краевед, летописец Слуцка]</ref>. * [[13 красавіка]]: [[Уладзімір Сяргеевіч Экнадыёсаў]] (78) — беларускі артыст оперы (лірыка-драматычны тэнар), народны артыст Беларусі (1990). <ref>[https://www.sb.by/articles/ushel-iz-zhizni-narodnyy-artist-bssr-vladimir-eknadiosov.html Ушел из жизни народный артист БССР Владимир Экнадиосов]</ref> * [[14 красавіка]]: [[Галіна Іосіфаўна Марцінкевіч]] (90) — беларускі вучоны-географ<ref>[https://geo.bsu.by/index.php/department/kratk-letopis/fakultet-pomnit/2343-martsinkevich-galina-iosifovna.html Марцинкевич Галина Иосифовна]</ref>. * [[16 красавіка]]: [[Кадзуо Іманісі]] (85) — японскі футбаліст. * 16 красавіка: [[Мікалай Андрэевіч Кавалёў]] (88) — беларускі вучоны ў галіне ветэрынарыі, акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2003). * [[17 красавіка]]: [[Наталі Бай]] (77) — французская актрыса. * 17 красавіка: [[Вячаслаў Аляксандравіч Нікіфараў]] (83) — беларускі і расійскі акцёр кіно і тэлебачання, кінарэжысёр, сцэнарыст, педагог, Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларускай ССР (1981). * 17 красавіка: [[Барыс Алегавіч Юрцін]] (93) — беларускі архітэктар. * [[19 красавіка]]: [[Мухтар Шаханаў]] (83) — казахскі паэт, драматург і празаік, дэпутат Мажыліса Парламента Рэспублікі Казахстан, палітычны дзеяч. * [[23 красавіка]]: [[Уладзімір Іванавіч Куліковіч]] (58) — беларускі мовазнаўца, папулярызатар ведаў пра беларускую мову, галоўны рэдактар часопіса «Роднае слова» (2007—2009). * [[24 красавіка]]: [[Зоф’я Здыбіцка]] (97) — польскі філосаф. * [[25 красавіка]]: [[Садзіё Камара]] (47) — міністр абароны [[Малі]]. * [[30 красавіка]]: [[Георг Базеліц]] (88) — нямецкі жывапісец, графік і скульптар. == Май == [[Файл:Ted_Turner_April_1985_(cropped).jpg|thumb|150px|Тэд Цёрнер]] * [[5 мая]]: [[Лі Хон Гу]] (91) — паўднёвакарэйскі палітычны дзеяч і дыпламат, Прэм’ер-міністр Рэспублікі Карэя (1994—1995), Пасол Рэспублікі Карэя ў ЗША (1998—2000). * [[6 мая]]: [[Кавайе Егіэ Джыбрыл]] (86) — камерунскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, Прэзідэнт Нацыянальнага сходу Камеруна (1992—2026). * 6 мая: [[Тэд Цёрнер]] (87) — амерыканскі бізнесмен, заснавальнік тэлеканала [[CNN]]. * [[8 мая]]: [[Фестус Магае]] (86) — батсванскі дзяржаўны дзеяч, Прэзідэнт Батсваны (1998—2008). * [[12 мая]]: [[Уладзімір Кірылавіч Малчанаў]] (75) — расійскі тэле- і радыёвядучы, журналіст. * [[14 мая]]: [[Кшыштаф Пясевіч]] (80) — польскі адвакат, палітык, сцэнарыст, член Сената Рэспублікі Польшча (1991—1993, 1997—2011). * [[15 мая]]: [[Эдмунд Фелпс]] (92) — амерыканскі эканаміст, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы (2006). * [[16 мая]]: [[Фелісьен Кабуга]] (93) — адзін з галоўных абвінавачаных у датычнасці да [[генацыд у Руандзе|генацыду ў Руандзе]] ў 1994 годзе. * [[18 мая]]: [[Сцяпан Іванавіч Кубіў]] (64) — украінскі дзяржаўны і грамадскі дзеяч, палітык, Першы Віцэ-прэм’ер-міністр Украіны — Міністр эканамічнага развіцця і гандлю Украіны (2016—2019). * [[19 мая]]: [[Раман (Мацюшын)]] (71) — іераманах Рускай праваслаўнай царквы, паэт. * [[23 мая]]: [[Міхаіл Іванавіч Старавойтаў]] (74) — беларускі гісторык, кандыдат гістарычных навук (1980), дацэнт * [[25 мая]]: [[Соні Ролінз]] (95) — амерыканскі джазавы тэнар-саксафаніст. * [[26 мая]]: [[Раіса Андрэеўна Баравікова]] (79) — беларуская [[пісьменніца]], [[перакладчыца]]. * [[28 мая]]: [[Клод Лем’ё]] (60) — канадскі хакеіст. * 28 мая: [[Абд Рабу Мансур аль-Хадзі]] (80) — еменскі дзяржаўны, ваенны і палітычны дзеяч? Прэзідэнт Емена (2012—2022). * [[30 мая]]: [[Хуліа Ле Парк]] (97) — аргенцінскі мастак і скульптар. == Чэрвень == * [[4 чэрвеня]]: [[Маржан Сатрапі]] (56) — [[Францыя|французская]] [[пісьменніца]], карыкатурыстка, ілюстратарка, [[кінарэжысёр]]ка і аўтарка дзіцячых кніг [[іран]]скага паходжання. == Гл. таксама == * [[Спіс народжаных у 2026 годзе]] == Крыніцы == {{Reflist}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Афіцыйны сайт}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Памерлі ў 2026 годзе| ]] [[Катэгорыя:Спісы памерлых паводле гадоў|2026]] cvo6jf9h0meo7jlq5hqzjgqjv1lux20 0 798311 5150792 5135087 2026-06-05T05:21:05Z Rabbi Mendl 19651 /* Падзеі */ дапаўненне 5150792 wikitext text/x-wiki [[2026]] год уключае шэраг падзей, якія пакінуць след у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва. == Падзеі == * [[13 лютага]] — [[20 красавіка]]: выставачны праект «Шчасцю — быць!», прысвечаны 110–годдзю з дня нараджэння заслужанага дзеяча мастацтваў БССР [[Натан Майсеевіч Воранаў|Натана Воранава]] (1916–1978), [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|НММ Рэспублікі Беларусь]]. * [[14 лютага]] — [[13 красавіка]]: выстаўка, прысвечаная 100–годдзю з дня нараджэння беларускага мастака–[[Графіка (мастацтва)|графіка]] [[Сямён Пятровіч Герус|Сямёна Геруса]] (1925–1998), [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|НММ Рэспублікі Беларусь]]. * [[2 чэрвеня]] — [[6 чэрвеня]]: у рэспубліканскай выстаўцы «БелАгра-2026» бралі ўдзел майстры-рамеснікі з усіх рэгіёнаў Беларусі: ==З’явіліся == == Узнагароды == == Памерлі == * [[14 студзеня]] — [[Фелікс Гумен]] (нар. [[1941 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1941]]), беларускі мастак – [[акварэль|акварэліст]], сябра Беларускага саюза мастакоў з 1967. * [[1 лютага]] — [[Уладзімір Аляксандравіч Ткачэнка|Уладзімір Ткачэнка]] (нар. [[1948 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1948]]), беларускі [[мастак]], [[жывапісец]] – [[Станковае мастацтва|станкавіст]], сябра Беларускага саюза мастакоў з 1981. * [[10 лютага]] — [[Уладзімір Іванавіч Акулаў|Уладзімір Акулаў]] (нар. [[1954 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1954]]), беларускі [[мастак]]–авангардыст і [[графіка (мастацтва)|графік]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [https://artmuseum.by/events-news/news Сайт Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь] * [http://belartunion.by Сайт Беларускага саюза мастакоў] {{ВС}} {{Гады ў гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва}} [[Катэгорыя:2026 год у Беларусі]] [[Катэгорыя:Гісторыя беларускага выяўленчага мастацтва паводле гадоў]] [[Катэгорыя:2026 год у культуры і мастацтве|Беларусь]] h59le216r3i49se2ncdu7zeoxkqdfk3 5150798 5150792 2026-06-05T05:35:36Z Rabbi Mendl 19651 /* Падзеі */ дапаўненне, ілюстрацыя 5150798 wikitext text/x-wiki [[2026]] год уключае шэраг падзей, якія пакінуць след у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва. == Падзеі == * [[13 лютага]] — [[20 красавіка]]: выставачны праект «Шчасцю — быць!», прысвечаны 110–годдзю з дня нараджэння заслужанага дзеяча мастацтваў БССР [[Натан Майсеевіч Воранаў|Натана Воранава]] (1916–1978), [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|НММ Рэспублікі Беларусь]]. * [[14 лютага]] — [[13 красавіка]]: выстаўка, прысвечаная 100–годдзю з дня нараджэння беларускага мастака–[[Графіка (мастацтва)|графіка]] [[Сямён Пятровіч Герус|Сямёна Геруса]] (1925–1998), [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|НММ Рэспублікі Беларусь]]. * [[2 чэрвеня]] — [[6 чэрвеня]]: у рэспубліканскай выстаўцы «БелАгра-2026» бралі ўдзел майстры-рамеснікі з усіх рэгіёнаў Беларусі: <center><gallery mode=packed heights=120> Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Minsk Belarus Barysaŭ District.jpg|[[Барысаўскі раён|Барысаўскі раённы цэнтр рамёстваў]] Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Culture of Asipovičy District.jpg|[[Асіповіцкі раён|Асіповіцкі раённы цэнтр рамёстваў]] Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Minsk Belarus Traditional Clothing Asipovičy District.jpg|[[Асіповіцкі раён|Асіповіцкі раённы цэнтр рамёстваў]] Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Minsk Belarus Loom.jpg|Ткацкі станок у экспазіцыі [[Любанскі раён|Любанскага раённага]] цэнтра рамёстваў. Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Minsk Belarus Vasily Jaskievič.jpg|Майстар Васіль Яскевіч з Любанскага раённага цэнтра рамёстваў Выява: Выява: Выява: </gallery></center> ==З’явіліся == == Узнагароды == == Памерлі == * [[14 студзеня]] — [[Фелікс Гумен]] (нар. [[1941 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1941]]), беларускі мастак – [[акварэль|акварэліст]], сябра Беларускага саюза мастакоў з 1967. * [[1 лютага]] — [[Уладзімір Аляксандравіч Ткачэнка|Уладзімір Ткачэнка]] (нар. [[1948 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1948]]), беларускі [[мастак]], [[жывапісец]] – [[Станковае мастацтва|станкавіст]], сябра Беларускага саюза мастакоў з 1981. * [[10 лютага]] — [[Уладзімір Іванавіч Акулаў|Уладзімір Акулаў]] (нар. [[1954 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1954]]), беларускі [[мастак]]–авангардыст і [[графіка (мастацтва)|графік]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [https://artmuseum.by/events-news/news Сайт Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь] * [http://belartunion.by Сайт Беларускага саюза мастакоў] {{ВС}} {{Гады ў гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва}} [[Катэгорыя:2026 год у Беларусі]] [[Катэгорыя:Гісторыя беларускага выяўленчага мастацтва паводле гадоў]] [[Катэгорыя:2026 год у культуры і мастацтве|Беларусь]] ckq0r184ddx9d4tm6379lclxq39wwpp 5150803 5150798 2026-06-05T05:43:48Z Rabbi Mendl 19651 /* Падзеі */ ілюстрацыя 5150803 wikitext text/x-wiki [[2026]] год уключае шэраг падзей, якія пакінуць след у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва. == Падзеі == * [[13 лютага]] — [[20 красавіка]]: выставачны праект «Шчасцю — быць!», прысвечаны 110–годдзю з дня нараджэння заслужанага дзеяча мастацтваў БССР [[Натан Майсеевіч Воранаў|Натана Воранава]] (1916–1978), [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|НММ Рэспублікі Беларусь]]. * [[14 лютага]] — [[13 красавіка]]: выстаўка, прысвечаная 100–годдзю з дня нараджэння беларускага мастака–[[Графіка (мастацтва)|графіка]] [[Сямён Пятровіч Герус|Сямёна Геруса]] (1925–1998), [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|НММ Рэспублікі Беларусь]]. * [[2 чэрвеня]] — [[6 чэрвеня]]: у рэспубліканскай выстаўцы «БелАгра-2026» бралі ўдзел майстры-рамеснікі з усіх рэгіёнаў Беларусі: <center><gallery mode=packed heights=120> Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Minsk Belarus Barysaŭ District.jpg|[[Барысаўскі раён|Барысаўскі раённы цэнтр рамёстваў]] Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Culture of Asipovičy District.jpg|[[Асіповіцкі раён|Асіповіцкі раённы цэнтр рамёстваў]] Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Minsk Belarus Traditional Clothing Asipovičy District.jpg|[[Асіповіцкі раён|Асіповіцкі раённы цэнтр рамёстваў]] Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Minsk Belarus Loom.jpg|Ткацкі станок у экспазіцыі [[Любанскі раён|Любанскага раённага]] цэнтра рамёстваў. Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Minsk Belarus Vasily Jaskievič.jpg|Майстар Васіль Яскевіч з Любанскага раённага цэнтра рамёстваў Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Minsk Belarus Covers.jpg|Ткацтва, [[Любанскі раён]] Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Minsk Belarus Rushnik Smaliavichy.jpg|[[Смалявіцкі раён|Смалявіцкі раённы цэнтр рамёстваў]] Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Minsk Belarus Pavuk Baskets.jpg|[[Павук]] Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Minsk Belarus Pavuk.jpg Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Minsk Belarus Sluck Kuntuš.jpg|Торт «[[Слуцкія паясы]]» Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Minsk Belarus Bryl.jpg Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Minsk Belarus Dolls.jpg </gallery></center> ==З’явіліся == == Узнагароды == == Памерлі == * [[14 студзеня]] — [[Фелікс Гумен]] (нар. [[1941 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1941]]), беларускі мастак – [[акварэль|акварэліст]], сябра Беларускага саюза мастакоў з 1967. * [[1 лютага]] — [[Уладзімір Аляксандравіч Ткачэнка|Уладзімір Ткачэнка]] (нар. [[1948 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1948]]), беларускі [[мастак]], [[жывапісец]] – [[Станковае мастацтва|станкавіст]], сябра Беларускага саюза мастакоў з 1981. * [[10 лютага]] — [[Уладзімір Іванавіч Акулаў|Уладзімір Акулаў]] (нар. [[1954 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1954]]), беларускі [[мастак]]–авангардыст і [[графіка (мастацтва)|графік]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [https://artmuseum.by/events-news/news Сайт Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь] * [http://belartunion.by Сайт Беларускага саюза мастакоў] {{ВС}} {{Гады ў гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва}} [[Катэгорыя:2026 год у Беларусі]] [[Катэгорыя:Гісторыя беларускага выяўленчага мастацтва паводле гадоў]] [[Катэгорыя:2026 год у культуры і мастацтве|Беларусь]] 3p9zvql24ghnc0t7zm008u1zzj1wdo0 4 798387 5150880 5149261 2026-06-05T10:13:04Z Emilia Noah 155537 /* */ Перанесена з старонкі абмеркавання ў архіў. 5150880 wikitext text/x-wiki {{Архіў|2026|Вікіпедыя:Архіў запытаў на выдаленне}} == [[Мікалай Міхайлавіч Зуеў]] == {{закрыта}} : {{выдаліць}}. Значнасць не паказана. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:45, 2 мая 2026 (+03) : {{пакінуць}}. Кандыдат навук, выдаў беларускамоўны дапаможнік «Тэорыя iмавернасцей i матэматычная статыстыка». Для БелВікі гэта істотна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:21, 3 мая 2026 (+03) : {{пакінуць}}. У яго шмат прац, звычайна столькi прац у прафесароў. Ён даказаў вельмi важную тэарэму. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 01:45, 5 мая 2026 (+03) :: Тут не прынята разглядаць пладавітасць аўтара як доказ значнасці. [[Удзельнік:James M Irons]], пра тэарэму распавядзіце падрабязней, калі ласка. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:51, 5 мая 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул пакінуты. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:19, 3 чэрвеня 2026 (+03) == [[NGC 894]] == {{закрыта}} : {{выдаліць}}, не артыкул. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:49, 30 мая 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Старонка без карыснага зместу ператворана ў перасылку. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:42, 30 мая 2026 (+03) == [[Арцём Артуравіч Паддубны]] == {{Закрыта}} Энцыклапедычная значнасць адсутнічае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:03, 8 мая 2026 (+03) :{{Выдаліць}}. Акрамя таго, што адсутнічае значнасць, дык і артыкул выглядае бедна. Няма крыніц, зносак. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:00, 14 мая 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:24, 27 мая 2026 (+03) == [[Рэанімацыйны пакет рэформаў для Беларусі]] == {{Закрыта}} Адна з ініцыятыў, якіх туча. Не паказана значнасць. Вікіпедыя — не дошка для рэкламы. Калі б была значнасць і грамадская зацікаўленасць — іншая справа. Тут проста справа стварыць артыкул пра праект. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:15, 18 мая 2026 (+03) : {{выдаліць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 08:34, 18 мая 2026 (+03) :{{Выдаліць}}. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:24, 18 мая 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана. З 2020 года да цяперашняга часу — толькі праект аб намерах. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:20, 27 мая 2026 (+03) == [[Тымаці Оліфант]] == {{Закрыта}} : {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 07:43, 26 сакавіка 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць, крыніцы ёсць тут https://en.wikipedia.org/wiki/Timothy_Olyphant. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 20:27, 29 сакавіка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]], тое што яны ёсць у АнглВікі добра, але Беларуская Вікіпедыя, гэта іншы праект. Артыкул нават на стаб не цягне. : {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць. Крыніцы таксама. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 17:36, 31 сакавіка 2026 (+03) :: Крыніцы ёсць, але адпаведнасць асобы адмысловым крытэрыям значнасці зусім невідавочная, таму, каб пацвердзіць [[Вікіпедыя:Значнасць]], маем падаць біяграфічную інфармацыю «досыць падрабязна», чаго ў артыкуле пакуль няма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:06, 26 красавіка 2026 (+03) :::згодзен, трэба дапісаць артыкул хоць мінімальна. У іншых вікі інфармацыі багата, трэба браць і перакладаць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:30, 26 красавіка 2026 (+03) :::Згодны. Калі аўтар артыкула не працягне дадаваць інфармацыю туды - {{Зраблю| 28.04.2026}} [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:37, 26 красавіка 2026 (+03) ::::{{Зроблена}}, хоць і спазніўся на два дні. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 16:48, 30 красавіка 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул дапрацаваны. Дзякуй вялікі {{u|Feeleman}}! Застаўлена. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:52, 1 мая 2026 (+03) == [[Індустрыялізацыя і калектывізацыя ў БССР]] == {{закрыта}} Няма крыніц, няма нейтральнасці. Мяркую, сам тэкст скапіяваны аднекуль, чым парушае аўтарскія правы. Увогуле, выглядае як нейкая савецкая агітка.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:23, 28 студзеня 2026 (+03) : Я папрацую з артыкулам. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:20, 28 студзеня 2026 (+03) :Іх трэба раздзяліць на два. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:59, 12 сакавіка 2026 (+03) :: [[Індустрыялізацыя ў БССР]] і [[Калектывізацыя ў БССР]]. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:05, 13 сакавіка 2026 (+03) :::згодзен, што трэба раздзяліць. Хоць і аб’ём пакуль невялікі [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:28, 26 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Крыніцы з’явіліся. ДобрыБрат трошкі яго дапрацаваў. Праблемы ёсць, але яны ўжо не звязаныя з выдаленнем. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:49, 1 мая 2026 (+03) == [[Марфінізм Пылку (музычны артыст)]] == {{закрыта}} : {{выдаліць}}, пустышка. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:25, 24 красавіка 2026 (+03) ::{{выдаліць}}, прычым хутка [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:31, 26 красавіка 2026 (+03) : {{выдаліць}} пуста. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 12:01, 24 красавіка 2026 (+03) : {{выдаліць}} пуста, няма значнасці асобы.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:55, 27 красавіка 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Вельмі коратка, значнасць не паказана. Дапісваць, здаецца, ніхто не будзе. Выдалена. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:46, 1 мая 2026 (+03) == [[Цемраборцы (настольная гульня)]] == {{закрыта}} : {{выдаліць}}, значнасці хіба зусім няма, нейкая самастойна выдадзеная гульня ад аматараў.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:02, 27 красавіка 2026 (+03) ::{{Пакінуць}}, пагаджуся, што прадукт даволі спецыфічны, але выдаліўшы гэты артыкул мы страцім інфармацыю аб пэўных фактах, звязаных са станаўленнем беларускага ролевага руху і настолак, якіх і так не так было шмат, і створым у будучыні глебу для чарговых папулісцкіх маніпуляцый а-ля "Мы, кантора ХХХ, першымі выпусцілі бел настольную картачную гульню". [[Удзельнік:Shurix-noise|Shurix-noise]] ([[Размовы з удзельнікам:Shurix-noise|размовы]]) 14:43, 30 красавіка 2026 (+03) :: Я ўжо бачу, што ёсць і АК за розныя часы, і нейкія даклады. Яшчэ пазней пагляджу наколькі рэкламнае ўсё, але пакуль выглядае як нешта значнае. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:49, 30 красавіка 2026 (+03) ::Абмяркоўвалі [[Вікіпедыя:Архіў запытаў на выдаленне/2023#Цемраборцы (настольная гульня)|ў 2023 годзе і пакінулі]], з таго часу яшчэ дадаліся крыніцы, ненавінавая цікавасць паказана. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:56, 30 красавіка 2026 (+03) ::{{Пакінуць}}, пагаджуся з аргументацыяй @[[Удзельнік:Shurix-noise|Shurix-noise]]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:40, 30 красавіка 2026 (+03) ::{{Пакінуць}} Крыніцы ёсць + ужо абмяркоўвалася. Не бачу сэнсу кідаць не сметнішча гісторыі хоць і малыя, але свае, беларускія, праекты. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:57, 30 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Гэты артыкул раней выстаўляўся на выдаленне і быў пакінуты. Змен абставін вакол прадмета артыкула ці змен правілаў Вікіпедыі не адбылося. Старонка захавана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:49, 1 мая 2026 (+03) == [[Парыж — Рубэ]] == {{закрыта}} : {{выдаліць}}, вельмі кароткі артыкул. --[[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 18:26, 26 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Пратэстная намінацыя хутка закрытая. Ніводзін з зазначаных артыкулаў не з’яўляецца занадта кароткім. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:30, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Смерць фашызму]] == {{закрыта}} : {{выдаліць}}, вельмі кароткі артыкул. --[[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 18:21, 26 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Пратэстная намінацыя хутка закрытая. Ніводзін з зазначаных артыкулаў не з’яўляецца занадта кароткім. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:30, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Vite]] == {{закрыта}} : {{выдаліць}}, вельмі кароткі артыкул. --[[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 18:20, 26 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Пратэстная намінацыя хутка закрытая. Ніводзін з зазначаных артыкулаў не з’яўляецца занадта кароткім. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:30, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Depo DIY]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}}, камерцыйная рэклама, кросвікіспам. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:02, 5 лютага 2026 (+03) ::Я б усё ж прапанаваў {{пакінуць}}. Стыль уласна артыкула не рэкламны. Найвялікшая сетка будаўляных крамаў у Латвіі, да таго ж і міжнароднай можна лічыць. Чаму тут выдаліць, а [[IKEA]] ці [[Lidl]] заставіць? [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:00, 5 лютага 2026 (+03) ::Бачу, што стваральнік у розных вікі прасоўвае артыкул - ну так, не вельмі добра выглядае. Але ўсё ж не спам, тэкст чытэльны, інфармацыя карысная. Можна было б па [[ВП:НЕДАВЕДНІК]] выдаляць, але ўсё ж фірма не шараговая, нейкая значнасць ёсць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:05, 5 лютага 2026 (+03) ::: З аднога боку 2200 супрацоўнікаў, з іншага — ''Page on [eswiki] deleted'', ''Page on [enwiki] deleted''. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:38, 5 лютага 2026 (+03) ::::Дивись мій акаунт в Українській та Латиській вікіпедії. Ти справді думаєш, що я тут рекламою займаюся? [[Удзельнік:Votre Provocateur|Votre Provocateur]] ([[Размовы з удзельнікам:Votre Provocateur|размовы]]) 22:33, 5 лютага 2026 (+03) ::::: Тут абмяркоўваем артыкул, а не тваю персону. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:55, 5 лютага 2026 (+03) ::::Выдаленне ў іншых раздзелах, шчыра кажучы, не аргумент. Іх там можа і не цікавяць мелкія па іх мерках фірмы з усходняй Еўропы. Гэтак жа бы выдалілі пра наш [[Еўраопт]] ці [[А-100 (кампанія)|А-100]]. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:22, 6 лютага 2026 (+03) ::::: Існуе кансэнсус аб тым, што ў БелВікі дапушчальны пэўны беларусацэнтрызм, але як гэта прыцягнуць да дадзенага кейса, невядома. Таксама мабыць [[Еўраопт]] ці [[А-100 (кампанія)|А-100]] паводле маштабаў дзейнасці пасалідней будуць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:34, 6 лютага 2026 (+03) ::::::Мяркую, што А-100 і Еўраопт можна аднесці да лідараў ў сваіх галінах эканомікі ўнутры Беларусі, і таму маем пра іх артыкулы, а не толькі праз беларусацэнтрызм. ::::::Аналагічна з гэтым Depo: у сваёй нішы лічыцца лідарам, недзе у топах латвійскіх кампаній. Я б і артыкулы пра Rimi і Maxima прывітаў, калі б хто стварыў, хоць яны да Беларусі ніякага дачынення не маюць. Дадаць толькі ў артыкул [[Эканоміка Латвіі]] параграф пра рытэйл і цалкам натуральна будзе мець артыкулы пра згаданыя там фірмы. ::::::Я ўвогуле лічу, што можна пісаць хоць пра найвялікшыя фірмы Науру. Толькі каб захоўвалася структура: спачатку пра эканоміку краіны і яе галіны, а потым дэталі. Але гэта так, рэмарка. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:29, 7 лютага 2026 (+03) ::::::: Калі казаць пра лідараў рынку паводле краін, то Науру не падтрымаю, карлікавымі прынята лічыць краіны меншыя за [[Люксембург]]. Depo DIY здэцца сапраўды лідар у нішы, але не лідар у галіне. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:53, 7 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Няма значнасці [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:48, 7 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Рэкламны змест. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:32, 11 сакавіка 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. 2-е месца сярод DIY-рытэйлераў краін Балтыі. Доля рынку, прыкладна каля 40%--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 18:39, 13 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Паказана, што кампанія займае істотнае месца сярод DIY-рытэйлераў краін Балтыі. Пакуль што няма кансэнсэнсусу наконт прызнання гэтай галіны як самастойнай у эканоміцы, таму значнасць прадмету артыкула ставіцца пад сумненне. Старонка захавана з даданнем адпаведнага шаблону. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:53, 25 красавіка 2026 (+03) == [[Вакол ліхтарнага слупа (гурт)]] == {{закрыта}} : Выдалены раней паводле абмеркавання, гл. [[Вікіпедыя:Хуткае выдаленне]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:53, 16 красавіка 2026 (+03) ::{{Пакінуць}}. Раней не былі пакінуты прычыны для выдалення. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 16:28, 16 красавіка 2026 (+03) ::: Таксама я нядаўна дадаў "значнасць" у артыкул і цяпер ён не падыходзіць да хуткага выдалення: Хутка могуць выдаляцца артыкулы, калі: Выдаленыя раней паводле абмеркавання артыкулы, створаныя наноў з тым жа ці неістотна адрозным зместам '''без новых акалічнасцяў''', якія б прымусілі пераглядзець папярэдняе рашэнне аб выдаленні. (з [[Вікіпедыя:Хуткае выдаленне]]) [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 16:42, 16 красавіка 2026 (+03) : {{выдаліць}} Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:26, 19 красавіка 2026 (+03) : Знайшоў адзін артыкул на The Village, які апісваў дзейнасць групы. Больш нічога не знайшоў, хаця можа я і не вельмі добра шукаў. Думаю, што пакуль гэта выдаленне, бо значнасці (у межах Вікі) не хапае. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:38, 19 красавіка 2026 (+03) :: {{Пакінуць}} Яшчэ быў [https://dtf.ru/music/2582003-vokrug-fonarnogo-stolba-videoigry-2019 кароткі артыкул] на dtf.ru і [https://www.youtube.com/watch?v=eAEelhW7e6s выпуск] "Музыка в Кубе" на Ютубе. Таксама я не зразумеў, што азначае "у межах Вікі". [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 18:41, 20 красавіка 2026 (+03) ::: [[Вікіпедыя:Значнасць]] — Традыцыйна лічаць, што энцыклапедычнага апісання вартыя не ўсе аб’екты і тэмы, а толькі найболей значныя, якія чымсьці істотна вылучаюцца з агульнага шэрагу. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:47, 20 красавіка 2026 (+03) ::: DTF - не [[ВП:АК]], "Музыка в Кубе" - таксама. The Village пакуль самая добрая крыніца. Можа ёсць яшчэ нешта? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:56, 20 красавіка 2026 (+03) ::::[https://m.vk.com/@ppbvfs-priyatno-poznakomitsya-yoo Пост] у ВК ад Winter Mute Music, [https://podster.fm/podcasts/muzykalnoe-korolevstvo/e/337203/muzykalnoe-korolevstvo-vokrug-fonarnogo-stolba-1-vypusk эпізод] падкаста "Музыкальное королевство", здаецца усё. Але артыкула The Village можа хопіць? [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 19:12, 20 красавіка 2026 (+03) :::Перастаньце пакідаць шаблон «пакінуць» па некалькі разоў. Абмеркаванне працуе не так, колькасць «пакінуць» ад аднаго ўдзельніка не паўплывае. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 11:51, 22 красавіка 2026 (+03) :{{Выдаліць}}, створаны па-за працэдурай аднаўлення выдаленых старонак. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 22:06, 23 красавіка 2026 (+03) ::Гэта забаронена? [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 10:40, 24 красавіка 2026 (+03) ::: Пажадана ўсё ж такі прытрымлівацца хоць нейкіх [[Вікіпедыя:Выдаленне старонак#Пасля выдалення|правілаў]]. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 14:53, 24 красавіка 2026 (+03) ::::Не ведаў. Прабачце, але артыкул ўжо адноўлены і асабіста я не бачу відавочных прычын для выдалення. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 15:53, 24 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Па-першае, артыкул раней ужо выдаляўся, таму, згодна з працэдурай, спачатку варта было стварыць запыт на [[ВП:АВС]]. Па-другое, каб не разводзіць бюракратыю, на гэты момант артыкул не адпавядае крытэрыям значнасці беларускай Вікіпедыі. Сярод прыведзеных крыніц толькі адна (спасылка на «The Village») адпавядае патрабаванням [[ВП:АК]]. Астатнія матэрыялы не з’яўляюцца аўтарытэтнымі крыніцамі. Такім чынам, значнасці ў межах Вікіпедыі недастаткова. Выдалена. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:12, 25 красавіка 2026 (+03) == [[EIZVA]] == {{закрыта}} * {{выдаліць}}, значнасць прадмету артыкула не пацвярджаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:19, 8 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 07:16, 17 красавіка 2026 (+03) == [[Крысціна Віталеўна Лядская]] == {{закрыта}} З дасягненняў покуль чырвоны дыплом і аспірантура. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:51, 8 красавіка 2026 (+03) :Я не успела ещё дописать статью, не надо делать поспешных выводов. Мне из-за границы не открываются белорусские источники. Приеду в Минск — допишу. [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Tatiana Matlina]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 00:39, 10 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул дапоўнены, намінацыя закрыта ініцыятарам. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:14, 14 красавіка 2026 (+03) == [[Фарыс Німр]] == {{закрыта}} Не артыкул, старонка да хуткага выдалення. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:37, 9 красавіка 2026 (+03) : Спроба заліць туды аўтапераклад незачотная. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:54, 9 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул створаны, вычытаны і захаваны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:12, 14 красавіка 2026 (+03) == Казахі у == {{закрыта}} Артыкулы аўтаматычнага перакладу з памылкамі ўжо ў назве, іх немагчыма вычытаць нават з вялікім жаданнем. * [[Казахі у Манголіі]] * [[Казахі у Туркменіі]] * [[Казахі у Іране]]--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:10, 20 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:48, 3 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Даволі відавочны [[ВП:МАШПЕР]], які ніхто за гэты час не выправіў. Выдалена. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:33, 14 красавіка 2026 (+03) == [[Вакол ліхтарнага слупа (гурт)]] == {{Закрыта}} : {{Выдаліць}}, значнасць прадмету артыкула не пацвярджаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:33, 3 красавіка 2026 (+03) ::Гэты гурт даволі папулярны, каб пра яго быў артыкул. Па [https://music.yandex.by/artist/5578874 звесткам] Яндекс Музыкі зараз ён мае 75 565 слухачоў у месяц. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 15:14, 5 красавіка 2026 (+03) ::: Почему бы о нём не написать статью по-русски? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:17, 5 красавіка 2026 (+03) ::::Можна. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 15:29, 5 красавіка 2026 (+03) ::::Але гэта праца удзельнікаў рускай Вікіпедыі. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 15:36, 5 красавіка 2026 (+03) ::::: Очень жаль. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:39, 5 красавіка 2026 (+03) {{Канец закрытай секцыі}} ===Вынік=== 20:07, 12 красавіка 2026 {{у|J-ka Zadzvinski}} выдаліў старонку Вакол ліхтарнага слупа (гурт). [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 12:44, 13 красавіка 2026 (+03) == [[Валер Віктаравіч Руселік]] == {{закрыта}} Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:49, 25 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} няма значнасць. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:45, 3 сакавіка 2026 (+03) : Не праходзіць як журналіст ды блогер? Усё ж нават "зоркай" Белсата яго [https://nashaniva.com/372748 называюць]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:16, 4 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Старонка выдалена ўдзельнікам [[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]]. Таму вынік фармальны. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:14, 12 красавіка 2026 (+03) == [[Аляксандр Іосіфавіч Урбановіч]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}}, кандыдат навук, дацэнт, меў навуковыя інтарэсы, усё. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:51, 29 сакавіка 2026 (+03) : {{Выдаліць}} значнасць не падмацаваны крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:53, 30 сакавіка 2026 (+03) : {{Пакінуць}}, вядомы навуковец, шмат навуковых прац. Ёсць крынiцы. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 12:52, 30 сакавіка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:James M Irons]], колькасць навуковых прац не мае асаблівай ролі, важней паказаць прызнанне яго заслуг у навуковым свеце. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:17, 30 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць асобы не паказана. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:48, 10 красавіка 2026 (+03) == [[TDK]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:46, 23 сакавіка 2026 (+03) ::Артыкул невялікі, можна выправіць. Я папрацую бліжэйшым часам. ::{{Зраблю|10-04-2026}} [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:16, 28 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул выпраўлены і захаваны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:56, 9 красавіка 2026 (+03) == [[King Promise]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} значнасць не падмацаваны крыніцамі, толькі сайт творцы. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:51, 23 сакавіка 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. Крыніцы ёсць.--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]] 15:33, 2 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Спасылкі на незалежныя крыніцы нароўні з сайтам творцы пададзены, старока захавана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:54, 9 красавіка 2026 (+03) == [[Ruslan Saberov]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}}, значнасць не пацвярджаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:18, 8 сакавіка 2026 (+03) :: [https://ru.wikipedia.org/wiki/Ruslan_Saberov неоднократное воссоздание вместо повторного обсуждения]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:11, 11 сакавіка 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:01, 9 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана, артыкул выдалены. Неаднаразовае аднаўленне замест паўторнага абмеркавання — пастаўлена бестэрміновая ахова ад стварэння. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:53, 1 красавіка 2026 (+03) == [[Сезон 2022/2023 «Цмокі-Мінск-2»]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Пуста. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:34, 31 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === гэта карэктная перасылка. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:50, 31 сакавіка 2026 (+03) == [[MakEditor:81-717/714/Чарнавік]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 11:55, 30 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Хутка выдалена. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:04, 30 сакавіка 2026 (+03) == [[Раавітса (прыпыначны пункт)]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Памылковы рэдырэкт. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:52, 30 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Хутка выдалена. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:00, 30 сакавіка 2026 (+03) == [[A optima/Чарнавік]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Не артыкул. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:54, 26 сакавіка 2026 (+03) : {{Выдаліць}}. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 11:32, 26 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Хутка выдалена. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:20, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Сехемкара II]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} пустая старонка. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:55, 23 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Хутка выдалена. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:47, 23 сакавіка 2026 (+03) == [[Святлана Іванаўна Загнетава]] == {{закрыта}} Відавочна, што агульны крытэрый значнасці не выконваецца. Таксама асоба не настолькі выдатная, каб можна было падцягнуць [[Вікіпедыя:Значнасць асоб #Дадатковыя крытэрыі]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:40, 18 сакавіка 2026 (+03) : У артыкул [[Хлебапякарная прамысловасць Беларусі]] шмат што можна перанесці. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:13, 18 сакавіка 2026 (+03) :Так, усё можна перанесці, згадаць саму Загнетаву. У раздзеле Вядомыя асобы артыкула пра Смаргонь даць яе біяграму, бо літаральна будзе пару сказаў. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:10, 18 сакавіка 2026 (+03) :: {{зроблена}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:20, 19 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Змест са старонкі вынесены, адміны могуць яе выдаляць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:49, 20 сакавіка 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Змагары з літвінізмам]] == {{закрыта}} * {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:13, 22 лютага 2026 (+03) *:Людзі змаюгаюцца з літвінізмам, што прама вынікае з іх біяграфій, у чым уласнае даследаванне? Калі мы дадаем людзей у катэгорыю "Анархісты N-краіны" ці "Антыфашысты N-краіны", то гэта таксам арыгінальнае даследаванне? [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 13:22, 22 лютага 2026 (+03) *:: Ты, калега, мабыць таксама шмат з чым і шмат з кім змагаешся. І ў Беларусі ты не адзін такі, але катэгорыі "Змагары з Беларусі" мы не будзем ствараць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:24, 22 лютага 2026 (+03) *:Няма тут уласнага даследавання, літвінізм сфармуляваны Баранаўскасам, то-бок прынамсі ў нейкай паралельнай рэчаіснасці ён ёсць. На гэта лёгка знайсці аўтарытэтныя крыніцы ў адпаведным артыкуле. Практычна "з'ява" ў гэтай рэальнасці прызнана пагрозай нацыянальнай бяспецы Літвы і з ёю змагаюцца, ёсць заявы ад Дэпартамента бяспекі і іншых ведамстваў. Адпаведна, ёсць змагары. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:10, 12 сакавіка 2026 (+03) :: Змагары ёсць, і што з таго вынікае? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:19, 12 сакавіка 2026 (+03) ::: Катэгорыю "Змагары" створым? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:22, 12 сакавіка 2026 (+03) ::::[[:Катэгорыя:Праціўнікі літвінізму]] або [[:Катэгорыя:Крытыкі літвінізму]]. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:24, 12 сакавіка 2026 (+03) :::Нічога не вынікае, проста змагары, як Партос казаў: "я б'юся, бо б'юся", -- значыць, яны бачаць у гэтым сэнс. Калі "змагары" здаюцца ўжо занятымі, можна "праціўнікі", рэдкая наогул катэгорыя ў Вікіпедыі, але ёсць [[:fr:Catégorie:Opposant|Catégorie:Opposant]]. Звычайна абмяжоўваецца ўсё прыхільнікамі розных плыняў, але тут здаецца ніяк не абмяжуешся. [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:22, 12 сакавіка 2026 (+03) :::: Абмяжуешся. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:25, 12 сакавіка 2026 (+03) ::::: Не трэба навешваць на сучаснікаў ярлыкоў. Рэдактарам Вікіпедыі не стае для гэтага аўтарытэту. Хай спачатку вырашыць экспертная супольнасць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:30, 12 сакавіка 2026 (+03) :::::Здаецца, "крытыкі" якраз тая форма, што прызнаецца як ВП:НПГ [[:en:Category:Writers_of_social_and_political_criticism|Category:Writers of social and political criticism]]. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:31, 12 сакавіка 2026 (+03) :::::: Critics of liberalism (1 P) — вось дык напаўненне катэгорыі! Не чытаюць англамоўныя беларускай прэсы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:37, 12 сакавіка 2026 (+03) :::::::Яны іншае чытаюць <bdi>Critics of feminism</bdi> (2 C, 217 P). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:41, 12 сакавіка 2026 (+03) :::::::: Critics of artificial intelligence — цэлых 22, на чале з Папам Рымскім. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:44, 12 сакавіка 2026 (+03) ::::::::: Наконт непрыняцця фемінізму — харошы прыклад, комплексы ВікіРэдактараў раскрывае красамоўна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:57, 12 сакавіка 2026 (+03) :::::::::: Змагары з мультыкультуралізмам ёсць, а змагароў з нацыяналізмам няма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:09, 12 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Ператварыў на [[:Катэгорыя:Крытыкі літвінізму]] і далучыў да адпаведнай надкатэгорыі. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:59, 13 сакавіка 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Культурныя спрэчкі]] == {{закрыта}} * {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:20, 22 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Знайшліся інтэрвікі, намінацыю закрыў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:39, 12 сакавіка 2026 (+03) == [[Дыльнозахон Каттахонова]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:35, 10 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Хутка выдалена, дрэнны машынны пераклад, таксама пытанні па значнасці. Можаце нармальна перапісаць у сваёй прасторы імёнаў і паведаміць адміністратарам, калі напішаце нешта адэкватнае. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:02, 12 сакавіка 2026 (+03) == [[Саунтрэс]] == {{закрыта}} * {{выдаліць}}, значнасць не пераўзыходзіць навіннай. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:09, 28 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Вікіпедыя - не слоўнік. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:46, 3 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Хутка выдалена па тых жа прычынах, што і чыназес. Значнасці не паказана.[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:01, 12 сакавіка 2026 (+03) == [[Чыназес]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Не слоўнік. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:44, 3 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул быў хутка выдалены, значнасць выразна не паказана. Да таго ж, зноскі на Вікіпедыю — гэта вяршыня. Калі нехта захоча аднавіць старонку і будзе паказана выразна значнасць, спачатку перапішыце нармальна на сваёй падстаронцы і потым паведамце адміністратарам.[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:59, 12 сакавіка 2026 (+03) == [[Жан-Луі Гасэ]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:00, 9 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Каб выставіць артыкул да выдалення, трэба зайсці праз закладку ''правіць'' у акенца рэдагавання артыкула, у першым радку паставіць '''<nowiki>{{да выдалення|}}</nowiki>'''. Працэдура выстаўлення старонкі да выдалення не была выканана, прапанова засталася без рэагавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:06, 9 сакавіка 2026 (+03) == [[Мачулішчы (аэрадром)]] == {{закрыта}} Большая частка тэкста абаронена аўтарскімі правамі і супадае з тэкстам, размешчаным у выданні «Наша Ніва» (артыкул «Мачулішчы, Мачулішчы… А што значыць па-беларуску „мачулішча“?»). Не быў прадстаўлены відавочны дазвол ад уладальнікаў матэрыялу на яго свабоднае распаўсюджанне. Як патэнцыйнае парушэнне аўтарскіх правоў прыйдзецца выдаліць інфармацыю, якая слова ў слова супадае з інфармацыяй у гэтым артыкуле. Тое, што застанецца, да артыкула не будзе дацягваць. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:38, 7 сакавіка 2026 (+03) :па-першае, я сам і ёсць аўтарам таго тэксту ў НН. па-другое, я цяпер істотна дапоўніў артыкул, ён павялічыўся ў некалькі разоў. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:43, 7 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул дапрацаваны і захаваны. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:47, 8 сакавіка 2026 (+03) == [[Янка Тарчэўскі]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}}, няма значнасці. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 23:02, 14 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}. Жахліва аформлена, няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:08, 20 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Значнасці няма. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:49, 3 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Ёсць кансэнсус за выдаленне. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:24, 4 сакавіка 2026 (+03) == [[AniBel]] == {{закрыта}} Аматарская суполка. Распаўсюджванне пірацкага кантэнту. Вікіпедыя — не каталог.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:59, 7 лютага 2026 (+03) :Ого, некалькі месяцаў вісеў артыкул і толькі зараз апомніліся. Прам сьмешна з гэтага [[Удзельнік:Bilbo&#39;smanha|Bilbo&#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&#39;smanha|размовы]]) 21:57, 7 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, аргументаў дзеля захавання артыкула не бачна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:26, 7 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:46, 10 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 01:06, 16 лютага 2026 (+03) == [[Лагодны Цмок]] == {{закрыта}} Значнасць прадмету артыкула пастаўлена пад сумненне. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:32, 7 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Гэта звесткі не для Вікіпедыі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:26, 9 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:45, 10 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 01:05, 16 лютага 2026 (+03) == [[СонейкаПрадакшн]] == {{закрыта}} Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:00, 7 лютага 2026 (+03) :Новы этап у перакладніцкай сферы (дубляваньне і адаптацыя тэксту). Таксама гэтая і ўсе іншыя каманды з'яўляюцца часткай гісторыі і рабілі у той ці іншай ступені ўклад у беларускую культуру. [[Удзельнік:Bilbo&#39;smanha|Bilbo&#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&#39;smanha|размовы]]) 22:01, 7 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:22, 8 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі. {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:58, 16 лютага 2026 (+03) == [[Скрынка (сеціва)]] == {{закрыта}} Няма значнасці. Вікіпедыя — не каталог.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:56, 7 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, проста старонка ў сеціве. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:15, 7 лютага 2026 (+03) :Таксама трэба выдаліць старонкі пра Анібел і Лагодны Цмок, бо Вікіпедыя — не каталог [[Удзельнік:Bilbo&#39;smanha|Bilbo&#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&#39;smanha|размовы]]) 21:48, 7 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:46, 10 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:56, 16 лютага 2026 (+03) == [[Зьнічка (сеціва)]] == {{закрыта}} Проста сайт з пірацкім кантэнтам. Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:55, 7 лютага 2026 (+03) :Anibel і Лагодны Цмок таксама проста сайты з пірацкім кантэнтам, але старонкі пра іх існуюць [[Удзельнік:Bilbo&#39;smanha|Bilbo&#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&#39;smanha|размовы]]) 21:47, 7 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:06, 8 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі. {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:53, 16 лютага 2026 (+03) == [[Bilbo's]] == {{закрыта}} Аматарская суполка. няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:57, 7 лютага 2026 (+03) :Анібел і Лагодны Цмок таксама аматарскія суполкі, але старонкі пра іх існуюць. Пра значнасьць напісана ў адпаведным разьдзеле. Ініцыятыва з'яўлялася новым этапам у перакладніцкай сферы. [[Удзельнік:Bilbo&#39;smanha|Bilbo&#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&#39;smanha|размовы]]) 21:55, 7 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:23, 8 лютага 2026 (+03) :<nowiki>{{Супраць}}</nowiki> <nowiki>{{Пакінуць}}</nowiki> Учора не адразу ўбачыў як гэтыя знакі ставіць. Я адкажу за ўсе артыкулы, якія перанёс учора з іншай беларускай Вікіпедыі. Галоўная значнасьць гэта гісторыя. Усе гэтыя праэкты з'яўляюцца часткай гісторыі. Так, для звычайнай гісторыі (якую сабе людзі ўяўляюць) гэта ня мае каштоўнасьці. Аднак сёньня ё розныя гісторыі, напрыклад: гісторыя навукі, паўсядзёнасьці, мастацтва і г.д. І ўжо для гісторыі аматарскага перакладу гэтыя старонкі прадстаўляюць каштоўнасьць, бо з'яўляюцца крыніцай у дасьледаваньнях. Таксама гэтыя артыкулы даюць зразумець як разьвіваўся аматарскі пераклад, пасьлядоўнасьць падзей. Таксама ўклад у беларускую культуру, новыя падыходы ў аматарскім перакладзе, што зноў жа карысна для гісторыі і дасьледаваньняў. :Таму ўсе артыкулы пра праэкты варта пакінуць! [[Удзельнік:Bilbo&#39;smanha|Bilbo&#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&#39;smanha|размовы]]) 14:39, 8 лютага 2026 (+03) ::Мда... штосьці не працуюць гэтыя шаблоны [[Удзельнік:Bilbo&#39;smanha|Bilbo&#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&#39;smanha|размовы]]) 14:39, 8 лютага 2026 (+03) ::: [[Вікіпедыя:Значнасць]] — вось неяк так. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:06, 9 лютага 2026 (+03) ::::Пачытаў, і артыкул мае значнасьць. У публічных крыніцах не напісана (і ня будзе), але значнасьць апісана вышэй, што таксама дазваляецца як значнасьць. [[Удзельнік:Bilbo&#39;smanha|Bilbo&#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&#39;smanha|размовы]]) 18:43, 9 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:42, 16 лютага 2026 (+03) == [[Кінакіпа]] == {{закрыта}} Няма значнасці, проста сайт з пірацкім кантэнтам. Хоць для беларускай мовы ў сённяшніх умовах гэта і мае пэўную значнасць, але для энцыклапедыі каталог пірацкага відэа — перабор.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:54, 7 лютага 2026 (+03) :Анібел і Лагодны Цмок таксама проста сайты з пірацкім кантэнтам. Тыя артыкулы таксама варта выдаліць. [[Удзельнік:Bilbo&#39;smanha|Bilbo&#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&#39;smanha|размовы]]) 21:50, 7 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі. {{закрыта-канец}} === Вынік === Рэклама сайта с пірацкім кантэнтам. Значасці няма. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:35, 16 лютага 2026 (+03) == [[На чатырох Верацеях]] == {{закрыта}} Вікіпедыя — не даведнік для вандроўнікаў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:10, 16 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Хутка выдалена. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:32, 16 лютага 2026 (+03) == [[Арцём Халяеў]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}}, не артыкул. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:28, 14 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === У вызначэнні — толькі тры словы. Значнасць асобы не паказана. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:30, 16 лютага 2026 (+03) == [[Уладзіслаў Шылюк]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}}, значнасць не паказана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:43, 4 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, згодны, што проста быць удзельнікам каманды недастаткова. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:24, 5 лютага 2026 (+03) :: Калега [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]], тут больш істотна, што агульны крытэрый значнасці не выконваецца, то бок асоба ў артыкуле бадай не апісана. А ў прынцыпе мы прафесійных спартоўцаў паважаем, і якасныя артыкулы пра іх у БелВікі могуць існаваць, нават калі людзі й не мелі шматгадовай выбітнай кар'еры. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:30, 5 лютага 2026 (+03) :::Зразумела, дзякуй. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:23, 6 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:31, 7 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:47, 10 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць асобы не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:23, 14 лютага 2026 (+03) == [[Леанід Цітоў]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}}, значнасць не паказана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:46, 4 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, энцыклапедычная значнасць не паказана, быць удзельнікам каманды недастаткова. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:25, 5 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:32, 7 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:47, 10 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць асобы не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:22, 14 лютага 2026 (+03) == [[Аляксей Сірчанка]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}}, значнасць не паказана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:51, 4 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, энцыклапедычная значнасць не паказана, быць удзельнікам каманды недастаткова. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:26, 5 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:32, 7 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:47, 10 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць асобы не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:20, 14 лютага 2026 (+03) == [[Антон Самсонаў]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}}, значнасць не паказана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:51, 4 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, энцыклапедычная значнасць не паказана, быць удзельнікам каманды недастаткова. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:26, 5 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:32, 7 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:47, 10 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць асобы не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:19, 14 лютага 2026 (+03) == [[Іван Кухарэнка]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}}, значнасць не паказана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:55, 4 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, энцыклапедычная значнасць не паказана, быць удзельнікам каманды недастаткова. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:27, 5 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:33, 7 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:46, 10 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць асобы не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:16, 14 лютага 2026 (+03) == [[Марыя Пархімчык]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Значнасць? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:46, 21 студзеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Рэкламны артыкул без нармальных крыніц.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:05, 21 студзеня 2026 (+03) : {{Пакінуць}} Вы лічыце, што сябра Саюзу пісьменьнікаў не можа быць адзначаны ў вікіпэдыі? А калі яе жыцьцяпіс пазначаны на Міжнароднага саюзу беларускіх пісьменьнікаў? [https://bellit.info/persons/abukhovich-alhjerd.html Міжнародны саюз беларускіх пісьменьнікаў// Асобы] Ці гэта таксама не значна? :) --[[Удзельнік:Dzejka|Dzejka]] ([[Размовы з удзельнікам:Dzejka|размовы]]) 22:36, 21 студзеня 2026 (+03) :: Калега [[Удзельнік:Dzejka|Dzejka]], сапраўды такі склаўся ў БелВікі звычай, што адной толькі прыналежнасці да пісьменніцкага саюза недастаткова для пацвярджэння энцыклапедычнай значнасці творцы. Тут бы пашукаць рэцэнзій на яе творы ў аўтарытэтных крыніцах ці нейкіх іншых сведчанняў прызнання яе творчасці крытыкай. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:48, 21 студзеня 2026 (+03) {{Выдаліць}} Пагаджуся, што можна выдаліць [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 19:50, 28 студзеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Пакуль што энцыклапедычная значнасць не паказана. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:22, 5 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць асобы не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:07, 9 лютага 2026 (+03) == [[Павел Слюнькін]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Значнасць? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:47, 16 студзеня 2026 (+03) ::'''Асоба лічыцца значнай, калі яна досыць падрабязна апісана ў [[Вікіпедыя:Аўтарытэтныя крыніцы|надзейных]] [[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|другасных крыніцах]], [[Вікіпедыя:Правяральнасць|незалежных]] ад яе, што наўпрост задавальняе крытэр значнасці:''' ::https://rm.coe.int/report-addressing-the-specific-challenges-faced-by-the-belarusians-in-/1680ab3442 ::https://www.ibanet.org/Belarus-the-human-cost-of-the-crackdown-on-dissent ::https://www.gmfus.org/belarus-change-tracker-seeing-trends-through-news-fog ::https://bct.expert/be/about/ ::https://lmc.icds.ee/speaker/pavel-slunkin/ ::https://georgiatoday.ge/pavel-slunkin-belarus-lessons-for-georgia/ ::https://cepa.org/author/pavel-slunkin/ ::https://ecfr.eu/profile/pavel_slunkin/ ::https://belinstitute.com/en/news/review-2021-forecast-2022 ::https://ex-press.live/rubrics/politika/2024/06/19/eks-diplomat-pavel-slyunkin-zapad-ne-gotov-idti-na-ustupki-lukashenko-no-ostorozhnichaet-opasayas-ego-sprovocirovat ::https://www.dw.com/ru/jeks-diplomat-zadacha-es-nashhupat-protivorechija-mezhdu-lukashenko-i-putinym/a-59295981 ::https://nashaniva.com/ru/328408 ::https://pozirk.online/ru/longreads/85750/ ::https://newbelarus.vision/artykuly/pavel-slyunkin-ob-izmeneniyax-v-mide-vedomstvo-mozhet-nabirat-luchshix-specialistov/ ::https://gazetaby.com/post/slyunkin-esli-svoboda-mnenij-dlya-vas-ne-priemlemy-to-poluchitsya-ne-g/202762/ ::https://news.zerkalo.io/life/86489.html ::??? [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 19:47, 19 студзеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}}. Значнасці няма.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:21, 16 студзеня 2026 (+03) ::Значнасць асоб у Вікіпедыі вызначаецца па наступных крытэрах: ::Асоба лічыцца значнай, калі яна досыць падрабязна апісана ў [[Вікіпедыя:Аўтарытэтныя крыніцы|надзейных]] [[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|другасных крыніцах]], [[Вікіпедыя:Правяральнасць|незалежных]] ад яе (+). ::Асоба зрабіла шырокавядомы ўнёсак, які стаў прызнаным фактам у яе галіне дзейнасці (+). ::Навукоўцы, '''даследнікі''', філосафы (для зручнасці назавем іх «[[навуковы свет]]») даволі ўплывовыя ў навуковым свеце без згадвання іх біяграфій у другасных крыніцах (+). ::'''На сённяшні дзень беларусаў-экспертаў у замежных аналітычных цэнтрах можна пералічыць па пальцах адной рукі. Не разумею вашую пазіцыю па «нязначнасці».''' [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 19:28, 19 студзеня 2026 (+03) ::: тут трэба дадаткова паказаць, наколькі гэта асоба ўплывовая ў навуковым свеце; покуль што значнасць даследчыка прамалёўваецца, але не пацвярджаецца. Аднога факту работы ў даследчым цэнтры недастаткова. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:46, 21 студзеня 2026 (+03) ::::Эксперт па Беларусі якога цытуюць the New York Times, DW, France24, Atlantic Council, etc падаецца значнай асобай у галіне. ::::: Асоба лічыцца значнай, калі яна досыць падрабязна апісана ў [[Вікіпедыя:Аўтарытэтныя крыніцы|надзейных]] [[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|другасных крыніцах]], [[Вікіпедыя:Правяральнасць|незалежных]] ад яе (+). ::::[[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 17:25, 21 студзеня 2026 (+03) ::::: [[Удзельнік:Francišak Skaryna]], ты пачтай, што ніжэй напісана вялікімі чырвонымі літарамі пра т.зв. ''Агенцтва еўраатлантычнага супрацоўніцтва''. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:35, 21 студзеня 2026 (+03) :::::: Калі ты не хочаш артыкул пра асобу дапрацаваць, то і гэта старонка будзе выдалена. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:38, 21 студзеня 2026 (+03) :::::::Сторонка будзе выделеная таму што: :::::::а) вы паводзіце сябе як хамло :::::::б) вам не падабаецца персаналія :::::::? [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 17:58, 21 студзеня 2026 (+03) :::::::Прашу вас звяртацца да мяне на «вы» і спыніць хамства ў мой бок. Тое, што вы даўні карыстальнік Вікіпкедыі не дае вам аніякага права па-хамску ставіцца да іншых удзельнікаў. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 18:00, 21 студзеня 2026 (+03) ::::::Мне падаецца, што выдаленне артыкулаў праз суб'ектыўнае меркаванне і стаўленне асобных карыстальнікаў да персаналіяў і аб'ектаў з'яўляецца вандалізмам. Няма ўпэўненнасці, што шантаж удзельнікаў адпавядае духу Википедыі. Чаму вы грубіце замест таго, каб разам дапрацаваць артыкул і зрабіць Вікіпедыю лепш для карыстальнікаў не абазнаных у беларускіх арганізацыях і асобах? [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 18:05, 21 студзеня 2026 (+03) : {{выдаліць}}, не бачна жадаючых палепшыць артыкул, а ў існым выглядзе яго змест не пацвярджае энцыклапедычнай значнасці асобы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:07, 21 студзеня 2026 (+03) ::Калі ласка, прапануйце катэгорыі для паляпшэння. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 18:38, 21 студзеня 2026 (+03) ::У артыкуле 10 спасылак на аўтарытэтныя незалежныя крыніцы, якія апісваюць асобу і спасылаюцца на публікацыі даследчыка ў ягонай галіне экспертызы – што, безумоўна, пацвярджае энцыклапедычную значнасць асобы. Я з задавальненнем дадам патрэбныя катэгорыі, але давайце працаваць канструктыўна разам, а не антаганістычна. Дзякуй, калегі. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 18:42, 21 студзеня 2026 (+03) {{Выдаліць}} Пагаджуся, што трэба выдаліць [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 19:43, 28 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць асобы не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:05, 9 лютага 2026 (+03) == [[Таццяна Мiкалаеўна Мiкушына]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Значнасць? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:38, 21 студзеня 2026 (+03) ::Дадзены артыкул можа адпавядаць крытэрам значнасці для пісьменнікаў. У правілах вызначана, што значнымі з'яўляюцца "Аўтары … і іншыя прадстаўнікі творчых прафесій  ... твор (або творы) якіх прыцягнулі значную ўвагу крытыкаў." ::У артыкуле ёсць спасылкі на 5 рэцэнзій профільных навукоўцаў на кнігі Т. Мікушынай: рэлігіязнаўцы і філосафа на кнігі духоўнага зместу, гісторыка на кнігу гістарычнага зместу і г.д. ::На старонцы абмеркавання дадзенага артыкула як на загану ўказвалася на тое, што дадзены артыкул раней выдаляўся ў расійскай вікіпедыі. Аднак у тыя гады, калі ён выдаляўся, яшчэ не было тых крыніц, якія азначаныя ў беларускім артыкуле, або былі адзінкі з іх. Палова крыніц датуецца 2019-2022 гадамі. ::Апроч рэцэнзій навукоўцаў інфармацыя пра Т. Мікушыну ёсць у рэлігіязнаўчай  манаграфіі "Тэасофiя без межаў: мiжкультурныя i мiждысцыплiнарныя перспектывы сучаснага эзатэрычнага руху", у дакладзе профільнага дзярж. дэпартамента прэм’ер-міністру Францыі пра стан спраў у асяроддзі новых рэлігійных рухаў, у аналітычных артыкулах нацыянальнага інфарм. агенцтва Украіны "УкрІнфарм", агульнарасійскай газеты "Новыя весткі". [[Удзельнік:Алесандр Бусел|Алесандр Бусел]] ([[Размовы з удзельнікам:Алесандр Бусел|размовы]]) 15:24, 21 студзеня 2026 (+03) ::Таксама ў зносках дадзенага артыкула ёсць інфармацыя, што кнігі гэтага аўтара перакладзеныя і апублікаваныя на 11 мовах (крыніца з назвай "Бiяграфiя Мікушынай Таццяны Мікалаеўны"). [[Удзельнік:Алесандр Бусел|Алесандр Бусел]] ([[Размовы з удзельнікам:Алесандр Бусел|размовы]]) 12:34, 22 студзеня 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:32, 21 студзеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Значнасць не паказана.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:03, 21 студзеня 2026 (+03) :: Пане [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], то мо прагаласуйце і наконт гандбалістаў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:15, 26 студзеня 2026 (+03) {{Выдаліць}} Аўтарка тэасофскай макулатуры [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:10, 28 студзеня 2026 (+03) : [[Удзельнік:DenisBorum]], у Вікіпедыі маюць існаваць артыкулы пра асоб з экстравагантнымі поглядамі, калі іх меркаванне асветлена ў дастатковым аб'ёме ў аўтарытэтных крыніцах. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:13, 28 студзеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} па [[ВП:БС]], аўтарытэтнасць крыніц сумнеўная. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:35, 5 лютага 2026 (+03) : {{Пакінуць}} Дадаў у артыкул інфармацыю пра тое, што кнігі дадзенага аўтара перакладзеныя і апублікаваныя на 11 мовах. Шырокае распаўсюджанне кніг па краінах свету выяўляецца і ў крыніцах. Рэцэнзіі напісаныя навукоўцамі розных краін: Украіна (Ю. Заўгародны), Германія (B. Seidel-Dreffke), Партугалія (D. Metilka), Расія (А. Салаўёў, М. Скуратоўская). Таксама і аналітычныя матэрыялы: Германія (H. Krämer), Францыя (G. Fenech), Украіна (Укрiнформ), Расія (Книжная Индустрия, Новые Известия).--[[Удзельнік:Алесандр Бусел|Алесандр Бусел]] ([[Размовы з удзельнікам:Алесандр Бусел|размовы]]) 15:00, 5 лютага 2026 (+03) : {{Пакінуць}} артыкул напісаны не бездакорна, пра каштоўнасць творчасці таксама можна спрачацца, але найбольш мяне цікавяць крыніцы, дзе я не бачу спасылак на першасныя крыніцы, што ўжо надае ўпэўненасці ў тым, што гэты артыкул на галаву вышэй большасці намінантаў тут, хаця вядома, што частку крыніц можна назваць афіляванай. Як варыянт, можна пакінуць шаблон пра тое, што значнасць асобы ставіцца пад пытанне. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:36, 6 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Цікавасць з боку навуковага свету дадае значнасці дзейнасці асобы. Старонка захавана, але значнасць аб’екта артыкула ставіцца пад сумненне. Адпаведны шаблон на старонцы захаваны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:43, 6 лютага 2026 (+03) == [[Губбет Аннет Алексееўна]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:01, 3 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, тэкст нечытальны, ды й значнасці ў персоны няма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:44, 3 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, энцыклапедычная значнасць не паказана ([[ВП:ЗА]]), біяграфія сучасніка ўвогуле без крыніц ([[ВП:БС]]). --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:41, 5 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Машынны пераклад, значнасць асобы не паказана. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:45, 5 лютага 2026 (+03) == [[Нізам DRedd]] == {{закрыта}} Значнасць прадмету артыкула не пацвярджаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 10:08, 22 лістапада 2025 (+03) :Значымасць асоб у Вікіпедыі не з’яўляецца вынікам аднаразовага згадвання ў СМІ. Паводле прынцыпаў энцыклапедычнай значнасці, яна павінна пацвярджацца шматразовым, незалежным і надзейным асвятленнем у аўтарытэтных крыніцах. У выпадку з Нізамам DRedd гэтая ўмова цалкам выконваецца. Яго дзейнасць асвятлялася неаднаразова і ў розных фарматах: :публікацыі ў медыя, рецэнзіі на музычныя рэлізы, інтэрв’ю і асобныя матэрыялы пра творчасць. :Такі аб’ём незалежнай інфармацыі сведчыць пра тое, што Нізам DRedd мае ўстойлівую публічную прысутнасць, а яго праца атрымала заўважную ўвагу з боку розных крыніц, што адпавядае крытэрыям значымасці для артыкулаў пра дзеячоў культуры. [[Удзельнік:Viktorius001|Viktorius001]] ([[Размовы з удзельнікам:Viktorius001|размовы]]) 14:34, 22 лістапада 2025 (+03) :: Асоба мае чымсьці істотна вылучаюцца з агульнага шэрагу творцаў. Тут не бачна нічога асаблівага, акрамя згадак у медыях. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:38, 22 лістапада 2025 (+03) ::: Ні ў рускім, ні ў казахскім раздзелах артыкула няма, чаго так? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:40, 22 лістапада 2025 (+03) ::::Паважаны калега, хачу звярнуць увагу, што патрабаванне «асоба павінна істотна вылучацца з агульнага шэрагу творцаў» не з’яўляецца часткай крытэрыяў значнасці ў Вікіпедыі. Гэта суб’ектыўная ацэнка, якая не замацавана ў правілах. Паводле дзеючых палітык — у тым ліку ВП:Значнасць і ВП:Аўтарытэтныя крыніцы — єдыным крытэрыем значнасці для асоб з’яўляецца шматразовае, істотнае і незалежнае асвятленне дзейнасці асобы ў аўтарытэтных крыніцах. ::::У артыкуле гэтая ўмова выконваецца: існуюць ::::- шматразовыя публікацыі, ::::- незалежныя рэцэнзіі, ::::- інтэрв’ю, ::::- асобныя матэрыялы пра творчасць, ::::што сведчыць пра наяўнасць устойлівага, значнага і незалежнага асвятлення, менавіта таго, што патрабуюць правілы. ::::Правілы не прадугледжваюць дадатковага крытэрыя (асаблівай унікальнасці) або (вылучэння з агульнага шэрагу), такая ацэнка можа быць асабістым меркаваннем, але яна не можа замяняць сабой нормы Вікіпедыі. Калі ў Вас ёсць заўвагі да канкрэтных крыніц, гатовы абмеркаваць і дапоўніць артыкул, але, паводле палітык Вікіпедыі, наяўнасць шматлікіх незалежных і надзейных матэрыялаў ужо пацвярджае энцыклапедычную значнасць. [[Удзельнік:Viktorius001|Viktorius001]] ([[Размовы з удзельнікам:Viktorius001|размовы]]) 14:51, 22 лістапада 2025 (+03) :У артыкуле, відавочна, можна пачысціць шмат інфармацыі з першасных крыніц, ёсць сцверджанні без крыніц. Але нібы ёсць нейкія другасныя, хоць і выглядаюць досыць слабавата. У любым выпадку, бачу нейкую зацікаўленасць грамадскасці, таму я хутчэй {{супраць}} выдалення. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:59, 22 лістапада 2025 (+03) ::Дзякуй, калега. Я без праблем дапрацую артыкул, прыбяру з яго неадпаведныя першасныя звесткі і забяспечу актуалізацыю інфармацыі ў адпаведнасці з патрабаваннямі Вікіпедыі. [[Удзельнік:Viktorius001|Viktorius001]] ([[Размовы з удзельнікам:Viktorius001|размовы]]) 11:06, 23 лістапада 2025 (+03) : [[Удзельнік:Viktorius001]], назвы сінглаў і альбомаў мусяць быць перакладзены на беларускую мову. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:07, 24 лістапада 2025 (+03) ::Добры дзень, прашу прабачэння, я выправлю. Скажыце, калі ласка, ці можна пісаць арыгінальную назву побач у дужках? Ці патрабуецца толькі беларускамоўны варыянт? [[Удзельнік:Viktorius001|Viktorius001]] ([[Размовы з удзельнікам:Viktorius001|размовы]]) 11:38, 24 лістапада 2025 (+03) :::так, можна, нават трэба. Нават я бы сказаў, што пераклад трэба ў дужкі [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:34, 24 лістапада 2025 (+03) ::Усё гатова, калегі. Калі будуць яшчэ пытанні, я гатовы абмеркаваць і дапрацаваць. [[Удзельнік:Viktorius001|Viktorius001]] ([[Размовы з удзельнікам:Viktorius001|размовы]]) 18:19, 24 лістапада 2025 (+03) :::Нічога не гатова. Пачысціў вельмі артыкул, вельмі шмат смецця. Цяпер крыху адэкватней выглядае, але, вядома, слаба. Таксама адчуваю, што вы ўсё робіце праз інструменты генератыўнага штучнага інтэлекту. Давайце хаця б тут, у размовах, пазбягайце гэтага, гэта маветон, непрыемна ад такога [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:10, 24 лістапада 2025 (+03) ::::Так, бачу, вы добра пачысцілі, дзякуй, але я проста спрабаваў выстроіць храналогію [[Удзельнік:Viktorius001|Viktorius001]] ([[Размовы з удзельнікам:Viktorius001|размовы]]) 21:56, 24 лістапада 2025 (+03) : {{Выдаліць}} Адсутнасць крыніц, якія пацвярджаюць значнасць. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 07:47, 25 лістапада 2025 (+03) ::Паважаны калега, грамадскі інтарэс гэты сабджэкт, безумоўна, мае. У абарону артыкула скажу, што я буду весці актуалізацыю ўсіх сваіх артыкулаў і абавязкова буду іх дапоўніваць. [[Удзельнік:Viktorius001|Viktorius001]] ([[Размовы з удзельнікам:Viktorius001|размовы]]) 20:55, 28 лістапада 2025 (+03) : [[Удзельнік:Plaga med]], але ж дзе тут мы бачым гэтага рэпера вышэй за 34-ю пазіцыю? Нейкі культ асобы местачковы ў яго, кшталту сябры ў клуб прыйшлі, а так не хадзілі, покуль ён хварэў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:23, 21 студзеня 2026 (+03) ::нельга ігнараваць публікацыі на розных сайтах рознай ступені ангажаванасці. Але пагаджаюся, што слабенька гэта ўсё. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:10, 21 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Можна сказаць, што дзейнасць творчай асобы досыць падрабязна асветлена, але невідавочна, што яна выбіваецца з агульнага шэрагу. Таму значнасць аб’екта артыкула пастаўлена пад сумненне. Старонка захавана з даданнем адпаведнага шаблону. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:20, 4 лютага 2026 (+03) == [[Святлана Абдулаева]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Значнасць? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:47, 21 студзеня 2026 (+03) : {{Пакінуць}}, фактаў публікацый у аўтарытэтных беларускіх выданнях можа быць дастаткова, каб прызнаць, што творца выбіваецца з агульнага шэрагу; біяграфічных звестак на старонцы таксама даволі багата. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:42, 21 студзеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Ізноў нейкая значнасць асоба толькі з той нагоды, што ў яе ёсць кніга.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:04, 21 студзеня 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], не толькі з той нагоды, што ў яе ёсць кніга. Абзац перад вашым пастом перачытайце, калі ласка. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:14, 21 студзеня 2026 (+03) ::: Наконт значнасці літаратараў лакальны кансэнсус дасягаўся напр. тут, гл. <s>[[Вікіпедыя:Архіў_запытаў_на_выдаленне/2024 #Канстанцін Пятровіч Бадак]]</s> [[Вікіпедыя:Архіў_запытаў_на_выдаленне/2024 #Кастусь Станіслававіч Турко]] і падобныя. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:22, 21 студзеня 2026 (+03) ::::Пра што вы? Там партызан. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:03, 21 студзеня 2026 (+03) :::: ''фактаў публікацый у аўтарытэтных беларускіх выданнях можа быць дастаткова, каб прызнаць, што творца выбіваецца з агульнага шэрагу; біяграфічных звестак на старонцы таксама даволі багата'', навошта выдуоняцца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:10, 21 студзеня 2026 (+03) : {{Пакінуць}} Трохі яшчэ дадаў інфы. --[[Удзельнік:Dzejka|Dzejka]] ([[Размовы з удзельнікам:Dzejka|размовы]]) 23:13, 21 студзеня 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Dzejka|Dzejka]], вычытайце артыкул, калі ласка, правапіс трэба прывесці ў норму. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:58, 28 студзеня 2026 (+03) : {{Пакінуць}} Дададзена спасылка на сайт СБП {{Выдаліць}} У такім выглядзе як цяпер (правапіс, непрацоўныя крыніцы, афармленне), я б артыкул выдаліў [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:04, 28 студзеня 2026 (+03) : З правапісам ёсць нюансы, але не крытычныя, тэкст чытальны. Крыніц хапае, спасылкі працуюць. Афармленне прыкладна як у іншых артыкулаў. Не разумею, дзеля чаго кідацца так адразу ў выдалізм. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:22, 28 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === У артыкуле дзейнасць асобы паказана досыць падрабязна. Як літаратарка друкавалася ў агульнанацыянальных выданнях, як лідарка мясцовай супольнасці фігуравала ў навінах. Для прызнання значнасці ў нашым беларускацэнтрычным праекце гэтага дастаткова. Прастаўлены шаблон аб неабходнасці праверкі арфаграфіі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:55, 3 лютага 2026 (+03) == [[Пашпарт грамадзяніна Паўднёвай Асеціі]] == {{закрыта}} {{Выдаліць}} Адсутнасць значнасці [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 21:53, 27 студзеня 2026 (+03) : Калі ўзяць пад увагу міжмоўную каардынацыю, то гэтыя прадметы маюць значнасць — артыкулы пра іх маюцца ў буйных моўных раздзелах. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:04, 27 студзеня 2026 (+03) : {{Пакінуць}} ёсць артыкулы ў іншых моўных раздзелах. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:55, 28 студзеня 2026 (+03) ::{{пакінуць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:00, 3 лютага 2026 (+03) == [[Пашпарт грамадзяніна Абхазіі]] == {{Выдаліць}} Адсутнасць значнасці [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 21:51, 27 студзеня 2026 (+03) : {{Пакінуць}} ёсць артыкулы ў іншых моўных раздзелах. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:55, 28 студзеня 2026 (+03) :{{пакінуць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:00, 3 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Прадметы і з'явы ў Вікіпедыі прынята паказваць даволі шырока. Таму склаўся кансэнсус, што атрыбуты часткова прызнаных дзяржаў могуць быць тут апісаныя. Старонкі захаваны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:47, 3 лютага 2026 (+03) == Гандбалісты == {{закрыта}} * [[Алег Тарасевіч]] * [[Алег Луня]] * <s>[[Аляксандр Станіслававіч Лукашэвіч]]</s> — выклікаўся ў зборную Беларусі --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:10, 27 студзеня 2026 (+03) * [[Багдан Пазняк]] * [[Мацвей Крэўчык]] * [[Мікіта Шалешка]] Гандбалісты гродзенскага клуба [[ГК Кронан Гродна|«Кронан»]], пра якіх у артыкулах сказана толькі, што яны правялі ў камндзе адзін (не чэмпіёнскі) сезон. Агульны крытэрый значнасці не выконваецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:24, 22 студзеня 2026 (+03) * {{выдаліць}} Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:33, 27 студзеня 2026 (+03) * {{выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:54, 28 студзеня 2026 (+03) * {{выдаліць}} Пустыя артыкулы, акрамя загалоўкаў наогул нічога [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:22, 28 студзеня 2026 (+03) :{{выдаліць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:09, 3 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Выразны кансэнсус за выдаленне нязначных гульцоў зборнай. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:11, 3 лютага 2026 (+03) : [[Удзельнік:Plaga med]], старонак пра гульцоў нацыянальнай зборнай сярод выдаленых няма. Прыналежнасць да яе можа надаць спартоўцу значнасці безумоўна. І кансэнсус дагэтуль складваўся менавіта так. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:13, 3 лютага 2026 (+03) ::выбачаюся, не так сфармуляваў. Гаворка была пра клуб. Таму Лукашэвіча не кранаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:52, 3 лютага 2026 (+03) == [[Макар Валынкін]] == {{закрыта}} {{выдаліць}} Не бачу значнасці. Будуць прыводзіць прыклад траплення ў доўгі спіс Прэміі Гедройца, але гэта далей не кароткі спіс, куды заходзяць творы, якія суддзі прынамсі чытаюць. Пры такім падыходзе і вузкім літаратурным працэсе ў Беларусі, любога аўтара кнігі можна абазначыць значным толькі паводле таго, што ён выдаў кнігу і трапіў у доўгі спіс якой-небудзь прэміі. Я так падазраю, сапраўдным аўтарам артыкула і ёсць сам герой.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:02, 21 студзеня 2026 (+03) * {{Пакінуць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:12, 21 студзеня 2026 (+03) :Якраз пра ўсіх, хто трапіў у лонг-лісты прэмій з аўтарытэтным журы, хачу артыкул і стварыць, як пра аўтараў, так і пра дызайнераў-ілюстратараў. Калі пра іх будзе дастаткова інфы ў адпаведнасці з [[Вікіпедыя:Значнасць#Агульны_крытэрый_значнасці|агульным крытэрыем значнасці]]. У гэтым выпадку дастаткова як да чалавека, якому 25 гадоў толькі пагатоў. У нас пра спартсменаў наогул толькі вага і пол, проста за факт дасягнення, а тут як па мне поўны спіс патрэбнага. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 16:24, 21 студзеня 2026 (+03) ::Я б спартоўцаў таксама выдаляў, вельмі шкада, што склаўся такі міжмоўны кансэнсус наконт іх. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:59, 21 студзеня 2026 (+03) ::: Старонкі пра спартоўцаў без энцыклапедычнай значнасці з БелВікі выдаляліся шматразова, часамі і без абмеркавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:08, 21 студзеня 2026 (+03) ::Аўтар артыкула я, гэта з гісторыі ж бачна. У тэксце няма ацэнак, толькі апісальнае апавяданне. Наконт лонг-ліста, ён фарміруецца з шырэйшага спісу, то-бок журы чытае ўсё, што дасылаюць/намінуюць і ў лонг-ліст выбіраюць ўжо ўдзельнікаў на наступны тур (шорт-ліст) выбару. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 17:31, 21 студзеня 2026 (+03) ::: Пане Максіме, дазволь часамі называць цябе Макарам. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:33, 21 студзеня 2026 (+03) :::Нібы я не ведаю выпадкаў, калі просяць стварыць артыкул на ўжо падрыхтаваным загадзя матэрыяле. Але калі твае ўласныя памкненні — то няхай. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:33, 27 студзеня 2026 (+03) {{Устрымліваюся}} Малады хлопец, я б даў яму шанец і не спяшаўся б зараз выдаляць артыкул пра яго [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:19, 28 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Дзейнасць асобы апісана ў другасных крыніцах даволі падрабязна, прыклад траплення ў доўгі спіс Прэміі Гедройца таксама пацвярджае, што асоба выбіваецца з агульнага шэрагу. Старонка захавана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:06, 2 лютага 2026 (+03) == [[Пекла на Венеры]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Значнасць? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 07:50, 2 снежня 2025 (+03) ::Прабачайце канешне, але ў чым вымяраецца значнасць літаратурнага твору? [[Удзельнік:HK-47|HK-47]] ([[Размовы з удзельнікам:HK-47|размовы]]) 18:55, 2 снежня 2025 (+03) ::: Калі не задумвацца пра значнасць, то можна наствараць артыкулаў пра кожны верш Янкі Купалы і Аляксандра Пушкіна, агульнапрызнаных класікаў беларускай і рускай літаратур, не кажучы нават пра значна менш вядомых аўтараў. Наяўнасць надрукаванага ці апублікаванага ў сеціве верша, апавядання, нават кнігі (цяпер за грошы можна надрукаваць амаль усё, што заўгодна) аўтаматычна не надае значнасць гэтаму твору. Раю паглядзець [[:ru:Википедия:Критерии значимости литературных произведений|тут]] і [[:uk:Вікіпедія:Критерії значущості/Книги|тут]]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 19:59, 2 снежня 2025 (+03) ::::трэба на беларускую перакласці :) ::::Можа асобны праект зрабіць па перакладзе такіх старонак, а тое шмат спасылаемся на іншыя моўныя версіі. Ствараецца фальшывае ўражанне, што правілы з іншых вікі аўтаматычна стасуюцца ў беларускай вікі, што не праўда [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:33, 3 снежня 2025 (+03) ::::: [[Удзельнік:Plaga med]], вы падтрымліваеце выдаленне гэтага артыкула праз адсутнасць значнасці, ці не? Маем канкрэтны кейс і маем знайсці кансэнсус. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:13, 3 снежня 2025 (+03) ::::::так, забыў напісаць. Адносна намінацыі, значнасць не паказана, таму калі не будзе выпраўлена на працягу намінацыі — {{выдаліць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:59, 3 снежня 2025 (+03) : {{выдаліць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:15, 3 снежня 2025 (+03) * На сайце {{Не перакладзена 5|Лаборатория Фантастики|Лаборатория Фантастики|ru|Лаборатория Фантастики}} рэйтынг твора 7,8 з 10,0; на сайце {{Не перакладзена 5|LiveLib.ru|LiveLib.ru|ru|LiveLib.ru}} — 3,3 з 5,0. ([https://fantlab.ru/work28843] і [https://www.livelib.ru/book/1008522568-ad-na-venere-yurij-brajder-nikolaj-chadovich]) [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 22:06, 6 снежня 2025 (+03) ** [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]], і як мы маем гэта інтэрпрэтаваць? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:26, 6 снежня 2025 (+03) **:Я не ведаю, наколькі гэтыя агрэгатары аўтарытэтныя, але там ёсць рэцэнзіі, на падставе якіх будуецца гэтая адзнака. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 14:26, 7 снежня 2025 (+03) **:: Дык ацаніце аўтарытэтнасць рэцэнзентаў, ці гэта размова дзеля размовы? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:32, 7 снежня 2025 (+03) **:::Я не ведаю, як гэта зрабіць. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 14:43, 7 снежня 2025 (+03) *:факт наяўнасці ацэнак чытачоў на агрэгатарах не з’яўляецца крытэрыем значнасці [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:41, 7 снежня 2025 (+03) *::Значнасць літаратурнага твору вымяраецца не самім фактам апублікавання, а тым, што пішуць наконт яго (рэцэнзіі, навуковыя артыкулы і гэтак далей). Пры гэтым водгукі чытачоў значнасць той жа аповесці канешне не паказваюць. Прывяду прыклад твору: «[[Пакахай мяне, салдацік]]» Васіля Быкава, дзе можна бачыць і артыкул (нават не адзін), які тычацца аповесці, і намінацыю на «Рускі Букер». З аповесцю «Пекла на Венеры» усё цяжка. У пошуку я знайшоў артыкул «Повесть Ю. Брайдера и Н. Чадовича «Ад на Венере»: жанровые особенности, конфликт, проблематика», які датаваны 2021 годам, аднак праблема ў тым, што [https://elib.gsu.by/bitstream/123456789/46204/1/Дробышевская_Повесть.pdf гэта спасылка] не адкрываецца. Таму і дапоўніць не атрымаецца. [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 22:47, 7 снежня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана. Інфармацыя не пацверджана крыніцамі. Адзіная спасылка да тэксту "У першыню апублікавана ў журнале «Парус» у 1988 годзе" не змяшчае пацвярджэнне факта, што гэта было першае апублікаванне. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:23, 28 студзеня 2026 (+03) == [[Іван Чумачэнка]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} значнасць? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:10, 24 кастрычніка 2025 (+03) ::Дзень добры! Ці шмат вы ведаеце беларускіх аўтарак (асабліва жанчын) дзіцячых анімацыйных серыялаў, якія сталі вядомыя на ўвесь свет і дасягнулі такой папулярнасці? Вось вам і “значнасць”. [[Адмысловае:Contributions/&#126;2025-30317-95|&#126;2025-30317-95]] ([[Размовы з удзельнікам:&#126;2025-30317-95|размова]]) 13:52, 27 кастрычніка 2025 (+03) ::: А нічога, ананіме, што размова ідзе менавіта пра мужчыну, а не акторку Цітову? Як і іншыя ўдзельнікі я не бачу значнасці. [[Адмысловае:Contributions/&#126;2025-30195-20|&#126;2025-30195-20]] ([[Размовы з удзельнікам:&#126;2025-30195-20|размова]]) 16:51, 27 кастрычніка 2025 (+03) : {{Выдаліць}}, значнасці няма [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 14:59, 27 кастрычніка 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Пра асобу ёсць літаратуразнаўчыя артыкулы ў аўтарытэтных выданнях, вершы яго перакладзены на іншыя мовы, у тым ліку беларускую. Старонка дапоўнена і захавана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:24, 26 студзеня 2026 (+03) == [[Баран (хімія)]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Фрагмент, карэктнасць назвы? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:00, 20 кастрычніка 2025 (+03) ::Пытанне ў тым, з якой мовы адаптаваць назву гэтых злучэнняў. Калі мы перакладаем з англійскай мовы, то націск усё ж на першы склад: "bOranes". І, як мне здаецца, такая адаптацыя больш карэктная, чым адаптаваць назву з рускай мовы, у якой націск на другі склад: "борАны". Нажаль, хімічная тэрміналогія на беларускай мове занадта кволая, каб дзесьці пашукаць ужо існуючы варыянт артыкулаў пра дадзеныя злучэнні. [[Удзельнік:Tojtooj|Tojtooj]] ([[Размовы з удзельнікам:Tojtooj|размовы]]) 21:13, 23 кастрычніка 2025 (+03) : У "Слоўніку навучэнца" у арт. "Бор" узгадваюцца ''боравадароды''. Трэба дадаць інфармацыю. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:28, 24 кастрычніка 2025 (+03) :{{Пакінуць}}, але змяніць загаловак на «Гідрыды бора», тады адпадзе пытанне «О ці А?» [https://old.bigenc.ru/chemistry/text/1878901] [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 14:56, 27 кастрычніка 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул дапрацаваны, перанесены пад новую назву і захаваны. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:07, 26 студзеня 2026 (+03) == [[Сцяпаныч]] == {{закрыта}} Значнасць праекта не пацверджана, можна пра яго распавесці ў артыкуле пра стваральнікаў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:13, 11 кастрычніка 2025 (+03) :перанесці кароткую інфармацыю з белсата ў артыкул пра стваральнікаў. Артыкул — {{выдаліць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:58, 11 кастрычніка 2025 (+03) : {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:49, 21 студзеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:07, 21 студзеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, беларускі серыял пра паліцыю ніякіх водгукаў не атрымаў, нічога не прападзе, калі гэта старонка будзе выдалена. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:10, 22 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не пацверджана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:23, 26 студзеня 2026 (+03) == [[Марыя Феліцыя Друцкая-Любецкая]] == {{закрыта}} Выдаліць Няма значнасці. Яна не мастачка і не літаратар. Уся інфармацыя зводзіцца толькі да інфармацыі пра бацькоў, мужа і дзяцей, што ёсць у артыкуле [[Аляксандр Ксавер’евіч Друцкі-Любецкі]]. --[[Адмысловае:Contributions/&#126;2025-28448-24|&#126;2025-28448-24]] ([[Размовы з удзельнікам:&#126;2025-28448-24|размова]]) 16:02, 11 кастрычніка 2025 (+03) : Шаноўны ананім, [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%90%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%9A%D1%81%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D1%80%E2%80%99%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%94%D1%80%D1%83%D1%86%D0%BA%D1%96-%D0%9B%D1%8E%D0%B1%D0%B5%D1%86%D0%BA%D1%96&diff=5044184&oldid=5037296 хіба лепш] яе партрэтную галерэю змясціць у артыкул пра мужа? Ён жа здэцца тэж не мастак і не літаратар? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:33, 11 кастрычніка 2025 (+03) * {{пакінуць}}, княгіня, вобраз у мастацтве. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:48, 11 кастрычніка 2025 (+03) Пры падвядзенні вынікаў [[Вікіпедыя:Архіў запытаў на выдаленне/2017|у 2017 годзе]] кансэнсус складваўся на грунце, што ''практыку пісаць асобныя артыкулы пра жонак прадстаўнікоў шляхты, калі яны не маюць асобнай ад мужа/бацькі значнасці, варта прызнаць дэструктыўнай''. Але ў дадзеным выпадку старонка не пра дваранку, а пра арыстакратку. Мяркую, артыкулы пра арыстакратак варта пакідаць нават у выпадку, каоі яны не нашмат перасягаюць слоўнікавыя (адпаведна, агульны крытэрый значнасці не выконваецца). --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:16, 11 кастрычніка 2025 (+03) :крыніц бы дадаць хоць якіх… [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:50, 11 кастрычніка 2025 (+03) * {{пакінуць}}. Генеалогію можна прасачыць з шаблона ў вонкавых спасылках, там і даты нараджэння-смерці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:24, 16 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Зыходзячы з кансэнсусу наконт дапушчальнасці існавання артыкулаў не адпаведных агульнаму крытэрыю значнасці, калі прадмет артыкула яўна выбіваецца з агульнага шэрагу, можам захаваць артыкулы пра арыстакратаў, нават калі іх тэкст ледзь перасягае слоўнікавае азначэнне. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:04, 22 студзеня 2026 (+03) == [[Старажытная казка (гурт)]] == {{закрыта}} Пацвярджэння значнасці прадмету артыкула не відаць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:26, 5 студзеня 2026 (+03) :Тобто білоруською цю статтю ліпше не перекладати [[Удзельнік:NT2007|NT2007]] ([[Размовы з удзельнікам:NT2007|размовы]]) 08:04, 6 студзеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Няма значнасці. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:27, 14 студзеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Самарэклама. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 16:08, 19 студзеня 2026 (+03) ::Де тут реклама? Немає там ніякої реклами [[Удзельнік:NT2007|NT2007]] ([[Размовы з удзельнікам:NT2007|размовы]]) 16:31, 19 студзеня 2026 (+03) ::І тим паче немає самореклами. Я до цього гурту прямого відношення не маю, максимум лише цікавлюся їх творчістю. [[Удзельнік:NT2007|NT2007]] ([[Размовы з удзельнікам:NT2007|размовы]]) 15:34, 20 студзеня 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 07:57, 21 студзеня 2026 (+03) == [[Агенцтва еўраатлантычнага супрацоўніцтва]] == {{закрыта}} Не бачна дзейнасці гэтага гуртка, значнасць прадмета артыкула адсутнічае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:15, 13 студзеня 2026 (+03) :так, пакуль што значнасць не вырысоўваецца, {{выдаліць}}. Як будзе нешта там адбывацца, зробіцца нармальны артыкул ад пачатку [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:16, 13 студзеня 2026 (+03) :{{выдаліць}} Значнасці няма.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:22, 16 студзеня 2026 (+03) :{{выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 16:07, 19 студзеня 2026 (+03) ::Агульны крытэрый значнасці – '''аб’ект або тэма меркавана значныя, калі яны дастаткова падрабязна асветлены ў незалежных [[Вікіпедыя:АК|аўтарытэтных крыніцах]]. Наколькі бачу, у крытэрах значнасці няма параметра «не падабаецца асобным удзельнікам» таму што «не бачна дзейнасці гэтага гуртка» ([https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%90%D0%9A%D0%97&redirect=no ВП:АКЗ]).''' ::Калі ласка, прытрымлівайцеся правілаў. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 19:33, 19 студзеня 2026 (+03) :Не згодны, крытэр значнасці прадмета не ацэньваецца па суб'ектыўным незадавальненні дзейнасцю. :'''Прадмет падрабязна асветлены ў незалежных аўтарытэтных крыніцах, што наўпрост задавальняе крытэр значнасці:''' :https://racyja.com/by/palityka/valer-kavaleuski-pra-ahenctva-euraatlantycnaha-supracounictva/ :https://nashaniva.com/348357 :https://pozirk.online/be/news/98626/ :https://tsikhanouskaya.org/be/event/meeting-of-the-alliance-of-parliamentary-groups-for-democratic-belarus :https://euroradio.fm/pakarac-lukashenku-ci-pachue-tramp-prosbu-cikhanouskay-efir [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 19:38, 19 студзеня 2026 (+03) :: ''Традыцыйна лічаць, што энцыклапедычнага апісання вартыя не ўсе аб’екты і тэмы, а толькі найболей значныя, якія чымсьці істотна вылучаюцца з агульнага шэрагу''. А гэта ініцыятыва местачковая, новая, малапрыкметная, і цікавасць да яе покуль не выбіваецца за межы навіннай. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:52, 19 студзеня 2026 (+03) :::Я паўтаруся, калі ласка, выконвайце правілы, якія '''''<u>агульныя для ўсіх</u>''''' – незалежна ад вашага персанальнага стаўлення да асобаў ці арганізацыі. Агульны крытэрый значнасці ў Вікіпедыі – '''аб’ект або тэма меркавана значныя, калі яны дастаткова падрабязна асветлены ў незалежных [[Вікіпедыя:АК|аўтарытэтных крыніцах]].''' У дадзеным выпадку прадмет падрабязна асветлены ў незалежных аўтарытэтных крыніцах, што наўпрост задавальняе крытэр значнасці. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 19:05, 20 студзеня 2026 (+03) :::: [[Удзельнік:Francišak Skaryna]], паўтарацца не трэба, але варта перачытаць мой допіс абзацам вышэй. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:53, 20 студзеня 2026 (+03) ::::: І таксама вашая гульня са шрыфтамі, гэта абы-што, бо Вікіпедыя не мае цвёрдых правілаў, апроч пяці агульных прынцыпаў, выкладзеных тут — [[Вікіпедыя:Пяць слупоў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:26, 20 студзеня 2026 (+03) ::::::Я паўтаруся ў трэці раз, бо два было мала. Агульны крытэрый значнасці ў Вікіпедыі – аб’ект або тэма меркавана значныя, калі яны дастаткова падрабязна асветлены ў незалежных [[Вікіпедыя:АК|аўтарытэтных крыніцах]]. У дадзеным выпадку прадмет падрабязна асветлены ў незалежных аўтарытэтных крыніцах, што наўпрост задавальняе крытэр значнасці. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 22:35, 20 студзеня 2026 (+03) ::::::: Гэта не прадмет для апісання ў энцыклапедыі. Старонка мае быць выдалена. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:54, 20 студзеня 2026 (+03) ::::::::Чацвёрты раз: агульны крытэрый значнасці ў Вікіпедыі – аб’ект або тэма меркавана значныя, калі яны дастаткова падрабязна асветлены ў незалежных аўтарытэтных крыніцах. У дадзеным выпадку прадмет падрабязна асветлены ў незалежных аўтарытэтных крыніцах, што наўпрост задавальняе крытэр значнасці. ::::::::Аргументуйце сваю пазіцыю. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 23:09, 20 студзеня 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана. Акрамя заявы пра стварэнне арганізацыі і трох асоб, якія ўвайшлі ў яе склад, у артыкуле нічога няма. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 07:29, 21 студзеня 2026 (+03) == [[Вярыгі]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Прапаную перанесці ў Вікі-слоўнік. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 12:28, 19 студзеня 2026 (+03) ::Добрая ідэя, дзякуй. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 20:04, 19 студзеня 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул выдалены. У Вікіслоўніку створана адпаведная старонка. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 07:14, 21 студзеня 2026 (+03) :Дзякуй! [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 17:34, 21 студзеня 2026 (+03) == [[:Файл:CTV-Belarus-radio-amateurs-treason-case-collage-Krasko-EW1AEH-Repiecij-EW1ABT.jpg]] == {{закрыта}} Несвабодны файл, які нельга грузіць для «добрасумленнага выкарыстання».--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:31, 16 студзеня 2026 (+03) *{{Выдаліць}} . [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 12:03, 18 студзеня 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Несвабодны файл выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 06:50, 21 студзеня 2026 (+03) == [[Аркадзь Люксембург]] == {{закрыта}} Аўтаматычны пераклад. Прасцей выдаліць і стварыць наноў.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 00:02, 23 жніўня 2025 (+03) : {{Выдаліць}} Машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:11, 1 верасня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул шматразова рэдагаваўся, у тым ліку цягам намінацыі, арфаграфія засталася вельмі слабая, але сэнс тэксту зразумелы. Закладаючы добрыя намеры рэдактараў артыкула, старонка захавана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:14, 20 студзеня 2026 (+03) == [[Саша, что ты несёшь?!]] == {{закрыта}} Звычайны расійскі юцьюб-канал. Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:21, 12 студзеня 2026 (+03) :Гэта youTube-праект беларускага медыя reform.news. Паводле маніторынга ''[[Information Policy]]'', канал «Саша, что ты несёшь?!» у 2025 годзе ўвайшоў у топ‑10 стрымаў беларускага YouTube па колькасці праглядаў. За адзін месяц праект набраў сотні тысяч праглядаў, дзясяткі тысяч лайкаў і вялікую актыўнасць каментароў, што сведчыць пра значны інтарэс аўдыторыі. :https://infopolicy.net/youtube_streams_in_belarus_092025/ [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 18:43, 12 студзеня 2026 (+03) ::Давайце цяпер пра ўсе расійскія юцьюб-каналы ствараць артыкулы. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:01, 13 студзеня 2026 (+03) :{{пакінуць}}, як для беларускіх медыя, то значнае шоў, а з такім фарматам хіба адзінае, але са стылем папрацаваць і не такой бязлітаснай вікіфікацыю зрабіць, у яго вынесці інфу пра гэтае шоў з артыкула пра СЧТН. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 00:11, 13 студзеня 2026 (+03) : Чаму расійскі? Беларускі. Ну мова руская, так, але ж гэта не крытэрый. Трэба глядзець на крыніцы, каб вызначыць значнасць. Мала, канешне, але нешта ёсць. Артыкул мае права на існаванне. Калі нехта захоча дапоўніць: [https://baj.media/be/svetlana-tihanovskaja-ja-smotrju-sasha-chto-ty-nesesh-mne-ochen-nravitsja/], [https://ijnet.org/ru/story/%D0%BA%D0%B0%D0%BA-%D0%B8-%D0%BF%D0%BE%D1%87%D0%B5%D0%BC%D1%83-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5-%D0%B6%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%8B-%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B2%D1%80%D0%B0%D1%89%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%81%D1%8F-%D0%BA-%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B5-%D0%BF%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%B5-%D1%82%D1%8E%D1%80%D1%8C%D0%BC%D1%8B], [https://nashaniva.com/ru/378537], [https://ru.belsat.eu/80770013/pervaya-ugolovka-za-repost-i-psihushka-za-oskorblenie-lukashenko-hronika-repressij]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:25, 13 студзеня 2026 (+03) :Артыкул яўна напісаны больш чым цалкам з дапамогай ШІ. Пры тым ёсць месцы, якія выглядаюць як неверагодныя, і не маюць пацвярджэння крыніцамі, запрошаны госць Пятрухін, бо Пятрухіна Паўлючэнка і Атрошчанкаў хуясосяць з выпуску ў выпуск. Тут не пытанне значнасці, а проста машынны твор. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:34, 13 студзеня 2026 (+03) ::Але ізноў жа гэта ніхто не будзе перапісваць. Крыху здзіўляюць аргументы «можна перапісаць, таму пакідаем», пры тым што перапісваць ніхто не будзе. Мяркую, дзесьці ў правілах выдалення трэба прапісаць тое, што для пакідання артыкула яго спачатку трэба перапісаць, але потым ужо выказвацца аб тым, што яго можна пакінкуць. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:58, 14 студзеня 2026 (+03) ::: [[Удзельнік:Francišak Skaryna]] ўжо вынік падвёў, артыкул больш не прапануецца да выдалення. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:02, 15 студзеня 2026 (+03) ::::Дзякуй! [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 22:06, 15 студзеня 2026 (+03) :::::@[[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] Пятрухін так і застаецца сярод гасцей праграмы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 23:01, 16 студзеня 2026 (+03) ::::: Шаблон нельга выдаляць пакуль трывае абмеркаванне. Трэба пачакаць на вынік. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:08, 18 студзеня 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Я трохі паглыбіўся ў артыкул і вырашыў яго дапрацаваць. Пачысціў тэкст ад ШІ, і вось што мы маем: дзве крыніцы ад «Рэформу» з аўтабіяграфічнай інфармацыяй пра праект, звесткі пра тое, што яны ўвайшлі ў топ-10 стрымаў (нават без апісання праекта, гэта проста маніторынг), і дзве крыніцы пра ўключэнне ў спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў (усё ў кантэксце самога «Рэформу»). Вядома, уключэнне ў спіс дадае значнасці, але без іншых [[ВП:АК]], дзе апісваўся б сам праект — яны не гуляюць такой значнай ролі (усё ж у гэтых спісах ужо сотні ці тысячы медыяпраектаў). У рэшце рэшт засталося чатыры сказы інфармацыі. Пакуль яна перанесена ў артыкул [[Reformation]]. Раю зноў стварыць асобную старонку пра праект, калі з’явяцца крыніцы з апісаннем яго працы, тэм або крытыкай. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:39, 18 студзеня 2026 (+03) :Дзякуй! [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 19:48, 19 студзеня 2026 (+03) == [[Don’t dance!]] == {{закрыта}} Перанёс з хуткага, бо пытанне да значнасці. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 03:11, 7 студзеня 2026 (+03) : {{выдаліць}}, значнасці не відаць зусім. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:23, 7 студзеня 2026 (+03) : {{выдаліць}} адсутнасць значнасці. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:26, 14 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Ёсць кансэнсус за выдаленне. Выдалена. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 05:04, 16 студзеня 2026 (+03) == [[:Файл:Uladzislava Lucevič.jpg]] == {{закрыта}} Не выкарыстоўваецца. Заменены свабодным файлам.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:37, 14 студзеня 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Ёсць свабодная замена. Выдалена. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 05:01, 16 студзеня 2026 (+03) == [[:Файл:Аляксей Нічыпаравіч Карпюк.png]] == {{закрыта}} Не выкарыстоўваецца. Заменены больш прыдатным здымкам, дзе відаць твар асобы.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:35, 14 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Ёсць свабодная замена. Выдалена. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 05:00, 16 студзеня 2026 (+03) == [[Міхаіл Федасеевіч Луцэнка]] == {{закрыта}} Відавочна, мільёны герояў варты памяці ўсе разам і паасобку, але тут проста парушаецца правіла «[[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя|Вікіпедыя — '''не мемарыялы''']]». Прынамсі цяпер не раскрыта значнасць асобы (гл. [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]]. Такім чынам, можна будзе стварыць 7 млн артыкулаў, а можа і 20+ млн, а не гэта задача Вікіпедыі. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:20, 11 студзеня 2026 (+03) : Гісторыю жыцця і гібелі лётчыка можна змясціць у артыкул [[Параслішча]], там ужо створаны раздзел пра памятныя мясціны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:51, 11 студзеня 2026 (+03) :: Калі значнасць асобы не будзе паказана, артыкул будзе выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:26, 11 студзеня 2026 (+03) ::падтрымліваю прапанову перанесці інфармацыю ў артыкул пра населены пункт [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:20, 13 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Інфармацыя пра асобу перанесена ў артыкул [[Параслішча]], у раздзел пра помнік. Старонка пра асобы ператворана ў перасылку. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:46, 13 студзеня 2026 (+03) == [[:Файл:604729180 25404301542530606 2996882043193254815 n.jpg]] == {{закрыта}} Несвабодны файл. Выява чалавека ёсць сярод свабодных. Аўтару навучыцца нармальна называць файлы.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:00, 13 студзеня 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Несвабодны файл можа выкарыстоўвацца толькі ў тым выпадку, калі свабодная, адпаведная ўмовам энцыклапедычнасці, замена (альтэрнатыва) для яго няма ў цяперашні момант або ня можа з’явіцца ў будучыні. Свабодная замена ёсць, несвабодны файл выдалены. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:29, 13 студзеня 2026 (+03) == [[:Файл:6d5fbb733faf664235f203bde044368f.jpg]] == {{закрыта}} Несвабодны файл, у якога ёсць вольная замена.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:00, 13 студзеня 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Несвабодны файл можа выкарыстоўвацца толькі ў тым выпадку, калі свабодная, адпаведная ўмовам энцыклапедычнасці, замена (альтэрнатыва) для яго няма ў цяперашні момант або ня можа з’явіцца ў будучыні. Свабодная замена ёсць, несвабодны файл выдалены. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:29, 13 студзеня 2026 (+03) == [[Міхаіл Уладзіміравіч Шчукін]] == {{закрыта}} : Значнасць асобы не паказана. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:57, 28 лістапада 2025 (+03) : {{Выдаліць}} Вікіпедыя - не мемарыял. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 07:51, 2 снежня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць асобы не паказана. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:12, 6 студзеня 2026 (+03) == [[Сяргей Усцінаў]] == {{закрыта}} Значнасць асобы пад сумневам. Артыкул абсалютна неэнцыклапедычны, нейкая поўная храналогія жыцця, а не артыкул энцыклапедыі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 01:09, 8 кастрычніка 2025 (+03) * {{Пакінуць}}, агульны крытэрый значнасці выконваецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:09, 8 кастрычніка 2025 (+03) *:Які менавіта? У такім выглядзе артыкул у Вікіпедыі існаваць не можа, калі вы не збіраецеся яго перапісаць — яго трэба выдаліць. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:24, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::: ''агульны крытэрый значнасці'' — ён адзін. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:32, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Які? Дык выпраўляць збіраецеся? Мне падаецца, пісала нейрасетка. Там трэба пераправяраць кожны факт. Чытаем: «заснавальнік праваабарончай арганізацыі «Прававая ініцыятыва».», потым чытаем біяграфію «Праваабарончую дзейнасць пачаў у 2005 годзе, уступіўшы ў праваабарончую арганізацыю «Прававая ініцыятыва»». Гэта як? Напісана, што арганізацыя заснавана ў 1996 годзе. Мяркую, асоба дзесьці тады ў школу хадзіла. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:53, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::: Не трэба ўжываць ментарскі тон у размовах, правіць артыкул не буду. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:55, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::::Я зразумеў, на вашую думку варта пакідаць любы набор літар пад выглядам артыкула, калі на вашую думку ён адпавядае «крытэрыям». [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:59, 8 кастрычніка 2025 (+03) :якая асоба пад сумневам? Лепей дапамажыце напісаць правільна. :А не ставіць пад сумнеў "значаць асобы". [[Удзельнік:Kresy67|Kresy67]] ([[Размовы з удзельнікам:Kresy67|размовы]]) 18:29, 8 кастрычніка 2025 (+03) :Прынамсі прызнанне ў сваёй "галіне" ёсць, староннія крыніцы ёсць, дастаткова поўнае апісанне жыцця і дзейнасці ёсць, то-бок асноўнаму крытэрыю: "Асоба лічыцца значнай, калі яна досыць падрабязна апісана ў надзейных другасных крыніцах, незалежных ад яе", -- і праўда адпавядае. Напісана таксама нармальна, хаця заўсёды можна лепей. Па мне, было б добра дадаць крыніц не з праваабарончай галіны, недзе ж пра яго пісалі напэўна не калегі. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:51, 8 кастрычніка 2025 (+03) :{{Пакінуць}} Вядомы праваабаронца, значная асоба. Калі ў артыкуле памылкі, то трэба выправіць, а не выдаляць артыкул. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 14:37, 31 кастрычніка 2025 (+03) ::Месяц прайшоў, а вы так і не выправілі. Навошта тады пакідаць? [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:47, 3 снежня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === [[Вікіпедыя:Значнасць #Значнасць датычыцца тэм артыкулаў, а не іх зместу]]. Агульны крытэрый значнасці выковаецца. Старонка захавана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:30, 5 студзеня 2026 (+03) 38cophgmiz4vyoak2mjfwstoqa55nfl 0 799292 5150795 5132831 2026-06-05T05:26:10Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5150795 wikitext text/x-wiki {{Арганізацыя |назва = Згуртаванне беларускіх скаўтаў на чужыне |выява = |рамка выявы = |памер выявы = |альтэрнатыўны тэкст выявы = |подпіс выявы = |мапа = |памер мапы = |альтэрнатыўны тэкст мапы = |подпіс мапы = |мапа 2 = |абрэвіятура = ЗБСЧ |дэвіз = Напагатове! |папярэднік = |наступнік = |дата ўтварэння = {{Дата пачатку|15|11|1945}} |дата спынення існавання = 1951 |тып = Беларуская [[Скаўтынг|скаўцкая]] арганізацыя ў эміграцыі |юрыдычны статус = Грамадская арганізацыя |мэта = Выхаванне духоўна і фізічна развітай нацыянальна свядомай моладзі |штабкватэра = [[Міхельсдорф (Хам)|Міхельсдорф]], [[Чыкага]] |месцазнаходжанне = [[Германія]], [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] |каардынаты = |дзейнічае ў рэгіёнах = [[Вялікабрытанія|Англія]], [[Аўстралія]], [[Аўстрыя]], [[Аргенціна]], [[Бельгія]], [[Бразілія]], [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]], [[Канада]], [[Германія]], [[Францыя]] |сяброўства = |афіцыйныя мовы = [[Беларуская мова|беларуская]] і мова краіны прабывання |генеральны сакратар = |пасада кіраўніка = |імя кіраўніка = |пасада кіраўніка 2 = |імя кіраўніка 2 = |пасада кіраўніка 3 = |імя кіраўніка 3 = |пасада кіраўніка 4 = |імя кіраўніка 4 = |асноўныя асобы = [[Янка Станкевіч]], [[Вацлаў Пануцэвіч]], [[Вітаўт Кіпель]], [[Зора Кіпель|Зора Савёнак]], [[Юрка Сянькоўскі]] |кіроўны орган = Сусветнае Бюро [[Сусветная арганізацыя скаўцкага руху|САСР]] |матчыная кампанія = |звязаныя кампаніі = |бюджэт = |колькасць супрацоўнікаў = 512 сяброў (на 15 лістапада 1948) |колькасць валанцёраў = |сайт = |заўвагі = |колішняя назва = }} '''Згуртаванне беларускіх скаўтаў на чужыне''' (ЗБСЧ) — [[Скаўтынг|скаўцкая]] арганізацыя, у якую ўваходзілі дзеці і беларуская [[моладзь]], што знаходзіліся ў эміграцыі ў пасляваенныя гады па-за межамі Беларусі. Арганізацыя была ўтворана ў [[Германія|нямецкім]] горадзе [[Рэгенсбург]], у [[Лагеры для перамешчаных асоб пасля Другой сусветнай вайны|лагеры для перамешчаных асоб]], 15 лістапада 1945 года<ref name="kamunikat">{{cite web|url=http://kamunikat.org/download.php?item=11140-1.pdf&pubref=11140|title=Гісторыя беларускага скаўтынгу|publisher=kamunikat.org|accessdate=2026-01-20|archive-date=17 верасня 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090917055714/http://kamunikat.org/download.php?item=11140-1.pdf&pubref=11140|url-status=dead}}</ref>. З цягам часу арганізацыя пашыралася і мела свае аддзяленні, апроч [[Германія|Германіі]], у [[Вялікабрытанія|Англіі]], [[Аўстралія|Аўстраліі]], [[Аўстрыя|Аўстрыі]], [[Аргенціна|Аргенціне]], [[Бельгія|Бельгіі]], [[Бразілія|Бразіліі]], [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]], [[Канада|Канадзе]], [[Францыя|Францыі]]. Структура арганізацыі будавалася паводле класічнага скаўцкага прынцыпу: першасная арганізацыя — ''дружына'' (каля 7 чалавек); 4 дружыны ўтвараюць ''звяз''; некалькі звязаў у адной мясцовасці ўтвараюць ''сцяг'' (або ''штандар''). «Згуртаванне беларускіх скаўтаў на чужыне» як адзіная структура дзейнічала да 1951 года. == Гісторыя == === Рэгенсбург і заснаванне === У пасляваенныя гады ў Заходняй [[Германія|Германіі]] апынуліся мільёны эмігрантаў з розных краін — былых прымусовых рабочых, ваеннапалонных і ўцекачоў ад савецкага рэжыму. Значным беларускім асяродкам стаў горад [[Рэгенсбург]] у [[Баварыя|Баварыі]]. Летам 1945 года тут паўстаў [[Беларускі нацыянальны камітэт (Германія)|Беларускі нацыянальны камітэт]], вакол якога пачалі гуртавацца беларусы. Эмігранты, якія адмаўляліся вяртацца ў [[СССР]], атрымлівалі статус [[перамешчаная асоба|перамешчаных асоб]] (''Displaced Persons'', скарочана ''DP'' або ''ДП''), іх сялілі ў [[Беларускія лагеры для перамешчаных асоб|спецыяльных лагерах]] пад апекай [[Арганізацыя дапамогі і аднаўлення Аб’яднаных Нацый|Арганізацыі дапамогі і аднаўлення Аб’яднаных Нацый]] (UNRRA), а пазней — Міжнароднай арганізацыі па справах бежанцаў (IRO). Беларускі лагер для перамешчаных асоб (ДП-лагер) у Рэгенсбургу (афіцыйная назва — ''Гангоферзідлюнг'') арганізаваўся ўвосень 1945 года ў прыгарадзе Гангофер. Менавіта тут 15 лістапада 1945 года была ўтворана новая беларуская скаўцкая арганізацыя — «Згуртаванне Беларускіх Скаўтаў на Чужыне». Да лістапада 1945 года камендантам лагера быў [[Ян Станкевіч]], які раней кіраваў беларускім скаўтынгам у [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]]. 10 снежня 1945 года ў Рэгенсбургу адкрылася [[Беларуская гімназія імя Янкі Купалы]] (дырэктар [[Аляксандр Орса]])<ref name="pankou">{{cite web|url=http://kamunikat.fontel.net/www/knizki/historia/pankou/chronika/02.htm|title=Хроніка беларускага жыцця на чужыне (1945—1984)|author=[[Мікола Панькоў]]|publisher=Камунікат|accessdate=2026-01-20}}</ref>. Усе вучні гімназіі сталі чальцамі ЗБСЧ. На пачатку 1946 года Рэгенсбургскі сцяг скаўтаў пачаў выдаваць часопіс «[[Зважай (часопіс, 1946)|Зважай]]». У перадавым артыкуле першага нумара адзначалася, што працаваць было вельмі цяжка, не было падрыхтаваных кіраўнікоў, аднак моладзь намагалася заняць належнае месца сярод скаўтаў іншых нацыянальнасцей. Скаўты атрымалі пакой, які абсталявалі пад святліцу, упрыгожыўшы яе партрэтамі [[Янка Купала|Янкі Купалы]], [[Якуб Колас|Якуба Коласа]], [[Францішак Багушэвіч|Францішка Багушэвіча]] і [[Кастусь Каліноўскі|Кастуся Каліноўскага]]. [[Файл:Founders of Belarusian Scouting-in-Exile, Regensburg, spring 1946.jpg|thumb|250px|left|Пачынальнікі беларускага скаўтынгу на Захадзе, у тым ліку [[Янка Жучка]] і [[Павел Урбан]]. Рэгенсбург, вясна 1946 г.]] 25 сакавіка 1946 года, у дзень [[Дзень Волі|нацыянальнага свята]], у спартыўнай зале пасёлка Гангофер адбылася ўрачыстая скаўцкая прысяга. Прысягу на вернасць «Богу і Бацькаўшчыне» давалі ўсе вучні гімназіі пад [[Бел-чырвона-белы сцяг|бел-чырвона-белым сцягам]], які падараваў і асвяціў епіскап [[Апанас (Мартас)|Апанас]]. Гэтая падзея адбылася ў прысутнасці скаўтаў украінскага, рускага, латышскага і літоўскага лагераў{{sfn|Вініцкі|1994|с=}}. Рэгенсбургскі Скаўцкі Сцяг хутка стварыў свае аддзелы ў іншых гарадах: [[Аўгсбург]]у, [[Фюсэн]]е, [[Тырсгайм]]е і [[Эльванген|Эльвангене]], стаўшы найбольш моцнай адзінкай у амерыканскай зоне акупацыі. 6—8 ліпеня 1946 года дэлегацыя з Рэгенсбурга прыняла ўдзел у Першым злёце беларускіх скаўтаў у [[Ватэнштэт]]е (Брытанская зона){{sfn|Вініцкі|1994|с=}}. === Міхельсдорфскі перыяд === 26 ліпеня 1946 года беларускі лагер з Рэгенсбурга быў перавезены ў [[Міхельсдорф (Хам)|Міхельсдорф]]. Разам з ім пераехала і гімназія, і скаўцкая арганізацыя. Тут рух набыў яшчэ большы размах. Скаўтмайстры з Міхельсдорфа раз'язджаліся па іншых лагерах, дзе засноўвалі новыя адзінкі. У 1947 годзе ўсе скаўцкія адзінкі ў амерыканскай зоне аб’ядналіся ў Штандар (Сцяг) «Баварыя». Кіраўніком штандара быў [[Аляксандр Бута]]. Да кіраўніцтва належалі скаўтмайстры [[Уладзімір Цвірка]], [[Вітаўт Кіпель]], [[Васіль Шчэцька]], [[Янка Запруднік]] і [[Янка Жучка]]. [[Файл:IIзьлёт ЗБСЧ.png|thumb|200px|Медаль II злёту ЗБСЧ]] 8—10 жніўня 1947 года ў [[Остэргофен|Остэргофене]] адбыўся II злёт ЗБСЧ. 28 верасня 1947 года пяць дзявочых дружын у Міхельсдорфе вылучыліся ў самастойны 2-гі Сцяг. Кіраўніцамі дзявочага сцяга сталі [[Зора Кіпель|Зора Савёнак]], Наталля (Туся) Куліковіч і Тамара Карповіч. У Міхельсдорфе скаўты арганізавалі выдавецкую суполку «[[Крыніца (выдавецтва)|Крыніца]]», якой кіраваў [[Алесь Марговіч]]. Суполка выдавала падручнікі для школы (чытанкі, граматыкі, паэмы Я. Купалы), а таксама скаўцкія выданні: «Скаўцкі спадарожнік» і «Рэгулямін Скаўцкіх спраўнасцяў» (1947). Выдаваўся часопіс «[[Напагатове]]»{{sfn|Вініцкі|1994|с=}}. Увосені 1948 года ЗБСЧ налічвала 512 сябраў<ref name="info_service">{{cite web|url=http://kamunikat.fontel.net/www/knizki/historia/dvanaccatka/16.htm|title=Скаўцкая хроніка з часопіса «Наперад!»|work=Скаўцкая інфармацыйная служба|date=1948-11-01|accessdate=2026-01-20}}</ref>. Арганізацыйна беларускі скаўтынг у Германіі складаўся з 5 штандараў: «Баварыя», «Гарц», «Франконія», «Швабія» і «Гэсія». За тры гады існавання было выдадзена 6 скаўцкіх часопісаў, 15 брашур скаўцкай літаратуры, каляндар на 1948 год, шмат паштовак і значкоў{{sfn|Запруднік|2002|с=30—49}}. === Раскол: ЗБСЧ і ЗКСЧ === У Брытанскай зоне акупацыі (лагер [[Ватэнштэт]] каля [[Браўншвайг]]а) склалася іншая сітуацыя. Тут дзейнічала [[Беларуская гімназія імя Максіма Багдановіча]], дырэктарам якой быў [[Вацлаў Пануцэвіч]]. Ён жа кіраваў мясцовымі скаўтамі, а скаўткамі — [[Валянціна Мікалаеўна Пашкевіч|Валянціна]] і [[Раіса Жук-Грышкевіч|Раіса Жукоўскія]]. Пануцэвіч, будучы прыхільнікам ''крывіцкай канцэпцыі'' (ідэолагі — [[Ян Станкевіч]], [[Антон Адамовіч]]), імкнуўся змяніць назву арганізацыі з «беларускіх» на «крывіцкіх» (''Згуртаванне крывіцкіх скаўтаў на чужыне'', ЗКСЧ). Гэта было прадыктавана не толькі лінгвістычнымі, але і палітычнымі матывамі: каб пазбегнуць атаясамлення з рускімі і застрахавацца ад прымусовай рэпатрыяцыі ў СССР. У сакавіку 1946 года выйшаў першы нумар часопіса «[[Скаўт (часопіс)|Скаўт]]» пад рэдакцыяй Пануцэвіча як органа ЗКСЧ. 6—8 ліпеня 1946 года ў Ватэнштэце прайшоў I злёт крывіцкіх скаўтаў. Тэрміналагічная і палітычная блытаніна працягвалася да 1949 года. Кропка была пастаўлена на III злёце беларускіх скаўтаў на чужыне, які адбыўся 9 сакавіка 1949 года ў лагеры [[Шляйсгайм]] (каля [[Мюнхен]]а). На злёце прысутнічаў брытанскі палкоўнік П. Монэ, прадстаўнік Сусветнага скаўцкага бюро. Большасць дэлегатаў выказалася супраць змены назвы. Была прынята пастанова: «''Не рабіць жадных змен у назве арганізацыі''». Галоўным кіраўніком ЗБСЧ быў абраны [[Юрка Сянькоўскі]]. Вацлаў Пануцэвіч пазней эміграваў у ЗША, дзе працягваў дзейнасць асобна. == Скаўцкія адзінкі ў іншых лагерах == Акрамя Рэгенсбурга і Міхельсдорфа, скаўцкія адзінкі актыўна дзейнічалі і ў іншых беларускіх асяродках: * [[Віндзішбергердорф]] (6-ы Сцяг): Утвораны пры пераездзе беларусаў у маі 1947 года. Скаўцкі звяз налічваў 45 сяброў. Кіраўнікамі былі [[Янка Запруднік]], пазней Міхась Белямук. 25 сакавіка 1948 года адбылося ўрачыстае ўручэнне сцяга. Скаўты гэтага сцяга вызначыліся на спаборніцтвах у Рэгенсбургу, заняўшы першае месца ў пабудове шатра{{sfn|Вініцкі|1994|с=}}. * [[Остэргофен]] (2-і Сцяг): Заснаваны 15 лістапада 1946 года. Складаўся з двух звязаў (хлапчукоў і дзяўчат). Актыўна ўдзельнічаў у II злёце ў Остэрхофене (жніўень 1947). * [[Майнлойс]] (4-ы Сцяг): Утвораны ў студзені 1947 года (яшчэ ў Герэнбергу) як звяз, пазней перарос у 4-ы Сцяг. Складаўся са звязаў імя 25 Сакавіка і імя княгіні Рагнеды. 23 лістапада 1947 года адбылася ўрачыстая прысяга і асвячэнне сцяга{{sfn|Вініцкі|1994|с=}}. * [[Алендорф]] і [[Мёнхегоф]] (5-ы Сцяг): Створаны 22 студзеня 1947 года ў Алендорфе, пазней пераехаў у Мэнхэнгоф і Альтэнштат. Актыўна ўдзельнічаў у міжнародных лагерах ІМКА{{sfn|Вініцкі|1994|с=}}. * [[Розенгайм]] (6-ы Сцяг): Пасля аб'яднання беларусаў у Розенгайме дзейнічаў спартыўны гурток і скаўцкая адзінка пад кіраўніцтвам Я. Раковіча і І. Мухі. Скаўты арганізавалі ў лагеры бібліятэку. * [[Аўстрыя]] ([[Куфштайн]]): У верасні 1948 года ў французскай зоне Аўстрыі арганізаваўся скаўцкі сцяг (апякун Міхась Гуз). == ЗБСЧ у іншых краінах == З пачаткам масавай эміграцыі беларусаў з Германіі ў канцы 1940-х гадоў, скаўцкія адзінкі пачалі ўзнікаць у іншых краінах: * [[Францыя]]: З'явіўся звяз пад кіраўніцтвам М. Наўмовіча<ref>{{cite web|url=http://belsoch.exe.by/lib/books/php/diasporayak40.php?n_cat=1&n_kniga=142|title=Спроба аб’яднання беларускай эміграцыі ў Францыі ў канцы 1940-х — пачатку 1950-х гг.|publisher=Беларуская інтэрнэт-бібліятэка|accessdate=2026-01-20|url-status=dead}}</ref>. * [[Аўстралія]]: У 1950 годзе ў [[Мельбурн]]е арганізаваны звяз «Усяслаў Чарадзей»<ref>{{cite web|url=http://kamunikat.fontel.net/www/knizki/historia/hardzijenka/australia/06.htm|title=Асноўныя моманты гісторыі беларусаў у Аўстраліі|author=[[Наталля Гардзіенка]]|publisher=Камунікат|accessdate=2026-01-20}}</ref>. У 1954 годзе ў [[Сідней|Сіднеі]] дзейнічалі скаўты пад кіраўніцтвам Уладзіміра Пацко. * [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]: У [[Чыкага]] Вацлаў Пануцэвіч арганізаваў дружыны «Пагоня» і «Арлы». Галоўная кватэра ЗБСЧ перамясцілася ў Чыкага, дзе ў 1951 годзе яшчэ выходзіў часопіс «Rada Kruhu». == Завяршэнне дзейнасці == 1951 год стаў апошнім годам актыўнай цэнтралізаванай дзейнасці «Згуртавання беларускіх скаўтаў на чужыне». Беларуская моладзь паступова інтэгравалася ў грамадскае жыццё краін пасялення. Многія скаўты далучыліся да нацыянальных скаўцкіх арганізацый ЗША, Канады і іншых краін. Напрыклад, [[Вітаўт Кіпель]] стаў выкладчыкам на курсах інтэрнацыянальнага скаўтынгу і кіраваў амерыканскай скаўцкай адзінкай (Troop 161, Tamarack Council, засн. у 1910 годзе)<ref>{{cite web|url=http://kamunikat.fontel.net/www/knizki/historia/maksimiuk/himnazija_daviednik.htm|title=Біяграфічныя даведкі пра настаўнікаў і вучняў Беларускай гімназіі імя Янкі Купалы ў Нямеччыне|author=[[Ян Максімюк]]|publisher=Камунікат|accessdate=2026-01-20}}</ref>. == Глядзіце таксама == * [[Гісторыя скаўтынгу на Беларусі]] * [[Беларуская гімназія імя Янкі Купалы]] * [[Беларуская гімназія імя Максіма Багдановіча]] * [[Беларускія лагеры для перамешчаных асоб]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[Алесь Вініцкі]] |загаловак=Матар’ялы да гісторыі беларускай эміграцыі ў Германіі ў 1939—1951 гадох |месца=Мінск |выдавецтва=[[Тэхналогія (выдавецтва)|Тэхналогія]] |год=1994 |старонак=233 |isbn= |ref=Вініцкі}} * {{кніга |аўтар=[[Янка Запруднік]] |частка=У віхры вайны — з Беларусі на Захад |загаловак=Дванаццатка |месца=Нью-Ёрк |выдавецтва=Беларускі Інстытут Навукі і Мастацтва |год=2002 |старонак=490 |isbn= |ref=Запруднік}} == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20110920195007/http://kamunikat.fontel.net/www/knizki/historia/dvanaccatka/16.htm Скаўцкая хроніка з часопіса «Наперад!»] * [http://kamunikat.org/halounaja.html?pubid=154 Максімюк Ян. «Беларуская Гімназія імя Янкі Купалы ў Заходняй Нямеччыне (1945—1950)»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190716172011/http://kamunikat.org/halounaja.html?pubid=154 |date=16 ліпеня 2019 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Згуртаванне беларускіх скаўтаў на чужыне}} [[Катэгорыя:Моладзевыя арганізацыі]] [[Катэгорыя:Скаўцкі рух]] [[Катэгорыя:Арганізацыі беларускай дыяспары]] [[Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1945 годзе]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Германіі]] 13hxbd2aed8lrc6sdwh36fy90tag0gj 0 803390 5150859 5147394 2026-06-05T09:01:21Z BasiliusNorr 164739 /* Гісторыя */ Старасты 5150859 wikitext text/x-wiki '''Шляхта Рэчыцкага павета''' — сукупнасць [[шляхта|шляхецкіх]] родаў, якія пражывалі і валодалі маёнткамі на тэрыторыі [[Рэчыцкі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Рэчыцкага павета]] [[Мінскае ваяводства|Мінскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] ў XVI—XVIII стагоддзях. Павет, створаны ў выніку адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы 1565—1566 гг.<ref name="nasevich">{{Cite book |last=Насевіч |first=В. |title=Вялікае Княства Літоўскае: энцыклапедыя |chapter=Рэчыцкі павет; Рэчыцкае старасцтва |volume=2 |location=Мінск |publisher=Беларуская Энцыклапедыя |year=2005 |pages=533–534}}</ref>, ахопліваў паўднёвы ўсход ВКЛ — ад [[Бабруйск]]а да [[Гомель|Гомеля]]. У XVIII ст. у ім было зафіксавана каля 180 шляхецкіх родаў і 68 маёнткаў<ref name="anishchanka">{{Cite book |last=Анішчанка |first=Я. К. |title=Шляхта Рэчыцкага павета: спіс XVIII ст. |location=Мінск |publisher=Выдавец Віктар Хурсік |year=2014}}</ref>; паводле спісу 1816 г., у павеце налічвалася 553 асобы шляхты — 290 чыншавых, 254 служачых пры дварах і 9 аколічных<ref name="anishchanka"/>. Найбуйнейшымі прыватнымі маёнткамі былі '''[[Горваль]]''' князёў [[Сангушкі|Санґушкаў]], '''Добасна''' [[Хадкевічы|Хадкевічаў]] і '''[[Стрэшын]]''' [[Віленскае біскупства|Віленскага біскупства]]; маёнткі трымалі таксама [[дамініканцы]], [[езуіты]] і [[Віленскае біскупства|Віленскі капітул]]<ref name="nasevich"/>. == Гісторыя == Рэчыцкі павет паўстаў на аснове ранейшага Рэчыцкага старасцтва і ўвайшоў у склад [[Мінскае ваяводства|Мінскага ваяводства]] з самастойнай юрысдыкцыяй<ref name="nasevich"/>. На яго тэрыторыі знаходзіліся [[Рэчыца|Рэчыцкае]], [[Прапойск|Прапойскае]], Гомельскае, [[Чачэрск|Чачэрскае]], Бабруйскае і Рагачоўскае старосцтвы<ref name="halubovich">{{Cite journal |last=Галубовіч |first=В. |title=Дакументы па гісторыі Рэчыцкага павета ў кнігах запісаў Метрыкі Вялікага Княства Літоўскага за перыяд праўлення Уладзіслава IV Вазы |journal=Рэчыцкі край |location=Мінск |year=2008 |pages=240–253}}</ref>. Указам [[Аўгуст III|Аўгуста III]] ад 15 ліпеня 1734 г. [[Рэчыца]] і Рэчыцкае старасцтва перайшлі ва ўладанне князёў [[Радзівілы|Радзівілаў]]; апошнім рэчыцкім старастам быў А. Радзівіл (да 1793)<ref name="nasevich"/>. {| class="wikitable" |+ Старасты Рэчыцкага старасцтва<ref name="nasevich"/> |- ! Стараста !! Гады |- | [[Раман Фёдаравіч Сангушка|кн. Раман Санґушка]]|| з 1567 |- | [[Астафій Багданавіч Валовіч|Астафій Валовіч]] || 1576 |- | кн. Яраш [[Жыжэмскія|Жыжэмскі]]|| да 1597 |- | Пётар [[Жыжэмскія|Жыжэмскі]]|| да 1618 |- | Е. А. [[Слушкі|Слушка]] || з 1626? |- | [[Багуслаў Юрый Слушка|Б Слушка]] || да 1638<ref name="halubovich"/> |- | [[Аляксандр Слушка|А. Слушка]] || з 1638<ref name="halubovich"/> |- | А. Кланоўскі, Паноша || — |- | К. Халецкі || да 1737 |- | [[Альбрэхт Радзівіл (1717—1790)|Альбрэхт Радзівіл]] || да 1793 |} Прывілеі на ўнутрыпавятовыя староствы пры [[Уладзіслаў IV Ваза|Уладзіславе IV]] (1632—1648) атрымалі Аляксандар [[Агінскія|Агінскі]] (Рагачоўскае, 1633), Крыштап [[Радзівілы|Радзівіл]] (Чачэрскае, 1633), [[Гедэон Міхал Трызна]] (Бабруйскае, 1638) і Аляксандр [[Слушкі|Слушка]] (Прапойскае, 1643); буйнейшым трымальнікам быў Слушка, які ў розны час займаў рэчыцкае, прапойскае і гомельскае старасцтва і пасады здолеў пакінуць сваім сынам<ref name="halubovich"/>. Цэнтральнае месца ў палітычнай эліце павета займаў у той перыяд род [[Юдыцкія|Юдыцкіх]]: яму належала 8 з 14 намінацыйных прывілеяў на земскія ўрады, выдадзеных пры Уладзіславе IV, а ў 1633—1635 гг. — 5 з 9 павятовых пасадаў; найвышэйшую кар'еру зрабіў Мікалай Уладзіслаў Юдыцкі, які ад рэчыцкага скарбніцтва (1636) узнёсся да генерала артылерыі ВКЛ (1654) і [[Навагрудак|навагрудскага]] [[кашталян]]а (1660)<ref name="halubovich"/>. 7 верасня 1641 г. у [[Варшава|Варшаве]] была выдадзена «Канфірмацыя праў прывілеяў і вольнасцяў шляхце Рэчыцкага павета», якая на падставе ліста [[Стэфан Баторый|Стэфана Баторыя]] 1576 г. вызваляла буйную групу мясцовых землеўладальнікаў ад падаткаў і прыналежнасці да [[Чачэрск|чачэрскага]] замка; гэты дакумент сведчыць пра працяглы працэс афармлення радавітай шляхты з ніжэйшых слаёў вайскова-служылага стану ў перыферыйных раёнах ВКЛ<ref name="halubovich"/>. [[Бескаралеўе]] 1733—1735 гг. падзяліла шляхту павета між прыхільнікамі [[Станіслаў Ляшчынскі|Станіслава Ляшчынскага]] і [[Аўгуст III|Аўгуста III]]<ref name="matsuk2015">{{Cite book |last=Мацук |first=А. У. |title=Грамадска-палітычнае жыццё Вялікага княства Літоўскага ў часы бескаралеўя 1733–1735 гг. |location=Мінск |publisher=НАН Беларусі |year=2015}}</ref>. У наступныя дзесяцігоддзі рытм павятовага жыцця вызначала барацьба магнацкіх кліентэл: у 1736—1763 гг. у павеце прайшло каля 28 [[Грамнічны соймік|грамнічных соймікаў]] для выбараў дэпутатаў у [[Трыбунал Вялікага Княства Літоўскага|Галоўны Літоўскі Трыбунал]], і больш за палову з іх было сарвана<ref name="matsuk2019">{{Cite book |last=Мацук |first=А. |chapter=Рэчыцкі грамнічны соймік у 1736–1763 гг. |title=Беларусь праз прызму рэгіянальнай гісторыі: Рэчыцкі край |location=Мінск |year=2019 |pages=293–304}}</ref>. Прарадзівілаўская партыя абапіралася на роды Юдыцкіх, Дзерналовічаў і Фашчаў, антырадзівілаўская — на Кяльчэўскіх і Халецкіх, якія на пачатку 1760-х гг. пераарыентаваліся на групоўку [[Чартарыйскія|Чартарыйскіх]] («[[Фамілія (Чартарыйскія)|Фаміліі]]»); гэтая канфігурацыя прадвызначыла адкрытае супрацьстаянне ў [[Бескаралеўе|бескаралеўе]] 1764 г. На перадканвакацыйным сойміку 6 лютага 1764 г. у [[Рагачоў|Рагачове]] кожны бок абраў сваіх паслоў і свой склад [[Каптуровы суд|каптуровага суда]]; 27 лютага радзівілаўцы пад кіраўніцтвам братоў Юдыцкіх і Антонія Маліноўскага атакавалі каптуровы суд праціўнікаў «агняпальнай зброяй і арматамі», у выніку чаго загінулі шляхцічы Стэфан Сенажэцкі і Тэадор Харкевіч<ref name="matsuk">{{Cite journal |last=Мацук |first=А. У. |title=Рэчыцкія павятовыя соймікі ў бескаралеўе 1764 г. |journal=Известия Гомельского государственного университета имени Ф. Скорины |year=2018 |issue=4 (109) |pages=48–55}}</ref>. 16 красавіка 1764 г., у адзін дзень з [[Генеральная канфедэрацыя ВКЛ|Генеральнай канфедэрацыяй ВКЛ]] у [[Вільня|Вільні]], мясцовая шляхта стварыла ўласную канфедэрацыю на чале з К. Халецкім; падтрымка яе нарастала ад 55 подпісаў на ўстаноўчым сходзе да 179 на сойміку перад [[каранацыйны сойм|каранацыйным соймам]]<ref name="matsuk"/>. Юзаф Юдыцкі, асуджаны каптуровым судом «Фаміліі» да смяротнага пакарання, быў расстраляны ў Рагачове пры садзеянні расійскіх войскаў. Інструкцыі рэчыцкім паслам адлюстроўваюць палітычныя прыярытэты мясцовай шляхты: абарона аўтаноміі ВКЛ, чарговасць соймаў у [[Гродна|Гродне]], абмежаванне павятовых урадаў для мясцовых землеўладальнікаў, стварэнне магдэбургскага суда ў [[Жлобін|Жлобіне]] супраць «гайдамакаў» з-за мяжы і захаванне [[ліберум вета]]<ref name="matsuk"/>. === Падзелы Рэчы Паспалітай === [[Падзелы Рэчы Паспалітай]] карэнным чынам змянілі лёс шляхты павета<ref name="sosna">{{Cite journal |last=Сосна |first=У. |title=Перавод у дзяржаўную ўласнасць шляхецкіх маёнткаў у канцы XVIII — першай палове XIX стагоддзя |journal=Годнасць: Выданьне Згуртаваньня Беларускай Шляхты |year=1997 |issue=2(4) |pages=10–16}}</ref>. Пасля [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|Першага падзелу]] 1772 г. усходняя частка павета адышла да [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]; стараста рэчыцкі з роду Радзівілаў адмовіўся ад прысягі, і яго маёнткі былі [[Секвестрацыя|секвестраваны]]. [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|Другі падзел]] 1793 г. скасаваў павет, тэрыторыя якога была падзелена паміж [[Мінская губерня|Мінскай]], [[Магілёўская губерня|Магілёўскай]] і [[Чарнігаўская губерня|Чарнігаўскай]] губернямі. Падчас [[Паўстанне Касцюшкі|Паўстання Касцюшкі]] 1794—1795 гг. было канфіскавана 26 маёнткаў з 36 080 сялянскімі душамі, а пасля [[Лістападаўскае паўстанне|Лістападаўскага паўстання 1830—1831 гг.]] — яшчэ 115 маёнткаў з 38 544 сялянамі; маёнткаў пазбавіліся [[Радзівілы]], [[Сапегі]] і [[Чартарыскія]]<ref name="sosna"/>. == Самакіраванне == === Соймікі === [[Соймік]]і рэчыцкай шляхты збіраліся пераважна на замку ў [[Рагачоў|Рагачове]], часам у Рэчыцы. Паводле тыпу яны падзяляліся на грамнічныя (выбары дэпутата ў [[Трыбунал Вялікага Княства Літоўскага|Трыбунал ВКЛ]]), паслоўскія (на [[Сейм Рэчы Паспалітай|Сейм]]) і рэляцыйныя (паслясоймавыя). У 1776—1792 гг. на іх з'язджалася ад 39 да 100 шляхціцаў, а на соймік 19 жніўня 1782 г. у Рэчыцы прыбыў 171 абывацель<ref name="sojmiki">{{Cite book |last=Анішчанка |first=Я. |chapter=Абывацелі правінцыі. Інструкцыі шляхецкіх сеймікаў беларускіх земляў ВКЛ (Літоўскай правінцыі) канца XVIII ст. |title=Збор твораў у шасці тамах |volume=5 |location=Мінск |publisher=Выдавец Віктар Хурсік |year=2009 |pages=328–337}}</ref>. На сойміку 6 лютага 1706 г., у часы [[Станіслаў Ляшчынскі|Станіслава Ляшчынскага]], за дэпутата ў Трыбунал было пададзена 118 галасоў; пасяджэнне суправаджалася ўзброенымі інцыдэнтамі з боку магнатаў Красінскіх<ref name="khadzinski-sejmik">{{Cite web |last=Хадзінскі |first=П. |title=Як адбываліся выбары ў Беларусі 300 гадоў таму |url=https://novychas.online/poviaz/jak-adbyvalisja-vybary-u-belarusi-300-hadou-tamu |website=Новы Час |date=2022-08-21}}</ref>. === Павятовыя ўрады і суды === Соймікавым жыццём кіраваў [[падкаморы]] — дырэктар сойміка; [[маршалак павятовы]] склікаў і вёў соймік<ref name="marsalak">{{Cite book |last=Вяроўкін-Шэлюта |first=У. |chapter=Маршалак |title=Энцыклапедыя гісторыі Беларусі |volume=5 |location=Мінск |publisher=БелЭн |year=1999 |page=83}}</ref>. Намінацыі на павятовыя ўрады афармляліся каралеўскімі прывілеямі і запісваліся ў кнігі [[Метрыка Вялікага Княства Літоўскага|Метрыкі ВКЛ]]<ref name="halubovich"/>. [[Земскі суд]] разглядаў справы шляхты, апеляцыйнай інстанцыяй служыў [[Трыбунал Вялікага Княства Літоўскага|Трыбунал ВКЛ]]; у час бескаралеўя дзейнічалі [[Каптуровы суд|каптуровыя суды]], кнігі якіх для Рэчыцкага павета былі апублікаваныя Ю. Бартошэвічам у 1881 г.<ref name="bartoszewicz">{{Cite book |last=Bartoszewicz |first=J. |chapter=Księga kapturów rzeczyckich |title=Studja historyczne i literackie |volume=II |location=Kraków |publisher=Nakładem autora |year=1881 |pages=28–49}}</ref> Сярод вядомых працэсаў сярэдзіны XVIII ст. — справа 1762 г. аб узброеным нападзе на маёнтак Васкоўскага каля ракі Сож, у якой загінула пяць чалавек: суд прызначыў штраф у 100 000 злотых, ніколі не выплачаны, а праз некалькі гадоў асноўныя фігуранты атрымалі павятовыя пасады<ref name="khadzinski-sud">{{Cite web |last=Хадзінскі |first=П. |title=Беларускі суд: фігуранты справы аб забойствах атрымалі дзяржаўныя пасады |url=https://novychas.online/poviaz/belaruski-sud-fihuranty-spravy-ab-zabojstvah-atry |website=Новы Час}}</ref>. == Шляхецкія роды паводле попіс 1765 г. == 5 кастрычніка 1765 г. у павеце адбыўся папіс шляхты — агляд узброеных шляхецкіх сіл. Захаваўся ''Wypis Wydan'' (выпіс з акту земскіх кніг), складзены паводле канстытуцыі Сейма Канвакацыйнага 1764 г. Дакумент пералічвае каля 200 шляхцічаў з чатырох парафій павета — Бабруйскай, Гомельскай, Прапойскай і Рэчыцкай. == Рэлігійнае жыццё == У XVII—XVIII стагоддзях мясцовая шляхта масава пераходзіла ў [[Каталіцкі Касцёл|каталіцызм]]: пасля ўпадку [[Рэфармацыя|рэфармацыі]] ні [[праваслаўе]], ні [[Грэка-каталіцкая царква|унія]] (трактаваная як «мужыцкая вера») не прываблівалі шляхту, якая аддавала перавагу лацінскаму абраду як пануючаму дзяржаўнаму веравызнанню<ref name="turonak">{{Cite journal |last=Туронак |first=Ю. |title=Фарміраванне сеткі рыма-каталіцкіх парафій на Беларусі ў 1387–1781 гадах |journal=Наша Вера |year=1995 |issue=1 |url=https://media.catholic.by/nv/n1/art6.htm}}</ref>. На тэрыторыі павета дзейнічалі [[дамініканцы|дамініканскі]] кляштар у [[Рэчыца|Рэчыцы]], [[бернардынцы|бернардынскі]] кляштар і [[езуіты|езуіцкая]] парафія ў [[Юравічы|Юрэвічах]]; у Бабруйскім дэканаце ў 1772 г. налічвалася 13 манаскіх сядзібаў<ref name="turonak"/>. Паводле статыстыкі 1781 г. парафіі знаходзіліся ў [[Рэчыца|Рэчыцы]] (143 вернікі), [[Гомель|Гомелі]] (1670 вернікаў), [[Стрэшын]]е, [[Бабруйск]]у і Карпілаўцы<ref name="jelski">{{Cite journal |last=Ельскі |first=А. |title=Нарыс па гісторыі Мінскай дыяцэзіі |journal=Наша Вера |year=2002 |issue=4(22) |url=https://media.catholic.by/nv/n22/art7.htm}}</ref>. Пасля стварэння [[Мінская архідыяцэзія|Мінскай дыяцэзіі]] ў 1798 г. тэрыторыя былога павета была падзелена паміж Рэчыцкім і Бабруйскім дэканатамі, а пасля [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|Паўстання 1863—1864 гг.]] большасць каталіцкіх установаў была скасавана. == Заняпад і спадчына == Пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|падзелаў Рэчы Паспалітай]] (1772—1795) шляхта Рэчыцкага павета страціла свой прававы і палітычны статус. Пры расійскім праўленні яна падвяргалася працэдурам верыфікацыі ([[разбор шляхты]]) паводле стандартаў расійскага [[дваранства]]; многія роды, якія не здолелі дакументальна пацвердзіць сваё шляхецтва, былі пераведзены ў сялянскае саслоўе. Інстытут шляхецкага самакіравання трансфармаваўся ў расійскую сістэму дваранскага кіравання: пасада [[маршалак павятовы|маршалка павятовага]] была пераўтворана ў пасаду [[прадвадзіцель дваранства|прадвадзіцеля дваранства]] (''маршалка дваранства'')<ref name="pradvadziciel">{{Cite book |last=Вяроўкін-Шэлюта |first=У. |chapter=Прадвадзіцель дваранства |title=Энцыклапедыя гісторыі Беларусі |volume=5 |location=Мінск |publisher=БелЭн |year=1999 |page=559}}</ref>. Паводле ўказа ад 13 верасня 1772 г. шляхта Усходняй Беларусі павінна была спачатку прадставіць звесткі пра сябе, і толькі пасля гэтага атрымала права выбіраць маршалкаў; першыя выбары згадваюцца ў 1777 г. [[Даравальная грамата дваранству 1785 г.]] стварыла дваранскія карпарацыі і на губернскім узроўні, але ўказам [[Мікалай I|Мікалая I]] ад 6 снежня 1831 г. служба па дваранскіх выбарах фактычна набыла статус дзяржаўнай, а пасля Паўстання 1863—1864 гг. у заходніх губернях дваранскія выбары былі цалкам забаронены — тым самым была канчаткова знішчана традыцыя выбарнага шляхецкага самакіравання, якая існавала ў павеце на працягу стагоддзяў<ref name="pradvadziciel"/>. == Зноскі == {{reflist}} == Літаратура == * {{Cite book |last=Анішчанка |first=Я. К. |title=Шляхта Рэчыцкага павета: спіс XVIII ст. |location=Мінск |publisher=Выдавец Віктар Хурсік |year=2014}} * {{Cite book |last=Анішчанка |first=Я. |chapter=Абывацелі правінцыі |title=Збор твораў у шасці тамах |volume=5 |location=Мінск |publisher=Выдавец Віктар Хурсік |year=2009 |pages=328–337}} * {{Cite journal |last=Галубовіч |first=В. |title=Дакументы па гісторыі Рэчыцкага павета ў кнігах запісаў Метрыкі Вялікага Княства Літоўскага за перыяд праўлення Уладзіслава IV Вазы |journal=Рэчыцкі край |location=Мінск |year=2008 |pages=240–253}} * {{Cite book |last=Насевіч |first=В. |title=Вялікае Княства Літоўскае: энцыклапедыя |chapter=Рэчыцкі павет; Рэчыцкае старасцтва |volume=2 |location=Мінск |publisher=Беларуская Энцыклапедыя |year=2005 |pages=533–534}} * {{Cite book |last=Мацук |first=А. У. |title=Грамадска-палітычнае жыццё Вялікага княства Літоўскага ў часы бескаралеўя 1733–1735 гг. |location=Мінск |publisher=НАН Беларусі |year=2015}} * {{Cite book |last=Мацук |first=А. |chapter=Рэчыцкі грамнічны соймік у 1736–1763 гг. |title=Беларусь праз прызму рэгіянальнай гісторыі: Рэчыцкі край |location=Мінск |year=2019 |pages=293–304}} * {{Cite journal |last=Мацук |first=А. У. |title=Рэчыцкія павятовыя соймікі ў бескаралеўе 1764 г. |journal=Известия Гомельского государственного университета имени Ф. Скорины |year=2018 |issue=4 (109) |pages=48–55}} * {{Cite journal |last=Сосна |first=У. |title=Перавод у дзяржаўную ўласнасць шляхецкіх маёнткаў у канцы XVIII — першай палове XIX стагоддзя |journal=Годнасць: Выданьне Згуртаваньня Беларускай Шляхты |year=1997 |issue=2(4) |pages=10–16}} * {{Cite journal |last=Федосов |first=Д. |title=Об одной ветви Гриневичей герба Przyjaciel |journal=Almanach Historyczny |year=2019 |volume=21 |pages=55–99 |doi=10.25951/3293}} * {{Cite book |last=Bartoszewicz |first=J. |chapter=Księga kapturów rzeczyckich |title=Studja historyczne i literackie |volume=II |location=Kraków |publisher=Nakładem autora |year=1881 |pages=28–49}} * {{Cite journal |last=Szwaciński |first=T. |title=Sejmiki poselskie przed konwokacją 1764 r. |journal=Kwartalnik Historyczny |year=2006 |volume=113 |issue=1 |pages=19–56}} * {{Cite book |last=Matuszewicz |first=M. |title=Diariusz życia mego |volume=2 |location=Warszawa |publisher=Państwowy Instytut Wydawniczy |year=1986}} * {{Cite book |last=Kojałowicz Wijuk |first=W. |title=Herbarz rycerstwa W. X. Litewskiego tak zwany Compendium |location=Kraków |publisher=W. L. Anczyc |year=1897}} * {{Cite book |last=Boniecki |first=A. |title=Herbarz polski |volume=VII |location=Warszawa |publisher=Gebethner i Wolff |year=1904}} * {{Cite book |last=Gajl |first=T. |title=Herbarz polski od średniowiecza do XX wieku |location=Gdańsk |publisher=L&L |year=2007}} * {{Cite journal |last=Туронак |first=Ю. |title=Фарміраванне сеткі рыма-каталіцкіх парафій на Беларусі ў 1387–1781 гадах |journal=Наша Вера |year=1995 |issue=1 |url=https://media.catholic.by/nv/n1/art6.htm}} * {{Cite journal |last=Ельскі |first=А. |title=Нарыс па гісторыі Мінскай дыяцэзіі |journal=Наша Вера |year=2002 |issue=4(22)}} * {{Cite book |last=Вяроўкін-Шэлюта |first=У. |chapter=Маршалак |title=Энцыклапедыя гісторыі Беларусі |volume=5 |location=Мінск |publisher=БелЭн |year=1999 |page=83}} * {{Cite book |last=Вяроўкін-Шэлюта |first=У. |chapter=Прадвадзіцель дваранства |title=Энцыклапедыя гісторыі Беларусі |volume=5 |location=Мінск |publisher=БелЭн |year=1999 |page=559}} {{Шляхта ВКЛ}} [[Катэгорыя:Шляхта Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:Рэчыцкі павет]] [[Катэгорыя:Менскае ваяводства]] [[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі]] [[Катэгорыя:Шляхецкія роды]] 2lvxx6jn5ecy1pbktbn61kwngnpuq36 0 803592 5150850 5110354 2026-06-05T08:43:41Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5150850 wikitext text/x-wiki {{Твор мастацтва |тып = карціна |выява =Зняцце з крыжа. Эскіз. Марчэла Бачарэлі, канец XVIII — пачатак XIX стагоддзя. Паходзіць з даваенных збораў БДМ.jpg |памер = |апісанне = |назва = Зняцце з крыжа |арыгінал = |аўтар = [[Марчэла Бачарэлі]] |год = канец XVIII — пачатак XIX стагоддзя |матэрыял = [[палатно]], [[алейныя фарбы|алей]] |тэхніка = [[алейны жывапіс]] |вышыня = 74 |шырыня = 40 |даўжыня = |месцазнаходжанне= [[Масква]], [[Расія]] |музей = [[Дзяржаўны музейна-выставачны цэнтр «РОСИЗО»]] }} '''«Зня́цце з крыжа́»'''&nbsp;— мастацкі эскіз, створаны італьянскім жывапісцам [[Марчэла Бачарэлі]] на мяжы XVIII і XIX стагоддзяў. Твор паходзіць з даваенных збораў [[Беларускі дзяржаўны музей|Беларускага дзяржаўнага музея]] ў [[Мінск]]у, быў вывезены ў [[Германія|Германію]] падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] і цяпер знаходзіцца ў фондах [[Дзяржаўны музейна-выставачны цэнтр «РОСИЗО»|Дзяржаўнага музейна-выставачнага цэнтра «РОСИЗО»]] ў [[Масква|Маскве]] ({{Інвентарны нумар}} КП-9963, АФЖ-373){{sfn|Сініла|2022|с=195—196}}. == Апісанне == Карціна ўяўляе сабой шматфігурную прамавугольную кампазіцыю з закругленым верхам. У цэнтры — вялікі драўляны чатырохканцовы крыж, з якога некалькі чалавек [[Зняцце з крыжа|здымаюць]] цела [[Ісус Хрыстос|Хрыста]], выдзеленае больш светлымі фарбамі. Справа ўнізе адлюстравана [[Дзева Марыя|Багародзіца]], якая страціла прытомнасць. Яе падтрымлівае іншы персанаж. Злева паказана фігура старога, што сядзіць. Падзея адбываецца на фоне цёмна-шэрага неба. Для карціны ўласцівы драматызм, напружанасць і экспрэсія, якія падкрэсліваюцца эскізнай манерай жывапісу, некаторай пастознасцю фарб і выцягнутымі прапорцыямі фігур<ref name="gos17">{{cite web |url=https://goskatalog.ru/portal/#/collections?id=5546286 |title=Снятие с креста |publisher=Государственный каталог Музейного фонда Российской Федерации |lang=ru |accessdate=8 сакавіка 2026}}</ref><ref name="wiki21">{{cite web |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Paintings_by_Marcello_Bacciarelli |title=Saint Isidore |publisher=Wikimedia Commons |lang=en |accessdate=8 сакавіка 2026}}</ref>{{sfn|Сініла|2022|с=195—197}}. == Гісторыя і атрыбуцыя == Першапачаткова эскіз уваходзіў у знакамітую калекцыю мастацтва [[Томаш Зяліньскі|Томаша Зяліньскага]] (1802—1858) у яго палацы ў горадзе [[Кельцы]]. У рукапісным каталогу галерэі 1859 года, складзеным Яцэнтам Саховічам, ён значыўся пад № 212 як эскіз [[Марчэла Бачарэлі]]<ref name="jak23">Jakimowicz I., Tomasz Zieliński, kolekcjoner i mecenas. – Warszawa-Kraków-Wrocław, 1973. S. 356.</ref>. Пасля смерці Зяліньскага яго зборы былі прададзены і разышліся па музеях і прыватных калекцыях. Менавіта так эскіз «Зняцце з крыжа» (разам з карцінай «Дабравесце» [[Шыман Чаховіч|Шымана Чаховіча]]) у 1870 годзе апынуўся ў зборы [[Францішак Лубеньскі|Францішка Лубеньскага]] (1834—1891). Якім чынам гэтыя творы трапілі ў [[Беларусь]], дакладна не высветлена. Магчыма, яны перайшлі праз род [[Гутэн-Чапскія|Гутэн-Чапскіх]], пародненых з Лубеньскімі, і захоўваліся ў маёнтку [[Станькава (Дзяржынскі раён)|Станькава]]{{sfn|Сініла|2022|с=196}}. Карціна паступіла ў зборы [[Беларускі дзяржаўны музей|Беларускага дзяржаўнага музея]] ў 1920 годзе, а раней знаходзілася ў калекцыі [[Мінскі абласны музей|Мінскага абласнога музея]]. Супрацоўнікі музея памылкова назвалі аўтарам твора нямецкага мастака [[Антон Граф|Антона Графа]]. Асновай для такога меркавання паслужыў польскамоўны надпіс на адвароце палатна, зроблены чорнай фарбай: ''«Zbior Fr. Hr. Lubieńskiego. pr. Graff. Kupieno z galeryi Zielińskiego. 1870»'' (дзе «pr. Graff» было інтэрпрэтавана як імя мастака). У мінскім музеі карціне прысвоілі інвентарныя нумары {{Інвентарны нумар}} І-129 (945) і наляпілі папяровую наклейку з пазнакай аўтарства Антона Графа. Сучасныя даследчыкі, абапіраючыся на каталог Зяліньскага і параўнанне з іншымі работамі (напрыклад, з эскізам «Святы Ісідор»), вярнулі твору сапраўднае аўтарства Бачарэлі{{sfn|Сініла|2022|с=195—197}}. У перыяд [[Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|акупацыі Беларусі нямецкімі войскамі]] карціна была [[рабаванне культурнай спадчыны Беларусі ў час Другой сусветнай вайны|вывезена ў Германію]]. Пасля вайны і вяртання ў [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] прадмет не трапіў назад у Мінск з-за памылак пры размеркаванні. Ён быў перададзены ва [[Усесаюзны мастацка-вытворчы камбінат імя Вучэціча]], створаны на аснове Дырэкцыі мастацкіх выставак і панарам у Маскве. У 1971 годзе карціна трапіла ў Архіў мастацкіх твораў горада Загорска (цяпер [[Сергіеў Пасад]]), а адтуль — у фонды «[[РОСИЗО]]»{{sfn|Сініла|2022|с=193—195}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул|аўтар=[[Анатоль Сініла]]|загаловак=«Страчаныя» карціны з даваенных збораў мінскіх музеяў. Новыя знаходкі|выданне=Аладовские чтения – 2022: материалы Междунар. науч.-практ. конф., посвященные 100-летию со дня рождения народного художника Беларуси М. А. Савицкого (Минск, 26 мая 2022 г.)|месца=Мінск|выдавецтва=БелНДІТ «Транстэхніка»|год=2022|старонкі=192—200|isbn=978-985-7110-69|спасылка=https://admin.artmuseum.by/Files/AH2022.pdf|ref=Сініла|archive-date=2 ліпеня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240702025458/https://admin.artmuseum.by/Files/AH2022.pdf}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-03-09}} [[Катэгорыя:Карціны паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Карціны Марчэла Бачарэлі]] [[Катэгорыя:Рабаванне культурнай спадчыны Беларусі ў час Другой сусветнай вайны]] [[Катэгорыя:Перамешчаныя культурныя каштоўнасці Беларусі]] cfju436ozn68xonw1dmlrjphajlrcms 0 804275 5150734 5144231 2026-06-04T19:47:46Z IshaBarnes 124956 дата смерці 5150734 wikitext text/x-wiki {{пісьменнік}} '''Маржан Сатрапі''' ({{lang-fr|Marjane Satrapi}}, {{lang-fa|مرجانه ساتراپی}}; {{ДН|22|11|1969}}, {{МН|Рэшт}} — {{ДС|4|6|2026}}, {{МН|Парыж}}) — [[Францыя|французская]] [[пісьменніца]], карыкатурыстка, ілюстратарка, [[кінарэжысёр]]ка і аўтарка дзіцячых кніг [[іран]]скага паходжання. Сярод яе найбольш вядомых твораў — графічны раман ''«Персеполіс»'' і яго экранізацыя, графічныя раманы ''«Курыца са слівамі»'', ''«Жанчына, жыццё, свабода»''<ref>{{Cite web|url=https://www.thebookseller.com/rights/seven-stories-snaps-up-woman-life-freedom-edited-by-satrapi|title=Seven Stories snaps up Woman, Life, Freedom edited by Satrapi|author=Baley|first=Sian|website=The Bookseller|date=October 12, 2023|access-date=August 27, 2024}}</ref> і [[біяграфічны фільм]] пра [[Марыя Складоўская-Кюры|Марыю Кюры]] ''«Радыёактыўны»''. == Біяграфія == Сатрапі нарадзілася ў Іране, вырасла ў іранскай сям’і вышэйшага сярэдняга класа і вучылася ў франкамоўным ліцэі. Абое яе бацькоў падтрымлівалі пратэсты супраць манархіі [[Махамед Рэза Пехлеві|апошняга шаха]]. Прадзед Сатрапі па матчынай лініі, Насер аль-Дзін Шах Каджар, быў шахам Ірана з 1848 па 1896 год.<ref name="Hattenstone">{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/film/2008/mar/29/biography|title=Simon Hattenstone interviews Marjane Satrapi, whose best-selling comic book Persepolis is now an award-winning film!|author=Hattenstone|first=Simon|website=[[The Guardian]]|date=29 March 2008|access-date=8 December 2018}}</ref> Калі ў 1979 годзе адбылася [[Ісламская рэвалюцыя ў Іране|Іранская рэвалюцыя]], яе бацькі негатыўна ўспрынялі прыход да ўлады ісламскіх фундаменталістаў. У юнацтве Сатрапі сутыкнулася з жорсткасцю новага рэжыма. Многія з яе родных і сяброў падвяргаліся пераследу, арыштам і забойствам. Бацькі Сатрапі арганізавалі вучобу за мяжой, каб абараніць яе. У 1983 годзе Сатрапі прыехала ў [[Вена|Вену]] і паступіла ў Французскі ліцэй. Пасля навучання ў ліцэі яна вярнулася ў Іран, вывучала візуальныя камунікацыі ў Ісламскім універсітэце Азад у Тэгеране, там жа атрымала ступень магістра. У 1990 годзе Сатрапі выйшла замуж за ветэрана [[Ірана-іракская вайна|ірана-іракскай вайны]], у 1992 годзе развялася. Пасля гэтага пераехала ў [[Страсбур]]г для навучання ў Вышэйшай школе мастацтваў Рэйна. Бацькі параілі ёй застацца ў Еўропе назаўсёды. У 1997 годзе Сатрапі пераехала ў Парыж, ажанілася з грамадзянінам Швецыі Маціясам Рыпай. Сатрапі стала сусветна вядомай пасля выхаду ў 2000—2003 гадах некалькіх частак яе аўтабіяграфічнага [[Комікс|графічнага рамана]] ''«Персеполіс»'', якія апісваюць яе дзяцінства ў Іране і юнацтва ў Еўропе. Яе наступныя графічныя раманы ''«Вышыўкі»'' і ''«Курыца са слівамі»'' таксама былі добра ўспрынятыя. ''«Персеполіс»'' быў адаптаваны ў аднайменны анімацыйны фільм. Фільм дэбютаваў на [[Канскі кінафестываль 2007|Канскім кінафестывалі 2007 года]] і падзяліў спецыяльны прыз журы з фільмам Карласа Рэйгадаса «''Ціхае святло''». <ref name="festival-cannes.com">{{Cite web|url=http://www.festival-cannes.com/en/archives/ficheFilm/id/4434938/year/2007.html|title=Festival de Cannes: Persepolis|website=festival-cannes.com|access-date=20 December 2009}}</ref> Франкамоўны фільм, створаны Сатрапі разам з рэжысёрам Вінсентам Паронна, агучвалі [[К’яра Мастраяні]], [[Катрын Дэнёў]], Даніэль Дарыё і Сімон Абкарыян. Англійскую версію фільма агучвалі [[Джына Роўлендс]], [[Шон Пен]] і [[Ігі Поп]], яна была намінавана на прэмію «[[Прэмія «Оскар» за найлепшы анімацыйны поўнаметражны фільм|Лепшы анімацыйны фільм]]» на [[Оскар (кінапрэмія, 2008)|80-й цырымоніі ўручэння прэміі «Оскар»]] у студзені 2008 года. Сатрапі стала першай жанчынай, намінаванай на гэтую ўзнагароду. Іранскі ўрад асудзіў фільм і дамогся яго зняцця з Бангкокскага міжнароднага кінафестывалю.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=16126274|title=Highly Acclaimed 'Persepolis' Denounced by Iran|author=Masters|first=Kim|website=NPR.org|date=8 November 2007|access-date=13 March 2019}}</ref> Нягледзячы на гэта, ''«Персеполіс»'' быў вельмі паспяховым фільмам як у крытыкаў, так і ў гледачоў, маючы больш за мільён праглядаў толькі ў Францыі. На [[Сезар (прэмія, 2008)|прэміі «Сезар» у 2008 годзе]] фільм атрымаў узнагароду за лепшы дэбютны фільм. Сатрапі і Паронна працягнулі супрацоўніцтва экранізацыяй рамана ''«Курыца са слівамі»'', якая выйшла ў канцы 2011 года.<ref>{{Cite web|lang=fr|url=http://www.allocine.fr/film/fichefilm_gen_cfilm=136634.html|title=Poulet aux prunes|website=[[AlloCiné]]|publisher=Tiger Global|access-date=6 September 2011}}</ref> У 2014 годзе Сатрапі зняла камедыйны фільм жахаў ''«Галасы»'', у якім зняліся [[Раян Рэйнальдс]], Ганна Кендрык і Джэма Артэртан.<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=http://www.dreadcentral.com/news/85301/new-stills-hear-voices/|title=New Stills Hear The Voices - Dread Central|website=Dread Central|date=13 January 2015|access-date=10 February 2016}}</ref> У 2019 годзе Сатрапі зняла біяграфічны фільм пра двухразовую лаўрэатку [[Нобелеўская прэмія|Нобелеўскай прэміі]] [[Марыя Складоўская-Кюры|Марыю Кюры]] пад назвай ''«Радыёактыўны»''.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://variety.com/2018/film/global/amazon-marjane-astrapi-radioactive-marie-curie-biopic-1202704419/|title=Amazon Boards Marjane Satrapi's Marie Curie Biopic 'Radioactive' (EXCLUSIVE)|author=Keslassy|first=Elsa|website=Variety|date=19 February 2018|access-date=13 March 2019}}</ref> === Палітычны актывізм === Пасля выбараў у Іране ў чэрвені 2009 года Сатрапі і іранскі рэжысёр Мохсен Махмальбаф выступілі ў Еўрапейскім парламенце, каб прадставіць дакумент, нібыта атрыманы ад члена іранскай выбарчай камісіі, у якім сцвярджалася, што кансерватыўны дзеючы прэзідэнт [[Махмуд Ахмадзінежад]] атрымаў толькі 12 % галасоў, а апазіцыйны кандыдат Мір Хасейн Мусаві насамрэч перамог на выбарах. У 2022 годзе Сатрапі падтрымала [[Пратэсты ў Іране (2022)|пратэсты пасля смерці Махсы Аміні]]. Яна стварыла графічную анталогію ''«Жанчына, жыццё, свабода»'', якая дакументавала пратэст і яго культурны кантэкст для заходняй аўдыторыі. У студзені 2025 года Сатрапі адмовілася ад найвышэйшай афіцыйнай узнагароды Францыі — [[Ордэн Ганаровага легіёна|ордэна Ганаровага легіёна]], спасылаючыся на крывадушнасць Францыі ў адносінах да Ірана.<ref>{{Cite web|url=https://www.lemonde.fr/politique/article/2025/01/14/l-artiste-marjane-satrapi-refuse-la-legion-d-honneur-en-raison-de-l-attitude-hypocrite-de-la-france-vis-a-vis-de-l-iran_6496518_823448.html#:~:text=Culture-,L%27artiste%20Marjane%20Satrapi%20refuse%20la%20L%C3%A9gion%20d%27honneur%20en,dans%20l%27attribution%20de%20visas|title=L'Artiste Marjane Satrapi refuse la Légion d'honneur en raison de l'« attitude hypocrite de la France vis-à-vis de l'Iran »|website=[[Le Monde]]|date=14 January 2025}}</ref> == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Франкамоўныя пісьменнікі]] gj53u94i8h3ohxxgko312ayi1wnciyz 5150736 5150734 2026-06-04T20:11:08Z IshaBarnes 124956 удакладненне, вычытка 5150736 wikitext text/x-wiki {{пісьменнік}} '''Маржан Сатрапі''' ({{lang-fr|Marjane Satrapi}}, {{lang-fa|مرجانه ساتراپی}}; {{ДН|22|11|1969}}, {{МН|Рэшт}} — {{ДС|4|6|2026}}, {{МС|Парыж}}) — [[Францыя|французская]] [[пісьменніца]], карыкатурыстка, ілюстратарка, [[кінарэжысёр]]ка і аўтарка дзіцячых кніг [[іран]]скага паходжання. Сярод яе найбольш вядомых твораў — графічны раман ''«Персеполіс»'' і яго экранізацыя, графічныя раманы ''«Курыца са слівамі»'', ''«Жанчына, жыццё, свабода»''<ref>{{Cite web|url=https://www.thebookseller.com/rights/seven-stories-snaps-up-woman-life-freedom-edited-by-satrapi|title=Seven Stories snaps up Woman, Life, Freedom edited by Satrapi|author=Baley|first=Sian|website=The Bookseller|date=October 12, 2023|access-date=August 27, 2024}}</ref> і [[біяграфічны фільм]] пра [[Марыя Складоўская-Кюры|Марыю Кюры]] ''«Радыёактыўная»''. == Біяграфія == Сатрапі нарадзілася ў Іране, вырасла ў іранскай сям’і вышэйшага сярэдняга класа і вучылася ў франкамоўным ліцэі. Абое яе бацькоў падтрымлівалі пратэсты супраць манархіі [[Махамед Рэза Пехлеві|апошняга шаха]]. Прадзед Сатрапі па матчынай лініі, Насер аль-Дзін Шах Каджар, быў шахам Ірана з 1848 па 1896 год.<ref name="Hattenstone">{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/film/2008/mar/29/biography|title=Simon Hattenstone interviews Marjane Satrapi, whose best-selling comic book Persepolis is now an award-winning film!|author=Hattenstone|first=Simon|website=[[The Guardian]]|date=29 March 2008|access-date=8 December 2018}}</ref> Калі ў 1979 годзе адбылася [[Ісламская рэвалюцыя ў Іране|Іранская рэвалюцыя]], яе бацькі негатыўна ўспрынялі прыход да ўлады ісламскіх фундаменталістаў. У юнацтве Сатрапі сутыкнулася з жорсткасцю новага рэжыма. Многія з яе родных і сяброў падвяргаліся пераследу, арыштам і забойствам. Бацькі Сатрапі арганізавалі вучобу за мяжой, каб абараніць яе. У 1983 годзе Сатрапі прыехала ў [[Вена|Вену]] і паступіла ў Французскі ліцэй. Пасля навучання ў ліцэі яна вярнулася ў Іран, вывучала візуальныя камунікацыі ў Ісламскім універсітэце Азад у [[Тэгеран]]е, там жа атрымала ступень [[магістр]]а. У 1990 годзе Сатрапі выйшла замуж за ветэрана [[Ірана-іракская вайна|ірана-іракскай вайны]], у 1992 годзе развялася. Пасля гэтага пераехала ў [[Страсбур]] для навучання ў Вышэйшай школе мастацтваў Рэйна. Бацькі параілі ёй застацца ў Еўропе назаўсёды. У 1997 годзе Сатрапі пераехала ў Парыж, ажанілася з грамадзянінам Швецыі Маціясам Рыпай. Сатрапі стала сусветна вядомай пасля выхаду ў 2000—2003 гадах некалькіх частак яе аўтабіяграфічнага [[Комікс|графічнага рамана]] ''«Персеполіс»'', якія апісваюць яе дзяцінства ў Іране і юнацтва ў Еўропе. Яе наступныя графічныя раманы ''«Вышыўкі»'' і ''«Курыца са слівамі»'' таксама былі добра ўспрынятыя. ''«Персеполіс»'' быў адаптаваны ў аднайменны анімацыйны фільм. Фільм дэбютаваў на [[Канскі кінафестываль 2007|Канскім кінафестывалі 2007 года]] і падзяліў спецыяльны прыз журы з фільмам Карласа Рэйгадаса «''Ціхае святло''». <ref name="festival-cannes.com">{{Cite web|url=http://www.festival-cannes.com/en/archives/ficheFilm/id/4434938/year/2007.html|title=Festival de Cannes: Persepolis|website=festival-cannes.com|access-date=20 December 2009}}</ref> Франкамоўны фільм, створаны Сатрапі разам з рэжысёрам Вінсентам Паронна, агучвалі [[К’яра Мастраяні]], [[Катрын Дэнёў]], Даніэль Дарыё і Сімон Абкарыян. Англійскую версію фільма агучвалі [[Джына Роўлендс]], [[Шон Пен]] і [[Ігі Поп]], яна была намінавана на прэмію «[[Прэмія «Оскар» за найлепшы анімацыйны поўнаметражны фільм|Лепшы анімацыйны фільм]]» на [[Оскар (кінапрэмія, 2008)|80-й цырымоніі ўручэння прэміі «Оскар»]] у студзені 2008 года. Сатрапі стала першай жанчынай, намінаванай на гэтую ўзнагароду. Іранскі ўрад асудзіў фільм і дамогся яго зняцця з Бангкокскага міжнароднага кінафестывалю.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=16126274|title=Highly Acclaimed 'Persepolis' Denounced by Iran|author=Masters|first=Kim|website=NPR.org|date=8 November 2007|access-date=13 March 2019}}</ref> Нягледзячы на гэта, ''«Персеполіс»'' быў вельмі паспяховым фільмам як у крытыкаў, так і ў гледачоў, маючы больш за мільён праглядаў толькі ў Францыі. На [[Сезар (прэмія, 2008)|прэміі «Сезар» у 2008 годзе]] фільм атрымаў узнагароду за лепшы дэбютны фільм. Сатрапі і Паронна працягнулі супрацоўніцтва экранізацыяй рамана ''«Курыца са слівамі»'', якая выйшла ў канцы 2011 года.<ref>{{Cite web|lang=fr|url=http://www.allocine.fr/film/fichefilm_gen_cfilm=136634.html|title=Poulet aux prunes|website=[[AlloCiné]]|publisher=Tiger Global|access-date=6 September 2011}}</ref> У 2014 годзе Сатрапі зняла камедыйны фільм жахаў ''«Галасы»'', у якім зняліся [[Раян Рэйнальдс]], Ганна Кендрык і Джэма Артэртан.<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=http://www.dreadcentral.com/news/85301/new-stills-hear-voices/|title=New Stills Hear The Voices - Dread Central|website=Dread Central|date=13 January 2015|access-date=10 February 2016}}</ref> У 2019 годзе Сатрапі зняла біяграфічны фільм пра двухразовую лаўрэатку [[Нобелеўская прэмія|Нобелеўскай прэміі]] [[Марыя Складоўская-Кюры|Марыю Кюры]] пад назвай ''«Радыёактыўная»''.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://variety.com/2018/film/global/amazon-marjane-astrapi-radioactive-marie-curie-biopic-1202704419/|title=Amazon Boards Marjane Satrapi's Marie Curie Biopic 'Radioactive' (EXCLUSIVE)|author=Keslassy|first=Elsa|website=Variety|date=19 February 2018|access-date=13 March 2019}}</ref> === Палітычны актывізм === Пасля выбараў у Іране ў чэрвені 2009 года Сатрапі і іранскі рэжысёр Мохсен Махмальбаф выступілі ў Еўрапейскім парламенце, каб прадставіць дакумент, нібыта атрыманы ад члена іранскай выбарчай камісіі, у якім сцвярджалася, што кансерватыўны дзеючы прэзідэнт [[Махмуд Ахмадзінежад]] атрымаў толькі 12 % галасоў, а апазіцыйны кандыдат Мір Хасейн Мусаві насамрэч перамог на выбарах. У 2022 годзе Сатрапі падтрымала [[Пратэсты ў Іране (2022)|пратэсты пасля смерці Махсы Аміні]]. Яна стварыла графічную анталогію ''«Жанчына, жыццё, свабода»'', якая дакументавала пратэст і яго культурны кантэкст для заходняй аўдыторыі. У студзені 2025 года Сатрапі адмовілася ад найвышэйшай афіцыйнай узнагароды Францыі — [[Ордэн Ганаровага легіёна|ордэна Ганаровага легіёна]], спасылаючыся на крывадушнасць Францыі ў адносінах да Ірана.<ref>{{Cite web|url=https://www.lemonde.fr/politique/article/2025/01/14/l-artiste-marjane-satrapi-refuse-la-legion-d-honneur-en-raison-de-l-attitude-hypocrite-de-la-france-vis-a-vis-de-l-iran_6496518_823448.html#:~:text=Culture-,L%27artiste%20Marjane%20Satrapi%20refuse%20la%20L%C3%A9gion%20d%27honneur%20en,dans%20l%27attribution%20de%20visas|title=L'Artiste Marjane Satrapi refuse la Légion d'honneur en raison de l'« attitude hypocrite de la France vis-à-vis de l'Iran »|website=[[Le Monde]]|date=14 January 2025}}</ref> == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Франкамоўныя пісьменнікі]] fpwt9ku9sb24n5vcbltkizo7f55607u 5150740 5150736 2026-06-04T20:23:36Z IshaBarnes 124956 спасылкі 5150740 wikitext text/x-wiki {{пісьменнік}} '''Маржан Сатрапі''' ({{lang-fr|Marjane Satrapi}}, {{lang-fa|مرجانه ساتراپی}}; {{ДН|22|11|1969}}, {{МН|Рэшт}} — {{ДС|4|6|2026}}, {{МС|Парыж}}) — [[Францыя|французская]] [[пісьменніца]], карыкатурыстка, ілюстратарка, [[кінарэжысёр]]ка і аўтарка дзіцячых кніг [[іран]]скага паходжання. Сярод яе найбольш вядомых твораў — графічны раман ''«Персеполіс»'' і яго экранізацыя, графічныя раманы ''«Курыца са слівамі»'', ''«Жанчына, жыццё, свабода»''<ref>{{Cite web|url=https://www.thebookseller.com/rights/seven-stories-snaps-up-woman-life-freedom-edited-by-satrapi|title=Seven Stories snaps up Woman, Life, Freedom edited by Satrapi|author=Baley|first=Sian|website=The Bookseller|date=October 12, 2023|access-date=August 27, 2024}}</ref> і [[біяграфічны фільм]] пра [[Марыя Складоўская-Кюры|Марыю Кюры]] ''«Радыёактыўная»''. == Біяграфія == Сатрапі нарадзілася ў Іране, вырасла ў іранскай сям’і вышэйшага сярэдняга класа і вучылася ў франкамоўным ліцэі. Абое яе бацькоў падтрымлівалі пратэсты супраць манархіі [[Махамед Рэза Пехлеві|апошняга шаха]]. Прадзед Сатрапі па матчынай лініі, [[Каджары|Насер аль-Дзін Шах Каджар]], быў [[шах]]ам Ірана з 1848 па 1896 год.<ref name="Hattenstone">{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/film/2008/mar/29/biography|title=Simon Hattenstone interviews Marjane Satrapi, whose best-selling comic book Persepolis is now an award-winning film!|author=Hattenstone|first=Simon|website=[[The Guardian]]|date=29 March 2008|access-date=8 December 2018}}</ref> Калі ў 1979 годзе адбылася [[Ісламская рэвалюцыя ў Іране|Іранская рэвалюцыя]], яе бацькі негатыўна ўспрынялі прыход да ўлады ісламскіх [[Фундаменталізм|фундаменталістаў]]. У юнацтве Сатрапі сутыкнулася з жорсткасцю новага рэжыма. Многія з яе родных і сяброў падвяргаліся пераследу, арыштам і забойствам. Бацькі Сатрапі арганізавалі вучобу за мяжой, каб абараніць яе. У 1983 годзе Сатрапі прыехала ў [[Вена|Вену]] і паступіла ў Французскі ліцэй. Пасля навучання ў ліцэі яна вярнулася ў Іран, вывучала візуальныя камунікацыі ў Ісламскім універсітэце Азад у [[Тэгеран]]е, там жа атрымала ступень [[магістр]]а. У 1990 годзе Сатрапі выйшла замуж за ветэрана [[Ірана-іракская вайна|ірана-іракскай вайны]], у 1992 годзе развялася. Пасля гэтага пераехала ў [[Страсбур]] для навучання ў Вышэйшай школе мастацтваў Рэйна. Бацькі параілі ёй застацца ў Еўропе назаўсёды. У 1997 годзе Сатрапі пераехала ў Парыж, ажанілася з грамадзянінам Швецыі Маціясам Рыпай. Сатрапі стала сусветна вядомай пасля выхаду ў 2000—2003 гадах некалькіх частак яе аўтабіяграфічнага [[Комікс|графічнага рамана]] ''«Персеполіс»'', якія апісваюць яе дзяцінства ў Іране і юнацтва ў Еўропе. Яе наступныя графічныя раманы ''«Вышыўкі»'' і ''«Курыца са слівамі»'' таксама былі добра ўспрынятыя. ''«Персеполіс»'' быў адаптаваны ў аднайменны анімацыйны фільм. Фільм дэбютаваў на [[Канскі кінафестываль 2007|Канскім кінафестывалі 2007 года]] і падзяліў спецыяльны прыз журы з фільмам Карласа Рэйгадаса «''Ціхае святло''». <ref name="festival-cannes.com">{{Cite web|url=http://www.festival-cannes.com/en/archives/ficheFilm/id/4434938/year/2007.html|title=Festival de Cannes: Persepolis|website=festival-cannes.com|access-date=20 December 2009}}</ref> Франкамоўны фільм, створаны Сатрапі разам з рэжысёрам Вінсентам Паронна, агучвалі [[К’яра Мастраяні]], [[Катрын Дэнёў]], Даніэль Дарыё і Сімон Абкарыян. Англійскую версію фільма агучвалі [[Джына Роўлендс]], [[Шон Пен]] і [[Ігі Поп]], яна была намінавана на прэмію «[[Прэмія «Оскар» за найлепшы анімацыйны поўнаметражны фільм|Лепшы анімацыйны фільм]]» на [[Оскар (кінапрэмія, 2008)|80-й цырымоніі ўручэння прэміі «Оскар»]] у студзені 2008 года. Сатрапі стала першай жанчынай, намінаванай на гэтую ўзнагароду. Іранскі ўрад асудзіў фільм і дамогся яго зняцця з Бангкокскага міжнароднага кінафестывалю.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=16126274|title=Highly Acclaimed 'Persepolis' Denounced by Iran|author=Masters|first=Kim|website=NPR.org|date=8 November 2007|access-date=13 March 2019}}</ref> Нягледзячы на гэта, ''«Персеполіс»'' быў вельмі паспяховым фільмам як у крытыкаў, так і ў гледачоў, маючы больш за мільён праглядаў толькі ў Францыі. На [[Сезар (прэмія, 2008)|прэміі «Сезар» у 2008 годзе]] фільм атрымаў узнагароду за лепшы дэбютны фільм. Сатрапі і Паронна працягнулі супрацоўніцтва экранізацыяй рамана ''«Курыца са слівамі»'', якая выйшла ў канцы 2011 года.<ref>{{Cite web|lang=fr|url=http://www.allocine.fr/film/fichefilm_gen_cfilm=136634.html|title=Poulet aux prunes|website=[[AlloCiné]]|publisher=Tiger Global|access-date=6 September 2011}}</ref> У 2014 годзе Сатрапі зняла камедыйны фільм жахаў ''«Галасы»'', у якім зняліся [[Раян Рэйнальдс]], Ганна Кендрык і Джэма Артэртан.<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=http://www.dreadcentral.com/news/85301/new-stills-hear-voices/|title=New Stills Hear The Voices - Dread Central|website=Dread Central|date=13 January 2015|access-date=10 February 2016}}</ref> У 2019 годзе Сатрапі зняла біяграфічны фільм пра двухразовую лаўрэатку [[Нобелеўская прэмія|Нобелеўскай прэміі]] [[Марыя Складоўская-Кюры|Марыю Кюры]] пад назвай ''«Радыёактыўная»''.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://variety.com/2018/film/global/amazon-marjane-astrapi-radioactive-marie-curie-biopic-1202704419/|title=Amazon Boards Marjane Satrapi's Marie Curie Biopic 'Radioactive' (EXCLUSIVE)|author=Keslassy|first=Elsa|website=Variety|date=19 February 2018|access-date=13 March 2019}}</ref> === Палітычны актывізм === Пасля выбараў у Іране ў чэрвені 2009 года Сатрапі і іранскі рэжысёр Мохсен Махмальбаф выступілі ў Еўрапейскім парламенце, каб прадставіць дакумент, нібыта атрыманы ад члена іранскай выбарчай камісіі, у якім сцвярджалася, што кансерватыўны дзеючы прэзідэнт [[Махмуд Ахмадзінежад]] атрымаў толькі 12 % галасоў, а апазіцыйны кандыдат Мір Хасейн Мусаві насамрэч перамог на выбарах. У 2022 годзе Сатрапі падтрымала [[Пратэсты ў Іране (2022)|пратэсты пасля смерці Махсы Аміні]]. Яна стварыла графічную анталогію ''«Жанчына, жыццё, свабода»'', якая дакументавала пратэст і яго культурны кантэкст для заходняй аўдыторыі. У студзені 2025 года Сатрапі адмовілася ад найвышэйшай афіцыйнай узнагароды Францыі — [[Ордэн Ганаровага легіёна|ордэна Ганаровага легіёна]], спасылаючыся на крывадушнасць Францыі ў адносінах да Ірана.<ref>{{Cite web|url=https://www.lemonde.fr/politique/article/2025/01/14/l-artiste-marjane-satrapi-refuse-la-legion-d-honneur-en-raison-de-l-attitude-hypocrite-de-la-france-vis-a-vis-de-l-iran_6496518_823448.html#:~:text=Culture-,L%27artiste%20Marjane%20Satrapi%20refuse%20la%20L%C3%A9gion%20d%27honneur%20en,dans%20l%27attribution%20de%20visas|title=L'Artiste Marjane Satrapi refuse la Légion d'honneur en raison de l'« attitude hypocrite de la France vis-à-vis de l'Iran »|website=[[Le Monde]]|date=14 January 2025}}</ref> == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Франкамоўныя пісьменнікі]] irdu02vtpgzslu4996xwfb7l8vdz1m4 0 804433 5150870 5115212 2026-06-05T09:47:56Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5150870 wikitext text/x-wiki {{Фільм}} '''«Зубастыкі»''' ({{lang-en|Critters}}) — амерыканскі фантастычны камедыйны фільм жахаў, пастаўлены рэжысёрам Стывенам Херэкам. Прэм’ера адбылася 11 красавіка [[1986 год у гісторыі кіно|1986]] года ў [[Нью-Ёрк]]у<ref name="AFI">{{cite web |url=https://catalog.afi.com/Film/57296 |title=Critters (1986) |lang=en |website=AFI Catalog |publisher=[[Амерыканскі інстытут кінамастацтва]] |access-date=2025-10-05 |url-status=dead }}</ref>. Фільм сабраў 13,2 мільёна долараў падчас свайго выхаду ў ЗША і спарадзіў франшызу, якая складаецца з трох працягаў і вэб-серыяла пад назвай «Зубастыкі: Новы запой». Пятая частка пад назвай «Зубастыкі атакуюць!» з’яўляецца перазапускам серыі. == Сюжэт == Махнатыя бязлітасныя пачвары з жахлівай пашчай прыбылі з космасу, каб знішчыць цывілізацыю людзей. І пачалі яны са звычайнай фермы ў Канзасе, дзе зжыраюць усё, што трапляецца ім на зуб (у тым ліку і людзей). Але ў космасе ёсць Касмічныя паляўнічыя, мэта якіх — барацьба са злоснымі іншапланецянамі. Яны прыходзяць на дапамогу перапалоханым мясцовым жыхарам. Толькі аб’яднаныя намаганні і мудрагелістая стратэгія дапамогуць перамагчы пражэрлівых іншапланетных звяркоў. == Зноскі == {{reflist}} == Спасылкі == * {{IMDb title|0090887}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове]] [[Катэгорыя:Фільмы 1986 года]] [[Катэгорыя:Фільмы ЗША 1986 года]] [[Катэгорыя:Камедыйныя фільмы жахаў]] [[Катэгорыя:Фантастычныя камедыі]] [[Катэгорыя:Фільмы жахаў ЗША]] [[Катэгорыя:Фільмы пра іншапланецян]] [[Катэгорыя:Кінарэжысёрскія дэбюты]] [[Катэгорыя:Фільмы жахаў 1986 года]] c7dpbnegpmczbyu3nuiksgf0873t8hg 0 805298 5150772 5142101 2026-06-05T01:57:40Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5150772 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|Азербайджанска-расійскі крызіс}} Раніцай [[27 чэрвеня]] [[2025]] года ў г. [[Екацярынбург]] быў праведзены сумесны рэйд [[Расгвардыя|Расгвардыі]], [[Міністэрства ўнутраных спраў Расійскай Федэрацыі|МУС]] і [[ФСБ Расіі]] ў некалькі кватэр, дзе пражывалі этнічныя [[азербайджанцы]], грамадзяне РФ і Азербайджана. У ходзе рэйду праваахоўнікі затрымлівалі, як сцвярджаецца расійскім бокам, падазраваных у датычнасці да забойстваў у 2001, 2010 і 2011 гадах. Падчас затрымання загінулі выхадцы з [[Азербайджан]]а браты Зіядзін і Гусейн Сафаравы, яшчэ некалькі чалавек былі шпіталізаваныя<ref name= "bbc2"/>, астатніх даставілі ў суд з бачнымі слядамі збіцця<ref name="meduza">{{Cite web|url=https://meduza.io/feature/2025/06/29/v-ekaterinburge-proshli-massovye-zaderzhaniya-predstaviteley-azerbaydzhanskoy-diaspory-iz-za-ubiystva-dvadtsatiletney-davnosti|title=В Екатеринбурге прошли массовые задержания представителей азербайджанской диаспоры из-за убийства двадцатилетней давности Два человека умерли при задержании, семерых арестовали. Между Москвой и Баку разгорается дипломатический скандал|lang=ru|website=Meduza|archive-url=https://web.archive.org/web/20250630090502/https://meduza.io/feature/2025/06/29/v-ekaterinburge-proshli-massovye-zaderzhaniya-predstaviteley-azerbaydzhanskoy-diaspory-iz-za-ubiystva-dvadtsatiletney-davnosti|archive-date=2025-06-30|access-date=2025-06-30|url-status=live}}</ref>. Агулам было затрымана каля 50 чалавек, якіх даставілі ў мясцовае ўпраўленне [[Следчы камітэт РФ|Следчага камітэта]]. І хоць у [[Следчы камітэт Расіі|Следчым камітэце Расіі]] заявілі, што адзін з братоў памёр ад сардэчнага прыступу, а прычыны смерці другога ўдакладняюцца<ref name="bbc">[https://www.bbc.com/russian/articles/cly882jn768o Смерть при задержании и агенты ФСБ: как конфликт Азербайджана и России связан с геополитикой]</ref> (пазней у Баку заявілі, што, згодна з заключэннем расійскай судмедэкспертызы, ён быў забіты ў выніку траўмы, выкліканай тупым прадметам)<ref name="caliber">[https://caliber.az/post/sudmedekspert-o-prichine-smerti-ziyaddina-safarova-mnogochislennye-travmy Судмедэксперт о причине смерти Зияддина Сафарова — многочисленные травмы]</ref>, судмедэкспертыза ў Азербайджане ўстанавіла, што Гусейн Сафараў памёр ад посттраўматычнага і постгемарагічнага шоку на фоне множных пераломаў рэбраў і іншых траўмаў, а яго брат Зіядзін загінуў ад посттраўматычнага шоку. [[Генеральная пракуратура Азербайджана]] завяла крымінальную справу па факце наўмыснага забойства двух азербайджанцаў супрацоўнікамі праваахоўных органаў Расіі<ref name="haqqin">[https://haqqin.az/news/352743 Убийство братьев Сафаровых: Генпрокуратура возбудила уголовное дело]</ref><ref name="bbc3" />. Здарэнне адбілася на [[Азербайджанска-расійскія адносіны|азербайджанска-расійскіх адносінах]]. МЗС Азербайджана выклікаў часовага паверанага ў справах РФ праз непрымальны гвалт падчас рэйдаў у Екацярынбургу. Азербайджанскія ўлады адмянілі ўсе культурныя мерапрыемствы, звязаныя з Расіяй, адмовіліся ад супрацоўніцтва на парламенцкім узроўні, а само кіраўніцтва Азербайджана выказала пратэст у сувязі з затрыманнем<ref name="euronews"/>. МЗС Расіі заявіла, што дзеянні расійскіх сілавікоў былі ў рамках крымінальных спраў, а ў расійскім парламенце рэакцыю Азербайджана назвалі гіпертрафаванай<ref>{{Cite web|url=https://rtvi.com/news/podlyj-udar-azerbajdzhan-obvinili-v-namerennom-razrushenii-otnoshenij-s-rossiej/|title=«Подлый удар»: Азербайджан обвинили в намеренном разрушении отношений с Россией|lang=ru|first=Антон|last=Чернухин|website=RTVI|date=2025-06-30|access-date=2025-06-30}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.gazeta.ru/social/2025/06/30/21296714.shtml|title=В «Sputnik-Азербайджан» якобы задержали сотрудников ФСБ. Что происходит между Москвой и Баку?|lang=ru|website=Газета.Ru|date=2025-06-30|access-date=2025-06-30}}</ref>. Пазней азербайджанскія сілавікі затрымалі двух супрацоўнікаў радыё «Спутник», абвінаваціўшы іх у працы на ФСБ<ref name=":0"/>. Неўзабаве адбылося затрыманне некалькіх грамадзян Расіі, якія з’ехалі ў Азербайджан пасля 2022 — улады Баку абвінавачвалі іх у гандлі наркотыкамі з Іранам і ў здзяйсненні кіберзлачынстваў. У судзе расіяне з’явіліся з прыкметнымі гематомамі і наступствамі збіцця<ref name="bbc4">[https://www.bbc.com/russian/articles/c5y733xv2xzo Программист, предприниматель, психолог и путешественник. Что известно об арестованных в Баку россиянах]</ref>. == Затрыманне падазраваных == 27 чэрвеня 2025 года расійскія сілавікі правялі масавыя затрыманні на больш чым дзесяці адрасах. Падчас мерапрыемстваў аказалі супраціў і былі ліквідаваныя два браты, ураджэнцы горада [[Агдам]]<ref>[https://azertag.az/ru/xeber/incident_v_ekaterinburge_i_antiazerbaidzhanskie_vyskazyvaniya_liderov_mneniya_v_rossii_tolkayut_otnosheniya_dvuh_stran_k_krizisnomu_sostoyaniyu___kommentarii-3632831 Инцидент в Екатеринбурге и антиазербайджанские высказывания лидеров мнения в России толкают отношения двух стран к кризисному состоянию]</ref>, малы прадпрымальнік Гусейн і таксіст Зіядзін Сафаравы, трое былі дастаўлены ў бальніцу з цяжкімі траўмамі, а дзевяць чалавек было затрымана. МУС РФ заявіла, што затрыманні былі здзейсненыя ў рамках расследавання ўчыненых злачынстваў<ref>{{Cite web|url=https://www.haberkenti.com/yekaterinburgdaki-bazi-operasyonlar-sonrasi-azerbaycanli-2-kisinin-olumunun-ardindan-rus-maslahatguzar-disisleri-bakanligina-cagrildi-540795|title=Yekaterinburg'daki Bazı Operasyonlar Sonrası Azerbaycanlı 2 Kişinin Ölümünün Ardından Rus Maslahatgüzar Dışişleri Bakanlığı'na Çağrıldı|lang=tr|website=Haber Kenti|date=2025-06-28|access-date=2025-06-30|archive-date=4 ліпеня 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250704064321/https://www.haberkenti.com/yekaterinburgdaki-bazi-operasyonlar-sonrasi-azerbaycanli-2-kisinin-olumunun-ardindan-rus-maslahatguzar-disisleri-bakanligina-cagrildi-540795|url-status=dead}}</ref>. Адзін з двух братоў, які аказаў супраціў падчас аперацыі, Гусейн Сафараў быў грамадзянінам Азербайджана, а другі, Зіядзін Сафараў — грамадзянінам Расіі<ref name="sputniknews">[https://az.sputniknews.ru/20250629/mid-azerbaydzhana-rasprostranil-zayavlenie-v-svyazi-s-intsidentom-v-ekaterinburge-471757691.html Четверо под стражей: в Екатеринбурге арестованы ещё уроженцы Азербайджана]{{Недаступная спасылка}}</ref>. На апублікаваным азербайджанскімі СМІ відэа жыхар Екацярынбурга Раміль Сафараў распавядае, што да яго ў кватэру раніцай «уварваліся супрацоўнікі ФСБ, збілі яго і яго бацьку і патрабавалі прызнацца ў забойстве»<ref name="bbc2"/>. Чатырох затрыманых падчас рэйду суд у Екацярынбургу адправіў у СІЗА. Яшчэ двое трапілі ў бальніцу ў цяжкім стане<ref name="bbc5"/>. Адвакат аднаго з затрыманых паведаміў, што сілавікі зламалі яго падабароннаму рэбры<ref name="euronews"/>. Іншы з’явіўся ў судзе з сінякамі і гематомамі на твары, але сказаў журналістам, што «ўпаў да затрымання»<ref name="euronews"/>. Яшчэ адзін, Камол Сафараў, па выніках рэйду, трапіў у рэанімацыю<ref name="sputniknews"/>. Выданне [[Sota.Vision]] сцвярджала, што фігурантаў справы катавалі токам. На кадрах журналістаў з суда відаць, што затрыманых прывезлі на пасяджэнне са слядамі збіцця<ref name="bbc4" />. У Генпракуратуры Азербайджана заявілі, што Гусейн Сафараў памёр ад атрыманых траўмаў у той жа дзень, 27 чэрвеня, каля 15:00, прама ў адміністрацыйным будынку органаў унутраных спраў Екацярынбурга, а яго брата Зіядзіна Сафарава нібыта забілі раніцай у службовай машыне супрацоўнікаў аператыўных органаў<ref name="bbc5">[https://www.bbc.com/russian/articles/c3355l5g206o Конфликт России и Азербайджана: нескольких россиян среди задержанных в Баку опознали]</ref><ref name="caliber2"/>. Па словах азербайджанскіх следчых, затрыманыя «былі практычна бездапаможныя і не маглі абараніць сябе ад удараў, падвяргаліся катаванням і цяжкім цялесным пашкоджанням шляхам нанясення ім множных удараў цвёрдымі, тупымі прадметамі па розных частках цела як пры затрыманні, так і ў транспарце, у якім яны перавозіліся»<ref name="bbc5"/>. 2 ліпеня Следчым камітэтам РФ шасцярым падазраваным па справе аб злачыннай групе ў Екацярынбургу затрыманым 27 чэрвеня былі прад'яўленыя афіцыйныя абвінавачванні, са спасылкай, што адзін з абвінавачаных, па словах СКР, даў падрабязныя паказанні па эпізодах і выкрыў саўдзельнікаў. У ліку фігурантаў Мазахір Сафараў, Акіф Сафараў, Аяз Сафараў, Ахліман Гяджыеў, Шахін Лалаеў і Бакір Сафараў. На думку следства, заяўлена, што яны датычныя да двух забойстваў і замаху на забойства выхадцаў з Азербайджана. Матыў забойстваў — раздзел сфер уплыву ў бізнесе<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/politics/02/07/2025/68652c1a9a7947f641f2c5f5|title=Шести задержанным азербайджанцам предъявили обвинение в убийстве|lang=ru|date=2025-07-02|publisher=РБК}}</ref>. Адвакат Мазахіра Сафарава раней заяўляў, што яго падабаронны нібыта даў прызнальныя паказанні пад ціскам, у прыватнасці, пад уздзеяннем сілы і пад пагрозамі ў адрас яго сям’і<ref name="sputniknews"/>. 2 ліпеня начальнік следчага ўпраўлення Генпракуратуры Азербайджана Немат Авазаў падчас брыфінгу заявіў, што на падставе дадзеных папярэдняга расследавання было ўстаноўлена: {{Цытата|У ранішнія гадзіны 27 чэрвеня, у інтэрвале паміж 6:00 і 7:00, падчас аператыўных мерапрыемстваў у Екацярынбургу былі затрыманыя па меншай меры 14 чалавек. З іх 12 з’яўляюцца грамадзянамі Азербайджанскай Рэспублікі. Устаноўлена, што ў дачыненні да не менш за сем з іх была ўжытая фізічная сіла і катаванні. У выніку два чалавекі памерлі, двое працягваюць лячэнне ў бальніцах Екацярынбурга, яшчэ адзін пацярпелы вярнуўся ў Баку і ўжо прайшоў медыцынскую экспертызу, па двух іншых асобах — адзін знаходзіцца пад арыштам у РФ, іншы вызвалены<ref name="caliber2">[https://caliber.az/post/genprokuratura-azerbajdzhana-bratya-safarovy-skonchalis-ot-poboev-rossijskih-silovikov Генпрокуратура Азербайджана: Братья Сафаровы скончались от побоев российских силовиков]</ref>.}} == Вынікі судмедэкспертызы цел забітых == 30 чэрвеня целы двух выхадцаў з Азербайджана былі дастаўлены самалётам на гістарычную радзіму<ref>[https://report.az/ru/proisshestviya/tela-ubityh-v-ekaterinburge-bratev-peredany-rodstvennikam/ Тела двух азербайджанцев, убитых в Екатеринбурге, переданы родственникам]</ref>. Па словах гендырэктара Аб’яднання судова-медыцынскай экспертызы і патолагаанатаміі Міністэрства аховы здароўя Азербайджана Адалета Гасанава, целы падвергліся збіццю з ужываннем тупога прадмета. Як адзначыў Гасанаў, экспертыза целаў, праведзеная ў Азербайджане, выявіла шматлікія траўмы як на паверхні цела, так і ўнутры<ref name="haqqin" />. У Гусейна былі выяўленыя множныя знешнія і ўнутраныя пашкоджанні: зрушаныя пераломы костак, дэфармацыя грудной клеткі, гематома ў галіне скроні, сінякі на слізістай абалонцы вуснаў, ранкі ў галіне броваў, сінякі на спіне, руках, сцягне і ў пахвіннай вобласці. Падчас выкрыцця былі зафіксаваныя нутрачарапныя кровазліцці, кровазліцці пад абалонкамі галаўнога мозгу, множныя двухбаковыя пераломы рэбраў са зрушэннем, пашкоджанні лёгкіх касцянымі адломкамі, кровазліццё ў міжрэбравыя мышцы, [[Гематоракс|парывы плевры і лёгкіх]], двухбаковы гемапнеўматаракс. Таксама адзначаны разрыў брушыны і яе прамочванне крывёю. Прычынай смерці Гусейна Сафарава Гасанаў назваў [[посттраўматычны шок|посттраўматычны]] і [[Постгемарагічная анемія|постгемарагічны]] шок<ref name="haqqin" /><ref name="bbc3"/>. Паўторная экспертыза цела Зіядзіна зафіксавала пералом носа са зрушэннем, дэфармацыю грудной клеткі, гематому памерам 14×12 см пад левым вокам, кровазліццё на слізістай абалонцы вуснаў, ранкі на лбе і ў вобласці броваў, сінякі на спіне і пэндзлях рук. Таксама былі выяўленыя ранкі ў паяснічнай вобласці і паласападобная рана на ўнутраным баку левага сцягна памерам 17×2,5 см. Унутранае абследаванне паказала масіўныя кровазліцці пад скурай галавы. Акрамя гэтага, па словах Гасанава, усе рэбры Зіядзіна былі зламаныя, а адно з іх было выдалена<ref name="haqqin" />. У перададзеным азербайджанскім бокам медыцынскім пасведчанні аб смерці Гусейна Сафарава, выдадзеным у Свярдлоўскай вобласці, у якасці прычыны смерці паказаная «траўма». У заключэнні расійскага судмедэксперта Ксеніі Валер’еўны Грачовай пазначана, што ён загінуў у выніку «траўмы, выкліканай тупым прадметам, з нявызначанымі намерамі і ў нявызначаных умовах»<ref name="caliber" />. Зіядзін Сафараў жа, паводле гэтага заключэння, памёр ад вострай сардэчнай недастатковасці<ref name="haqqin"/>. 1 ліпеня браты Сафаравы былі пахаваны на могілках вёскі Гаджыбедэлі [[Агджабедзінскі раён|Агджабедзінскага раёна]]<ref>[https://media.az/society/tela-ubityh-bratev-safarovyh-gotovyat-k-otpravke-na-rodinu В Агджабеди похоронены убитые в Екатеринбурге братья Сафаровы]</ref>. 26 жніўня расійскае інтэрнэт-выданне «[[Проект]]» паведаміла, што па сцвярджэнні яго крыніц, братам Сафаравым нібыта «адрэзалі палавыя органы», пры гэтым застаецца незразумелым, ці адбылося гэта падчас катаванняў ці ўжо пасля смерці<ref>[https://www.proekt.media/film/rossia-azerbaydjan/ Кавказские пленники. Рассказ о том, почему в Екатеринбурге убили азербайджанцев]</ref>. == Рэакцыя ў Азербайджане == Азербайджан выказаў рашучы пратэст дзеянням Расіі<ref name="euronews">{{Cite web|url=https://ru.euronews.com/my-europe/2025/06/30/azerbaijan-cancels-russian-events-over-the-deaths-of-azerbaijanis-in-yekaterinburg|title=Азербайджан выразил РФ протест в связи с задержаниями и гибелью представителей диаспоры на Урале|lang=ru|website=euronews|date=2025-06-30|access-date=2025-06-30}}</ref>. Так, 28 чэрвеня МЗС Азербайджана выклікала часовага паверанага ў справах РФ Пятра Валокавых<ref>[https://www.vesti.ru/article/4575660 Баку выразил России протест из-за задержания азербайджанцев]</ref>. Дзеянні расійскага боку асудзіла таксама [[Руская абшчына Азербайджана]], заклікаўшы да аб’ектыўнага расследавання<ref>[https://rus.azattyq.org/a/smertonosnyy-reyd-v-ekaterinburge-i-reaktsiya-azerbaydzhana-chto-izvestno-/33459876.html Смертоносный рейд в Екатеринбурге и реакция Азербайджана. Что известно?]</ref>. Інцыдэнт прывёў да рэзкага пагаршэння адносін паміж Баку і Масквой. 29 чэрвеня ўсе культурныя мерапрыемствы ў Азербайджане пры ўдзеле Расіі былі адмененыя. У [[Міністэрства культуры Азербайджана|Міністэрстве культуры Азербайджана]] паведамілі, што гэта зроблена «ўлічваючы факты наўмысных і пазасудовых забойстваў і актаў гвалту, учыненых расійскімі праваахоўнымі органамі ў дачыненні да азербайджанцаў па прыкмеце іх этнічнай прыналежнасці на тэрыторыі Екацярынбургскай вобласці Расійскай Федэрацыі, а таксама той факт, што ў апошні час падобныя выпадкі сталі сістэматычнымі». Дэпутат [[Нацыянальны сход Азербайджана| Нацыянальнага сходу Азербайджана]] [[Нігяр Фікрэт кызы Мамедава]] паведаміла, што паездка віцэ-прэм’ера Расіі [[Аляксей Лагвінавіч Авярчук|Аляксея Аверчука]] ў Азербайджан у гэтым месяцы адменена з-за «гвалту супраць Азербайджана»<ref name="bbc2">[https://www.bbc.com/russian/articles/c1dne64l6kpo Баку отменил российские культурные мероприятия после задержания азербайджанцев в Екатеринбурге]</ref>. Азербайджанскае выданне Minval.Az апублікавала артыкул, у якім абвінаваціла асабіста прэзідэнта Расіі [[Уладзімір Пуцін|Уладзіміра Пуціна]] ў ксенафобскіх нападах, хвалі гвалту і рэпрэсій, якія адбыліся на тэрыторыі Расіі апошнім часам. Выданне ўзгадала [[Катастрофа Embraer E190 у Актау|крушэнне азербайджанскага грамадзянскага лайнера над Актау]], які збіла расійскае СПА; сістэматычнае падаўленне «дружалюбных» народаў, якіх Пуцін на самай справе пагарджае; [[Уварванне Расіі на Украіну (з 2022)|расійскую агрэсію супраць Украіны]]. Выданне назвала Расію «імперыяй страху і прыніжэння»<ref>{{Cite web|url=https://minval.az/news/124473065|title=Из Бучи в Екатеринбург: метод Путина в действии}}</ref>. 1 ліпеня пасол Азербайджана ў Расіі [[Рахман Сагіб аглы Мустафаеў]] падчас свайго візіту ў МЗС РФ уручыў ноту пратэсту «ў сувязі з сур’ёзным парушэннем закона ў Екацярынбургу»<ref>[https://lenta.ru/news/2025/07/01/posol-azerbaydzhana-vruchil-rossii-notu-protesta/ Посол Азербайджана вручил России ноту протеста]</ref>. [[Генеральная пракуратура Азербайджана]] распачала крымінальную справу па шэрагу цяжкіх артыкулаў, уключаючы наўмыснае забойства групай асоб з асаблівай жорсткасцю, перавышэнне службовых паўнамоцтваў з цяжкімі наступствамі і прымяненне катаванняў, якое прывяло да смерці<ref name="haqqin"/><ref name="bbc3">[https://www.bbc.com/russian/articles/c3355l5g206o Баку возбудил уголовное дело об убийстве и пытках двух азербайджанцев в Екатеринбурге]</ref>. 2 ліпеня азербайджанскія СМІ распаўсюдзілі асабістыя звесткі супрацоўнікаў паліцыі РФ, адказных, як паведамляецца, за нібыта забойства братоў Сафаравых<ref>[https://media.az/society/rassledovanie-evocation-info-kto-stoit-za-tragediej-azerbajdzhanskih-bratev-v-ekaterinburge Расследование: кто стоит за трагедией азербайджанских братьев в Екатеринбурге?!]</ref><ref>[https://ru.axar.az/news/aktualno/991603.html Омоновцы, убившие азербайджанцев]</ref>. 30 чэрвеня азербайджанская паліцыя прыйшла ў рэдакцыю расійскага інфармацыйнага агенцтва [[Sputnik]] у [[Баку]]. Былі затрыманыя кіраўнік рэдакцыі Sputnik Ігар Картавых, шэф-рэдактар Яўген Белавусаў і яшчэ пяць чалавек. Была ўзбуджаная крымінальная справа аб махлярстве, незаконным прадпрымальніцтве і легалізацыі маёмасці, набытага злачынным шляхам. МЗС Расіі выклікаў пасла Азербайджана<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/politics/01/07/2025/6863bc649a79474c87373aaf|title=Баку назвал уголовные статьи, по которым задержали российских журналистов |website=[[РБК]]|date=2025-06-30|access-date=2025-07-09}}</ref>. 1 ліпеня ў Азербайджане былі арыштаваныя восем расійскіх грамадзян, якія абвінавачваліся ў транзіце наркотыкаў і кіберзлачынствах. На кадрах з суда, дзе разглядалася пытанне аб абранні ім меры стрымання, відаць, што ў мужчын на тварах сінякі<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/politics/01/07/2025/68642dce9a794730567b7d68?from=story_6864f16a9a7947398ac28d1a|title=В Азербайджане арестовали восьмерых россиян по делу о транзите наркотиков |website=[[РБК]]|date=2025-07-01|access-date=2025-07-09}}</ref> 26 жніўня прэзідэнт Азербайджана Ільхам Аліеў у інтэрв’ю тэлеканалу «Аль-Арабія» Саудаўскай Аравіі назваў катаванні і забойства братоў Сафаравых «беспрэцэдэнтным актам супраць нашага народа»<ref>[https://azertag.az/ru/xeber/prezident_azerbaidzhana_ilham_aliev_dal_intervyu_telekanalu_al_arabiya-3715927 Президент Азербайджана Ильхам Алиев дал интервью телеканалу «Аль-Арабия»]</ref>. == Міжнародная рэакцыя == * {{Сцяг|ААН}} Прэс-сакратар [[Генеральны сакратар ААН|Генеральнага сакратара ААН]] [[Стэфан Дзюжарык]], адказваючы на пытанне карэспандэнта Report, чаму ААН дагэтуль не выступіла з афіцыйным асуджэннем інцыдэнту і не запатрабавала тлумачэнняў ад расійскага боку, заявіў, што ў сусветнай арганізацыі дасведчаныя аб тым, што адбылося, уважліва сочаць за інцыдэнтамі, якія адбываюцца ў абедзвюх краінах, і спадзяюцца, што ўсе гэтыя пытанні будуць вырашаны па дыпламатычных каналах<ref>[https://report.az/ru/vneshnyaya-politika/predstavitel-genseka-oon-osvedomlena-o-napryazhennosti-mezhdu-azerbajdzhanom-i-rossiej Представитель Генсека: ООН осведомлена о напряженности между Азербайджаном и Россией]</ref>. * {{Сцяг|Украіна}} 1 ліпеня 2025 года прэзідэнт [[Украіна|Украіны]] [[Уладзімір Зяленскі]] паведаміў пра размову з Прэзідэнтам Азербайджана. Ён выказаў спачуванні ў сувязі з забойствам братоў Сафаравых у Екацярынбургу і выказаў падтрымку Азербайджану<ref>{{Cite web|url=https://www.eurointegration.com.ua/rus/news/2025/07/1/7214983/|title=Зеленский поддержал Алиева на фоне конфликта Азербайджана с Россией|lang=ru|website=Европейская правда|access-date=2025-07-01}}</ref>. * {{Сцяг|Вялікабрытанія}} Пасол Вялікабрытаніі ў Азербайджане [[Фергюс Олд]] выказаў занепакоенасць нападамі на азербайджанцаў у Расіі і падтрымаў намаганні Азербайджана па ўсталяванні справядлівасці<ref>{{Cite web|url=https://report.az/ru/vneshnyaya-politika/fergyus-old-britaniya-obespokoena-dejstviyami-moskvy/|title=Фергюс Олд: Британия солидарна с Азербайджаном в требовании справедливости|lang=ru|website=Информационное Агентство Репорт|date=2025-07-03|access-date=2025-07-03}}</ref>. == Крыніцы== {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Падзеі 27 чэрвеня]] [[Катэгорыя:Чэрвень 2025 года]] [[Катэгорыя:2025 год у Расіі]] [[Катэгорыя:2025 год у Азербайджане]] [[Катэгорыя:Міжнародныя інцыдэнты]] [[Катэгорыя:Екацярынбург]] [[Катэгорыя:Азербайджана-расійскія адносіны]] dd025v51199behjmux06nzb1dzms1dk 4 806201 5150801 5131954 2026-06-05T05:38:59Z Vorbin 169265 5150801 wikitext text/x-wiki {{архіў}} == Правы [[:m:Oversight policy|oversight]] для ўдзельніка [[Удзельнік:Lesnas ättling|Lesnas ättling]] == {{закрыта}} * Сітуацыя: З боку сцюардаў пакуль няма разумення, прапануюць грамадзе слепа ўхваліць як oversight кагосьці, каго яны прызначаць і будуць прызначаць пазней. На фармальных падставах «для бяспекі» скасавалі правы схавальніку (Mienski), які вядомы 20 гадоў і за 4 гады паказаў надзейнасць, а замест прапануюць адтуліну невядомага імя і шырыні. * Навошта: Узмацненне бяспекі ў гісторыі. Онлайн (у бягучым часе) гэта не панацэя, бо ёсць лаг паміж праўкай і яе хаваннем, якой бы працягласці ён ні быў, пры вялікім жаданні даныя можна зафіксаваць. Улічвайце гэта, не праўце ў небяспечнай тэматыцы з уліковых запісаў, якія можна звязаць з вамі. * Тэхнічнае: Правілы МетаВікі не вымагаюць для oversight правоў адміністратара, але логіка ўжывання правіл не ясная, могуць быць інтэрпрэтацыі ў меркаваннях сцюардаў. Таму, як і для Mienski раней, прапаную апцыянальна ўхваліць для Lesnas ättling і правы адміністратара. Для Mienski яны не спатрэбіліся і не былі нададзены. [[Удзельнік:Lesnas ättling|Lesnas ättling]] цяпер малаактыўны, але даўні ўдзельнік — 16 гадоў стажу, асноўны яго ўнёсак на be-tarask ([[:be-tarask:Удзельнік:Lesnas ättling|старонка]] і [[:be-tarask:Спэцыяльныя:Унёсак/Lesnas ättling|ўнёсак]] там). Вельмі даўно жыве па-за Беларуссю. Ведае і разумее нашу рэчаіснасць, у якія краіны не трэба ездзіць і іншыя аспекты. Прапаную ўхваліць для Lesnas ättling правы '''oversight''' і ''апцыянальна'' '''адміністратара''' (пры тэхнічнай патрэбе надаць, без патрэбы — не). Галасаванне прапаную пачаць а 00:00 мінскага часу (UTC+3) 27 красавіка (панядзелак) і скончыць а 24:00 3 мая, тыдзень — мінімальны тэрмін вызначаны правіламі МетаВікі. Калі за тыдзень не будзе кворуму, адразу прапаную працягнуць галасаванне да 24:00 10 мая, тэрмін у два тыдні вызначана нашымі ўласнымі правіламі. Згоду Lesnas ättling атрымаў, фармальна ён выкажа яе неўзабаве. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 23:21, 26 красавіка 2026 (+03) === За === # {{за}} абы нешта вырашалася. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:08, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}} відавочна, у мяне сумневаў няма. У Lesnas ättling ёсць рэпутацыя і па-за інтэрнетамі. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:06, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}}. Дзякую M.L. і Lesnas ättling за спробу вырашыць сітуацыю. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:15, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}} [[Удзельнік:Tomasz Bladyniec|Tomasz Bladyniec]] ([[Размовы з удзельнікам:Tomasz Bladyniec|размовы]]) 15:39, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}} падтрымлiваю. [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Rabbi Mendl]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 15:42, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}} [[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 15:53, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}} [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:44, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}}. [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 22:58, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}}--[[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 09:39, 29 красавіка 2026 (+03) # {{за}}. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 20:20, 2 мая 2026 (+03) # {{за}} [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 20:49, 2 мая 2026 (+03) # {{за}} --[[Удзельнік:KastusK|KastusK]] ([[Размовы з удзельнікам:KastusK|размовы]]) 22:16, 5 мая 2026 (+03) # {{за}}. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 09:26, 6 мая 2026 (+03) # {{за}} --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 11:21, 6 мая 2026 (+03) # {{за}} --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 18:07, 6 мая 2026 (+03) # {{за}} - даверуся рэкамендацыі M.L. З улікам ненармальнасці цяперашняй сітуацыі. Будзем спадзявацца, што выбраная асоба адчувае адказнасць. Але профіль ёсць толькі ў тар-скай Вікі? Варта завесці і тут. "--[[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 12:13, 7 мая 2026 (+03)" # {{за}}. [[Удзельнік:Bahusia|Bahusia]] ([[Размовы з удзельнікам:Bahusia|размовы]]) 14:13, 7 мая 2026 (+03) # {{за}}. M.L. - крэмень. --[[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]] ([[Размовы з удзельнікам:Mr. Zabej|размовы]]) 15:27, 7 мая 2026 (+03) # {{за}}. [[Удзельнік:Vadim i z|Vadim i z]] ([[Размовы з удзельнікам:Vadim i z|размовы]]) 18:12, 7 мая 2026 (+03) # {{за}}. [[Удзельнік:Hjalmar|Hjalmar]] - па рэкамендацыі M.L. ([[Размовы з удзельнікам:Hjalmar|размовы]]) 23:31, 7 мая 2026 (+03) # {{за}}. Па рэкамендацыі MocnyDuham. --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Счастливое число|Счастливое число]] [[Размовы з удзельнікам:Счастливое число|(размовы)]]</font> 12:57, 8 мая 2026 (+03) # {{за}}. [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 14:26, 8 мая 2026 (+03) # {{За}} аргументацыю ўхваляю. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:53, 8 мая 2026 (+03) # {{за}}. [[Удзельнік:anbork|Anbork]] ([[Размовы з удзельнікам:anbork|размовы]]) 15:39, 8 мая 2026 (+03) # {{за}}. У добры шлях! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:45, 8 мая 2026 (+03) # {{за}}. Лепей так, чым ніяк [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 16:45, 8 мая 2026 (+03) # {{за}} --[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 20:05, 8 мая 2026 (+03) # {{за}} [[Удзельнік:Андрэй 2403 Б|Андрэй 2403 Б]] ([[Размовы з удзельнікам:Андрэй 2403 Б|размовы]]) 20:52, 8 мая 2026 (+03) # {{за}} [[Удзельнік:Gleb Leo|Gleb Leo]] ([[Размовы з удзельнікам:Gleb Leo|размовы]]) 22:44, 8 мая 2026 (+03) # {{за}} [[Удзельнік:Artagonist|Artagonist]] ([[Размовы з удзельнікам:Artagonist|размовы]]) 00:46, 9 мая 2026 (+03) # {{за}} --[[Удзельнік:Bk1949|Bk1949]] ([[Размовы з удзельнікам:Bk1949|размовы]]) 00:52, 9 мая 2026 (+03) # {{за}} {{за}} {{за}} --[[Удзельнік:Паўлюк Шапецька|Паўлюк Шапецька]] 07:30, 9 мая 2026 (+03) # {{за}} [[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 08:27, 9 мая 2026 (+03) # {{за}} [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 20:38, 9 мая 2026 (+03) # {{за}} --[[Удзельнік:Gruszecki|Gruszecki]] ([[Размовы з удзельнікам:Gruszecki|размовы]]) 23:37, 9 мая 2026 (+03) # {{за}}. Калі шчыра, я не зразумеў чым будзе займацца новы адміністратар. Але падтрымаю меркаванне супольнасці, што гэта нешта патрэбнае [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 07:37, 10 мая 2026 (+03) # {{за}} --[[Удзельнік:Vlad Shmeklia|Vlad Shmeklia]] ([[Размовы з удзельнікам:Vlad Shmeklia|размовы]]) 10:03, 11 мая 2026 (+03) === Супраць === {{закрыта-канец}} === Каментары === Вітаю, шаноўнае спадарства. Дзякую за давер. Буду рады хоць нечым дапамагчы суполцы. Але гіперактыўнасці не гарантую.--[[Удзельнік:Lesnas ättling|Lesnas ättling]] ([[Размовы з удзельнікам:Lesnas ättling|размовы]]) 14:05, 28 красавіка 2026 (+03) : Як паказвае практыка: галоўнае заходзіць два разы на год. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:06, 28 красавіка 2026 (+03) :Будзем спадзявацца, што выбраная асоба адчувае адказнасць. Але профіль ёсць толькі ў тар-скай Вікі? Варта завесці і тут. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 12:11, 7 мая 2026 (+03) Пытанне даверу, вядома, актуальнае для грамады, якая кандыдата ў большасці не ведае. Мушу патлумачыць, гэта вырашаецца ўзаемным кантролем схавальнікаў -- назіраннем аднаго за другім, а таксама за сцюардамі. Сцюарды таксама будуць назіраць за схавальнікамі. Прагляд схаванай гісторыі гэта асобная працэдура, як ведаю, за чатыры гады ні разу не было такога. Без схавальнікаў кантроль цалкам пераходзіць да сцюардаў. Што і як яны робяць мы не будзем ведаць, гэта такое самае пытанне даверу, але ў цёмную. Удзельнік не выпадковы, бачна прынамсі са стажу, да сцягу не імкнуўся. Я звяртаўся і да ўдзельнікаў са стажам 20+ гадоў, але ім жыццёвыя абставіны не дазволілі. Ведаю, хто гэты ўдзельнік у жыцці і сам давяраю, што, аднак, гарантый не дае, як і дэананімізацыя. Проста выпадкова можна натрапіць на што заўгодна, нават і болей малаімавернае здараецца, але, паўтаруся, будзе назіранне. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:33, 8 мая 2026 (+03) :@[[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]]. Падключэнне новага не адміна, а oversight адновіць функцыянаванне сістэмы хавання гісторыі правак, якая з 2022 года працавала ў БелВікі. З адным oversight яна не працуе, трэба мінімум двое. Правы адміна па правілах не трэба, але са сцюардамі не ўгадаеш і тады давядзецца рабіць яшчэ адно галасаванне. Таму адразу, падкрэслена ''апцыянальна'', прапанавана ўхваліць і адмін-правы. Без уласнай сістэмы кожнае хаванне -- асобны зварот да сцюардаў, якія і не ў кантэксце, і беларускай не ведаюць, гэта лішнія пытанні і магчымыя адхіленні заявак. Калі ёсць свая сістэма, сцюарды ў лакальныя справы не ўмешваюцца, па-другое, калі ўмяшаюцца мы гэта зможам ведаць, хто і куды. Хаванне праз oversight, а не праз адмінаў (як з 7 красавіка вымушана робіцца), лепей тым, што не толькі закрывае інфармацыю ў гісторыі старонкі, але і выдаляе праўкі з ўкладу ўдзельніка. Аказацца за кратамі за стылістычныя праўкі якога-небудзь артыкула -- сумнеўнае задавальненне, калі рабіў іх 5-15 гадоў таму, нічога не падазраючы пра будучыню. Паўтаруся, гэта ўласны кантроль за дзеяннямі з гісторыя правак у БелВікі. Ранейшы oversight -- Mienski, нічога адмысловага за 4 гады не рабіў, толькі думаў пра сваю і свайго ўліковага запісу бяспеку. Будзем спадзявацца, што і новаму oversight нічога не давядзецца рабіць. Толькі сваёй наяўнасцю забяспечваць функцыянаванне сістэмы, якая дае кантроль і болей ананімнасці. Адзначу таксама, гэтая сістэма зыходна не разлічана на пагрозы з якімі сутыкнулася наша грамада, дадаткова трэба самому дбаць пра інфа-бяспеку, незалежна ці працуе яна. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:35, 10 мая 2026 (+03) Just on a purely procedural note, this discussion appears valid per policy (over 25 votes and enough support) and can be sent to us stewards once closed. Noting that before we can grant the rights, the candidate will need to sign the confidentiality agreement (instructions are listed [[foundation:Legal:Wikimedia Foundation Confidentiality Agreement for Nonpublic Information/How to sign|here]]). [[Удзельнік:EPIC|EPIC]] ([[Размовы з удзельнікам:EPIC|размовы]]) 20:22, 10 мая 2026 (+03) === Вынік === '''Прадвынік''': Атрымана 35 галасоў, адпаведных нашым правілам, і 1 голас (user:Anbork), магчыма, адпаведны патрабаванням Мета-Вікі, але не мае нашага цэнзу 100+ правак. Агулам 36 галасоў, з іх 36 (100%) ухваляе прызначэнне. Вынік, напэўна, мусіць падвесці адмін. Lesnas ättling паведаміў, са спасылкай, што даў сцюард вышэй. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:00, 11 мая 2026 (+03) :1 голас (user:Vlad Shmeklia) дададзены пасля тэрміну закрыцця галасавання, але прыдатны стажам і цэнзам. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:03, 11 мая 2026 (+03) : Прадвынік карэктны. "Пераношу" яго ў Вынік. {{u|Lesnas ättling}}, калі ласка, падпішыqе дакумент, які [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#c-EPIC-20260510172200-Каментары|выслаў удзельнік EPIC вышэй]]. : @[[Удзельнік:EPIC|EPIC]], the local vote meets our Wikipedia's standards. As a local administrator, I have summarized the result. I asked the user to sign the agreement with the Foundation. Is there anything I need to do on my end, such as posting on Meta? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:41, 11 мая 2026 (+03) ::{{ping|MocnyDuham}} Yes, please place a request on Meta, under [[m:Steward requests/Permissions#Oversight access]]. [[Удзельнік:EPIC|EPIC]] ([[Размовы з удзельнікам:EPIC|размовы]]) 15:06, 11 мая 2026 (+03) ::: Done! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:18, 11 мая 2026 (+03) ::::{{ping|M.L.Bot}} Could you ask the candidate to sign the confidentiality agreement, as well as enable two-factor authentication (which is required for this role)? The stewards have not received any response. [[Удзельнік:EPIC|EPIC]] ([[Размовы з удзельнікам:EPIC|размовы]]) 17:29, 16 мая 2026 (+03) :::::@[[Удзельнік:EPIC|EPIC]] good day. [[Удзельнік:Lesnas ättling|Lesnas ättling]] has attempted to sign the agreement multiple times, but it's not working on his smartphone. We discussed this yesterday, and he mentioned he would try once more. I’m going to text him now about two-factor authentication; if he doesn't have it enabled, that might be why the issue is occurring. He is currently on a business trip and prefers not to log in using an unfamiliar desktop. From a security perspective, I believe this is a reasonable precaution. If the smartphone attempt fails again, we will need to wait a few weeks until Lesnas ättling returns home to his personal computer. No one expected such issues to arise. It is not a matter of negligence, but unfortunately, due to purely technical difficulties. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 18:26, 16 мая 2026 (+03) ::::::{{ping|M.L.Bot}} I'd just like to note that the NDA was approved and listed on the noticeboard. We still cannot grant pending the user enabling 2FA, but just as a note that we're on the right track here and it's only a matter of time before we can approve the request. [[Удзельнік:EPIC|EPIC]] ([[Размовы з удзельнікам:EPIC|размовы]]) 22:34, 26 мая 2026 (+03) :::::::{{ping|EPIC}}, greetings. Thank you, I am aware of this, but it is very kind of you to look after us and provide this extra notification. Lesnas ättling is also aware of the need to set up 2FA, and I hope he can overcome the difficulties with his smartphone regarding this matter in the near future. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 23:18, 26 мая 2026 (+03) ::::::::{{ping|M.L.Bot}} Thank you. Noting that if Lesnas ättling has problems setting up 2FA, they can otherwise choose the option to add a security key, which can be done through a smartphone and doesn't require a separate app. [[Удзельнік:EPIC|EPIC]] ([[Размовы з удзельнікам:EPIC|размовы]]) 22:56, 27 мая 2026 (+03) == Правы адміністратара для [[Удзельнік:Plaga med Bot|Plaga med Bot]] == {{закрыта}} Нядаўна я стварыў заяўку на статус бота для свайго другога акаўнта. Ужо ёсць адпаведная [[Вікіпедыя:Запыты_на_статус_бота#Plaga med Bot|заяўка]]. Пасля абмеркавання ніжэй вырашыў зрабіць таксама інструмент для таго, каб хаваць праўкі, пакуль не вырашылася сітуацыя з рэвізорамі. Ужо інструмент гатоў, пра гэта я таксама напісаў на [[ВП:Форум#Часовае схаванне гісторыі правак праз бота|форуме]]. Спалучэнне сцягоў бота і адміністратара дазволіць лепш фільтраваць прўкі ў стужцы змен і хутчэй працаваць з API, каб паменшыць акно часу, у якім праўка вісіць несхаваная. Дадаванне артыкулаў у спіс на схаванне будзе адбывацца па-старому, як апісана на [[Вікіпедыя:Запыты да схавальнікаў]] + яшчэ зрабіў пошук перасылак. Вырашыў, што справы надання сцяга бота і сцяга адміністратара трэба разглядаць паасобку, таму ствараю асобную заяўку тут. Галасаванне пачынаю прама цяпер, каб не марудзіць, бо прыйдзецца 2 тыдні чакаць... Адкажу на любыя пытанні, калі камусьці цікава глянуць код, то пастараюся пахутчэй усё прыхарашыць і зрабіць асобны рэпазіторый. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:22, 8 красавіка 2026 (+03) :зазначу, што сцяг можна выдаць часова. Умоўна, на 3 месяцы. Потым можа ўжо не будзе так пільна патрэбны. А як сітуацыя завісне, то перападамся. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:33, 8 красавіка 2026 (+03) ::апублікаваў код у [https://github.com/PlagaMedicum/wiki-scripts рэпазіторыі]. Там будуць усе скрыпты-сэрвісы, якія я буду запускаць праз бота. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:44, 10 красавіка 2026 (+03) === За === * {{за}}. Горай не будзе, бота-ўладальнік -- адмін, практычна нічога дадаткова не даем. З пракідам ад Мета нешта трэба ў кожным разе рабіць. Праўда, не ведаю як мой голас будзе залічаны, бо фармальна я -- бот. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:06, 12 красавіка 2026 (+03) *: Ваш выпадак гэта [[ВП:ІУП]]. Голас залічваем. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:56, 12 красавіка 2026 (+03) * {{за}}. Больш аўтаматызацый нам патрэбна. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] ^{[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]} 16:58, 12 красавіка 2026 (+03) * {{за}}. Вельмі-вельмі важная справа. Дзякуй, што вырашыўся яе ўзяць на сябе! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:55, 12 красавіка 2026 (+03) * {{за}}. Надзеюся, што праблема наконт схавання правак вырашыцца. [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 21:20, 13 красавіка 2026 (+03) * <s>{{за}}. Вось які малайчына ніводнага вандалізму няма і вельмі шмат отпатрулируемых правак. [[Удзельнік:Milana Borisova|Milana Borisova]] ([[Размовы з удзельнікам:Milana Borisova|размовы]]) 08:56, 14 красавіка 2026 (+03)</s> *: Нажаль, недастатковы ўклад для галасавання (гл. [[ВП:ППВА]]). [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:53, 14 красавіка 2026 (+03) * {{за}} [[Удзельнік:Tomasz Bladyniec|Tomasz Bladyniec]] ([[Размовы з удзельнікам:Tomasz Bladyniec|размовы]]) 14:44, 14 красавіка 2026 (+03) * {{за}} [[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 13:01, 15 красавіка 2026 (+03) * {{за}}--[[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 15:13, 15 красавіка 2026 (+03) === Супраць === === Каментарыі === {{закрыта-канец}} === Вынік === Кандыдатура ўхвалена, 7 галасоў за. Крыху двухзначна атрымалася па тэрміне. Падам заяўку без тэрміну заканчэння. Калі за наступныя 3 месяцы будуць прэтэнзіі ці сумневы, то можам спакойна правесці паўторнае галасаванне. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:29, 24 красавіка 2026 (+03) == Правы [[:ru:Википедия:Ревизоры|Oversight]] для ўдзельніка [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] == {{закрыта}} [[Адмысловае:PermanentLink/5120811#Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter)|Згодна з папярэднім абмеркаваннем]], я вылучаю сваю кандыдатуру на ролю рэвізора (Oversight) у нашым раздзеле.<br /><br />Паводле [https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy глабальнай палітыкі] Фонду Вікімедыя, кандыдат на гэтую пасаду павінен адпавядаць наступным крытэрыям: # Абавязковая 2FA # Павінен быць не маладзейшы за 18 гадоў і дасягнуць паўналецця ў сваёй юрысдыкцыі. # Павінен быць гатовы падпісаць пагадненне Фонду Вікімедыя аб неразгалошванні непублічнай інфармацыі, што таксама прадугледжвае прадстаўленне асабістых даных Фонду. # Павінен быць добра знаёмы з глабальнай палітыкай прыватнасці. Я адпавядаю ўсім гэтым патрабаванням. Як я ўжо адзначаў у сваёй заяве на статус адміністратара, я знаходжуся ў бяспецы за межамі Беларусі, таму фізічны доступ зламыснікаў да мяне і маіх прылад немагчымы. Для атрымання статусу мне неабходны [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў#Абранне кандыдата|кансенсус супольнасці]]. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 4 красавіка 2026 (+03) === За === * {{за}}. Толькі зазначу, што знаходжанне за мяжой не гарантуе 100% прыватнасці і бяспекі, таму будзем разлічваць на вашую адказнасць! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:21, 4 красавіка 2026 (+03) * {{за}}. Я лічу, што гэтыя сцягі нам лакальна ў праекце цяпер патрэбныя. Таму такую ініцыятыву варта падтрымаць. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] ^{[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]} 17:00, 12 красавіка 2026 (+03) === Супраць === * {{супраць}}. У нас ўжо ёсць [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]]. Навошта для нашага праекту менавіта яшчэ адзін, не зусім не зразумеў. Бенгальцы таксама маюць двух, як і мы.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 17:28, 6 красавіка 2026 (+03) *: Адзін неактыўны. Вось які ліст я атрымаў ад фондаўскіх. Калі трэба - магу пераслаць на вашу пошту: <br> > ''"I write from the T&S team at the Wikimedia Foundation. We recently spoke regarding the issue of compromised accounts in Belarusian Wikipedia. I’m reaching out about a global policy change which may affect your community. :: As you may know, 2FA is being enforced for users with CheckUser and Oversight functions on Wikimedia projects. You can find more information about this here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Mandatory_two-factor_authentication_for_users_with_some_extended_rights :: This would likely affect Be.WP as there is currently only 1 active oversighter on the project. Per the Oversight Policy, there must be two active local oversighters, or none at all. Given the specific uses of oversight on the Belarusian Wikipedia, this is all the more important. If the Belarusian Wikipedia community could elect and appoint a new oversighter who meets the necessary criteria, that would be a sufficient resolution to the problem."'' [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:39, 6 красавіка 2026 (+03) :: Ну вось, зараз няма ніводнага. [[Вікіпедыя:Форум#Notice of removal of local oversighters|Пачытайце тут]], калі ласка. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:00, 7 красавіка 2026 (+03) ::: Чаму ніводнага? Нам прапанавалі, як па мне ідэальны на сёння варыянт: часовае прызначэнне сцюарда лакальным назіральнікам на гэтай вікі да абрання новага назіральніка (што азначала б аднаўленне паўнамоцтваў Wizardist).--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 16:45, 7 красавіка 2026 (+03) === Каментарыі === : Пры ўсёй павазе да ўклада ўдзельніка MocnyDuham, мне здаецца, што наяўнасць правоў Oversight у дастаткова новага ананімнага ўдзельніка не павысіць бяспеку супольнасці. Думаю, варта шукаць іншыя варыянты.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 17:33, 7 красавіка 2026 (+03) :: Таму я і прагаласаваў супраць, а рабочы варыянт нам прапанавалі самі сцюарды.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 18:34, 7 красавіка 2026 (+03) Што значыць узломы ўліковых запісаў? Якія выпадкі, чые запісы, якія праблемы? У нас два Oversight і калі спатрэбіцца падключацца абодва да вырашэння пытанняў. Калі сцюарта падключаць, трэба разумець, ён будзе мець доступ да адчувальных даных. Хто гэта, адкуль і ці можна яму верыць. У адрозненні ад тых, хто ў праекце 20 гадоў. Можа і можна, але якая гарантыя, што ён надзейны, разумее нашы рэаліі і нікуды нічога нікому? Хацелася б разумець гэта ўсё. ----[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 19:58, 7 красавіка 2026 (+03) :Ім трэба, каб другі паказаў нейкую актыўнасць? То папросім, каб напісаў ім, што ён жывы, не мае часу на ўдзел у Вікіпедыі па напісанні нейкіх тэкстаў, але калі спатрэбіцца зможа праверыць дзеянні Wizardist. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:04, 7 красавіка 2026 (+03) ::Для абрання Oversight, прынамсі раней, трэба было як мінімум 30-35 галасоў і з іх кваліфікаваная большасць, прынамсі, а не правілах абрання адміністратараў. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:20, 7 красавіка 2026 (+03) ::: Я не знайшоў гэтага ў нас лакальна, таму падумаў, што працуе агульнае правіла. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:22, 7 красавіка 2026 (+03) : Пра compromised accounts там гаворка вялася наогул пра затрыманых адмінаў, калі я ім паведамляў пра сітуацыю ўнутры Вікі. Толькі пра compromised я пісаў датычна таго, што асабістая тэхніка магла выкарыстоўвацца, а не пра тое, што вікі-акі ламанулі. : Сітуацыя такая, што з {{u|Mienski}} [https://meta.wikimedia.org/wiki/Steward_requests/Permissions#Mienski@bewiki знялі] сцяг за гадавы інактыў. Аўтаматычна з гэтым зняццём замарозілі сцяг у {{u|Wizardist}}, бо актыўных рэвізораў павінна быць два. Гэта мая матывацыя чаму я падаў заяўку, каб не аддаваць гэтую ролю на аутсорс. Я лічу, што больш эфектыўна і проста, каб рэвізоры заставаліся мясцовыя, а не пісаць запыты на мету. : Калі супольнасць лічыць прымальным мець глабальных рэвізораў - добра. Калі не мае да мяне даверу на гэтай пасадзе - гатовы зняць запыт па статус. Калі вы можаце ажывіць {{u|Mienski}} - таксама добра (толькі яму прыйдзецца зноў праходзіць галасаванне, бо сцяга ўжо няма). Я гатовы падтрымаць кожнага, каго супольнасць лічыць добрым кандыдатам, бо мне не важна мець гэты сцяг, а важна каб ён у нас лакальна і заставаўся. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:19, 7 красавіка 2026 (+03) ::А яны пра нас падумалі, калі гэта зрабілі? Чаму мы даведваемся пра гэта постфактум? Яны ведаюць у якой мы сітуацыі? І што цяпер сабраць 30-35 галасоў будзе практычна не рэальна. <small>''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''</small>. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:25, 7 красавіка 2026 (+03) ::: Мне на пошту асабіста напісалі трошкі раней, 18 сакавіка, але было не да Вікіпедыі, таму я адразу нават не чытаў. Было б добра, каб яшчэ і на форум напісалі, але маем то, што маем. 25 галасоў сабраць будзе вельмі цяжка, так. Але калі ўсім напісаць і папрасіць прагаласаваць? Няма патрабаванняў да галасуючых, таму можна сабраць больш галасоў. Можа лепш тады папрасіць [[Удзельнік: Чаховіч Уладзіслаў| Чаховіч Уладзіслаў]] стварыць запыт, бо яму больш даверу? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:32, 7 красавіка 2026 (+03) ::::Гэта проста п-ц. Чаму нічога не напісалі нашым Oversight? У нас ёсць якраз патрабаванні да выбаршчыкаў. Няма бля цэнзурных слоў пра гэта ўсё. Ужо гісторыя новых правак не хаваецца. <small>''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''</small>. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:37, 7 красавіка 2026 (+03) ::::Хай вяртаюць усё назад, або робяць нейкія мыліцы, пакуль не знойдзецца нейкае сталае рашэнне. <small>''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''</small>. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:40, 7 красавіка 2026 (+03) ::::: Мы можам папрасіць {{u|Mienski}} праявіць нейкую актыўнасць, каб была нагода ім напісаць з просьбай вярнуць усё ў статус-кво? Можа тады не прыйдзецца праз механізм выбараў праходзіць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:44, 7 красавіка 2026 (+03) :: Наогул {{ping|M.L.Bot}} вы для мяне вялікі аўтарытэт у пытаннях Метавікі, таму я б хацеў паслухаць што вы раіце зрабіць у гэтай сітуацыі. Калі скажаце зняць мой запыт - закрыю адразу. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:26, 7 красавіка 2026 (+03) :::Я не ведаю. Трэба размаўляць <small>''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''</small>, якія ёсць варыянты, ламаць заўсёды лёгка. Абмеркавалі яны, <small>''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''</small>. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:41, 7 красавіка 2026 (+03) :::: Думаю, што эмацыйнасць на дадзенай старонцы ніяк не дапаможа вырашыць праблему. Можна паспрабаваць пісаць [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC#Notice_of_removal_of_local_oversighters тут] ці лепей [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=30366588#Mienski@bewiki тут], аб тым, што сцягі былі зняты без папярэджання як саміх удзельнікаў, так і супольнасці. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 20:47, 7 красавіка 2026 (+03) :::: Гэтая рэпліка ўдзельніка @[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] з'яўляецца грубай і парушае этычныя нормы. На перманентную блакіроўку не цягне, але на кароткачасовую — так. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:50, 7 красавіка 2026 (+03) ::::: Абразы выдаліў, дзякуй. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:04, 7 красавіка 2026 (+03) :::: Прыбраў абразы, каб ніхто не пакрыўдзіўся. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:03, 7 красавіка 2026 (+03) ::::: Гэта такое правіла цяпер будзе ў адмінаў, каб не блакіраваць удзельнікаў? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:05, 7 красавіка 2026 (+03) :::::: Ніхто не хоча блакаваць дасведчаных удзельнікаў з такім вялікім укладам. Я таксама супраць вашай блакіроўкі бестэрміновай. Абразы тут не тычацца кагосьці з нашай Вікіпедыі. Непрымальнае я выдаліў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:08, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::: Клас, нормы этыкі ў нас розныя для сваіх і чужых. За абразы да чужакоў санкцыі не прымяняюцца. Затое адзін перад адным расшарувацца будзем. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:12, 7 красавіка 2026 (+03) :::::::: Бан гэта не кара, а метад прадухілення шкоды. Ведаючы modus operandi удзельніка, а таксама кантэкст у якім былі выказаны гэтыя словы - я не бачу сэнс у блакіроўках. Не думаю, што гэта працягнецца. Калі працягнецца, вядома, будзем рэагаваць. Вы і самі гэта добра разумееце, навошта зноў гэты тролінг? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:18, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::::: Магчымую шкоду на перспектыву адміны інтуітыўна адчуваюць? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:23, 7 красавіка 2026 (+03) :::::::::: Не, не інтуітыўна. Досвед дапамагае. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:42, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::::::: Гэткі падыход стварае базу для самавольства, асабліва калі адмінаў мала. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:51, 7 красавіка 2026 (+03) :::::::::::: Я думаю тут будзе кансэнсус, але вы можаце выставіць гэтае пытанне на форум. Думаю калі ў вас зноў будуць правы адміна - вы таксама б не забанілі M.L. за гэта. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:16, 8 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::: З улікам таго, што "пацыенты Навінак" былі колькі дзён таму выяўлены й сярод сваіх, ну не знаю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:18, 8 красавіка 2026 (+03) :::::::::::::: Забыў пра гэты момант. Таксама не вельмі добра, канешне. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:33, 8 красавіка 2026 (+03) :::::::Ну эмоцыі праз край, перапрашаю. Калі гэта фармальна трэба, заблакуйце мяне на пару гадзін за гэты грэх. Не так проста гэта ўсё было арганізаваць і цяпер не ясна як аднавіць. Пытанне, што Менскі год не актыўны паставілі яшчэ 1 лютага 2024(!) года. А сёння нехта ўзяў і вырашыў у яго сцяг забраць. Мусілі ж бы хоць яго папярэдзіць загадзя ці супольнасць, што такая праблема ёсць ці можа быць. Гэта ж не цяжка раз у паўгода рабіць праўку. Двухфактарка тут наогул ні прычым. Трэба сабрацца з думкамі. Новыя праўкі цяпер не закрываюцца ў гісторыі, у тым артыкулах, што ў спісе. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:17, 7 красавіка 2026 (+03) :::::::: Але ж адміны могуць пры патрэбе схаваць гісторыю правак, у іх ёсць належныя інструменты. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:20, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::::: Можам асобныя версіі старонкі схаваць - так. Але рэвізоры могуць хаваць усю гісторыю. Таксама калі нешта хаваюць рэвізоры - гэта нават адміны не могуць паглядзець. Рэвізоры могуць схаваць таксама ўсе праўкі ад канкрэтнага ўдзельніка. Адміны, здаецца, не могуць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:34, 7 красавіка 2026 (+03) :::::::::Паўтаруся, што рукамі гэта рабіць такое сабе. І доступ да мяккага схавання мае значна болей людзей, значна болей. Пагатоў, калі думаць пра новых адмінаў, яны да гэтага ўсяго будуць мець доступ. А яно на трэба? Мы ж не ведаем, хто гэтыя людзі, пры цяперашняй сітуацыі трэба меркаваць горшы варыянт. Відаць, трэба згаджацца прынамсі часова на сцюарта, пакуль мы будзем спрабаваць кагосьці абраць. Можа, рэакцыя Менскага дапаможа гэта неяк адкруціць назад? Сцюарт, пажадана, каб не быў звязаны з постсавецкай прасторай, мне так здаецца, і пагатоў нікому ні на якія знешнія запыты ні падумаў адказваць. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:49, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::::::Можа, Wizardist дазнаецца падрабязнасцей, пачакаем троху. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:58, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::::::: На цяперашні час я б асабіста аддаў преавагу разумнай асцярожнасці і выхаду з татальнай канспірацыі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:59, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::калі трэба неананімная персона, я таксама магу выставіць сваю кандыдатуру як спатрэбіцца. Я дастаткова публічны і думаю, што можна зрабіць меркаванне, што я за чалавек з інфармацыі ў сацсетках і СМІ, магу выкласці досыць падрабязнае публічнае дасье +- як трэба. Але думаю, што пан @[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] тут бы канечне больш пасаваў. Ну і пану @[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] я базава давяраю, таму ўжо аддаў голас. Разумею незадаволенасць пана @[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]], досыць нядбайнае стаўленне зверху да той сітуацыі, у якой мы знаходзімся, маглі б папярэдзіць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:00, 8 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::таксама заўважу, што я да канца не ведаю, як раней хаваліся праўкі. Калі гэта рабілася праз бота і праўкі нават на секунду былі бачныя, то гэта ў базе сваёй досыць нетрывалае рашэнне. Адпаведныя службы могуць таксама мець ботаў для таго, каб лавіць інфармацыю пра праўкі, калі яны нават на секунду не схаваныя. Калі ўсё так, як я разумею, то зверху было б нядрэнна мець нейкае больш трывалае рашэнне, каб праўкі хаваліся самі сабой без аніякіх рэвізораў і ботаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:05, 8 красавіка 2026 (+03) :::::::::::::Што тут скажаш, рукі апускаюцца. Будзем чакаць, што сцюарды адкажуць нам на Форум, папрасіў пра гэта, з умовамі розных варыянтаў -- які для чаго кворум трэба і якія кандыдатуры сцюардаў да падключэння яны маюць. @[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ясна, што калі струмень хоць на секунду адкрыты, тэхнічна можна перахапіць, але сказаць, што зусім няма сэнсу ў хаванні і пагатоў аўтаматызацыі не магу. Прынамсі ранейшае выцягнуць не проста і секунда не тыдзень. Бяспечней рабіць рызыкоўныя праўкі або з асобнага, не асноўнага акаўнту, або ананімна, цяперашнія "ай-пі" гэта дазваляюць. Дэананімізоўвацца не трэба, гэта іншага парадку праблема. Mienski быў адмінам у часы, калі Вікіпедыя нікога абсалютна не цікавіла, чым меншы стаж, тым болей пытанняў. Стаж публічнасцю не заменіш, маем прыклады з жыцця. Цяпер перавыбірацца ён не пагадзіцца, ужо ясна, хоць адказ яшчэ не атрыманы ад яго асабіста. @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] самацэнзура, вядома, рэч добрая, тады трэба павесіць пра гэта банер гэта, што з 7 красавіка трымайцеся жорсткай самацэнзуры, нават мінімальнай магчымасці абараніць вашу прыватнасць няма. Добра, усё. Займуся артыкуламі і доглядам, можа, само неяк рассмокчацца. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:49, 8 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::::Напісаў сцюардам на пошту, каб вярнулі ўсё на месца, як было. А так сітуацыя цікавая, заднім чыслом нейкім, не папярэдзіўшы супольнасць, хтосьці штосьці вырашае як лепш нам) [[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 12:31, 8 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::::: [[Удзельнік:M.L.Bot]], самацэнзуры трымацца трэба, бо ўсе жывем у грамадстве, і наша свабода самавыяўлення можа нашкодзіць іншым. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:58, 8 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::::: З іншага боку, зважаючы на захаванне аўтарства правак, дапусцім, што рэдактар, які правіў напр. артыкул [[А1 (тэлекам-правайдар)]], жадае, каб яго праўкі заставаліся ў гісторыі. Мы будзем яму замінаць спецыяльна? Неяк гэта не ў духу Вікіпедыі атрымоўваецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:06, 8 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::::::а як гэта пазначаць? Калі б была асобная кнопка, каб чалавек мог не толькі пазначаць сваю праўку як дробную, а яшчэ і як схаваную, было б можа і добра, толькі тады б гэта на іншых вікі стварыла вэрхал з ананімнымі вандаламі і лялькаводамі. Хіба што калі б гэта кнопка была бачная толькі для вызначанага кола артыкулаў... У любым выпадку, гэта было б лепшым рашэннем, чым тое, што маем цяпер, і было б добра неяк сфармуляваць прапанову наверх з новым функцыяналам для рухавіка. Калі чалавек сам выбірае рабіць сваю праўку больш-менш ананімнай, нават калі IP бачны для адмінаў, гэта бы значна спрасціла сітуацыю. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:32, 8 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::::::: Кнопка гэта хораша, канешне, але каб хоць які ўцямны варыянт знайсці. Кшталту часовага вынасу артыкула з "ахоўнай" прасторы, ці то адкрыцця гісторыі выбраных правак па запыце іх аўтара да адміністратараў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:38, 8 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::::::Я правільна вас разумеў, што Вы за тое, каб адчыніць дзверы Пандоры, а там будзь што будзе? І да, праўкі ў гісторыі застануцца. Яны часова схаваныя, не больш не менш. Былі да апошняга часу, прынамсі. Пакуль нехта не звярнуў увагу Вікімедыі, што ў нас рэвізоры не вельмі актыўныя. Але гэта дробязі, бо старыя праўкі ўсёроўна схаваныя. Як правільна прымеціў Максім, ўдзельнікам будзе не складана правіць артыкулы з іншым IP ці іншай новастворанай старонкі. [[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 19:11, 10 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::::::: Што рабіць рэдактару, які НЕ жадае правіць ананімна? Цяпер ёсць такія магчымасці? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:28, 10 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::::::::Калі рэдактар мае сваю галаву, і правіць (каля-)грамадска-палітычны артыкул ці з гэтай дзейнасцю звязаны са спасылкамі на палітычныя рэсурсы, то ён будзе гэта рабіць ананімна, вядома. Але ёсць рызыка, з наша боку, падставіць шэраговага рэдактара ад імя Беларускай Вікіпедыі. І да, яго ананімнасць як рэдактар, звязана з рашэннем супольнасці, а не кімсьці асабіста. Калі я правільна памятаю. [[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 19:48, 10 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::::::::: Дзіўна, чаму калі я прыйшоў у Свабодную энцыклапедыю і жадаю, каб мае праўкі засталіся ў гісторыі, чаму іншыя вырашаюць за мяне? Тут жа нібыта акрамя [[Вікіпедыя:Пяць слупоў]] абмежаванняў не павінна быць? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:53, 10 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::::::::::Сёння ў гэтага рэдактара свабоды на цэлую Свабодную энцыклапедыю! Дзякуючы хлопцам, ці дзяўчынам. Я не супраць. А там, на галоўную старонку, можна артыкул пра Вольгу змясціць. Каб кожны рэдактар разумеў пра [[Вікіпедыя:Пяць слупоў]] і Свабодную энцыклапедыю ў сённяшніх умовах. [[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 20:13, 10 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::::::::::: На галоўнай староцы сёння мы змяшчаем прамую спасылку толькі на выбраныя арьыкулы, якія атрымалі адпаведны статус. Такі звычай склаўся, Вікіпедыя не трыбуна ўсё ж. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:29, 10 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::::::::::: Менавіта сёння там спасылка на артыкул [[Беларускія народныя танцы]], [[Удзельнік:J-ka Zadzvinski]], з [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%86%D1%8B&action=history гісторыі версій] бачна, хто з рэдактараў зрабіў самы вялікі ўнёсак у яго стварэнне. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:54, 10 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::::::::::::Так, відаць. І чым гэта ўсё скончылася, таксама відаць: [[Вольга Генадзеўна Сітнік#Пераслед]]. Хех, Свабодная энцыклапедыя, Беларускія народныя танцы і хатняя хімія. Але, Вікіпедыя не трыбуна ўсё ж, таму заканчваем. Што зроблена, тое зроблена. Пабачым, што з гэтага ўсяго ... [[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 22:22, 10 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::::::::::звычайна ў азначэнні свабоды кажуць і пра тое, што ваша свабода сканчваецца там, дзе пачынаецца свабода іншага чалавека. Сёння ў нас два варыянты хаваць усё, ці не хаваць нічога. У першым выпадку мы тэарэтычна пазбаўляем пару чалавек падпісацца сваім імем у энцыклапедыі, дзе вы перадаяце ўвесь свой уклад у грамадскі набытак усё адно. У другім выпадку мы падстаўляем пад [[Рэпрэсіі супраць беларускіх вікіпедыстаў (з 2022)|рэальную пагрозу]] палітычнага пераследу людзей на тэрыторыі Беларусі. Мне здаецца сітуацыя мае выразную дыспрапорцыю. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 10:27, 11 красавіка 2026 (+03) :::::::::::::::::::::: Рэдактар перадае менавіта ''свой'' уклад у грамадскі набытак, гэта базавыя прынцыпаы Вікіпедыі. Спасылкі тут вышэй на вікіпедыйны артыкул не выклікаюць даверу, бо Вікіпедыя не аўтарытэтная крыніца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 10:38, 11 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Закрываю запыт датэрмінова па некалькіх прычынах. Па-першае, некалькі вельмі дасведчаных удзельнікаў выказаліся або супраць, або не выказалі падтрымкі маёй кандыдатуры. Для такой важнай ролі давер з’яўляецца неабходным і крытычным. Без яго ісці за сцягам няма сэнсу. Па-другое, для правоў рэвізора згодна з Мета-вікі трэба атрымаць не менш за 25 галасоў, што ў сучаснай сітуацыі для нашай Вікі з’яўляецца вельмі складаным. Згодна з працэдурным бар’ерам працягваць галасаванне няма сэнсу. Дзякуй усім, хто звярнуў увагу на гэтую праблему нашага раздзела. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:51, 12 красавіка 2026 (+03) == {{u|MocnyDuham}} == {{закрыта}} Падчас роздуму над форумным заклікам {{u|Plaga med}}, падумаў, што можа і мне трэба пайсці за адміністратарскім сцягам. Часта прыходзіцца звяртацца з запытамі да іншых адміністратараў, якія б я і сам мог спакойна ды эфектыўна выконваць. У Вікіпедыі актыўны з 2021 года. У асноўным рэдагаваў рувікі, але з 2025 амаль цалкам пераключыўся на наш праект. Агулам маю больш за [https://xtools.wmcloud.org/ec/be.wikipedia.org/MocnyDuham 10,000 правак]. Сцяг патрэбны, каб самастойна разбіраць старонкі на хуткім выдаленні, дапамагаць на [[ВП:ДВ]] і больш эфектыўна працаваць над [[ВП:ДП]] (часам для пераносу старонак на існуючую версію патрэбныя дадатковыя правы). Я манітору новыя артыкулы і праўкі, таму сцяг адміністратара таксама быў бы карысны, каб накладваць часовыя блакіроўкі на відавочных вандалаў (больш складанымі кейсамі найбліжэйшы год без вопыта займацца дакладна не буду). CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. Жыву па-за межамі Беларусі, вяртацца пакуль не планую. Пры ўдалым абранні абяцаю праз год правесці канфірмацыю, дзе можна будзе прагаласаваць простай большасцю «за» ці «супраць» маіх адміністратарскіх паўнамоцтваў. Таксама абяцаю магчымасць правядзення пазачарговай канфірмацыі пры наяўнасці 5 галасоў. Прасоўваць сваю «праўду» не збіраюся, у супольнасці валанцёраў шаную кансэнсус і агульную справу. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:28, 23 жніўня 2025 (+03) === За === : <s>{{за}} [[Удзельнік:Mbutsk|mbutsk]] ([[Размовы з удзельнікам:Mbutsk|размовы]]) 20:23, 23 жніўня 2025 (+03)</s> :: На момант галасавання ўдзельнік не мае патрэбных 100 правак у асноўнай прасторы артыкулаў. Голас не можа быць залічаны. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:26, 25 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Актыўны і ініцыятыўны ўдзельнік з вопытам. Удачы! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 11:23, 24 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Кандыдат валодае неабходнымі ўменнямі і досведам, мае імпэт і жаданне, таму падтрымліваю ягонае імкненне працаваць на больш высокім узроўні. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 21:57, 24 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Падтрымліваю, плёну ў працы! --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:21, 25 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Падтрымліваю (падпісваюся ботам пакуль заблакаваны для бяспекі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:06, 25 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Актыўна спрыяе развіццю супольнасці, мае досвед карыснай дзейнасці ў [[ВП:ДВ]] і [[ВП:ДП]]. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:16, 25 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Падтрымліваю. Чым больш адміністратараў, тым лепш! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 21:11, 25 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Актыўны ўдзельнік, які гарыць агульнай справай. З пачатых артыкулаў бачна, што мае выразную палітычную пазіцыю, спадзяюся, што пры вырашэнні канфліктаў гэта не будзе перашкаджаць прыняццю узважаных рашэнняў. --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:20, 26 жніўня 2025 (+03) :: Палітычная пазіцыя застаецца па-за межамі Вікі. Часам такі выбар артыкулаў тлумачыцца тым, што зараз не вельмі вялікая колькасць людзей наогул могуць адкрыта пісаць на такія тэмы. Я шаную [[ВП:НПГ]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:08, 27 жніўня 2025 (+03) === Супраць === === Заўвагі і пытанні === : {{пытанне}} Якую частку працы адміністратара Вы гатовы ўзяць на сябе адразу пасля атрымання статуса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03) :: Як і пісаў вышэй: ::* выдаленне і хуткае выдаленне старонак ::* перайменаванне старонак у назву, якая ўжо існуе ::* блакіроўкі відавочных вандалаў :: Ну і буду рэагаваць на запыты супольнасці, канешне. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:19, 28 жніўня 2025 (+03) : {{пытанне}} Як Вы ацэньваеце свой унёсак у Вікіпедыю? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03) :: Ацэньваю як сціплы. Заўсёды можна зрабіць больш, але я стараюся па-трошкі, каб не выгараць. Часам лічу свой унёсак не самым прыкметным, але вельмі карысным: напрыклад, калі растаўляю катэгорыі ў пустых артыкулах. Лічу плюсам свайго унёска тое, што я магу пісаць на тыя тэмы, якія частка нашай супольнасці закрываць не можа. Канешне, там яшчэ пісаць і пісаць, але я стараюся насколькі гэта магчыма, з улікам маіх іншых сфераў жыцця. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:24, 28 жніўня 2025 (+03) : {{пытанне}} Ці ведаеце Вы мовы CSS і JS і ці патрэбны Вам магчымасці адміністратара інтэрфейса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:51, 4 верасня 2025 (+03) :: Як і пісаў вышэй: CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:56, 4 верасня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 7 галасоў: «за» — 7 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|MocnyDuham}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:42, 7 верасня 2025 (+03) : Шчыра дзякую! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:49, 7 верасня 2025 (+03) :: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Зычу плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:44, 8 верасня 2025 (+03) == {{u|Plaga med}} == {{закрыта}} Матывацыю акрэсліў пераважна на [[Вікіпедыя:Форум#Адміністратараў усё менш... Трэба новыя адміністратары!|форуме]]. Асабіста я зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты. Таксама зацікаўлены ў развіцці супольнасці агулам. JS, CSS, Lua і інш. разумею дастаткова. Са слабых бакоў, магу быць часам няўважлівым, асабліва калі працую над нечым у 20+ укладках, таму я вельмі ўдзячны, калі да мяне прыбягаюць і адразу ўказваюць на новыя праблемы. З усім астатнім, здаецца, не маю праблем. Абяцаю не злоўжываць паўнамоцтвамі, намагацца працаваць дбайна і пільна, нічога не ламаць, а калі такое, раптам, і адбудзецца, аператыўна выпраўляць сітуацыю. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:49, 19 жніўня 2025 (+03) === За === : {{За}} Падтрымліваю. Поспеху ў працы.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:30, 19 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Пазнаёміўся каротка з працай і дасягненнямі кандыдата, таму падтрымліваю і зычу поспеху. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 15:27, 19 жніўня 2025 (+03) : {{За}}, дадатковыя магчымасці для кампетэнтых і адказных удзельнікаў — на карысць праекту. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:05, 19 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Падтрымліваю, кандыдат глыбока і сістэматычна працуе на развіццё праекта. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 21:12, 19 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Дасведчаны ўдзельнік з добрай тэхнічнай базай. Мае добры ўзровень камунікацыі і актыўнае жаданне працаваць над развіццём супольнасці і праекту. Такія адміны нам патрэбны :) [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:49, 20 жніўня 2025 (+03) : {{за}} падтрымліваю (падпісваюся сваім ботам, які пакінулі без блакіроўкі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] 21:21, 20 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Падтрымліваю. Плённай працы! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 23:40, 20 жніўня 2025 (+03) : {{За}} плёну. --[[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]] ([[Размовы з удзельнікам:Mr. Zabej|размовы]]) 13:35, 21 жніўня 2025 (+03) : {{За}}. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 16:58, 23 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Падтрымліваю кандыдата. З павагай, [[Удзельнік:ZlyiLev|ZlyiLev]] ([[Размовы з удзельнікам:ZlyiLev|размовы]]) 19:15, 23 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Відавочныя тэхнічныя навыкі, досвед канструктыўнай камунікацыі, англійская мова (магчымасць прадстаўляць супольнасць па-за межамі бел праекту). --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:04, 25 жніўня 2025 (+03) : {{За}}. Падтрымліваю. Досвед удзельніка ў тэхнічных пытыннях важны для супольнасці і праекта. Часу пільна прыгледзіцца да ўдзельніка было не шмат, маю надзею, што апраўдае давер. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:31, 25 жніўня 2025 (+03) : {{За}}. Падтрымліваю. Удзельнік дасведчаны ў тэхнічных пытаннях, поспехаў у працы! --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:05, 26 жніўня 2025 (+03) === Супраць === === Заўвагі і пытанні === [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Запыты на статусы]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Адміністратары]] : {{пытанне}} Як бы вы дзейнічалі ў канфліктнай сітуацыі паміж удзельнікамі, калі абодва бакі парушаюць правілы, але лічаць, што яны маюць рацыю? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03) ::Я не вельмі хачу разбірацца ў канфліктах, але калі прыйдзецца, то буду намагацца выводзіць канфлікт у канструктыўны бок, выходзіць з плоскасці асабістага ў больш аб’ектыўнае рэчышча. Не люблю баны і спрэчкі, для мяне гэта самая апошняя і непажаданая мера. Лічу, што трэба заўсёды імкнуцца да прыязнай камунікацыі, ствараць камфортныя ўмовы для ўсіх, не навешваць ярлыкі а-ля «ты дурак, а ты малайчына», зыходзіць з таго, што звычайна ўдзельнікі і ўдзельніцы праекта хочуць зрабіць нешта добрае, нават калі гэта прыводзіць да канфліктаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:50, 19 жніўня 2025 (+03) : {{Пытанне}} Калі ў вас узнікне прынцыповае непаразуменне з іншым адміністратарам адносна таго, як трэба дзейнічаць у канкрэтнай сітуацыі, якім чынам вы будзеце яго вырашаць? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03) ::Галоўнае — кансэнсус. Я не люблю канфліктаў і не хачу ствараць перашкоды ў развіцці праекта, а таксама паважаю іншых адміністратараў і адміністратарак праекта. Калі я не магу пераканаць людзей у нечым, то можа ў мяне сапраўды слабая аргументацыя і мне варта адысці ў бок і перагледзець сваю пазіцыю. Часамі можа спатрэбіцца галасаванне, але мне здаецца, што гэта слабы інструмент, найлепш працаваць над кансэнсусам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:55, 19 жніўня 2025 (+03) : {{Пытанне}} Якія з абавязкаў адміністратараў вы ў асноўным плануеце выконваць? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:46, 20 жніўня 2025 (+03) ::як і пісаў вышэй, цяпер у першую чаргу мяне цікавяць тэхнічныя пытанні, рэдагаванне прасторы MediaWiki, падтрымка інтэрфэйсу і так далей. Не выключаю, што на мяне можа накаціць натхненне, і я пазаймаюся нейкімі вікіпраектамі, арганізацыяй нейкіх падзей, праца з супольнасцю, нават ёсць некаторыя канкрэтныя ідэі, але іх пакуль прытрымаю і не буду даваць абяцанняў. Я даволі непрадказальны чалавек, мне падабаецца пераключаць род дзейнасці, таму не магу сказаць, што я буду займацца нечым адным, і нічога больш. Часамі буду рэагаваць на нейкія запыты да адміністратараў, але не магу абяцаць, што буду заўсёды на сувязі і на ўсё аператыўна рэагаваць — усе мы людзі са сваім жыццём і клопатамі. Агулам можна сказаць, што на дадзены момант мяне найбольш цікавяць тэхнічныя і арганізацыйныя пытанні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 20 жніўня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 13 галасоў: «за» — 13 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|Plaga med}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:16, 4 верасня 2025 (+03) : Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:52, 5 верасня 2025 (+03) ::Дзякуй! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:19, 5 верасня 2025 (+03) awgnme9sjzih72j990xwvymrhs83gk9 5150872 5150801 2026-06-05T09:49:56Z MocnyDuham 99818 Праўка аўтарства [[Special:Contributions/Vorbin|Vorbin]] ([[User talk:Vorbin|размовы]]) адкочана; вернута апошняя версія аўтарства [[User:Цирковой медведь|Цирковой медведь]] 5131954 wikitext text/x-wiki {{архіў}} == Правы адміністратара для [[Удзельнік:Plaga med Bot|Plaga med Bot]] == {{закрыта}} Нядаўна я стварыў заяўку на статус бота для свайго другога акаўнта. Ужо ёсць адпаведная [[Вікіпедыя:Запыты_на_статус_бота#Plaga med Bot|заяўка]]. Пасля абмеркавання ніжэй вырашыў зрабіць таксама інструмент для таго, каб хаваць праўкі, пакуль не вырашылася сітуацыя з рэвізорамі. Ужо інструмент гатоў, пра гэта я таксама напісаў на [[ВП:Форум#Часовае схаванне гісторыі правак праз бота|форуме]]. Спалучэнне сцягоў бота і адміністратара дазволіць лепш фільтраваць прўкі ў стужцы змен і хутчэй працаваць з API, каб паменшыць акно часу, у якім праўка вісіць несхаваная. Дадаванне артыкулаў у спіс на схаванне будзе адбывацца па-старому, як апісана на [[Вікіпедыя:Запыты да схавальнікаў]] + яшчэ зрабіў пошук перасылак. Вырашыў, што справы надання сцяга бота і сцяга адміністратара трэба разглядаць паасобку, таму ствараю асобную заяўку тут. Галасаванне пачынаю прама цяпер, каб не марудзіць, бо прыйдзецца 2 тыдні чакаць... Адкажу на любыя пытанні, калі камусьці цікава глянуць код, то пастараюся пахутчэй усё прыхарашыць і зрабіць асобны рэпазіторый. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:22, 8 красавіка 2026 (+03) :зазначу, што сцяг можна выдаць часова. Умоўна, на 3 месяцы. Потым можа ўжо не будзе так пільна патрэбны. А як сітуацыя завісне, то перападамся. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:33, 8 красавіка 2026 (+03) ::апублікаваў код у [https://github.com/PlagaMedicum/wiki-scripts рэпазіторыі]. Там будуць усе скрыпты-сэрвісы, якія я буду запускаць праз бота. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:44, 10 красавіка 2026 (+03) === За === * {{за}}. Горай не будзе, бота-ўладальнік -- адмін, практычна нічога дадаткова не даем. З пракідам ад Мета нешта трэба ў кожным разе рабіць. Праўда, не ведаю як мой голас будзе залічаны, бо фармальна я -- бот. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:06, 12 красавіка 2026 (+03) *: Ваш выпадак гэта [[ВП:ІУП]]. Голас залічваем. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:56, 12 красавіка 2026 (+03) * {{за}}. Больш аўтаматызацый нам патрэбна. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] ^{[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]} 16:58, 12 красавіка 2026 (+03) * {{за}}. Вельмі-вельмі важная справа. Дзякуй, што вырашыўся яе ўзяць на сябе! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:55, 12 красавіка 2026 (+03) * {{за}}. Надзеюся, што праблема наконт схавання правак вырашыцца. [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 21:20, 13 красавіка 2026 (+03) * <s>{{за}}. Вось які малайчына ніводнага вандалізму няма і вельмі шмат отпатрулируемых правак. [[Удзельнік:Milana Borisova|Milana Borisova]] ([[Размовы з удзельнікам:Milana Borisova|размовы]]) 08:56, 14 красавіка 2026 (+03)</s> *: Нажаль, недастатковы ўклад для галасавання (гл. [[ВП:ППВА]]). [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:53, 14 красавіка 2026 (+03) * {{за}} [[Удзельнік:Tomasz Bladyniec|Tomasz Bladyniec]] ([[Размовы з удзельнікам:Tomasz Bladyniec|размовы]]) 14:44, 14 красавіка 2026 (+03) * {{за}} [[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 13:01, 15 красавіка 2026 (+03) * {{за}}--[[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 15:13, 15 красавіка 2026 (+03) === Супраць === === Каментарыі === {{закрыта-канец}} === Вынік === Кандыдатура ўхвалена, 7 галасоў за. Крыху двухзначна атрымалася па тэрміне. Падам заяўку без тэрміну заканчэння. Калі за наступныя 3 месяцы будуць прэтэнзіі ці сумневы, то можам спакойна правесці паўторнае галасаванне. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:29, 24 красавіка 2026 (+03) == Правы [[:ru:Википедия:Ревизоры|Oversight]] для ўдзельніка [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] == {{закрыта}} [[Адмысловае:PermanentLink/5120811#Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter)|Згодна з папярэднім абмеркаваннем]], я вылучаю сваю кандыдатуру на ролю рэвізора (Oversight) у нашым раздзеле.<br /><br />Паводле [https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy глабальнай палітыкі] Фонду Вікімедыя, кандыдат на гэтую пасаду павінен адпавядаць наступным крытэрыям: # Абавязковая 2FA # Павінен быць не маладзейшы за 18 гадоў і дасягнуць паўналецця ў сваёй юрысдыкцыі. # Павінен быць гатовы падпісаць пагадненне Фонду Вікімедыя аб неразгалошванні непублічнай інфармацыі, што таксама прадугледжвае прадстаўленне асабістых даных Фонду. # Павінен быць добра знаёмы з глабальнай палітыкай прыватнасці. Я адпавядаю ўсім гэтым патрабаванням. Як я ўжо адзначаў у сваёй заяве на статус адміністратара, я знаходжуся ў бяспецы за межамі Беларусі, таму фізічны доступ зламыснікаў да мяне і маіх прылад немагчымы. Для атрымання статусу мне неабходны [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў#Абранне кандыдата|кансенсус супольнасці]]. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 4 красавіка 2026 (+03) === За === * {{за}}. Толькі зазначу, што знаходжанне за мяжой не гарантуе 100% прыватнасці і бяспекі, таму будзем разлічваць на вашую адказнасць! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:21, 4 красавіка 2026 (+03) * {{за}}. Я лічу, што гэтыя сцягі нам лакальна ў праекце цяпер патрэбныя. Таму такую ініцыятыву варта падтрымаць. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] ^{[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]} 17:00, 12 красавіка 2026 (+03) === Супраць === * {{супраць}}. У нас ўжо ёсць [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]]. Навошта для нашага праекту менавіта яшчэ адзін, не зусім не зразумеў. Бенгальцы таксама маюць двух, як і мы.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 17:28, 6 красавіка 2026 (+03) *: Адзін неактыўны. Вось які ліст я атрымаў ад фондаўскіх. Калі трэба - магу пераслаць на вашу пошту: <br> > ''"I write from the T&S team at the Wikimedia Foundation. We recently spoke regarding the issue of compromised accounts in Belarusian Wikipedia. I’m reaching out about a global policy change which may affect your community. :: As you may know, 2FA is being enforced for users with CheckUser and Oversight functions on Wikimedia projects. You can find more information about this here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Mandatory_two-factor_authentication_for_users_with_some_extended_rights :: This would likely affect Be.WP as there is currently only 1 active oversighter on the project. Per the Oversight Policy, there must be two active local oversighters, or none at all. Given the specific uses of oversight on the Belarusian Wikipedia, this is all the more important. If the Belarusian Wikipedia community could elect and appoint a new oversighter who meets the necessary criteria, that would be a sufficient resolution to the problem."'' [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:39, 6 красавіка 2026 (+03) :: Ну вось, зараз няма ніводнага. [[Вікіпедыя:Форум#Notice of removal of local oversighters|Пачытайце тут]], калі ласка. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:00, 7 красавіка 2026 (+03) ::: Чаму ніводнага? Нам прапанавалі, як па мне ідэальны на сёння варыянт: часовае прызначэнне сцюарда лакальным назіральнікам на гэтай вікі да абрання новага назіральніка (што азначала б аднаўленне паўнамоцтваў Wizardist).--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 16:45, 7 красавіка 2026 (+03) === Каментарыі === : Пры ўсёй павазе да ўклада ўдзельніка MocnyDuham, мне здаецца, што наяўнасць правоў Oversight у дастаткова новага ананімнага ўдзельніка не павысіць бяспеку супольнасці. Думаю, варта шукаць іншыя варыянты.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 17:33, 7 красавіка 2026 (+03) :: Таму я і прагаласаваў супраць, а рабочы варыянт нам прапанавалі самі сцюарды.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 18:34, 7 красавіка 2026 (+03) Што значыць узломы ўліковых запісаў? Якія выпадкі, чые запісы, якія праблемы? У нас два Oversight і калі спатрэбіцца падключацца абодва да вырашэння пытанняў. Калі сцюарта падключаць, трэба разумець, ён будзе мець доступ да адчувальных даных. Хто гэта, адкуль і ці можна яму верыць. У адрозненні ад тых, хто ў праекце 20 гадоў. Можа і можна, але якая гарантыя, што ён надзейны, разумее нашы рэаліі і нікуды нічога нікому? Хацелася б разумець гэта ўсё. ----[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 19:58, 7 красавіка 2026 (+03) :Ім трэба, каб другі паказаў нейкую актыўнасць? То папросім, каб напісаў ім, што ён жывы, не мае часу на ўдзел у Вікіпедыі па напісанні нейкіх тэкстаў, але калі спатрэбіцца зможа праверыць дзеянні Wizardist. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:04, 7 красавіка 2026 (+03) ::Для абрання Oversight, прынамсі раней, трэба было як мінімум 30-35 галасоў і з іх кваліфікаваная большасць, прынамсі, а не правілах абрання адміністратараў. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:20, 7 красавіка 2026 (+03) ::: Я не знайшоў гэтага ў нас лакальна, таму падумаў, што працуе агульнае правіла. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:22, 7 красавіка 2026 (+03) : Пра compromised accounts там гаворка вялася наогул пра затрыманых адмінаў, калі я ім паведамляў пра сітуацыю ўнутры Вікі. Толькі пра compromised я пісаў датычна таго, што асабістая тэхніка магла выкарыстоўвацца, а не пра тое, што вікі-акі ламанулі. : Сітуацыя такая, што з {{u|Mienski}} [https://meta.wikimedia.org/wiki/Steward_requests/Permissions#Mienski@bewiki знялі] сцяг за гадавы інактыў. Аўтаматычна з гэтым зняццём замарозілі сцяг у {{u|Wizardist}}, бо актыўных рэвізораў павінна быць два. Гэта мая матывацыя чаму я падаў заяўку, каб не аддаваць гэтую ролю на аутсорс. Я лічу, што больш эфектыўна і проста, каб рэвізоры заставаліся мясцовыя, а не пісаць запыты на мету. : Калі супольнасць лічыць прымальным мець глабальных рэвізораў - добра. Калі не мае да мяне даверу на гэтай пасадзе - гатовы зняць запыт па статус. Калі вы можаце ажывіць {{u|Mienski}} - таксама добра (толькі яму прыйдзецца зноў праходзіць галасаванне, бо сцяга ўжо няма). Я гатовы падтрымаць кожнага, каго супольнасць лічыць добрым кандыдатам, бо мне не важна мець гэты сцяг, а важна каб ён у нас лакальна і заставаўся. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:19, 7 красавіка 2026 (+03) ::А яны пра нас падумалі, калі гэта зрабілі? Чаму мы даведваемся пра гэта постфактум? Яны ведаюць у якой мы сітуацыі? І што цяпер сабраць 30-35 галасоў будзе практычна не рэальна. <small>''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''</small>. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:25, 7 красавіка 2026 (+03) ::: Мне на пошту асабіста напісалі трошкі раней, 18 сакавіка, але было не да Вікіпедыі, таму я адразу нават не чытаў. Было б добра, каб яшчэ і на форум напісалі, але маем то, што маем. 25 галасоў сабраць будзе вельмі цяжка, так. Але калі ўсім напісаць і папрасіць прагаласаваць? Няма патрабаванняў да галасуючых, таму можна сабраць больш галасоў. Можа лепш тады папрасіць [[Удзельнік: Чаховіч Уладзіслаў| Чаховіч Уладзіслаў]] стварыць запыт, бо яму больш даверу? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:32, 7 красавіка 2026 (+03) ::::Гэта проста п-ц. Чаму нічога не напісалі нашым Oversight? У нас ёсць якраз патрабаванні да выбаршчыкаў. Няма бля цэнзурных слоў пра гэта ўсё. Ужо гісторыя новых правак не хаваецца. <small>''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''</small>. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:37, 7 красавіка 2026 (+03) ::::Хай вяртаюць усё назад, або робяць нейкія мыліцы, пакуль не знойдзецца нейкае сталае рашэнне. <small>''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''</small>. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:40, 7 красавіка 2026 (+03) ::::: Мы можам папрасіць {{u|Mienski}} праявіць нейкую актыўнасць, каб была нагода ім напісаць з просьбай вярнуць усё ў статус-кво? Можа тады не прыйдзецца праз механізм выбараў праходзіць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:44, 7 красавіка 2026 (+03) :: Наогул {{ping|M.L.Bot}} вы для мяне вялікі аўтарытэт у пытаннях Метавікі, таму я б хацеў паслухаць што вы раіце зрабіць у гэтай сітуацыі. Калі скажаце зняць мой запыт - закрыю адразу. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:26, 7 красавіка 2026 (+03) :::Я не ведаю. Трэба размаўляць <small>''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''</small>, якія ёсць варыянты, ламаць заўсёды лёгка. Абмеркавалі яны, <small>''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''</small>. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:41, 7 красавіка 2026 (+03) :::: Думаю, што эмацыйнасць на дадзенай старонцы ніяк не дапаможа вырашыць праблему. Можна паспрабаваць пісаць [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC#Notice_of_removal_of_local_oversighters тут] ці лепей [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=30366588#Mienski@bewiki тут], аб тым, што сцягі былі зняты без папярэджання як саміх удзельнікаў, так і супольнасці. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 20:47, 7 красавіка 2026 (+03) :::: Гэтая рэпліка ўдзельніка @[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] з'яўляецца грубай і парушае этычныя нормы. На перманентную блакіроўку не цягне, але на кароткачасовую — так. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:50, 7 красавіка 2026 (+03) ::::: Абразы выдаліў, дзякуй. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:04, 7 красавіка 2026 (+03) :::: Прыбраў абразы, каб ніхто не пакрыўдзіўся. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:03, 7 красавіка 2026 (+03) ::::: Гэта такое правіла цяпер будзе ў адмінаў, каб не блакіраваць удзельнікаў? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:05, 7 красавіка 2026 (+03) :::::: Ніхто не хоча блакаваць дасведчаных удзельнікаў з такім вялікім укладам. Я таксама супраць вашай блакіроўкі бестэрміновай. Абразы тут не тычацца кагосьці з нашай Вікіпедыі. Непрымальнае я выдаліў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:08, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::: Клас, нормы этыкі ў нас розныя для сваіх і чужых. За абразы да чужакоў санкцыі не прымяняюцца. Затое адзін перад адным расшарувацца будзем. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:12, 7 красавіка 2026 (+03) :::::::: Бан гэта не кара, а метад прадухілення шкоды. Ведаючы modus operandi удзельніка, а таксама кантэкст у якім былі выказаны гэтыя словы - я не бачу сэнс у блакіроўках. Не думаю, што гэта працягнецца. Калі працягнецца, вядома, будзем рэагаваць. Вы і самі гэта добра разумееце, навошта зноў гэты тролінг? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:18, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::::: Магчымую шкоду на перспектыву адміны інтуітыўна адчуваюць? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:23, 7 красавіка 2026 (+03) :::::::::: Не, не інтуітыўна. Досвед дапамагае. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:42, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::::::: Гэткі падыход стварае базу для самавольства, асабліва калі адмінаў мала. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:51, 7 красавіка 2026 (+03) :::::::::::: Я думаю тут будзе кансэнсус, але вы можаце выставіць гэтае пытанне на форум. Думаю калі ў вас зноў будуць правы адміна - вы таксама б не забанілі M.L. за гэта. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:16, 8 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::: З улікам таго, што "пацыенты Навінак" былі колькі дзён таму выяўлены й сярод сваіх, ну не знаю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:18, 8 красавіка 2026 (+03) :::::::::::::: Забыў пра гэты момант. Таксама не вельмі добра, канешне. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:33, 8 красавіка 2026 (+03) :::::::Ну эмоцыі праз край, перапрашаю. Калі гэта фармальна трэба, заблакуйце мяне на пару гадзін за гэты грэх. Не так проста гэта ўсё было арганізаваць і цяпер не ясна як аднавіць. Пытанне, што Менскі год не актыўны паставілі яшчэ 1 лютага 2024(!) года. А сёння нехта ўзяў і вырашыў у яго сцяг забраць. Мусілі ж бы хоць яго папярэдзіць загадзя ці супольнасць, што такая праблема ёсць ці можа быць. Гэта ж не цяжка раз у паўгода рабіць праўку. Двухфактарка тут наогул ні прычым. Трэба сабрацца з думкамі. Новыя праўкі цяпер не закрываюцца ў гісторыі, у тым артыкулах, што ў спісе. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:17, 7 красавіка 2026 (+03) :::::::: Але ж адміны могуць пры патрэбе схаваць гісторыю правак, у іх ёсць належныя інструменты. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:20, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::::: Можам асобныя версіі старонкі схаваць - так. Але рэвізоры могуць хаваць усю гісторыю. Таксама калі нешта хаваюць рэвізоры - гэта нават адміны не могуць паглядзець. Рэвізоры могуць схаваць таксама ўсе праўкі ад канкрэтнага ўдзельніка. Адміны, здаецца, не могуць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:34, 7 красавіка 2026 (+03) :::::::::Паўтаруся, што рукамі гэта рабіць такое сабе. І доступ да мяккага схавання мае значна болей людзей, значна болей. Пагатоў, калі думаць пра новых адмінаў, яны да гэтага ўсяго будуць мець доступ. А яно на трэба? Мы ж не ведаем, хто гэтыя людзі, пры цяперашняй сітуацыі трэба меркаваць горшы варыянт. Відаць, трэба згаджацца прынамсі часова на сцюарта, пакуль мы будзем спрабаваць кагосьці абраць. Можа, рэакцыя Менскага дапаможа гэта неяк адкруціць назад? Сцюарт, пажадана, каб не быў звязаны з постсавецкай прасторай, мне так здаецца, і пагатоў нікому ні на якія знешнія запыты ні падумаў адказваць. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:49, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::::::Можа, Wizardist дазнаецца падрабязнасцей, пачакаем троху. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:58, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::::::: На цяперашні час я б асабіста аддаў преавагу разумнай асцярожнасці і выхаду з татальнай канспірацыі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:59, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::калі трэба неананімная персона, я таксама магу выставіць сваю кандыдатуру як спатрэбіцца. Я дастаткова публічны і думаю, што можна зрабіць меркаванне, што я за чалавек з інфармацыі ў сацсетках і СМІ, магу выкласці досыць падрабязнае публічнае дасье +- як трэба. Але думаю, што пан @[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] тут бы канечне больш пасаваў. Ну і пану @[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] я базава давяраю, таму ўжо аддаў голас. Разумею незадаволенасць пана @[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]], досыць нядбайнае стаўленне зверху да той сітуацыі, у якой мы знаходзімся, маглі б папярэдзіць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:00, 8 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::таксама заўважу, што я да канца не ведаю, як раней хаваліся праўкі. Калі гэта рабілася праз бота і праўкі нават на секунду былі бачныя, то гэта ў базе сваёй досыць нетрывалае рашэнне. Адпаведныя службы могуць таксама мець ботаў для таго, каб лавіць інфармацыю пра праўкі, калі яны нават на секунду не схаваныя. Калі ўсё так, як я разумею, то зверху было б нядрэнна мець нейкае больш трывалае рашэнне, каб праўкі хаваліся самі сабой без аніякіх рэвізораў і ботаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:05, 8 красавіка 2026 (+03) :::::::::::::Што тут скажаш, рукі апускаюцца. Будзем чакаць, што сцюарды адкажуць нам на Форум, папрасіў пра гэта, з умовамі розных варыянтаў -- які для чаго кворум трэба і якія кандыдатуры сцюардаў да падключэння яны маюць. @[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ясна, што калі струмень хоць на секунду адкрыты, тэхнічна можна перахапіць, але сказаць, што зусім няма сэнсу ў хаванні і пагатоў аўтаматызацыі не магу. Прынамсі ранейшае выцягнуць не проста і секунда не тыдзень. Бяспечней рабіць рызыкоўныя праўкі або з асобнага, не асноўнага акаўнту, або ананімна, цяперашнія "ай-пі" гэта дазваляюць. Дэананімізоўвацца не трэба, гэта іншага парадку праблема. Mienski быў адмінам у часы, калі Вікіпедыя нікога абсалютна не цікавіла, чым меншы стаж, тым болей пытанняў. Стаж публічнасцю не заменіш, маем прыклады з жыцця. Цяпер перавыбірацца ён не пагадзіцца, ужо ясна, хоць адказ яшчэ не атрыманы ад яго асабіста. @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] самацэнзура, вядома, рэч добрая, тады трэба павесіць пра гэта банер гэта, што з 7 красавіка трымайцеся жорсткай самацэнзуры, нават мінімальнай магчымасці абараніць вашу прыватнасць няма. Добра, усё. Займуся артыкуламі і доглядам, можа, само неяк рассмокчацца. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:49, 8 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::::Напісаў сцюардам на пошту, каб вярнулі ўсё на месца, як было. А так сітуацыя цікавая, заднім чыслом нейкім, не папярэдзіўшы супольнасць, хтосьці штосьці вырашае як лепш нам) [[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 12:31, 8 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::::: [[Удзельнік:M.L.Bot]], самацэнзуры трымацца трэба, бо ўсе жывем у грамадстве, і наша свабода самавыяўлення можа нашкодзіць іншым. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:58, 8 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::::: З іншага боку, зважаючы на захаванне аўтарства правак, дапусцім, што рэдактар, які правіў напр. артыкул [[А1 (тэлекам-правайдар)]], жадае, каб яго праўкі заставаліся ў гісторыі. Мы будзем яму замінаць спецыяльна? Неяк гэта не ў духу Вікіпедыі атрымоўваецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:06, 8 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::::::а як гэта пазначаць? Калі б была асобная кнопка, каб чалавек мог не толькі пазначаць сваю праўку як дробную, а яшчэ і як схаваную, было б можа і добра, толькі тады б гэта на іншых вікі стварыла вэрхал з ананімнымі вандаламі і лялькаводамі. Хіба што калі б гэта кнопка была бачная толькі для вызначанага кола артыкулаў... У любым выпадку, гэта было б лепшым рашэннем, чым тое, што маем цяпер, і было б добра неяк сфармуляваць прапанову наверх з новым функцыяналам для рухавіка. Калі чалавек сам выбірае рабіць сваю праўку больш-менш ананімнай, нават калі IP бачны для адмінаў, гэта бы значна спрасціла сітуацыю. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:32, 8 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::::::: Кнопка гэта хораша, канешне, але каб хоць які ўцямны варыянт знайсці. Кшталту часовага вынасу артыкула з "ахоўнай" прасторы, ці то адкрыцця гісторыі выбраных правак па запыце іх аўтара да адміністратараў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:38, 8 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::::::Я правільна вас разумеў, што Вы за тое, каб адчыніць дзверы Пандоры, а там будзь што будзе? І да, праўкі ў гісторыі застануцца. Яны часова схаваныя, не больш не менш. Былі да апошняга часу, прынамсі. Пакуль нехта не звярнуў увагу Вікімедыі, што ў нас рэвізоры не вельмі актыўныя. Але гэта дробязі, бо старыя праўкі ўсёроўна схаваныя. Як правільна прымеціў Максім, ўдзельнікам будзе не складана правіць артыкулы з іншым IP ці іншай новастворанай старонкі. [[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 19:11, 10 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::::::: Што рабіць рэдактару, які НЕ жадае правіць ананімна? Цяпер ёсць такія магчымасці? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:28, 10 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::::::::Калі рэдактар мае сваю галаву, і правіць (каля-)грамадска-палітычны артыкул ці з гэтай дзейнасцю звязаны са спасылкамі на палітычныя рэсурсы, то ён будзе гэта рабіць ананімна, вядома. Але ёсць рызыка, з наша боку, падставіць шэраговага рэдактара ад імя Беларускай Вікіпедыі. І да, яго ананімнасць як рэдактар, звязана з рашэннем супольнасці, а не кімсьці асабіста. Калі я правільна памятаю. [[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 19:48, 10 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::::::::: Дзіўна, чаму калі я прыйшоў у Свабодную энцыклапедыю і жадаю, каб мае праўкі засталіся ў гісторыі, чаму іншыя вырашаюць за мяне? Тут жа нібыта акрамя [[Вікіпедыя:Пяць слупоў]] абмежаванняў не павінна быць? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:53, 10 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::::::::::Сёння ў гэтага рэдактара свабоды на цэлую Свабодную энцыклапедыю! Дзякуючы хлопцам, ці дзяўчынам. Я не супраць. А там, на галоўную старонку, можна артыкул пра Вольгу змясціць. Каб кожны рэдактар разумеў пра [[Вікіпедыя:Пяць слупоў]] і Свабодную энцыклапедыю ў сённяшніх умовах. [[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 20:13, 10 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::::::::::: На галоўнай староцы сёння мы змяшчаем прамую спасылку толькі на выбраныя арьыкулы, якія атрымалі адпаведны статус. Такі звычай склаўся, Вікіпедыя не трыбуна ўсё ж. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:29, 10 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::::::::::: Менавіта сёння там спасылка на артыкул [[Беларускія народныя танцы]], [[Удзельнік:J-ka Zadzvinski]], з [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%86%D1%8B&action=history гісторыі версій] бачна, хто з рэдактараў зрабіў самы вялікі ўнёсак у яго стварэнне. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:54, 10 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::::::::::::Так, відаць. І чым гэта ўсё скончылася, таксама відаць: [[Вольга Генадзеўна Сітнік#Пераслед]]. Хех, Свабодная энцыклапедыя, Беларускія народныя танцы і хатняя хімія. Але, Вікіпедыя не трыбуна ўсё ж, таму заканчваем. Што зроблена, тое зроблена. Пабачым, што з гэтага ўсяго ... [[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 22:22, 10 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::::::::::звычайна ў азначэнні свабоды кажуць і пра тое, што ваша свабода сканчваецца там, дзе пачынаецца свабода іншага чалавека. Сёння ў нас два варыянты хаваць усё, ці не хаваць нічога. У першым выпадку мы тэарэтычна пазбаўляем пару чалавек падпісацца сваім імем у энцыклапедыі, дзе вы перадаяце ўвесь свой уклад у грамадскі набытак усё адно. У другім выпадку мы падстаўляем пад [[Рэпрэсіі супраць беларускіх вікіпедыстаў (з 2022)|рэальную пагрозу]] палітычнага пераследу людзей на тэрыторыі Беларусі. Мне здаецца сітуацыя мае выразную дыспрапорцыю. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 10:27, 11 красавіка 2026 (+03) :::::::::::::::::::::: Рэдактар перадае менавіта ''свой'' уклад у грамадскі набытак, гэта базавыя прынцыпаы Вікіпедыі. Спасылкі тут вышэй на вікіпедыйны артыкул не выклікаюць даверу, бо Вікіпедыя не аўтарытэтная крыніца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 10:38, 11 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Закрываю запыт датэрмінова па некалькіх прычынах. Па-першае, некалькі вельмі дасведчаных удзельнікаў выказаліся або супраць, або не выказалі падтрымкі маёй кандыдатуры. Для такой важнай ролі давер з’яўляецца неабходным і крытычным. Без яго ісці за сцягам няма сэнсу. Па-другое, для правоў рэвізора згодна з Мета-вікі трэба атрымаць не менш за 25 галасоў, што ў сучаснай сітуацыі для нашай Вікі з’яўляецца вельмі складаным. Згодна з працэдурным бар’ерам працягваць галасаванне няма сэнсу. Дзякуй усім, хто звярнуў увагу на гэтую праблему нашага раздзела. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:51, 12 красавіка 2026 (+03) == {{u|MocnyDuham}} == {{закрыта}} Падчас роздуму над форумным заклікам {{u|Plaga med}}, падумаў, што можа і мне трэба пайсці за адміністратарскім сцягам. Часта прыходзіцца звяртацца з запытамі да іншых адміністратараў, якія б я і сам мог спакойна ды эфектыўна выконваць. У Вікіпедыі актыўны з 2021 года. У асноўным рэдагаваў рувікі, але з 2025 амаль цалкам пераключыўся на наш праект. Агулам маю больш за [https://xtools.wmcloud.org/ec/be.wikipedia.org/MocnyDuham 10,000 правак]. Сцяг патрэбны, каб самастойна разбіраць старонкі на хуткім выдаленні, дапамагаць на [[ВП:ДВ]] і больш эфектыўна працаваць над [[ВП:ДП]] (часам для пераносу старонак на існуючую версію патрэбныя дадатковыя правы). Я манітору новыя артыкулы і праўкі, таму сцяг адміністратара таксама быў бы карысны, каб накладваць часовыя блакіроўкі на відавочных вандалаў (больш складанымі кейсамі найбліжэйшы год без вопыта займацца дакладна не буду). CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. Жыву па-за межамі Беларусі, вяртацца пакуль не планую. Пры ўдалым абранні абяцаю праз год правесці канфірмацыю, дзе можна будзе прагаласаваць простай большасцю «за» ці «супраць» маіх адміністратарскіх паўнамоцтваў. Таксама абяцаю магчымасць правядзення пазачарговай канфірмацыі пры наяўнасці 5 галасоў. Прасоўваць сваю «праўду» не збіраюся, у супольнасці валанцёраў шаную кансэнсус і агульную справу. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:28, 23 жніўня 2025 (+03) === За === : <s>{{за}} [[Удзельнік:Mbutsk|mbutsk]] ([[Размовы з удзельнікам:Mbutsk|размовы]]) 20:23, 23 жніўня 2025 (+03)</s> :: На момант галасавання ўдзельнік не мае патрэбных 100 правак у асноўнай прасторы артыкулаў. Голас не можа быць залічаны. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:26, 25 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Актыўны і ініцыятыўны ўдзельнік з вопытам. Удачы! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 11:23, 24 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Кандыдат валодае неабходнымі ўменнямі і досведам, мае імпэт і жаданне, таму падтрымліваю ягонае імкненне працаваць на больш высокім узроўні. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 21:57, 24 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Падтрымліваю, плёну ў працы! --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:21, 25 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Падтрымліваю (падпісваюся ботам пакуль заблакаваны для бяспекі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:06, 25 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Актыўна спрыяе развіццю супольнасці, мае досвед карыснай дзейнасці ў [[ВП:ДВ]] і [[ВП:ДП]]. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:16, 25 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Падтрымліваю. Чым больш адміністратараў, тым лепш! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 21:11, 25 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Актыўны ўдзельнік, які гарыць агульнай справай. З пачатых артыкулаў бачна, што мае выразную палітычную пазіцыю, спадзяюся, што пры вырашэнні канфліктаў гэта не будзе перашкаджаць прыняццю узважаных рашэнняў. --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:20, 26 жніўня 2025 (+03) :: Палітычная пазіцыя застаецца па-за межамі Вікі. Часам такі выбар артыкулаў тлумачыцца тым, што зараз не вельмі вялікая колькасць людзей наогул могуць адкрыта пісаць на такія тэмы. Я шаную [[ВП:НПГ]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:08, 27 жніўня 2025 (+03) === Супраць === === Заўвагі і пытанні === : {{пытанне}} Якую частку працы адміністратара Вы гатовы ўзяць на сябе адразу пасля атрымання статуса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03) :: Як і пісаў вышэй: ::* выдаленне і хуткае выдаленне старонак ::* перайменаванне старонак у назву, якая ўжо існуе ::* блакіроўкі відавочных вандалаў :: Ну і буду рэагаваць на запыты супольнасці, канешне. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:19, 28 жніўня 2025 (+03) : {{пытанне}} Як Вы ацэньваеце свой унёсак у Вікіпедыю? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03) :: Ацэньваю як сціплы. Заўсёды можна зрабіць больш, але я стараюся па-трошкі, каб не выгараць. Часам лічу свой унёсак не самым прыкметным, але вельмі карысным: напрыклад, калі растаўляю катэгорыі ў пустых артыкулах. Лічу плюсам свайго унёска тое, што я магу пісаць на тыя тэмы, якія частка нашай супольнасці закрываць не можа. Канешне, там яшчэ пісаць і пісаць, але я стараюся насколькі гэта магчыма, з улікам маіх іншых сфераў жыцця. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:24, 28 жніўня 2025 (+03) : {{пытанне}} Ці ведаеце Вы мовы CSS і JS і ці патрэбны Вам магчымасці адміністратара інтэрфейса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:51, 4 верасня 2025 (+03) :: Як і пісаў вышэй: CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:56, 4 верасня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 7 галасоў: «за» — 7 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|MocnyDuham}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:42, 7 верасня 2025 (+03) : Шчыра дзякую! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:49, 7 верасня 2025 (+03) :: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Зычу плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:44, 8 верасня 2025 (+03) == {{u|Plaga med}} == {{закрыта}} Матывацыю акрэсліў пераважна на [[Вікіпедыя:Форум#Адміністратараў усё менш... Трэба новыя адміністратары!|форуме]]. Асабіста я зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты. Таксама зацікаўлены ў развіцці супольнасці агулам. JS, CSS, Lua і інш. разумею дастаткова. Са слабых бакоў, магу быць часам няўважлівым, асабліва калі працую над нечым у 20+ укладках, таму я вельмі ўдзячны, калі да мяне прыбягаюць і адразу ўказваюць на новыя праблемы. З усім астатнім, здаецца, не маю праблем. Абяцаю не злоўжываць паўнамоцтвамі, намагацца працаваць дбайна і пільна, нічога не ламаць, а калі такое, раптам, і адбудзецца, аператыўна выпраўляць сітуацыю. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:49, 19 жніўня 2025 (+03) === За === : {{За}} Падтрымліваю. Поспеху ў працы.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:30, 19 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Пазнаёміўся каротка з працай і дасягненнямі кандыдата, таму падтрымліваю і зычу поспеху. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 15:27, 19 жніўня 2025 (+03) : {{За}}, дадатковыя магчымасці для кампетэнтых і адказных удзельнікаў — на карысць праекту. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:05, 19 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Падтрымліваю, кандыдат глыбока і сістэматычна працуе на развіццё праекта. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 21:12, 19 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Дасведчаны ўдзельнік з добрай тэхнічнай базай. Мае добры ўзровень камунікацыі і актыўнае жаданне працаваць над развіццём супольнасці і праекту. Такія адміны нам патрэбны :) [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:49, 20 жніўня 2025 (+03) : {{за}} падтрымліваю (падпісваюся сваім ботам, які пакінулі без блакіроўкі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] 21:21, 20 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Падтрымліваю. Плённай працы! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 23:40, 20 жніўня 2025 (+03) : {{За}} плёну. --[[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]] ([[Размовы з удзельнікам:Mr. Zabej|размовы]]) 13:35, 21 жніўня 2025 (+03) : {{За}}. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 16:58, 23 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Падтрымліваю кандыдата. З павагай, [[Удзельнік:ZlyiLev|ZlyiLev]] ([[Размовы з удзельнікам:ZlyiLev|размовы]]) 19:15, 23 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Відавочныя тэхнічныя навыкі, досвед канструктыўнай камунікацыі, англійская мова (магчымасць прадстаўляць супольнасць па-за межамі бел праекту). --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:04, 25 жніўня 2025 (+03) : {{За}}. Падтрымліваю. Досвед удзельніка ў тэхнічных пытыннях важны для супольнасці і праекта. Часу пільна прыгледзіцца да ўдзельніка было не шмат, маю надзею, што апраўдае давер. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:31, 25 жніўня 2025 (+03) : {{За}}. Падтрымліваю. Удзельнік дасведчаны ў тэхнічных пытаннях, поспехаў у працы! --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:05, 26 жніўня 2025 (+03) === Супраць === === Заўвагі і пытанні === [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Запыты на статусы]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Адміністратары]] : {{пытанне}} Як бы вы дзейнічалі ў канфліктнай сітуацыі паміж удзельнікамі, калі абодва бакі парушаюць правілы, але лічаць, што яны маюць рацыю? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03) ::Я не вельмі хачу разбірацца ў канфліктах, але калі прыйдзецца, то буду намагацца выводзіць канфлікт у канструктыўны бок, выходзіць з плоскасці асабістага ў больш аб’ектыўнае рэчышча. Не люблю баны і спрэчкі, для мяне гэта самая апошняя і непажаданая мера. Лічу, што трэба заўсёды імкнуцца да прыязнай камунікацыі, ствараць камфортныя ўмовы для ўсіх, не навешваць ярлыкі а-ля «ты дурак, а ты малайчына», зыходзіць з таго, што звычайна ўдзельнікі і ўдзельніцы праекта хочуць зрабіць нешта добрае, нават калі гэта прыводзіць да канфліктаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:50, 19 жніўня 2025 (+03) : {{Пытанне}} Калі ў вас узнікне прынцыповае непаразуменне з іншым адміністратарам адносна таго, як трэба дзейнічаць у канкрэтнай сітуацыі, якім чынам вы будзеце яго вырашаць? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03) ::Галоўнае — кансэнсус. Я не люблю канфліктаў і не хачу ствараць перашкоды ў развіцці праекта, а таксама паважаю іншых адміністратараў і адміністратарак праекта. Калі я не магу пераканаць людзей у нечым, то можа ў мяне сапраўды слабая аргументацыя і мне варта адысці ў бок і перагледзець сваю пазіцыю. Часамі можа спатрэбіцца галасаванне, але мне здаецца, што гэта слабы інструмент, найлепш працаваць над кансэнсусам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:55, 19 жніўня 2025 (+03) : {{Пытанне}} Якія з абавязкаў адміністратараў вы ў асноўным плануеце выконваць? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:46, 20 жніўня 2025 (+03) ::як і пісаў вышэй, цяпер у першую чаргу мяне цікавяць тэхнічныя пытанні, рэдагаванне прасторы MediaWiki, падтрымка інтэрфэйсу і так далей. Не выключаю, што на мяне можа накаціць натхненне, і я пазаймаюся нейкімі вікіпраектамі, арганізацыяй нейкіх падзей, праца з супольнасцю, нават ёсць некаторыя канкрэтныя ідэі, але іх пакуль прытрымаю і не буду даваць абяцанняў. Я даволі непрадказальны чалавек, мне падабаецца пераключаць род дзейнасці, таму не магу сказаць, што я буду займацца нечым адным, і нічога больш. Часамі буду рэагаваць на нейкія запыты да адміністратараў, але не магу абяцаць, што буду заўсёды на сувязі і на ўсё аператыўна рэагаваць — усе мы людзі са сваім жыццём і клопатамі. Агулам можна сказаць, што на дадзены момант мяне найбольш цікавяць тэхнічныя і арганізацыйныя пытанні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 20 жніўня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 13 галасоў: «за» — 13 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|Plaga med}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:16, 4 верасня 2025 (+03) : Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:52, 5 верасня 2025 (+03) ::Дзякуй! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:19, 5 верасня 2025 (+03) c3bwmfebu78hgids8ex3ntw4mfbzbhu 0 807332 5150782 5139959 2026-06-05T04:56:13Z StarDeg 16311 5150782 wikitext text/x-wiki {{Фільм}} '''«Забароненыя гульні»''' ({{lang-fr|Jeux interdits}}) — фільм [[Рэнэ Клеман]]а, выпушчаны ў 1952 годзе. Экранізацыя рамана [[Франсуа Буае]] «Таямнічыя гульні» (фр. Les jeux inconnus, 1947). Фільм перамог на [[Венецыянскі кінафестываль|Венецыянскім кінафестывалі]] і атрымаў прэмію «[[Оскар]]» за найлепшы фільм на замежнай мове. Музычныя тэмы ў фільме аранжыраваны і выкананы іспанскім гітарыстам Нарсіса Епесам. == Сюжэт == Чэрвень 1940 г., час акупацыі Францыі ў [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайне]]. Палет са сваімі бацькамі бяжыць з [[Парыж]]а. Бацькі і яе каханае шчаня гінуць падчас авіяналёту на калону бежанцаў. Палет сустракае сына селяніна Мішэля Дале, які прыводзіць яе ў свой дом. Бацькі згаджаюцца пакінуць дзяўчынку ў сям’і. Мішэль і Палет хаваюць шчанюка на старым млыне, дзе потым уладкоўваюць могілкі жывёл, для якіх Мішэль выкрадае крыжы з катафалка бацькі, могілак і нават спрабуе выкрасці крыж з алтара царквы, але яго спыняе святар. Сям’я Дале варагуе з суседзямі Гард. Франсіс Гард дэзертуе з фронту і сустракаецца з сястрой Мішэля Бертай употай ад бацькоў. Брат Мішэля Жорж памірае ад удару капытоў каня. Калі бацька падчас пахаванняў Жоржа заўважае знікненне крыжоў з катафалка, Мішэль абвінавачвае ў гэтым суседзяў. Сябры сям’і Дале прыходзяць на могілкі, каб упрыгожыць магілу Жоржа, і не знаходзяць там крыжы. У лютасьці Дале-старэйшы ламае крыж на магіле маці Гард. Старэйшы Гард дзярэцца з ім. Але святар расказвае пра Мішэля. Мішэль уцякае з дому. За Палет прыязджаюць жандары. Мішэль абяцае аддаць усе крыжы, калі Палет застанецца ў сям’і. Але Дале-старэйшы аддае Палет жандарам. Мішэль выкідвае ўсе крыжы ў раку. Жандары адвозяць Палет у лагер бежанцаў пад эгідай Чырвонага Крыжа. == Узнагароды == Карціна сабрала вялікую колькасць нацыянальных прызоў і ўзнагарод кінафестываляў. * 1952 — прыз «Залаты леў» [[Венецыянскі кінафестываль|Венецыянскага кінафестывалю]]. * 1952 — «Вялікая незалежная прэмія» [[Канскі кінафестываль|Канскага кінафестывалю]]. * 1952 — трапленне ў топ найлепшых замежных фільмаў па версіі Нацыянальнай рады кінакрытыкаў ЗША. * 1952 — прэмія Нью-Ёркскага таварыства кінакрытыкаў за найлепшы фільм на замежнай мове. * 1953 — ганаровы «Оскар» за найлепшы фільм на замежнай мове. * 1954 — прэмія «Блакітная стужка» за найлепшы замежны фільм. * 1954 — прэмія часопіса «Кінэма Дзюмпа» за найлепшы замежны фільм. * 1954 — прэмія [[BAFTA]] за найлепшы фільм. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Фільмы 1952 года]] [[Катэгорыя:Выдатныя фільмы (Роджэр Эберт)]] eth3j8227nv3rpuqp2gysulzj0x4m3o 0 807412 5150639 5137011 2026-06-04T14:51:19Z DBatura 73587 5150639 wikitext text/x-wiki '''БРЭЛЛ''' — электрычнае кальцо, якое аб’ядноўвала ў 2001—2025 гадах энергетычныя сістэмы пяці краін — [[Беларусь|Беларусі]], [[Расія|Расіі]], [[Эстонія|Эстоніі]], [[Латвія|Латвіі]] і [[Літва|Літвы]] — з адзінай частатой току 50 [[Гц]]. Паўстала з [[Развал СССР|развалам СССР]], калі ў 1992 годзе быў створаны электраэнергетычны савет (ЭЭС) [[СНД|Садружнасці Незалежных Дзяржаў]] (СНД). [[Краіны Балтыі]], якія адмовіліся ўваходзіць у СНД, да ЭЭС не далучыліся. Нягледзячы на гэта, іх энергасістэмы працягвалі працаваць паралельна з расійскай і беларускай. Аснову БРЭЛЛ склала Пагадненне аб паралельнай працы энергасістэм, падпісанае 7 лютага 2001 года. Яго заключылі нацыянальныя кампаніі-аператары: [[Белэнерга]], «ЕЭС России», Eesti Energia, Latvenergo, Lietuvos energija. З 2001 па 2010 год бакі заключылі шэсць дадатковых пагадненняў, якія ўносілі змены ў зыходнае. Згодна з дакументам, краіны сфармавалі кальцо для паралельнай працы па электрасетках 330, 500 і 750 [[кВт]]. Пагадненне прадугледжвала ўзгадненне працы энергасістэм, магчымасць абмену электраэнергіяй і падтрымку рэзервамі пры аварыйных сітуацыях. Кальцо таксама забяспечвала электразабеспячэнне [[Калінінградская вобласць|Калінінградскай вобласці]], у якой няма сухапутных межаў з іншымі рэгіёнамі Расіі. Вышэйшым органам была сустрэча кіраўнікоў бакоў пагаднення, рабочым органам, які рыхтаваў рэгламенты паралельнай працы, — Камітэт энергасістэм БРЭЛЛ. У той жа час прыбалтыйскія рэспублікі ўзялі курс на інтэграцыю з [[Еўрапейскі Саюз|Еўрапейскім Саюзам]], што патрабавала перавязаць электрасістэмы з постсавецкіх краін на Еўрапейскую сетцу сістэмных аператараў перадачы электраэнергіі (European Network of Transmission System Operators for Electricity — ENTSO-E). Афіцыйна пра падобныя планы было ўпершыню заяўлена ў чэрвені 2007 года. З сярэдзіны 2010-х краіны Балтыі сталі будаваць энергамасты з іншымі членамі ЕС — да 2015 года Эстонія ўвяла ў эксплуатацыю два падводных энергакабеля Estlink (магутнасць — 1000 [[МВт]]), Літва — падводную лінію NordBalt са [[Швецыя]]й (700 МВт) і наземны электрамост з [[Польшча]]й LitPol Link (500 МВт). У 2019 годзе краіны Балтыі падпісалі пагадненне аб сінхранізацыі з энергасістэмай Еўрасаюза. З пачаткам [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|баявых дзеянняў ва Украіне]] ў 2022 годзе прыбалтыйскія рэспублікі загаварылі, што працэс трэба паскорыць, і дамовілася аб тым, каб завяршыць сінхранізацыю не пазней за люты 2025 года. У ліпені 2024 года Рыга, Вільнюс і Талін афіцыйна паведамілі Маскве і Мінску, што пагадненне аб БРЭЛЛ яны падаўжаць не будуць. Дакумент мінаў 7 лютага 2025 года, і краіны Балтыі аўтаматычна перасталі ў ім удзельнічаць 8 лютага, а ўжо 9 лютага ENTSO-E абвясціла аб паспяховай сінхранізацыі іх электрасістэм з сістэмай кантынентальнай Еўропы. == Гл. таксама == * [[Канфлікт вакол Беларускай АЭС]] == Спасылкі == * [https://www.rbc.ru/base/27/03/2025/67e565399a794715783fc732?utm_referrer=https%3A%2F%2Fyandex.by%2F БРЭЛЛ: что это такое и что изменилось после выхода стран Прибалтики] {{ВС}} [[Катэгорыя:Электраэнергетыка]][[Катэгорыя:Беларуска-літоўскія адносіны]][[Катэгорыя:Беларуска-латвійскія адносіны]][[Катэгорыя:Беларуска-эстонскія адносіны]][[Катэгорыя:Беларуска-расійскія адносіны]][[Катэгорыя:Энергетыка Беларусі]] 30strbx7ghci26oaurvd0t4huv9h2t7 0 807462 5150640 5137410 2026-06-04T14:54:57Z DBatura 73587 /* Біяграфія */ 5150640 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч}} '''Анатоль Леанідавіч Адамішын''' ({{lang-ru|Анатолий Леонидович Адамишин}}; {{ВД-Прэамбула}}) — савецкі і расійскі [[дыпламат]], дзяржаўны дзеяч. [[Дыпламатычныя рангі|Надзвычайны і паўнамоцны пасол]] (1982). == Біяграфія == Дзяцінства прайшло ў камунальнай кватэры на [[Орлікаў завулак|Орлікавым завулку]] ў [[Масква|Маскве]]. Маці, супрацоўніца савецкага ведамства, выхоўвала адзінага сына сама, без бацькі; для нагляду за дзіцем у дзённы час наймала няню. У 1957 годзе з адзнакай скончыў эканамічны факультэт [[Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава|МДУ імя М. В. Ламаносава]]. [[Кандыдат навук|Кандыдат гістарычных навук]] (тэма [[дысертацыя|дысертацыі]]: «Еўрапейская палітыка СССР 1967—1975 гг. на прыкладзе агульнаеўрапейскай нарады»). Распачаў дыпламатычную кар’еру: * У 1957—1959 гадах — рэферэнт першага еўрапейскага аддзела МЗС СССР. * У 1959—1965 гадах працаваў у [[пасольства|пасольстве]] СССР у [[Італія|Італьянскай Рэспубліцы]]: 1959—1961 — стажор, 1961-1962 — [[аташэ]], 1962—1964 — трэці сакратар, 1964—1965 — другі сакратар. * У 1965—1971 гадах працаваў у першым еўрапейскім аддзеле МЗС СССР: 1965—1966 — другі сакратар, 1966—1968 — першы сакратар, 1968—1970 — саветнік, 1970—1971 — эксперт-кансультант. * У 1971—1973 гадах — супрацоўнік, галоўны саветнік упраўлення па планаванні знешнепалітычных мерапрыемстваў (УПЗМ) МЗС СССР. * У 1973—1978 гадах — начальнік упраўлення па агульных міжнародных праблемах МЗС СССР. * У 1978—1986 гадах — загадчык першага еўрапейскага аддзела, член калегіі МЗС СССР. * У 1986—1990 гадах — намеснік міністра замежных спраў СССР. У яго вядзенне ўваходзілі гуманітарныя і культурныя сувязі, уключаючы [[ЮНЕСКА]], а таксама [[Афрыка]], дзе галоўным быў удзел ва ўрэгуляванні канфлікту на поўдні Афрыкі і прадастаўленні незалежнасці [[Намібія|Намібіі]]. * У 1987—1990 гадах, адначасова, старшыня камісіі СССР па справах [[ЮНЕСКА]]. * З 3 мая 1990 па 24 снежня 1992 года — надзвычайны і паўнамоцны пасол СССР, затым Расіі ў Італьянскай Рэспубліцы<ref>[https://www.libussr.ru/doc_ussr/usr_16522.htm Указ Президента СССР от 3 мая 1990 г. N 96 «О назначении тов. Адамишина А. Л. Чрезвычайным и Полномочным Послом СССР в Итальянской Республике»]</ref>. * З кастрычніка 1992 па 14 лістапада 1994 года — першы намеснік міністра замежных спраў Расіі<ref>[http://government.ru/docs/all/12911/ Распоряжение Правительства Российской Федерации от 14.11.1994 г. № 1776-р]</ref>, у тым ліку курыраваў адносіны з краінамі СНД. * 12 снежня 1993 года быў абраны дэпутатам [[Дзяржаўная дума Расійскай Федэрацыі|Дзяржаўнай думы]] па спісе блока «[[Яблака (партыя)|Яблака]]». Застаўся на пасадзе намесніка міністра і ў сувязі з гэтым склаў дэпутацкія паўнамоцтвы 11 мая 1994 года. Удзелу ў працы Думы не прымаў, намінальна з’яўляўся членам Камітэта па справах СНД і сувязях з суайчыннікамі. * З 5 верасня 1994 па 6 чэрвеня 1997 года — надзвычайны і паўнамоцны пасол Расіі ў [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]<ref>{{Cite web|url=http://kremlin.ru/acts/bank/6936|title=Указ Президента Российской Федерации от 05.09.1994 г. № 1842|lang=ru|website=Президент России|access-date=2023-10-18}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://kremlin.ru/acts/bank/11028|title=Указ Президента Российской Федерации от 06.06.1997 г. № 556|lang=ru|website=Президент России|access-date=2023-10-18}}</ref>. * У 1997—1998 гадах — міністр Расійскай Федэрацыі па супрацоўніцтве з дзяржавамі СНД. * У 1998—2005 гадах — віцэ-прэзідэнт, саветнік старшыні савета дырэктараў [[АФК «Сістэма»|акцыянернай фінансавай карпарацыі (АФК) «Сістэма»]]. * У 1999 годзе — загадчык кафедры знешняй палітыкі Расійскай акадэміі дзяржаўнай службы пры прэзідэнце Расіі. У кастрычніку 2000 года стаў адным з заснавальнікаў фонду міласэрнасці імя Ганны Паўлавай. З 2004 года прэзідэнт Асацыяцыі еўраатлантычнага супрацоўніцтва. Адначасна ўступіў у [[Яблака (партыя)|партыю «Яблака»]]. Старшы навуковы супрацоўнік [[Інстытут Еўропы РАН|Інстытута Еўропы РАН]]. [[Дыпламатычныя рангі|Надзвычайны і паўнамоцны пасол]] (12 ліпеня 1982). Член савета па знешняй і абароннай палітыцы. Валодаў [[Італьянская мова|італьянскай]], [[Англійская мова|англійскай]], [[Французская мова|французскай]], [[Украінская мова|украінскай]] мовамі. Сканаў 13 жніўня 2025 года<ref>{{Cite web |url= https://ria.ru/20250813/adamishin-2034964651.html|title= Умер бывший посол в Италии и Британии Адамишин|website= [[РИА Новости]]|date=2025-08-13|access-date=2025-08-13}}</ref><ref>{{Cite web |url= https://www.vesti.ru/article/4640189|title= Ушел из жизни бывший посол РФ в Италии и Великобритании Анатолий Адамишин|website= Vesti.ru|date=2025-08-13|access-date=2025-08-13}}</ref>. Пахаваны на [[траякураўскія могілкі|Траякураўскіх могілках]]<ref>{{Cite web |url= https://moscow-tombs.ru/by-years/adamishin_al/|title= АДАМИШИН Анатолий Леонидович (1934 – 2025)|website= moscow-tombs.ru|access-date=2025-09-06}}</ref>. == Узнагароды == Мае дзяржаўныя ўзнагароды, у тым ліку два [[Ордэна Працоўнага Чырвонага Сцяга|ордэны Працоўнага Чырвонага Сцяга]] (1981, 1984), [[Ордэн Дружбы народаў (СССР)|Дружбы народаў]] (1975), «[[Ордэн «Знак Пашаны»|Знак Пашаны]]» (1971). [[Заслужаны работнік дыпламатычнай службы Расійскай Федэрацыі]] (18 красавіка 2005)<ref>{{Cite web |url=http://www.kremlin.ru/acts/bank/22268 |title=Указ Президента Российской Федерации от 18.04.2005 г. № 439 «О присвоении почетного звания „Заслуженный работник дипломатической службы Российской Федерации“» |access-date=2024-12-03 |archive-date=2016-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160916101047/http://www.kremlin.ru/acts/bank/22268 |url-status=live }}</ref>. Кавалер Вялікага Крыжа [[ордэн «За заслугі перад Італьянскай Рэспублікай»|ордэна «За заслугі перад Італьянскай Рэспублікай»]] (1993)<ref>[http://www.quirinale.it/qrnw/statico/onorificenze/decorato.asp?id=10609&ono=11 Cavaliere di Gran Croce Ordine al Merito della Repubblica Italiana S.E. l’Amb. Anatoli Leonidovich Adamishin]{{ref|it}}</ref>. Узнагароджаны [[Ганаровай граматай Урада Расійскай Федэрацыі|Ганаровай граматай Урада Расійскай Федэрацыі]] (2004 год)<ref>{{Cite web |url=http://government.ru/docs/all/41342/ |title=О награждении Почётной грамотой Правительства Российской Федерации Рогачёва И.А. |access-date=2023-06-13 |archive-date=2023-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230613184121/http://government.ru/docs/all/41342/ |url-status=live }}</ref> == Публікацыя == Мае навуковыя і публіцыстычныя Друкаваныя працы па шырокаму колу міжнародных праблем, а таксама мемуарныя замалёўкі. Аўтар кнігі «Заход і адраджэнне вялікай дзяржавы» (1993, на італьянскай мове), мемуараў «Белае сонца Анголы» (2001) і у «Розныя гады. Знешнепалітычныя нарысы» (2016). Поўны спіс: * Политика КПСС — марксизм-ленинизм в действии : Учеб. пособие для школ основ марксизма-ленинизма / [А. Л. Адамишин, Ю. А. Белик, В. И. Бровиков и др.]. — Москва : [[Политиздат]], 1976. — 416 с.; 20 см. — (В помощь изучающим материалы XXV съезда КПСС). * История внешней политики СССР. 1917—1976 : В 2 т. / Под ред. А. А. Громыко, Б. Н. Пономарева ; АН СССР. Ин-т истории СССР. — 2-е изд., доп. и перераб. — Москва : Наука, 1976-. — 22 см. Т. 2: 1945—1976 гг. Т. 2 / А. Л. Адамишин, А. М. Александров, А. И. Блатов [и др.]. — 1976-. — 670 с.; 22 см. * История внешней политики СССР. 1917—1976 : В 2 т. / Под ред. А. А. Громыко, Б. Н. Пономарева ; АН СССР. Ин-т истории СССР. — 3-е изд., доп. — Москва : Наука, 1976-. — 22 см. Т. 2: 1945—1976 гг. Т. 2 / Авт.: А. Л. Адамишин, А. М. Александров, А. И. Блатов [и др.]. — 1977. — 677 с. * От Хельсинки до Белграда : Сов. Союз и осуществление Заключит. акта общеевропейского совещ. : Документы и материалы : [Сборник] / [Сост. А. Л. Адамишин, Ю. М. Воронцов, Ю. В. Дубинин и др.]. — Москва : Политиздат, 1977. — 287 с.; 20 см. * По пути, проложенному в Хельсинки : Сов. Союз и осуществление Заключ. акта общеевроп. совещ. Документы и материалы / [Сост. Адамишин А. Л. и др.]. — Москва : Политиздат, 1980. — 511 с.; 22 см. * История внешней политики СССР, 1917—1980 / Под ред. А. А. Громыко, Б. Н. Пономарева. — М. : Прогресс, 1981. — 20 см. Т. 2. 1945—1980 / А. Л. Адамишин, А. М. Александров, А. И. Блатов и др. — Москва : Прогресс, 1981. — 726 с. * История внешней политики СССР, 1917—1980 : в 2-х т. / Под ред. А. А. Громыко, Б. Н. Пономарева ; АН СССР, Институт истории СССР. — 4-е изд., перераб. и доп. — Москва : Наука, 1980. Т. 2: 1945—1980 гг. Т. 2. — 1981. — 758 с. * Справочник пропагандиста-международника / [Адамишин А. Л., Адибеков Г. М., Алексеев Р. Ф. и др.; Под ред. В. В. Загладина, Н. В. Шишлина]. — Москва : Политиздат, 1981. — 206 с.; 17 см. * Советско-французские отношения во время Великой Отечественной войны 1941—1945: документы и материалы. / М-во иностр. дел СССР ; ред. А. Л. Адамишин. — Москва : Политиздат, 1983. * За мир и безопасность народов: документы внешней политики СССР, 1970 г. : в 2 кн. / М-во иностранных дел СССР ; редкол.: А. Л. Адамишин [и др.]. — Москва : Политиздат, 1988. — 22 см; ISBN 5-250-00180-7 * СССР и международное сотрудничество в области прав человека : Документы и материалы / М-во иностр. дел СССР; [Редкол.: А. Л. Адамишин (отв. ред.) и др.]. — Москва : Междунар. отношения, 1989. — 708,[1] с.; 22 см; ISBN 5-7133-0141-9 : 2 р. 40 к. * Международное сотрудничество в области прав человека: Документы и материалы / М-во иностр. дел РФ ; [Редкол.: А. Л. Адамишин (отв. ред.) и др.]. — М. : Междунар. отношения, 1993-. — 22 см. Вып. 2. — Москва : Междунар. отношения, 1993. — 698,[1] с.; ISBN 5-7133-0621-6 : Б. ц. * Tramonto e rinascita di una grande potenza : diario polit. dell’ultimo ambasciatore dell’Urss e del primo ambasciatore della Federazione Russa a Roma / Anatilij Adamishin; a cura di Aleksej Hazov; pref. di Francesco Cossiga; [trad. dal russo di Aleksej Hazov]. — Milano : Spirali/Vel, 1995. — 294, [1] с. ISBN 88-7770-421-7 * Белое солнце Анголы / Анатолий Адамишин. — Москва : [[Вагриус]], 2001. — 213, [1] с., [16] л. ил.; 20 см; ISBN 5-264-00686-5 * Стратегия для России: 10 лет СВОП / Ред. колл. СВОП: В. П. Аверченко, А. Л. Адамишин и др. — Вагриус, 2002. — 813 с. — (Совет по внешней и оборонной политике). * В разные годы. Внешнеполитические очерки / Анатолий Адамишин. — Москва : Весь Мир, 2016. — 447 с., [8] л. ил., портр., факс. : портр., факс.; 24 см; ISBN 978-5-7777-0651-5 : 1000 экз. * Английский дивертисмент: заметки (с комментариями) посла России в Лондоне, 1994—1997 гг. / Анатолий Адамишин. — Москва : Художественная лит., 2018. — 443, [2] с., [16] л. цв. ил., портр. : ил.; 21 см; ISBN 978-5-280-03804-2 : 1000 экз. * Как стать послом / Анатолий Адамишин; под редакцией доктора исторических наук Ю. А. Райкова ; Федеральное государственное автономное образовательное учреждение высшего образования «Московский государственный институт международных отношений (университет) Министерства иностранных дел Российской Федерации», Кафедра дипломатии. — Москва : МГИМО-университет, 2019. — 137, [2] с.; 20 см. — (Воспоминания дипломата).; ISBN 978-5-9228-2077-6 : 100 экз. * В разные годы. Внешнеполитические очерки / Анатолий Адамишин. — 2-е изд., испр. и доп. — Москва : Весь мир, 2024 (Чехов, Московская область). — 459 с., [8] л. ил., портр. : ил., портр.; 25 см; ISBN 978-5-7777-0941-7 : 1000 экз. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://svop.ru/эксперты/адамишин-анатолий-леонидович/ Биография] * [http://persona.rin.ru/cgi-bin/rus/view.pl?id=15865&a=f&idr=6 Биография] * [http://www.echo.msk.ru/programs/korzun/606301-echo/ Интервью Анатолия Адамишина на радио «Эхо Москвы»] (21.07.2009) * {{cite web|url= https://aif.ru/politics/world/anatoliy_adamishin_london_i_vashington_vozrozhdayut_obraz_imperii_zla|title= Анатолий Адамишин: Лондон и Вашингтон возрождают образ «империи зла»|publisher= «[[Аргументы и факты]]»|date=2018-04-04}} * {{cite web|url= https://lenta.ru/articles/2020/02/19/adamishin/|title= «Ситуацию усугубила наша неуклюжая ложь» Что помешало вождям СССР победить в холодной войне?|publisher= [[Lenta.ru]]|date=2020-02-19}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Эканамісты паводле алфавіта]][[Катэгорыя:Члены партыі «Яблака»]][[Катэгорыя:Кандыдаты гістарычных навук]][[Катэгорыя:Эканамісты СССР]][[Катэгорыя:Эканамісты Расіі]][[Катэгорыя:Эканамісты XX стагоддзя]][[Катэгорыя:Паслы СССР]][[Катэгорыя:Паслы Расіі]][[Катэгорыя:Дэпутаты Дзяржаўнай думы Расійскай Федэрацыі I склікання]][[Катэгорыя:Мемуарысты Расіі]] 936orjg1pehfwmrig5uhjvfaciwsx16 0 807465 5150641 5149736 2026-06-04T14:57:14Z DBatura 73587 /* Гісторыя */ 5150641 wikitext text/x-wiki [[File:Ghetto Daraganovo 1a.jpg|міні|Помнік загінулым вязням гета.]] '''Гета ў Дараганаве''' (восень 1941 — май 1942) — [[гета ў перыяд Другой сусветнай вайны|яўрэйскае гета]], месца прымусовага перасялення [[яўрэі|яўрэяў]] вёскі [[Дараганава]] [[Асіповіцкі раён|Асіповіцкага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] ў працэсе [[Халакост у Беларусі|пераследу і знішчэння яўрэяў]] падчас [[нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|акупацыі тэрыторыі Беларусі]] войскамі [[Трэці рэйх|нацысцкай Германіі]] ў перыяд [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. == Гісторыя== Да пачатку акупацыі эвакуявацца на ўсход паспела толькі палова габрэяў Дараганава. Немцы вельмі сур’ёзна ставіліся да магчымасці супраціву, і таму ў большасці выпадкаў у першую чаргу забівалі ў гета ці яшчэ да яго стварэння габрэяў-мужчын ва ўзросце прыкладна ад 15 да 50 гадоў — нягледзячы на эканамічную немэтазгоднасць, бо гэта былі самыя працаздольныя вязні<ref>''А. Каганович''. [http://www.jewniverse.ru/RED/Kaganovich/Belarusia%5B2%5D.htm#_ftnref15 Вопросы и задачи исследования мест принудительного содержания евреев на территории Беларуси в 1941—1944 годах.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160826000241/http://www.jewniverse.ru/RED/Kaganovich/Belarusia%5B2%5D.htm#_ftnref15 |date=26 жніўня 2016 }}</ref>. Зыходзячы з гэтых памкненняў, у пачатку жніўня 1941 года са [[Старыя Дарогі|Старых Дарог]] у мястэчка прыбыў атрад жандараў, праехаў вёску, арыштаваў каля 30 (11{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=253}}) мужчын — амаль адных габрэяў — і расстраляў іх, закапаўшы целы ў яме каля санаторыя{{sfn|«Памяць. Асіповіцкi раён»|2002|с=201—202}}. Увосень 1941 года немцы, рэалізуючы гітлераўскую праграму знішчэння яўрэяў, сагналі ўсіх яўрэяў вёскі ў гета, утворанае на вуліцы Пясчанай (мясцовыя жыхары называлі яе «Пясчанка»). Тэрыторыя гета не ахоўвалася, але уцёкаў не было, бо бегчы вязням было практычна няма куды — у лесе чакала смерць ад голаду і холаду, [[Савецкі партызанскі рух у Беларусі (1941—1944)|партызанскі рух]] яшчэ не разгарнуўся, і ўсюды пагражала небяспека быць схопленым [[Беларускі калабарацыянізм у Другой сусветнай вайне|калабарантамі]] або быць выдадзенымі мясцовымі жыхарамі<ref name=autogenerated1>''В. Зайцева, В. Новик.'' Из истории Холокоста в Осиповичском районе. Мы не можем молчать. Школьники и студенты о Холокосте. Выпуск 4: Сборник / Составитель: Д. В. Прокудин. // Под ред. И. А. Альтмана. — {{М.}}: Центр и Фонд «Холокост», 2008</ref><ref name=autogenerated2>''И. Разумовский.'' [http://www.aen.ru/index.php?page=brief&article_id=53864 Памятник жертвам Катастрофы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111028071513/http://www.aen.ru/index.php?page=brief&article_id=53864 |date=28 кастрычніка 2011 }}</ref>. У маі 1942 года ў Дараганава прыбыў карны атрад [[СС]] з [[Бабруйск]]а колькасцю 30 чалавек. Немцы акружылі вёску, расставіўшы паліцаяў па перыметры мястэчка і пазбавіўшы яўрэяў магчымасці ўцячы. Іншыя калабаранты пачалі збіраць габрэяў з гета, прыкладамі выганяючы людзей на вуліцу. Пабудаваўшы вязняў у калону, акупанты адвялі іх да старой пякарні на ўскраіне вёскі. Людзей групамі па 5 чалавек адводзілі ў лес на поўнач ад Дараганава да вялікай, пашкоджанай выкапанай ямы. Там карнікі прымушалі асуджаных людзей распранацца да ніжняй бялізны і расстрэльвалі<ref name=autogenerated1 /><ref name=autogenerated2 />{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=253}}. З той калоны яўрэяў у жывых засталася Тамара Пятроўна Бараноўская, якой у той час было 5 гадоў<ref name=autogenerated2 />. Праз ужо доўгі час пасля знішчэння гета паліцаі высветлілі, што ў мясцовай настаўніцы сыны-блізняты ад яўрэя. Дзяцей забілі, а іх маці звар’яцела{{sfn|«Памяць. Асіповіцкi раён»|2002|с=203}}. == Памяць == Пасля вайны на месцы расстрэлу яўрэяў быў пастаўлены невялікі помнік з надпісам «Мірным савецкім грамадзянам, якія загінулі ад рук нямецка-фашысцкіх захопнікаў»<ref name=autogenerated2 />. У 1976 годзе замест яго быў усталяваны іншы помнік з згадваннем пра 73 габрэяў<ref>[http://jhrgbelarus.org/Heritage_Holocaust.php?pid=&lang=en&city_id=193&type=3 Holocaust in Daraganovo] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120503233730/http://jhrgbelarus.org/Heritage_Holocaust.php?pid=&lang=en&city_id=193&type=3 |date=3 мая 2012 }}{{ref|en}}</ref>{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=253}}. 26 чэрвеня 2009 года быў адкрыты новы помнік на паўночны захад ад вёскі ў лесе недалёка ад вуліцы Бабруйскай. На помніку выбітыя 162 прозвішчы і імёны ўсіх расстраляных вясной 1942 года. Спіс забітых і склаў удакладніў Уладзімір Свярдлоў, які выратаваўся з [[Гета ў Крынках|гета ў санаторыі Крынкі]]<ref name=autogenerated2 />{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=253}}{{sfn|Свидетельствуют палачи|2010|с=188}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{h|«Памяць. Асіповіцкi раён»|2002|Г. К. Кісялёў, Б. В. Ульянка, М. П. Хобатаў i iнш. (рэдкал.), П. С. Качановіч, В. У. Хурсiк (укладальнікi). «Памяць. Асіповіцкi раён». — Минск: БЕЛТА, 2002. — 720 с. — ISBN 985-6302-36-6. }} * {{h|Холокост на территории СССР|2011|Холокост на территории СССР. Энциклопедия / Гл. ред. И. А. Альтман. — 2-е изд., испр. и доп. — М.: РОССПЭН, 2011. — 1143 с. — ISBN 978-5-8243-1463-2.}} * {{h|Свидетельствуют палачи|2010|Свидетельствуют палачи. Уничтожение евреев на оккупированной территории Беларуси в 1941—1944 гг. / Составители В. И. Адамушко, И. П. Герасимова, В. Д. Селеменев. — 2-е издание. — Мн.: НАРБ, 2010. — 199 с. — ISBN 978-985-6372-67-7.}} {{Гета на Беларусі}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Гета ў Беларусі|Дараганва]] [[Катэгорыя:Гісторыя Асіповіцкага раёна]] efcj3tcyextk4459r8pvhc41sm28bq2 5150642 5150641 2026-06-04T14:57:39Z DBatura 73587 /* Памяць */ 5150642 wikitext text/x-wiki [[File:Ghetto Daraganovo 1a.jpg|міні|Помнік загінулым вязням гета.]] '''Гета ў Дараганаве''' (восень 1941 — май 1942) — [[гета ў перыяд Другой сусветнай вайны|яўрэйскае гета]], месца прымусовага перасялення [[яўрэі|яўрэяў]] вёскі [[Дараганава]] [[Асіповіцкі раён|Асіповіцкага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] ў працэсе [[Халакост у Беларусі|пераследу і знішчэння яўрэяў]] падчас [[нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|акупацыі тэрыторыі Беларусі]] войскамі [[Трэці рэйх|нацысцкай Германіі]] ў перыяд [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. == Гісторыя== Да пачатку акупацыі эвакуявацца на ўсход паспела толькі палова габрэяў Дараганава. Немцы вельмі сур’ёзна ставіліся да магчымасці супраціву, і таму ў большасці выпадкаў у першую чаргу забівалі ў гета ці яшчэ да яго стварэння габрэяў-мужчын ва ўзросце прыкладна ад 15 да 50 гадоў — нягледзячы на эканамічную немэтазгоднасць, бо гэта былі самыя працаздольныя вязні<ref>''А. Каганович''. [http://www.jewniverse.ru/RED/Kaganovich/Belarusia%5B2%5D.htm#_ftnref15 Вопросы и задачи исследования мест принудительного содержания евреев на территории Беларуси в 1941—1944 годах.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160826000241/http://www.jewniverse.ru/RED/Kaganovich/Belarusia%5B2%5D.htm#_ftnref15 |date=26 жніўня 2016 }}</ref>. Зыходзячы з гэтых памкненняў, у пачатку жніўня 1941 года са [[Старыя Дарогі|Старых Дарог]] у мястэчка прыбыў атрад жандараў, праехаў вёску, арыштаваў каля 30 (11{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=253}}) мужчын — амаль адных габрэяў — і расстраляў іх, закапаўшы целы ў яме каля санаторыя{{sfn|«Памяць. Асіповіцкi раён»|2002|с=201—202}}. Увосень 1941 года немцы, рэалізуючы гітлераўскую праграму знішчэння яўрэяў, сагналі ўсіх яўрэяў вёскі ў гета, утворанае на вуліцы Пясчанай (мясцовыя жыхары называлі яе «Пясчанка»). Тэрыторыя гета не ахоўвалася, але уцёкаў не было, бо бегчы вязням было практычна няма куды — у лесе чакала смерць ад голаду і холаду, [[Савецкі партызанскі рух у Беларусі (1941—1944)|партызанскі рух]] яшчэ не разгарнуўся, і ўсюды пагражала небяспека быць схопленым [[Беларускі калабарацыянізм у Другой сусветнай вайне|калабарантамі]] або быць выдадзенымі мясцовымі жыхарамі<ref name=autogenerated1>''В. Зайцева, В. Новик.'' Из истории Холокоста в Осиповичском районе. Мы не можем молчать. Школьники и студенты о Холокосте. Выпуск 4: Сборник / Составитель: Д. В. Прокудин. // Под ред. И. А. Альтмана. — {{М.}}: Центр и Фонд «Холокост», 2008</ref><ref name=autogenerated2>''И. Разумовский.'' [http://www.aen.ru/index.php?page=brief&article_id=53864 Памятник жертвам Катастрофы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111028071513/http://www.aen.ru/index.php?page=brief&article_id=53864 |date=28 кастрычніка 2011 }}</ref>. У маі 1942 года ў Дараганава прыбыў карны атрад [[СС]] з [[Бабруйск]]а колькасцю 30 чалавек. Немцы акружылі вёску, расставіўшы паліцаяў па перыметры мястэчка і пазбавіўшы яўрэяў магчымасці ўцячы. Іншыя калабаранты пачалі збіраць габрэяў з гета, прыкладамі выганяючы людзей на вуліцу. Пабудаваўшы вязняў у калону, акупанты адвялі іх да старой пякарні на ўскраіне вёскі. Людзей групамі па 5 чалавек адводзілі ў лес на поўнач ад Дараганава да вялікай, пашкоджанай выкапанай ямы. Там карнікі прымушалі асуджаных людзей распранацца да ніжняй бялізны і расстрэльвалі<ref name=autogenerated1 /><ref name=autogenerated2 />{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=253}}. З той калоны яўрэяў у жывых засталася Тамара Пятроўна Бараноўская, якой у той час было 5 гадоў<ref name=autogenerated2 />. Праз ужо доўгі час пасля знішчэння гета паліцаі высветлілі, што ў мясцовай настаўніцы сыны-блізняты ад яўрэя. Дзяцей забілі, а іх маці звар’яцела{{sfn|«Памяць. Асіповіцкi раён»|2002|с=203}}. == Памяць == Пасля вайны на месцы расстрэлу яўрэяў быў пастаўлены невялікі помнік з надпісам «Мірным савецкім грамадзянам, якія загінулі ад рук нямецка-фашысцкіх захопнікаў»<ref name=autogenerated2 />. У 1976 годзе замест яго быў усталяваны іншы помнік са згадваннем пра 73 габрэяў<ref>[http://jhrgbelarus.org/Heritage_Holocaust.php?pid=&lang=en&city_id=193&type=3 Holocaust in Daraganovo] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120503233730/http://jhrgbelarus.org/Heritage_Holocaust.php?pid=&lang=en&city_id=193&type=3 |date=3 мая 2012 }}{{ref|en}}</ref>{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=253}}. 26 чэрвеня 2009 года быў адкрыты новы помнік на паўночны захад ад вёскі ў лесе недалёка ад вуліцы Бабруйскай. На помніку выбітыя 162 прозвішчы і імёны ўсіх расстраляных вясной 1942 года. Спіс забітых і склаў удакладніў Уладзімір Свярдлоў, які выратаваўся з [[Гета ў Крынках|гета ў санаторыі Крынкі]]<ref name=autogenerated2 />{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=253}}{{sfn|Свидетельствуют палачи|2010|с=188}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{h|«Памяць. Асіповіцкi раён»|2002|Г. К. Кісялёў, Б. В. Ульянка, М. П. Хобатаў i iнш. (рэдкал.), П. С. Качановіч, В. У. Хурсiк (укладальнікi). «Памяць. Асіповіцкi раён». — Минск: БЕЛТА, 2002. — 720 с. — ISBN 985-6302-36-6. }} * {{h|Холокост на территории СССР|2011|Холокост на территории СССР. Энциклопедия / Гл. ред. И. А. Альтман. — 2-е изд., испр. и доп. — М.: РОССПЭН, 2011. — 1143 с. — ISBN 978-5-8243-1463-2.}} * {{h|Свидетельствуют палачи|2010|Свидетельствуют палачи. Уничтожение евреев на оккупированной территории Беларуси в 1941—1944 гг. / Составители В. И. Адамушко, И. П. Герасимова, В. Д. Селеменев. — 2-е издание. — Мн.: НАРБ, 2010. — 199 с. — ISBN 978-985-6372-67-7.}} {{Гета на Беларусі}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Гета ў Беларусі|Дараганва]] [[Катэгорыя:Гісторыя Асіповіцкага раёна]] tartfc0tc0qmyrp9huqs5uwg1fxt4ka 0 807485 5150911 5142310 2026-06-05T11:05:28Z DBatura 73587 /* Савецкі перыяд */ 5150911 wikitext text/x-wiki {{Міжнародныя адносіны |Назва =Расійска-афганскія адносіны |Выява = Afghanistan_Russia_Locator.svg |Краіна1 = Афганістан |Краіна2 = Расія |Колер1 = green |Колер2 = orange }} '''Расійска-афганскія адносіны''' — дзяржаўныя адносіны паміж [[Расія]]й і [[Афганістан]]ам. Расія мае [[пасольства Расіі ў Афганістане|пасольства]] ў [[Кабул]]е і Генеральнае консульства ў [[Мазары-Шарыф]]е. У [[Масква|Маскве]] дзейнічае [[Пасольства Афганістана ў Расіі|пасольства Афганістана]]. == Царскі перыяд == {{Асноўны артыкул|Вялікая гульня}} У XIX стагоддзі Афганістан служыў [[буферная дзяржава|буфернай дзяржавай]] паміж [[Расійская імперыя|Расійскай імперыяй]] і [[Брытанская імперыя|Брытанскай імперыяй]]. == Савецкі перыяд == Пасля [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|Кастрычніцкай рэвалюцыі]] ў 1917 годзе адбылося збліжэнне дзвух краін. У 1919 годзе [[Савецкая Расія]] стала першай, хто пасля [[трэцяя англа-афганская вайна|трэцяй англа-афганскай вайны]] [[Місія ў Кабуле|ўстанавіў дыпламатычныя адносіны з Афганістанам]]<ref>Amin Saikal, Ravan Farhadi, Kirill Nourzhanov. [https://books.google.com/books?id=MuF55mSIt4EC&pg=PA65&dq=afghanistan+foreign+relations+italy&hl=en&ei=EAHsTKyIF8H58AbZ3al1&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&ved=0CDEQ6AEwAjgK#v=onepage&q=italy&f=false Modern Afghanistan: a history of struggle and survival] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160529054036/https://books.google.com/books?id=MuF55mSIt4EC&pg=PA65&dq=afghanistan+foreign+relations+italy&hl=en&ei=EAHsTKyIF8H58AbZ3al1&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&ved=0CDEQ6AEwAjgK#v=onepage&q=italy&f=false |date=29 мая 2016 }}. I.B.Tauris, 2006. ISBN 1-84511-316-0, 9781845113162. Pg 64</ref>. У 1921 годзе падпісаны [[Савецка-афганскі дагавор (1921)|Дагавор аб дружбе]], які прадугледжваў права афганскага [[транзіт (эканоміка)|транзіту]] праз [[Савецкі Саюз]]. Ранняя савецкая падтрымка ўключала ў сябе фінансавую дапамогу, пастаўкі самалётаў, абслугоўваючага тэхнічнага персаналу і аператараў [[тэлеграф]]а. У 1950-х СССР пачаў ажыццяўляць буйныя праграмы эканамічнай дапамогі Афганістану. У перыяд паміж 1954 і 1978 гадамі Афганістан атрымаў ад Масквы больш за 1 млрд [[Долар ЗША|долараў]], у тым ліку — значнае [[гандаль зброяй|ваеннае]] ўзмацненне. У 1964 годзе з урадам [[Каралеўства Афганістан]] быў падпісаны кантракт на распрацоўку двух праектаў — уладкавання [[Шыбарган|Шыберганскай]] групы газавых радовішчаў (Джар-Кудук, Ходжа-Гугердак, Етым-Таг) і праектавання газаправодаў Шыберган—[[Мазары-Шарыф]], [[Шыбарган|Шыберган]]—СССР<ref>{{Cite web |url=https://glavportal.com/materials/institut-vnipigazdobycha-sozdavaya-obekty-budushego/ |title=Институт «ВНИПИгаздобыча»: создавая объекты будущего — Бизнес России<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=2019-10-17 |archive-date=2019-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191017045003/https://glavportal.com/materials/institut-vnipigazdobycha-sozdavaya-obekty-budushego/ |url-status=live }}</ref> [[File:The Soviet Union 1969 CPA 3824 stamp (Flags of USSR and Afghanistan).jpg|міні|Савецкая паштовая марка, прысвечаная 50-годдзю ўсталявання двухбаковых адносін.]] У 1967 годзе пры дапамозе СССР запушчана ў эксплуатацыю газавае радовішча Ходжа-Гугердак, пабудаваны газаправод Афганістан—СССР, уключаючы паветраны пераход праз раку [[Амудар’я|Амудар’ю]]. У 1968 годзе пабудаваны газаправод Ходжа—Гугердак—[[Мазары-Шарыф]] да завода азотных угнаенняў<ref>{{Cite web |url=http://www.warandpeace.ru/ru/reports/view/51015/ |title=Перечень объектов, построенных СССР в Афганистане. - ВОЙНА и МИР<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=2019-10-17 |archive-date=2019-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191017044959/http://www.warandpeace.ru/ru/reports/view/51015/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://mmg-shora.ucoz.ru/publ/o_gazo_i_nefte_dobyche_i_transportirovke_gaza_na_severe_afganistana/1-1-0-123 |title=О газо- и нефте- добыче и транспортировке газа на севере Афганистана - Статьи - Мартиролог. Статьи. Личный состав ММГ - ММГ-2 Шибирган<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=2019-10-17 |archive-date=2019-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191017045002/http://mmg-shora.ucoz.ru/publ/o_gazo_i_nefte_dobyche_i_transportirovke_gaza_na_severe_afganistana/1-1-0-123 |url-status=live }}</ref>. Праз савецка-афганскую мяжу былі пабудаваны два газаправоды ва [[Узбекская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Узбекістан]] і [[Туркменская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Туркменістан]]. Максімум здабыча дасягала 4 мільярдаў кубаметраў газу штогод, з іх 2-3 мільярды перапраўляліся ў СССР. Газ даваў 23% бюджэту Афганістана, астатняе — дываны, сухафрукты. Афганскі газ затыкаў дзірку ва [[Газлі|ўзбекскім газавым праекце]] і стаў асноўнай эканамічнай прычынай [[Афганская вайна (1979—1989)|савецкага ўмяшання ў Афганскі канфлікт]]<ref>{{Cite web |url=http://afghanistan.ru/doc/2007.html |title=Афганистан.Ру {{!}} Почему Афганистан поставлял газ Советскому Союзу?<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=2020-04-27 |archive-date=2020-04-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200427132425/http://afghanistan.ru/doc/2007.html |url-status=live }}</ref>. У 1973 годзе дзве краіны абвясцілі пагадненні на 200 млн дол. па пастаўках газу і нафты, развіццю гандлю, транспарту, ірыгацыі і будаўніцтве заводаў. Пасля ўводу ў 1979 годзе войск у Афганістан СССР дапоўніў свае абавязацельствы па аказанні дапамогі гэтай дзяржаве мэтавым умацаваннем афганскай эканомікі і аднаўленнем арміі. Савецкі Саюз прадаставіў рэжыму [[Бабрак Кармаль|Бабрака Кармаля]] беспрэцэдэнтныя 800 мільёнаў долараў. Крэмль падтрымліваў рэжым [[Мухамед Наджыбула|Махамеда Наджыбулы]] і пасля [[вывад савецкіх войскаў з Афганістана|вываду войск]] у лютым 1989 года. У 1980-х СССР рыхтаваў афганскіх грамадзян для ажыццяўлення сумеснага савецка-афганскага касмічнага палёту і з 29 жніўня па 7 верасня 1988 года ў рамках савецкай касмічнай праграмы «[[Інтэркосмас]]» і афганскай праграмы «Шамшад» [[Маманд Абдул Ахад]] здзейсніў касмічны палёт на караблі «[[Саюз ТМ-6]]» на савецкую [[Мір (арбітальная станцыя)|арбітальную станцыю «Мір»]] у якасці касманаўта-даследчыка. На борт з сабой узяў нацыянальны сцяг і два экзэмпляры [[Каран]]а<ref>{{Cite web |url=http://www.astronaut.ru/bookcase/article/article90.htm?reload_coolmenus |title=«Афганский» полет |access-date=2022-04-22 |archive-date=2021-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111160525/http://www.astronaut.ru/bookcase/article/article90.htm?reload_coolmenus |url-status=live }}</ref>. == Сучасны перыяд == [[File:Russian embassy in Kabul.jpg|міні|Расійскае пасольства ў Кабуле.]] У ліпені 1993 года [[Грамадзянская вайна ў Таджыкістане|паўстанцы-таджыкі]] разам з афганскімі баевікамі [[Бой на 12-й заставе Маскоўскага пагранатрада|атакавалі]] фарпост [[Група памежных войскаў Расіі ў Рэспубліцы Таджыкістан|расійскіх пагранічнікаў]] на мяжы [[таджыкска-афганская мяжа|Афганістана і Таджыкістана]], у выніку чаго загінулі 25 расійскіх вайскоўцаў. Гэта заахвоціла Маскву нанесці ўдары па Афганістану, які ў той час кіраваўся рухам [[Талібан]]. Расія яшчэ больш расчаравалася ў Талібане з-за яго падтрымкі [[Узброеныя сілы Чачэнскай Рэспублікі Ічкерыя|чачэнскіх сепаратыстаў]] шляхам прадастаўлення прытулку тэрарыстычным групам, якія дзейнічаюць у Цэнтральнай Азіі і ў самой Расіі. З прычыны гэтага, Масква аказала ваенную дапамогу [[Паўночны альянс|Паўночнаму альянсу]], які ўдзельнічаў у звяржэнні рэжыму талібаў падчас [[вайна ў Афганістане (2001—2021)|амерыканскага ўварвання ў 2001 годзе]]. У 2002—2005 гадах Расія бязвыплатна перадала Афганістану транспартную тэхніку і іншую ваенную маёмасць на суму больш за 200 млн долараў ЗША. У 2007 годзе Афганістан закупіў ваеннай авіятэхнікі і запасных частак да яе (да [[авіяцыйная прамысловасць СССР|савецкай авіятэхніцы]]) на 8,48 млн долараў. Расійскія спецыялісты рамантавалі самалёты і верталёты [[Ваенна-паветраныя сілы Афганістана|ВПС Афганістана]]. У 2008 годзе ў Расію на вучобу ў ваенных навучальных установах прыбыла першая група афганскіх афіцэраў; у 2010 гадах пачала ажыццяўляцца праграма падрыхтоўкі 225 афганскіх паліцэйскіх штогод у ВНУ [[Міністэрства ўнутраных спраў Расійскай Федэрацыі|МУС Расіі]]. Таксама Расія аказвала [[Гуманітарная дапамога|гуманітарную дапамогу]]<ref>{{Cite web |url=https://mgimo.ru/upload/iblock/b57/b5731488fe76d68718d1247008145d71.pdf |title=РОССИЙСКО-АФГАНСКИЕ ОТНОШЕНИЯ НА СОВРЕМЕННОМ ЭТАПЕ |access-date=2023-08-10 |archive-date=2023-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230810230627/https://mgimo.ru/upload/iblock/b57/b5731488fe76d68718d1247008145d71.pdf |url-status=live }}</ref>. У сакавіку 2014 года Афганістан далучыўся да [[Сірыя|Сірыі]] і [[Венесуэла|Венесуэлы]], прызнаўшы Крымскі паўвостраў [[анексія Крыма Расіяй|часткай Расіі]]<ref>{{Cite news|title=Афганистан признал Крым частью России|url=https://russian.rt.com/inotv/2014-03-24/Afganistan-priznal-Krim-chastyu-Rossii|work=RT на русском|access-date=2017-02-18|archive-date=2017-02-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20170219132247/https://russian.rt.com/inotv/2014-03-24/Afganistan-priznal-Krim-chastyu-Rossii}}</ref>. === Пры другім рэжыме талібаў === Пасля [[падзенне Кабула (2021)|вяртання талібаў да ўлады ў Афганістане ў жніўні 2021 года]] ніводная краіна, уключаючы Расію, фармальна не прызнала рэжым талібаў законным урадам. Аднак прадстаўнікі руху наведвалі Маскву і ў верасні 2021 года сустракаліся з міністрам замежных спраў [[Сяргей Віктаравіч Лаўроў|Сяргеем Лаўровым]]. Акрамя таго, у Кабуле працягвала працу расійскае пасольства, тады як многія дзяржавы свае дыпламатычныя прадстаўніцтвы адклікалі<ref name="автоссылка1">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.forbes.ru/society/478347-rossia-dogovorilas-s-zapresennym-talibanom-o-postavkah-emu-topliva-i-zerna|title=Россия договорилась с запрещенным «Талибаном» о поставках ему топлива и зерна|website=Forbes|date=2022-09-28|access-date=2022-08-10|archive-date=2022-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20220928144858/https://www.forbes.ru/society/478347-rossia-dogovorilas-s-zapresennym-talibanom-o-postavkah-emu-topliva-i-zerna|url-status=live}}</ref>. У сакавіку 2022 года Расія выдала акрэдытацыю першаму афганскаму дыпламату, накіраванаму ў Маскву ад урада талібаў<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20220331/akkreditatsiya-1780991138.html|title=Москва выдала аккредитацию первому дипломату от правительства талибов|website=РИА|access-date=2022-03-31|archive-date=2022-03-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20220331040819/https://ria.ru/20220331/akkreditatsiya-1780991138.html|url-status=live}}</ref>. У верасні расійскія ўлады і прадстаўнікі талібаў дамовіліся аб пастаўках у Афганістан бензіну, дызельнага паліва, газу і збожжа<ref name="автоссылка1" />. Масква на некаторы перыяд прапанавала талібам зніжку адносна агульнасусветных коштаў<ref>{{Cite news|title=London Stock Exchange tells members to check for Russia sanctions compliance|url=https://www.reuters.com/markets/europe/london-stock-exchange-tells-members-check-russia-sanctions-compliance-2022-09-28/|website=Reuters|date=2022-09-28|access-date=2023-11-17|lang=en|archive-date=2023-11-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20231117072118/https://www.reuters.com/markets/europe/london-stock-exchange-tells-members-check-russia-sanctions-compliance-2022-09-28/|url-status=live}}</ref>. З 1 ліпеня 2025 года ў РФ прыступіў да працы новы афганскі пасол. 3 ліпеня 2025 года Расія першай у свеце афіцыйна прызнала дзяржаву талібаў — [[Ісламскі Эмірат Афганістан]]<ref>{{cite web|title=Россия первой в мире признала Исламский Эмират Афганистан|url=https://www.gazeta.ru/politics/news/2025/07/03/26190776.shtm|publisher=[[Газета.ru]]|date=2025-07-03|access-date=2026-02-28|lang=Ru}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Выбух ля расійскага пасольства ў Кабуле]] * [[Беларуска-афганскія адносіны]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Густерин П. В.'' Советская дипломатия на мусульманском Востоке в 1917—1921 годах. — Саарбрюккен, 2014. — ISBN 978-3-659-17980-8. == Спасылкі == * [http://www.adsva-mir.ru/rossia_i_afganistan.html Россия и Афганистан] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130727192002/http://adsva-mir.ru/rossia_i_afganistan.html |date=27 ліпеня 2013 }} * [http://www.afghanistan.ru/ Всё об Афганистане] * ''Густерин П. В.'' [http://ricolor.org/history/rsv/aft/7_10_2018/ Установление дипломатических отношений между Советской Россией и Афганистаном] {{ВС}} [[Катэгорыя:Двухбаковыя адносіны Расіі|Афганістан]] [[Катэгорыя:Палітыка Афганістана]] jipf2m82u439ws8n9d916jru7b0sgfc 5150912 5150911 2026-06-05T11:07:05Z DBatura 73587 /* Сучасны перыяд */ 5150912 wikitext text/x-wiki {{Міжнародныя адносіны |Назва =Расійска-афганскія адносіны |Выява = Afghanistan_Russia_Locator.svg |Краіна1 = Афганістан |Краіна2 = Расія |Колер1 = green |Колер2 = orange }} '''Расійска-афганскія адносіны''' — дзяржаўныя адносіны паміж [[Расія]]й і [[Афганістан]]ам. Расія мае [[пасольства Расіі ў Афганістане|пасольства]] ў [[Кабул]]е і Генеральнае консульства ў [[Мазары-Шарыф]]е. У [[Масква|Маскве]] дзейнічае [[Пасольства Афганістана ў Расіі|пасольства Афганістана]]. == Царскі перыяд == {{Асноўны артыкул|Вялікая гульня}} У XIX стагоддзі Афганістан служыў [[буферная дзяржава|буфернай дзяржавай]] паміж [[Расійская імперыя|Расійскай імперыяй]] і [[Брытанская імперыя|Брытанскай імперыяй]]. == Савецкі перыяд == Пасля [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|Кастрычніцкай рэвалюцыі]] ў 1917 годзе адбылося збліжэнне дзвух краін. У 1919 годзе [[Савецкая Расія]] стала першай, хто пасля [[трэцяя англа-афганская вайна|трэцяй англа-афганскай вайны]] [[Місія ў Кабуле|ўстанавіў дыпламатычныя адносіны з Афганістанам]]<ref>Amin Saikal, Ravan Farhadi, Kirill Nourzhanov. [https://books.google.com/books?id=MuF55mSIt4EC&pg=PA65&dq=afghanistan+foreign+relations+italy&hl=en&ei=EAHsTKyIF8H58AbZ3al1&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&ved=0CDEQ6AEwAjgK#v=onepage&q=italy&f=false Modern Afghanistan: a history of struggle and survival] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160529054036/https://books.google.com/books?id=MuF55mSIt4EC&pg=PA65&dq=afghanistan+foreign+relations+italy&hl=en&ei=EAHsTKyIF8H58AbZ3al1&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&ved=0CDEQ6AEwAjgK#v=onepage&q=italy&f=false |date=29 мая 2016 }}. I.B.Tauris, 2006. ISBN 1-84511-316-0, 9781845113162. Pg 64</ref>. У 1921 годзе падпісаны [[Савецка-афганскі дагавор (1921)|Дагавор аб дружбе]], які прадугледжваў права афганскага [[транзіт (эканоміка)|транзіту]] праз [[Савецкі Саюз]]. Ранняя савецкая падтрымка ўключала ў сябе фінансавую дапамогу, пастаўкі самалётаў, абслугоўваючага тэхнічнага персаналу і аператараў [[тэлеграф]]а. У 1950-х СССР пачаў ажыццяўляць буйныя праграмы эканамічнай дапамогі Афганістану. У перыяд паміж 1954 і 1978 гадамі Афганістан атрымаў ад Масквы больш за 1 млрд [[Долар ЗША|долараў]], у тым ліку — значнае [[гандаль зброяй|ваеннае]] ўзмацненне. У 1964 годзе з урадам [[Каралеўства Афганістан]] быў падпісаны кантракт на распрацоўку двух праектаў — уладкавання [[Шыбарган|Шыберганскай]] групы газавых радовішчаў (Джар-Кудук, Ходжа-Гугердак, Етым-Таг) і праектавання газаправодаў Шыберган—[[Мазары-Шарыф]], [[Шыбарган|Шыберган]]—СССР<ref>{{Cite web |url=https://glavportal.com/materials/institut-vnipigazdobycha-sozdavaya-obekty-budushego/ |title=Институт «ВНИПИгаздобыча»: создавая объекты будущего — Бизнес России<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=2019-10-17 |archive-date=2019-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191017045003/https://glavportal.com/materials/institut-vnipigazdobycha-sozdavaya-obekty-budushego/ |url-status=live }}</ref> [[File:The Soviet Union 1969 CPA 3824 stamp (Flags of USSR and Afghanistan).jpg|міні|Савецкая паштовая марка, прысвечаная 50-годдзю ўсталявання двухбаковых адносін.]] У 1967 годзе пры дапамозе СССР запушчана ў эксплуатацыю газавае радовішча Ходжа-Гугердак, пабудаваны газаправод Афганістан—СССР, уключаючы паветраны пераход праз раку [[Амудар’я|Амудар’ю]]. У 1968 годзе пабудаваны газаправод Ходжа—Гугердак—[[Мазары-Шарыф]] да завода азотных угнаенняў<ref>{{Cite web |url=http://www.warandpeace.ru/ru/reports/view/51015/ |title=Перечень объектов, построенных СССР в Афганистане. - ВОЙНА и МИР<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=2019-10-17 |archive-date=2019-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191017044959/http://www.warandpeace.ru/ru/reports/view/51015/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://mmg-shora.ucoz.ru/publ/o_gazo_i_nefte_dobyche_i_transportirovke_gaza_na_severe_afganistana/1-1-0-123 |title=О газо- и нефте- добыче и транспортировке газа на севере Афганистана - Статьи - Мартиролог. Статьи. Личный состав ММГ - ММГ-2 Шибирган<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=2019-10-17 |archive-date=2019-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191017045002/http://mmg-shora.ucoz.ru/publ/o_gazo_i_nefte_dobyche_i_transportirovke_gaza_na_severe_afganistana/1-1-0-123 |url-status=live }}</ref>. Праз савецка-афганскую мяжу былі пабудаваны два газаправоды ва [[Узбекская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Узбекістан]] і [[Туркменская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Туркменістан]]. Максімум здабыча дасягала 4 мільярдаў кубаметраў газу штогод, з іх 2-3 мільярды перапраўляліся ў СССР. Газ даваў 23% бюджэту Афганістана, астатняе — дываны, сухафрукты. Афганскі газ затыкаў дзірку ва [[Газлі|ўзбекскім газавым праекце]] і стаў асноўнай эканамічнай прычынай [[Афганская вайна (1979—1989)|савецкага ўмяшання ў Афганскі канфлікт]]<ref>{{Cite web |url=http://afghanistan.ru/doc/2007.html |title=Афганистан.Ру {{!}} Почему Афганистан поставлял газ Советскому Союзу?<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=2020-04-27 |archive-date=2020-04-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200427132425/http://afghanistan.ru/doc/2007.html |url-status=live }}</ref>. У 1973 годзе дзве краіны абвясцілі пагадненні на 200 млн дол. па пастаўках газу і нафты, развіццю гандлю, транспарту, ірыгацыі і будаўніцтве заводаў. Пасля ўводу ў 1979 годзе войск у Афганістан СССР дапоўніў свае абавязацельствы па аказанні дапамогі гэтай дзяржаве мэтавым умацаваннем афганскай эканомікі і аднаўленнем арміі. Савецкі Саюз прадаставіў рэжыму [[Бабрак Кармаль|Бабрака Кармаля]] беспрэцэдэнтныя 800 мільёнаў долараў. Крэмль падтрымліваў рэжым [[Мухамед Наджыбула|Махамеда Наджыбулы]] і пасля [[вывад савецкіх войскаў з Афганістана|вываду войск]] у лютым 1989 года. У 1980-х СССР рыхтаваў афганскіх грамадзян для ажыццяўлення сумеснага савецка-афганскага касмічнага палёту і з 29 жніўня па 7 верасня 1988 года ў рамках савецкай касмічнай праграмы «[[Інтэркосмас]]» і афганскай праграмы «Шамшад» [[Маманд Абдул Ахад]] здзейсніў касмічны палёт на караблі «[[Саюз ТМ-6]]» на савецкую [[Мір (арбітальная станцыя)|арбітальную станцыю «Мір»]] у якасці касманаўта-даследчыка. На борт з сабой узяў нацыянальны сцяг і два экзэмпляры [[Каран]]а<ref>{{Cite web |url=http://www.astronaut.ru/bookcase/article/article90.htm?reload_coolmenus |title=«Афганский» полет |access-date=2022-04-22 |archive-date=2021-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111160525/http://www.astronaut.ru/bookcase/article/article90.htm?reload_coolmenus |url-status=live }}</ref>. == Сучасны перыяд == [[File:Russian embassy in Kabul.jpg|міні|Расійскае пасольства ў Кабуле.]] У ліпені 1993 года [[Грамадзянская вайна ў Таджыкістане|паўстанцы-таджыкі]] разам з афганскімі баевікамі [[Бой на 12-й заставе Маскоўскага пагранатрада|атакавалі]] фарпост [[Група пагранічных войск Расіі ў Таджыкістане|расійскіх пагранічнікаў]] на мяжы [[таджыкска-афганская мяжа|Афганістана і Таджыкістана]], у выніку чаго загінулі 25 расійскіх вайскоўцаў. Гэта заахвоціла Маскву нанесці ўдары па Афганістану, які ў той час кіраваўся рухам [[Талібан]]. Расія яшчэ больш расчаравалася ў Талібане з-за яго падтрымкі [[Узброеныя сілы Чачэнскай Рэспублікі Ічкерыя|чачэнскіх сепаратыстаў]] шляхам прадастаўлення прытулку тэрарыстычным групам, якія дзейнічаюць у Цэнтральнай Азіі і ў самой Расіі. З прычыны гэтага, Масква аказала ваенную дапамогу [[Паўночны альянс|Паўночнаму альянсу]], які ўдзельнічаў у звяржэнні рэжыму талібаў падчас [[вайна ў Афганістане (2001—2021)|амерыканскага ўварвання ў 2001 годзе]]. У 2002—2005 гадах Расія бязвыплатна перадала Афганістану транспартную тэхніку і іншую ваенную маёмасць на суму больш за 200 млн долараў ЗША. У 2007 годзе Афганістан закупіў ваеннай авіятэхнікі і запасных частак да яе (да [[авіяцыйная прамысловасць СССР|савецкай авіятэхніцы]]) на 8,48 млн долараў. Расійскія спецыялісты рамантавалі самалёты і верталёты [[Ваенна-паветраныя сілы Афганістана|ВПС Афганістана]]. У 2008 годзе ў Расію на вучобу ў ваенных навучальных установах прыбыла першая група афганскіх афіцэраў; у 2010 гадах пачала ажыццяўляцца праграма падрыхтоўкі 225 афганскіх паліцэйскіх штогод у ВНУ [[Міністэрства ўнутраных спраў Расійскай Федэрацыі|МУС Расіі]]. Таксама Расія аказвала [[Гуманітарная дапамога|гуманітарную дапамогу]]<ref>{{Cite web |url=https://mgimo.ru/upload/iblock/b57/b5731488fe76d68718d1247008145d71.pdf |title=РОССИЙСКО-АФГАНСКИЕ ОТНОШЕНИЯ НА СОВРЕМЕННОМ ЭТАПЕ |access-date=2023-08-10 |archive-date=2023-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230810230627/https://mgimo.ru/upload/iblock/b57/b5731488fe76d68718d1247008145d71.pdf |url-status=live }}</ref>. У сакавіку 2014 года Афганістан далучыўся да [[Сірыя|Сірыі]] і [[Венесуэла|Венесуэлы]], прызнаўшы Крымскі паўвостраў [[анексія Крыма Расіяй|часткай Расіі]]<ref>{{Cite news|title=Афганистан признал Крым частью России|url=https://russian.rt.com/inotv/2014-03-24/Afganistan-priznal-Krim-chastyu-Rossii|work=RT на русском|access-date=2017-02-18|archive-date=2017-02-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20170219132247/https://russian.rt.com/inotv/2014-03-24/Afganistan-priznal-Krim-chastyu-Rossii}}</ref>. === Пры другім рэжыме талібаў === Пасля [[падзенне Кабула (2021)|вяртання талібаў да ўлады ў Афганістане ў жніўні 2021 года]] ніводная краіна, уключаючы Расію, фармальна не прызнала рэжым талібаў законным урадам. Аднак прадстаўнікі руху наведвалі Маскву і ў верасні 2021 года сустракаліся з міністрам замежных спраў [[Сяргей Віктаравіч Лаўроў|Сяргеем Лаўровым]]. Акрамя таго, у Кабуле працягвала працу расійскае пасольства, тады як многія дзяржавы свае дыпламатычныя прадстаўніцтвы адклікалі<ref name="автоссылка1">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.forbes.ru/society/478347-rossia-dogovorilas-s-zapresennym-talibanom-o-postavkah-emu-topliva-i-zerna|title=Россия договорилась с запрещенным «Талибаном» о поставках ему топлива и зерна|website=Forbes|date=2022-09-28|access-date=2022-08-10|archive-date=2022-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20220928144858/https://www.forbes.ru/society/478347-rossia-dogovorilas-s-zapresennym-talibanom-o-postavkah-emu-topliva-i-zerna|url-status=live}}</ref>. У сакавіку 2022 года Расія выдала акрэдытацыю першаму афганскаму дыпламату, накіраванаму ў Маскву ад урада талібаў<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20220331/akkreditatsiya-1780991138.html|title=Москва выдала аккредитацию первому дипломату от правительства талибов|website=РИА|access-date=2022-03-31|archive-date=2022-03-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20220331040819/https://ria.ru/20220331/akkreditatsiya-1780991138.html|url-status=live}}</ref>. У верасні расійскія ўлады і прадстаўнікі талібаў дамовіліся аб пастаўках у Афганістан бензіну, дызельнага паліва, газу і збожжа<ref name="автоссылка1" />. Масква на некаторы перыяд прапанавала талібам зніжку адносна агульнасусветных коштаў<ref>{{Cite news|title=London Stock Exchange tells members to check for Russia sanctions compliance|url=https://www.reuters.com/markets/europe/london-stock-exchange-tells-members-check-russia-sanctions-compliance-2022-09-28/|website=Reuters|date=2022-09-28|access-date=2023-11-17|lang=en|archive-date=2023-11-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20231117072118/https://www.reuters.com/markets/europe/london-stock-exchange-tells-members-check-russia-sanctions-compliance-2022-09-28/|url-status=live}}</ref>. З 1 ліпеня 2025 года ў РФ прыступіў да працы новы афганскі пасол. 3 ліпеня 2025 года Расія першай у свеце афіцыйна прызнала дзяржаву талібаў — [[Ісламскі Эмірат Афганістан]]<ref>{{cite web|title=Россия первой в мире признала Исламский Эмират Афганистан|url=https://www.gazeta.ru/politics/news/2025/07/03/26190776.shtm|publisher=[[Газета.ru]]|date=2025-07-03|access-date=2026-02-28|lang=Ru}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Выбух ля расійскага пасольства ў Кабуле]] * [[Беларуска-афганскія адносіны]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Густерин П. В.'' Советская дипломатия на мусульманском Востоке в 1917—1921 годах. — Саарбрюккен, 2014. — ISBN 978-3-659-17980-8. == Спасылкі == * [http://www.adsva-mir.ru/rossia_i_afganistan.html Россия и Афганистан] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130727192002/http://adsva-mir.ru/rossia_i_afganistan.html |date=27 ліпеня 2013 }} * [http://www.afghanistan.ru/ Всё об Афганистане] * ''Густерин П. В.'' [http://ricolor.org/history/rsv/aft/7_10_2018/ Установление дипломатических отношений между Советской Россией и Афганистаном] {{ВС}} [[Катэгорыя:Двухбаковыя адносіны Расіі|Афганістан]] [[Катэгорыя:Палітыка Афганістана]] 1a1c55vb8liasxrgwmbqal5mp88xgmi 5150913 5150912 2026-06-05T11:07:32Z DBatura 73587 /* Сучасны перыяд */ 5150913 wikitext text/x-wiki {{Міжнародныя адносіны |Назва =Расійска-афганскія адносіны |Выява = Afghanistan_Russia_Locator.svg |Краіна1 = Афганістан |Краіна2 = Расія |Колер1 = green |Колер2 = orange }} '''Расійска-афганскія адносіны''' — дзяржаўныя адносіны паміж [[Расія]]й і [[Афганістан]]ам. Расія мае [[пасольства Расіі ў Афганістане|пасольства]] ў [[Кабул]]е і Генеральнае консульства ў [[Мазары-Шарыф]]е. У [[Масква|Маскве]] дзейнічае [[Пасольства Афганістана ў Расіі|пасольства Афганістана]]. == Царскі перыяд == {{Асноўны артыкул|Вялікая гульня}} У XIX стагоддзі Афганістан служыў [[буферная дзяржава|буфернай дзяржавай]] паміж [[Расійская імперыя|Расійскай імперыяй]] і [[Брытанская імперыя|Брытанскай імперыяй]]. == Савецкі перыяд == Пасля [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|Кастрычніцкай рэвалюцыі]] ў 1917 годзе адбылося збліжэнне дзвух краін. У 1919 годзе [[Савецкая Расія]] стала першай, хто пасля [[трэцяя англа-афганская вайна|трэцяй англа-афганскай вайны]] [[Місія ў Кабуле|ўстанавіў дыпламатычныя адносіны з Афганістанам]]<ref>Amin Saikal, Ravan Farhadi, Kirill Nourzhanov. [https://books.google.com/books?id=MuF55mSIt4EC&pg=PA65&dq=afghanistan+foreign+relations+italy&hl=en&ei=EAHsTKyIF8H58AbZ3al1&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&ved=0CDEQ6AEwAjgK#v=onepage&q=italy&f=false Modern Afghanistan: a history of struggle and survival] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160529054036/https://books.google.com/books?id=MuF55mSIt4EC&pg=PA65&dq=afghanistan+foreign+relations+italy&hl=en&ei=EAHsTKyIF8H58AbZ3al1&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&ved=0CDEQ6AEwAjgK#v=onepage&q=italy&f=false |date=29 мая 2016 }}. I.B.Tauris, 2006. ISBN 1-84511-316-0, 9781845113162. Pg 64</ref>. У 1921 годзе падпісаны [[Савецка-афганскі дагавор (1921)|Дагавор аб дружбе]], які прадугледжваў права афганскага [[транзіт (эканоміка)|транзіту]] праз [[Савецкі Саюз]]. Ранняя савецкая падтрымка ўключала ў сябе фінансавую дапамогу, пастаўкі самалётаў, абслугоўваючага тэхнічнага персаналу і аператараў [[тэлеграф]]а. У 1950-х СССР пачаў ажыццяўляць буйныя праграмы эканамічнай дапамогі Афганістану. У перыяд паміж 1954 і 1978 гадамі Афганістан атрымаў ад Масквы больш за 1 млрд [[Долар ЗША|долараў]], у тым ліку — значнае [[гандаль зброяй|ваеннае]] ўзмацненне. У 1964 годзе з урадам [[Каралеўства Афганістан]] быў падпісаны кантракт на распрацоўку двух праектаў — уладкавання [[Шыбарган|Шыберганскай]] групы газавых радовішчаў (Джар-Кудук, Ходжа-Гугердак, Етым-Таг) і праектавання газаправодаў Шыберган—[[Мазары-Шарыф]], [[Шыбарган|Шыберган]]—СССР<ref>{{Cite web |url=https://glavportal.com/materials/institut-vnipigazdobycha-sozdavaya-obekty-budushego/ |title=Институт «ВНИПИгаздобыча»: создавая объекты будущего — Бизнес России<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=2019-10-17 |archive-date=2019-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191017045003/https://glavportal.com/materials/institut-vnipigazdobycha-sozdavaya-obekty-budushego/ |url-status=live }}</ref> [[File:The Soviet Union 1969 CPA 3824 stamp (Flags of USSR and Afghanistan).jpg|міні|Савецкая паштовая марка, прысвечаная 50-годдзю ўсталявання двухбаковых адносін.]] У 1967 годзе пры дапамозе СССР запушчана ў эксплуатацыю газавае радовішча Ходжа-Гугердак, пабудаваны газаправод Афганістан—СССР, уключаючы паветраны пераход праз раку [[Амудар’я|Амудар’ю]]. У 1968 годзе пабудаваны газаправод Ходжа—Гугердак—[[Мазары-Шарыф]] да завода азотных угнаенняў<ref>{{Cite web |url=http://www.warandpeace.ru/ru/reports/view/51015/ |title=Перечень объектов, построенных СССР в Афганистане. - ВОЙНА и МИР<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=2019-10-17 |archive-date=2019-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191017044959/http://www.warandpeace.ru/ru/reports/view/51015/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://mmg-shora.ucoz.ru/publ/o_gazo_i_nefte_dobyche_i_transportirovke_gaza_na_severe_afganistana/1-1-0-123 |title=О газо- и нефте- добыче и транспортировке газа на севере Афганистана - Статьи - Мартиролог. Статьи. Личный состав ММГ - ММГ-2 Шибирган<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=2019-10-17 |archive-date=2019-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191017045002/http://mmg-shora.ucoz.ru/publ/o_gazo_i_nefte_dobyche_i_transportirovke_gaza_na_severe_afganistana/1-1-0-123 |url-status=live }}</ref>. Праз савецка-афганскую мяжу былі пабудаваны два газаправоды ва [[Узбекская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Узбекістан]] і [[Туркменская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Туркменістан]]. Максімум здабыча дасягала 4 мільярдаў кубаметраў газу штогод, з іх 2-3 мільярды перапраўляліся ў СССР. Газ даваў 23% бюджэту Афганістана, астатняе — дываны, сухафрукты. Афганскі газ затыкаў дзірку ва [[Газлі|ўзбекскім газавым праекце]] і стаў асноўнай эканамічнай прычынай [[Афганская вайна (1979—1989)|савецкага ўмяшання ў Афганскі канфлікт]]<ref>{{Cite web |url=http://afghanistan.ru/doc/2007.html |title=Афганистан.Ру {{!}} Почему Афганистан поставлял газ Советскому Союзу?<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=2020-04-27 |archive-date=2020-04-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200427132425/http://afghanistan.ru/doc/2007.html |url-status=live }}</ref>. У 1973 годзе дзве краіны абвясцілі пагадненні на 200 млн дол. па пастаўках газу і нафты, развіццю гандлю, транспарту, ірыгацыі і будаўніцтве заводаў. Пасля ўводу ў 1979 годзе войск у Афганістан СССР дапоўніў свае абавязацельствы па аказанні дапамогі гэтай дзяржаве мэтавым умацаваннем афганскай эканомікі і аднаўленнем арміі. Савецкі Саюз прадаставіў рэжыму [[Бабрак Кармаль|Бабрака Кармаля]] беспрэцэдэнтныя 800 мільёнаў долараў. Крэмль падтрымліваў рэжым [[Мухамед Наджыбула|Махамеда Наджыбулы]] і пасля [[вывад савецкіх войскаў з Афганістана|вываду войск]] у лютым 1989 года. У 1980-х СССР рыхтаваў афганскіх грамадзян для ажыццяўлення сумеснага савецка-афганскага касмічнага палёту і з 29 жніўня па 7 верасня 1988 года ў рамках савецкай касмічнай праграмы «[[Інтэркосмас]]» і афганскай праграмы «Шамшад» [[Маманд Абдул Ахад]] здзейсніў касмічны палёт на караблі «[[Саюз ТМ-6]]» на савецкую [[Мір (арбітальная станцыя)|арбітальную станцыю «Мір»]] у якасці касманаўта-даследчыка. На борт з сабой узяў нацыянальны сцяг і два экзэмпляры [[Каран]]а<ref>{{Cite web |url=http://www.astronaut.ru/bookcase/article/article90.htm?reload_coolmenus |title=«Афганский» полет |access-date=2022-04-22 |archive-date=2021-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111160525/http://www.astronaut.ru/bookcase/article/article90.htm?reload_coolmenus |url-status=live }}</ref>. == Сучасны перыяд == [[File:Russian embassy in Kabul.jpg|міні|Расійскае пасольства ў Кабуле.]] У ліпені 1993 года [[Грамадзянская вайна ў Таджыкістане|паўстанцы-таджыкі]] разам з афганскімі баевікамі [[Бой на 12-й заставе Маскоўскага пагранатрада|атакавалі]] фарпост [[Група пагранічных войск Расіі ў Таджыкістане|расійскіх пагранічнікаў]] на мяжы [[таджыкска-афганская мяжа|Афганістана і Таджыкістана]], у выніку чаго загінулі 25 расійскіх вайскоўцаў. Гэта заахвоціла Маскву нанесці ўдары па Афганістану, які ў той час кіраваўся рухам [[Талібан]]. Расія яшчэ больш расчаравалася ў Талібане з-за яго падтрымкі [[Узброеныя сілы Чачэнскай Рэспублікі Ічкерыя|чачэнскіх сепаратыстаў]] шляхам прадастаўлення прытулку тэрарыстычным групам, якія дзейнічалі ў Цэнтральнай Азіі і ў самой Расіі. З прычыны гэтага, Масква аказала ваенную дапамогу [[Паўночны альянс|Паўночнаму альянсу]], які ўдзельнічаў у звяржэнні рэжыму талібаў падчас [[вайна ў Афганістане (2001—2021)|амерыканскага ўварвання ў 2001 годзе]]. У 2002—2005 гадах Расія бязвыплатна перадала Афганістану транспартную тэхніку і іншую ваенную маёмасць на суму больш за 200 млн долараў ЗША. У 2007 годзе Афганістан закупіў ваеннай авіятэхнікі і запасных частак да яе (да [[авіяцыйная прамысловасць СССР|савецкай авіятэхніцы]]) на 8,48 млн долараў. Расійскія спецыялісты рамантавалі самалёты і верталёты [[Ваенна-паветраныя сілы Афганістана|ВПС Афганістана]]. У 2008 годзе ў Расію на вучобу ў ваенных навучальных установах прыбыла першая група афганскіх афіцэраў; у 2010 гадах пачала ажыццяўляцца праграма падрыхтоўкі 225 афганскіх паліцэйскіх штогод у ВНУ [[Міністэрства ўнутраных спраў Расійскай Федэрацыі|МУС Расіі]]. Таксама Расія аказвала [[Гуманітарная дапамога|гуманітарную дапамогу]]<ref>{{Cite web |url=https://mgimo.ru/upload/iblock/b57/b5731488fe76d68718d1247008145d71.pdf |title=РОССИЙСКО-АФГАНСКИЕ ОТНОШЕНИЯ НА СОВРЕМЕННОМ ЭТАПЕ |access-date=2023-08-10 |archive-date=2023-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230810230627/https://mgimo.ru/upload/iblock/b57/b5731488fe76d68718d1247008145d71.pdf |url-status=live }}</ref>. У сакавіку 2014 года Афганістан далучыўся да [[Сірыя|Сірыі]] і [[Венесуэла|Венесуэлы]], прызнаўшы Крымскі паўвостраў [[анексія Крыма Расіяй|часткай Расіі]]<ref>{{Cite news|title=Афганистан признал Крым частью России|url=https://russian.rt.com/inotv/2014-03-24/Afganistan-priznal-Krim-chastyu-Rossii|work=RT на русском|access-date=2017-02-18|archive-date=2017-02-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20170219132247/https://russian.rt.com/inotv/2014-03-24/Afganistan-priznal-Krim-chastyu-Rossii}}</ref>. === Пры другім рэжыме талібаў === Пасля [[падзенне Кабула (2021)|вяртання талібаў да ўлады ў Афганістане ў жніўні 2021 года]] ніводная краіна, уключаючы Расію, фармальна не прызнала рэжым талібаў законным урадам. Аднак прадстаўнікі руху наведвалі Маскву і ў верасні 2021 года сустракаліся з міністрам замежных спраў [[Сяргей Віктаравіч Лаўроў|Сяргеем Лаўровым]]. Акрамя таго, у Кабуле працягвала працу расійскае пасольства, тады як многія дзяржавы свае дыпламатычныя прадстаўніцтвы адклікалі<ref name="автоссылка1">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.forbes.ru/society/478347-rossia-dogovorilas-s-zapresennym-talibanom-o-postavkah-emu-topliva-i-zerna|title=Россия договорилась с запрещенным «Талибаном» о поставках ему топлива и зерна|website=Forbes|date=2022-09-28|access-date=2022-08-10|archive-date=2022-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20220928144858/https://www.forbes.ru/society/478347-rossia-dogovorilas-s-zapresennym-talibanom-o-postavkah-emu-topliva-i-zerna|url-status=live}}</ref>. У сакавіку 2022 года Расія выдала акрэдытацыю першаму афганскаму дыпламату, накіраванаму ў Маскву ад урада талібаў<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20220331/akkreditatsiya-1780991138.html|title=Москва выдала аккредитацию первому дипломату от правительства талибов|website=РИА|access-date=2022-03-31|archive-date=2022-03-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20220331040819/https://ria.ru/20220331/akkreditatsiya-1780991138.html|url-status=live}}</ref>. У верасні расійскія ўлады і прадстаўнікі талібаў дамовіліся аб пастаўках у Афганістан бензіну, дызельнага паліва, газу і збожжа<ref name="автоссылка1" />. Масква на некаторы перыяд прапанавала талібам зніжку адносна агульнасусветных коштаў<ref>{{Cite news|title=London Stock Exchange tells members to check for Russia sanctions compliance|url=https://www.reuters.com/markets/europe/london-stock-exchange-tells-members-check-russia-sanctions-compliance-2022-09-28/|website=Reuters|date=2022-09-28|access-date=2023-11-17|lang=en|archive-date=2023-11-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20231117072118/https://www.reuters.com/markets/europe/london-stock-exchange-tells-members-check-russia-sanctions-compliance-2022-09-28/|url-status=live}}</ref>. З 1 ліпеня 2025 года ў РФ прыступіў да працы новы афганскі пасол. 3 ліпеня 2025 года Расія першай у свеце афіцыйна прызнала дзяржаву талібаў — [[Ісламскі Эмірат Афганістан]]<ref>{{cite web|title=Россия первой в мире признала Исламский Эмират Афганистан|url=https://www.gazeta.ru/politics/news/2025/07/03/26190776.shtm|publisher=[[Газета.ru]]|date=2025-07-03|access-date=2026-02-28|lang=Ru}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Выбух ля расійскага пасольства ў Кабуле]] * [[Беларуска-афганскія адносіны]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Густерин П. В.'' Советская дипломатия на мусульманском Востоке в 1917—1921 годах. — Саарбрюккен, 2014. — ISBN 978-3-659-17980-8. == Спасылкі == * [http://www.adsva-mir.ru/rossia_i_afganistan.html Россия и Афганистан] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130727192002/http://adsva-mir.ru/rossia_i_afganistan.html |date=27 ліпеня 2013 }} * [http://www.afghanistan.ru/ Всё об Афганистане] * ''Густерин П. В.'' [http://ricolor.org/history/rsv/aft/7_10_2018/ Установление дипломатических отношений между Советской Россией и Афганистаном] {{ВС}} [[Катэгорыя:Двухбаковыя адносіны Расіі|Афганістан]] [[Катэгорыя:Палітыка Афганістана]] a9ytcvopvmmh4ukakg6uensj3htcs11 0 807610 5150916 5149752 2026-06-05T11:09:58Z DBatura 73587 /* Гісторыя */ 5150916 wikitext text/x-wiki [[File:Ghetto Krichev 1a.jpg|міні|Помнік на вуліцы Фрунзэ.]] '''Гета ў Крычаве''' (лета — лістапад 1941) — [[гета ў перыяд Другой сусветнай вайны|яўрэйскае гета]], месца прымусовага перасялення [[яўрэі|яўрэяў]] горада [[Крычаў]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] і бліжэйшых населеных пунктаў у працэсе [[Халакост у Беларусі|пераследу і знішчэння яўрэяў]] падчас [[Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|акупацыі тэрыторыі Беларусі]] войскамі [[Трэці рэйх|нацысцкай Германіі]] ў перыяд [[Другая Сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. == Гісторыя == Горад [[Крычаў]] быў захоплены [[Вермахт|нямецкімі войскамі]] 17 ліпеня 1941 года{{sfn|«Памяць. Крычаўскi раён»|2004|с=219, 244, 251}}. Акупацыя працягвалася да 29 (30<ref>{{Cite web |url=http://archives.gov.by/home/tematicheskie-razrabotki-arhivnyh-dokumentov-i-bazy-dannyh/istoricheskie-sobytiya/velikaya-otechestvennaya-vojna-belarus/istoriya-vojny-obzor-sobytij/periody-okkupaczii-naselennyh-punktov-belarusi |title=Периоды оккупации населенных пунктов Беларуси |access-date=2021-04-25 |archive-date=2021-04-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210425173348/http://archives.gov.by/home/tematicheskie-razrabotki-arhivnyh-dokumentov-i-bazy-dannyh/istoricheskie-sobytiya/velikaya-otechestvennaya-vojna-belarus/istoriya-vojny-obzor-sobytij/periody-okkupaczii-naselennyh-punktov-belarusi |url-status=live }}</ref>{{sfn|«Памяць. Крычаўскi раён»|2004|с=677}}) верасня 1943 года{{sfn|«Памяць. Крычаўскi раён»|2004|с=351, 353}}<ref name=autogenerated3>''Литин А., Шендерович И.'' [http://shtetle.com/shtetls_mog/krichev/krichev.html Кричев, история города] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211124030143/http://shtetle.com/shtetls_mog/krichev/krichev.html |date=24 лістапада 2021 }}</ref>. Рэалізуючы нацысцкую [[канчатковае рашэнне яўрэйскага пытання|праграму знішчэння яўрэяў]], акупанты арганізавалі ў горадзе гета<ref name=autogenerated2>{{РЕЭ|Кричев}}</ref>{{sfn|Справочник о местах принудительного содержания|2001|с=60}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=481}}. 150 прадстаўнікоў нацыянальнасці пад кіраўніцтвам Соні Прымак аказалі [[Яўрэйскі супраціў у перыяд Халакосту|супраціў]], не падпарадкаваліся загаду немцаў перабрацца ў гета і схаваліся ў лесе. Яны звярнуліся ў суседні [[Савецкі партызанскі рух у Беларусі (1941—1944)|партызанскі атрад]] з просьбай прыняць іх, але атрымалі адмову і без падтрымкі неўзабаве былі забітыя карнікамі<ref name=autogenerated3 />. Першапачаткова ў гета апынулася 80 (30{{sfn|«Памяць. Крычаўскi раён»|2004|с=273}}) сямей — амаль толькі жанчыны, старыя і дзеці{{sfn|«Памяць. Крычаўскi раён»|2004|с=260, 276}}<ref name=autogenerated1>''Ботвинник М.'' «Памятники геноцида евреев Беларуси». Минск, "Беларуская навука, 2000, стр. 300—301 ISBN 985-08-0416-5</ref>{{sfn|Справочник о местах принудительного содержания|2001|с=60}}. Габрэяў пакінулі жыць у сваіх дамах{{sfn|Справочник о местах принудительного содержания|2001|с=60}}<ref name=autogenerated3 />. Па дадзеных расследавання камісіі [[Надзвычайная дзяржаўная камісія па ўстанаўленні і расследаванні злачынстваў нямецка-фашысцкіх захопнікаў|НДК]], вязняў не кармілі, але штодня выкарыстоўвалі на прымусовых работах, у асноўным, на рамонце дарог. Над імі ўсяляк здзекаваліся, запрагалі ў вазы і прымушалі вазіць ваду. Тых, хто ад знясілення не мог працаваць, збівалі палкамі<ref name=autogenerated2 />{{sfn|«Памяць. Крычаўскi раён»|2004|с=260, 276}}<ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated1 />{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=481}}. Увосень 1941 года на тэрыторыі цэментнага завода былі забітыя 80 яўрэйскіх сем’яў. Перад смерцю іх збілі, прымусілі вырыць сабе магілу і расстралялі{{sfn|Справочник о местах принудительного содержания|2001|с=60}}{{sfn|«Памяць. Крычаўскi раён»|2004|с=260, 276}}<ref name=autogenerated1 />{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=481}}. У кастрычніку ва ўрочышчы Крутая Дэбра забітыя яшчэ 130 чалавек{{sfn|«Памяць. Крычаўскi раён»|2004|с=273, 276}}<ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated2 /><ref name=autogenerated1 />{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=481}}. Яшчэ адно месца расстрэлу крычаўскіх яўрэяў — недалёка ад горада каля вёскі [[Прудок (Крычаўскі раён)|Прудок]]<ref name=autogenerated3 />{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=820}}. == Памяць == Грамадзянін Міхлін з Ленінграда, у якога ў Крычаве каля льнозавода быў расстраляны бацька, пасля вайны арганізаваў перапахаванне парэшткаў забітых на габрэйскія могілкі і паставіў там помнік. Таксама, мяркуючы з успамінаў, частка парэшткаў з брацкай магілы ля льнозавода былі перанесеныя ў месца, дзе потым узвялі курган памяці на вуліцы Камсамольскай<ref name=autogenerated3 />. Яшчэ адзін помнік усталяваны каля прахадной Крычаўскага цэментава-шыфернага завода, дзе знаходзіўся лагер ваеннапалонных і дзе былі расстраляныя многія габрэі Крычава<ref name=autogenerated3 />{{sfn|Свидетельствуют палачи|2010|с=186}}. Таксама помнік усталяваны ў раёне цэментнага завода на вуліцы Фрунзэ<ref name=autogenerated3 />. На месцы расстрэлу ваеннапалонных і мірных жыхароў, у тым ліку і яўрэяў, каля вёскі Прудок узведзены мемарыяльны комплекс<ref name=autogenerated3 />{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=820}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{h|«Памяць. Крычаўскi раён»|2004|У. С. Богаў, Э. Э. Жакевіч i iнш. (рэдкал.); В. Ф. Куліненка (уклад.). «Памяць. Крычаўскi раён». Гісторыка-дакументальная хроніка гарадоў і раѐнаў Беларусі.. — Молодечно: «Перамога», 2004. — 711 с. — ISBN 985-6541-42-5. }} * {{h|Холокост на территории СССР|2011|Холокост на территории СССР. Энциклопедия / Гл. ред. И. А. Альтман. — 2-е изд., испр. и доп. — М.: РОССПЭН, 2011. — 1143 с. — ISBN 978-5-8243-1463-2.}} * {{h|Свидетельствуют палачи|2010|Свидетельствуют палачи. Уничтожение евреев на оккупированной территории Беларуси в 1941—1944 гг. / Составители В. И. Адамушко, И. П. Герасимова, В. Д. Селеменев. — 2-е издание. — Мн.: НАРБ, 2010. — 199 с. — ISBN 978-985-6372-67-7.}} {{ВС}} {{Гета на тэрыторыі Беларусі ў перыяд Халакоста}} [[Катэгорыя:Гета ў Беларусі|Крычаў]] [[Катэгорыя:Гісторыя Крычава]] m9pu6pfi77tlo6juzxsmw4titmnmbpz 0 807611 5150917 5138940 2026-06-05T11:12:00Z DBatura 73587 5150917 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Мавінга''' ({{lang-pt|Mavinga}}) — муніцыпалітэт і горад у [[Ангола|Анголе]], адміністрацыйны цэнтр правінцыі [[Кванда (правінцыя)|Кванда]]<ref>{{cite news |last=Manuel |first=Victor |url=https://angop.ao/noticias/grandes-reportagens/angola-novo-ano-novo-mapa/ |title=Angola: Novo ano novo mapa |language=pt |date=25 December 2024 |publisher=[[ANGOP]] |accessdate=30 December 2024}}</ref><ref name=gazette>{{cite news |url=https://mpla.ao/wp-content/uploads/2024/09/Lei14.24de5deSetembro.pdf |title=Lei n.° 14/24 de 5 de Setembro |date=5 September 2024 |issue=171 |pages=9800–10505 |newspaper=Diário da República |publisher=[[Government of Angola]] |accessdate=30 December 2024}}</ref>. Адзін з цэнтраў ангольскіх [[мбунда]]. У 2014 годзе насельніцтва муніцыпалітэта складала 27 196 чалавек<ref name="Censo2014">{{cite web |url=https://www.ine.gov.ao/images/Censo_2014/Publicacao_Cuando_Cubango_DID_FINAL_12_12_0216.pdf |title=Resultados Definitivos Recenseamento Geral da População e Habitação – 2014 Província do Cuando Cubango |access-date=3 May 2020 |website=Instituto Nacional de Estatística, República de Angola |df=dmy }}{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref>. Раней Мавінга ўваходзіла ў склад правінцыі [[Кванда-Кубанга (правінцыя)|Кванда-Кубанга]]. У часы [[Грамадзянская вайна ў Анголе|грамадзянскай вайны]] горад быў апорным пунктам баевікоў [[УНІТА]]. На працягу 15 гадоў усе спробы [[Народныя ўзброеныя сілы вызвалення Анголы|ўрадавых войск]] захапіць яго канчаліся правалам і вялікімі стратамі. Толькі ў 1990 годзе ў ходзе аперацыі «Зебра» пры падтрымцы [[Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Анголе|савецкіх саветнікаў]] Мавінгу атрымалася ўзяць<ref>Коллектив авторов. Россия (СССР) в войнах второй половины XX века [участие российских (советских) военнослужащих в боевых действиях за пределами Российской Федерации (СССР) после Второй мировой (1946–2002)] — М.: Триада-фарм, 2002. — 494с. Тираж 1.000 экз. (Государственная программа «Патриотическое воспитание граждан Российской Федерации на 2001–2005 годы». Институт Военной Истории Министерства Обороны Российской Федерации.)</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Гарады Анголы]] pket5hqaox7pgxodijdmrysbsfhoywo 0 807670 5150637 5139725 2026-06-04T14:47:35Z Lottery38 125664 ілюстрацыя 5150637 wikitext text/x-wiki [[Файл:Панкратава-02.jpg|міні|367x367пкс|Настасся Панкратава ў [[Вена|Вене]]. 2026г. ]] '''Настасся Уладзіславаўна Панкратава''' (нар. {{ДН|26|4|1984}}) — беларускі тэатральны [[крытык]], тэатразнаўца, [[журналіст]]. == Біяграфія == Нарадзілася ў Санкт-Пецярбургу ў тэатральнай сям'і: бацька – рэжысёр тэатра лялек (родам з Украіны), маці – беларуская актрыса. З сямігадавага ўзросту жыве ў Беларусі. Скончыла ў 2006 годзе [[факультэт журналістыкі БДУ|факультэт журналістыкі]] [[БДУ]]. Спецыялізавалася на кафедры літаратурна-мастацкай крытыкі ў прафесара, доктара філалагічных навук, тэатральнага крытыка Таццяны Арловай. Працавала журналісткай у газеце [[“Зорька”]] (2004-2008) і паралельна загадчыцай літаратурнай часткі ў [[Беларускі дзяржаўны тэатр лялек|Беларускім дзяржаўным тэатры лялек]] (2006-2008). Пасля культурным аналітыкам і тэатральным крытыкам у [[Культура (газета)|газеце “Культура”]] (2008-2019), дзе ўздымала праблемныя пытанні сферы культуры (аўтарскае права, рэканструкцыя, рэстаўрацыя, змены ў заканадаўстве, гендарныя пытанні ў мастацтве і г.д.). Пазней на партале [[TUT.BY]] (2020-2021). == Творчасць == Аўтар кніг: * «100 лучших мест Санкт-Петербурга» / Авт.-сост. А. Панкратова, М. Метальникова. – М.: Эксмо, 2013. – 96 с.: ил. – (100 лучших). – ISBN 978-5-699-68569-1 * «Санкт-Петербург с детьми: путеводитель» / Авт.-сост. А. Панкратова, М. Метальникова. – М.: Эксмо, 2014. – 480 с.., ил – (Оранжевый гид). – ISBN 978-5-69972-357-7 * «(Не) выкраслены. Беларускі тэатр 2015–2025. Выбраныя старонкі». – Лондан: Skaryna Press, 2025. – 508 с. ISBN 978-1-915601-87-2 Уваходзіла ў кола крытыкаў, якія штогод падводзілі вынікі года ў інтэрнэт-праекце «Тэатральная Беларусь». Супрацоўнічала з рознымі рэдакцыямі, у тым ліку з часопісам [[Мастацтва (1983)|«Мастацтва»]], газетай «Белорусы и Рынок», дзе пісала пра культуру і тэатр. У снежні 2023 года прыняла непасрэдны ўдзел у сустрэчы «Культурніцкія вынікі 2023 года», якая праходзіла ў [[Вільнюс]]е<ref>{{cite web| author =| date = 2023-12-2| url =https://nashaniva.com/332598 | title =Дзеячы культуры падвялі вынікі года і далі прагнозы — вельмі супярэчлівыя |publisher =[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]| accessdate = 2023-12-21 }}</ref>. == Ацэнкі == «У сваёй кнізе Настасся Панкратава дае слова стваральнікам лепшых твораў беларускага тэатра, якія здольныя захаваць нерастрачанае і знайсці сваю новую аўдыторыю. Узяўшы звыклы для журналісткі жанр інтэрв’ю і аналітыку як прасейванне матэрыялу для захавання найважнейшага, аўтарка вылучыла ў жыцці тэатра апошняга дзесяцігоддзя (2015–2025) страчанае і захаванае для будучыні. Н. Панкратава звяртае ўвагу на тое, што за апошнія пяць гадоў у Беларусі маштабна знікаюць (выкрэсліваюцца дзяржавай) апублікаваныя раней тэксты пра цэлыя тэатры і таленавітых людзей, п’есы і сцэнары. Гэта пакідае грамадства без фіксацыі тэатральнай гісторыі. Як у журналіста і тэатральнага крытыка, у Н. Панкратавай былі некалькі сотняў артыкулаў, якіх сёння ў Беларусі не знойдзеш. Яна вяртае тэксты для свабоднага доступу аўдыторыі, зважаючы на ўнікальныя тэатральныя ініцыятывы» (доктар філалагічных навук Таццяна Арлова <ref>Панкратава Н.У. “(Не) выкраслены. Беларускі тэатр 2015–2025. Выбраныя старонкі”. – Лондан: Skaryna Press, 2025. – С. 39.</ref>). «Кніга „(Не) выкраслены: Беларускі тэатр 2015–2025. Выбраныя старонкі“ — не проста зборнік артыкулаў і інтэрв’ю, апублікаваных аўтаркай у названы перыяд. Гэта сапраўдная панарама гісторыі айчыннага тэатра, які за дзесяць гадоў перажыў і ўздым, што прынёс шмат надзей (спраўджаных і не), і глыбокія трансфармацыі, звязаныя з падзеямі ў Беларусі пасля 2020 года. <...>. Кніга Настассі Панкратавай — дакументальная хроніка аднаго з самых бурлівых і складаных дзесяцігоддзяў у гісторыі беларускага тэатра. У першай частцы мы бачым тэатр у часы адноснай стабільнасці, калі галоўнай вартасцю заставаліся творчы пошук, эстэтычныя эксперыменты і дыялог з гледачом. У другой — тэатр апынаецца ў сітуацыі крызісу, расколу, эміграцыі і палітычнага ціску, але не знікае, а трансфармуецца, знаходзячы новыя формы выказвання, новыя мовы і новыя прасторы існавання. Гэтае выданне — рэдкая магчымасць захаваць і пачуць галасы, што не былі „выкраслены“» (кандыдат мастацтвазнаўства Ксенія Князева <ref>Панкратава Н.У. “(Не) выкраслены. Беларускі тэатр 2015–2025. Выбраныя старонкі”. – Лондан: Skaryna Press, 2025. – С. 41-42.</ref>). == Прызнанне == * Дыплом UNESCO за дзейнасць па прасоўванні беларускага тэатральнага мастацтва ў медыя (2018). * Чалавек года Беларусі ў сферы культуры (2019). * Незалежная дадатковая дарадца Міжнароднага саюза дзеячаў тэатра лялек (UNIMA) з 2025 года<ref>[https://byculture.org/belaruskiya-lyalechniki-i-unima-gistoryya-pospehu-adnaulennya-suvyazyau/ Беларускія лялечнікі і UNIMA: гісторыя поспеху аднаўлення сувязяў] // Рада культуры. 2025 год.</ref>) == Літаратура == * Пра аўтарку // Панкратава Н.У. “(Не) выкраслены. Беларускі тэатр 2015–2025. Выбраныя старонкі”. – Лондан: Skaryna Press, 2025. – С. 43. * [https://reform.news/kab-z-gistoryi-ne-znikali-ljudzi-tjeatra-nastassja-pankratava-pra-lasnuju-knigu-misiju-krytyka-i-sumnuju-ajchynnuju-tradycyju «Каб з гісторыі не знікалі людзі тэатра»: Настасся Панкратава — пра ўласную кнігу, місію крытыкаў і сумную айчынную традыцыю] // Reform.news. 2026. 23 сакавіка. * ''Сапежынскі Рыгор'' [https://d7dmnf963t26k.cloudfront.net/news/nastassya-pankratava-kniga.html?fbclid=IwY2xjawRuYz1leHRuA2FlbQIxMABicmlkETEwd0txTWxSOGpvZHp0WFk2c3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHiomClri6-U42Q8DlgL-4MjCKxrWtlnAIQEfm-zqkSrscDT6JjV-TWeoIejX_aem_vunP4OOuAQTWfTS2SlMtxQ «З гэтых кавалачкаў калісьці паўстане паўнавартасная энцыклапедыя тэатральнага жыцця»] // Будзьма беларусамі. 2026. 26 сакавіка. * ''Верабейчык Паліна'' [https://gazetaby.com/post/nastassya-pankratava-kab-ne-skazali-shto-takoga-ne-bylo/213183/ Настасся Панкратава: «Каб не сказалі, што такога не было»] // Салідарнасць. 2026. 26 сакавіка. * ''Верабейчык Паліна'' [https://gazetaby.com/post/nastassya-pankratava-adchula-cishynyu-yakaya-zvinela-u-zali-svet-rapta/213201/ Настасся Панкратава: «Адчула цішыню, якая звінела ў залі. Свет раптам перастаў быць чорна-белым»] // Салідарнасць. 2026. 26 сакавіка. {{зноскі}} [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Тэатральныя крытыкі Беларусі]] ebpqdnyt04glh4jzrd61kb35g2lyvpi 5150727 5150637 2026-06-04T18:54:17Z M.L.Bot 261 5150727 wikitext text/x-wiki [[Файл:Панкратава-02.jpg|міні|Настасся Панкратава ў [[Вена|Вене]]. 2026г год.]] {{пісьменнік}} '''Настасся Уладзіславаўна Панкратава''' (нар. {{ДН|26|4|1984}}) — беларускі тэатральны [[крытык]], тэатразнаўца, [[журналіст]]. == Біяграфія == Нарадзілася ў Санкт-Пецярбургу ў тэатральнай сям’і: бацька — рэжысёр тэатра лялек (родам з Украіны), маці — беларуская актрыса. З сямігадавага ўзросту жыве ў Беларусі. Скончыла ў 2006 годзе [[факультэт журналістыкі БДУ|факультэт журналістыкі]] [[БДУ]]. Спецыялізавалася на кафедры літаратурна-мастацкай крытыкі ў прафесара, доктара філалагічных навук, тэатральнага крытыка Таццяны Арловай. Працавала журналісткай у газеце «[[Зорька]]» (2004—2008) і паралельна загадчыцай літаратурнай часткі ў [[Беларускі дзяржаўны тэатр лялек|Беларускім дзяржаўным тэатры лялек]] (2006—2008). Пасля культурным аналітыкам і тэатральным крытыкам у [[Культура (газета)|газеце «Культура»]] (2008—2019), дзе ўздымала праблемныя пытанні сферы культуры (аўтарскае права, рэканструкцыя, рэстаўрацыя, змены ў заканадаўстве, гендарныя пытанні ў мастацтве і г.д.). Пазней на партале [[TUT.BY]] (2020—2021). == Творчасць == Аўтар кніг: * «100 лучших мест Санкт-Петербурга» / Авт.-сост. А. Панкратова, М. Метальникова. — М.: Эксмо, 2013. — 96 с.: ил. — (100 лучших). — ISBN 978-5-699-68569-1 * «Санкт-Петербург с детьми: путеводитель» / Авт.-сост. А. Панкратова, М. Метальникова. — М.: Эксмо, 2014. — 480 с.., ил — (Оранжевый гид). — ISBN 978-5-69972-357-7 * «(Не) выкраслены. Беларускі тэатр 2015—2025. Выбраныя старонкі». — Лондан: Skaryna Press, 2025. — 508 с. ISBN 978-1-915601-87-2 Уваходзіла ў кола крытыкаў, якія штогод падводзілі вынікі года ў інтэрнэт-праекце «Тэатральная Беларусь». Супрацоўнічала з рознымі рэдакцыямі, у тым ліку з часопісам «[[Мастацтва (1983)|Мастацтва]]», газетай «Белорусы и Рынок», дзе пісала пра культуру і тэатр. У снежні 2023 года прыняла непасрэдны ўдзел у сустрэчы «Культурніцкія вынікі 2023 года», якая праходзіла ў [[Вільнюс]]е<ref>{{cite web| author =| date = 2023-12-2| url =https://nashaniva.com/332598 | title =Дзеячы культуры падвялі вынікі года і далі прагнозы — вельмі супярэчлівыя |publisher =[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]| accessdate = 2023-12-21 }}</ref>. == Ацэнкі == «У сваёй кнізе Настасся Панкратава дае слова стваральнікам лепшых твораў беларускага тэатра, якія здольныя захаваць нерастрачанае і знайсці сваю новую аўдыторыю. Узяўшы звыклы для журналісткі жанр інтэрв’ю і аналітыку як прасейванне матэрыялу для захавання найважнейшага, аўтарка вылучыла ў жыцці тэатра апошняга дзесяцігоддзя (2015—2025) страчанае і захаванае для будучыні. Н. Панкратава звяртае ўвагу на тое, што за апошнія пяць гадоў у Беларусі маштабна знікаюць (выкрэсліваюцца дзяржавай) апублікаваныя раней тэксты пра цэлыя тэатры і таленавітых людзей, п’есы і сцэнары. Гэта пакідае грамадства без фіксацыі тэатральнай гісторыі. Як у журналіста і тэатральнага крытыка, у Н. Панкратавай былі некалькі сотняў артыкулаў, якіх сёння ў Беларусі не знойдзеш. Яна вяртае тэксты для свабоднага доступу аўдыторыі, зважаючы на ўнікальныя тэатральныя ініцыятывы» (доктар філалагічных навук Таццяна Арлова <ref>Панкратава Н. У. «(Не) выкраслены. Беларускі тэатр 2015—2025. Выбраныя старонкі». — Лондан: Skaryna Press, 2025. — С. 39.</ref>). «Кніга „(Не) выкраслены: Беларускі тэатр 2015—2025. Выбраныя старонкі“ — не проста зборнік артыкулаў і інтэрв’ю, апублікаваных аўтаркай у названы перыяд. Гэта сапраўдная панарама гісторыі айчыннага тэатра, які за дзесяць гадоў перажыў і ўздым, што прынёс шмат надзей (спраўджаных і не), і глыбокія трансфармацыі, звязаныя з падзеямі ў Беларусі пасля 2020 года. <…>. Кніга Настассі Панкратавай — дакументальная хроніка аднаго з самых бурлівых і складаных дзесяцігоддзяў у гісторыі беларускага тэатра. У першай частцы мы бачым тэатр у часы адноснай стабільнасці, калі галоўнай вартасцю заставаліся творчы пошук, эстэтычныя эксперыменты і дыялог з гледачом. У другой — тэатр апынаецца ў сітуацыі крызісу, расколу, эміграцыі і палітычнага ціску, але не знікае, а трансфармуецца, знаходзячы новыя формы выказвання, новыя мовы і новыя прасторы існавання. Гэтае выданне — рэдкая магчымасць захаваць і пачуць галасы, што не былі „выкраслены“» (кандыдат мастацтвазнаўства Ксенія Князева <ref>Панкратава Н. У. «(Не) выкраслены. Беларускі тэатр 2015—2025. Выбраныя старонкі». — Лондан: Skaryna Press, 2025. — С. 41-42.</ref>). == Прызнанне == * Дыплом UNESCO за дзейнасць па прасоўванні беларускага тэатральнага мастацтва ў медыя (2018). * Чалавек года Беларусі ў сферы культуры (2019). * Незалежная дадатковая дарадца Міжнароднага саюза дзеячаў тэатра лялек (UNIMA) з 2025 года<ref>[https://byculture.org/belaruskiya-lyalechniki-i-unima-gistoryya-pospehu-adnaulennya-suvyazyau/ Беларускія лялечнікі і UNIMA: гісторыя поспеху аднаўлення сувязяў] // Рада культуры. 2025 год.</ref>) == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Пра аўтарку // Панкратава Н. У. «(Не) выкраслены. Беларускі тэатр 2015—2025. Выбраныя старонкі». — Лондан: Skaryna Press, 2025. — С. 43. * [https://reform.news/kab-z-gistoryi-ne-znikali-ljudzi-tjeatra-nastassja-pankratava-pra-lasnuju-knigu-misiju-krytyka-i-sumnuju-ajchynnuju-tradycyju «Каб з гісторыі не знікалі людзі тэатра»: Настасся Панкратава — пра ўласную кнігу, місію крытыкаў і сумную айчынную традыцыю] // Reform.news. 2026. 23 сакавіка. * ''Сапежынскі Рыгор'' [https://d7dmnf963t26k.cloudfront.net/news/nastassya-pankratava-kniga.html?fbclid=IwY2xjawRuYz1leHRuA2FlbQIxMABicmlkETEwd0txTWxSOGpvZHp0WFk2c3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHiomClri6-U42Q8DlgL-4MjCKxrWtlnAIQEfm-zqkSrscDT6JjV-TWeoIejX_aem_vunP4OOuAQTWfTS2SlMtxQ «З гэтых кавалачкаў калісьці паўстане паўнавартасная энцыклапедыя тэатральнага жыцця»] // Будзьма беларусамі. 2026. 26 сакавіка. * ''Верабейчык Паліна'' [https://gazetaby.com/post/nastassya-pankratava-kab-ne-skazali-shto-takoga-ne-bylo/213183/ Настасся Панкратава: «Каб не сказалі, што такога не было»] // Салідарнасць. 2026. 26 сакавіка. * ''Верабейчык Паліна'' [https://gazetaby.com/post/nastassya-pankratava-adchula-cishynyu-yakaya-zvinela-u-zali-svet-rapta/213201/ Настасся Панкратава: «Адчула цішыню, якая звінела ў залі. Свет раптам перастаў быць чорна-белым»] // Салідарнасць. 2026. 26 сакавіка. {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Тэатральныя крытыкі Беларусі]] 6f97j2rz9mrowehxxy65vgvtgr0oaqd 5150728 5150727 2026-06-04T19:00:23Z M.L.Bot 261 5150728 wikitext text/x-wiki {{пісьменнік}} '''Настасся Уладзіславаўна Панкратава''' ({{ВДП}}) — беларуская тэатральная [[крытык]], тэатразнаўца, [[журналіст]]ка. == Біяграфія == Нарадзілася ў [[Санкт-Пецярбург]]у ў тэатральнай сям’і: бацька — рэжысёр тэатра лялек (родам з Украіны), маці — беларуская актрыса. З сямігадовага ўзросту жыве ў Беларусі. Скончыла ў 2006 годзе [[факультэт журналістыкі БДУ|факультэт журналістыкі]] [[БДУ]]. Спецыялізавалася на кафедры літаратурна-мастацкай крытыкі ў прафесара, доктара філалагічных навук, тэатральнага крытыка Таццяны Арловай. Працавала журналісткай у газеце «[[Зорька]]» (2004—2008) і паралельна загадчыцай літаратурнай часткі ў [[Беларускі дзяржаўны тэатр лялек|Беларускім дзяржаўным тэатры лялек]] (2006—2008). Пасля культурным аналітыкам і тэатральным крытыкам у [[Культура (газета)|газеце «Культура»]] (2008—2019), дзе ўздымала праблемныя пытанні сферы культуры (аўтарскае права, рэканструкцыя, рэстаўрацыя, змены ў заканадаўстве, гендарныя пытанні ў мастацтве і г.д.). Пазней на партале [[TUT.BY]] (2020—2021). == Творчасць == ; Аўтарка кніг: * «100 лучших мест Санкт-Петербурга» / Авт.-сост. А. Панкратова, М. Метальникова. — М.: Эксмо, 2013. — 96 с.: ил. — (100 лучших). — ISBN 978-5-699-68569-1 * «Санкт-Петербург с детьми: путеводитель» / Авт.-сост. А. Панкратова, М. Метальникова. — М.: Эксмо, 2014. — 480 с.., ил — (Оранжевый гид). — ISBN 978-5-69972-357-7 * «(Не) выкраслены. Беларускі тэатр 2015—2025. Выбраныя старонкі». — Лондан: Skaryna Press, 2025. — 508 с. ISBN 978-1-915601-87-2 Уваходзіла ў кола крытыкаў, якія штогод падводзілі вынікі года ў інтэрнэт-праекце «Тэатральная Беларусь». Супрацоўнічала з рознымі рэдакцыямі, у тым ліку з часопісам «[[Мастацтва (1983)|Мастацтва]]», газетай «Белорусы и Рынок», дзе пісала пра культуру і тэатр. У снежні 2023 года прыняла непасрэдны ўдзел у сустрэчы «Культурніцкія вынікі 2023 года», якая праходзіла ў [[Вільнюс]]е<ref>{{cite web| author =| date = 2023-12-2| url =https://nashaniva.com/332598 | title =Дзеячы культуры падвялі вынікі года і далі прагнозы — вельмі супярэчлівыя |publisher =[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]| accessdate = 2023-12-21 }}</ref>. == Ацэнкі == «У сваёй кнізе Настасся Панкратава дае слова стваральнікам лепшых твораў беларускага тэатра, якія здольныя захаваць нерастрачанае і знайсці сваю новую аўдыторыю. Узяўшы звыклы для журналісткі жанр інтэрв’ю і аналітыку як прасейванне матэрыялу для захавання найважнейшага, аўтарка вылучыла ў жыцці тэатра апошняга дзесяцігоддзя (2015—2025) страчанае і захаванае для будучыні. Н. Панкратава звяртае ўвагу на тое, што за апошнія пяць гадоў у Беларусі маштабна знікаюць (выкрэсліваюцца дзяржавай) апублікаваныя раней тэксты пра цэлыя тэатры і таленавітых людзей, п’есы і сцэнары. Гэта пакідае грамадства без фіксацыі тэатральнай гісторыі. Як у журналіста і тэатральнага крытыка, у Н. Панкратавай былі некалькі сотняў артыкулаў, якіх сёння ў Беларусі не знойдзеш. Яна вяртае тэксты для свабоднага доступу аўдыторыі, зважаючы на ўнікальныя тэатральныя ініцыятывы» (доктар філалагічных навук Таццяна Арлова <ref>Панкратава Н. У. «(Не) выкраслены. Беларускі тэатр 2015—2025. Выбраныя старонкі». — Лондан: Skaryna Press, 2025. — С. 39.</ref>). «Кніга „(Не) выкраслены: Беларускі тэатр 2015—2025. Выбраныя старонкі“ — не проста зборнік артыкулаў і інтэрв’ю, апублікаваных аўтаркай у названы перыяд. Гэта сапраўдная панарама гісторыі айчыннага тэатра, які за дзесяць гадоў перажыў і ўздым, што прынёс шмат надзей (спраўджаных і не), і глыбокія трансфармацыі, звязаныя з падзеямі ў Беларусі пасля 2020 года. <…>. Кніга Настассі Панкратавай — дакументальная хроніка аднаго з самых бурлівых і складаных дзесяцігоддзяў у гісторыі беларускага тэатра. У першай частцы мы бачым тэатр у часы адноснай стабільнасці, калі галоўнай вартасцю заставаліся творчы пошук, эстэтычныя эксперыменты і дыялог з гледачом. У другой — тэатр апынаецца ў сітуацыі крызісу, расколу, эміграцыі і палітычнага ціску, але не знікае, а трансфармуецца, знаходзячы новыя формы выказвання, новыя мовы і новыя прасторы існавання. Гэтае выданне — рэдкая магчымасць захаваць і пачуць галасы, што не былі „выкраслены“» (кандыдат мастацтвазнаўства Ксенія Князева <ref>Панкратава Н. У. «(Не) выкраслены. Беларускі тэатр 2015—2025. Выбраныя старонкі». — Лондан: Skaryna Press, 2025. — С. 41-42.</ref>). == Прызнанне == * Дыплом UNESCO за дзейнасць па прасоўванні беларускага тэатральнага мастацтва ў медыя (2018). * Чалавек года Беларусі ў сферы культуры (2019). * Незалежная дадатковая дарадца Міжнароднага саюза дзеячаў тэатра лялек (UNIMA) з 2025 года<ref>[https://byculture.org/belaruskiya-lyalechniki-i-unima-gistoryya-pospehu-adnaulennya-suvyazyau/ Беларускія лялечнікі і UNIMA: гісторыя поспеху аднаўлення сувязяў] // Рада культуры. 2025 год.</ref>) == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Пра аўтарку // Панкратава Н. У. «(Не) выкраслены. Беларускі тэатр 2015—2025. Выбраныя старонкі». — Лондан: Skaryna Press, 2025. — С. 43. * [https://reform.news/kab-z-gistoryi-ne-znikali-ljudzi-tjeatra-nastassja-pankratava-pra-lasnuju-knigu-misiju-krytyka-i-sumnuju-ajchynnuju-tradycyju «Каб з гісторыі не знікалі людзі тэатра»: Настасся Панкратава — пра ўласную кнігу, місію крытыкаў і сумную айчынную традыцыю] // Reform.news. 2026. 23 сакавіка. * ''Сапежынскі Рыгор'' [https://d7dmnf963t26k.cloudfront.net/news/nastassya-pankratava-kniga.html?fbclid=IwY2xjawRuYz1leHRuA2FlbQIxMABicmlkETEwd0txTWxSOGpvZHp0WFk2c3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHiomClri6-U42Q8DlgL-4MjCKxrWtlnAIQEfm-zqkSrscDT6JjV-TWeoIejX_aem_vunP4OOuAQTWfTS2SlMtxQ «З гэтых кавалачкаў калісьці паўстане паўнавартасная энцыклапедыя тэатральнага жыцця»] // Будзьма беларусамі. 2026. 26 сакавіка. * ''Верабейчык Паліна'' [https://gazetaby.com/post/nastassya-pankratava-kab-ne-skazali-shto-takoga-ne-bylo/213183/ Настасся Панкратава: «Каб не сказалі, што такога не было»] // Салідарнасць. 2026. 26 сакавіка. * ''Верабейчык Паліна'' [https://gazetaby.com/post/nastassya-pankratava-adchula-cishynyu-yakaya-zvinela-u-zali-svet-rapta/213201/ Настасся Панкратава: «Адчула цішыню, якая звінела ў залі. Свет раптам перастаў быць чорна-белым»] // Салідарнасць. 2026. 26 сакавіка. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Панкратава Настасся Уладзіславаўна}} [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Тэатральныя крытыкі Беларусі]] b4kaov9nsn8fqpbudmswa195gclkugh 0 808058 5150765 5147796 2026-06-04T22:04:04Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5150765 wikitext text/x-wiki '''Закон загалоўкаў Бэтрыджа''' ({{lang-en|Betteridge's law of headlines}}) — [[Журналістыка|журналісцкі]] [[афарызм]], які абвяшчае: «На любы загаловак, што заканчваецца [[пытальнік]]ам, можна адказаць словам „не“». Гэты прынцып грунтуецца на тым, што калі б выдаўцы былі ўпэўненыя ў праўдзівасці інфармацыі, яны б сфармулявалі загаловак як сцвярджэнне. Выкарыстанне ж пытальнай формы дазваляе зняць з сябе адказнасць за верагоднасць матэрыялу. == Гісторыя ўзнікнення == Хоць сучасная назва замацавалася за канцэпцыяй у 2009 годзе дзякуючы брытанскаму [[Інфармацыйныя тэхналогіі|IT]]-журналісту Яну Бэтрыджу{{sfn|Betteridge|2009}}, сама максіма сустракалася пад іншымі назвамі і значна раней. Так, яшчэ ў 1991 годзе ў адным з апублікаваных зборнікаў варыянтаў [[Закон Мёрфі|закона Мёрфі]] яна была названая «законам Дэвіса». Гэты тэрмін і сёння можна сустрэць у інтэрнэце, прычым без ніякіх тлумачэнняў таго, кім менавіта быў гэты Дэвіс{{sfn|Bloch|1991|p=163}}{{sfn|Anvari|2006}}<ref>{{cite web |url=http://www.houseofgoldbergs.com/Docs/Humor/murphyAll.txt |title=List of variants of Murphy's Law |access-date=2026-05-20 |archive-date=5 жніўня 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180805025836/http://www.houseofgoldbergs.com/Docs/Humor/murphyAll.txt |url-status=dead }}</ref>{{sfn|Liberman|2006}}. Правіла таксама называлі «журналісцкім прынцыпам», а ў 2007 годзе яно фігуравала ў каментарыях як «старая ісціна сярод журналістаў»{{sfn|Götz|1997|loc=Journalistic Principle}}<ref>{{cite news |url=https://meatrobot.org.uk/post/20793051/its-an-old-truism-among-journalists-that-if-a |title="It's an old truism among journalists..." |newspaper=Tumblr |publisher=MeatRobot.org.uk |date=4 December 2007 |access-date=2026-05-20}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.dcscience.net/2007/11/21/dont-trust-boots/#comment-816 |title=The Vitamin B scam. Don't trust Boots |date=22 November 2007 |access-date=2026-05-20}}</ref>. Імя самога Бэтрыджа пачало трывала асацыявацца з гэтым прынцыпам пасля выхаду ягонага артыкула ў лютым 2009 года. У ім журналіст раскрытыкаваў папярэднюю публікацыю выдання «[[TechCrunch]]», якая выйшла пад загалоўкам «Ці сапраўды ''[[Last.fm]]'' толькі што перадаў даныя пра праслухоўванні карыстальнікаў ''[[RIAA]]''?» ({{lang-en2|Did Last.fm Just Hand Over User Listening Data to the RIAA?}}){{sfn|Schonfeld|2009}}. Бэтрыдж адзначыў, што выданні часта ставяць пытальнік, каб апублікаваць сумнеўныя чуткі без належнай факталагічнай базы: {{цытата|аўтар=Ян Бэтрыдж|Гэтая гісторыя — выдатная дэманстрацыя майго прынцыпу, згодна з якім на любы загаловак, што заканчваецца пытальнікам, можна адказаць словам «не». Журналісты выкарыстоўваюць такі стыль загалоўкаў па адной прычыне: яны ўсведамляюць, што гісторыя, хутчэй за ўсё, — лухта, і ў іх няма ні крыніц, ні фактаў для яе пацверджання, але яны ўсё адно жадаюць яе апублікаваць{{sfn|Betteridge|2009}}.{{oq|en|This story is a great demonstration of my maxim that any headline which ends in a question mark can be answered by the word "no". The reason why journalists use that style of headline is that they know the story is probably bullshit, and don't actually have the sources and facts to back it up, but still want to run it.}}}} Варта адзначыць, што яшчэ раней, у 2004 годзе, брытанскі газетны рэдактар [[Эндру Мар]] раіў чытачам скептычна ставіцца да падобных артыкулаў, паколькі часцей за ўсё за пытальнікам хаваецца штучна раздутая [[сенсацыя]] або «страшылка», на якую не варта марнаваць час. У сваёй кнізе «My Trade» (2004), даючы парады па інтэрпрэтацыі газетных тэкстаў, ён напісаў{{sfn|Marr|2004|p=253}}: {{цытата|аўтар=Эндру Мар|Калі загаловак ставіць пытанне, паспрабуйце адказаць «не». Ці гэта сапраўдны твар брытанскай моладзі? (Разумны чытач адкажа: Не.) Ці знайшлі мы лекі ад [[СНІД]]у? (Не; інакш навошта быў бы пытальнік.) Ці з’яўляецца гэтая карта ключом да міру? (Хутчэй за ўсё, не.) Загаловак з пытальнікам на канцы ў пераважнай большасці выпадкаў сведчыць пра тое, што матэрыял тэндэнцыйны або штучна раздуты. Часта гэта проста страшылка або спроба ператварыць пасрэдны рэпартаж у прадмет нацыянальнай дыскусіі і, пажадана, панікі. Для занятага журналіста, які шукае рэальную інфармацыю, такі пытальнік азначае адно: «не марнуйце час на чытанне гэтага матэрыялу».{{oq|en|If the headline asks a question, try answering 'no'. Is This the True Face of Britain's Young? (Sensible reader: No.) Have We Found the Cure for AIDS? (No; or you wouldn't have put the question mark in.) Does This Map Provide the Key for Peace? (Probably not.) A headline with a question mark at the end means, in the vast majority of cases, that the story is tendentious or over-sold. It is often a scare story, or an attempt to elevate some run-of-the-mill piece of reporting into a national controversy and, preferably, a national panic. To a busy journalist hunting for real information a question mark means 'don't bother reading this bit'.}}}} == Даследаванні == У 2016 годзе даследчыкі прааналізавалі выбарку навуковых часопісаў (не звяртаючыся да навінавых выданняў), каб праверыць закон Бэтрыджа і правіла Хінчліфа. Высветлілася, што ў акадэмічным асяроддзі загалоўкі-пытанні сустракаюцца рэдка. Больш за тое, сярод іх амаль не было пытанняў закрытага тыпу (якія патрабавалі б адназначнага адказу «так» або «не»), а калі такія і трапляліся, у самім тэксце аўтары часцей адказвалі на іх «так», а не «не»{{sfn|Cook|Plourde|2016}}. Даследаванне 2018 года, якое ахапіла {{num|2585}} артыкулаў у чатырох навуковых часопісах па экалогіі, таксама пацвердзіла гэтую тэндэнцыю. Аналіз паказаў, што пытальныя загалоўкі выкарыстоўваліся вельмі рэдка: * Толькі 1,82 % загалоўкаў утрымлівалі спецыяльныя пытанні (з пытальнымі словамі накшталт «хто», «што», «чаму» і г.д.). * Толькі 2,15 % былі агульнымі пытаннямі, што прадугледжвалі адказ «так» або «не». Размеркаванне адказаў для гэтых 2,15 % пытанняў закрытага тыпу было наступным: у 44 % выпадкаў аўтары давалі станоўчы адказ («так»), у 34 % — неадназначны («магчыма»), і толькі 22 % артыкулаў фактычна пацвярджалі закон Бэтрыджа, завяршаючыся адказам «не»{{sfn|Mola|2017|p=11}}. У 2015 годзе спецыяліст па аналізе даных апублікаваў у сваім блогу вынікі даследавання {{num|26000}} артыкулаў з 13 розных навінавых сайтаў. Яно паказала, што большасць пытальных загалоўкаў у медыя (54 %) сапраўды патрабавала адказу «так/не». Аднак самі адказы ў тэкстах артыкулаў размеркаваліся наступным чынам (у працэнтах ад агульнай колькасці пытальных загалоўкаў): * 20 % артыкулаў утрымлівалі адказ «так»; * 17 % — адказ «не»; * яшчэ ў 16 % выпадкаў аўтар даследавання не змог вызначыць дакладны адказ{{sfn|Linander|2015}}. == У замежнай медыяпрасторы == Выкарыстанне загалоўкаў у форме пытанняў — гэта тактыка, да якой часта звяртаюцца выданні, калі ім вельмі трэба апублікаваць гучны матэрыял, але «бракуе рэальных фактаў для падмацавання асноўнай думкі артыкула»{{sfn|Berthon|Fedorenko|Pitt|Ferguson|2019|p=257}}{{sfn|Murtha|2015}}. Як трапна адзначаў амерыканскі журналіст [[Роджэр Сайман (журналіст)|Роджэр Сайман]], гэты хітры прыём дазваляе апраўдаць публікацыю фактычна любой інфармацыі, якой бы неверагоднай ці абсурднай яна ні здавалася. Каб прадэманстраваць гэта, ён прыводзіў гіпатэтычныя, але вельмі паказальныя прыклады: «Ці заменіць [[Хілары Клінтан|Хілары]] [[Джо Байдэн|Байдэна]] ў выбарчым спісе?» або «Ці падтрымае [[Уілард Міт Ромні|Ромні]] аднаполыя шлюбы паміж карпарацыямі?»{{sfn|Paul|Moss|2015|p=275}}{{sfn|Simon|2012}}. У рэальнасці ж падобны падыход актыўна выкарыстоўваўся, напрыклад, падчас асвятлення ўнутрыпартыйнага канфлікту ў [[Індыйская народная партыя|Індыйскай народнай партыі]] ў 2004 годзе. Паколькі ніводны палітык тады афіцыйна не пацвярджаў і не абвяргаў чуткі пра адстаўкі, прэса проста стракацела загалоўкамі накшталт: «Ці збіраецца [[Венкая Найду]] сысці?»{{sfn|Saxena|2006|pp=95–96}}. Усведамляючы, што дасведчаны чытач адразу бачыць гэты танны падтэкст, аўтары прафесійных дапаможнікаў настойліва рэкамендуюць рэдактарам пазбягаць падобных фармулёвак{{sfn|Saxena|2006|p=95}}. Многія аўтарытэтныя дзеячы медыя ставіліся да такіх загалоўкаў вельмі крытычна. Незалежны пісьменнік Р. Томас Бернер называў іх проста «таннымі трукамі»{{sfn|Berner|2007|p=233}}, а Грант Мілнар Хайд падкрэсліваў, што яны адразу ствараюць уражанне, нібыта газета сама не ўпэўнена ў тым, што публікуе{{sfn|Hyde|1931|p=154}}. Цікава, што пасля [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] ў брытанскім выданні «[[Daily Mail]]» існавала нават жорсткае правіла на гэты конт. Яго ўвёў уладальнік газеты [[лорд Норткліф]]: пытальныя загалоўкі былі строга забароненыя, за выключэннем тых рэдкіх сітуацый, калі само пытанне тычылася праблемы агульнанацыянальнага маштабу{{sfn|Andrews|1964|p=106}}. З [[Юрыдычная адказнасць|юрыдычнага]] пункту гледжання пытальнік у канцы сказа таксама не з’яўляецца надзейнай абаронай ад [[Абвінавачанне|абвінавачванняў]] у [[паклёп]]е{{sfn|Sack|1999|pp=2–48}}. Яшчэ ў далёкім 1913 годзе [[Вярхоўны суд Аклахомы|Вярхоўны суд амерыканскага штата Аклахома]] ў сваім рашэнні па справе «Спенсер супраць Мініка» пастанавіў: чалавек не можа беспакарана ўзводзіць паклёп на іншага, публікуючы словы з відавочным шкодным сэнсам, і пры гэтым спрабаваць пазбегнуць адказнасці толькі дзякуючы выкарыстанню пытальніка{{sfn|Oklahoma|1913}}{{sfn|Sack|1999|pp=2–48}}. Нягледзячы на гэта, практыка прымянення такіх загалоўкаў дзеля таннай [[Сенсацыйнасць|сенсацыйнасці]] мае вельмі доўгую гісторыю. Яркім прыкладам можа служыць артыкул у газеце [[Джозеф Пулітцэр|Джозефа Пулітцэра]] «[[New York World]]» ад 9 чэрвеня 1883 года, які выйшаў пад назвай «Гэта была „Мятная Мэры“?» ({{lang-en|Was It Peppermint Mary?}}){{sfn|Juergens|2015|pp=63–64}}. У тэксце распавядалася пра ювелірную краму, якая спрабавала забараніць сваім супрацоўніцам фліртаваць з мінакамі. Нейкая Мэры згадвалася там толькі ў самым канцы як магчымая вінаватая інцыдэнту, аднак прамога адказу на пастаўленае ў загалоўку пытанне чытач так і не атрымаў{{sfn|Juergens|2015|pp=63–64}}. Тая ж газета «New York World» увайшла ў гісторыю і тым, што выкарыстала пытальны загаловак як банальную перастрахоўку. Гэта адбылося падчас асвятлення заблытаных вынікаў [[Прэзідэнцкія выбары ў ЗША 1916|прэзідэнцкіх выбараў у ЗША 1916 года]]{{sfn|Kahn|1965|p=181}}{{sfn|Gies|1979|p=64}}. Пакуль большасць іншых [[Нью-Ёрк|нью-ёркскіх]] выданняў упэўнена друкавалі катэгарычныя сцвярджэнні кшталту «Х’юз абраны» (''«Hughes Is Elected»'', «[[The Sun (Нью-Ёрк)|The Sun]]»), «Х’юз — наступны прэзідэнт» (''«Hughes the Next President»'', «[[The Journal of Commerce]]») або «Нацыя ў руках Х’юза!» (''«Nation Swept by Hughes!»'', «[[New York Journal-American|New York American]]»), рэдакцыя «World» у апошні момант выдала асцярожны матэрыял: «Х’юз абраны ў напружанай барацьбе?» (''«Hughes Elected in Close Contest?»''){{sfn|O'Keefe|2013|p=154}}. Гэты крок стаў вынікам умяшання журналіста [[Герберт Баярд Своўп|Герберта Баярда Своўпа]], які атрымаў інсайд ад знаёмых гульцоў на таталізатары і літаральна ўгаварыў рэдактара дадаць пытальнік паміж выпускамі тыражу{{sfn|Kahn|1965|pp=52, 181}}{{sfn|Ellis|1975|p=305}}. Цікава, што пад гэтым загалоўкам усё яшчэ красавалася фатаграфія [[Чарлз Эванс Х’юз|Чарлза Х’юза]] з подпісам «Абраны прэзідэнт». Аднак урэшце адказам на пытанне стала гучнае «не»: перамог [[Томас Вудра Вільсан|Вудра Вільсан]], і праз два дні газета паведаміла пра гэта ўжо ў сцвярджальнай форме{{sfn|Kahn|1965|p=181}}{{sfn|O'Keefe|2013|p=154}}. У адрозненне ад журналістыкі, рэкламадаўцы і [[Маркетынг|маркетолагі]] свядома і вельмі ахвотна выкарыстоўваюць пытанні закрытага тыпу. Але тут ёсць адзін важны нюанс: яны робяць гэта толькі тады, калі ўпэўненыя, што чытач адкажа «так». Логіка простая — калі чалавек мысленна адказвае на рэкламнае пытанне адмоўна, ён амаль гарантавана праігнаруе ўвесь далейшы тэкст{{sfn|Zacher|1961|p=118}}. Вядомым прыкладам такога паспяховага падыходу з’яўляецца рэклама курсаў англійскай мовы Шэрвіна Кодзі, якая выходзіла з 1919 па 1959 год пад нязменным загалоўкам: «Ці робіце вы гэтыя памылкі ў англійскай мове?». Пагаджаючыся з уласнымі недахопамі, чытач адказваў «так» і паглыбляўся ў чытанне{{sfn|De Voe|1956|pp=198, 262}}{{sfn|Battistella|2009|pp=6, 39–40}}. Навуковы аналіз, праведзены партнёрам рэкламнага агенцтва Віктарам Швабам, пацвердзіў, што гэты варыянт быў значна больш эфектыўным за любыя альтэрнатыўныя сцвярджэнні, абапіраючыся на даныя аб даходах і запытах кліентаў за дзесяць гадоў{{sfn|Schwab|1939}}{{sfn|De Voe|1956|pp=198, 262}}{{sfn|Battistella|2009|pp=6, 39–40}}. Праз дзесяцігоддзі, у 2013 годзе, даследаванне [[Сацыяльная сетка|сацыяльных сетак]] даказала тое ж самае: загалоўкі-пытанні з прамым зваротам ў ''[[Twitter]]'' і на ''[[eBay]]'' дэманструюць значна больш высокі паказчык клікабельнасці, чым звычайныя рытарычныя пытанні{{sfn|Jarrett|2013}}{{sfn|Lai|Farbrot|2013}}. Варта памятаць важны нюанс: закон Бэтрыджа працуе выключна з пытаннямі закрытага тыпу, дзе патрабуецца адказ «так» ці «не». Ён не распаўсюджваецца на адкрытыя фармулёўкі{{sfn|Murtha|2015}}. Фраза «Чаго нам чакаць ад зменаў у імпартна-экспартнай палітыцы?» — гэта запрашэнне да развагі, у той час як пытанне «Ці варта нам чакаць эмбарга на віджэты?» ужо выразна трапляе пад дзеянне гэтага правіла. == У беларускай медыяпрасторы == У айчыннай медыяпрасторы таксама можна знайсці нямала прыкладаў, якія ідэальна ілюструюць гэты закон. Выданні часта выкарыстоўваюць такія загалоўкі, каб прыцягнуць увагу да вострых сацыяльных, эканамічных або жыццёвых тэм, ствараючы інтрыгу там, дзе адказ часцей за ўсё відавочны. Адзін з прыкладаў можна знайсці ў матэрыялах на эканамічную тэматыку. Выданні часам публікуюць артыкулы з правакацыйнымі назвамі накшталт: «Ці пачнецца [[дэвальвацыя беларускага рубля]]?»<ref>{{cite news |first=Уладзімер |last=Глод |title=Ці пачнецца дэвальвацыя беларускага рубля? |url=https://www.svaboda.org/a/1323654.html |work=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»|Радыё Свабода]] |publisher= |date=8 кастрычніка 2008 |access-date=2026-05-20 }}</ref> або «Курс беларускага рубля рэзка абваліцца? Прагноз эканаміста»<ref>{{cite news |title=Курс беларускага рубля рэзка абваліцца? Прагноз эканаміста |url=https://euroradio.fm/kurs-belaruskaga-rublya-rezka-abvalicca-pragnoz-ekanamista |work=[[Еўрарадыё]] |publisher= |date=16 студзеня 2025 |access-date=2026-05-20 }}</ref>. Чытач адразу ж чакае найгоршага сцэнарыя і пераходзіць па спасылцы. Аднак, згодна з законам Бэтрыджа, адказваецца на гэтае пытанне адмоўна. У самім тэксце эксперты супакойваюць аўдыторыю, тлумачачы, што перадумоў для менавіта «рэзкага абвалу» ці маментальнай [[Дэвальвацыя|дэвальвацыі]] на дадзены момант няма, а чакаецца толькі паступовае зніжэнне курсу. Іншы папулярны кірунак — тэма лайфстайлу і [[Псіхалогія|псіхалогіі]]. Напрыклад, выданне «[[Zerkalo.io|Zerkalo]]» неяк апублікавала матэрыял з загалоўкам: «Ці працуе сэкс па-сяброўску? Беларусы <…> падзяліліся сваім досведам»<ref>{{cite news |title=Ці працуе сэкс па-сяброўску? Беларусы і беларускі, якія гэта паспрабавалі, падзяліліся сваім досведам |url=https://news.zerkalo.io/life/60114.html |work=[[Zerkalo.io]] |publisher= |date=1 лютага 2024 |access-date=2026-05-20 }}</ref>. І зноў правіла спрацоўвае бездакорна: нягледзячы на інтрыгуючую пастаноўку пытання, пасля прачытання жыццёвых гісторый герояў становіцца зразумела, што адказ — «не». У большасці выпадкаў такі фармат адносін прыводзіў да разбурэння сяброўства або выклікаў няўзаемныя пачуцці, даказваючы, што падобная практыка не працуе так, як хацелася б удзельнікам. == Правіла Хінчліфа == У [[Фізіка элементарных часціц|фізіцы элементарных часціц]] падобная канцэпцыя вядомая як ''правіла Хінчліфа'', названае ў гонар фізіка [[Ян Хінчліф|Яна Хінчліфа]]. Ён сфармуляваў прынцып: калі назва навуковай даследчай працы ўяўляе сабой пытанне з магчымым адказам «так» або «не», то адказ на гэтае пытанне будзе адмоўным.{{sfn|Carroll|2006}}{{sfn|Shieber|2015}} Гэтае выслоўе натхніла фізіка [[Барыс Кайзер|Барыса Кайзера]] на стварэнне жартаўлівай варыяцыі [[Парадокс хлуса|парадоксу хлуса]]. У 1988 годзе пад псеўданімам «Барыс Піён» (''Boris Peon'') ён апублікаваў працу пад назвай «Ці справядлівае правіла Хінчліфа?» (''«Is Hinchliffe’s Rule True?»'').{{sfn|Peon|1988}}{{sfn|Sher|2013}}{{sfn|Shieber|2015}} == Гл. таксама == * [[Клікбейт]] * [[Правакацыйнае пытанне]] * [[Спіс імянных законаў і правіл]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == {{refbegin|30em}} * {{cite book |last=Andrews |first=Linton |author-link1=Лінтан Эндрус |year=1964 |title=The Autobiography of a Journalist |publisher=E. Benn }} * {{cite web |url=http://www.anvari.org/fortune/Laws/227_daviss-law-if-a-headline-ends-in-a-question-mark-the-answer-is-no.html |title=Davis's Law |first=Ahmad |last=Anvari |date=2006 |work=anvari.org |access-date=2026-05-20 }} * {{cite book |last=Battistella |first=Edwin L |year=2009 |title=Do You Make These Mistakes in English?: The Story of Sherwin Cody's Famous Language School |publisher=Oxford University Press |isbn=9780195367126}} * {{cite book |last=Berner |first=R. Thomas |year=2007 |title=Fundamentals of Journalism: Reporting, Writing and Editing |publisher=Marquette Books |isbn=9780922993765 }} * {{cite web |url=http://www.technovia.co.uk/2009/02/techcrunch-irresponsible-journalism.html |title=TechCrunch: Irresponsible journalism |first=Ian |last=Betteridge |date=23 February 2009 |publisher=Technovia.co.uk |archive-url=https://web.archive.org/web/20090226202006/http://www.technovia.co.uk/2009/02/techcrunch-irresponsible-journalism.html |archive-date=26 лютага 2009 |url-status=dead |access-date=2026-05-20 }} * {{cite book |last1=Berthon |first1=Pierre R. |last2=Fedorenko |first2=Ivan |last3=Pitt |first3=Leyland F. |last4=Ferguson |first4=Sarah Lord |editor-last1=Parvatiyar |editor-first1=Atul |editor-last2=Sisodia |editor-first2=Rajendra |year=2019 |chapter=Can Brand Custodians Cope with Fake News? Marketing Assets in the Age of Truthiness and Post-fact |title=Handbook of Advances in Marketing in an Era of Disruptions: Essays in Honour of Jagdish N. Sheth |publisher=SAGE Publications India |isbn=9789352808182 }} * {{cite book |last=Bloch |first=Arthur |year=1991 |title=The Complete Murphy's Law: A Definitive Collection |url=https://archive.org/details/completemurphysl00bloc |edition=revised |location=Los Angeles, California |publisher=Price Stern Sloan |isbn=9780843129687 |url-access=registration }} * {{cite magazine |last=Carroll |first=Sean |date=7 December 2006 |title=Guest Blogger: Joe Polchinski on the String Debates |url=http://blogs.discovermagazine.com/cosmicvariance/2006/12/07/guest-blogger-joe-polchinski-on-the-string-debates/ |magazine=[[Discover Magazine]] |archive-date=10 ліпеня 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140710024030/http://blogs.discovermagazine.com/cosmicvariance/2006/12/07/guest-blogger-joe-polchinski-on-the-string-debates/ |url-status=dead |access-date=2026-05-20 }} * {{cite journal |last1=Cook |first1=James M. |last2=Plourde |first2=Dawn |date=25 June 2016 |title=Do scholars follow Betteridge's Law? The use of questions in journal article titles |journal=[[Scientometrics]] |volume=108 |issue=3 |pages=1119–1128 |issn=0138-9130 |doi=10.1007/s11192-016-2030-2 |s2cid=16494221 |url=https://www.gwern.net/docs/statistics/2016-cook.pdf}} * {{cite book |last1=De Voe |first=Merrill |year=1956 |title=Effective advertising copy |publisher=Macmillan }} * {{cite book |last1=Ellis |first=Edward Robb |year=1975 |title=Echoes of distant thunder: life in the United States, 1914–1918 |publisher=Coward, McCann, & Geoghegan }} * {{cite book |last=Gies |first=Joseph |year=1979 |title=The Colonel of Chicago |url=https://archive.org/details/colonelofchicago00gies |publisher=Dutton |isbn=9780525082675 |url-access=registration }} * {{cite web |url=http://murphyslaws.net/edition.htm |title=The Complete Edition of Murphy's Laws |first=Andreas |last=Götz |date=1997 |publisher=MurphysLaws.net |archive-url=https://web.archive.org/web/20181017225650/http://murphyslaws.net/edition.htm#J |archive-date=17 October 2018 |url-status=dead |access-date=2026-05-20}} * {{cite book |last=Hyde |first=Grant Milnor |year=1931 |chapter=Headline Writing |title=Newspaper Editing: A Manual for Editors, Copyreaders, and Students of Newspaper Desk Work |edition=2nd |publisher=D. Appleton }} * {{cite journal |last=Jarrett |first=Christian |date=4 November 2013 |title=Are you more likely to click headlines that are phrased as a question? |url=https://digest.bps.org.uk/2013/11/04/are-you-more-likely-to-click-headlines-that-are-phrased-as-a-question/ |journal=Research Digest |publisher=British Psychological Society |doi=10.1080/15534510.2013.847859 |s2cid=55530539 |url-access=subscription}} * {{cite book |last=Juergens |first=George |year=2015 |chapter=Sensationalism |title=Joseph Pulitzer and the New York World |publisher=Princeton University Press |isbn=9781400877959 }} * {{cite book |last=Kahn |first=Ely Jacques |year=1965 |title=The world of Swope |publisher=Simon and Schuster |location=New York }} * {{cite journal |last1=Lai |first1=Linda |last2=Farbrot |first2=Audun |date=25 October 2013 |title=What makes you click? The effect of question headlines on readership in computer-mediated communication |journal=Social Influence |publisher=Taylor and Francis |volume=9 |issue=4 |pages=289–299 |doi=10.1080/15534510.2013.847859 |s2cid=55530539}} * {{cite web |url=http://itre.cis.upenn.edu/~myl/languagelog/archives/003585.html |title=Rhetorical questions: threat or menace? |last=Liberman |first=Mark |author-link=Марк Ліберман |date=17 September 2006 |website=[[Language Log]] |access-date=2026-05-20 }} * {{cite web |url=http://calmerthanyouare.org/2015/03/19/betteridges-law.html |title=is betteridge's law of headlines correct? |first=Mats |last=Linander |date=19 March 2015 |work=calmer than you are |location=New York }} * {{cite book |last=Marr |first=Andrew |author-link=Эндру Мар |year=2004 |title=My Trade: a short history of British journalism |publisher=Macmillan |location=London |isbn=9781405005364}} * {{cite magazine |last=Mola |first=John |date=4 April 2017 |title=Betteridge's Law in Ecology |url=https://aggiebrickyard.github.io/assets/brickyardpdfs/TAB_WQ2017_FINAL_reduced75.pdf |magazine=The Aggie Brickyard |volume=4 |publisher=Ecology Graduate Group, UC Davis}} ([http://johnmola.com/2018-11-29-betteridge/ archived by Mola]) * {{cite journal |last=Murtha |first=Jack |date=September–October 2015 |title=Can You Really Tell an Entire Story in a Headline? |journal=Columbia Journalism Review |volume=54 |url=https://www.cjr.org/analysis/betteridges_law.php}} * {{cite book |last=O'Keefe |first=Kevin |year=2013 |chapter=The press and the politics of neutrality |title=A Thousand Deadlines: The New York City Press and American Neutrality, 1914–17 |publisher=Springer |isbn=9789401576086}} * {{cite book |last1=Paul |first1=Richard |last2=Moss |first2=Steven |year=2015 |title=We Could Not Fail: The First African Americans in the Space Program |url=https://archive.org/details/wecouldnotfailfi0000paul_a5a1 |url-access=registration |publisher=University of Texas Press |isbn=9780292772496 }} * {{cite web |last=Peon |first=Boris |url=http://ccdb5fs.kek.jp/cgi-bin/img/allpdf?199007095 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160410022155/http://ccdb5fs.kek.jp/cgi-bin/img/allpdf?199007095 |url-status=dead |archive-date=10 April 2016 |title=Is Hinchliffe's Rule True? |date=4 August 1988 |access-date=2026-05-20 }} * {{cite book |ref={{harvid|Oklahoma|1913}} |date=20 December 1913 |title=Spencer v. Minnick Okla. opinion 613, P.130 |url=https://law.justia.com/cases/oklahoma/supreme-court/1913/14139.html |volume=41 }} * {{cite book |last=Sack |first=Robert D. |author-link=Роберт Дэвід Сак |date=1999 |chapter=The Cause of Action |title=Sack on defamation: libel, slander, and related problems |volume=1 |edition=3rd |publisher=Practising Law Institute }} * {{cite book |last=Saxena |first=Sunil |year=2006 |chapter=Question Headlines |title=Headline Writing |publisher=SAGE |isbn=9780761934219}} * {{cite news |first=Erick |last=Schonfeld |title=Did Last.fm Just Hand Over User Listening Data To the RIAA? |url=https://techcrunch.com/2009/02/20/did-lastfm-just-hand-over-user-listening-data-to-the-riaa |newspaper=[[TechCrunch]] |date=20 February 2009 }} * {{cite journal |last=Schwab |first=Victor O. |date=September 1939 |title=An Advertisement That Is Never Changed |journal=Printers' Ink Monthly |pages=10–11, 64–65}} * {{cite journal |last=Shieber |first=Stuart M. |date=May–June 2015 |title=Is This Article Consistent with Hinchliffe's Rule? |journal=Annals of Improbable Research |volume=21 |number=3 |url=https://www.improbable.com/airchives/paperair/volume21/v21i3/Consistent-with-Hinchliffe-21-3.pdf |access-date=2026-05-20 }} * {{cite web |url=https://profmattstrassler.com/2013/07/02/a-second-higgs-particle/#comment-67479 |title=comment on 'A Second Higgs Particle?' |first=Marc |last=Sher |date=4 July 2013}} * {{cite magazine |last=Simon |first=Roger |author-link=Роджэр Сайман (журналіст) |date=8 May 2012 |title=Empty seats haunt Obama |url=https://www.politico.com/story/2012/05/empty-seats-haunt-obama-076017 |magazine=[[Politico (часопіс)|Politico]] }} * {{cite book |last=Zacher |first=Robert Vincent |year=1961 |title=Advertising Techniques and Management |publisher=R. D. Irwin }} {{refend}} == Дадатковае чытанне == * {{cite book |last=Gooden |first=Philip |year=2015 |chapter=Arts |title=Skyscrapers, Hemlines and the Eddie Murphy Rule |trans-title=Хмарачосы, падолы і правіла Эдзі Мёрфі |edition=1st |publisher=Bloomsbury Information |isbn=9781472915023 }} * {{cite magazine |date=4 February 1957 |title=The Press: Question Mark Magazines |url=http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,723802,00.html |magazine=[[Time]] |volume=69 |issue=5}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-05-22}} [[Катэгорыя:Імянныя законы і правілы]] [[Катэгорыя:Парэміялогія]] [[Катэгорыя:Скептыцызм]] pjyq6xc9n7fffrr3jb5jnillnbx4hs5 0 808238 5150619 5145826 2026-06-04T13:48:46Z Aliaksandr y 31970 5150619 wikitext text/x-wiki {{Фільм |Арыгінальная назва = {{lang-uk|Весна надії}}, {{lang-ru|Весна надежды}} }} «Вясна надзеі» ({{lang-uk|Весна надії}}, {{lang-ru|Весна надежды}}) — савецкі мастацкі фільм 1983 года, зняты [[Адэская кінастудыя|Адэскай кінастудыяй]]. == Сюжэт == Нязменнага старшыню аднаго з перадавых калгасаў Украіны, былога франтавіка, час застае, як кажуць, знянацку: вясна — незвычайна цяжкая і па ўсіх прыкметах не абяцае ўраджаю, рэзка пагоршылася здароўе, ды яшчэ і лепшага брыгадзіра забралі старшынёй у адстаючую гаспадарку. Але Захар Платонавіч начальству не скардзіцца, а разлічвае толькі на аднавяскоўцаў… Фільм прысвечаны памяці двойчы Героя Сацыялістычнай Працы М. А. Пасмітнага, аднаго з першых арганізатараў калгаснага руху ва Украіне. == У ролях == * Мікалай Міхееў — Захар Платонавіч, старшыня калгаса * Зінаіда Дзехцярова — Зіна * Уладзімір Антонаў — Антон * Мікалай Алейнік — парторг * Алена Тонунц — Ніна * Юрый Дуванаў — Валодзя * Анатоль Салімоненка — Барысенка * Іван Марозаў — Іван Дубенка * Кацярына Смаленкова — Таня * Даніла Нятрэбін — сакратар райкама * Анатоль Плюта — Забалотны * Віктар Малярэвіч — Мікалай * Анатоль Вядзёнкін — бацька Тані * Барыс Аляксандраў — эпізод * Генадзь Балотаў — эпізод * Віктар Казачук — эпізод * Кацярына Лазавая — эпізод * Пётр Любешкін — эпізод * Вілі Мусаян — Грыгорый * Барыс Маладан — эпізод * Уладзіслаў Пупкоў — эпізод * Аляксандр Саўчанка — Зорын, работнік райкама * Валерый Палятаеў — эпізод == Здымачная група == * Рэжысёр — Цімур Залоеў * Сцэнарысты — Валянціна Проценка, Цімур Залоеў * Аператары — Аляксандр Ляшэнка, Уладзімір Панкоў * Кампазітар — Яўген Пцічкін * Мастакі — Міхаіл Кац, Рэгіна Собка == Спасылкі == * {{imdb|id=5593038|name=''«Вясна надзеі»''}} == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Фільмы-драмы СССР]] [[Катэгорыя:Фільмы СССР 1983 года]] ssnek2529mte55k8vwn3xk5ay0eo5hk 5150620 5150619 2026-06-04T13:49:38Z Aliaksandr y 31970 крыніцы 5150620 wikitext text/x-wiki {{Фільм |Арыгінальная назва = {{lang-uk|Весна надії}}, {{lang-ru|Весна надежды}} }} «Вясна надзеі» ({{lang-uk|Весна надії}}, {{lang-ru|Весна надежды}}) — савецкі мастацкі фільм 1983 года, зняты [[Адэская кінастудыя|Адэскай кінастудыяй]]. == Сюжэт == Нязменнага старшыню аднаго з перадавых калгасаў Украіны, былога франтавіка, час застае, як кажуць, знянацку: вясна — незвычайна цяжкая і па ўсіх прыкметах не абяцае ўраджаю, рэзка пагоршылася здароўе, ды яшчэ і лепшага брыгадзіра забралі старшынёй у адстаючую гаспадарку. Але Захар Платонавіч начальству не скардзіцца, а разлічвае толькі на аднавяскоўцаў… Фільм прысвечаны памяці двойчы Героя Сацыялістычнай Працы М. А. Пасмітнага, аднаго з першых арганізатараў калгаснага руху ва Украіне.<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.kinopoisk.ru/showcaptcha?cc=1&form-fb-hint=2.20&mt=99BE26D8887CBDD4F9FB16F3F02E31F009E26E561A70BC4EA09C90AEE30AEECE0D883462E654246994DF3E6D65D8E7D34DE67DDD6C602E4C2734451D816DCF7B0675F9ECEF406BC455A2C4D6F516329E454907278B020A7F670A2D8F24D5C380DA8898146952D083A2690078E6625FB42624A9EA694AEA73A5D48D28DEE2E3A814F5E581EBB1A3A61F196C3A99874B46348BF7690273BD3945CB1DD597C8E470E18CA44DB8381548A7C505625D48A611F42803BDC586893D218D368E4DBE8D451ED2FCE472F449FAD297B38CB9B5B9285869D65C96FA835451D378B64048A362A3D5D86C25973D59C35E7837220044188F8827C32A822BDB35E341EB34A199&retpath=aHR0cHM6Ly93d3cua2lub3BvaXNrLnJ1L2ZpbG0vNDcyMjMzP3V0bV9yZWZlcnJlcj13d3cuZ29vZ2xlLmNvbSZzb2NpYWxBbGlhcz1NVE13TnprNE1ETTE%2C_80f8342dc1300e2e55721836210b80ce&t=2%252F1780580946%252Fcbd78cd41dd009b471a9a42ac242927d&u=8812300158476666045&s=925f3eae4d62df6de1d0405918c4c60d|title=Яндекс|website=www.kinopoisk.ru|access-date=2026-06-04}}</ref> == У ролях == * Мікалай Міхееў — Захар Платонавіч, старшыня калгаса * Зінаіда Дзехцярова — Зіна * Уладзімір Антонаў — Антон * Мікалай Алейнік — парторг * Алена Тонунц — Ніна * Юрый Дуванаў — Валодзя * Анатоль Салімоненка — Барысенка * Іван Марозаў — Іван Дубенка * Кацярына Смаленкова — Таня * Даніла Нятрэбін — сакратар райкама * Анатоль Плюта — Забалотны * Віктар Малярэвіч — Мікалай * Анатоль Вядзёнкін — бацька Тані * Барыс Аляксандраў — эпізод * Генадзь Балотаў — эпізод * Віктар Казачук — эпізод * Кацярына Лазавая — эпізод * Пётр Любешкін — эпізод * Вілі Мусаян — Грыгорый * Барыс Маладан — эпізод * Уладзіслаў Пупкоў — эпізод * Аляксандр Саўчанка — Зорын, работнік райкама * Валерый Палятаеў — эпізод == Здымачная група == * Рэжысёр — Цімур Залоеў * Сцэнарысты — Валянціна Проценка, Цімур Залоеў * Аператары — Аляксандр Ляшэнка, Уладзімір Панкоў * Кампазітар — Яўген Пцічкін * Мастакі — Міхаіл Кац, Рэгіна Собка == Спасылкі == * {{imdb|id=5593038|name=''«Вясна надзеі»''}} == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Фільмы-драмы СССР]] [[Катэгорыя:Фільмы СССР 1983 года]] 5gblxyn2om0r8jpou7zr2fq0hou05b9 5150621 5150620 2026-06-04T13:55:47Z Aliaksandr y 31970 5150621 wikitext text/x-wiki {{Фільм |Арыгінальная назва = {{lang-uk|Весна надії}}, {{lang-ru|Весна надежды}} }} '''«Вясна надзеі»''' ({{lang-uk|Весна надії}}, {{lang-ru|Весна надежды}}) — савецкі мастацкі фільм 1983 года, зняты [[Адэская кінастудыя|Адэскай кінастудыяй]]. == Сюжэт == Нязменнага старшыню аднаго з перадавых калгасаў Украіны, былога франтавіка, час застае, як кажуць, знянацку: вясна — незвычайна цяжкая і па ўсіх прыкметах не абяцае ўраджаю, рэзка пагоршылася здароўе, ды яшчэ і лепшага брыгадзіра забралі старшынёй у адстаючую гаспадарку. Але Захар Платонавіч начальству не скардзіцца, а разлічвае толькі на аднавяскоўцаў… Фільм прысвечаны памяці двойчы Героя Сацыялістычнай Працы М. А. Пасмітнага, аднаго з першых арганізатараў калгаснага руху ва Украіне.<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.kinopoisk.ru/showcaptcha?cc=1&form-fb-hint=2.20&mt=99BE26D8887CBDD4F9FB16F3F02E31F009E26E561A70BC4EA09C90AEE30AEECE0D883462E654246994DF3E6D65D8E7D34DE67DDD6C602E4C2734451D816DCF7B0675F9ECEF406BC455A2C4D6F516329E454907278B020A7F670A2D8F24D5C380DA8898146952D083A2690078E6625FB42624A9EA694AEA73A5D48D28DEE2E3A814F5E581EBB1A3A61F196C3A99874B46348BF7690273BD3945CB1DD597C8E470E18CA44DB8381548A7C505625D48A611F42803BDC586893D218D368E4DBE8D451ED2FCE472F449FAD297B38CB9B5B9285869D65C96FA835451D378B64048A362A3D5D86C25973D59C35E7837220044188F8827C32A822BDB35E341EB34A199&retpath=aHR0cHM6Ly93d3cua2lub3BvaXNrLnJ1L2ZpbG0vNDcyMjMzP3V0bV9yZWZlcnJlcj13d3cuZ29vZ2xlLmNvbSZzb2NpYWxBbGlhcz1NVE13TnprNE1ETTE%2C_80f8342dc1300e2e55721836210b80ce&t=2%252F1780580946%252Fcbd78cd41dd009b471a9a42ac242927d&u=8812300158476666045&s=925f3eae4d62df6de1d0405918c4c60d|title=Яндекс|website=www.kinopoisk.ru|access-date=2026-06-04}}</ref> == У ролях == * Мікалай Міхееў — Захар Платонавіч, старшыня калгаса * Зінаіда Дзехцярова — Зіна * Уладзімір Антонаў — Антон * Мікалай Алейнік — парторг * Алена Тонунц — Ніна * Юрый Дуванаў — Валодзя * Анатоль Салімоненка — Барысенка * Іван Марозаў — Іван Дубенка * Кацярына Смаленкова — Таня * Даніла Нятрэбін — сакратар райкама * Анатоль Плюта — Забалотны * Віктар Малярэвіч — Мікалай * Анатоль Вядзёнкін — бацька Тані * Барыс Аляксандраў — эпізод * Генадзь Балотаў — эпізод * Віктар Казачук — эпізод * Кацярына Лазавая — эпізод * Пётр Любешкін — эпізод * Вілі Мусаян — Грыгорый * Барыс Маладан — эпізод * Уладзіслаў Пупкоў — эпізод * Аляксандр Саўчанка — Зорын, работнік райкама * Валерый Палятаеў — эпізод == Здымачная група == * Рэжысёр — Цімур Залоеў * Сцэнарысты — Валянціна Проценка, Цімур Залоеў * Аператары — Аляксандр Ляшэнка, Уладзімір Панкоў * Кампазітар — Яўген Пцічкін * Мастакі — Міхаіл Кац, Рэгіна Собка == Спасылкі == * {{imdb|id=5593038|name=''«Вясна надзеі»''}} == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Фільмы-драмы СССР]] [[Катэгорыя:Фільмы СССР 1983 года]] 1ou7uowq8odf39y3rgk3nemf5t90yfo 0 808887 5150886 5150471 2026-06-05T10:18:18Z MocnyDuham 99818 MocnyDuham перанёс старонку [[Инкубатор:Цукеркавы дождж (Брэст)]] у [[Цукеркавы дождж (Брэст)]] не пакінуўшы перасылкі: Назва з памылкай правапісу 5150471 wikitext text/x-wiki {{да выдалення|значнасць?}} '''Цукеркавы дождж''' — публічнае мерапрыемства, якое адбылося 13 ліпеня 2013 года ў цэнтры [[Брэст]]а (на вуліцы Савецкай) у гонар адкрыцця гандлёвага дома «Мільённы». Падчас акцыі з даху будынка скінулі каля тоны кандытарскіх вырабаў, што выклікала некантралюемае зборышча людзей (па розных ацэнках, ад 3 да 5 тысяч чалавек) і наступнае адміністрацыйнае разбіральніцтва з арганізатарамі. == Легенда пра купца Хлебнікава == Арганізатары акцыі выкарысталі гарадскую легенду, каб надаць падзеі гістарычны каларыт. Паводле легенды, у канцы XIX стагоддзя, калі вуліца Савецкая мела назву Мільённая, на месцы сучаснага гандлёвага дома знаходзілася кандытарская. Яе гаспадаром быў купец Мікалай Хлебнікаў. Аднойчы купец цяжка захварэў і паабяцаў у малітвах: калі ён выздаравее, то накорміць салодачкамі ўсіх, каго сустрэне ў гэты дзень. Дзень цудоўнага вылячэння купца прыйшоўся на 13 ліпеня. Стрымаўшы слова, Хлебнікаў прыгатаваў велізарную колькасць прысмакаў і раздаў іх прыхожым. З тых часоў ён паўтараў гэты жэст кожны год, і ў выніку, каб ахапіць усіх ахвотных, быў вымушаны разкідваць цукеркі з акна сваёй кандытарскай проста на вуліцу. Менавіта гэтая традыцыя і лягла ў аснову акцыі 2013 года<ref name="vb">[https://vb.by/econom/business/dozhd-iz-konfet.html Дождж з цукерак] // Вечерний Брест, 10.07.2013</ref>. == Ход падзеі == Мерапрыемства анансавалася загадзя як «першы на тэрыторыі СНД дождж з цукерак»<ref name="vb" />. У заяўцы, пададзенай у міліцыю, арганізатары паказалі меркаваную колькасць удзельнікаў — 500 чалавек. Аднак да поўдня 13 ліпеня на вуліцы Савецкай сабралося, па розных падліках, ад 3 да 5 тысяч гараджан, што прывяло да ўскладнення руху транспарту. З адкрытай пляцоўкі на даху будынка цукеркі скідвалі з дапамогай спецыяльных гармат і ўручную. Гледачы, многія з якіх прыйшлі з парасонамі, актыўна збіралі прысмакі. Агульная маса скінутых цукерак, па розных ацэнках, склала ад 800 кг да 1 тоны<ref name="lenta">[https://lenta.ru/news/2013/07/16/candies/ У Беларусі пачата следства па факце цукеркавага дажджу] // Lenta.RU, 16.07.2013</ref>. == Рэакцыя міліцыі і наступствы == Паколькі фактычная колькасць людзей у дзясяткі разоў перавысіла заяўленую, а ахову забяспечвалі ўсяго 6 супрацоўнікаў міліцыі, начальнік аддзела аховы правапарадку Ленінскага РАУС Мікалай Самасюк аддаў распараджэнне спыніць скідванне цукерак, каб пазбегнуць цісканіны. Арганізатары праігнаравалі гэту патрабаванне. Дырэктар агенцтва «Бюро свят» Сяргей Вінакураў пазэй патлумачыў, што адмена «дажджу» ў апошні момант магла справакаваць агрэсію шматтысячнага натоўпу, які ўжо пачаў скандаваць «Цукеркі! Цукеркі!»<ref name="lenta" />. У дачыненні да арганізатараў быў пачаты адміністрацыйны працэс па артыкуле 23.34 Кодэкса аб адміністрацыйных правапарушэннях Беларусі («Парушэнне парадку арганізацыі або правядзення масавых мерапрыемстваў»). Прадстаўнікі міліцыі заявілі, што «проста цуд, што не пачалася паніка і ніхто не пацярпеў»<ref name="lenta" />. == Памяць пра падзею == Праз гады «цукеркавы дождж» 2013 года ўвайшоў у гісторыю Брэста як адна з самых абмяркоўваных падзей года. У гарадскім фальклоры гэта з'ява ўзгадваецца як прыклад рызыкоўнай маркетынгавай акцыі, якая ледзь не прывяла да масавай цісканіны. == Крыніцы == {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://vb.by/econom/business/dozhd-iz-konfet.html Анонс падзеі ў газеце «Вечерний Брест»] {{ізаляваны артыкул|date=2026-06-04}} [[Катэгорыя:Падзеі 2013 года]] [[Катэгорыя:Брэст]] [[Катэгорыя:Масавыя мерапрыемствы]] em4g7y1mz1i5na2gse58vt4pjtfjtop 0 808971 5150823 5150556 2026-06-05T07:24:35Z Aliaksei Lastouski 75892 5150823 wikitext text/x-wiki {{Асоба}}  '''Сяргей Іванавіч Мураўёў-Апостал''' ([[1796|1796,]] [[Санкт-Пецярбург]], [[Расійская імперыя]] — пакараны смерцю [[25 ліпеня]] [[1826|1826,]] [[Санкт-Пецярбург]]) — адзін з кіраўнікоў паўстання [[Дзекабрысты|дзекабрыстаў]].<ref>Мураўёў-Апостал Сяргей Іванавіч // [[Беларуская энцыклапедыя]]. Т. 11. Мінск. С. 31.</ref><ref name=":0">Мураўёў-Апостал Сяргей Іванавіч // [[Энцыклапедыя гісторыі Беларусі]]. Т. 5. Мінск: Беларуская энцыклапедыя. С. 239.</ref><ref name=":1">[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/9d/%D0%9A%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9._%D0%94%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B9_%D0%98%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9C%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B2%D1%8C%D0%B5%D0%B2-%D0%90%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BB_%281925%29.pdf ''Клевенский М.'' Декабрист Сергей Иванович Муравьёв-Апостол. Москва, 1925.]</ref><ref>[https://www.phantastike.com/lives_of_wonderful_people/dekabristy_kiyanskaya/pdf/ Киянская Оксана. Декабристы. Москва: Молодая гвардия, 2015.] </ref><ref>''Киянская О.И.'' Люди двадцатых годов. Декабрист Сергей Муравьев-Апостол. М.: РИПОЛ классик, 2023</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.intelros.ru/readroom/rossiya-i-sovremennyy-mir/r4-2020/43764-lyudi-dvadcatyh-godov-k-biografiyam-matveya-i-sergeya-muravevyh-apostolov.html|title=«ЛЮДИ ДВАДЦАТЫХ ГОДОВ». К БИОГРАФИЯМ МАТВЕЯ И СЕРГЕЯ МУРАВЬЕВЫХ-АПОСТОЛОВ » ИНТЕЛРОС|author=Киянская Ольга|website=Россия и современный мир » №4, 2020|access-date=2026-06-05}}</ref> == Біяграфія == Брат [[Мацвей Іванавіч Мураўёў-Апостал|Мацвея Мураўёва-Апостала]]. Дзяцінства правёў у [[Гамбург|Гамбургу]]. Затым выхоўваўся ў прыватным пансіянаце ў [[Парыж|Парыжы]]. Скончыў Пецярбургскі інстытут інжынераў шляхоў зносін (1811). Вайсковую службу пачаў у 1810 годзе. Удзельнічаў у [[Вайна 1812 года|вайне 1812 года]] і замежных кампаніях 1813-1814 гадоў. У 1817-1820 гадах служыў у знакамітым [[Сямёнаўскі лейб-гвардыі полк|Сямёнаўскім палку]]. За свой «лібералізм» у адносінах да салдат быў звольнены з гвардыі і адпраўлены на службу ў дзеючую армію ў часткі Палтаўскага пяхотнага палка, пазней (у 1822 г.) пераведзены ў Чарнігаўскі 29-ы пяхотны полк камандзірам 2-га батальёна. [[Масонства|Масон]], член і цырымоніймайстар (з 1817 г.) ложы «Тры цноты» (пакінуў ложу ў 1818 г.). Адзін з арганізатараў «Саюза выратавання» і «Саюза дабрабыту». Член [[Паўднёвае таварыства|Паўднёвага таварыства]] (адзін з дырэктараў, кіраўнік Васількоўскай управы). Прыняты ў Паўднёвае таварыства дзекабрыстаў [[Павел Іванавіч Песцель|Паўлам Пестэлем]] у 1822 г. У супрацы з [[Міхаіл Паўлавіч Бястужаў-Румін|Міхаілам Бястужавам-Руміным]] склаў рэвалюцыйную пракламацыю «Праваслаўны катэхізіс», у якой заклікаў да звяржэння самадзяржаўя і ўстанаўлення рэспублікі (пазней ён быў прачытаны паўстанчаму Чарнігаўскаму палку). Будучы рэспубліканцам па сваіх перакананнях і праціўнікам [[прыгонніцтва]], у 1823-1825 гадах Мураўёў-Апостал прапанаваў шэраг планаў узброенага паўстання ў арміі, якую дзекабрысты лічылі галоўнай сілай перавароту. Ён падтрымліваў ідэю царазабойства. Удзельнічаў у распрацоўцы першага рэальнага плана паўстання ([[Бабруйскі план дзекабрыстаў 1823 года|Бабруйскі план дзекабрыстаў 1823]]), які не быў здзейснены.<ref name=":0" /> Выкарыстоўваючы салдат былога Сямёнаўскага палка, пераведзеных ва Украіну, ён разгарнуў рэвалюцыйную прапаганду ў войсках. У пачатку лістапада 1825 года быў прызначаны трэцім дырэктарам Паўднёвага таварыства; займаўся падрыхтоўкай паўстання ў вайсковых частках, размешчаных ва Украіне. Карыстаўся вялікай папулярнасцю сярод салдат. Арыштаваны 29 снежня 1825 года ў [[Трылісы (Фасціўскі раён)|Трылісах]], ён быў вызвалены калегамі-афіцэрамі і ўзначаліў паўстанне Чарнігаўскага палка 29 снежня 1825 года. 3 студзеня 1826 г. паўстанцкі полк быў разбіты пад [[Каваліўка (Васылькіўскі раён)|Каваліўкай]]. У баі з урадавымі войскамі Сяргей Мураўёў-Апостал быў цяжка паранены карцеччу і ўзяты ў палон. Падчас следства ён паводзіў сябе з вялікай годнасцю і мужнасцю. Прысуджаны да смяротнага пакарання праз павешанне ў [[Петрапаўлаўская крэпасць|Петрапаўлаўскай крэпасці]]. Пакараны смерцю на світанні 13 (25) ліпеня 1826 г. разам з чатырма таварышамі. Ён, як і [[Кандрат Фёдаравіч Рылееў|Рылееў]], зваліўся з шыбеніцы з-за гнілой вяроўкі; аднак іх не памілавалі, а павесілі зноў («''Няшчасная Расія: І не ведаюць, як правільна пакараць смерцю''», — усклікнуў Рылееў, паводле іншых крыніц — Сяргей Мураўёў-Апостал). За дзве гадзіны да пакарання смерцю Сергій Мураўёў-Апостал падчас апошняй споведзі сказаў святару Пятру Мыслоўскаму: «Радасць і спакой, якія ахапілі маю душу, даюць мне салодкую надзею на тое, што мая ахвяра не была занядбана Богам».<ref name=":1" /> Пахаваны разам з іншымі расстралянымі [[Дзекабрысты|дзекабрыстамі]] на [[Востраў Дзекабрыстаў|востраве Дзекабрыстаў]]. == Памяць == Згадваецца ў п'есе [[Уладзімір Караткевіч|Уладзіміра Караткевіча]] "Кастусь Каліноўскі":<blockquote>Мураўёў. Таму што такія людзі — дзейныя людзі. А свет непадобны на космас іхняй душы. І яны ў гардыні пачынаюць думаць, што пераробяць вялікі свет па вобразу і падабенству свайго... малога. А адсюль — адзін крок да фронды... бунту... эшафота. Кастусь. Вы мяркуеце? Мураўёў. Я ведаю... Я ведаў у маладосці шмат такіх... У-у, якая ў іх была сатанінская гардыня! І смеласць пры няправільным шляху. Кастусь. Хто яны былі? Мураўёў. Ну хаця б... Сяргей Мураўёў-Апостал. Кастусь. Той, каго павесілі? Мураўёў. Ну вядома ж не той, хто вешаў...<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://knihi.com/Uladzimir_Karatkievic/Kastus_Kalinouski.html|title=Уладзімір Караткевіч. Кастусь Каліноўскі|website=knihi.com|access-date=2026-06-04}}</ref> </blockquote> == Спасылкі == [[Катэгорыя:Памерлі ў Санкт-Пецярбургскай губерні]] [[Катэгорыя:Зняволеныя Петрапаўлаўскай крэпасці]] [[Катэгорыя:Павешаныя ў Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Правадыры паўстанняў]] [[Катэгорыя:Удзельнікі бітвы пад Малаяраслаўцам]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Барадзінскай бітвы]] [[Катэгорыя:Масоны]] [[Катэгорыя:Дзекабрысты]] [[Катэгорыя:Падпалкоўнікі (Расійская імперыя)]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя Георгіеўскай зброяй]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святой Ганны 4 ступені]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святой Ганны 2 ступені]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святога Уладзіміра 4 ступені]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спасылка на Вікісховішча непасрэдна ў артыкуле]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Санкт-Пецярбургу]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1826 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі 25 ліпеня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Санкт-Пецярбургу]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы з крыніцамі з Вікіданых]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1796 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 9 кастрычніка]] kisvbr4a6fdn0hyczypoetsj6qc7qd6 5150826 5150823 2026-06-05T07:29:30Z Aliaksei Lastouski 75892 5150826 wikitext text/x-wiki {{Асоба | бацька = Іван Мураўёў-Апостал | маці = Ганна Мураўёва-Апостал | Член = Саюз выратавання, Саюз дабрабыту }}  '''Сяргей Іванавіч Мураўёў-Апостал''' ([[1796|1796,]] [[Санкт-Пецярбург]], [[Расійская імперыя]] — пакараны смерцю [[25 ліпеня]] [[1826|1826,]] [[Санкт-Пецярбург]]) — адзін з кіраўнікоў паўстання [[Дзекабрысты|дзекабрыстаў]].<ref>Мураўёў-Апостал Сяргей Іванавіч // [[Беларуская энцыклапедыя]]. Т. 11. Мінск. С. 31.</ref><ref name=":0">Мураўёў-Апостал Сяргей Іванавіч // [[Энцыклапедыя гісторыі Беларусі]]. Т. 5. Мінск: Беларуская энцыклапедыя. С. 239.</ref><ref name=":1">[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/9d/%D0%9A%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9._%D0%94%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B9_%D0%98%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9C%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B2%D1%8C%D0%B5%D0%B2-%D0%90%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BB_%281925%29.pdf ''Клевенский М.'' Декабрист Сергей Иванович Муравьёв-Апостол. Москва, 1925.]</ref><ref>[https://www.phantastike.com/lives_of_wonderful_people/dekabristy_kiyanskaya/pdf/ Киянская Оксана. Декабристы. Москва: Молодая гвардия, 2015.] </ref><ref>''Киянская О.И.'' Люди двадцатых годов. Декабрист Сергей Муравьев-Апостол. М.: РИПОЛ классик, 2023</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.intelros.ru/readroom/rossiya-i-sovremennyy-mir/r4-2020/43764-lyudi-dvadcatyh-godov-k-biografiyam-matveya-i-sergeya-muravevyh-apostolov.html|title=«ЛЮДИ ДВАДЦАТЫХ ГОДОВ». К БИОГРАФИЯМ МАТВЕЯ И СЕРГЕЯ МУРАВЬЕВЫХ-АПОСТОЛОВ » ИНТЕЛРОС|author=Киянская Ольга|website=Россия и современный мир » №4, 2020|access-date=2026-06-05}}</ref> == Біяграфія == Брат [[Мацвей Іванавіч Мураўёў-Апостал|Мацвея Мураўёва-Апостала]]. Дзяцінства правёў у [[Гамбург|Гамбургу]]. Затым выхоўваўся ў прыватным пансіянаце ў [[Парыж|Парыжы]]. Скончыў Пецярбургскі інстытут інжынераў шляхоў зносін (1811). Вайсковую службу пачаў у 1810 годзе. Удзельнічаў у [[Вайна 1812 года|вайне 1812 года]] і замежных кампаніях 1813-1814 гадоў. У 1817-1820 гадах служыў у знакамітым [[Сямёнаўскі лейб-гвардыі полк|Сямёнаўскім палку]]. За свой «лібералізм» у адносінах да салдат быў звольнены з гвардыі і адпраўлены на службу ў дзеючую армію ў часткі Палтаўскага пяхотнага палка, пазней (у 1822 г.) пераведзены ў Чарнігаўскі 29-ы пяхотны полк камандзірам 2-га батальёна. [[Масонства|Масон]], член і цырымоніймайстар (з 1817 г.) ложы «Тры цноты» (пакінуў ложу ў 1818 г.). Адзін з арганізатараў «Саюза выратавання» і «Саюза дабрабыту». Член [[Паўднёвае таварыства|Паўднёвага таварыства]] (адзін з дырэктараў, кіраўнік Васількоўскай управы). Прыняты ў Паўднёвае таварыства дзекабрыстаў [[Павел Іванавіч Песцель|Паўлам Пестэлем]] у 1822 г. У супрацы з [[Міхаіл Паўлавіч Бястужаў-Румін|Міхаілам Бястужавам-Руміным]] склаў рэвалюцыйную пракламацыю «Праваслаўны катэхізіс», у якой заклікаў да звяржэння самадзяржаўя і ўстанаўлення рэспублікі (пазней ён быў прачытаны паўстанчаму Чарнігаўскаму палку). Будучы рэспубліканцам па сваіх перакананнях і праціўнікам [[прыгонніцтва]], у 1823-1825 гадах Мураўёў-Апостал прапанаваў шэраг планаў узброенага паўстання ў арміі, якую дзекабрысты лічылі галоўнай сілай перавароту. Ён падтрымліваў ідэю царазабойства. Удзельнічаў у распрацоўцы першага рэальнага плана паўстання ([[Бабруйскі план дзекабрыстаў 1823 года|Бабруйскі план дзекабрыстаў 1823]]), які не быў здзейснены.<ref name=":0" /> Выкарыстоўваючы салдат былога Сямёнаўскага палка, пераведзеных ва Украіну, ён разгарнуў рэвалюцыйную прапаганду ў войсках. У пачатку лістапада 1825 года быў прызначаны трэцім дырэктарам Паўднёвага таварыства; займаўся падрыхтоўкай паўстання ў вайсковых частках, размешчаных ва Украіне. Карыстаўся вялікай папулярнасцю сярод салдат. Арыштаваны 29 снежня 1825 года ў [[Трылісы (Фасціўскі раён)|Трылісах]], ён быў вызвалены калегамі-афіцэрамі і ўзначаліў паўстанне Чарнігаўскага палка 29 снежня 1825 года. 3 студзеня 1826 г. паўстанцкі полк быў разбіты пад [[Каваліўка (Васылькіўскі раён)|Каваліўкай]]. У баі з урадавымі войскамі Сяргей Мураўёў-Апостал быў цяжка паранены карцеччу і ўзяты ў палон. Падчас следства ён паводзіў сябе з вялікай годнасцю і мужнасцю. Прысуджаны да смяротнага пакарання праз павешанне ў [[Петрапаўлаўская крэпасць|Петрапаўлаўскай крэпасці]]. Пакараны смерцю на світанні 13 (25) ліпеня 1826 г. разам з чатырма таварышамі. Ён, як і [[Кандрат Фёдаравіч Рылееў|Рылееў]], зваліўся з шыбеніцы з-за гнілой вяроўкі; аднак іх не памілавалі, а павесілі зноў («''Няшчасная Расія: І не ведаюць, як правільна пакараць смерцю''», — усклікнуў Рылееў, паводле іншых крыніц — Сяргей Мураўёў-Апостал).<ref>{{Cite web|url=https://scepsis.net/library/id_1710.html|title=«Доброе дело делать...» Страницы жизни Сергея Муравьева-Апостола // Натан Эйдельман|website=scepsis.net|access-date=2026-06-05}}</ref> За дзве гадзіны да пакарання смерцю Сергій Мураўёў-Апостал падчас апошняй споведзі сказаў святару Пятру Мыслоўскаму: «Радасць і спакой, якія ахапілі маю душу, даюць мне салодкую надзею на тое, што мая ахвяра не была занядбана Богам». Пахаваны разам з іншымі расстралянымі [[Дзекабрысты|дзекабрыстамі]] на [[Востраў Дзекабрыстаў|востраве Дзекабрыстаў]]. == Памяць == Згадваецца ў п'есе [[Уладзімір Караткевіч|Уладзіміра Караткевіча]] "Кастусь Каліноўскі":<blockquote>Мураўёў. Таму што такія людзі — дзейныя людзі. А свет непадобны на космас іхняй душы. І яны ў гардыні пачынаюць думаць, што пераробяць вялікі свет па вобразу і падабенству свайго... малога. А адсюль — адзін крок да фронды... бунту... эшафота. Кастусь. Вы мяркуеце? Мураўёў. Я ведаю... Я ведаў у маладосці шмат такіх... У-у, якая ў іх была сатанінская гардыня! І смеласць пры няправільным шляху. Кастусь. Хто яны былі? Мураўёў. Ну хаця б... Сяргей Мураўёў-Апостал. Кастусь. Той, каго павесілі? Мураўёў. Ну вядома ж не той, хто вешаў...<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://knihi.com/Uladzimir_Karatkievic/Kastus_Kalinouski.html|title=Уладзімір Караткевіч. Кастусь Каліноўскі|website=knihi.com|access-date=2026-06-04}}</ref> </blockquote> == Спасылкі == [[Катэгорыя:Памерлі ў Санкт-Пецярбургскай губерні]] [[Катэгорыя:Зняволеныя Петрапаўлаўскай крэпасці]] [[Катэгорыя:Павешаныя ў Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Правадыры паўстанняў]] [[Катэгорыя:Удзельнікі бітвы пад Малаяраслаўцам]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Барадзінскай бітвы]] [[Катэгорыя:Масоны]] [[Катэгорыя:Дзекабрысты]] [[Катэгорыя:Падпалкоўнікі (Расійская імперыя)]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя Георгіеўскай зброяй]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святой Ганны 4 ступені]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святой Ганны 2 ступені]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святога Уладзіміра 4 ступені]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спасылка на Вікісховішча непасрэдна ў артыкуле]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Санкт-Пецярбургу]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1826 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі 25 ліпеня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Санкт-Пецярбургу]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы з крыніцамі з Вікіданых]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1796 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 9 кастрычніка]] 76705wxgkv50lb216cm2q2t7qsjsara 0 808973 5150560 2026-06-04T12:01:24Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{НП}} '''Тргові-Штэпанаў''' ({{lang-cs|Trhový Štěpánov}}) — горад у [[Сярэднячэшскі край|Сярэднячэшскім краі]] [[Чэхія|Чэхіі]]. Першае паселішча з’явілася да 995 года. Царква св. Варфаламея. Габрэйскія могілкі. Помнік св. Яну Непамуцкаму. [[Катэгорыя:Гарады Чэхіі]]» 5150560 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Тргові-Штэпанаў''' ({{lang-cs|Trhový Štěpánov}}) — горад у [[Сярэднячэшскі край|Сярэднячэшскім краі]] [[Чэхія|Чэхіі]]. Першае паселішча з’явілася да 995 года. Царква св. Варфаламея. Габрэйскія могілкі. Помнік св. Яну Непамуцкаму. [[Катэгорыя:Гарады Чэхіі]] 3dmyxbhinkfgfhvwqhnhh3yvrrnjisk 5150561 5150560 2026-06-04T12:02:41Z Autumndancer 168015 5150561 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Тргові-Штэпанаў''' ({{lang-cs|Trhový Štěpánov}}) — горад у [[Сярэднячэшскі край|Сярэднячэшскім краі]] [[Чэхія|Чэхіі]]. Першае паселішча з’явілася да 995 года. Царква св. Варфаламея. Габрэйскія могілкі. Помнік св. Яну Непамуцкаму. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} {{зноскі}} {{Гарады Сярэднячэшскага края}} [[Катэгорыя:Гарады Чэхіі]] gm5xj1rof42hhf9syxohudztoovjcfs 0 808974 5150564 2026-06-04T12:05:49Z Aliaksei Lastouski 75892 Створана перакладам старонкі «[[:uk:Special:Redirect/revision/46480689|Муравйов-Апостол Матвій Іванович]]» 5150564 wikitext text/x-wiki   '''Мацвей Іванавіч Мураўёў-Апостал''' ([[18 красавіка]] [[1793]], [[Санкт-Пецярбург|Санкт-Пецярбург)]] — [[21 лютага]] [[1886]]) — [[Дзекабрысты|дзекабрыст]], [[падпалкоўнік]] у адстаўцы, брат [[Сяргей Іванавіч Мураўёў-Апостал|Сяргея Іванавіча Мураўёва-Апостала]]. <ref>Мураўёў-Апостал Сяргей Іванавіч // Беларуская энцыклапедыя. Т. 11. Мінск. С. 31.</ref> == Біяграфія == Паходзіў з дваранскага саслоўя. Нарадзіўся ў [[Санкт-Пецярбург|Санкт-Пецярбургу]]. Бацька — Мураўёў-Апостал Іван Мацвеевіч, пісьменнік, член Расійскай акадэміі, [[пасол]] у [[Гамбург|Гамбургу]] і [[Мадрыд|Мадрыдзе]], маці — Ганна Сямёнаўна Чарноевіч . Да 1802 года разам з братам Сяргеем вучыўся ў [[Парыж|Парыжы]] ў пансіянаце Хікса, затым у [[Санкт-Пецярбург|Санкт-Пецярбургу]] ў [[Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт шляхоў зносін|корпусе чыгуначных інжынераў]]. Паступіў на службу ў лейб-гвардыі [[Семенівський полк|Сямёнаўскага палка]] ў [[1811|1811 годзе]] ў званні падпрапаршчыка. Удзельнічаў у [[Вайна 1812 года|Айчыннай вайне 1812 года]] і замежным паходзе. 1817 год — лейтэнант, прызначаны ад'ютантам маларасійскага [[Генерал-губернатар|генерал-губернатара]] князя М. Г. Рэпніна-Валконскага ([[Палтава]]). 1821 год — пераведзены ў лейб-гвардыі Егерскі полк, застаўшыся на пасадзе ад'ютанта Рэпніна . 1823 год — выйшаў у адстаўку ў званні [[Падпалкоўнік|падпалкоўніка]] . Пражываў у маёнтку Хамуцец Міргарадскага павета [[Палтаўская губерня|Палтаўскай губерні]]. 1816 год — 1820 г. — [[Масонства|масон]], член ложаў «Аб'яднаныя сябры» і «Тры цноты». Адзін з заснавальнікаў Саюза выратавання, удзельнік Маскоўскай змовы [[1817|1817 года]]. Член Саюза дабрабыту, член Паўднёвага таварыства. Удзельнічаў у дзекабрысцкіх сходах у [[Санкт-Пецярбург|Санкт-Пецярбургу]] ў 1820 годзе. Удзельнік паўстання Чарнігаўскага палка. Ордэр на арышт падпісаны [[19 лютага]] [[1825|1825 года.]] Арыштаваны [[29 снежня]] [[1825|1825 года]], вызвалены афіцэрамі Чарнігаўскага палка, паўторна арыштаваны 3 студзеня 1826 года, адпраўлены ў [[Белая Царква|Белую Царкву]], адтуль у [[Масква|Маскву]], з Масквы ў [[Санкт-Пецярбург]], у [[Петрапаўлаўская крэпасць|Петрапаўлаўскую крэпасць]] . Прысуджаны да смяротнага пакарання 1-й ступені, якое было заменена на 20 гадоў, а затым 15 гадоў катаржных работ. Па загаду імператара неадкладна пераведзены на пасяленне ў [[Сібір]]. Прыбыў у [[Бухтарминська фортеця|Бухтармінскую крэпасць]] [[29 жніўня]] [[1829|1829 года]]. Паводле [[Амністыя|амністыі]] [[26 жніўня|ад 26 жніўня]] [[1856|1856 года]] яму вярнулі ранейшыя правы, а пазней яму вярнулі ўзнагароды і дазволілі іх насіць. Памёр у 1886 годзе ў [[Масква|Маскве]] і быў пахаваны на [[Новадзявочыя могілкі|могілках Новадзявочага манастыра]] . [[Катэгорыя:Сасланыя ў Сібір]] [[Катэгорыя:Масоны Расіі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі вайны 1812 года]] [[Катэгорыя:Зняволеныя Петрапаўлаўскай крэпасці]] [[Катэгорыя:Памерлі 21 лютага]] [[Катэгорыя:Дзекабрысты]] [[Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Расіі]] [[Катэгорыя:Ваенныя Расіі]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спасылка на Вікісховішча непасрэдна ў артыкуле]] [[Катэгорыя:Кавалеры знака ордэна Святога Георгія]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святой Ганны 4 ступені]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Новадзявочых могілках]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Маскве]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1886 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі 5 сакавіка]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Санкт-Пецярбургу]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы з крыніцамі з Вікіданых]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1793 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 18 красавіка]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] gc88ugma2l0yqgv9q3s2lik54b0z8bz 5150565 5150564 2026-06-04T12:06:13Z Aliaksei Lastouski 75892 Aliaksei Lastouski перанёс старонку [[Мураўёў-Апостал Мацвей Іванавіч]] у [[Мацвей Іванавіч Мураўёў-Апостал]] 5150564 wikitext text/x-wiki   '''Мацвей Іванавіч Мураўёў-Апостал''' ([[18 красавіка]] [[1793]], [[Санкт-Пецярбург|Санкт-Пецярбург)]] — [[21 лютага]] [[1886]]) — [[Дзекабрысты|дзекабрыст]], [[падпалкоўнік]] у адстаўцы, брат [[Сяргей Іванавіч Мураўёў-Апостал|Сяргея Іванавіча Мураўёва-Апостала]]. <ref>Мураўёў-Апостал Сяргей Іванавіч // Беларуская энцыклапедыя. Т. 11. Мінск. С. 31.</ref> == Біяграфія == Паходзіў з дваранскага саслоўя. Нарадзіўся ў [[Санкт-Пецярбург|Санкт-Пецярбургу]]. Бацька — Мураўёў-Апостал Іван Мацвеевіч, пісьменнік, член Расійскай акадэміі, [[пасол]] у [[Гамбург|Гамбургу]] і [[Мадрыд|Мадрыдзе]], маці — Ганна Сямёнаўна Чарноевіч . Да 1802 года разам з братам Сяргеем вучыўся ў [[Парыж|Парыжы]] ў пансіянаце Хікса, затым у [[Санкт-Пецярбург|Санкт-Пецярбургу]] ў [[Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт шляхоў зносін|корпусе чыгуначных інжынераў]]. Паступіў на службу ў лейб-гвардыі [[Семенівський полк|Сямёнаўскага палка]] ў [[1811|1811 годзе]] ў званні падпрапаршчыка. Удзельнічаў у [[Вайна 1812 года|Айчыннай вайне 1812 года]] і замежным паходзе. 1817 год — лейтэнант, прызначаны ад'ютантам маларасійскага [[Генерал-губернатар|генерал-губернатара]] князя М. Г. Рэпніна-Валконскага ([[Палтава]]). 1821 год — пераведзены ў лейб-гвардыі Егерскі полк, застаўшыся на пасадзе ад'ютанта Рэпніна . 1823 год — выйшаў у адстаўку ў званні [[Падпалкоўнік|падпалкоўніка]] . Пражываў у маёнтку Хамуцец Міргарадскага павета [[Палтаўская губерня|Палтаўскай губерні]]. 1816 год — 1820 г. — [[Масонства|масон]], член ложаў «Аб'яднаныя сябры» і «Тры цноты». Адзін з заснавальнікаў Саюза выратавання, удзельнік Маскоўскай змовы [[1817|1817 года]]. Член Саюза дабрабыту, член Паўднёвага таварыства. Удзельнічаў у дзекабрысцкіх сходах у [[Санкт-Пецярбург|Санкт-Пецярбургу]] ў 1820 годзе. Удзельнік паўстання Чарнігаўскага палка. Ордэр на арышт падпісаны [[19 лютага]] [[1825|1825 года.]] Арыштаваны [[29 снежня]] [[1825|1825 года]], вызвалены афіцэрамі Чарнігаўскага палка, паўторна арыштаваны 3 студзеня 1826 года, адпраўлены ў [[Белая Царква|Белую Царкву]], адтуль у [[Масква|Маскву]], з Масквы ў [[Санкт-Пецярбург]], у [[Петрапаўлаўская крэпасць|Петрапаўлаўскую крэпасць]] . Прысуджаны да смяротнага пакарання 1-й ступені, якое было заменена на 20 гадоў, а затым 15 гадоў катаржных работ. Па загаду імператара неадкладна пераведзены на пасяленне ў [[Сібір]]. Прыбыў у [[Бухтарминська фортеця|Бухтармінскую крэпасць]] [[29 жніўня]] [[1829|1829 года]]. Паводле [[Амністыя|амністыі]] [[26 жніўня|ад 26 жніўня]] [[1856|1856 года]] яму вярнулі ранейшыя правы, а пазней яму вярнулі ўзнагароды і дазволілі іх насіць. Памёр у 1886 годзе ў [[Масква|Маскве]] і быў пахаваны на [[Новадзявочыя могілкі|могілках Новадзявочага манастыра]] . [[Катэгорыя:Сасланыя ў Сібір]] [[Катэгорыя:Масоны Расіі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі вайны 1812 года]] [[Катэгорыя:Зняволеныя Петрапаўлаўскай крэпасці]] [[Катэгорыя:Памерлі 21 лютага]] [[Катэгорыя:Дзекабрысты]] [[Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Расіі]] [[Катэгорыя:Ваенныя Расіі]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спасылка на Вікісховішча непасрэдна ў артыкуле]] [[Катэгорыя:Кавалеры знака ордэна Святога Георгія]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святой Ганны 4 ступені]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Новадзявочых могілках]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Маскве]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1886 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі 5 сакавіка]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Санкт-Пецярбургу]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы з крыніцамі з Вікіданых]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1793 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 18 красавіка]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] gc88ugma2l0yqgv9q3s2lik54b0z8bz 5150567 5150565 2026-06-04T12:06:45Z Aliaksei Lastouski 75892 5150567 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Мацвей Іванавіч Мураўёў-Апостал''' ([[18 красавіка]] [[1793]], [[Санкт-Пецярбург|Санкт-Пецярбург)]] — [[21 лютага]] [[1886]]) — [[Дзекабрысты|дзекабрыст]], [[падпалкоўнік]] у адстаўцы, брат [[Сяргей Іванавіч Мураўёў-Апостал|Сяргея Іванавіча Мураўёва-Апостала]]. <ref>Мураўёў-Апостал Сяргей Іванавіч // Беларуская энцыклапедыя. Т. 11. Мінск. С. 31.</ref> == Біяграфія == Паходзіў з дваранскага саслоўя. Нарадзіўся ў [[Санкт-Пецярбург|Санкт-Пецярбургу]]. Бацька — Мураўёў-Апостал Іван Мацвеевіч, пісьменнік, член Расійскай акадэміі, [[пасол]] у [[Гамбург|Гамбургу]] і [[Мадрыд|Мадрыдзе]], маці — Ганна Сямёнаўна Чарноевіч . Да 1802 года разам з братам Сяргеем вучыўся ў [[Парыж|Парыжы]] ў пансіянаце Хікса, затым у [[Санкт-Пецярбург|Санкт-Пецярбургу]] ў [[Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт шляхоў зносін|корпусе чыгуначных інжынераў]]. Паступіў на службу ў лейб-гвардыі [[Семенівський полк|Сямёнаўскага палка]] ў [[1811|1811 годзе]] ў званні падпрапаршчыка. Удзельнічаў у [[Вайна 1812 года|Айчыннай вайне 1812 года]] і замежным паходзе. 1817 год — лейтэнант, прызначаны ад'ютантам маларасійскага [[Генерал-губернатар|генерал-губернатара]] князя М. Г. Рэпніна-Валконскага ([[Палтава]]). 1821 год — пераведзены ў лейб-гвардыі Егерскі полк, застаўшыся на пасадзе ад'ютанта Рэпніна . 1823 год — выйшаў у адстаўку ў званні [[Падпалкоўнік|падпалкоўніка]] . Пражываў у маёнтку Хамуцец Міргарадскага павета [[Палтаўская губерня|Палтаўскай губерні]]. 1816 год — 1820 г. — [[Масонства|масон]], член ложаў «Аб'яднаныя сябры» і «Тры цноты». Адзін з заснавальнікаў Саюза выратавання, удзельнік Маскоўскай змовы [[1817|1817 года]]. Член Саюза дабрабыту, член Паўднёвага таварыства. Удзельнічаў у дзекабрысцкіх сходах у [[Санкт-Пецярбург|Санкт-Пецярбургу]] ў 1820 годзе. Удзельнік паўстання Чарнігаўскага палка. Ордэр на арышт падпісаны [[19 лютага]] [[1825|1825 года.]] Арыштаваны [[29 снежня]] [[1825|1825 года]], вызвалены афіцэрамі Чарнігаўскага палка, паўторна арыштаваны 3 студзеня 1826 года, адпраўлены ў [[Белая Царква|Белую Царкву]], адтуль у [[Масква|Маскву]], з Масквы ў [[Санкт-Пецярбург]], у [[Петрапаўлаўская крэпасць|Петрапаўлаўскую крэпасць]] . Прысуджаны да смяротнага пакарання 1-й ступені, якое было заменена на 20 гадоў, а затым 15 гадоў катаржных работ. Па загаду імператара неадкладна пераведзены на пасяленне ў [[Сібір]]. Прыбыў у [[Бухтарминська фортеця|Бухтармінскую крэпасць]] [[29 жніўня]] [[1829|1829 года]]. Паводле [[Амністыя|амністыі]] [[26 жніўня|ад 26 жніўня]] [[1856|1856 года]] яму вярнулі ранейшыя правы, а пазней яму вярнулі ўзнагароды і дазволілі іх насіць. Памёр у 1886 годзе ў [[Масква|Маскве]] і быў пахаваны на [[Новадзявочыя могілкі|могілках Новадзявочага манастыра]] . [[Катэгорыя:Сасланыя ў Сібір]] [[Катэгорыя:Масоны Расіі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі вайны 1812 года]] [[Катэгорыя:Зняволеныя Петрапаўлаўскай крэпасці]] [[Катэгорыя:Памерлі 21 лютага]] [[Катэгорыя:Дзекабрысты]] [[Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Расіі]] [[Катэгорыя:Ваенныя Расіі]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спасылка на Вікісховішча непасрэдна ў артыкуле]] [[Катэгорыя:Кавалеры знака ордэна Святога Георгія]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святой Ганны 4 ступені]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Новадзявочых могілках]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Маскве]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1886 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі 5 сакавіка]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Санкт-Пецярбургу]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы з крыніцамі з Вікіданых]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1793 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 18 красавіка]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] fxqna51xi50pagd7w0rtdmri1xgeb2s 5150568 5150567 2026-06-04T12:08:03Z Aliaksei Lastouski 75892 5150568 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Мацвей Іванавіч Мураўёў-Апостал''' ([[18 красавіка]] [[1793]], [[Санкт-Пецярбург|Санкт-Пецярбург)]] — [[21 лютага]] [[1886]]) — [[Дзекабрысты|дзекабрыст]], [[падпалкоўнік]] у адстаўцы, брат [[Сяргей Іванавіч Мураўёў-Апостал|Сяргея Іванавіча Мураўёва-Апостала]]. <ref>Мураўёў-Апостал Мацвей Іванавіч // [[Беларуская энцыклапедыя]]. Т. 11. Мінск. С. 31.</ref> == Біяграфія == Паходзіў з дваранскага саслоўя. Нарадзіўся ў [[Санкт-Пецярбург|Санкт-Пецярбургу]]. Бацька — Мураўёў-Апостал Іван Мацвеевіч, пісьменнік, член Расійскай акадэміі, [[пасол]] у [[Гамбург|Гамбургу]] і [[Мадрыд|Мадрыдзе]], маці — Ганна Сямёнаўна Чарноевіч. Да 1802 года разам з братам Сяргеем вучыўся ў [[Парыж|Парыжы]] ў пансіянаце Хікса, затым у [[Санкт-Пецярбург|Санкт-Пецярбургу]] ў [[Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт шляхоў зносін|корпусе чыгуначных інжынераў]]. Паступіў на службу ў лейб-гвардыі [[Семенівський полк|Сямёнаўскага палка]] ў [[1811|1811 годзе]] ў званні падпрапаршчыка. Удзельнічаў у [[Вайна 1812 года|Айчыннай вайне 1812 года]] і замежным паходзе. 1817 год — лейтэнант, прызначаны ад'ютантам маларасійскага [[Генерал-губернатар|генерал-губернатара]] князя М. Г. Рэпніна-Валконскага ([[Палтава]]). 1821 год — пераведзены ў лейб-гвардыі Егерскі полк, застаўшыся на пасадзе ад'ютанта Рэпніна . 1823 год — выйшаў у адстаўку ў званні [[Падпалкоўнік|падпалкоўніка]] . Пражываў у маёнтку Хамуцец Міргарадскага павета [[Палтаўская губерня|Палтаўскай губерні]]. 1816 год — 1820 г. — [[Масонства|масон]], член ложаў «Аб'яднаныя сябры» і «Тры цноты». Адзін з заснавальнікаў Саюза выратавання, удзельнік Маскоўскай змовы [[1817|1817 года]]. Член Саюза дабрабыту, член Паўднёвага таварыства. Удзельнічаў у дзекабрысцкіх сходах у [[Санкт-Пецярбург|Санкт-Пецярбургу]] ў 1820 годзе. Удзельнік паўстання Чарнігаўскага палка. Ордэр на арышт падпісаны [[19 лютага]] [[1825|1825 года.]] Арыштаваны [[29 снежня]] [[1825|1825 года]], вызвалены афіцэрамі Чарнігаўскага палка, паўторна арыштаваны 3 студзеня 1826 года, адпраўлены ў [[Белая Царква|Белую Царкву]], адтуль у [[Масква|Маскву]], з Масквы ў [[Санкт-Пецярбург]], у [[Петрапаўлаўская крэпасць|Петрапаўлаўскую крэпасць]] . Прысуджаны да смяротнага пакарання 1-й ступені, якое было заменена на 20 гадоў, а затым 15 гадоў катаржных работ. Па загаду імператара неадкладна пераведзены на пасяленне ў [[Сібір]]. Прыбыў у [[Бухтарминська фортеця|Бухтармінскую крэпасць]] [[29 жніўня]] [[1829|1829 года]]. Паводле [[Амністыя|амністыі]] [[26 жніўня|ад 26 жніўня]] [[1856|1856 года]] яму вярнулі ранейшыя правы, а пазней яму вярнулі ўзнагароды і дазволілі іх насіць. Памёр у 1886 годзе ў [[Масква|Маскве]] і быў пахаваны на [[Новадзявочыя могілкі|могілках Новадзявочага манастыра]]. == Спасылкі == [[Катэгорыя:Сасланыя ў Сібір]] [[Катэгорыя:Масоны Расіі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі вайны 1812 года]] [[Катэгорыя:Зняволеныя Петрапаўлаўскай крэпасці]] [[Катэгорыя:Памерлі 21 лютага]] [[Катэгорыя:Дзекабрысты]] [[Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Расіі]] [[Катэгорыя:Ваенныя Расіі]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спасылка на Вікісховішча непасрэдна ў артыкуле]] [[Катэгорыя:Кавалеры знака ордэна Святога Георгія]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святой Ганны 4 ступені]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Новадзявочых могілках]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Маскве]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1886 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі 5 сакавіка]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Санкт-Пецярбургу]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы з крыніцамі з Вікіданых]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1793 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 18 красавіка]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] jbga5c4uctllgjnlj4m2dwudjvdhyq7 5150725 5150568 2026-06-04T18:50:39Z Lš-k. 16740 ай, гэта жах нейкі, выпраўляйце самі 5150725 wikitext text/x-wiki {{вікіфікацыя}} {{Асоба}} '''Мацвей Іванавіч Мураўёў-Апостал''' ({{ВД-Прэамбула}}) — [[Дзекабрысты|дзекабрыст]], [[падпалкоўнік]] у адстаўцы, брат [[Сяргей Іванавіч Мураўёў-Апостал|Сяргея Іванавіча Мураўёва-Апостала]]<ref>Мураўёў-Апостал Мацвей Іванавіч // [[Беларуская энцыклапедыя]]. Т. 11. Мінск. С. 31.</ref>. == Біяграфія == Паходзіў з дваранскага саслоўя. Нарадзіўся ў [[Санкт-Пецярбург]]у. Бацька — Мураўёў-Апостал Іван Мацвеевіч, пісьменнік, член Расійскай акадэміі, [[пасол]] у [[Гамбург]]у і [[Мадрыд]]зе, маці — Ганна Сямёнаўна Чарноевіч. Да 1802 года разам з братам Сяргеем вучыўся ў [[Парыж]]ы ў пансіянаце Хікса, затым у [[Санкт-Пецярбург]]у ў [[Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт шляхоў зносін|корпусе чыгуначных інжынераў]]. Паступіў на службу ў лейб-гвардыі [[Семенівський полк|Сямёнаўскага палка]] ў [[1811|1811 годзе]] ў званні падпрапаршчыка. Удзельнічаў у [[Вайна 1812 года|Айчыннай вайне 1812 года]] і замежным паходзе. 1817 год — лейтэнант, прызначаны ад’ютантам маларасійскага [[генерал-губернатар]]а князя М. Г. Рэпніна-Валконскага ([[Палтава]]). 1821 год — пераведзены ў лейб-гвардыі Егерскі полк, застаўшыся на пасадзе ад’ютанта Рэпніна . 1823 год — выйшаў у адстаўку ў званні [[падпалкоўнік]]а . Пражываў у маёнтку Хамуцец Міргарадскага павета [[Палтаўская губерня|Палтаўскай губерні]]. 1816 год — 1820 г. — [[Масонства|масон]], член ложаў «Аб’яднаныя сябры» і «Тры цноты». Адзін з заснавальнікаў Саюза выратавання, удзельнік Маскоўскай змовы [[1817|1817 года]]. Член Саюза дабрабыту, член Паўднёвага таварыства. Удзельнічаў у дзекабрысцкіх сходах у [[Санкт-Пецярбург]]у ў 1820 годзе. Удзельнік паўстання Чарнігаўскага палка. Ордэр на арышт падпісаны [[19 лютага]] [[1825|1825 года.]] Арыштаваны [[29 снежня]] [[1825|1825 года]], вызвалены афіцэрамі Чарнігаўскага палка, паўторна арыштаваны 3 студзеня 1826 года, адпраўлены ў [[Белая Царква|Белую Царкву]], адтуль у [[Масква|Маскву]], з Масквы ў [[Санкт-Пецярбург]], у [[Петрапаўлаўская крэпасць|Петрапаўлаўскую крэпасць]] . Прысуджаны да смяротнага пакарання 1-й ступені, якое было заменена на 20 гадоў, а затым 15 гадоў катаржных работ. Па загаду імператара неадкладна пераведзены на пасяленне ў [[Сібір]]. Прыбыў у [[Бухтарминська фортеця|Бухтармінскую крэпасць]] [[29 жніўня]] [[1829|1829 года]]. Паводле [[Амністыя|амністыі]] [[26 жніўня|ад 26 жніўня]] [[1856|1856 года]] яму вярнулі ранейшыя правы, а пазней яму вярнулі ўзнагароды і дазволілі іх насіць. Памёр у 1886 годзе ў [[Масква|Маскве]] і быў пахаваны на [[Новадзявочыя могілкі|могілках Новадзявочага манастыра]]. == Спасылкі == [[Катэгорыя:Сасланыя ў Сібір]] [[Катэгорыя:Масоны Расіі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі вайны 1812 года]] [[Катэгорыя:Зняволеныя Петрапаўлаўскай крэпасці]] [[Катэгорыя:Памерлі 21 лютага]] [[Катэгорыя:Дзекабрысты]] [[Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Расіі]] [[Катэгорыя:Ваенныя Расіі]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спасылка на Вікісховішча непасрэдна ў артыкуле]] [[Катэгорыя:Кавалеры знака ордэна Святога Георгія]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святой Ганны 4 ступені]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Новадзявочых могілках]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Маскве]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1886 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі 5 сакавіка]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Санкт-Пецярбургу]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы з крыніцамі з Вікіданых]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1793 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 18 красавіка]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] pqhw5bwifyo77gr5g1g1xqqj4cb8ptp 5150828 5150725 2026-06-05T07:48:43Z Aliaksei Lastouski 75892 5150828 wikitext text/x-wiki {{вікіфікацыя}} {{Асоба | бацька = Іван Мураўёў-Апостал | маці = Ганна Мураўёва-Апостал | выява = [[File:Matwei muravev-apostol COLOR.jpg]] }} '''Мацвей Іванавіч Мураўёў-Апостал''' ({{ВД-Прэамбула}}) — [[Дзекабрысты|дзекабрыст]], [[падпалкоўнік]] у адстаўцы, брат [[Сяргей Іванавіч Мураўёў-Апостал|Сяргея Іванавіча Мураўёва-Апостала]].<ref name=":0">Мураўёў-Апостал Мацвей Іванавіч // [[Беларуская энцыклапедыя]]. Т. 11. Мінск. С. 31.</ref><ref>[https://dspace.spbu.ru/items/02e24031-830a-40d6-8c22-4c0327409235 ''Муравьев-Апостол, М. И.'' Воспоминания и письма; предисловие и примечания С. Я. Штрайха. - Петроград : Былое, 1922. - 96 с.]</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.intelros.ru/readroom/rossiya-i-sovremennyy-mir/r4-2020/43764-lyudi-dvadcatyh-godov-k-biografiyam-matveya-i-sergeya-muravevyh-apostolov.html|title=«ЛЮДИ ДВАДЦАТЫХ ГОДОВ». К БИОГРАФИЯМ МАТВЕЯ И СЕРГЕЯ МУРАВЬЕВЫХ-АПОСТОЛОВ » ИНТЕЛРОС|author=Киянская Ольга|website=www.intelros.ru|date=Россия и современный мир, №4, 2020|access-date=2026-06-05}}</ref> == Біяграфія == Паходзіў з дваранскага саслоўя. Нарадзіўся ў [[Санкт-Пецярбург]]у. Бацька — Мураўёў-Апостал Іван Мацвеевіч, пісьменнік, член Расійскай акадэміі, [[пасол]] у [[Гамбург]]у і [[Мадрыд]]зе, маці — Ганна Сямёнаўна Чарноевіч. Да 1802 года разам з братам Сяргеем вучыўся ў [[Парыж]]ы ў пансіянаце Хікса, затым у [[Санкт-Пецярбург]]у ў [[Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт шляхоў зносін|корпусе чыгуначных інжынераў]]. Паступіў на службу ў лейб-гвардыі [[Сямёнаўскі лейб-гвардыі полк|Сямёнаўскага палка]] ў [[1811|1811 годзе]] ў званні падпрапаршчыка. Удзельнічаў у [[Вайна 1812 года|вайне 1812 года]] і замежным паходзе расійскай арміі. З 1817 год — лейтэнант, прызначаны ад’ютантам маларасійскага [[генерал-губернатар]]а князя М. Г. Рэпніна-Валконскага ([[Палтава]]). У 1821 годзе пераведзены ў лейб-гвардыі Егерскі полк, застаўшыся на пасадзе ад’ютанта Рэпніна. У 1823 годзе выйшаў у адстаўку ў званні [[падпалкоўнік]]а. Пражываў у маёнтку Хамуцец Міргарадскага павета [[Палтаўская губерня|Палтаўскай губерні]]. У 1816-1820 г. — [[Масонства|масон]], член ложаў «Аб’яднаныя сябры» і «Тры цноты». Адзін з заснавальнікаў Саюза выратавання, удзельнік Маскоўскай змовы [[1817|1817 года]]. Член Саюза дабрабыту, член [[Паўднёвае таварыства|Паўднёвага таварыства]]. Удзельнічаў у дзекабрысцкіх сходах у [[Санкт-Пецярбург]]у ў 1820 годзе. Удзельнік паўстання Чарнігаўскага палка. Ордэр на арышт падпісаны [[19 лютага]] [[1825|1825 года.]] Арыштаваны [[29 снежня]] [[1825|1825 года]], вызвалены афіцэрамі Чарнігаўскага палка, паўторна арыштаваны 3 студзеня 1826 года, адпраўлены ў [[Белая Царква|Белую Царкву]], адтуль у [[Масква|Маскву]], з Масквы ў [[Санкт-Пецярбург]], у [[Петрапаўлаўская крэпасць|Петрапаўлаўскую крэпасць]] . Прысуджаны да смяротнага пакарання 1-й ступені, якое было заменена на 20 гадоў, а затым 15 гадоў [[Катарга|катаржных работ]]. Па загаду імператара неадкладна пераведзены на пасяленне ў [[Сібір]]. Прыбыў у [[Бухтарминська фортеця|Бухтармінскую крэпасць]] [[29 жніўня]] [[1829|1829 года]]. Паводле [[Амністыя|амністыі]] [[26 жніўня|ад 26 жніўня]] [[1856|1856 года]] яму вярнулі ранейшыя правы, а пазней яму вярнулі ўзнагароды і дазволілі іх насіць.<ref name=":0" /> Памёр у 1886 годзе ў [[Масква|Маскве]] і быў пахаваны на [[Новадзявочыя могілкі|могілках Новадзявочага манастыра]]. == Спасылкі == [[Катэгорыя:Сасланыя ў Сібір]] [[Катэгорыя:Масоны Расіі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі вайны 1812 года]] [[Катэгорыя:Зняволеныя Петрапаўлаўскай крэпасці]] [[Катэгорыя:Памерлі 21 лютага]] [[Катэгорыя:Дзекабрысты]] [[Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Расіі]] [[Катэгорыя:Ваенныя Расіі]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спасылка на Вікісховішча непасрэдна ў артыкуле]] [[Катэгорыя:Кавалеры знака ордэна Святога Георгія]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святой Ганны 4 ступені]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Новадзявочых могілках]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Маскве]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1886 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі 5 сакавіка]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Санкт-Пецярбургу]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы з крыніцамі з Вікіданых]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1793 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 18 красавіка]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] 56hlih6520ik9pjmfmnf0u4cnjcjqzm 5150829 5150828 2026-06-05T07:49:15Z Aliaksei Lastouski 75892 5150829 wikitext text/x-wiki {{Асоба | бацька = Іван Мураўёў-Апостал | маці = Ганна Мураўёва-Апостал | выява = [[File:Matwei muravev-apostol COLOR.jpg]] }} '''Мацвей Іванавіч Мураўёў-Апостал''' ({{ВД-Прэамбула}}) — [[Дзекабрысты|дзекабрыст]], [[падпалкоўнік]] у адстаўцы, брат [[Сяргей Іванавіч Мураўёў-Апостал|Сяргея Іванавіча Мураўёва-Апостала]].<ref name=":0">Мураўёў-Апостал Мацвей Іванавіч // [[Беларуская энцыклапедыя]]. Т. 11. Мінск. С. 31.</ref><ref>[https://dspace.spbu.ru/items/02e24031-830a-40d6-8c22-4c0327409235 ''Муравьев-Апостол, М. И.'' Воспоминания и письма; предисловие и примечания С. Я. Штрайха. - Петроград : Былое, 1922. - 96 с.]</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.intelros.ru/readroom/rossiya-i-sovremennyy-mir/r4-2020/43764-lyudi-dvadcatyh-godov-k-biografiyam-matveya-i-sergeya-muravevyh-apostolov.html|title=«ЛЮДИ ДВАДЦАТЫХ ГОДОВ». К БИОГРАФИЯМ МАТВЕЯ И СЕРГЕЯ МУРАВЬЕВЫХ-АПОСТОЛОВ » ИНТЕЛРОС|author=Киянская Ольга|website=www.intelros.ru|date=Россия и современный мир, №4, 2020|access-date=2026-06-05}}</ref> == Біяграфія == Паходзіў з дваранскага саслоўя. Нарадзіўся ў [[Санкт-Пецярбург]]у. Бацька — Мураўёў-Апостал Іван Мацвеевіч, пісьменнік, член Расійскай акадэміі, [[пасол]] у [[Гамбург]]у і [[Мадрыд]]зе, маці — Ганна Сямёнаўна Чарноевіч. Да 1802 года разам з братам Сяргеем вучыўся ў [[Парыж]]ы ў пансіянаце Хікса, затым у [[Санкт-Пецярбург]]у ў [[Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт шляхоў зносін|корпусе чыгуначных інжынераў]]. Паступіў на службу ў лейб-гвардыі [[Сямёнаўскі лейб-гвардыі полк|Сямёнаўскага палка]] ў [[1811|1811 годзе]] ў званні падпрапаршчыка. Удзельнічаў у [[Вайна 1812 года|вайне 1812 года]] і замежным паходзе расійскай арміі. З 1817 год — лейтэнант, прызначаны ад’ютантам маларасійскага [[генерал-губернатар]]а князя М. Г. Рэпніна-Валконскага ([[Палтава]]). У 1821 годзе пераведзены ў лейб-гвардыі Егерскі полк, застаўшыся на пасадзе ад’ютанта Рэпніна. У 1823 годзе выйшаў у адстаўку ў званні [[падпалкоўнік]]а. Пражываў у маёнтку Хамуцец Міргарадскага павета [[Палтаўская губерня|Палтаўскай губерні]]. У 1816-1820 г. — [[Масонства|масон]], член ложаў «Аб’яднаныя сябры» і «Тры цноты». Адзін з заснавальнікаў Саюза выратавання, удзельнік Маскоўскай змовы [[1817|1817 года]]. Член Саюза дабрабыту, член [[Паўднёвае таварыства|Паўднёвага таварыства]]. Удзельнічаў у дзекабрысцкіх сходах у [[Санкт-Пецярбург]]у ў 1820 годзе. Удзельнік паўстання Чарнігаўскага палка. Ордэр на арышт падпісаны [[19 лютага]] [[1825|1825 года.]] Арыштаваны [[29 снежня]] [[1825|1825 года]], вызвалены афіцэрамі Чарнігаўскага палка, паўторна арыштаваны 3 студзеня 1826 года, адпраўлены ў [[Белая Царква|Белую Царкву]], адтуль у [[Масква|Маскву]], з Масквы ў [[Санкт-Пецярбург]], у [[Петрапаўлаўская крэпасць|Петрапаўлаўскую крэпасць]] . Прысуджаны да смяротнага пакарання 1-й ступені, якое было заменена на 20 гадоў, а затым 15 гадоў [[Катарга|катаржных работ]]. Па загаду імператара неадкладна пераведзены на пасяленне ў [[Сібір]]. Прыбыў у [[Бухтарминська фортеця|Бухтармінскую крэпасць]] [[29 жніўня]] [[1829|1829 года]]. Паводле [[Амністыя|амністыі]] [[26 жніўня|ад 26 жніўня]] [[1856|1856 года]] яму вярнулі ранейшыя правы, а пазней яму вярнулі ўзнагароды і дазволілі іх насіць.<ref name=":0" /> Памёр у 1886 годзе ў [[Масква|Маскве]] і быў пахаваны на [[Новадзявочыя могілкі|могілках Новадзявочага манастыра]]. == Спасылкі == [[Катэгорыя:Сасланыя ў Сібір]] [[Катэгорыя:Масоны Расіі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі вайны 1812 года]] [[Катэгорыя:Зняволеныя Петрапаўлаўскай крэпасці]] [[Катэгорыя:Памерлі 21 лютага]] [[Катэгорыя:Дзекабрысты]] [[Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Расіі]] [[Катэгорыя:Ваенныя Расіі]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спасылка на Вікісховішча непасрэдна ў артыкуле]] [[Катэгорыя:Кавалеры знака ордэна Святога Георгія]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святой Ганны 4 ступені]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Новадзявочых могілках]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Маскве]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1886 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі 5 сакавіка]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Санкт-Пецярбургу]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы з крыніцамі з Вікіданых]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1793 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 18 красавіка]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] 24jhlvdwzfounjdekh62wdm92sfe4wu 0 808975 5150566 2026-06-04T12:06:13Z Aliaksei Lastouski 75892 Aliaksei Lastouski перанёс старонку [[Мураўёў-Апостал Мацвей Іванавіч]] у [[Мацвей Іванавіч Мураўёў-Апостал]] 5150566 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Мацвей Іванавіч Мураўёў-Апостал]] mz5pyo8n3tb6luvxca4xi1v3wowzxil 0 808976 5150574 2026-06-04T12:16:18Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{НП}} '''Госфард''' ({{lang-en|Gosford}}) — горад на ўзбярэжжа [[Тасманава мора]] ў штаце [[Новы Паўднёвы Уэльс]], [[Аўстралія]], размяшчаецца на поўнач ад Сіднея. Горад-спадарожнік Сіднея. 5-ы па насельніцтве горад штата пасля Сіднея, [[Ньюкасл (Аўстралія)|Ньюкасла]], Вул...» 5150574 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Госфард''' ({{lang-en|Gosford}}) — горад на ўзбярэжжа [[Тасманава мора]] ў штаце [[Новы Паўднёвы Уэльс]], [[Аўстралія]], размяшчаецца на поўнач ад Сіднея. Горад-спадарожнік Сіднея. 5-ы па насельніцтве горад штата пасля Сіднея, [[Ньюкасл (Аўстралія)|Ньюкасла]], [[Вуланганг]]а і Лейк-Макуоры. [[Катэгорыя:Гарады Аўстраліі]] p31yv9hn6o9qmg8pgtg9p1no03a6ed3 5150576 5150574 2026-06-04T12:17:37Z Autumndancer 168015 5150576 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Госфард''' ({{lang-en|Gosford}}) — горад на ўзбярэжжа [[Тасманава мора]] ў штаце [[Новы Паўднёвы Уэльс]], [[Аўстралія]], размяшчаецца на поўнач ад Сіднея. Горад-спадарожнік Сіднея. 5-ы па насельніцтве горад штата пасля Сіднея, [[Ньюкасл (Аўстралія)|Ньюкасла]], [[Вуланганг]]а і Лейк-Макуоры. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} {{зноскі}} [[Катэгорыя:Гарады Аўстраліі]] 1ij2pdhe4ern696zqieqjrl16mfa0e9 5150605 5150576 2026-06-04T13:36:10Z Autumndancer 168015 5150605 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Госфард''' ({{lang-en|Gosford}}) — горад на ўзбярэжжа [[Тасманава мора]] ў штаце [[Новы Паўднёвы Уэльс]], [[Аўстралія]], размяшчаецца на поўнач ад Сіднея. Горад-спадарожнік Сіднея. 5-ы па насельніцтве горад штата пасля Сіднея, [[Ньюкасл (Аўстралія)|Ньюкасла]], [[Вуланганг]]а і Лейк-Макуоры. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} {{зноскі}} [[Катэгорыя:Гарады Новага Паўднёвага Уэльса]] 0beklp3nx49z6u8tijg3y2wa8of3a9q 0 808977 5150577 2026-06-04T12:27:07Z Aliaksei Lastouski 75892 Створана перакладам старонкі «[[:pl:Special:Redirect/revision/79773739|Pawieł Pestel]]» 5150577 wikitext text/x-wiki   '''Павел Іванавіч Песцель''' ([[5 ліпеня]] [[1793]], [[Масква]] - [[25 ліпеня]] [[1826]], [[Санкт-Пецярбург]]) — [[Расія|расійскі]] вайсковы афіцэр, адзін з галоўных ідэолагаў і лідараў [[Дзекабрысты|дзекабрыстаў]] . == Біяграфія == Сын генерал-губернатара [[Сібір|Сібіры]], [[Пратэстанцтва|пратэстанцкага]] веравызнання. Яго сям'я паходзіла з Саксоніі і эмігравала ў Расію ў 1751 годзе. Бацька Паўля, Іван , спачатку стаў клеркам пошты, потым дырэктарам, а на піку сваёй кар'еры займаў пасаду генерал-губернатара. Пачатковую адукацыю ён атрымаў дома, затым з 1805 па 1809 год вучыўся ў [[Дрэздэн|Дрэздэне]]. У 1810 годзе ён уступіў у [[Пажаскі корпус]]; скончыў яго з адзнакай, і ў якасці ўзнагароды яго імя было высечана на мармуровай дошцы з імёнамі лепшых выпускнікоў. Таксама атрымаў званне прапаршчыка ў [[Літоўскі лейб-гвардыі полк|Літоўскім палку лейб-гвардыі]]. Удзельнічаў у [[Вайна 1812 года|вайне]] 1812 года, вызначыўшыся ў [[Барадзінская бітва|Барадзінскай бітве]], дзе быў цяжка паранены і пасля ўзнагароджаны залатой шабляй за адвагу. Затым ён прыняў удзел у бітвах пад Дрэздэнам, Кульмам і Лейпцыгам. У 1821 годзе быў узведзены ў палкоўнікі і прызначаны камандзірам Вяцкага пяхотнага палка. Падначаленыя лічылі яго геніем — яны любілі яго, але адначасова баяліся. Пестэль пакутаваў ад маніі велічы. Успадкаваў ад бацькі мужнасць і браваду. Быў схільны да гневу і запальчывасці, але пры жаданні мог маскіраваць свае пачуцці. Жыў для сябе і дзеля сваіх мэтаў — не прызнаваў улады і адкідаў хрысціянскія каштоўнасці. Нягледзячы на ўсё гэта, яго інтэлект і арганізатарскія здольнасці цаніліся. Быў адным з лідараў і галоўных ідэолагаў [[Дзекабрысты|дзекабрысцкага]] руху. У [[Тульчын|Тульчыне]], штаб-кватэры 2-й рускай арміі, ён заснаваў і развіваў Паўднёвае таварыства. Дзякуючы сваім арганізатарскім здольнасцям яно функцыянавала значна лепш, чым Паўночнае таварыства дзекабрыстаў, якое дзейнічала ў Санкт-Пецярбургу. Выкарыстоўваў метады [[масонства]]. У 1824-25 гадах вёў перамовы з польскім [[Патрыятычнае таварыства|Патрыятычным таварыствам]] аб сумеснай барацьбе. Выкрыты па даносе свайго падначаленага, капітана Аркадзя Майбароды, быў арыштаваны 13 снежня 1825 года ў Тульчыне і дастаўлены ў [[Петрапаўлаўская крэпасць|Петрапаўлаўскую крэпасць]] . Падчас следства спачатку не прызнаваў сябе вінаватым. Пасля прысуду да смяротнага пакарання напісаў цару [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалаю I]] з просьбай аб памілаванні, якая была адхілена. Быў пакараны смерцю праз павешанне ў Петрапаўлаўскай крэпасці разам з чатырма іншымі захопленымі ў палон дзекабрысцкімі лідарамі. == Палітычная праграма == Пестэль быў адным з самых радыкальных дзеячаў-дзекабрыстаў і рэспубліканцам. Сваю палітычную праграму ён выклаў у трактаце [[Руская праўда П. І. Песцеля|''«Руская праўда''»]]. У ім ён выступаў за цэнтралізаваную сістэму кіравання па ўзоры мадэлі, уведзенай у [[Францыя|Францыі]] [[Якабінцы|якабінцамі]]. Лічыў, што толькі цэнтралізаваная дзяржава мае шанец эфектыўна функцыянаваць у сучасным свеце. Таму ён выступаў за русіфікацыю народаў, якія насялялі [[Расійская імперыя|Расійскую імперыю]], і выключэнне з краіны тых нацыянальнасцей, якія, безумоўна, не будуць ёй паддавацца ([[палякі]], [[яўрэі]]). Беларусаў адносіў да "малых народаў", лічыў, што ўсе народы Расіі павінны быць зліты ў адзіны народ. Натхняўся кіеўскім кодэксам ''«Рускай праўды»'', адсюль і назва яго трактата. Прапанаваў рэарганізацыю расійскай арміі і аграрную рэформу, заснаваную на падзеле зямлі на дзяржаўную і прыватную, прычым кожнаму грамадзяніну гарантаваўся зямельны ўчастак у межах дзяржаўнай зямлі . Патрабаваў выбіральных правоў сялян і права голасу для ўсіх мужчын старэйшых за 20 гадоў. Заканадаўчая ўлада ў Расіі павінна была ажыццяўляцца Народным сходам, выканаўчая — Дзяржаўнай думай, а законнасць іх рашэнняў павінна была знаходзіцца ў кампетэнцыі Вярхоўнага Савета, які складаўся са 120 членаў, абраных пажыццёва. [[Руская праваслаўная царква]] павінна была функцыянаваць у краіне без якога-небудзь умяшання з боку дзяржавы, як інстытут, які інтэгруе грамадства. Пестэль хацеў рэалізаваць сваю праграму праз палітычную барацьбу, не абмяжоўваючыся толькі агітацыяй. Ён падтрымліваў ідэю забойства цара і ўсіх членаў яго сям'і. == Зноскі == [[Катэгорыя:Памерлі ў 1826 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1793 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Маскве]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Ваенных заслуг Карла Фрыдрыха]] [[Катэгорыя:Кавалеры Аўстрыйскага ордэна Леапольда]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Pour le Mérite]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святой Ганны]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святога Уладзіміра]] [[Катэгорыя:Дзекабрысты]] [[Катэгорыя:Павешаныя]] kpwq33bmvuq6sejkzjvf2obv1df5cyt 5150578 5150577 2026-06-04T12:27:42Z Aliaksei Lastouski 75892 5150578 wikitext text/x-wiki  {{Асоба}} '''Павел Іванавіч Песцель''' ([[5 ліпеня]] [[1793]], [[Масква]] - [[25 ліпеня]] [[1826]], [[Санкт-Пецярбург]]) — [[Расія|расійскі]] вайсковы афіцэр, адзін з галоўных ідэолагаў і лідараў [[Дзекабрысты|дзекабрыстаў]] . == Біяграфія == Сын генерал-губернатара [[Сібір|Сібіры]], [[Пратэстанцтва|пратэстанцкага]] веравызнання. Яго сям'я паходзіла з Саксоніі і эмігравала ў Расію ў 1751 годзе. Бацька Паўля, Іван , спачатку стаў клеркам пошты, потым дырэктарам, а на піку сваёй кар'еры займаў пасаду генерал-губернатара. Пачатковую адукацыю ён атрымаў дома, затым з 1805 па 1809 год вучыўся ў [[Дрэздэн|Дрэздэне]]. У 1810 годзе ён уступіў у [[Пажаскі корпус]]; скончыў яго з адзнакай, і ў якасці ўзнагароды яго імя было высечана на мармуровай дошцы з імёнамі лепшых выпускнікоў. Таксама атрымаў званне прапаршчыка ў [[Літоўскі лейб-гвардыі полк|Літоўскім палку лейб-гвардыі]]. Удзельнічаў у [[Вайна 1812 года|вайне]] 1812 года, вызначыўшыся ў [[Барадзінская бітва|Барадзінскай бітве]], дзе быў цяжка паранены і пасля ўзнагароджаны залатой шабляй за адвагу. Затым ён прыняў удзел у бітвах пад Дрэздэнам, Кульмам і Лейпцыгам. У 1821 годзе быў узведзены ў палкоўнікі і прызначаны камандзірам Вяцкага пяхотнага палка. Падначаленыя лічылі яго геніем — яны любілі яго, але адначасова баяліся. Пестэль пакутаваў ад маніі велічы. Успадкаваў ад бацькі мужнасць і браваду. Быў схільны да гневу і запальчывасці, але пры жаданні мог маскіраваць свае пачуцці. Жыў для сябе і дзеля сваіх мэтаў — не прызнаваў улады і адкідаў хрысціянскія каштоўнасці. Нягледзячы на ўсё гэта, яго інтэлект і арганізатарскія здольнасці цаніліся. Быў адным з лідараў і галоўных ідэолагаў [[Дзекабрысты|дзекабрысцкага]] руху. У [[Тульчын|Тульчыне]], штаб-кватэры 2-й рускай арміі, ён заснаваў і развіваў Паўднёвае таварыства. Дзякуючы сваім арганізатарскім здольнасцям яно функцыянавала значна лепш, чым Паўночнае таварыства дзекабрыстаў, якое дзейнічала ў Санкт-Пецярбургу. Выкарыстоўваў метады [[масонства]]. У 1824-25 гадах вёў перамовы з польскім [[Патрыятычнае таварыства|Патрыятычным таварыствам]] аб сумеснай барацьбе. Выкрыты па даносе свайго падначаленага, капітана Аркадзя Майбароды, быў арыштаваны 13 снежня 1825 года ў Тульчыне і дастаўлены ў [[Петрапаўлаўская крэпасць|Петрапаўлаўскую крэпасць]] . Падчас следства спачатку не прызнаваў сябе вінаватым. Пасля прысуду да смяротнага пакарання напісаў цару [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалаю I]] з просьбай аб памілаванні, якая была адхілена. Быў пакараны смерцю праз павешанне ў Петрапаўлаўскай крэпасці разам з чатырма іншымі захопленымі ў палон дзекабрысцкімі лідарамі. == Палітычная праграма == Пестэль быў адным з самых радыкальных дзеячаў-дзекабрыстаў і рэспубліканцам. Сваю палітычную праграму ён выклаў у трактаце [[Руская праўда П. І. Песцеля|''«Руская праўда''»]]. У ім ён выступаў за цэнтралізаваную сістэму кіравання па ўзоры мадэлі, уведзенай у [[Францыя|Францыі]] [[Якабінцы|якабінцамі]]. Лічыў, што толькі цэнтралізаваная дзяржава мае шанец эфектыўна функцыянаваць у сучасным свеце. Таму ён выступаў за русіфікацыю народаў, якія насялялі [[Расійская імперыя|Расійскую імперыю]], і выключэнне з краіны тых нацыянальнасцей, якія, безумоўна, не будуць ёй паддавацца ([[палякі]], [[яўрэі]]). Беларусаў адносіў да "малых народаў", лічыў, што ўсе народы Расіі павінны быць зліты ў адзіны народ. Натхняўся кіеўскім кодэксам ''«Рускай праўды»'', адсюль і назва яго трактата. Прапанаваў рэарганізацыю расійскай арміі і аграрную рэформу, заснаваную на падзеле зямлі на дзяржаўную і прыватную, прычым кожнаму грамадзяніну гарантаваўся зямельны ўчастак у межах дзяржаўнай зямлі . Патрабаваў выбіральных правоў сялян і права голасу для ўсіх мужчын старэйшых за 20 гадоў. Заканадаўчая ўлада ў Расіі павінна была ажыццяўляцца Народным сходам, выканаўчая — Дзяржаўнай думай, а законнасць іх рашэнняў павінна была знаходзіцца ў кампетэнцыі Вярхоўнага Савета, які складаўся са 120 членаў, абраных пажыццёва. [[Руская праваслаўная царква]] павінна была функцыянаваць у краіне без якога-небудзь умяшання з боку дзяржавы, як інстытут, які інтэгруе грамадства. Пестэль хацеў рэалізаваць сваю праграму праз палітычную барацьбу, не абмяжоўваючыся толькі агітацыяй. Ён падтрымліваў ідэю забойства цара і ўсіх членаў яго сям'і. == Зноскі == [[Катэгорыя:Памерлі ў 1826 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1793 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Маскве]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Ваенных заслуг Карла Фрыдрыха]] [[Катэгорыя:Кавалеры Аўстрыйскага ордэна Леапольда]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Pour le Mérite]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святой Ганны]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святога Уладзіміра]] [[Катэгорыя:Дзекабрысты]] [[Катэгорыя:Павешаныя]] o80d9d2g91ynla814jqfkxzwcfmo3g5 5150579 5150578 2026-06-04T12:31:26Z Aliaksei Lastouski 75892 5150579 wikitext text/x-wiki  {{Асоба}}'''Павел Іванавіч Песцель''' ([[5 ліпеня]] [[1793]], [[Масква]] - [[25 ліпеня]] [[1826]], [[Санкт-Пецярбург]]) — [[Расія|расійскі]] вайсковы афіцэр, адзін з галоўных ідэолагаў і лідараў [[Дзекабрысты|дзекабрыстаў]]<ref>Песцель Павел Іванавіч // [[Беларуская энцыклапедыя]]. Т. 12. Мінск. С. 33.</ref>. == Біяграфія == Сын генерал-губернатара [[Сібір|Сібіры]], [[Пратэстанцтва|пратэстанцкага]] веравызнання. Яго сям'я паходзіла з Саксоніі і эмігравала ў Расію ў 1751 годзе. Бацька Паўля, Іван , спачатку стаў клеркам пошты, потым дырэктарам, а на піку сваёй кар'еры займаў пасаду генерал-губернатара. Пачатковую адукацыю ён атрымаў дома, затым з 1805 па 1809 год вучыўся ў [[Дрэздэн|Дрэздэне]]. У 1810 годзе ён уступіў у [[Пажаскі корпус]]; скончыў яго з адзнакай, і ў якасці ўзнагароды яго імя было высечана на мармуровай дошцы з імёнамі лепшых выпускнікоў. Таксама атрымаў званне прапаршчыка ў [[Літоўскі лейб-гвардыі полк|Літоўскім палку лейб-гвардыі]]. Удзельнічаў у [[Вайна 1812 года|вайне]] 1812 года, вызначыўшыся ў [[Барадзінская бітва|Барадзінскай бітве]], дзе быў цяжка паранены і пасля ўзнагароджаны залатой шабляй за адвагу. Затым ён прыняў удзел у бітвах пад Дрэздэнам, Кульмам і Лейпцыгам. У 1821 годзе быў узведзены ў палкоўнікі і прызначаны камандзірам Вяцкага пяхотнага палка. Падначаленыя лічылі яго геніем — яны любілі яго, але адначасова баяліся. Пестэль пакутаваў ад маніі велічы. Успадкаваў ад бацькі мужнасць і браваду. Быў схільны да гневу і запальчывасці, але пры жаданні мог маскіраваць свае пачуцці. Жыў для сябе і дзеля сваіх мэтаў — не прызнаваў улады і адкідаў хрысціянскія каштоўнасці. Нягледзячы на ўсё гэта, яго інтэлект і арганізатарскія здольнасці цаніліся. Быў адным з лідараў і галоўных ідэолагаў [[Дзекабрысты|дзекабрысцкага]] руху. У [[Тульчын|Тульчыне]], штаб-кватэры 2-й рускай арміі, ён заснаваў і развіваў Паўднёвае таварыства. Дзякуючы сваім арганізатарскім здольнасцям яно функцыянавала значна лепш, чым Паўночнае таварыства дзекабрыстаў, якое дзейнічала ў Санкт-Пецярбургу. Выкарыстоўваў метады [[масонства]]. У 1824-25 гадах вёў перамовы з польскім [[Патрыятычнае таварыства|Патрыятычным таварыствам]] аб сумеснай барацьбе. Выкрыты па даносе свайго падначаленага, капітана Аркадзя Майбароды, быў арыштаваны 13 снежня 1825 года ў Тульчыне і дастаўлены ў [[Петрапаўлаўская крэпасць|Петрапаўлаўскую крэпасць]] . Падчас следства спачатку не прызнаваў сябе вінаватым. Пасля прысуду да смяротнага пакарання напісаў цару [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалаю I]] з просьбай аб памілаванні, якая была адхілена. Быў пакараны смерцю праз павешанне ў Петрапаўлаўскай крэпасці разам з чатырма іншымі захопленымі ў палон дзекабрысцкімі лідарамі. == Палітычная праграма == Пестэль быў адным з самых радыкальных дзеячаў-дзекабрыстаў і рэспубліканцам. Сваю палітычную праграму ён выклаў у трактаце [[Руская праўда П. І. Песцеля|''«Руская праўда''»]]. У ім ён выступаў за цэнтралізаваную сістэму кіравання па ўзоры мадэлі, уведзенай у [[Францыя|Францыі]] [[Якабінцы|якабінцамі]]. Лічыў, што толькі цэнтралізаваная дзяржава мае шанец эфектыўна функцыянаваць у сучасным свеце. Таму ён выступаў за русіфікацыю народаў, якія насялялі [[Расійская імперыя|Расійскую імперыю]], і выключэнне з краіны тых нацыянальнасцей, якія, безумоўна, не будуць ёй паддавацца ([[палякі]], [[яўрэі]]). Беларусаў адносіў да "малых народаў", лічыў, што ўсе народы Расіі павінны быць зліты ў адзіны народ. Натхняўся кіеўскім кодэксам ''«Рускай праўды»'', адсюль і назва яго трактата. Прапанаваў рэарганізацыю расійскай арміі і аграрную рэформу, заснаваную на падзеле зямлі на дзяржаўную і прыватную, прычым кожнаму грамадзяніну гарантаваўся зямельны ўчастак у межах дзяржаўнай зямлі. Патрабаваў выбіральных правоў сялян і права голасу для ўсіх мужчын старэйшых за 20 гадоў. Заканадаўчая ўлада ў Расіі павінна была ажыццяўляцца Народным сходам, выканаўчая — Дзяржаўнай думай, а законнасць іх рашэнняў павінна была знаходзіцца ў кампетэнцыі Вярхоўнага Савета, які складаўся са 120 членаў, абраных пажыццёва. [[Руская праваслаўная царква]] павінна была функцыянаваць у краіне без якога-небудзь умяшання з боку дзяржавы, як інстытут, які інтэгруе грамадства. Пестэль хацеў рэалізаваць сваю праграму праз палітычную барацьбу, не абмяжоўваючыся толькі агітацыяй. Ён падтрымліваў ідэю забойства цара і ўсіх членаў яго сям'і. == Зноскі == [[Катэгорыя:Памерлі ў 1826 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1793 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Маскве]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Ваенных заслуг Карла Фрыдрыха]] [[Катэгорыя:Кавалеры Аўстрыйскага ордэна Леапольда]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Pour le Mérite]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святой Ганны]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святога Уладзіміра]] [[Катэгорыя:Дзекабрысты]] [[Катэгорыя:Павешаныя]] l0lncn38zjyqt0u7m8s1y55ojc0hgd3 5150835 5150579 2026-06-05T08:10:34Z Aliaksei Lastouski 75892 5150835 wikitext text/x-wiki  {{Асоба | бацька = Іван Барысавіч Песцель | Член = Саюз выратавання, Саюз дабрабыту }}'''Павел Іванавіч Песцель''' ([[5 ліпеня]] [[1793]], [[Масква]] - [[25 ліпеня]] [[1826]], [[Санкт-Пецярбург]]) — [[Расія|расійскі]] вайсковы афіцэр, адзін з галоўных ідэолагаў і лідараў [[Дзекабрысты|дзекабрыстаў]]<ref name=":0">Песцель Павел Іванавіч // [[Беларуская энцыклапедыя]]. Т. 12. Мінск. С. 33.</ref><ref>[https://imwerden.de/pdf/okudzhava_glotok_svobody_1971__ocr.pdf ''Окуджава Булат''. Глоток свободы. Повесть о Павле Пестеле. — Москва: Политиздат. 1971]</ref><ref>[https://ostkraft.ru/books/book119_1.pdf ''О.В. Эдельман''<nowiki>. Павел Пестель: Очерки. С приложением «Русской Правды» П. И. Пестеля [1824] / Ред. Ф. М. Колеров. М. : Модест Колеров, 2022. 472 с.</nowiki>]</ref><ref>[https://www.phantastike.com/lives_of_wonderful_people/dekabristy_kiyanskaya/pdf/ Киянская Оксана. Декабристы. Москва: Молодая гвардия, 2015.] </ref> == Біяграфія == Сын генерал-губернатара [[Сібір|Сібіры]], [[Пратэстанцтва|пратэстанцкага]] веравызнання. Яго сям'я паходзіла з [[Саксонія-Ангальт|Саксоніі]] і эмігравала ў Расію ў 1751 годзе. Бацька Паўла, Іван, спачатку стаў чыноўнікам пошты, потым дырэктарам, а на піку сваёй кар'еры займаў пасаду генерал-губернатара. Пачатковую адукацыю ён атрымаў дома, затым з 1805 па 1809 год вучыўся ў [[Дрэздэн|Дрэздэне]]. У 1810 годзе ён уступіў у [[Пажаскі корпус]]; скончыў яго з адзнакай, і ў якасці ўзнагароды яго імя было высечана на мармуровай дошцы з імёнамі лепшых выпускнікоў. Таксама атрымаў званне прапаршчыка ў [[Літоўскі лейб-гвардыі полк|Літоўскім палку лейб-гвардыі]]. Удзельнічаў у [[Вайна 1812 года|вайне]] 1812 года, вызначыўшыся ў [[Барадзінская бітва|Барадзінскай бітве]], дзе быў цяжка паранены і пасля ўзнагароджаны залатой шабляй за адвагу. Затым ён прыняў удзел у бітвах пад [[Дрэздэн|Дрэздэнам]], [[Кульм|Кульмам]] і [[Лейпцыг|Лейпцыгам]]. У 1821 годзе быў узведзены ў палкоўнікі і прызначаны камандзірам Вяцкага пяхотнага палка. Падначаленыя лічылі яго геніем — яны любілі яго, але адначасова баяліся. Пестэль пакутаваў ад маніі велічы. Успадкаваў ад бацькі мужнасць і браваду. Быў схільны да гневу і запальчывасці, але пры жаданні мог маскіраваць свае пачуцці. Жыў для сябе і дзеля сваіх мэтаў — не прызнаваў улады і адкідаў хрысціянскія каштоўнасці. Нягледзячы на ўсё гэта, яго інтэлект і арганізатарскія здольнасці цаніліся. Быў адным з лідараў і галоўных ідэолагаў [[Дзекабрысты|дзекабрысцкага]] руху. У [[Тульчын|Тульчыне]], штаб-кватэры 2-й рускай арміі, ён заснаваў і развіваў [[Паўднёвае таварыства]]. Дзякуючы сваім арганізатарскім здольнасцям яно функцыянавала значна лепш, чым Паўночнае таварыства дзекабрыстаў, якое дзейнічала ў Санкт-Пецярбургу. Выкарыстоўваў метады [[масонства]]. У 1824-25 гадах вёў перамовы з польскім [[Патрыятычнае таварыства|Патрыятычным таварыствам]] аб сумеснай барацьбе. Выкрыты па даносе свайго падначаленага, капітана Аркадзя Майбароды, быў арыштаваны 13 снежня 1825 года ў Тульчыне і дастаўлены ў [[Петрапаўлаўская крэпасць|Петрапаўлаўскую крэпасць]]. Падчас следства спачатку не прызнаваў сябе вінаватым. Пасля прысуду да смяротнага пакарання напісаў цару [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалаю I]] з просьбай аб памілаванні, якая была адхілена. Быў пакараны смерцю праз павешанне ў Петрапаўлаўскай крэпасці разам з чатырма іншымі захопленымі ў палон дзекабрысцкімі лідарамі.<ref name=":0" /> == Палітычная праграма == Песцель быў адным з самых радыкальных дзеячаў-дзекабрыстаў і рэспубліканцам. Сваю палітычную праграму ён выклаў у трактаце [[Руская праўда П. І. Песцеля|''«Руская праўда''»]]. У ім ён выступаў за цэнтралізаваную сістэму кіравання па ўзоры мадэлі, уведзенай у [[Францыя|Францыі]] [[Якабінцы|якабінцамі]]. Лічыў, што толькі цэнтралізаваная дзяржава мае шанец эфектыўна функцыянаваць у сучасным свеце. Таму ён выступаў за русіфікацыю народаў, якія насялялі [[Расійская імперыя|Расійскую імперыю]], і выключэнне з краіны тых нацыянальнасцей, якія, безумоўна, не будуць ёй паддавацца ([[палякі]], [[яўрэі]]). Беларусаў адносіў да "малых народаў", лічыў, што ўсе народы Расіі павінны быць зліты ў адзіны народ. Натхняўся кіеўскім кодэксам ''«Рускай праўды»'', адсюль і назва яго праграмы. Прапанаваў рэарганізацыю расійскай арміі і аграрную рэформу, заснаваную на падзеле зямлі на дзяржаўную і прыватную, прычым кожнаму грамадзяніну гарантаваўся зямельны ўчастак у межах дзяржаўнай зямлі. Патрабаваў выбіральных правоў сялян і права голасу для ўсіх мужчын старэйшых за 20 гадоў. Заканадаўчая ўлада ў Расіі павінна была ажыццяўляцца Народным сходам, выканаўчая — Дзяржаўнай думай, а законнасць іх рашэнняў павінна была знаходзіцца ў кампетэнцыі Вярхоўнага Савета, які складаўся са 120 членаў, абраных пажыццёва. [[Руская праваслаўная царква]] павінна была функцыянаваць у краіне без якога-небудзь умяшання з боку дзяржавы, як інстытут, які інтэгруе грамадства. Песцель хацеў рэалізаваць сваю праграму праз палітычную барацьбу, не абмяжоўваючыся толькі агітацыяй. Ён падтрымліваў ідэю забойства цара і ўсіх членаў яго сям'і. == Зноскі == [[Катэгорыя:Памерлі ў 1826 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1793 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Маскве]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Ваенных заслуг Карла Фрыдрыха]] [[Катэгорыя:Кавалеры Аўстрыйскага ордэна Леапольда]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Pour le Mérite]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святой Ганны]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святога Уладзіміра]] [[Катэгорыя:Дзекабрысты]] [[Катэгорыя:Павешаныя]] <references /> [[Катэгорыя:Масоны]] lbaf8d6gvl7iu3i30lzhb33fkbt3tld 0 808978 5150581 2026-06-04T12:37:28Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Яўген Канстанцінавіч Новік]] 5150581 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Яўген Канстанцінавіч Новік]] puqkqcf0elmkkuhu2osvrb8lhg23ikq 0 808979 5150582 2026-06-04T12:37:34Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Яўген Канстанцінавіч Новік]] 5150582 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Яўген Канстанцінавіч Новік]] puqkqcf0elmkkuhu2osvrb8lhg23ikq 0 808980 5150583 2026-06-04T12:43:39Z Aliaksei Lastouski 75892 Створана перакладам старонкі «[[:uk:Special:Redirect/revision/47989479|Південне товариство]]» 5150583 wikitext text/x-wiki '''Паўднёвае таварыства''' — тайная рэвалюцыйная арганізацыя [[Дзекабрысты|дзекабрыстаў]]. Яна была створана ў сакавіку 1821 года на базе [[Тульчын|Тульчынскай]] управы «Саюза дабрабыту». Таварыства ўзначальвала Дырэкторыя ў складзе [[Павел Іванавіч Песцель|Паўла Пестэля]], [[Аляксей Пятровіч Юшнеўскі|Аляксея Юшняўскага]] і [[Сяргей Іванавіч Мураўёў-Апостал|Сяргея Мураўёва-Апостала]]. == Гісторыя == Было створана ў сакавіку [[1821|1821 года]] членамі [[Тульчын|Тульчынскай]] управы былой агульнарасійскай арганізацыі дзекабрыстаў Саюз дабрабыту (Павел Пестэль, Аляксей Юшняўскі і іншыя). [[Павел Іванавіч Песцель|П.]] [[Павел Іванавіч Песцель|Пестель]], [[Аляксей Пятровіч Юшнеўскі|Юшняўскі Аляксей Пятровіч]] з Паўднёвага таварыства ўтварылі так званую Дырэкторыю. Неўзабаве членамі гэтага таварыства сталі браты [[Сяргей Іванавіч Мураўёў-Апостал|Мураўёвы-Апостал Сяргей Іванавіч]] і [[Мацвей Іванавіч Мураўёў-Апостал|Мураўёў-Апостал Мацвей Іванавіч]], [[Міхаіл Паўлавіч Бястужаў-Румін|Бястужаў-Румін Міхаіл Паўлавіч]], якія дыслакаваліся ва [[Украіна|Украіне]] . З'езд 1822 года канчаткова зацвердзіў стварэнне таварыства. На з'ездзе 1823 года быў зацверджаны падзел таварыства на 3 ўправы: Тульчынскую на чале з Пестэлем (пазней Барацінскім ), Камянскую на чале з Давыдавым і [[Сяргей Рыгоравіч Валконскі|Валконскім]] і Васількоўскую на чале з С. Мураўёвым-Апосталам і М. Бястужавым-Руміным. Удзельнікі з'езда 1824 года абмеркавалі і зацвердзілі праграму таварыства — [[Руская праўда П. І. Песцеля|Руская праўда]], напісаную Пестэлем. На з'ездзе ў 1825 годзе абмяркоўвалася пытанне аб магчымасці арганізацыі паўстання ў войску супраць царызму. Кіраўнікі Паўднёвага таварыства імкнуліся да аб'яднання з Паўночным таварыствам. Вясной 1824 года [[Павел Іванавіч Песцель|Пестэль]] вёў перамовы ў [[Санкт-Пецярбург|Пецярбургу]] з кіраўніцтвам Паўночнага таварыства, але яму не ўдалося пераканаць іх да аб'яднання на аснове [[Руская праўда П. І. Песцеля|Рускай праўды]], хоць Паўночнае таварыства было гатова прыняць рэспубліканскі прынцып, а [[Павел Іванавіч Песцель|Пестэль]] — ідэю Устаноўчага сходу замест [[Дыктатура|дыктатуры]] Часовага Вярхоўнага ўрада. Была дасягнута дамоўленасць аб сумесных дзеяннях у выпадку паўстання і аб скліканні аб'яднальнага з'езда ў 1826 годзе. У 1823-25 гадах вяліся перамовы паміж Паўднёвым таварыствам і польскім Патрыятычнымі таварыствам аб магчымасці сумесных дзеянняў супраць царызму. У верасні 1825 года [[Таварыства з’яднаных славян|да Паўднёвага таварыства далучылася Таварыства аб'яднаных славян]], якое ўтварыла ў сваім складзе Славянскую раду. Выступленне было запланавана на лета 1826 г., яго паскорыла смерць [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандра I.]] Перыяд [[Міжуладдзе|«міжцарства»]] і пагроза выкрыцця вымусілі кіраўнікоў Паўднёвага таварыства адкласці паўстанне да 12 студзеня 1826 г. Пасля арышту [[Павел Іванавіч Песцель|Пестэля]], а пазней [[Аляксей Пятровіч Юшнеўскі|і Юшняўскага]], паразы паўстання ў [[Санкт-Пецярбург|Пецярбургу]] і падаўлення паўстання Чарнігаўскага палка Паўднёвае таварыства было разгромлена. [[Катэгорыя:Снежань 1825 года]] [[Катэгорыя:Гісторыя Украіны (1795—1917)]] [[Катэгорыя:Гісторыя Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы з крыніцамі з Вікіданых]] sr7xgceos1mf41lyhl9of5hej6spk5b 5150584 5150583 2026-06-04T12:48:13Z Aliaksei Lastouski 75892 5150584 wikitext text/x-wiki '''Паўднёвае таварыства''' — тайная рэвалюцыйная арганізацыя [[Дзекабрысты|дзекабрыстаў]]. Яна была створана ў сакавіку 1821 года на базе [[Тульчын|Тульчынскай]] управы «Саюза дабрабыту». Таварыства ўзначальвала Дырэкторыя ў складзе [[Павел Іванавіч Песцель|Паўла Пестэля]], [[Аляксей Пятровіч Юшнеўскі|Аляксея Юшняўскага]] і [[Сяргей Іванавіч Мураўёў-Апостал|Сяргея Мураўёва-Апостала]].<ref>Паўднёвая таварыства дзекабрыстаў // [[Беларуская энцыклапедыя]]. Т. 12. С. 192. </ref> == Гісторыя == Было створана ў сакавіку [[1821|1821 года]] членамі [[Тульчын|Тульчынскай]] управы былой агульнарасійскай арганізацыі дзекабрыстаў Саюз дабрабыту (Павел Пестэль, Аляксей Юшняўскі і іншыя). Неўзабаве членамі гэтага таварыства сталі браты Сяргей і [[Мацвей Іванавіч Мураўёў-Апостал|Мацвей Мураўёвы-Апосталы]] і [[Міхаіл Паўлавіч Бястужаў-Румін|Міхаіл Бястужаў-Румін]], якія дыслакаваліся ва [[Украіна|Украіне]]. З'езд 1822 года канчаткова зацвердзіў стварэнне таварыства. На з'ездзе 1823 года быў зацверджаны падзел таварыства на 3 ўправы: Тульчынскую на чале з Пестэлем (пазней Барацінскім ), Камянскую на чале з Давыдавым і [[Сяргей Рыгоравіч Валконскі|Валконскім]] і Васількоўскую на чале з С. Мураўёвым-Апосталам і М. Бястужавым-Руміным. Удзельнікі з'езда 1824 года абмеркавалі і зацвердзілі праграму таварыства — [[Руская праўда П. І. Песцеля|Руская праўда]], напісаную Пестэлем. На з'ездзе ў 1825 годзе абмяркоўвалася пытанне аб магчымасці арганізацыі паўстання ў войску супраць царызму. Кіраўнікі Паўднёвага таварыства імкнуліся да аб'яднання з Паўночным таварыствам. Вясной 1824 года [[Павел Іванавіч Песцель|Пестэль]] вёў перамовы ў [[Санкт-Пецярбург|Пецярбургу]] з кіраўніцтвам Паўночнага таварыства, але яму не ўдалося пераканаць іх да аб'яднання на аснове [[Руская праўда П. І. Песцеля|Рускай праўды]], хоць Паўночнае таварыства было гатова прыняць рэспубліканскі прынцып, а [[Павел Іванавіч Песцель|Пестэль]] — ідэю Устаноўчага сходу замест [[Дыктатура|дыктатуры]] Часовага Вярхоўнага ўрада. Была дасягнута дамоўленасць аб сумесных дзеяннях у выпадку паўстання і аб скліканні аб'яднальнага з'езда ў 1826 годзе. У 1823-25 гадах вяліся перамовы паміж Паўднёвым таварыствам і польскім Патрыятычнымі таварыствам аб магчымасці сумесных дзеянняў супраць царызму. У верасні 1825 года [[Таварыства з’яднаных славян|да Паўднёвага таварыства далучылася Таварыства аб'яднаных славян]], якое ўтварыла ў сваім складзе Славянскую раду. Выступленне было запланавана на лета 1826 г., яго паскорыла смерць [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандра I.]] Перыяд [[Міжуладдзе|«міжцарства»]] і пагроза выкрыцця вымусілі кіраўнікоў Паўднёвага таварыства адкласці паўстанне да 12 студзеня 1826 г. Пасля арышту [[Павел Іванавіч Песцель|Пестэля]], а пазней [[Аляксей Пятровіч Юшнеўскі|і Юшняўскага]], паразы паўстання ў [[Санкт-Пецярбург|Пецярбургу]] і падаўлення паўстання Чарнігаўскага палка Паўднёвае таварыства было разгромлена. == Спасылкі == [[Катэгорыя:Снежань 1825 года]] [[Катэгорыя:Гісторыя Украіны (1795—1917)]] [[Катэгорыя:Гісторыя Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Дзекабрысты]] [[Катэгорыя:Рух дзекабрыстаў]] [[Катэгорыя:Дзяржаўныя перавароты ў Расіі і СССР]] 55lhnz9rsfqeljdzp8u7g57j18ap23m 0 808981 5150589 2026-06-04T12:59:10Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Выданне | Назва = Нарыс гісторыі Беларусі (1795–2002) | Аўтар = [[Захар Васілевіч Шыбека|Захар Шыбека]] | Жанр = [[Навукова-папулярная літаратура|Навукова-папулярнае выданне]] | Мова = [[Беларуская мова|беларуская]] | Выдавецтва = Энцыклапедыкс | Выпуск = [[2003]] | Стар...» 5150589 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Нарыс гісторыі Беларусі (1795–2002) | Аўтар = [[Захар Васілевіч Шыбека|Захар Шыбека]] | Жанр = [[Навукова-папулярная літаратура|Навукова-папулярнае выданне]] | Мова = [[Беларуская мова|беларуская]] | Выдавецтва = Энцыклапедыкс | Выпуск = [[2003]] | Старонак = 490 | isbn = 985-6599-43-1 }} '''«На́рыс гісто́рыі Белару́сі (1795–2002)»'''&nbsp;— сінтэтычная навукова-папулярная праца беларускага гісторыка [[Захар Васілевіч Шыбека|Захара Шыбекі]], выдадзеная ў 2003 годзе ў мінскім выдавецтве «[[Энцыклапедыкс]]»<ref name="narys">{{cite web |url=https://belhistory.com/books/narys-shybeka |title=Нарыс гісторыі Беларусі (1795–2002) |publisher=Гісторыя Беларусі |date=3 лютага 2018 |lang=be |accessdate=4 чэрвеня 2026}}</ref>. Кніга ўяўляе сабой сціслы выклад [[Гісторыя Беларусі|гісторыі Беларусі]] ад канца XVIII стагоддзя да 2002 года<ref name="narys"/>. == Гісторыя стварэння і змест == Праца над кнігай пачалася ў пачатку 1990-х гадоў у рамках міжнароднага праекта па напісанні «паралельнай гісторыі» Беларусі, [[Украіна|Украіны]], [[Літва|Літвы]] і [[Польшча|Польшчы]]<ref name="svaboda">{{cite web |url=https://www.svaboda.org/a/29396605.html |title=Захар Шыбека: Ад сваіх 30 гадоў я кожны дзень стаю на галаве |author=Сяргей Шупа |publisher=[[Радыё Свабода]] |date=30 ліпеня 2018 |lang=be |accessdate=4 чэрвеня 2026}}</ref>. Гэтая ініцыятыва ўзнікла пасля Рымскай канферэнцыі 1990 года, прысвечанай гісторыі [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], і падтрымлівалася прафесарам [[Джорджтаўнскі ўніверсітэт|Джорджтаўнскага ўніверсітэта]] [[Анджэй Камінскі|Анджэем Камінскім]] і прафесарам [[Каталіцкі ўніверсітэт Любліна|ўніверсітэта імя Складоўскай-Кюры ў Любліне]] [[Ежы Клачоўскі|Ежы Клачоўскім]]<ref name="svaboda"/>. Першапачаткова ад Беларусі для ўдзелу ў праекце былі абраныя гісторыкі [[Генадзь Мікалаевіч Сагановіч|Генадзь Сагановіч]] і [[Аляксей Міхайлавіч Літвін|Аляксей Літвін]], але пасля адмовы апошняга літаратуразнавец [[Адам Восіпавіч Мальдзіс|Адам Мальдзіс]] запрасіў далучыцца Захара&nbsp;Шыбеку<ref name="svaboda"/>. Г.&nbsp;Сагановіч напісаў частку гісторыі ад найдаўнейшых часоў да далучэння беларускіх зямель да Расіі, а З.&nbsp;Шыбека ўзяў для апісання перыяд ад 1795 года да пачатку XXI стагоддзя<ref name="svaboda"/>. Паводле слоў самога аўтара, непасрэдны ўдзел у гэтым праекце і вострыя абмеркаванні з еўрапейскімі калегамі дапамаглі яму канчаткова адысці ад савецкай метадалогіі і сфарміраваць новы, дэдагматызаваны погляд на айчынную гісторыю<ref name="svaboda"/>. У манаграфіі падзеі дзяржаўна-палітычнага і грамадскага жыцця Беларусі разглядаюцца ў шчыльнай сувязі з агульнаеўрапейскім кантэкстам<ref name="narys"/>. Асаблівая ўвага ў выданні надаецца тым аспектам беларускага мінулага, якія найбольш пацярпелі ад ідэалагічных установак савецкай гістарыяграфіі<ref name="narys"/>. Нягледзячы на папулярную і даступную форму выкладу матэрыялу, кніга з'яўляецца паўнавартаснай навуковай працай, якая прэзентуе новую версію гісторыі краіны<ref name="svaboda"/>. == Крытыка == Кніга сустрэла жорсткую крытыку з боку прадстаўнікоў афіцыйнай і прасавецкай гістарыяграфіі Рэспублікі Беларусь{{sfn|Новік|2015|с=206}}. Доктар гістарычных навук, прафесар [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт інфарматыкі і радыёэлектронікі|БДУІР]] [[Яўген Канстанцінавіч Новік|Яўген Новік]] прысвяціў кнізе асобны крытычны артыкул, у якім абвінаваціў З.&nbsp;Шыбеку ў «зламыснай і нахабнай [[Фальсіфікацыя гісторыі|фальсіфікацыі]]» гісторыі [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай]] і [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай]] войнаў{{sfn|Новік|2015|с=191}}. Галоўныя прэтэнзіі крытыка выклікаў сёмы раздзел выдання пад назвай «Перыяд Другой сусветнай вайны і нацыянальнай трагедыі. 1939–1945»{{sfn|Новік|2015|с=191}}. Я.&nbsp;Новік асудзіў аўтара за выкарыстанне тэрміна «германска-савецкая вайна» замест «Вялікая Айчынная вайна» і за сцвярджэнні, што [[СССР|Савецкі Саюз]] разам з фашысцкай Германіяй з'яўляўся падпальшчыкам вайны пры нападзе на [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчу]] ў 1939 годзе{{sfn|Новік|2015|с=191—192, 196—197}}. Таксама непрыманне з боку афіцыйнага гісторыка выклікалі тэзісы З.&nbsp;Шыбекі аб тым, што супрацоўніцтва часткі беларусаў з нямецкімі акупантамі было «жэстам адчаю» і вынікам папярэдняга расійскага і польскага шавінізму{{sfn|Новік|2015|с=202}}. Я.&nbsp;Новік жорстка крытыкаваў кнігу за ўвагу да фактаў [[марадзёрства]] і гвалту з боку [[Савецкі партызанскі рух у Беларусі (1941—1944)|савецкіх партызан]], а таксама за атаясамліванне сталінскага і гітлераўскага таталітарных рэжымаў{{sfn|Новік|2015|с=199—200, 205}}. У выніку Я.&nbsp;Новік назваў выданне «антынавуковым», заявіўшы, што яно зневажае подзвіг савецкага народа і дапамагае «замежным палітыкам» скрасці ў яго Перамогу{{sfn|Новік|2015|с=206}}. == Забарона і цэнзура == 27 снежня 2024 года «Нарыс гісторыі Беларусі (1795–2002)» быў афіцыйна ўнесены ў [[Рэспубліканскі спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў]]<ref name="pen_list">{{cite web |url=https://bannedbooks.penbelarus.org/extremist_list/ |title=Літаратура, унесеная ў спіс «экстрэмісцкіх матэрыялаў» |publisher=Беларускі ПЭН |lang=be |accessdate=4 чэрвеня 2026}}</ref><ref name="nn_book">{{cite web |url=https://nashaniva.com/359416 |title=Аб'явілі «экстрэмісцкімі» канал пра беларускае кіно і кнігі Шыбекі ды Дзеружынскага |publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]] |date=14 студзеня 2025 |lang=be |accessdate=4 чэрвеня 2026}}</ref>. Акрамя гэтага, выданне было ўключана ў асобны спіс з 35 забароненых да распаўсюджвання ў Беларусі друкаваных выданняў, які быў апублікаваны на сайце Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь<ref name="nn_book"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |аўтар=[[Яўген Канстанцінавіч Новік|Новік Я. К.]] |загаловак=Аб зламыснай і нахабнай фальсіфікацыі гісторыі Другой сусветнай і Вялікай Айчыннай войнаў у кнізе Захара Шыбекі «Нарыс гісторыі Беларусі (1795–2002)» |выданне=Гісторыя Беларусі : палемічныя матэрыялы |тып=зборнік |месца=[[Мінск]] |выдавецтва=[[Вышэйшая школа (выдавецтва)|Вышэйшая школа]] |год=2015 |старонкі=191—207 |ref=Новік}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Кнігі 2003 года]] [[Катэгорыя:Экстрэмісцкія матэрыялы ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Кнігі па гісторыі Беларусі]] [[Катэгорыя:Кнігі на беларускай мове]] bbd9f5qy2ocsy73dpdcnq442w9rspvy 0 808982 5150590 2026-06-04T13:03:32Z Aliaksei Lastouski 75892 Створана перакладам старонкі «[[:pl:Special:Redirect/revision/78065991|Narodowe Towarzystwo Patriotyczne]]» 5150590 wikitext text/x-wiki '''Патрыятычнае таварыства''' — тайная незалежніцкая арганізацыя ў [[Царства Польскае|Царстве Польскім,]] заснаваная ў Белянскай пушчы каля [[Варшава|Варшавы]] 1 мая 1821 года маёрам Валерыянам Лукасінскім. Аб'ядноўвала членаў Нацыянальнага масонства, распушчанага ў 1820 годзе, і Таварыства Вялікапольскіх касінераў. Арганізацыя налічвала 240 членаў, прыкладна 40% з якіх раней належалі да масонства. Патрыятычнае таварыства не мела выразна акрэсленых мэтаў. Яго агульнымі задачамі было аднаўленне [[Польшча|Польшчы]] ў межах 1772 года шляхам узброенай барацьбы, якая праводзілася ў спрыяльных міжнародных умовах. == Структура == Арганізацыю ўзначальваў Цэнтральны аддзел, які ахопліваў тэрыторыю даўняй [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітй]], падзеленую на шэсць правінцый, кожная з якіх падпадзялялася на паветы і гміны. Сёмая правінцыя ўяўляла сабой падпольную сетку ў войску Кангрэсавага Каралеўства Польскага, арганізаваную Валерыянам Лукасінскім. [[Karol Wierzbołowicz|Караль Вержбаловіч]] узначальваў Цэнтральны аддзел, Станіслаў Венгжэцкі — стаў прэзідэнтам [[Варшава|Варшаўскай]] правінцыі, а Ян Непамуцэн Умінскі — быў прэзідэнтам [[Вялікая Польшча|Вялікапольскай]] правінцыі. У маі 1821 года была створана Літоўская правінцыя, у правінцыяльны камітэт увайшлі князь К. Радзівіл, генерал І. Вайніловіч, памешчык К. Навамейскі, граф А. Солтан. У 1822 у таварыства быў прыняты кіраўнік арганізацый філаматаў і філарэтаў [[Тамаш Зан (паэт)|Тамаш Зан]]. Асноўную ўвагу ў сваёй дзейнасці таварыства звяртала на прапаганду ў Літоўскім асобным корпусе і на арсенал зброі ў Вільні. == Гісторыя == Пасля арышту Валерыяна Лукасінскага расійскімі ўладамі ў кастрычніку 1822 года Патрыятычнае таварыства ўзначаліў Севярын Кшыжаноўскі. Дзейнасць Літоўскай правінцыі з мая 1822 да 1823 прыпынілася, але пасля наладжвання сувязей з новым складам Цэнтральнага камітэта зноў актывізавалася. Затым арганізацыя наладзіла кантакты з расійскім Паўднёвым таварыствам, спадзеючыся на супрацоўніцтва ў выпадку паўстання ў Польшчы ці Расіі. Пасля паразы [[Дзекабрысты|паўстання дзекабрыстаў]] у 1825 годзе, раскрыўшы іх кантакты, расійскія ўлады выявілі Патрыятычнае таварыства і арыштавалі яго кіраўнікоў. Сеймавы суд 1827–1828 гадоў судзіў членаў гэтай арганізацыі, абвінавачаных у дзяржаўнай здрадзе. Сутыкнуўшыся з ціскам грамадскасці, сейм не знайшоў доказаў дзяржаўнай здрады ў дзейнасці Патрыятычнага таварыства і прыгаварыў яго членаў толькі да кароткіх тэрмінаў пазбаўлення волі. Аднак гэта не перашкодзіла расіянам рэпрэсаваць яго членаў і прыхільнікаў у [[Літва|Літве]], [[Падолле|Падоліі]] і [[Валынь|Валыні]], якіх саслалі ў шахты і [[Сібір]] . 8aje59tb0ijzmh7xnfatsdgxhn7l7ef 5150591 5150590 2026-06-04T13:14:33Z Aliaksei Lastouski 75892 5150591 wikitext text/x-wiki '''Патрыятычнае таварыства''' — тайная незалежніцкая арганізацыя ў [[Царства Польскае|Царстве Польскім,]] заснаваная ў Белянскай пушчы каля [[Варшава|Варшавы]] 1 мая 1821 года маёрам Валерыянам Лукасінскім. Аб'ядноўвала членаў Нацыянальнага масонства, распушчанага ў 1820 годзе, і Таварыства Вялікапольскіх касінераў. Арганізацыя налічвала 240 членаў, прыкладна 40% з якіх раней належалі да масонства. Польская даследчыца Дылангова сцвярджае, што назва «Патрыятычнае таварыства» не ўжывалася членамі арганізацыі і не сустракаецца ў дакументах, а ўзнікла ў час следства ў 1826-1827. Арганізацыя называлася ў перыяд існавання адным словам «таварыства». Патрыятычнае таварыства не мела выразна акрэсленых мэтаў. Яго агульнымі задачамі было аднаўленне [[Польшча|Польшчы]] ў межах 1772 года шляхам узброенай барацьбы, якая праводзілася ў спрыяльных міжнародных умовах. == Структура == Статут Патрыятычнага таварыства складаўся з 4 раздзелаў: «Найвышэйшая ўлада», «Аб правінцыях», «Аб акругах», «Аб стварэнні гмін» – усяго 44 параграфы ў захаваўшайся копіі, але даследчык Ш.Аскеназі лічыць, што яна адрозніваецца ад арыгінала і што паміж статутам і яго выкананнем існавала розніца. Паводле Статута, найвышэйшай уладай у Патрыятычным таварыстве з’яўляўся Цэнтральны камітэт, які складаўся з 7 чалавек: старшыні, намесніка, падскарбія, сакратара, трох членаў, якія збіраліся адзін раз у квартал для слухання справаздачаў старшынь правінцыяў і збору складак. Патрыятычнае таварыства падзялялася на 7 правінцыяў: Каралеўства Польскае, Вялікае княства Пазнанскае з Калішскім ваяводствам, Галіцыя, Літва, Валынь, Кракаўская рэспубліка, Польскае войска. Кожная правінцыя павінна была стварацца з 3 акругаў, упраўляцца правінцыяльным камітэтам з 5 чалавек (старшыня, дырэктар, падскарбі, сакратар, член), у абавязкі якіх уваходзіла заслухоўваць справаздачы акруговых камітэтаў, збіраць ад іх складкі, пашыраць таварыства. Акругі мелі ад 3 да 9 гмінаў, акруговы камітэт складаўся з 3 чалавек (старшыня, падскарбі, сакратар). Павінна была існаваць найстражайшая канспірацыя – аб вышэйстаячым начальніку ведаў толькі падначалены яму старшыня. Для стварэння правінцыі на тэрыторыі Літвы і Беларусі ЦК накіраваў палкоўніка А.Аборскага. Літоўская правінцыя (Віленская, Гродзенская, Мінская губерні, Беластоцкая вобласць) была арганізавана ў маі 1821 у час Свентаянскіх кантрактаў. У лесе пад Вільнам сабраліся каля 15 чал. (браты Ю. і Ст.Гружэўскія, Ст. і С.Мацкевічы, М.Ромер, Ст.Солтан, Б.Мікуліч, І.Белазор, Струміла, Білевіч і інш.), якія прынялі прысягу Патрыятычнага таварыства. На другім сходзе пад Вільняй, на Паплавах, былі прыняты ў тайнае таварыства маршалак шляхты ковенскай І.Завіша, А.Пацэй, ген. граф К.Прозар. У правінцыяльны камітэт увайшлі князь К.Радзівіл, І.Вайніловіч, памешчык К.Новамейскі, граф А.Солтан. Старшынямі гмін сталі Завіша, Білевіч, Ю.Гружэўскі, М.Ромер і інш. У 1822 г. у Патрыятычнае таварыства быў прыняты лідар віленскай моладзі Т.Зан. Асноўную ўвагу ў сваёй дзейнасці Літоўская правінцыя павінна была звярнуць на асобны Літоўскі корпус і арсенал зброі ў Вільні. == Гісторыя == У маі 1822 пасля даносу А.Шнэйдера ў Варшаве былі арыштаваны кіраўнікі Патрыятычнага таварыства. Членамі ЦК сталі больш памяркоўныя прадстаўнікі шляхты: падпалкоўнік С.Кржыжаноўскі, А.Пліхта, В.Гжымала, якія накіравалі дзейнасць не на пашырэнне сваіх шэрагаў, а на ўмацаванне існуючага становішча. Дзейнасць Літоўскай правінцыі з мая 1822 да 1823 прыпынілася, але пасля наладжвання сувязей з новым складам Цэнтральнага камітэта зноў актывізавалася. Затым арганізацыя наладзіла кантакты з расійскім Паўднёвым таварыствам, спадзеючыся на супрацоўніцтва ў выпадку паўстання ў Польшчы ці Расіі. Пасля паразы [[Дзекабрысты|паўстання дзекабрыстаў]] у 1825 годзе, раскрыўшы іх кантакты, расійскія ўлады выявілі Патрыятычнае таварыства і арыштавалі яго кіраўнікоў. Сеймавы суд 1827–1828 гадоў судзіў членаў гэтай арганізацыі, абвінавачаных у дзяржаўнай здрадзе. Сутыкнуўшыся з ціскам грамадскасці, сейм не знайшоў доказаў дзяржаўнай здрады ў дзейнасці Патрыятычнага таварыства і прыгаварыў яго членаў толькі да кароткіх тэрмінаў пазбаўлення волі. 27 членаў Партрыятычнага таварыства, выкрытых у сувязях з дзекабрыстамі, сядзелі ў Петрапаўлаўскай крэпасці. Сярод іх з Гродзенскай і Віленскай губерняў: Ромер, Ю. Гружэўскі, Ян Ходзька, Струміла, Прозар, Завіша, Білевіч, Новамейскі, Вагнер. Прыгаворы расійскага Сената былі суровыя: Ябланоўскага асудзілі на 20 гадоў катаргі, але Мікалай I замяніў яе на пасяленне ў Казані, Машынскага – на 15 гадоў катаргі і наступнае пасяленне, Ромера – на 5 гадоў і пасяленне, Ходзьку – на 4 гады і пасяленне, Гружэўскага – на 5 гадоў і пасяленне і г. д. g4fk0dbxt2mtr3oqoplmylopcjvo8us 5150624 5150591 2026-06-04T14:04:08Z Aliaksei Lastouski 75892 5150624 wikitext text/x-wiki '''Патрыятычнае таварыства''' — тайная незалежніцкая арганізацыя ў [[Царства Польскае|Царстве Польскім,]] заснаваная ў Белянскай пушчы каля [[Варшава|Варшавы]] 1 мая 1821 года маёрам Валерыянам Лукасінскім. Аб'ядноўвала членаў Нацыянальнага масонства, распушчанага ў 1820 годзе, і Таварыства Вялікапольскіх касінераў. Арганізацыя налічвала 240 членаў, прыкладна 40% з якіх раней належалі да масонства.<ref>''Швед Вячаслаў''. Масоны і ложы на землях Беларусі (канец XVIII - першая чвэрць ХІХ стст.). Біябліяграфічны слоўнік. Гродна: ГрДУ, 2007. - Сс. 259-262.</ref><ref>Патрыятычнае таварыства // [[Энцыклапедыя гісторыі Беларусі]]. Т. 5. - С. 436.</ref><ref>Патрыятычнае таварыства // [[Беларуская энцыклапедыя|Беларускае энцыклапедыя]]. Т. 12. С. 184.</ref> Польская даследчыца Дылангова сцвярджае, што назва «Патрыятычнае таварыства» не ўжывалася членамі арганізацыі і не сустракаецца ў дакументах, а ўзнікла ў час следства ў 1826-1827. Арганізацыя называлася ў перыяд існавання адным словам «таварыства». Патрыятычнае таварыства не мела выразна акрэсленых мэтаў. Яго агульнымі задачамі было аднаўленне [[Польшча|Польшчы]] ў межах 1772 года шляхам узброенай барацьбы, якая праводзілася ў спрыяльных міжнародных умовах. == Структура == Статут Патрыятычнага таварыства складаўся з 4 раздзелаў: «Найвышэйшая ўлада», «Аб правінцыях», «Аб акругах», «Аб стварэнні гмін» – усяго 44 параграфы ў захаваўшайся копіі, але даследчык Ш.Аскеназі лічыць, што яна адрозніваецца ад арыгінала і што паміж статутам і яго выкананнем існавала розніца. Паводле Статута, найвышэйшай уладай у Патрыятычным таварыстве з’яўляўся Цэнтральны камітэт, які складаўся з 7 чалавек: старшыні, намесніка, падскарбія, сакратара, трох членаў, якія збіраліся адзін раз у квартал для слухання справаздачаў старшынь правінцыяў і збору складак. Патрыятычнае таварыства падзялялася на 7 правінцыяў: Каралеўства Польскае, Вялікае княства Пазнанскае з Калішскім ваяводствам, Галіцыя, Літва, Валынь, Кракаўская рэспубліка, Польскае войска. Кожная правінцыя павінна была стварацца з 3 акругаў, упраўляцца правінцыяльным камітэтам з 5 чалавек (старшыня, дырэктар, падскарбі, сакратар, член), у абавязкі якіх уваходзіла заслухоўваць справаздачы акруговых камітэтаў, збіраць ад іх складкі, пашыраць таварыства. Акругі мелі ад 3 да 9 гмінаў, акруговы камітэт складаўся з 3 чалавек (старшыня, падскарбі, сакратар). Павінна была існаваць найстражайшая канспірацыя – аб вышэйстаячым начальніку ведаў толькі падначалены яму старшыня. Для стварэння правінцыі на тэрыторыі Літвы і Беларусі ЦК накіраваў палкоўніка А.Аборскага. Літоўская правінцыя (Віленская, Гродзенская, Мінская губерні, Беластоцкая вобласць) была арганізавана ў маі 1821 у час Свентаянскіх кантрактаў. У лесе пад Вільнам сабраліся каля 15 чал. (браты Ю. і Ст.Гружэўскія, Ст. і С.Мацкевічы, М.Ромер, Ст.Солтан, Б.Мікуліч, І.Белазор, Струміла, Білевіч і інш.), якія прынялі прысягу Патрыятычнага таварыства. На другім сходзе пад Вільняй, на Паплавах, былі прыняты ў тайнае таварыства маршалак шляхты ковенскай І.Завіша, А.Пацэй, ген. граф К.Прозар. У правінцыяльны камітэт увайшлі князь К.Радзівіл, І.Вайніловіч, памешчык К.Новамейскі, граф А.Солтан. Старшынямі гмін сталі Завіша, Білевіч, Ю.Гружэўскі, М.Ромер і інш. У 1822 г. у Патрыятычнае таварыства быў прыняты лідар віленскай моладзі Т.Зан. Асноўную ўвагу ў сваёй дзейнасці Літоўская правінцыя павінна была звярнуць на асобны Літоўскі корпус і арсенал зброі ў Вільні. == Гісторыя == У маі 1822 пасля даносу А.Шнэйдера ў Варшаве былі арыштаваны кіраўнікі Патрыятычнага таварыства. Членамі ЦК сталі больш памяркоўныя прадстаўнікі шляхты: падпалкоўнік С.Кржыжаноўскі, А.Пліхта, В.Гжымала, якія накіравалі дзейнасць не на пашырэнне сваіх шэрагаў, а на ўмацаванне існуючага становішча. Дзейнасць Літоўскай правінцыі з мая 1822 да 1823 прыпынілася, але пасля наладжвання сувязей з новым складам Цэнтральнага камітэта зноў актывізавалася. Затым арганізацыя наладзіла кантакты з расійскім Паўднёвым таварыствам, спадзеючыся на супрацоўніцтва ў выпадку паўстання ў Польшчы ці Расіі. Пасля паразы [[Дзекабрысты|паўстання дзекабрыстаў]] у 1825 годзе, раскрыўшы іх кантакты, расійскія ўлады выявілі Патрыятычнае таварыства і арыштавалі яго кіраўнікоў. Сеймавы суд 1827–1828 гадоў судзіў членаў гэтай арганізацыі, абвінавачаных у дзяржаўнай здрадзе. Сутыкнуўшыся з ціскам грамадскасці, сейм не знайшоў доказаў дзяржаўнай здрады ў дзейнасці Патрыятычнага таварыства і прыгаварыў яго членаў толькі да кароткіх тэрмінаў пазбаўлення волі. 27 членаў Партрыятычнага таварыства, выкрытых у сувязях з дзекабрыстамі, сядзелі ў Петрапаўлаўскай крэпасці. Сярод іх з Гродзенскай і Віленскай губерняў: Ромер, Ю. Гружэўскі, Ян Ходзька, Струміла, Прозар, Завіша, Білевіч, Новамейскі, Вагнер. Прыгаворы расійскага Сената былі суровыя: Ябланоўскага асудзілі на 20 гадоў катаргі, але Мікалай I замяніў яе на пасяленне ў Казані, Машынскага – на 15 гадоў катаргі і наступнае пасяленне, Ромера – на 5 гадоў і пасяленне, Ходзьку – на 4 гады і пасяленне, Гружэўскага – на 5 гадоў і пасяленне і г. д. f9vkd1m2xjnlitaebmw2zw8fknlukai 0 808983 5150611 2026-06-04T13:41:05Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{НП}} '''Галганг''' ({{lang-en|Gulgong}}) — горад у цэнтральнай частцы штата [[Новы Паўднёвы Уэльс]], [[Аўстралія]]. Размешчаны на 300 км на паўночны захад ад [[Сідней|Сіднея]] і на 30 кіламетраў на поўнач ад [[Маджы (Аўстралія)|Маджы]] па шашы Каслрэй. Уваходзіць у склад раё...» 5150611 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Галганг''' ({{lang-en|Gulgong}}) — горад у цэнтральнай частцы штата [[Новы Паўднёвы Уэльс]], [[Аўстралія]]. Размешчаны на 300 км на паўночны захад ад [[Сідней|Сіднея]] і на 30 кіламетраў на поўнач ад [[Маджы (Аўстралія)|Маджы]] па шашы Каслрэй. Уваходзіць у склад раёна мясцовага самакіравання Сярэднезаходняя рэгіянальная рада. У горадзе захавалася каля 170 гістарычных пабудоў XIX стагоддзя, што садзейнічае прыцягненню турыстаў. Асаблівую цікавасць уяўляе Оперны тэатр Прынца Валійскага, заснаваны ў 1870 годзе, які з’яўляецца другім найстарэйшым працуючым оперным тэатрам у краіне. {{зноскі}} [[Катэгорыя:Гарады Новага Паўднёвага Уэльса]] gfver569nmikxfcru209t2bw1mjz1v0 5150615 5150611 2026-06-04T13:42:12Z Autumndancer 168015 5150615 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Галганг''' ({{lang-en|Gulgong}}) — горад у цэнтральнай частцы штата [[Новы Паўднёвы Уэльс]], [[Аўстралія]]. Размешчаны на 300 км на паўночны захад ад [[Сідней|Сіднея]] і на 30 кіламетраў на поўнач ад [[Маджы (Аўстралія)|Маджы]] па шашы Каслрэй. Уваходзіць у склад раёна мясцовага самакіравання Сярэднезаходняя рэгіянальная рада. У горадзе захавалася каля 170 гістарычных пабудоў XIX стагоддзя, што садзейнічае прыцягненню турыстаў. Асаблівую цікавасць уяўляе Оперны тэатр Прынца Валійскага, заснаваны ў 1870 годзе, які з’яўляецца другім найстарэйшым працуючым оперным тэатрам у краіне. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} {{зноскі}} [[Катэгорыя:Гарады Новага Паўднёвага Уэльса]] 16luvace1k915wahe87zk79w5iy770v 0 808984 5150664 2026-06-04T16:00:49Z DenisBorum 139498 DenisBorum перанёс старонку [[Дзмітрыеў-Льгоўскі]] у [[Дзмітрыеў (горад)]]: Больш распаўсюджаная назва: З 1990-х гадоў і цяпер горад называецца менавіта так. 5150664 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Дзмітрыеў (горад)]] qzo2qin462gb6hsqdnbb0thd6ubrxcm 2 808985 5150691 2026-06-04T17:27:29Z Vorbin 169265 Новая старонка: «== Створаныя артыкулы, якія змяшчаюць інфармацыю аб ролі == * [[Вікіпедыя:VRT]] * [[Вікіпедыя:Запыты, звязаныя з VRTS]]» 5150691 wikitext text/x-wiki == Створаныя артыкулы, якія змяшчаюць інфармацыю аб ролі == * [[Вікіпедыя:VRT]] * [[Вікіпедыя:Запыты, звязаныя з VRTS]] 8nibof1w3aftikum533jj93dg4d9k0i 5150702 5150691 2026-06-04T18:01:16Z Vorbin 169265 5150702 wikitext text/x-wiki == Створаныя артыкулы, якія змяшчаюць інфармацыю аб ролі == * [[Палітыка ўтойвання]] 915px8qf5l0wrwvlkg70l6dyff1i3bo 3 808990 5150717 2026-06-04T18:32:07Z M.L.Bot 261 /* Вітаем */ новы падраздзел 5150717 wikitext text/x-wiki {{Вітаем}}-- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:32, 4 чэрвеня 2026 (+03) 69v1ig1z0bcqdwm8zsefikwter6d74v 5150719 5150717 2026-06-04T18:34:53Z M.L.Bot 261 /* VRTS */ новы падраздзел 5150719 wikitext text/x-wiki {{Вітаем}}-- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:32, 4 чэрвеня 2026 (+03) == VRTS == Вітаю. На БелВікі няма ўдзельнікаў з правамі VRTS, пры патрэбе звяртайцеся на службы ў тых Вікіпедыях, дзе яны ёсць. А створаныя старонкі наконт гэтага выстаўце да хуткага выдалення, шаблонам {{ш|хв}}. Дзякуй. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:34, 4 чэрвеня 2026 (+03) 1vsj8a4sgrdnrm8wn2po2ikx78ub1li 5150856 5150719 2026-06-05T08:53:36Z M.L.Bot 261 /* VRTS */ Адказ 5150856 wikitext text/x-wiki {{Вітаем}}-- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:32, 4 чэрвеня 2026 (+03) == VRTS == Вітаю. На БелВікі няма ўдзельнікаў з правамі VRTS, пры патрэбе звяртайцеся на службы ў тых Вікіпедыях, дзе яны ёсць. А створаныя старонкі наконт гэтага выстаўце да хуткага выдалення, шаблонам {{ш|хв}}. Дзякуй. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:34, 4 чэрвеня 2026 (+03) :Вітаю. Паўтаруся, "Палітыка ўтойвання" гэта афіцыйная палітыка МетаВікі, '''[https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy/be яна ёсць на спецыяльнай старонцы]''', дзе ўжо ёсць беларуская моўная версія. У асноўнай прасторы БелВікі ёй не месца ды і сэнсу ў гэтым няма. Дзякуй. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:53, 5 чэрвеня 2026 (+03) als18x7icro8140ih13lk1v793a224h 5150860 5150856 2026-06-05T09:01:24Z M.L.Bot 261 /* VRTS */ Адказ 5150860 wikitext text/x-wiki {{Вітаем}}-- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:32, 4 чэрвеня 2026 (+03) == VRTS == Вітаю. На БелВікі няма ўдзельнікаў з правамі VRTS, пры патрэбе звяртайцеся на службы ў тых Вікіпедыях, дзе яны ёсць. А створаныя старонкі наконт гэтага выстаўце да хуткага выдалення, шаблонам {{ш|хв}}. Дзякуй. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:34, 4 чэрвеня 2026 (+03) :Вітаю. Паўтаруся, "Палітыка ўтойвання" гэта афіцыйная палітыка МетаВікі, '''[https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy/be яна ёсць на спецыяльнай старонцы]''', дзе ўжо ёсць беларуская моўная версія. У асноўнай прасторы БелВікі ёй не месца ды і сэнсу ў гэтым няма. Дзякуй. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:53, 5 чэрвеня 2026 (+03) :І не вандальце на старонцы МетаВікі. Замест поўнафункцыянальнай старонкі там, Вы спрабуеце стварыць вырванага з кантэксту інваліда ў прасторы, якая для гэтага наогул не меркавалася. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:01, 5 чэрвеня 2026 (+03) b9p4m0yy7gzc1buvhxhqn9qnl3m8qp1 5150874 5150860 2026-06-05T10:04:08Z MocnyDuham 99818 /* VRTS */ reply ([[mw:c:Special:MyLanguage/User:JWBTH/CD|CD]]) 5150874 wikitext text/x-wiki {{Вітаем}}-- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:32, 4 чэрвеня 2026 (+03) == VRTS == Вітаю. На БелВікі няма ўдзельнікаў з правамі VRTS, пры патрэбе звяртайцеся на службы ў тых Вікіпедыях, дзе яны ёсць. А створаныя старонкі наконт гэтага выстаўце да хуткага выдалення, шаблонам {{ш|хв}}. Дзякуй. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:34, 4 чэрвеня 2026 (+03) :Вітаю. Паўтаруся, "Палітыка ўтойвання" гэта афіцыйная палітыка МетаВікі, '''[https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy/be яна ёсць на спецыяльнай старонцы]''', дзе ўжо ёсць беларуская моўная версія. У асноўнай прасторы БелВікі ёй не месца ды і сэнсу ў гэтым няма. Дзякуй. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:53, 5 чэрвеня 2026 (+03) :І не вандальце на старонцы МетаВікі. Замест поўнафункцыянальнай старонкі там, Вы спрабуеце стварыць вырванага з кантэксту інваліда ў прасторы, якая для гэтага наогул не меркавалася. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:01, 5 чэрвеня 2026 (+03) : Папярэджваю вас, што вашае рэдагаванне старонак у прасторы імёнаў «Вікіпедыя» я ўспрымаю як [[Вікіпедыя:Вандалізм|вандалізм]]. Працягнеце і атрымаеце блакіроўку. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 13:04, 5 чэрвеня 2026 (+03) 699kg34vxp8jxadu5y2ylk5dewasyy3 5150890 5150874 2026-06-05T10:25:12Z MocnyDuham 99818 /* VRTS */ reply: Удзельнік заблакаваны глабальна. (-) ([[mw:c:Special:MyLanguage/User:JWBTH/CD|CD]]) 5150890 wikitext text/x-wiki {{Вітаем}}-- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:32, 4 чэрвеня 2026 (+03) == VRTS == Вітаю. На БелВікі няма ўдзельнікаў з правамі VRTS, пры патрэбе звяртайцеся на службы ў тых Вікіпедыях, дзе яны ёсць. А створаныя старонкі наконт гэтага выстаўце да хуткага выдалення, шаблонам {{ш|хв}}. Дзякуй. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:34, 4 чэрвеня 2026 (+03) :Вітаю. Паўтаруся, "Палітыка ўтойвання" гэта афіцыйная палітыка МетаВікі, '''[https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy/be яна ёсць на спецыяльнай старонцы]''', дзе ўжо ёсць беларуская моўная версія. У асноўнай прасторы БелВікі ёй не месца ды і сэнсу ў гэтым няма. Дзякуй. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:53, 5 чэрвеня 2026 (+03) :І не вандальце на старонцы МетаВікі. Замест поўнафункцыянальнай старонкі там, Вы спрабуеце стварыць вырванага з кантэксту інваліда ў прасторы, якая для гэтага наогул не меркавалася. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:01, 5 чэрвеня 2026 (+03) : Папярэджваю вас, што вашае рэдагаванне старонак у прасторы імёнаў «Вікіпедыя» я ўспрымаю як [[Вікіпедыя:Вандалізм|вандалізм]]. Працягнеце і атрымаеце блакіроўку. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 13:04, 5 чэрвеня 2026 (+03) : Удзельнік заблакаваны глабальна. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 13:25, 5 чэрвеня 2026 (+03) gnamr7zqayb2yyb0b1upo0v1ao4eq38 5150932 5150890 2026-06-05T11:44:00Z ~2026-33412-59 169309 /* VRTS */ Адказ 5150932 wikitext text/x-wiki {{Вітаем}}-- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:32, 4 чэрвеня 2026 (+03) == VRTS == Вітаю. На БелВікі няма ўдзельнікаў з правамі VRTS, пры патрэбе звяртайцеся на службы ў тых Вікіпедыях, дзе яны ёсць. А створаныя старонкі наконт гэтага выстаўце да хуткага выдалення, шаблонам {{ш|хв}}. Дзякуй. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:34, 4 чэрвеня 2026 (+03) :Вітаю. Паўтаруся, "Палітыка ўтойвання" гэта афіцыйная палітыка МетаВікі, '''[https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy/be яна ёсць на спецыяльнай старонцы]''', дзе ўжо ёсць беларуская моўная версія. У асноўнай прасторы БелВікі ёй не месца ды і сэнсу ў гэтым няма. Дзякуй. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:53, 5 чэрвеня 2026 (+03) :І не вандальце на старонцы МетаВікі. Замест поўнафункцыянальнай старонкі там, Вы спрабуеце стварыць вырванага з кантэксту інваліда ў прасторы, якая для гэтага наогул не меркавалася. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:01, 5 чэрвеня 2026 (+03) : Папярэджваю вас, што вашае рэдагаванне старонак у прасторы імёнаў «Вікіпедыя» я ўспрымаю як [[Вікіпедыя:Вандалізм|вандалізм]]. Працягнеце і атрымаеце блакіроўку. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 13:04, 5 чэрвеня 2026 (+03) : Удзельнік заблакаваны глабальна. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 13:25, 5 чэрвеня 2026 (+03) ::не надо [[Адмысловае:Contributions/&#126;2026-33412-59|&#126;2026-33412-59]] ([[Размовы з удзельнікам:&#126;2026-33412-59|размова]]) 14:44, 5 чэрвеня 2026 (+03) oxuw8mnxqpwcs8p1v1pmsshbyqt4j3u 0 808991 5150735 2026-06-04T20:04:55Z Seda2730 169267 /* */ 5150735 wikitext text/x-wiki {{Асоба |імя = Хазейн Рустамові |арыгінал імя = |партрэт = |шырыня = |подпіс = |апісанне = |імя пры нараджэнні = |род дзейнасці = відэаблогер (Тиктокер) |дата нараджэння = 9.05.1995 |месца нараджэння = [[Тбілісі]] |грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Грузія}} |сайт = https://www.tiktok.com/@khazmasster455?_r=1&_t=ZS-96w8D84ynuT }} '''Хазеін Рустамові''' (нарадзіўся 9 мая 1995 года ў [[Тбілісі]], [[Грузія]]) — грузінскі відэаблогер і тиктокёр, які стварае цікавы кантэнт. == Біяграфія == Хазеін Рустамові (нарадзіўся 9 мая 1995 года ў [[Тбілісі]], [[Грузія]]) — грузінскі відэаблогер і тиктокёр, які стварае цікавы кантэнт.<ref name="aif.ru">https://www.tiktok.com/@khazmasster455?_r=1&_t=ZS-96wDwrFQrRZ</ref> == Зноскі == == Спасылкі == {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Khazein Rustamovi}} [[Катэгорыя:Відэаблогеры]] [[Катэгорыя:Блогеры]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1995 годзе]] 720wt3plnp3en5gdh2mwtfdx64mo4n5 5150746 5150735 2026-06-04T20:36:24Z M.L.Bot 261 5150746 wikitext text/x-wiki {{хв|значнасць, машынны пераклад}} {{Асоба |імя = Хазейн Рустамові |арыгінал імя = |партрэт = |шырыня = |подпіс = |апісанне = |імя пры нараджэнні = |род дзейнасці = відэаблогер (Тиктокер) |дата нараджэння = 9.05.1995 |месца нараджэння = [[Тбілісі]] |грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Грузія}} |сайт = https://www.tiktok.com/@khazmasster455?_r=1&_t=ZS-96w8D84ynuT }} '''Хазеін Рустамові''' (нарадзіўся 9 мая 1995 года ў [[Тбілісі]], [[Грузія]]) — грузінскі відэаблогер і тиктокёр, які стварае цікавы кантэнт. == Біяграфія == Хазеін Рустамові (нарадзіўся 9 мая 1995 года ў [[Тбілісі]], [[Грузія]]) — грузінскі відэаблогер і тиктокёр, які стварае цікавы кантэнт.<ref name="aif.ru">https://www.tiktok.com/@khazmasster455?_r=1&_t=ZS-96wDwrFQrRZ</ref> == Зноскі == == Спасылкі == {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Khazein Rustamovi}} [[Катэгорыя:Відэаблогеры]] [[Катэгорыя:Блогеры]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1995 годзе]] gf0r1aickgtbarfvla3wq97bkleknem 0 808992 5150749 2026-06-04T20:45:48Z DobryBrat 5701 Новая старонка: «'''Андрэй Канстанцінавіч Мохар''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі журналіст. Генеральны дырэктар [[Беларускае тэлеграфнае агенцтва|Беларускага тэлеграфнага агенцтва]] (з 2026). == Біяграфія == Нарадзіўся 13 лютага 1977 года ў [[Ганцавічы|Ганцавічах]]<ref name="gants">[https://...» 5150749 wikitext text/x-wiki '''Андрэй Канстанцінавіч Мохар''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі журналіст. Генеральны дырэктар [[Беларускае тэлеграфнае агенцтва|Беларускага тэлеграфнага агенцтва]] (з 2026). == Біяграфія == Нарадзіўся 13 лютага 1977 года ў [[Ганцавічы|Ганцавічах]]<ref name="gants">[https://www.gants.by/hramadstva/172482.html Андрей Мохор назначен генеральным директором БЕЛТА]</ref>. Бацька — [[Канстанцін Канстанцінавіч Мохар]] (1946—2025), беларускі журналіст<ref name="gants"/>. Скончыў [[факультэт журналістыкі БДУ|факультэт журналістыкі]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]], прайшоў перападрыхтоўку ў [[Акадэмія кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь|Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь]] па спецыяльнасці «Дзяржаўнае кіраванне і ідэалогія», стажыраваўся ў Расіі, Кітаі і ЗША<ref name="sb">[https://www.sb.by/articles/kollektivu-belta-predstavili-novogo-generalnogo-direktora.html Коллективу БЕЛТА представили нового генерального директора]</ref>. Кар’еру пачынаў на [[беларускае радыё|беларускім радыё]], затым узначаліў службу інфармацыі FM-радыёстанцыі. З 2005 года працаваў на тэлеканале «[[АНТ]]», з 2023 года ўзначальваў дырэкцыю інфармацыйнага вяшчання тэлеканала<ref name="sb"/>. 9 красавіка 2026 года прызначаны генеральным дырэктарам Беларускага тэлеграфнага агенцтва<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P32600120 Указ Президента Республики Беларусь от 9 апреля 2026 г. № 120 «Об А. К. Мохоре»]</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Мохар Андрэй Канстанцінавіч}} [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі БелТА]] p0qfvp0neq3yh8t1uhh1imve09d2v7s 5150750 5150749 2026-06-04T20:46:40Z DobryBrat 5701 шаблон, стыль 5150750 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Андрэй Канстанцінавіч Мохар''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі журналіст. Генеральны дырэктар [[Беларускае тэлеграфнае агенцтва|Беларускага тэлеграфнага агенцтва]] (з 2026). == Біяграфія == Нарадзіўся 13 лютага 1977 года ў [[Ганцавічы|Ганцавічах]]<ref name="gants">[https://www.gants.by/hramadstva/172482.html Андрей Мохор назначен генеральным директором БЕЛТА]</ref>. Бацька — [[Канстанцін Канстанцінавіч Мохар]] (1946—2025), беларускі журналіст<ref name="gants"/>. Скончыў [[факультэт журналістыкі БДУ|факультэт журналістыкі]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]], прайшоў перападрыхтоўку ў [[Акадэмія кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь|Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь]] па спецыяльнасці «Дзяржаўнае кіраванне і ідэалогія», стажыраваўся ў Расіі, Кітаі і ЗША<ref name="sb">[https://www.sb.by/articles/kollektivu-belta-predstavili-novogo-generalnogo-direktora.html Коллективу БЕЛТА представили нового генерального директора]</ref>. Кар’еру пачынаў на [[беларускае радыё|беларускім радыё]], затым узначаліў службу інфармацыі FM-радыёстанцыі. З 2005 года працаваў на тэлеканале «[[АНТ]]», з 2023 года ўзначальваў дырэкцыю інфармацыйнага вяшчання тэлеканала<ref name="sb"/>. 9 красавіка 2026 года прызначаны генеральным дырэктарам Беларускага тэлеграфнага агенцтва<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P32600120 Указ Президента Республики Беларусь от 9 апреля 2026 года № 120 «Об А. К. Мохоре»]</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Мохар Андрэй Канстанцінавіч}} [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі БелТА]] 4awicf3g021dflodsr2aqt1iw0scex9 5150756 5150750 2026-06-04T21:01:50Z DobryBrat 5701 дапаўненне 5150756 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Андрэй Канстанцінавіч Мохар''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі журналіст. Генеральны дырэктар [[Беларускае тэлеграфнае агенцтва|Беларускага тэлеграфнага агенцтва]] (з 2026). == Біяграфія == Нарадзіўся 13 лютага 1977 года ў [[Ганцавічы|Ганцавічах]]<ref name="gants">[https://www.gants.by/hramadstva/172482.html Андрей Мохор назначен генеральным директором БЕЛТА]</ref>. Бацька — [[Канстанцін Канстанцінавіч Мохар]] (1946—2025), беларускі журналіст<ref name="gants"/>. Скончыў [[факультэт журналістыкі БДУ|факультэт журналістыкі]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]], прайшоў перападрыхтоўку ў [[Акадэмія кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь|Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь]] па спецыяльнасці «Дзяржаўнае кіраванне і ідэалогія», стажыраваўся ў Расіі, Кітаі і ЗША<ref name="sb">[https://www.sb.by/articles/kollektivu-belta-predstavili-novogo-generalnogo-direktora.html Коллективу БЕЛТА представили нового генерального директора]</ref>. Кар’еру пачынаў на [[беларускае радыё|беларускім радыё]], затым узначаліў службу інфармацыі FM-радыёстанцыі. З 2005 года працаваў на тэлеканале «[[АНТ]]», з 2023 года ўзначальваў дырэкцыю інфармацыйнага вяшчання тэлеканала<ref name="sb"/>. 9 красавіка 2026 года прызначаны генеральным дырэктарам Беларускага тэлеграфнага агенцтва<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P32600120 Указ Президента Республики Беларусь от 9 апреля 2026 года № 120 «Об А. К. Мохоре»]</ref>. == Узнагароды == * [[Падзяка Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]] (2024)<ref>[https://president.gov.by/fp/v1/681/document-thumb__52681__original/52681.1704883601.35ef0df311.pdf Распараджэнне Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 9 студзеня 2024 года № Ірп «Аб аб’яўленні Падзякі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь»]</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Мохар Андрэй Канстанцінавіч}} [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі БелТА]] ntuala9xivlrnelwvyfl1w4i26xer59 5150757 5150756 2026-06-04T21:03:33Z DobryBrat 5701 катэгорыя падцягваецца з вікіданых 5150757 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Андрэй Канстанцінавіч Мохар''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі журналіст. Генеральны дырэктар [[Беларускае тэлеграфнае агенцтва|Беларускага тэлеграфнага агенцтва]] (з 2026). == Біяграфія == Нарадзіўся 13 лютага 1977 года ў [[Ганцавічы|Ганцавічах]]<ref name="gants">[https://www.gants.by/hramadstva/172482.html Андрей Мохор назначен генеральным директором БЕЛТА]</ref>. Бацька — [[Канстанцін Канстанцінавіч Мохар]] (1946—2025), беларускі журналіст<ref name="gants"/>. Скончыў [[факультэт журналістыкі БДУ|факультэт журналістыкі]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]], прайшоў перападрыхтоўку ў [[Акадэмія кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь|Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь]] па спецыяльнасці «Дзяржаўнае кіраванне і ідэалогія», стажыраваўся ў Расіі, Кітаі і ЗША<ref name="sb">[https://www.sb.by/articles/kollektivu-belta-predstavili-novogo-generalnogo-direktora.html Коллективу БЕЛТА представили нового генерального директора]</ref>. Кар’еру пачынаў на [[беларускае радыё|беларускім радыё]], затым узначаліў службу інфармацыі FM-радыёстанцыі. З 2005 года працаваў на тэлеканале «[[АНТ]]», з 2023 года ўзначальваў дырэкцыю інфармацыйнага вяшчання тэлеканала<ref name="sb"/>. 9 красавіка 2026 года прызначаны генеральным дырэктарам Беларускага тэлеграфнага агенцтва<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P32600120 Указ Президента Республики Беларусь от 9 апреля 2026 года № 120 «Об А. К. Мохоре»]</ref>. == Узнагароды == * [[Падзяка Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]] (2024)<ref>[https://president.gov.by/fp/v1/681/document-thumb__52681__original/52681.1704883601.35ef0df311.pdf Распараджэнне Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 9 студзеня 2024 года № Ірп «Аб аб’яўленні Падзякі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь»]</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Мохар Андрэй Канстанцінавіч}} [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] t83hwhptftamv2sytvlod32ldr9e8hc 0 808993 5150783 2026-06-05T04:58:55Z StarDeg 16311 Новая старонка: «{{Асоба}} '''Франсуа Буайе''' (1920 — 24 мая 2003) — французскі сцэнарыст. Ён дасягнуў значнага поспеху са сваёй першай спробай напісаць сцэнар, «Забароненыя гульні» (1952). Спачатку ён не знайшоў ніводнай студыі, якая б зацікавілася яго працай, таму ён перапрацав...» 5150783 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Франсуа Буайе''' (1920 — 24 мая 2003) — французскі сцэнарыст. Ён дасягнуў значнага поспеху са сваёй першай спробай напісаць сцэнар, «Забароненыя гульні» (1952). Спачатку ён не знайшоў ніводнай студыі, якая б зацікавілася яго працай, таму ён перапрацаваў сцэнар у выглядзе рамана і апублікаваў яго ў 1947 годзе пад назвай «Таемная гульня». Нягледзячы на ​​тое, што раман не меў вялікага поспеху на радзіме, ён стаў велізарным камерцыйным поспехам у Амерыцы. Раптам раман Буайе стаў папулярным, таму рэжысёр Рэнэ Клеман разам з двума пісьменнікамі Жанам Араншам і П’ерам Бостам дапамаглі ператварыць яго ў сцэнар. Хоць Буайе і напісаў сюжэт фільма, мала што вядома пра тое, колькі з яго ўласнага сцэнарыя трапіла на экран. Фільм меў велізарны міжнародны поспех і атрымаў ганаровы «Оскар» за лепшы фільм на замежнай мове свайго года. Нягледзячы на ​​тое, што Буайе заставаўся плённым на працягу 1950-х, 1960-х і 1970-х гадоў, мала што з яго наступных прац мела такі ж уплыў, як «Забароненыя гульні». Аднак яго фільм 1962 года «Вайна гузікаў» быў перазняты прадзюсарам Дэвідам Патнэмам у 1994 годзе пад назвай «Вайна гузікаў». moi57xu6x14sm4v1t1qe2hbmd34vgkr 5150784 5150783 2026-06-05T05:00:31Z StarDeg 16311 5150784 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Франсуа Буайе''' (1920 — 24 мая 2003) — французскі сцэнарыст. Ён дасягнуў значнага поспеху са сваёй першай спробай напісаць сцэнар, «[[Забароненыя гульні]]» (1952). Спачатку ён не знайшоў ніводнай студыі, якая б зацікавілася яго працай, таму ён перапрацаваў сцэнар у выглядзе рамана і апублікаваў яго ў 1947 годзе пад назвай «Таемная гульня». Нягледзячы на ​​тое, што раман не меў вялікага поспеху на радзіме, ён стаў велізарным камерцыйным поспехам у Амерыцы. Раптам раман Буайе стаў папулярным, таму рэжысёр Рэнэ Клеман разам з двума пісьменнікамі Жанам Араншам і П’ерам Бостам дапамаглі ператварыць яго ў сцэнар. Хоць Буайе і напісаў сюжэт фільма, мала што вядома пра тое, колькі з яго ўласнага сцэнарыя трапіла на экран. Фільм меў велізарны міжнародны поспех і атрымаў ганаровы «Оскар» за лепшы фільм на замежнай мове свайго года. Нягледзячы на ​​тое, што Буайе заставаўся плённым на працягу 1950-х, 1960-х і 1970-х гадоў, мала што з яго наступных прац мела такі ж уплыў, як «Забароненыя гульні». Аднак яго фільм 1962 года «Вайна гузікаў» быў перазняты прадзюсарам Дэвідам Патнэмам у 1994 годзе пад назвай «Вайна гузікаў». {{Бібліяінфармацыя}} ew87606wik1byw3nscbiv8xtiasq6rq 5150785 5150784 2026-06-05T05:01:28Z StarDeg 16311 5150785 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Франсуа Буайе''' (30 сакавіка 1920 — 24 мая 2003) — французскі сцэнарыст. Ён дасягнуў значнага поспеху са сваёй першай спробай напісаць сцэнар, «[[Забароненыя гульні]]» (1952). Спачатку ён не знайшоў ніводнай студыі, якая б зацікавілася яго працай, таму ён перапрацаваў сцэнар у выглядзе рамана і апублікаваў яго ў 1947 годзе пад назвай «Таемная гульня». Нягледзячы на ​​тое, што раман не меў вялікага поспеху на радзіме, ён стаў велізарным камерцыйным поспехам у Амерыцы. Раптам раман Буайе стаў папулярным, таму рэжысёр Рэнэ Клеман разам з двума пісьменнікамі Жанам Араншам і П’ерам Бостам дапамаглі ператварыць яго ў сцэнар. Хоць Буайе і напісаў сюжэт фільма, мала што вядома пра тое, колькі з яго ўласнага сцэнарыя трапіла на экран. Фільм меў велізарны міжнародны поспех і атрымаў ганаровы «Оскар» за лепшы фільм на замежнай мове свайго года. Нягледзячы на ​​тое, што Буайе заставаўся плённым на працягу 1950-х, 1960-х і 1970-х гадоў, мала што з яго наступных прац мела такі ж уплыў, як «Забароненыя гульні». Аднак яго фільм 1962 года «Вайна гузікаў» быў перазняты прадзюсарам Дэвідам Патнэмам у 1994 годзе пад назвай «Вайна гузікаў». {{Бібліяінфармацыя}} fge9qv7qf12umwou6ugy8ah69os3wgr 5150786 5150785 2026-06-05T05:02:34Z StarDeg 16311 5150786 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Франсуа Буайе''' ({{lang-fr|François Boyer}}; 30 сакавіка 1920 — 24 мая 2003) — французскі сцэнарыст. Ён дасягнуў значнага поспеху са сваёй першай спробай напісаць сцэнар, «[[Забароненыя гульні]]» (1952). Спачатку ён не знайшоў ніводнай студыі, якая б зацікавілася яго працай, таму ён перапрацаваў сцэнар у выглядзе рамана і апублікаваў яго ў 1947 годзе пад назвай «Таемная гульня». Нягледзячы на ​​тое, што раман не меў вялікага поспеху на радзіме, ён стаў велізарным камерцыйным поспехам у Амерыцы. Раптам раман Буайе стаў папулярным, таму рэжысёр Рэнэ Клеман разам з двума пісьменнікамі Жанам Араншам і П’ерам Бостам дапамаглі ператварыць яго ў сцэнар. Хоць Буайе і напісаў сюжэт фільма, мала што вядома пра тое, колькі з яго ўласнага сцэнарыя трапіла на экран. Фільм меў велізарны міжнародны поспех і атрымаў ганаровы «Оскар» за лепшы фільм на замежнай мове свайго года. Нягледзячы на ​​тое, што Буайе заставаўся плённым на працягу 1950-х, 1960-х і 1970-х гадоў, мала што з яго наступных прац мела такі ж уплыў, як «Забароненыя гульні». Аднак яго фільм 1962 года «Вайна гузікаў» быў перазняты прадзюсарам Дэвідам Патнэмам у 1994 годзе пад назвай «Вайна гузікаў». {{Бібліяінфармацыя}} 3a3xlw19qg9sb8eqw5jiuy0n1v4wbp2 5150787 5150786 2026-06-05T05:03:24Z StarDeg 16311 5150787 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Франсуа Буайе''' ({{lang-fr|François Boyer}}; 30 сакавіка 1920 — 24 мая 2003) — французскі сцэнарыст. Ён дасягнуў значнага поспеху са сваёй першай спробай напісаць сцэнар, «[[Забароненыя гульні]]» (1952). Спачатку ён не знайшоў ніводнай студыі, якая б зацікавілася яго працай, таму ён перапрацаваў сцэнар у выглядзе рамана і апублікаваў яго ў 1947 годзе пад назвай «Таемная гульня». Нягледзячы на ​​тое, што раман не меў вялікага поспеху на радзіме, ён стаў велізарным камерцыйным поспехам у Амерыцы. Раптам раман Буайе стаў папулярным, таму рэжысёр Рэнэ Клеман разам з двума пісьменнікамі Жанам Араншам і П’ерам Бостам дапамаглі ператварыць яго ў сцэнар. Хоць Буайе і напісаў сюжэт фільма, мала што вядома пра тое, колькі з яго ўласнага сцэнарыя трапіла на экран. Фільм меў велізарны міжнародны поспех і атрымаў ганаровы «Оскар» за лепшы фільм на замежнай мове свайго года. Нягледзячы на ​​тое, што Буайе заставаўся плённым на працягу 1950-х, 1960-х і 1970-х гадоў, мала што з яго наступных прац мела такі ж уплыў, як «Забароненыя гульні». Аднак яго фільм 1962 года «Вайна гузікаў» быў перазняты прадзюсарам Дэвідам Патнэмам у 1994 годзе пад назвай «Вайна гузікаў». {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Сцэнарысты Францыі]] 3tps42elk002d6x4c6c9fmvd6od2538 5150788 5150787 2026-06-05T05:05:12Z StarDeg 16311 5150788 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Франсуа Буайе''' ({{lang-fr|François Boyer}}; [[30 сакавіка]] [[1920]] — [[24 мая]] [[2003]]) — французскі сцэнарыст. Ён дасягнуў значнага поспеху са сваёй першай спробай напісаць сцэнар, «[[Забароненыя гульні]]» (1952). Спачатку ён не знайшоў ніводнай студыі, якая б зацікавілася яго працай, таму ён перапрацаваў сцэнар у выглядзе рамана і апублікаваў яго ў 1947 годзе пад назвай «Таемная гульня». Нягледзячы на ​​тое, што раман не меў вялікага поспеху на радзіме, ён стаў велізарным камерцыйным поспехам у Амерыцы. Раптам раман Буайе стаў папулярным, таму рэжысёр Рэнэ Клеман разам з двума пісьменнікамі Жанам Араншам і П’ерам Бостам дапамаглі ператварыць яго ў сцэнар. Хоць Буайе і напісаў сюжэт фільма, мала што вядома пра тое, колькі з яго ўласнага сцэнарыя трапіла на экран. Фільм меў велізарны міжнародны поспех і атрымаў ганаровы «Оскар» за лепшы фільм на замежнай мове свайго года. Нягледзячы на ​​тое, што Буайе заставаўся плённым на працягу 1950-х, 1960-х і 1970-х гадоў, мала што з яго наступных прац мела такі ж уплыў, як «Забароненыя гульні». Аднак яго фільм 1962 года «Вайна гузікаў» быў перазняты прадзюсарам Дэвідам Патнэмам у 1994 годзе пад назвай «Вайна гузікаў». {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Сцэнарысты Францыі]] {{DEFAULTSORT:Буае Франсуа}} 9eepxbfrepm3vr8mt9s6z1aqe6rbb5f 5150789 5150788 2026-06-05T05:06:42Z StarDeg 16311 5150789 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Франсуа Буайе''' ({{lang-fr|François Boyer}}; [[30 сакавіка]] [[1920]] — [[24 мая]] [[2003]]) — французскі сцэнарыст. Ён дасягнуў значнага поспеху са сваёй першай спробай напісаць сцэнар, «[[Забароненыя гульні]]» (1952). Спачатку ён не знайшоў ніводнай студыі, якая б зацікавілася яго працай, таму ён перапрацаваў сцэнар у выглядзе рамана і апублікаваў яго ў 1947 годзе пад назвай «Таемная гульня». Нягледзячы на ​​тое, што раман не меў вялікага поспеху на радзіме, ён стаў велізарным камерцыйным поспехам у Амерыцы. Раптам раман Буайе стаў папулярным, таму рэжысёр [[Рэнэ Клеман]] разам з двума пісьменнікамі Жанам Араншам і П’ерам Бостам дапамаглі ператварыць яго ў сцэнар. Хоць Буайе і напісаў сюжэт фільма, мала што вядома пра тое, колькі з яго ўласнага сцэнарыя трапіла на экран. Фільм меў велізарны міжнародны поспех і атрымаў ганаровы «Оскар» за лепшы фільм на замежнай мове свайго года. Нягледзячы на ​​тое, што Буайе заставаўся плённым на працягу 1950-х, 1960-х і 1970-х гадоў, мала што з яго наступных прац мела такі ж уплыў, як «Забароненыя гульні». Аднак яго фільм 1962 года «Вайна гузікаў» быў перазняты прадзюсарам Дэвідам Патнэмам у 1994 годзе пад назвай «Вайна гузікаў». {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Сцэнарысты Францыі]] {{DEFAULTSORT:Буае Франсуа}} fxdx1verovjyxu2jfnqjyn2q0g74yva 5150820 5150789 2026-06-05T07:19:07Z Autumndancer 168015 5150820 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Франсуа Буае''' ({{lang-fr|François Boyer}}; [[30 сакавіка]] [[1920]] — [[24 мая]] [[2003]]) — французскі сцэнарыст. Дасягнуў значнага поспеху са сваёй першай спробай напісаць сцэнар, «[[Забароненыя гульні]]» (1952). Спачатку ён не знайшоў ніводнай студыі, якая б зацікавілася яго працай, таму ён перапрацаваў сцэнар у выглядзе рамана і апублікаваў яго ў 1947 годзе пад назвай «Таемная гульня». Нягледзячы на ​​тое, што раман не меў вялікага поспеху на радзіме, ён стаў велізарным камерцыйным поспехам у Амерыцы. Раптам раман Буае зрабіўся папулярным, таму рэжысёр [[Рэнэ Клеман]] разам з двума пісьменнікамі Жанам Араншам і П’ерам Бостам дапамаглі ператварыць яго ў сцэнар. Хоць Буае і напісаў сюжэт фільма, мала што вядома пра тое, колькі з яго ўласнага сцэнарыя трапіла на экран. Фільм меў велізарны міжнародны поспех і атрымаў «[[Оскар]]» за найлепшы фільм на замежнай мове свайго года. Нягледзячы на ​​тое, што Буае заставаўся плённым на працягу 1950-х, 1960-х і 1970-х гадоў, мала што з яго наступных прац мела такі ж уплыў, як «Забароненыя гульні». Аднак яго фільм 1962 года «Вайна гузікаў» быў перазняты прадзюсарам Дэвідам Патнэмам у 1994 годзе пад назвай «Вайна гузікаў». {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Сцэнарысты Францыі]] {{DEFAULTSORT:Буае Франсуа}} e67lfytwlkumdmee7qunx7l6ndaenjr 0 808994 5150815 2026-06-05T07:08:08Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{НП}} '''Бераўн''' ({{lang-cs|Beroun}}) — горад на захадзе цэнтральнай часткі [[Чэхія|Чэхіі]]. Муніцыпалітэт з пашыранымі паўнамоцтвамі і адміністрацыйны цэнтр [[Бераўн (раён)|раёна Бераўн]]. Размешчаны за 30 км на паўднёвы захад ад [[Прага|Прагі]], каля зліцця рэк Бера...» 5150815 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Бераўн''' ({{lang-cs|Beroun}}) — горад на захадзе цэнтральнай часткі [[Чэхія|Чэхіі]]. Муніцыпалітэт з пашыранымі паўнамоцтвамі і адміністрацыйны цэнтр [[Бераўн (раён)|раёна Бераўн]]. Размешчаны за 30 км на паўднёвы захад ад [[Прага|Прагі]], каля зліцця рэк Бераўнка і Літаўка. Плошча — 31,3 км². a33e9gvsl9xsazzyoucyv8i1tvftd4o 5150817 5150815 2026-06-05T07:09:12Z Autumndancer 168015 5150817 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Бераўн''' ({{lang-cs|Beroun}}) — горад на захадзе цэнтральнай часткі [[Чэхія|Чэхіі]]. Муніцыпалітэт з пашыранымі паўнамоцтвамі і адміністрацыйны цэнтр [[Бераўн (раён)|раёна Бераўн]]. Размешчаны за 30 км на паўднёвы захад ад [[Прага|Прагі]], каля зліцця рэк Бераўнка і Літаўка. Плошча — 31,3 км². == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} {{зноскі}} {{Гарады Сярэднячэшскага края}} [[Катэгорыя:Гарады Чэхіі]] 7ego5shegsn2dsgcfnmi5o9ytrcdtdd 0 808995 5150818 2026-06-05T07:15:23Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{НП}} '''Бушцеград''' ({{lang-cs|Buštěhrad}}) - горад у [[Кладна (раён)|раёне Кладна]] [[Сярэднячэшскі край|Сярэднячэшскага краю]] [[Чэхія|Чэхіі]]. Размешчаны за 19 км на паўночны захад ад [[Прага|Прагі]] і за 5 км на ўсход ад адміністрацыйнага цэнтра раёна г. [[Кладна]]. Фрагм...» 5150818 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Бушцеград''' ({{lang-cs|Buštěhrad}}) - горад у [[Кладна (раён)|раёне Кладна]] [[Сярэднячэшскі край|Сярэднячэшскага краю]] [[Чэхія|Чэхіі]]. Размешчаны за 19 км на паўночны захад ад [[Прага|Прагі]] і за 5 км на ўсход ад адміністрацыйнага цэнтра раёна г. [[Кладна]]. Фрагменты замка. Замак эпохі барока з паркам - Помнік культуры Чэшскай Рэспублікі. Касцёл Узвышэння Святога Крыжа. t6j0lwxabm48dp0y2pochezktkpgwhs 5150819 5150818 2026-06-05T07:16:44Z Autumndancer 168015 5150819 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Бушцеград''' ({{lang-cs|Buštěhrad}}) — горад у [[Кладна (раён)|раёне Кладна]] [[Сярэднячэшскі край|Сярэднячэшскага краю]] [[Чэхія|Чэхіі]]. Размешчаны за 19 км на паўночны захад ад [[Прага|Прагі]] і за 5 км на ўсход ад адміністрацыйнага цэнтра раёна г. [[Кладна]]. Фрагменты замка. Замак эпохі барока з паркам — Помнік культуры Чэшскай Рэспублікі. Касцёл Узвышэння Святога Крыжа. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} {{зноскі}} {{Гарады Сярэднячэшскага края}} [[Катэгорыя:Гарады Чэхіі]] 8iialbcf3cfg9qbh3diny9ofb6q8x44 0 808996 5150821 2026-06-05T07:21:59Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{НП}} '''Горжавіцы''' ({{lang-cs|Hořovice}}) — горад [[Чэхія|Чэхіі]] ў [[Бераўн (раён)|раёне Бераўн]] [[Сярэднячэшскі край|Сярэднячэшскага краю]]. Размешчаны на захадзе цэнтральнай часткі Чэхіі, за 50 км ад [[Прага|Прагі]] і 21 км на паўднёвы захад ад адміністрацыйнага цэн...» 5150821 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Горжавіцы''' ({{lang-cs|Hořovice}}) — горад [[Чэхія|Чэхіі]] ў [[Бераўн (раён)|раёне Бераўн]] [[Сярэднячэшскі край|Сярэднячэшскага краю]]. Размешчаны на захадзе цэнтральнай часткі Чэхіі, за 50 км ад [[Прага|Прагі]] і 21 км на паўднёвы захад ад адміністрацыйнага цэнтра раёна г. [[Бераўн]]. obimidismmqdk46danoitbs3t8m707m 5150822 5150821 2026-06-05T07:23:09Z Autumndancer 168015 5150822 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Горжавіцы''' ({{lang-cs|Hořovice}}) — горад [[Чэхія|Чэхіі]] ў [[Бераўн (раён)|раёне Бераўн]] [[Сярэднячэшскі край|Сярэднячэшскага краю]]. Размешчаны на захадзе цэнтральнай часткі Чэхіі, за 50 км ад [[Прага|Прагі]] і 21 км на паўднёвы захад ад адміністрацыйнага цэнтра раёна г. [[Бераўн]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} {{зноскі}} {{Гарады Сярэднячэшскага края}} [[Катэгорыя:Гарады Чэхіі]] tl29vnag9qdkgj5d4agajq29ppd6zqt 0 808997 5150824 2026-06-05T07:26:52Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{НП}} '''Гостаміцы''' ({{lang-cs|Hostomice}}) — горад [[Чэхія|Чэхіі]] ў [[Бераўн (раён)|раёне Бераўн]] [[Сярэднячэшскі край|Сярэднячэшскага краю]]. Размешчаны на захадзе цэнтральнай часткі Чэхіі за 10 км на ўсход ад [[Горжавіцы]] і 10 км на паўночны захад ад [[Добржыш]]. Першая...» 5150824 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Гостаміцы''' ({{lang-cs|Hostomice}}) — горад [[Чэхія|Чэхіі]] ў [[Бераўн (раён)|раёне Бераўн]] [[Сярэднячэшскі край|Сярэднячэшскага краю]]. Размешчаны на захадзе цэнтральнай часткі Чэхіі за 10 км на ўсход ад [[Горжавіцы]] і 10 км на паўночны захад ад [[Добржыш]]. Першая пісьмовая згадка сустракаецца ў 1343 годзе. hsa7hy4x0fppm1uznxnachj691az08a 5150825 5150824 2026-06-05T07:27:48Z Autumndancer 168015 5150825 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Гостаміцы''' ({{lang-cs|Hostomice}}) — горад [[Чэхія|Чэхіі]] ў [[Бераўн (раён)|раёне Бераўн]] [[Сярэднячэшскі край|Сярэднячэшскага краю]]. Размешчаны на захадзе цэнтральнай часткі Чэхіі за 10 км на ўсход ад [[Горжавіцы]] і 10 км на паўночны захад ад [[Добржыш]]. Першая пісьмовая згадка сустракаецца ў 1343 годзе. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} {{зноскі}} {{Гарады Сярэднячэшскага края}} [[Катэгорыя:Гарады Чэхіі]] 2xo2rukl1oir2mrcj9ct89nt8pg0dzs 0 808998 5150833 2026-06-05T08:07:10Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{значэнні2|Жэбрак}} {{НП}} '''Жэбрак''' ({{lang-cs|Žebrák}}) — горад [[Чэхія|Чэхіі]] ў [[Бераўн (раён)|раёне Бераўн]] [[Сярэднячэшскі край|Сярэднячэшскага краю]]. Размешчаны на захадзе цэнтральнай часткі Чэхіі, за 12 км на паўднёвы захад ад адміністрацыйнага цэнтра раён...» 5150833 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Жэбрак}} {{НП}} '''Жэбрак''' ({{lang-cs|Žebrák}}) — горад [[Чэхія|Чэхіі]] ў [[Бераўн (раён)|раёне Бераўн]] [[Сярэднячэшскі край|Сярэднячэшскага краю]]. Размешчаны на захадзе цэнтральнай часткі Чэхіі, за 12 км на паўднёвы захад ад адміністрацыйнага цэнтра раёна, г. [[Бераўн]]. Першая дакументальная згадка пра Жэбрак датуецца 1280 годам. r3orx2oqv9a8ogmkeczvvxtn6hz8h63 5150834 5150833 2026-06-05T08:08:20Z Autumndancer 168015 5150834 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Жэбрак}} {{НП}} '''Жэбрак''' ({{lang-cs|Žebrák}}) — горад [[Чэхія|Чэхіі]] ў [[Бераўн (раён)|раёне Бераўн]] [[Сярэднячэшскі край|Сярэднячэшскага краю]]. Размешчаны на захадзе цэнтральнай часткі Чэхіі, за 12 км на паўднёвы захад ад адміністрацыйнага цэнтра раёна, г. [[Бераўн]]. Першая дакументальная згадка пра Жэбрак датуецца 1280 годам. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} {{зноскі}} {{Гарады Сярэднячэшскага края}} [[Катэгорыя:Гарады Чэхіі]] b2cavbudbz9nx05m0bzcae4cj6kh76r 0 808999 5150836 2026-06-05T08:10:45Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «'''Жэбрак''': == Прозвішча == * [[Антон Раманавіч Жэбрак]] - беларускі вучоны ў галіне генетыкі раслін == Тапонім == * [[Жэбрак (горад)]] {{неадназначнасць}}» 5150836 wikitext text/x-wiki '''Жэбрак''': == Прозвішча == * [[Антон Раманавіч Жэбрак]] - беларускі вучоны ў галіне генетыкі раслін == Тапонім == * [[Жэбрак (горад)]] {{неадназначнасць}} rlavlinhr1ipz9iitjtw63zzkqwpxon 5150837 5150836 2026-06-05T08:11:21Z Autumndancer 168015 5150837 wikitext text/x-wiki '''Жэбрак''': == Прозвішча == * [[Антон Раманавіч Жэбрак]] — беларускі вучоны ў галіне генетыкі раслін == Тапонім == * [[Жэбрак (горад)]] {{неадназначнасць}} 45ch57qppl26jg2spclxk6uhyo35ac4 0 809000 5150839 2026-06-05T08:15:33Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{НП}} '''Здзіцы''' ({{lang-cs|Zdice}}) — горад [[Чэхія|Чэхіі]] ў [[Бераўн (раён)|раёне Бераўн]] [[Сярэднячэшскі край|Сярэднячэшскага краю]]. Размешчаны на захадзе цэнтральнай часткі Чэхіі, за 40 км на паўднёвы захад ад [[Прага|Прагі]] і за 10 км на паўднёвы захад ад адмініс...» 5150839 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Здзіцы''' ({{lang-cs|Zdice}}) — горад [[Чэхія|Чэхіі]] ў [[Бераўн (раён)|раёне Бераўн]] [[Сярэднячэшскі край|Сярэднячэшскага краю]]. Размешчаны на захадзе цэнтральнай часткі Чэхіі, за 40 км на паўднёвы захад ад [[Прага|Прагі]] і за 10 км на паўднёвы захад ад адміністрацыйнага цэнтра раёна, г. [[Бераўн]] на аўтамабільнай трасе Прага-Пльзень на аднайменнай рацэ, з поўдня працякае р. Літаўка, з паўднёвага захаду Чырвоны і Строўпніцкі патокі. Трэці па велічыні горадам у раёне Бераўн. 8v7hy8hswohsv6qh1b5qfpzew9740tf 5150840 5150839 2026-06-05T08:16:41Z Autumndancer 168015 5150840 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Здзіцы''' ({{lang-cs|Zdice}}) — горад [[Чэхія|Чэхіі]] ў [[Бераўн (раён)|раёне Бераўн]] [[Сярэднячэшскі край|Сярэднячэшскага краю]]. Размешчаны на захадзе цэнтральнай часткі Чэхіі, за 40 км на паўднёвы захад ад [[Прага|Прагі]] і за 10 км на паўднёвы захад ад адміністрацыйнага цэнтра раёна, г. [[Бераўн]] на аўтамабільнай трасе Прага-Пльзень на аднайменнай рацэ, з поўдня працякае р. Літаўка, з паўднёвага захаду Чырвоны і Строўпніцкі патокі. Трэці па велічыні горадам у раёне Бераўн. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} {{зноскі}} {{Гарады Сярэднячэшскага края}} [[Катэгорыя:Гарады Чэхіі]] f1uy7hmcodefrs66mafxcilnh4uba9h 5150841 5150840 2026-06-05T08:17:49Z Autumndancer 168015 5150841 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Здзіцы''' ({{lang-cs|Zdice}}) — горад [[Чэхія|Чэхіі]] ў [[Бераўн (раён)|раёне Бераўн]] [[Сярэднячэшскі край|Сярэднячэшскага краю]]. Размешчаны на захадзе цэнтральнай часткі Чэхіі, за 40 км на паўднёвы захад ад [[Прага|Прагі]] і за 10 км на паўднёвы захад ад адміністрацыйнага цэнтра раёна, г. [[Бераўн]] на аўтамабільнай трасе Прага-Пльзень на аднайменнай рацэ, з поўдня працякае р. Літаўка, з паўднёвага захаду Чырвоны і Строўпніцкі патокі. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} {{зноскі}} {{Гарады Сярэднячэшскага края}} [[Катэгорыя:Гарады Чэхіі]] rhp2lid1tho6thxrzslz7gyt40lbq7q 0 809001 5150842 2026-06-05T08:19:52Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{НП}} '''Кралаў-Двур''' ({{lang-cs|Králův Dvůr}}) - горад [[Чэхія|Чэхіі]] ў [[Бераўн (раён)|раёне Бераўн]] [[Сярэднячэшскі край|Сярэднячэшскага краю]]. Размешчаны на захадзе цэнтральнай часткі Чэхіі, за 39 км на паўднёвы захад ад [[Прага|Прагі]] і за 4 км на паўднёвы захад ад а...» 5150842 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Кралаў-Двур''' ({{lang-cs|Králův Dvůr}}) - горад [[Чэхія|Чэхіі]] ў [[Бераўн (раён)|раёне Бераўн]] [[Сярэднячэшскі край|Сярэднячэшскага краю]]. Размешчаны на захадзе цэнтральнай часткі Чэхіі, за 39 км на паўднёвы захад ад [[Прага|Прагі]] і за 4 км на паўднёвы захад ад адміністрацыйнага цэнтра раёна, г. [[Бераўн]] на р. Літаўка. Праз Кралаў-Двур праходзіць еўрапейскі маршрут E50. ewzw3scv0ydb81io1nmb3qzq8arrixl 5150843 5150842 2026-06-05T08:21:05Z Autumndancer 168015 5150843 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Кралаў-Двур''' ({{lang-cs|Králův Dvůr}}) — горад [[Чэхія|Чэхіі]] ў [[Бераўн (раён)|раёне Бераўн]] [[Сярэднячэшскі край|Сярэднячэшскага краю]]. Размешчаны на захадзе цэнтральнай часткі Чэхіі, за 39 км на паўднёвы захад ад [[Прага|Прагі]] і за 4 км на паўднёвы захад ад адміністрацыйнага цэнтра раёна, г. [[Бераўн]] на р. Літаўка. Праз Кралаў-Двур праходзіць еўрапейскі маршрут E50. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} {{зноскі}} {{Гарады Сярэднячэшскага края}} [[Катэгорыя:Гарады Чэхіі]] mu2bs0nyegl5kmrz9mqll54y3yplczl 0 809002 5150845 2026-06-05T08:26:40Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{НП}} '''Стохаў''' ({{lang-cs|Stochov}}) — горад у раёне Кладна [[Сярэднячэшскі край|Сярэднячэшскага краю]] [[Чэхія|Чэхіі]]. Размешчаны на Аўтамагістралі D6 (Чэхія) паміж [[Кладна]] і Новэ-Страшэцы за 10 км на захад ад раённага цэнтра Кладна. Зблізку працякае р. Лодзеніцы.» 5150845 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Стохаў''' ({{lang-cs|Stochov}}) — горад у раёне Кладна [[Сярэднячэшскі край|Сярэднячэшскага краю]] [[Чэхія|Чэхіі]]. Размешчаны на Аўтамагістралі D6 (Чэхія) паміж [[Кладна]] і Новэ-Страшэцы за 10 км на захад ад раённага цэнтра Кладна. Зблізку працякае р. Лодзеніцы. njd579a9lz8hk9kha6zdm2r6ivyfgiv 5150846 5150845 2026-06-05T08:27:43Z Autumndancer 168015 5150846 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Стохаў''' ({{lang-cs|Stochov}}) — горад у раёне Кладна [[Сярэднячэшскі край|Сярэднячэшскага краю]] [[Чэхія|Чэхіі]]. Размешчаны на Аўтамагістралі D6 (Чэхія) паміж [[Кладна]] і Новэ-Страшэцы за 10 км на захад ад раённага цэнтра Кладна. Зблізку працякае р. Лодзеніцы. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} {{зноскі}} {{Гарады Сярэднячэшскага края}} [[Катэгорыя:Гарады Чэхіі]] 3lvlwgva9942zhor1wb5qxdmo2p6rve 0 809003 5150847 2026-06-05T08:35:01Z Aliaksei Lastouski 75892 Створана перакладам старонкі «[[:ru:Special:Redirect/revision/148885833|Улановская, Эвелина Людвиговна]]» 5150847 wikitext text/x-wiki {{Асоба}}'''Эвеліна Людвігаўна Уланоўская''' (па мужу — ''Краніхфе́льд''; [[3 чэрвеня]] [[1859]], [[Навагрудак]], [[Мінская губерня]] — [[31 кастрычніка]] [[1915]], [[Санкт-Пецярбург|Петраград]]) — рэвалюцыянера, удзельніца рэвалюцыйнай арганізацыі «[[Народная воля (арганізацыя)|Народная воля]]». == Біяграфія == Эвеліна (Філамена) Уланаўская нарадзілася 3 чэрвеня 1859 года ў Навагрудку Мінскай губерні ў шляхецкай сям'і. Навучалася ў Харкаве акушэрству. У 1879 годзе арыштавана на студэнцкай вечарынцы. Выслана ў г. Пудаж Аланецкай губерні. За парушэнне рэжыму, кваліфікаванае як спроба ўцёкаў, 3 лістапада 1879 года выслана ў Бярозаўскія Папраўкі Глазаўскага павета Вяцкай губерні. …Цэлая калонія палітычных ссыльных жыла ў горадзе Пудажы. У гэты час выйшаў загад міністра вн. спраў Макава аб тым, каб ссыльныя не адлучаліся за рысу горада ці вёскі. У выглядзе пратэсту супраць гэтага цыркуляра пудажскія ссыльныя вырашылі цэлай кампаніяй адправіцца за горад, за грыбамі. Даведаўшыся пра гэта, мясцовы спраўнік падрыхтаваў у пагоню цэлую каманду. Памятаецца, гэтая гісторыя была ў гумарыстычным тоне апісана ў адной са сталічных газет, завошта газета, здаецца, атрымала перасцярогу. Адбылося чыста аперэтачнае сутыкненне з інваліднай камандай, прычым ссыльныя, пераважна маладыя дзяўчаты, кідалі ў каманду грыбамі, якія паспелі набраць да сутыкнення. Іх усё ж узялі ў палон, сілком пасадзілі ў лодкі, а мужыкоў з суседняй вёскі прымусілі шлейкай цягнуць гэтую злачынную моладзь у горад. У выніку некалькі завадатараў і зачыншчыц гэтага „грыбнога бунту“ (так і быў вядомы гэты эпізод сярод ссыльных) былі разасланыя ў розныя глухія месцы з асаблівай інструкцыяй мясцоваму начальству. Уланоўская, як асабліва няўрымслівая, трапіла ў Папраўкі. - Караленка У. Г. Гісторыя майго сучасніка (Кніга трэцяя, частка першая, кіраўнік VIII) Неаднаразова сустракалася з Уладзімірам Караленкам, які знаходзіўся ў ссылцы ў тым жа населеным пункце. Паслужыла прататыпам палітычнай ссыльнай Марозавай - гераіні апавядання В. Г. Караленка "Дзіўная", напісаным ім у 1880 годзе. Ёй жа прысвечана частка "Дзеўку прывезлі" ў трэцяй кнізе "Гісторыі майго сучасніка". Пазней вяла з пісьменнікам шырокую і працяглую перапіску. Па вяртанні са ссылкі ў 1882 годзе жыла ў Харкаве, дзе ўваходзіла ў мясцовую групу народавольцаў. У студзені 1885 года арыштавана паўторна, зняволена ў Бутырскай турме ў Маскве, дзе правяла 22-дзённую галадоўку. Асуджана на "працэсе 21-го" і ў 1886 годзе выслана ў Балаганск Іркуцкай губерні. У адказ на Якуцкую трагедыю 22 сакавіка 1889 года адміністрацыйна-спасыльнымі Балаганскай акругі Іркуцкай губерні быў складзены знакаміты пратэст «Рускаму ўраду» супраць свавольства і бязлітаснасці мясцовых уладаў, адпраўлены ў Міністэрства ўнутраных спраў у Санкт-Пецярбург і разасланы па ўсёй Расіі. У выніку, рашэннем Іркуцкага губернскага суда ад 8 студзеня 1891 года Эвеліна Уланоўская, Віктар Краніхфельд, Павел Грабоўскі, Мікалай Ажыгоў, Соф'я Навакоўская і Міхаіл Ромась былі прызнаны вінаватымі і прыгавораны да пазбаўлення ўсіх правоў і чатырох гадоў катаржных работ кожны. Эвеліна Ўланоўская выслана “ў аддаленыя месцы Сібіры” – гэтым разам у Якуцкую вобласць. Неаднаразова праводзіла пратэстныя галадоўкі, што адмоўна адбілася на яе здароўі. Вярнулася са ссылкі ў 1905 годзе ў Пецярбург, дзе ўступіла ў 1907 годзе ў партыю эсэраў. Займалася распаўсюджванне нелегальнай літаратуры. Памерла 31 кастрычніка 1915 года ў Петраградзе. Сям'я Муж - Віктар Паўлавіч Краніхфельд, па бацькавай лініі з абруселага нямецкага роду, унук купца першай гільдыі Івана (Іагана) Краніхфельда, сын пінскага сусветнага суддзі Паўла Іванавіча Краніхфельда. Брат пісьменніка і літаратурнага крытыка Уладзіміра Паўлавіча Краніхфельда. Дачка – Лідзія Віктараўна Краніхфельд, нарадзілася ў Якуцкай вобласці. [[Катэгорыя:Нарадавольцы]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Санкт-Пецярбургу]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1915 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі 31 кастрычніка]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Навагрудку]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1859 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 3 чэрвеня]] hyrnbdntsk3neyj13s35pxewravjvkc 5150851 5150847 2026-06-05T08:45:06Z Aliaksei Lastouski 75892 5150851 wikitext text/x-wiki {{Асоба | муж = Віктар Краніхфельд }}'''Эвеліна Людвігаўна Уланоўская''' (па мужу — ''Краніхфе́льд''; [[3 чэрвеня]] [[1859]], [[Навагрудак]], [[Мінская губерня]] — [[31 кастрычніка]] [[1915]], [[Санкт-Пецярбург|Петраград]]) — рэвалюцыянера, удзельніца рэвалюцыйнай арганізацыі «[[Народная воля (арганізацыя)|Народная воля]]».<ref>{{Cite web|url=https://bis.nlb.by/by/documents/138625|title=Уланоўская Эвяліна Людвігаўна - Беларусь у асобах i падзеях|website=bis.nlb.by|access-date=2026-06-05}}</ref><ref>Уланоўская Эвеліна Людвігаўна // [[Беларуская энцыклапедыя]] : у 18 т. – Мінск, 2003. – Т. 16. – С. 217.</ref><ref>Уланоўская Эвеліна Людвігаўна // [[Энцыклапедыя гісторыі Беларусі]] : у 6 т. – Мінск, 2001. – Т. 6, кн. 1. – С. 577.</ref> == Біяграфія == Эвеліна (Філамена) Уланаўская нарадзілася 3 чэрвеня 1859 года ў Навагрудку Мінскай губерні ў шляхецкай сям'і. Навучалася ў [[Харкаў|Харкаве]] [[Акушэрства|акушэрству.]] У 1879 годзе арыштавана на студэнцкай вечарынцы. Выслана ў г. [[Пудаж]] [[Аланецкая губерня|Аланецкай губерні]]. За парушэнне рэжыму, кваліфікаванае як спроба ўцёкаў, 3 лістапада 1879 года выслана ў Бярозаўскія Папраўкі Глазаўскага павета [[Вяцкая губерня|Вяцкай губерні]].<blockquote>…Цэлая калонія палітычных ссыльных жыла ў горадзе Пудажы. У гэты час выйшаў загад міністра вн. спраў Макава аб тым, каб ссыльныя не адлучаліся за рысу горада ці вёскі. У выглядзе пратэсту супраць гэтага цыркуляра пудажскія ссыльныя вырашылі цэлай кампаніяй адправіцца за горад, за грыбамі. Даведаўшыся пра гэта, мясцовы спраўнік падрыхтаваў у пагоню цэлую каманду. Памятаецца, гэтая гісторыя была ў гумарыстычным тоне апісана ў адной са сталічных газет, завошта газета, здаецца, атрымала перасцярогу. Адбылося чыста аперэтачнае сутыкненне з інваліднай камандай, прычым ссыльныя, пераважна маладыя дзяўчаты, кідалі ў каманду грыбамі, якія паспелі набраць да сутыкнення. Іх усё ж узялі ў палон, сілком пасадзілі ў лодкі, а мужыкоў з суседняй вёскі прымусілі шлейкай цягнуць гэтую злачынную моладзь у горад. У выніку некалькі завадатараў і зачыншчыц гэтага „грыбнога бунту“ (так і быў вядомы гэты эпізод сярод ссыльных) былі разасланыя ў розныя глухія месцы з асаблівай інструкцыяй мясцоваму начальству. Уланоўская, як асабліва няўрымслівая, трапіла ў Папраўкі.</blockquote>''- Караленка У. Г. Гісторыя майго сучасніка (Кніга трэцяя, частка першая, кіраўнік VIII)'' Неаднаразова сустракалася з [[Уладзімір Галакціёнавіч Караленка|Уладзімірам Караленкам]], які знаходзіўся ў ссылцы ў тым жа населеным пункце. Паслужыла прататыпам палітычнай ссыльнай Марозавай - гераіні апавядання В. Г. Караленка "Дзіўная", напісаным ім у 1880 годзе. Ёй жа прысвечана частка "Дзеўку прывезлі" ў трэцяй кнізе "Гісторыі майго сучасніка". Пазней вяла з пісьменнікам шырокую і працяглую перапіску.<ref>Марціновіч Алесь. Таварыш Караленкі па няволі // [https://zviazda.by/sites/default/files/3-2025.pdf Літаратура і мастацтва. №3 (5313). 24 студзеня 2025.]</ref> Па вяртанні са ссылкі ў 1882 годзе жыла ў Харкаве, дзе ўваходзіла ў мясцовую групу народавольцаў. У студзені 1885 года арыштавана паўторна, зняволена ў [[Бутырская турма|Бутырскай турме]] ў Маскве, дзе правяла 22-дзённую галадоўку. Асуджана на "працэсе 21-го" і ў 1886 годзе выслана ў [[Балаганск]] [[Іркуцкая губерня|Іркуцкай губерні]]. У адказ на [[Якуцкая трагедыя|Якуцкую трагедыю]] 22 сакавіка 1889 года адміністрацыйна-спасыльнымі Балаганскай акругі Іркуцкай губерні быў складзены знакаміты пратэст «Рускаму ўраду» супраць свавольства і бязлітаснасці мясцовых уладаў, адпраўлены ў [[Міністэрства ўнутраных спраў Расійскай імперыі|Міністэрства ўнутраных спраў]] у [[Санкт-Пецярбург]] і разасланы па ўсёй Расіі. У выніку, рашэннем Іркуцкага губернскага суда ад 8 студзеня 1891 года Эвеліна Уланоўская, Віктар Краніхфельд, Павел Грабоўскі, Мікалай Ажыгоў, Соф'я Навакоўская і Міхаіл Ромась былі прызнаны вінаватымі і прыгавораны да пазбаўлення ўсіх правоў і чатырох гадоў катаржных работ кожны. Эвеліна Ўланоўская выслана “ў аддаленыя месцы Сібіры” – гэтым разам у [[Якуцкая вобласць|Якуцкую вобласць]]. Неаднаразова праводзіла пратэстныя галадоўкі, што адмоўна адбілася на яе здароўі. Вярнулася са ссылкі ў 1905 годзе ў Пецярбург, дзе ўступіла ў 1907 годзе ў [[Партыя сацыялістаў-рэвалюцыянераў|партыю эсэраў]]. Займалася распаўсюджванне нелегальнай літаратуры. Памерла 31 кастрычніка 1915 года ў Петраградзе. == Сям'я == Муж - Віктар Паўлавіч Краніхфельд, па бацькавай лініі з абруселага нямецкага роду, унук купца першай гільдыі Івана (Іагана) Краніхфельда, сын пінскага міравога суддзі Паўла Іванавіча Краніхфельда. Брат пісьменніка і літаратурнага крытыка Уладзіміра Паўлавіча Краніхфельда. Дачка – Лідзія Віктараўна Краніхфельд, нарадзілася ў Якуцкай вобласці. == Спасылкі == [[Катэгорыя:Нарадавольцы]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Санкт-Пецярбургу]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1915 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі 31 кастрычніка]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Навагрудку]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1859 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 3 чэрвеня]] nu4v7gnqremfcxnqx2tyvhrf9vnm2hm 5150854 5150851 2026-06-05T08:49:20Z Aliaksei Lastouski 75892 5150854 wikitext text/x-wiki {{Асоба | муж = Віктар Краніхфельд }}'''Эвеліна Людвігаўна Уланоўская''' (па мужу — ''Краніхфе́льд''; [[3 чэрвеня]] [[1859]], [[Навагрудак]], [[Мінская губерня]] — [[31 кастрычніка]] [[1915]], [[Санкт-Пецярбург|Петраград]]) — рэвалюцыянера, удзельніца рэвалюцыйнай арганізацыі «[[Народная воля (арганізацыя)|Народная воля]]».<ref>{{Cite web|url=https://bis.nlb.by/by/documents/138625|title=Уланоўская Эвяліна Людвігаўна - Беларусь у асобах i падзеях|website=bis.nlb.by|access-date=2026-06-05}}</ref><ref>Уланоўская Эвеліна Людвігаўна // [[Беларуская энцыклапедыя]] : у 18 т. – Мінск, 2003. – Т. 16. – С. 217.</ref><ref name=":0">Уланоўская Эвеліна Людвігаўна // [[Энцыклапедыя гісторыі Беларусі]] : у 6 т. – Мінск, 2001. – Т. 6, кн. 1. – С. 577.</ref> == Біяграфія == Эвеліна (Філамена) Уланаўская нарадзілася 3 чэрвеня 1859 года ў Навагрудку Мінскай губерні ў шляхецкай сям'і. Навучалася ў [[Харкаў|Харкаве]] [[Акушэрства|акушэрству.]] У 1879 годзе арыштавана на студэнцкай вечарынцы. Выслана ў г. [[Пудаж]] [[Аланецкая губерня|Аланецкай губерні]]. За парушэнне рэжыму, кваліфікаванае як спроба ўцёкаў, 3 лістапада 1879 года выслана ў Бярозаўскія Папраўкі Глазаўскага павета [[Вяцкая губерня|Вяцкай губерні]].<blockquote>…Цэлая калонія палітычных ссыльных жыла ў горадзе Пудажы. У гэты час выйшаў загад міністра вн. спраў Макава аб тым, каб ссыльныя не адлучаліся за рысу горада ці вёскі. У выглядзе пратэсту супраць гэтага цыркуляра пудажскія ссыльныя вырашылі цэлай кампаніяй адправіцца за горад, за грыбамі. Даведаўшыся пра гэта, мясцовы спраўнік падрыхтаваў у пагоню цэлую каманду. Памятаецца, гэтая гісторыя была ў гумарыстычным тоне апісана ў адной са сталічных газет, завошта газета, здаецца, атрымала перасцярогу. Адбылося чыста аперэтачнае сутыкненне з інваліднай камандай, прычым ссыльныя, пераважна маладыя дзяўчаты, кідалі ў каманду грыбамі, якія паспелі набраць да сутыкнення. Іх усё ж узялі ў палон, сілком пасадзілі ў лодкі, а мужыкоў з суседняй вёскі прымусілі шлейкай цягнуць гэтую злачынную моладзь у горад. У выніку некалькі завадатараў і зачыншчыц гэтага „грыбнога бунту“ (так і быў вядомы гэты эпізод сярод ссыльных) былі разасланыя ў розныя глухія месцы з асаблівай інструкцыяй мясцоваму начальству. Уланоўская, як асабліва няўрымслівая, трапіла ў Папраўкі.<ref>{{Cite web|url=https://memuarist.com/ru/events/36919.htm|title="Девку привезли" - Мемуарист|author=Короленко Владимир|website=memuarist.com|access-date=2026-06-05}}</ref></blockquote>''- Караленка У. Г. Гісторыя майго сучасніка (Кніга трэцяя, частка першая)'' Неаднаразова сустракалася з [[Уладзімір Галакціёнавіч Караленка|Уладзімірам Караленкам]], які знаходзіўся ў ссылцы ў тым жа населеным пункце. Паслужыла прататыпам палітычнай ссыльнай Марозавай - гераіні апавядання В. Г. Караленка "Дзіўная", напісаным ім у 1880 годзе. Ёй жа прысвечана частка "Дзеўку прывезлі" ў трэцяй кнізе "Гісторыі майго сучасніка". Пазней вяла з пісьменнікам шырокую і працяглую перапіску.<ref>Марціновіч Алесь. Таварыш Караленкі па няволі // [https://zviazda.by/sites/default/files/3-2025.pdf Літаратура і мастацтва. №3 (5313). 24 студзеня 2025.]</ref> Па вяртанні са ссылкі ў 1882 годзе жыла ў Харкаве, дзе ўваходзіла ў мясцовую групу народавольцаў. У студзені 1885 года арыштавана паўторна, зняволена ў [[Бутырская турма|Бутырскай турме]] ў Маскве, дзе правяла 22-дзённую галадоўку. Асуджана на "працэсе 21-го" і ў 1886 годзе выслана ў [[Балаганск]] [[Іркуцкая губерня|Іркуцкай губерні]]. У адказ на [[Якуцкая трагедыя|Якуцкую трагедыю]] 22 сакавіка 1889 года адміністрацыйна-спасыльнымі Балаганскай акругі Іркуцкай губерні быў складзены знакаміты пратэст «Рускаму ўраду» супраць свавольства і бязлітаснасці мясцовых уладаў, адпраўлены ў [[Міністэрства ўнутраных спраў Расійскай імперыі|Міністэрства ўнутраных спраў]] у [[Санкт-Пецярбург]] і разасланы па ўсёй Расіі. У выніку, рашэннем Іркуцкага губернскага суда ад 8 студзеня 1891 года Эвеліна Уланоўская, Віктар Краніхфельд, Павел Грабоўскі, Мікалай Ажыгоў, Соф'я Навакоўская і Міхаіл Ромась былі прызнаны вінаватымі і прыгавораны да пазбаўлення ўсіх правоў і чатырох гадоў катаржных работ кожны. Эвеліна Ўланоўская выслана “ў аддаленыя месцы Сібіры” – гэтым разам у [[Якуцкая вобласць|Якуцкую вобласць]]. Неаднаразова праводзіла пратэстныя галадоўкі, што адмоўна адбілася на яе здароўі. Вярнулася са ссылкі ў 1905 годзе ў Пецярбург, дзе ўступіла ў 1907 годзе ў [[Партыя сацыялістаў-рэвалюцыянераў|партыю эсэраў]]. Займалася распаўсюджванне нелегальнай літаратуры. Памерла 31 кастрычніка 1915 года ў Петраградзе.<ref name=":0" /> == Сям'я == Муж - Віктар Паўлавіч Краніхфельд, па бацькавай лініі з абруселага нямецкага роду, унук купца першай гільдыі Івана (Іагана) Краніхфельда, сын пінскага міравога суддзі Паўла Іванавіча Краніхфельда. Брат пісьменніка і літаратурнага крытыка Уладзіміра Паўлавіча Краніхфельда. Дачка – Лідзія Віктараўна Краніхфельд, нарадзілася ў Якуцкай вобласці. == Спасылкі == [[Катэгорыя:Нарадавольцы]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Санкт-Пецярбургу]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1915 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі 31 кастрычніка]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Навагрудку]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1859 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 3 чэрвеня]] <references /> [[Катэгорыя:Эсэры]] [[Катэгорыя:Рэвалюцыянеры]] [[Катэгорыя:Ссыльныя рэвалюцыянеры]] 6lkj38n4f1lznk96ebr0ojtsaxtzmhj 0 809004 5150848 2026-06-05T08:36:48Z Ілля Касакоў 21245 Новая старонка: «[[Файл:Henry Nowak.png|міні|Новак незаўдога перад смерцю]] '''Генры Новак''' (Henry Nowak) — [[Брытанія|брытанскі]] студэнт [[Палякі|польскага]] паходжання, якога забіў [[Сікхізм|сікх]] Вікрум Дзігва (Vickrum Digwa) ноччу 3 снежня 2025 года ў [[Саўтгемптан]]е ў Англіі. == Злачынства ==...» 5150848 wikitext text/x-wiki [[Файл:Henry Nowak.png|міні|Новак незаўдога перад смерцю]] '''Генры Новак''' (Henry Nowak) — [[Брытанія|брытанскі]] студэнт [[Палякі|польскага]] паходжання, якога забіў [[Сікхізм|сікх]] Вікрум Дзігва (Vickrum Digwa) ноччу 3 снежня 2025 года ў [[Саўтгемптан]]е ў Англіі. == Злачынства == Генры Новаку было 18 гадоў, ён вывучаў бугалтарскую справу на першым курсе ва [[Саўтгемптанскі ўніверсітэт|ўніверсітэце Саўтгемптана]]. Дзяцінства правёў у Chafford Hundred графства [[Эсекс]], меў двайное грамадзянства, брытанскае і польскае. Вечарам 3 снежня 2025 года Новак ішоў па вуліцы каля Belmont Road у прыгарадзе Портсвуд, да гэтага быў у пабе Hobbit. На запісе з тэлефону Новака чуваць, як ён гаворыць «Hello car», нешта напявае і зявае тады, калі Дзігва пачынае адыходзіць. Затым Новак звяртаецца да Дзігвы: …say you’re a bad man, go on. На іншым запісе Новака Дзігва пацвярджае: I am a bad man. Запіс абырваецца. Дзігва нанёс пяць колатых ран Новаку, у тым ліку смяротна параніў грудную клетку, у дадатак параніў ногі. Відавочцаў не было. Нехта вызваў паліцыю, пачуўшы, як Новак крычыць, што ранены нажом і памірае. Студэнт паспрабаваў уцекчы, залезці на сметнік, на плот. Дзігва пазваніў сваім бацькам, яны апярэдзілі паліцыю, ягоная матка Kiran Kaur схавала нож. Дзігва зняў відэа, як Новак уцякае і памірае. Калі паліцыя з Гэмпшыра прыбыла на месца здарэння, стала гаварыць з Дзігвам, а ранены Новак заставаўся на тратуары. Дзігва казаў, што Новак праследаваў яго, стаў біцца і лаяцца. Паліцыя заўважыла сарваны цюрбан Дзігвы і закула Новака ў кайданкі. На запісе з нацельнай камеры чуваць, як Новак паўтарае, што яго паранілі нажом, а потым што ён не можа дыхаць. Паліцэйскі з камерай адказаў, што гэта не так. Хуткую дапамогу выклікалі пасля таго, як Новак страціў прытомнасць. Ён памёр на месцы ў 00:37. Дзігва сустрэўся з братам, гаварыў з ім на пенджабскай мове і сказаў, што не зможа сцвярджаць аб сваёй самаабароне, калі на вуліцы былі камеры. Размову таемна запісвалі. == Судовы працэс == {{Пачатак раздзелу}} Дзігву прызналі вінаватым у забойстве, прысуд абвясцілі 1 чэрвеня, ён асуджаны на пажыццёвае зняволенне з магчымасцю вызвалення мінімум пасля 21 года. Kaur прызналі вінаватай у спрыянні забойцу. Справа выклікала крытыку паліцэйскага гвалту і [[Прадузятасць|прадузятасці]] наконт белай расы. == Спасылкі == * {{Commons|Category:Murder of Henry Nowak (2025)}} * [https://www.bbc.com/news/articles/cjepqy29jdpo Henry Nowak murder: What we know about how the events unfolded], «BBC News» * Thomas Colsy: [https://thecatholicherald.com/article/death-of-henry-nowak-raises-questions-over-police-response Death of Henry Nowak raises questions over police response]. thecatholicherald.com * Jamie Morris, Stuart Rust: [https://web.archive.org/web/20260603080717/https://www.bbc.com/news/articles/c8753lx93pzo Football match honours 18-year-old stabbing victim]. bbc.com * [https://web.archive.org/web/20251207151929/https://www.dailyecho.co.uk/news/25679023.family-pay-tribute-18-year-old-belmont-road-killing/ Family pay tribute to 'kind, intelligent, talented' teen killed in Southampton]. Daily Echo * [http://web.archive.org/web/20260106234835/https://news.sky.com/story/man-22-charged-with-murder-of-student-who-died-on-night-out-in-southampton-13480847 Man, 22, charged with murder of student who died on night out in Southampton], «Sky News» * Ross Marshall: [https://web.archive.org/web/20260603080717/https://www.dailyecho.co.uk/news/26150039.mps-demand-answers-henry-nowak-murder-verdict/ MPs demand answers after Henry Nowak murder verdict]. dailyecho.co.uk * Marcus White: [https://web.archive.org/web/20260603141611/https://www.bbc.com/news/articles/cdxp4n0wgv1o Murder accused feared Sikh blade attack, jury told]. bbc.com * Student stabbed to death with 'extremely large' knife after night out with football team in Southampton, court told. news.sky.com * [https://www.itv.com/news/meridian/2026-05-28/man-found-guilty-of-murdering-southampton-university-student Man found guilty of murdering Southampton University student]. itv.com * [https://www.itv.com/news/meridian/2026-05-20/sikh-man-tells-court-he-stabbed-student-in-self-defence-after-he-was-abused Sikh man tells court he stabbed Southampton University student in self-defence after he was ‘abused’]. itv.com * Curtis Lancaster, Nikki Mitchell: [https://web.archive.org/web/20260602054018/https://www.bbc.com/news/articles/c775y853ydxo Man guilty of murdering student with ceremonial knife]. bbc.com * Freddie Lynne: [https://www.essexlive.news/news/essex-news/mother-son-stand-trial-over-10966859.amp Mother and son stand trial over the killing of Essex student, 18.] essexlive.news * Chris Yandell: [https://web.archive.org/web/20260602071229/https://www.dailyecho.co.uk/news/26156611.judge-gives-reasons-21-year-southampton-murder-jail-term---full/ Judge gives reasons for 21-year Southampton murder jail term — in full.] dailyecho.co.uk * Will Bolton, Tom McArdle, Charles Hymas: [https://www.telegraph.co.uk/news/2026/05/28/sorry-treating-dying-stab-victim-racist-hampshire-police/ Police treated stab victim as a racist while he lay dying.] telegraph.co.uk * Will Bolton, Tom McArdle: [https://www.telegraph.co.uk/news/2026/06/01/sikh-man-who-fatally-stabbed-student-jailed-for-life/ ‘I can’t breathe’: Dying Henry Nowak pleads with police during arrest.] telegraph.co.uk * Curtis Lancaster: [https://web.archive.org/web/20260603091951/https://www.bbc.com/news/articles/c1d2w411rgro Weapons-obsessed killer jailed for student’s murder.] bbc.com [[Катэгорыя:2025 год у Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Забойствы, здзейсненыя ў 2025 годзе]] [[Катэгорыя:Расізм]] rgigoky1nxspvpqrcz8y8udhg1c1iuj 5150930 5150848 2026-06-05T11:33:56Z Autumndancer 168015 вычытка, стыль 5150930 wikitext text/x-wiki [[Файл:Henry Nowak.png|міні|Новак незаўдога перад смерцю]] '''Забойства Генры Новака''' — рэзананснае забойства [[Брытанія|брытанскага]] студэнта [[Палякі|польскага]] паходжання Генры Новака, якое здзейсніў [[Сікхізм|сікх]] Вікрум Дзігва ноччу 3 снежня 2025 года ў [[Саўтгемптан]]е (Англія). == Злачынства == Генры Новаку было 18 гадоў, ён вывучаў бугалтарскую справу на першым курсе ва [[Саўтгемптанскі ўніверсітэт|ўніверсітэце Саўтгемптана]]. Дзяцінства правёў у Чэфард-Хандрыдзе ([[Эсекс]]), меў двайное грамадзянства — брытанскае і польскае. Вечарам 3 снежня 2025 года Новак ішоў па вуліцы каля Белмант-Роўд у прыгарадзе Портсвуд, да гэтага быў у пабе «Hobbit». На запісе з тэлефону Новака чуваць, як ён гаворыць «Hello car», нешта напявае і зявае тады, калі Дзігва пачынае адыходзіць. Затым Новак звяртаецца да Дзігвы: …say you’re a bad man, go on. На іншым запісе Новака Дзігва пацвярджае: I am a bad man. Запіс абрываецца. Дзігва нанёс пяць удараў кінжалам Новаку, у тым ліку смяротна параніў грудную клетку, параніў ногі. Відавочцаў не было. Нехта вызваў паліцыю, пачуўшы, як Новак крычыць, што ранены нажом і памірае. Студэнт паспрабаваў уцекчы, залезці на сметнік, на плот. Дзігва пазваніў сваім бацькам, яны апярэдзілі паліцыю, мауі Дзітвы Кіран Каўр схавала кінжал, якім быў забіты Новак. Дзігва зняў відэа, як Новак спрабуе збегчы, але памірае. Калі паліцыя з Гэмпшыра прыбыла на месца здарэння і пачала гаварыць з Дзігвам, ранены Новак заставаўся на тратуары. Дзігва завявіў, што Новак праследаваў яго, пачаў біцца і лаяцца (у судзе гэта не было даказана). Паліцыя заўважыла сарваны цюрбан Дзігвы і закула Новака ў кайданкі. На запісе з нацельнай камеры чуваць, як Новак паўтарае, што яго паранілі нажом, пазней ён сказаў, што не можа дыхаць. Паліцэйскі з камерай адказаў, што гэта не так. Хуткую дапамогу выклікалі пасля таго, як Новак страціў прытомнасць. Ён памёр на месцы ў 00:37. Дзігва сустрэўся з братам, гаварыў з ім па-пенджабску і сказаў, што не зможа сцвярджаць пра сваю самаабарону, калі на вуліцы былі камеры. Размову таемна запісвалі. == Судовы працэс == {{Пачатак раздзелу}} Дзігву прызналі вінаватым у забойстве, прысуд абвясцілі 1 чэрвеня, ён асуджаны на пажыццёвае зняволенне з магчымасцю вызвалення мінімум пасля 21 года. Яго маці прызналі вінаватай у садзейнічанні забойцу. == Спасылкі == * {{Commons|Category:Murder of Henry Nowak (2025)}} * [https://www.bbc.com/news/articles/cjepqy29jdpo Henry Nowak murder: What we know about how the events unfolded], «BBC News» * Thomas Colsy: [https://thecatholicherald.com/article/death-of-henry-nowak-raises-questions-over-police-response Death of Henry Nowak raises questions over police response]. thecatholicherald.com * Jamie Morris, Stuart Rust: [https://web.archive.org/web/20260603080717/https://www.bbc.com/news/articles/c8753lx93pzo Football match honours 18-year-old stabbing victim]. bbc.com * [https://web.archive.org/web/20251207151929/https://www.dailyecho.co.uk/news/25679023.family-pay-tribute-18-year-old-belmont-road-killing/ Family pay tribute to 'kind, intelligent, talented' teen killed in Southampton]. Daily Echo * [http://web.archive.org/web/20260106234835/https://news.sky.com/story/man-22-charged-with-murder-of-student-who-died-on-night-out-in-southampton-13480847 Man, 22, charged with murder of student who died on night out in Southampton], «Sky News» * Ross Marshall: [https://web.archive.org/web/20260603080717/https://www.dailyecho.co.uk/news/26150039.mps-demand-answers-henry-nowak-murder-verdict/ MPs demand answers after Henry Nowak murder verdict]. dailyecho.co.uk * Marcus White: [https://web.archive.org/web/20260603141611/https://www.bbc.com/news/articles/cdxp4n0wgv1o Murder accused feared Sikh blade attack, jury told]. bbc.com * Student stabbed to death with 'extremely large' knife after night out with football team in Southampton, court told. news.sky.com * [https://www.itv.com/news/meridian/2026-05-28/man-found-guilty-of-murdering-southampton-university-student Man found guilty of murdering Southampton University student]. itv.com * [https://www.itv.com/news/meridian/2026-05-20/sikh-man-tells-court-he-stabbed-student-in-self-defence-after-he-was-abused Sikh man tells court he stabbed Southampton University student in self-defence after he was ‘abused’]. itv.com * Curtis Lancaster, Nikki Mitchell: [https://web.archive.org/web/20260602054018/https://www.bbc.com/news/articles/c775y853ydxo Man guilty of murdering student with ceremonial knife]. bbc.com * Freddie Lynne: [https://www.essexlive.news/news/essex-news/mother-son-stand-trial-over-10966859.amp Mother and son stand trial over the killing of Essex student, 18.] essexlive.news * Chris Yandell: [https://web.archive.org/web/20260602071229/https://www.dailyecho.co.uk/news/26156611.judge-gives-reasons-21-year-southampton-murder-jail-term---full/ Judge gives reasons for 21-year Southampton murder jail term — in full.] dailyecho.co.uk * Will Bolton, Tom McArdle, Charles Hymas: [https://www.telegraph.co.uk/news/2026/05/28/sorry-treating-dying-stab-victim-racist-hampshire-police/ Police treated stab victim as a racist while he lay dying.] telegraph.co.uk * Will Bolton, Tom McArdle: [https://www.telegraph.co.uk/news/2026/06/01/sikh-man-who-fatally-stabbed-student-jailed-for-life/ ‘I can’t breathe’: Dying Henry Nowak pleads with police during arrest.] telegraph.co.uk * Curtis Lancaster: [https://web.archive.org/web/20260603091951/https://www.bbc.com/news/articles/c1d2w411rgro Weapons-obsessed killer jailed for student’s murder.] bbc.com [[Катэгорыя:2025 год у Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Забойствы, здзейсненыя ў 2025 годзе]] [[Катэгорыя:Расізм]] 6isaw7y6405vn1ov4bnvh58fha9x72r 1 809005 5150869 2026-06-05T09:46:10Z Emilia Noah 155537 /* */ 5150869 wikitext text/x-wiki {{Пакінута|2026|l1=Мікалай Міхайлавіч Зуеў}} t36o57wdbm7jr3jwonf6xwy5bsv5r2w 0 809006 5150877 2026-06-05T10:10:37Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{НП}} '''Унгашць''' ({{lang-cs|Unhošť}}) — горад у [[Кладна (раён)|раёне Кладна]] [[Сярэднячэшскі край|Сярэднячэшскага краю]] [[Чэхія|Чэхіі]]. Знаходзіцца за 21 км на захад ад цэнтра [[Прага|Прагі]].» 5150877 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Унгашць''' ({{lang-cs|Unhošť}}) — горад у [[Кладна (раён)|раёне Кладна]] [[Сярэднячэшскі край|Сярэднячэшскага краю]] [[Чэхія|Чэхіі]]. Знаходзіцца за 21 км на захад ад цэнтра [[Прага|Прагі]]. 1re4ku3zu7cbhe9kimi9pnrcela8vwc 5150878 5150877 2026-06-05T10:11:52Z Autumndancer 168015 5150878 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Унгашць''' ({{lang-cs|Unhošť}}) — горад у [[Кладна (раён)|раёне Кладна]] [[Сярэднячэшскі край|Сярэднячэшскага краю]] [[Чэхія|Чэхіі]]. Знаходзіцца за 21 км на захад ад цэнтра [[Прага|Прагі]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} {{зноскі}} {{Гарады Сярэднячэшскага края}} [[Катэгорыя:Гарады Чэхіі]] oatz69o2zh7m9aifz5nrqguvh29kj47 0 809007 5150891 2026-06-05T10:26:45Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{Спартсмен}} '''Сверэ Фарстад''' ({{lang-no| Sverre Melvin Farstad}}; {{ДН|8|2|1920}}, {{МН|Тронхейм||}} — {{ДС|27|3|1978}}, {{МС|Осла||}}) — нарвежскі канькабежац, Алімпійскі чэмпіён, чэмпіён Еўропы і рэкардсмен свету. Падчас другой сусветнай вайны, калі не праводзіліся міжнародныя спаб...» 5150891 wikitext text/x-wiki {{Спартсмен}} '''Сверэ Фарстад''' ({{lang-no| Sverre Melvin Farstad}}; {{ДН|8|2|1920}}, {{МН|Тронхейм||}} — {{ДС|27|3|1978}}, {{МС|Осла||}}) — нарвежскі канькабежац, Алімпійскі чэмпіён, чэмпіён Еўропы і рэкардсмен свету. Падчас другой сусветнай вайны, калі не праводзіліся міжнародныя спаборніцтвы, Сверрэ Фарстад займаўся гімнастыкай і [[цяжкая атлетыка|цяжкай атлетыкай]]. У 1947 годзе Фарстад заваяваў два сярэбраныя медалі на чэмпіянаце Нарвегіі па цяжкай атлетыцы, а таксама бронзавы медаль па веславанню. Сверэ Фарстад удзельнічаў у спаборніцтвах па боксе, веласпорце, стральбе, плаванню і барбе. У пасляваенны час Фарстад быў адным з наймацнейшых канькабежцаў на дыстанцыі 1500 метраў. Ён тройчы выйграваў гэтую дыстанцыю на чэмпіянатах Еўропы і адзін раз на чэмпіянаце свету. У 1947 годзе Сверэ Фарстад выйграў сярэбраны медаль на чэмпіянаце свету і бронзавы на чэмпіянаце Еўропы. Перад чэмпіянатам Еўропы Фарстад заняў толькі дзявятае месца на чэмпіянаце Нарвегіі. На чэмпіянат Еўропы Фарстад трапіў толькі таму, што сем найлепшых нарвежскіх канькабежцаў за чатырнаццаць дзён да пачатку адмовіліся ад удзелу ў чэмпіянаце Еўропы. У 1948 годзе на Зімовых Алімпійскіх гульнях у Санкт-Морыцы Сверэ Фарстад стаў Алімпійскім чэмпіёнам на дыстанцыі 1500 метраў (2.17,6). Фарстад бег у апошнім забегу са шведам Оке Сейфартам. На працягу трох кругоў наперадзе быў швед, але на заключным крузе Фарстад абышоў яго, і на фінішы быў першым, апярэдзіўшы Сейфарта на 0,5 секунды. На дыстанцыі 500 метраў Фарстад заняў шостае месца. Праз два тыдні пасля Алімпійскіх гульняў Фарстад прыняў удзел у чэмпіянаце Еўропы ў Хамары. У мнагабор’і ён заняў толькі чацвёртае месца, хаця выйграў дыстанцыю 1500 метраў, але на дыстанцыях 5000 і 10000 метраў ён быў адзінаццатым і дванаццатым. {{DEFAULTSORT:Фарстад}} 15ctft6ou24uym31uecqnizz2a3mewg 5150893 5150891 2026-06-05T10:27:49Z Autumndancer 168015 5150893 wikitext text/x-wiki {{Спартсмен}} '''Сверэ Фарстад''' ({{lang-no| Sverre Melvin Farstad}}; {{ДН|8|2|1920}}, {{МН|Тронхейм||}} — {{ДС|27|3|1978}}, {{МС|Осла||}}) — нарвежскі канькабежац, Алімпійскі чэмпіён, чэмпіён Еўропы і рэкардсмен свету. Падчас другой сусветнай вайны, калі не праводзіліся міжнародныя спаборніцтвы, Сверрэ Фарстад займаўся гімнастыкай і [[цяжкая атлетыка|цяжкай атлетыкай]]. У 1947 годзе Фарстад заваяваў два сярэбраныя медалі на чэмпіянаце Нарвегіі па цяжкай атлетыцы, а таксама бронзавы медаль па веславанню. Сверэ Фарстад удзельнічаў у спаборніцтвах па боксе, веласпорце, стральбе, плаванню і барбе. У пасляваенны час Фарстад быў адным з наймацнейшых канькабежцаў на дыстанцыі 1500 метраў. Ён тройчы выйграваў гэтую дыстанцыю на чэмпіянатах Еўропы і адзін раз на чэмпіянаце свету. У 1947 годзе Сверэ Фарстад выйграў сярэбраны медаль на чэмпіянаце свету і бронзавы на чэмпіянаце Еўропы. Перад чэмпіянатам Еўропы Фарстад заняў толькі дзявятае месца на чэмпіянаце Нарвегіі. На чэмпіянат Еўропы Фарстад трапіў толькі таму, што сем найлепшых нарвежскіх канькабежцаў за чатырнаццаць дзён да пачатку адмовіліся ад удзелу ў чэмпіянаце Еўропы. У 1948 годзе на [[Зімовыя Алімпійскія гульні 1948|Зімовых Алімпійскіх гульнях у Санкт-Морыцы]] Сверэ Фарстад стаў Алімпійскім чэмпіёнам на дыстанцыі 1500 метраў (2.17,6). Фарстад бег у апошнім забегу са шведам Оке Сейфартам. На працягу трох кругоў наперадзе быў швед, але на заключным крузе Фарстад абышоў яго, і на фінішы быў першым, апярэдзіўшы Сейфарта на 0,5 секунды. На дыстанцыі 500 метраў Фарстад заняў шостае месца. Праз два тыдні пасля Алімпійскіх гульняў Фарстад прыняў удзел у чэмпіянаце Еўропы ў Хамары. У мнагабор’і ён заняў толькі чацвёртае месца, хаця выйграў дыстанцыю 1500 метраў, але на дыстанцыях 5000 і 10000 метраў ён быў адзінаццатым і дванаццатым. {{DEFAULTSORT:Фарстад}} jnwmvvl3qwfsjj80469d1upeni83gdv 5150894 5150893 2026-06-05T10:28:34Z Autumndancer 168015 5150894 wikitext text/x-wiki {{Спартсмен}} '''Сверэ Фарстад''' ({{lang-no| Sverre Melvin Farstad}}; {{ДН|8|2|1920}}, {{МН|Тронхейм||}} — {{ДС|27|3|1978}}, {{МС|Осла||}}) — нарвежскі канькабежац, Алімпійскі чэмпіён, чэмпіён Еўропы і рэкардсмен свету. Падчас другой сусветнай вайны, калі не праводзіліся міжнародныя спаборніцтвы, Сверрэ Фарстад займаўся гімнастыкай і [[цяжкая атлетыка|цяжкай атлетыкай]]. У 1947 годзе Фарстад заваяваў два сярэбраныя медалі на чэмпіянаце Нарвегіі па цяжкай атлетыцы, а таксама бронзавы медаль па веславанню. Сверэ Фарстад удзельнічаў у спаборніцтвах па боксе, веласпорце, стральбе, плаванню і барбе. У пасляваенны час Фарстад быў адным з наймацнейшых канькабежцаў на дыстанцыі 1500 метраў. Ён тройчы выйграваў гэтую дыстанцыю на чэмпіянатах Еўропы і адзін раз на чэмпіянаце свету. У 1947 годзе Сверэ Фарстад выйграў сярэбраны медаль на чэмпіянаце свету і бронзавы на чэмпіянаце Еўропы. Перад чэмпіянатам Еўропы Фарстад заняў толькі дзявятае месца на чэмпіянаце Нарвегіі. На чэмпіянат Еўропы Фарстад трапіў толькі таму, што сем найлепшых нарвежскіх канькабежцаў за чатырнаццаць дзён да пачатку адмовіліся ад удзелу ў чэмпіянаце Еўропы. У 1948 годзе на [[Зімовыя Алімпійскія гульні 1948|Зімовых Алімпійскіх гульнях у Санкт-Морыцы]] Сверэ Фарстад стаў Алімпійскім чэмпіёнам на дыстанцыі 1500 метраў (2.17,6). Фарстад бег у апошнім забегу са шведам [[Оке Сейфарт]]ам. На працягу трох кругоў наперадзе быў швед, але на заключным крузе Фарстад абышоў яго, і на фінішы быў першым, апярэдзіўшы Сейфарта на 0,5 секунды. На дыстанцыі 500 метраў Фарстад заняў шостае месца. Праз два тыдні пасля Алімпійскіх гульняў Фарстад прыняў удзел у чэмпіянаце Еўропы ў Хамары. У мнагабор’і ён заняў толькі чацвёртае месца, хаця выйграў дыстанцыю 1500 метраў, але на дыстанцыях 5000 і 10000 метраў ён быў адзінаццатым і дванаццатым. {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Фарстад}} m12l0888bxpwsydvyq7dmuj921f1mza 5150899 5150894 2026-06-05T10:46:18Z Autumndancer 168015 5150899 wikitext text/x-wiki {{Спартсмен}} '''Сверэ Фарстад''' ({{lang-no| Sverre Melvin Farstad}}; {{ДН|8|2|1920}}, {{МН|Тронхейм||}} — {{ДС|27|3|1978}}, {{МС|Осла||}}) — нарвежскі канькабежац, Алімпійскі чэмпіён, чэмпіён Еўропы і рэкардсмен свету. Падчас другой сусветнай вайны, калі не праводзіліся міжнародныя спаборніцтвы, Сверрэ Фарстад займаўся гімнастыкай і [[цяжкая атлетыка|цяжкай атлетыкай]]. У 1947 годзе Фарстад заваяваў два сярэбраныя медалі на чэмпіянаце Нарвегіі па цяжкай атлетыцы, а таксама бронзавы медаль па веславанню. Сверэ Фарстад удзельнічаў у спаборніцтвах па боксе, веласпорце, стральбе, плаванню і барбе. У пасляваенны час Фарстад быў адным з наймацнейшых канькабежцаў на дыстанцыі 1500 метраў. Ён тройчы выйграваў гэтую дыстанцыю на чэмпіянатах Еўропы і адзін раз на чэмпіянаце свету. У 1947 годзе Сверэ Фарстад выйграў сярэбраны медаль на чэмпіянаце свету і бронзавы на чэмпіянаце Еўропы. Перад чэмпіянатам Еўропы Фарстад заняў толькі дзявятае месца на чэмпіянаце Нарвегіі. На чэмпіянат Еўропы Фарстад трапіў толькі таму, што сем найлепшых нарвежскіх канькабежцаў за чатырнаццаць дзён да пачатку адмовіліся ад удзелу ў чэмпіянаце Еўропы. У 1948 годзе на [[Зімовыя Алімпійскія гульні 1948|Зімовых Алімпійскіх гульнях у Санкт-Морыцы]] Сверэ Фарстад стаў Алімпійскім чэмпіёнам на дыстанцыі 1500 метраў (2.17,6). Фарстад бег у апошнім забегу са шведам [[Оке Сейфарт]]ам. На працягу трох кругоў наперадзе быў швед, але на заключным крузе Фарстад абышоў яго, і на фінішы быў першым, апярэдзіўшы Сейфарта на 0,5 секунды. На дыстанцыі 500 метраў Фарстад заняў шостае месца. Праз два тыдні пасля Алімпійскіх гульняў Фарстад прыняў удзел у чэмпіянаце Еўропы ў Хамары. У мнагабор’і ён заняў толькі чацвёртае месца, хаця выйграў дыстанцыю 1500 метраў, але на дыстанцыях 5000 і 10000 метраў ён быў адзінаццатым і дванаццатым. {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Фарстад}} {{Алімпійскія чэмпіёны ў бегу на 1500 метраў на каньках}} 0h5m47c2n5mosauwlszz5v0crhblmxr 0 809008 5150909 2026-06-05T11:02:17Z DBatura 73587 Новая старонка: «'''Ягелонская ідэя''' ({{lang-pl|Idea jagiellońska}}) — [[Польшча|польская]] канцэпцыя федэральнай дзяржавы, накіраваная на ўсход у бок [[Літва|Літвы]], [[Беларусь|Беларусі]] і [[Украіна|Украіны]], гэта значыць у арэале «польскага культурнага ўплыву», і якая прадстаўляе мул...» 5150909 wikitext text/x-wiki '''Ягелонская ідэя''' ({{lang-pl|Idea jagiellońska}}) — [[Польшча|польская]] канцэпцыя федэральнай дзяржавы, накіраваная на ўсход у бок [[Літва|Літвы]], [[Беларусь|Беларусі]] і [[Украіна|Украіны]], гэта значыць у арэале «польскага культурнага ўплыву», і якая прадстаўляе мультынацыянальную, шматканфесійную дзяржаву-імперыю, асноўным праціўнікам якой з’яўляецца [[Расія]]<ref>Troebst S., Miedzymorze I zaslubiny z morzem: Mapy mentalne a polityka historyczna w Europie srodkowo-wschodniej / Zapiski historyczne, T. LXXI, Zeszyt 4. – Torun, 2006. – s.73.</ref>. Мае на ўвазе аб’яднанне Усходу пад уладай Польшчы<ref name="Гончаров">Гончаров В.В. История Восточной Пруссии и калининградской области в отечественной и зарубежной историографии XX - начала XXI века. Москва, 2009</ref>, цывілізатарскую місію «існавання [[крэсы ўсходнія|Крэсаў]] ва ўлонне еўрапейскай культуры» і жорсткае супрацьстаянне з [[Масква|Масквой]]<ref name="Неменский">Неменский, О.Б. Асимметрия польско-русских отношений: исторические причины и современные проявления // Звенья, 2011, № 1(14). М., 2011.</ref>. Сваю назву ідэя атрымала ад польскай каралеўскай дынастыі [[Ягелоны|Ягелонаў]], якая ўзышла на прастол у [[1386]] годзе і ўпершыню ўжыла на практыцы механізм стварэння федэратыўнай дзяржавы, якая аб’ядноўвала [[Каралеўства Польскае (1385—1569)|Польскае каралеўства]] і [[Вялікае Княства Літоўскае]]. Цікавасць да Ягелонскай ідэі ўзнікла ў польскіх гісторыкаў у 1920-х и 1930-х у сувязі з актуальнай на той момант праблемай дыпламатычных узаемаадносін з Літвой і [[Віленскае пытанне|пытаннем прыналежнасці Вільні]]. Як палітычная праграма, ягелонская ідэя ў міжваеннай Польшчы супрацьпастаўлялася «[[Пясты|Пястаўскай ідэі]]», якая прадугледжвала фарміраванне нацыянальнай польскай дзяржавы з мінімальнай доляй нацыянальных меншасцяў, спакойнымі межамі на ўсходзе і супрацьстаянне [[Германія|Германіі]]<ref name="Гончаров"/>. Гэтую ідэю адстойвалі [[нацыянальна-дэмакратычная партыя Польшчы|нацыянал-дэмакраты]]. Практычным увасабленнем Ягелонскай ідэі лічыцца палітыка [[праметэізм]]у. Дапаўняючы Ягелонскую ідэю, яна ставіла перад сабой мэту [[раздзел Расіі|раздзялення Расіі]] з дапамогай падтрымкі ўсіх нацыянальных рухаў яе малых народаў, якім Польшча павінна была прынесці вызваленне, а потым частка з іх аб’яднаць у федэрацыю на чале з сабой<ref name="Неменский"/>. == Гл. таксама == * [[Міжмор’е]] * [[Польскі месіянізм]] * [[Рэч Паспалітая Трох Народаў]] == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Палітыка Польшчы]][[Катэгорыя:Гісторыя Польшчы]][[Катэгорыя:Праекты дзяржаў]][[Катэгорыя:Культура Польшчы]] 3at6rqog20wy6ucfcnjwsy9ho8tp56n 0 809009 5150919 2026-06-05T11:15:08Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{значэнні2|Грыфіт}} {{НП}} '''Грыфіт''' ({{lang-en|Griffith}}) — аўстралійскі горад, размешчаны на паўднёвым захадзе штата [[Новы Паўднёвы Уэльс]], заснаваны 4 жніўня 1916 года. Як і шэраг іншых аўстралійскіх гарадоў, яго спраектаваў Уолтэр Бёрлі Грыфін; названы горад быў...» 5150919 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Грыфіт}} {{НП}} '''Грыфіт''' ({{lang-en|Griffith}}) — аўстралійскі горад, размешчаны на паўднёвым захадзе штата [[Новы Паўднёвы Уэльс]], заснаваны 4 жніўня 1916 года. Як і шэраг іншых аўстралійскіх гарадоў, яго спраектаваў Уолтэр Бёрлі Грыфін; названы горад быў у гонар Артура Грыфіна, аўстралійскага палітыка. Паселішча было абвешчана горадам у 1987 годзе. [[Катэгорыя:Гарады Новага Паўднёвага Уэльса]] pa3fto0505ktvbccnjdujngfct6aw7p 5150922 5150919 2026-06-05T11:16:07Z Autumndancer 168015 5150922 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Грыфіт}} {{НП}} '''Грыфіт''' ({{lang-en|Griffith}}) — аўстралійскі горад, размешчаны на паўднёвым захадзе штата [[Новы Паўднёвы Уэльс]], заснаваны 4 жніўня 1916 года. Як і шэраг іншых аўстралійскіх гарадоў, яго спраектаваў Уолтэр Бёрлі Грыфін; названы горад быў у гонар Артура Грыфіна, аўстралійскага палітыка. Паселішча было абвешчана горадам у 1987 годзе. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} {{зноскі}} [[Катэгорыя:Гарады Новага Паўднёвага Уэльса]] 39c3mvq1nb2zylpee1gyuoa7k98y6f7 0 809010 5150926 2026-06-05T11:24:49Z Culamar 102133 Створана перакладам старонкі «[[:ru:Special:Redirect/revision/153340619|IC3PEAK]]» 5150926 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў}}'''IC3PEAK''' (''Айспік'') — расійскі музычны [[дуэт]], створаны Анастасіяй Крэслінай і Мікалаем Кастылёвым. Дуэт выконвае [[Электронная музыка|электронную музыку]], часам дапаўняючы яе элементамі [[Хіп-хоп|хіп-хопа]], [[Рок-музыка|рока]] і [[Народная музыка|народнай музыкі]]. == Гісторыя == === Пачатак === Па словах удзельнікаў, 19 кастрычніка 2013 года лічыцца датай заснавання арт-праекта IC3PEAK<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.youtube.com/watch?v=EiYqAX80qzQ|title=ИНТЕРВЬЮ#4 IC3PEAK: Мы плакали, когда она горела…|archive-url=https://web.archive.org/web/20210519083013/https://www.youtube.com/watch?v=EiYqAX80qzQ|archive-date=2021-05-19|access-date=2021-05-19|url-status=live}}</ref> . З самага старту праекта адметнымі рысамі творчасці IC3PEAK былі змешванне музычных жанраў, адначасовы ўпор і на аўдыё, і на візуальны складнікі, зварот у тэкстах песень да [[Табу|табуіраваных]] тэм, напрыклад, да тэмы смерці. Самі ўдзельнікі дуэта характарызуюць пачатковы перыяд сваёй творчасці як «аўдыёвізуальны тэрарызм»<ref>{{Cite web|url=https://www.colta.ru/articles/music_modern/13267-ic3peak-i-audiovizualnyy-terrorizm|title=IC3PEAK и аудиовизуальный терроризм {{!}} Colta.ru|website=www.colta.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20210518142217/https://www.colta.ru/articles/music_modern/13267-ic3peak-i-audiovizualnyy-terrorizm|archive-date=2021-05-18|access-date=2021-05-18|url-status=live}}</ref>. Першы рэліз праекта EP «Substances» быў выпушчаны ў 2014 годзе. Міні-альбом быў цалкам на англійскай мове. Візуальнае афармленне міні-альбома было выканана дуэтам самастойна. Неўзабаве, пасля першага рэлізу, публіцы была прадстаўлена першая відэа-праца IC3PEAK — кліп на кампазіцыю «Ether»<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.youtube.com/watch?v=qxgZbkiWOYM|title=IC3PEAK - ETHER|archive-url=https://web.archive.org/web/20181207040447/https://www.youtube.com/watch?v=qxgZbkiWOYM|archive-date=2018-12-07|access-date=2021-05-18|url-status=live}}</ref>. Па ўспамінах Анастасіі і Мікалая, яны з самага першага дня стварэння праекта цалкам праводзілі і кантралявалі ўсе творчыя працэсы самастойна<ref name="автоссылка1">{{Cite web|lang=en|url=https://pitchfork.com/reviews/albums/ic3peak-do-svidaniya-goodbye/|title=IC3PEAK: До Свидания / Goodbye|website=Pitchfork|archive-url=https://web.archive.org/web/20210518142215/https://pitchfork.com/reviews/albums/ic3peak-do-svidaniya-goodbye/|archive-date=2021-05-18|access-date=2021-05-18|url-status=live}}</ref>. Такі падыход дазваляў даносіць гледачу аўтарскую ідэю ў арыгінальнай форме, выключаючы прызму лэйблаў. === Папулярнасць за мяжой === Праект набыў папулярнасць за межамі Расіі з першых дзён існавання. У 2014 годзе, пасля рэлізу другога міні-альбома «Vacuum», IC3PEAK пачалі даваць першыя замежныя канцэрты ў такіх еўрапейскіх гарадах, як [[Бардо (горад)|Бардо]], [[Парыж]], [[Рыга]], [[Прага]], [[Хельсінкі]]. Праз два гады, у 2016 годзе, праект ужо даваў канцэрты ў [[Паўднёвая Амерыка|Паўднёвай Амерыцы]]. Падчас знаходжання ў [[Бразілія|Бразіліі]] быў часткова зняты кліп «Go With The Flow». У гэтым жа годзе адбыўся першы тур IC3PEAK па [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] і буйны канцэрт у [[Мехіка]]. Праект IC3PEAK працягвае паспяхова гастраляваць за мяжой<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://meduza.io/shapito/2017/11/02/ic3peak-grustnaya-suka-premiera-klipa-odnoy-iz-samyh-uspeshnyh-rossiyskih-elektronnyh-grupp-kotoraya-teper-poet-po-russki|title=IC3PEAK — «Грустная сука». Премьера клипа одной из самых успешных российских электронных групп, которая теперь поет по-русски|website=Meduza|archive-url=https://web.archive.org/web/20181119125515/https://meduza.io/shapito/2017/11/02/ic3peak-grustnaya-suka-premiera-klipa-odnoy-iz-samyh-uspeshnyh-rossiyskih-elektronnyh-grupp-kotoraya-teper-poet-po-russki|archive-date=2018-11-19|access-date=2023-04-19|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.wonderzine.com/wonderzine/entertainment/interview/243901-ic3peak|title=«Есть страх сделать что-то первым»: Интервью Насти Креслиной из IC3PEAK|website=Wonderzine|date=2019-06-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20210519083025/https://www.wonderzine.com/wonderzine/entertainment/interview/243901-ic3peak|archive-date=2021-05-19|access-date=2021-05-19|url-status=live}}</ref>. === Творчасць на рускай мове === 2 лістапада 2017 года IC3PEAK выдаюць першы рускамоўны альбом «Сладкая жизнь» і відэа, якое стала хітом у яго падтрымку на трэк «Грустная сука» — на чэрвень 2026 года відэа на [[YouTube]] мае больш за 85 мільёнаў праглядаў<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.youtube.com/watch?v=zf99kdFw9b8|title=IC3PEAK - Грустная Сука / Sad Bitch|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224183725/https://www.youtube.com/watch?v=zf99kdFw9b8|archive-date=2018-12-24|access-date=2021-05-18|url-status=live}}</ref>. Калі ў больш ранняй творчасці гурта вакал граў хутчэй ролю інструмента, то ў рускамоўных тэкстах больш выяўляюцца сэнсавы складнік і дасылкі да рускай народнай творчасці. На хвалі ўзрослай папулярнасці на радзіме 28 верасня 2018 года дуэт выпускае яшчэ адзін рускамоўны [[Доўгайграючая пласцінка|лонгплэй]] «Сказка», у яго падтрымку былі экранізаваны кампазіцыі «Сказка» і «Смерти больше нет». Відэа на кампазіцыю «Смерти больше нет» з’яўляецца самым праглядаемым кліпам праекта — на чэрвень 2026 года відэа на YouTube мае больш за 182 мільёны праглядаў<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.youtube.com/watch?v=MBG3Gdt5OGs|title=IC3PEAK - Смерти Больше Нет|archive-url=https://web.archive.org/web/20181209222453/https://www.youtube.com/watch?v=MBG3Gdt5OGs|archive-date=2018-12-09|access-date=2021-05-18|url-status=live}}</ref>. 24 красавіка 2020 года выходзіць трэці альбом гурта на рускай і англійскай мовах «До Свидания». 22 красавіка 2022 года выходзіць чацвёрты альбом гурта на рускай і англійскай мовах «Kiss Of Death». 31 студзеня 2025 года выходзіць пяты альбом гурта на рускай і англійскай мовах «Coming Home». === Забаронены тур 2018 года === Другі рускамоўны альбом IC3PEAK «Сказка» і, асабліва, кліп на кампазіцыю «Смерти больше нет» выклікалі шырокі палітычны рэзананс. Некаторыя кансерватыўныя грамадскія дзеячы ўбачылі ў кліпе абразу ўлады і сілавых структур [[Расія|Расійскай Федэрацыі]], а таксама заклікі да [[Самагубства|суіцыду]], якія, паводле іх слоў, маглі мець уплыў на непаўналетніх фанатаў гурта<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.gazeta.ru/culture/2018/11/29/a_12077167.shtml|title=«Заводят молодежь»: как срывают концерты в России|website=Газета.Ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20210518142215/https://www.gazeta.ru/culture/2018/11/29/a_12077167.shtml|archive-date=2021-05-18|access-date=2021-05-18|url-status=live}}</ref> . [[Файл:Against_the_isolation_of_Runet_(2019-03-10)_103.jpg|злева|міні|257x257пкс]] З агляду на шырокі грамадскі рэзананс расійскія сілавыя структуры пачалі актыўна супрацьдзейнічаць правядзенню раней запланаванага тура праекту. Па словах артыстаў, людзі, якія называюць сябе прадстаўнікамі сілавых структур, ажыццяўлялі званкі з пагрозамі прадстаўнікам канцэртных пляцовак па ўсёй краіне і прымушалі іх адмовіцца ад правядзення канцэртаў<ref name=":1">{{Cite web|lang=ru|url=https://zona.media/online/2018/12/04/icep3ak-tour|title=На меня смотрит вся Россия. Опасные гастроли IC3PEAK|website=Медиазона|archive-url=https://web.archive.org/web/20210518142217/https://zona.media/online/2018/12/04/icep3ak-tour|archive-date=2021-05-18|access-date=2021-05-18|url-status=live}}</ref>. Апагеем супрацьстаяння стала выступленне дуэта ў [[Новасібірск|Новасібірску]] 1 снежня 2018 года. У гэты дзень удзельнікі праекту IC3PEAK і мясцовыя арганізатары канцэрта былі затрыманыя на выхадзе з цягніка на Цэнтральным чыгуначным вакзале Новасібірска. Пасля шэрагу пагроз, дагляду і 3-гадзіннага ўтрымання пад вартай, паліцыя, пад грамадскім ціскам у тым ліку заходніх СМІ, была вымушана адпусціць артыстаў без складання пратаколаў<ref name=":1" />. Канцэрт адбыўся на альтэрнатыўнай пляцоўцы<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/5c02afcc9a79474afe48fe55|title=Полиция отпустила задержанных участников группы IC3PEAK|website=РБК|date=2018-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210525044648/https://www.rbc.ru/rbcfreenews/5c02afcc9a79474afe48fe55|archive-date=2021-05-25|access-date=2023-11-30|url-status=live}}</ref>. На хвалі шэрагу адмененых канцэртаў шэраг музыкаў і грамадскіх дзеячаў па ўсім свеце выказалі актыўную падтрымку праекту IC3PEAK і выступілі супраць цэнзуравання творчасці ў Расіі<ref name="автоссылка1">{{Cite web|lang=en|url=https://pitchfork.com/reviews/albums/ic3peak-do-svidaniya-goodbye/|title=IC3PEAK: До Свидания / Goodbye|website=Pitchfork|archive-url=https://web.archive.org/web/20210518142215/https://pitchfork.com/reviews/albums/ic3peak-do-svidaniya-goodbye/|archive-date=2021-05-18|access-date=2021-05-18|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.hrw.org/news/2019/02/28/russia-censorship-younger-generations-music|title=Russia: Censorship of Younger Generation’s Music|website=Human Rights Watch|date=2019-02-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210618160150/https://www.hrw.org/news/2019/02/28/russia-censorship-younger-generations-music|archive-date=2021-06-18|access-date=2021-05-18|url-status=live}}</ref>. === 2022 — {{Н.ч.}} === Пасля [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|ўварвання Расіі ва Украіну]] 24 лютага 2022 года гурт выступіў супраць вайны і пакінуў Расію, пазней правёўшы еўрапейскі тур для збору сродкаў у падтрымку Украіны<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://meduza.io/feature/2022/07/25/repressivnaya-mashina-pytaetsya-zabit-tebya-do-smerti-a-ty-vylezaesh-iz-mogily-i-pytaeshsya-chto-to-izmenit|title=«Репрессивная машина пытается забить тебя до смерти. А ты вылезаешь из могилы — и пытаешься что-то изменить» Интервью IC3PEAK. Еще в 2018-м их преследовали ФСБ и МВД, а после начала войны группа покинула Россию|website=Meduza|archive-url=https://web.archive.org/web/20230419165420/https://meduza.io/feature/2022/07/25/repressivnaya-mashina-pytaetsya-zabit-tebya-do-smerti-a-ty-vylezaesh-iz-mogily-i-pytaeshsya-chto-to-izmenit|archive-date=2023-04-19|access-date=2023-04-19|url-status=live}}</ref>. На падставе патрабавання Генеральнай пракуратуры Расійскай Федэрацыі ад 28 мая 2022 года, афіцыйная супольнасць гурта ў [[VK]] на тэрыторыі РФ заблакавана. Акрамя таго, гурту забаронена даваць канцэрты ў Расіі<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.fontanka.ru/2022/07/07/71472080/|title=Не только «ДДТ» и Манижа. «Фонтанка» публикует список запрещенных музыкальных исполнителей|website=fontanka.ru - новости Санкт-Петербурга|date=2022-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20220726212940/https://www.fontanka.ru/2022/07/07/71472080/|archive-date=2022-07-26|access-date=2023-04-19|url-status=live}}</ref>. 15 мая 2024 года Мікалай Кастылёў пад псеўданімам Sputn1k выпусціў сваю першую сольную кампазіцыю — «boys never cry»<ref>{{Cite web|url=https://genius.com/Sputn1k-boys-never-cry-lyrics|title=sputn1k – boys never cry|archive-url=https://web.archive.org/web/20240818081950/https://genius.com/Sputn1k-boys-never-cry-lyrics|archive-date=2024-08-18|access-date=2024-08-18|url-status=live}}</ref>. 25 чэрвеня адбылося выйсце другой сольнай песні — «oh no». Таксама былі выпушчаны трэкі: «Odour Of Disorder», «I′m so scared of the night», «It′s alright», «Killer Smile» и «Bad Liar»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://genius.com/artists/Sputn1k|title=sputn1k|website=genius.com|url-status=live}}</ref>. == Назва == У інтэрв’ю Мікалай і Анастасія згадваюць, што назва праекту была абрана выпадкова. Удзельнікі дуэта доўга не маглі вызначыцца з назвай і дамовіліся назваць праект у гонар першага, што трапіцца на вочы. Гэтым прадметам аказаўся чахол для ноўтбука фірмы ICEPEAK. Канцэптуальна выбар быў абгрунтаваны тым, што ў сучаснай культуры музыкі часта ператвараюць сябе ў брэнд, таму праект проста ўзяў назву ўжо гатовага брэнда<ref name=":2">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.the-village.ru/weekend/music/328925-ayspik|title=IC3PEAK: «Страшно, если музыку начнут запрещать»|website=The Village|archive-url=https://web.archive.org/web/20210518142217/https://www.the-village.ru/weekend/music/328925-ayspik|archive-date=2021-05-18|access-date=2021-05-18|url-status=live}}</ref>. Назва IC3PEAK мае некалькі чытанняў: «I speak», «eyes speak», «ice peak». == Склад == * Анастасія Крэсліна — аўтар усіх тэкстаў і вакальных партый, займаецца дызайнам вокладак і іншых візуальных складнікаў. * Мікалай Кастылёў — аўтар усіх інструменталаў. == Дыскаграфія == === Альбомы === * ''IC3PEAK'' (2015) * ''더 많은 사랑'' (2015) * ''Fallal'' (2016) * Сладкая жизнь (2017)<ref>{{Cite web|url=https://www.colta.ru/articles/music_modern/16839?page=5&part=2|title=Что слушать в декабре|author=Сергей Мезенов|website=|date=2017-12-12|publisher=[[Colta.ru]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181124055049/https://www.colta.ru/articles/music_modern/16839?page=5&part=2|archive-date=2018-11-24|access-date=2018-11-23|url-status=live}}</ref> * Сказка (2018)<ref>{{Cite web|url=https://www.colta.ru/articles/music_modern/19466?page=3&part=3|title=Что слушать в октябре — 2|author=Сергей Мезенов|website=|date=2018-10-18|publisher=[[Colta.ru]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181124055312/https://www.colta.ru/articles/music_modern/19466?page=3&part=3|archive-date=2018-11-24|access-date=2018-11-23|url-status=live}}</ref> * До свидания (2020)<ref>{{Cite web|lang=|url=https://colta.ru/articles/music_modern/24404-daydzhest-chto-slushat-v-mae-2020?part=2|title=Что слушать в мае|author=Сергей Мезенов|website=[[colta.ru]]|date=2020-05-18|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20200712020447/https://www.colta.ru/articles/music_modern/24404-daydzhest-chto-slushat-v-mae-2020?part=2|archive-date=2020-07-12|access-date=2020-07-11|url-status=live}}</ref> * ''Kiss Of Death'' (2022) * ''Coming Home'' (2025) === Міні-альбомы === * SUBSTANCES (2014) * Vacuum (2014) === Сінглы === * «Ellipse» (2014) * «I’ll Be Found Remixes» (2014) * «Really Really» (2014) * «Kawaii / Warrior» (2016) * «ХТО» (2017) * «Make You Cry» (2017) <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://genius.com/Ic3peak-make-you-cry-lyrics|title=Make You Cry|website=genius.com|date=2017-06-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20211209191603/https://genius.com/Ic3peak-make-you-cry-lyrics|archive-date=2021-12-09|access-date=2026-02-03|url-status=live}}</ref> * «Cry» (2017) (сумесна з Tommy Cash ) <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://genius.com/Ic3peak-and-tommy-cash-cry-lyrics|title=Cry|website=genius.com|date=2017-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20211211234048/https://genius.com/Ic3peak-and-tommy-cash-cry-lyrics|archive-date=2021-12-11|access-date=2026-02-06|url-status=live}}</ref> * «Monster» (2017) * «THIS WORLD IS SICK» (2018) <ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=kTTwGqeNdlE&t=0s|title=IC3PEAK - THIS WORLD IS SICK|author=IC3PEAK|date=2018-04-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200901010104/https://www.youtube.com/watch?v=kTTwGqeNdlE&t=0s|archive-date=2020-09-01|access-date=2018-04-04|url-status=live}}</ref> * «Ожоги» (2018) (сумесна з Boulevard Depo ) <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://genius.com/Boulevard-depo-burns-lyrics|title=Ожоги (Burns)|website=genius.com|date=2018-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20260116010837/https://genius.com/Boulevard-depo-burns-lyrics|archive-date=2026-01-16|access-date=2026-02-06|url-status=live}}</ref> * «Сказка» (2018) * «Марш» (2020) * «TRRST» (2020) (сумесна з Zillakami ) * «VAMPIR» (2021) (сумесна з Oli Sykes і [[Bring Me the Horizon|Bring Me The Horizon]]) * «Червь / Worm» (2022) (сумесна з Kim Dracula) * «Dead But Pretty» (2022) * «Hey» (2023) * «Tears, pain and blood» (2023) * «Жадина» (2024) * «Crack in the ground» (2024) * «Ненавижу» (2024) * «Господи, прости меня» (2025) == Візуальны складнік == На працягу ўсяго часу існавання ўдзельнікі праекту IC3PEAK самастойна займаюцца вытворчасцю візуальнага афармлення і відэакантэнту. У сваіх інтэрв’ю Анастасія і Мікалай не раз згадвалі, што самі пішуць сцэнары, рэжысуюць, мантуюць і апрацоўваюць свае кліпы, робяць фатаграфіі, ствараюць вокладкі для рэлізаў і г. д.<ref name="автоссылка2">{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.youtube.com/watch?v=95ReakCrKX0|title=IC3PEAK – music and modern art (English subs) / вДудь|archive-url=https://web.archive.org/web/20210609161042/https://www.youtube.com/watch?v=95ReakCrKX0|archive-date=2021-06-09|access-date=2021-05-18|url-status=live}}</ref> === Відэа IC3PEAK === * «Ether» (2014) * «Vacuum» (2014) * «Collapse» (2014) * «Go With The Flow» (2016) * «Kawaii Warrior» (2017) * «So Safe» (2017) * «Make You Cry» (2017) * «Грустная Сука» (2017) * «This World Is Sick» (2018) * «Сказка» (2018) * «Смерти Больше Нет» (2018) * «Марш» (2020) * «Плак-Плак» (2020) * «Dead But Pretty» (2022) * «Kiss Of Death» (2022) * «Worm» (2023) * «Где мой дом?» (2025) == Асабістае жыццё == Анастасія і Мікалай вядуць закрыты лад жыцця і рэдка з’яўляюцца на публіцы. Дакладна невядома, кім яны даводзяцца адзін аднаму — у інтэрв’ю музыкі адыходзяць ад прамога адказу на гэтае пытанне. Таксама ў сваіх інтэрв’ю Анастасія і Мікалай згадвалі, што жывуць у сапраўднай драўлянай хаце, удалечыні ад гарадскога жыцця і гэта дапамагае ім цалкам сканцэнтравацца на творчым працэсе<ref name="автоссылка2">{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.youtube.com/watch?v=95ReakCrKX0|title=IC3PEAK – music and modern art (English subs) / вДудь|archive-url=https://web.archive.org/web/20210609161042/https://www.youtube.com/watch?v=95ReakCrKX0|archive-date=2021-06-09|access-date=2021-05-18|url-status=live}}</ref>. На інтэрв’ю [[Юрый Аляксандравіч Дудзь|Юрыю Дудзю]], якое выйшла 30 чэрвеня 2020 года, Анастасія здзейсніла [[камінг-аўт]], ідэнтыфікуючы сябе як [[Пансексуальнасць|пансексуал]]. == Цікавыя факты == # Аскараносны расійскі рэжысёр [[Мікіта Сяргеевіч Міхалкоў|Мікіта Міхалкоў]] надаў больш за 6 хвілін эфірнага часу агляду і крытыцы кліпа IC3PEAK «Смерти больше нет» у 2018 годзе ў сваёй праграме «БесогонTV», якая выходзіць на федэральнай тэлебачанні<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.youtube.com/watch?v=SN1ZbiksnM8|title=БесогонTV «Ребята, а вы не А.У.Е. ли?»|archive-url=https://web.archive.org/web/20210627211012/https://www.youtube.com/watch?v=SN1ZbiksnM8|archive-date=2021-06-27|access-date=2021-05-18|url-status=live}}</ref>. # Першую сумесную працу дуэта можна пачуць на EP «Postable»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.discogs.com/Oceania-Postable-EP/release/3625496|title=Oceania – Postable EP (2012, Vinyl)|archive-url=https://web.archive.org/web/20210518223239/https://www.discogs.com/Oceania-Postable-EP/release/3625496|archive-date=2021-05-18|access-date=2021-05-18|url-status=live}}</ref> электроннага праекта Oceania, выпушчанага на японскім лэйбле 7even Recordings 31 мая 2012 года. Праект Oceania ствараўся Мікалаем, а тыя кампазіцыі, дзе прысутнічае вакал Насты, ідуць у якасці калабарацыі з «N». Анастасія таксама стварала візуальнае афармленне для праекта Oceania<ref name=":2">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.the-village.ru/weekend/music/328925-ayspik|title=IC3PEAK: «Страшно, если музыку начнут запрещать»|website=The Village|archive-url=https://web.archive.org/web/20210518142217/https://www.the-village.ru/weekend/music/328925-ayspik|archive-date=2021-05-18|access-date=2021-05-18|url-status=live}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{YouTube user|channel/UC2f2qtst4dOzmT8gl5IrgwA|проекта IC3PEAK}} * [https://instagram.com/ic3peak Аккаунт проекта IC3PEAK] в Instagram {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Музычныя дуэты]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2013 годзе]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] poqxb4xd36y4y79ihopiorou9vg0wjt 5150927 5150926 2026-06-05T11:25:51Z Culamar 102133 5150927 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў}} '''IC3PEAK''' (''Айспік'') — расійскі музычны [[дуэт]], створаны Анастасіяй Крэслінай і Мікалаем Кастылёвым. Дуэт выконвае [[Электронная музыка|электронную музыку]], часам дапаўняючы яе элементамі [[хіп-хоп]]а, [[Рок-музыка|рока]] і [[Народная музыка|народнай музыкі]]. == Гісторыя == === Пачатак === Па словах удзельнікаў, 19 кастрычніка 2013 года лічыцца датай заснавання арт-праекта IC3PEAK<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.youtube.com/watch?v=EiYqAX80qzQ|title=ИНТЕРВЬЮ#4 IC3PEAK: Мы плакали, когда она горела…|archive-url=https://web.archive.org/web/20210519083013/https://www.youtube.com/watch?v=EiYqAX80qzQ|archive-date=2021-05-19|access-date=2021-05-19|url-status=live}}</ref> . З самага старту праекта адметнымі рысамі творчасці IC3PEAK былі змешванне музычных жанраў, адначасовы ўпор і на аўдыё, і на візуальны складнікі, зварот у тэкстах песень да [[Табу|табуіраваных]] тэм, напрыклад, да тэмы смерці. Самі ўдзельнікі дуэта характарызуюць пачатковы перыяд сваёй творчасці як «аўдыёвізуальны тэрарызм»<ref>{{Cite web|url=https://www.colta.ru/articles/music_modern/13267-ic3peak-i-audiovizualnyy-terrorizm|title=IC3PEAK и аудиовизуальный терроризм {{!}} Colta.ru|website=www.colta.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20210518142217/https://www.colta.ru/articles/music_modern/13267-ic3peak-i-audiovizualnyy-terrorizm|archive-date=2021-05-18|access-date=2021-05-18|url-status=live}}</ref>. Першы рэліз праекта EP «Substances» быў выпушчаны ў 2014 годзе. Міні-альбом быў цалкам на англійскай мове. Візуальнае афармленне міні-альбома было выканана дуэтам самастойна. Неўзабаве, пасля першага рэлізу, публіцы была прадстаўлена першая відэа-праца IC3PEAK — кліп на кампазіцыю «Ether»<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.youtube.com/watch?v=qxgZbkiWOYM|title=IC3PEAK - ETHER|archive-url=https://web.archive.org/web/20181207040447/https://www.youtube.com/watch?v=qxgZbkiWOYM|archive-date=2018-12-07|access-date=2021-05-18|url-status=live}}</ref>. Па ўспамінах Анастасіі і Мікалая, яны з самага першага дня стварэння праекта цалкам праводзілі і кантралявалі ўсе творчыя працэсы самастойна<ref name="автоссылка1">{{Cite web|lang=en|url=https://pitchfork.com/reviews/albums/ic3peak-do-svidaniya-goodbye/|title=IC3PEAK: До Свидания / Goodbye|website=Pitchfork|archive-url=https://web.archive.org/web/20210518142215/https://pitchfork.com/reviews/albums/ic3peak-do-svidaniya-goodbye/|archive-date=2021-05-18|access-date=2021-05-18|url-status=live}}</ref>. Такі падыход дазваляў даносіць гледачу аўтарскую ідэю ў арыгінальнай форме, выключаючы прызму лэйблаў. === Папулярнасць за мяжой === Праект набыў папулярнасць за межамі Расіі з першых дзён існавання. У 2014 годзе, пасля рэлізу другога міні-альбома «Vacuum», IC3PEAK пачалі даваць першыя замежныя канцэрты ў такіх еўрапейскіх гарадах, як [[Бардо (горад)|Бардо]], [[Парыж]], [[Рыга]], [[Прага]], [[Хельсінкі]]. Праз два гады, у 2016 годзе, праект ужо даваў канцэрты ў [[Паўднёвая Амерыка|Паўднёвай Амерыцы]]. Падчас знаходжання ў [[Бразілія|Бразіліі]] быў часткова зняты кліп «Go With The Flow». У гэтым жа годзе адбыўся першы тур IC3PEAK па [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] і буйны канцэрт у [[Мехіка]]. Праект IC3PEAK працягвае паспяхова гастраляваць за мяжой<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://meduza.io/shapito/2017/11/02/ic3peak-grustnaya-suka-premiera-klipa-odnoy-iz-samyh-uspeshnyh-rossiyskih-elektronnyh-grupp-kotoraya-teper-poet-po-russki|title=IC3PEAK — «Грустная сука». Премьера клипа одной из самых успешных российских электронных групп, которая теперь поет по-русски|website=Meduza|archive-url=https://web.archive.org/web/20181119125515/https://meduza.io/shapito/2017/11/02/ic3peak-grustnaya-suka-premiera-klipa-odnoy-iz-samyh-uspeshnyh-rossiyskih-elektronnyh-grupp-kotoraya-teper-poet-po-russki|archive-date=2018-11-19|access-date=2023-04-19|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.wonderzine.com/wonderzine/entertainment/interview/243901-ic3peak|title=«Есть страх сделать что-то первым»: Интервью Насти Креслиной из IC3PEAK|website=Wonderzine|date=2019-06-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20210519083025/https://www.wonderzine.com/wonderzine/entertainment/interview/243901-ic3peak|archive-date=2021-05-19|access-date=2021-05-19|url-status=live}}</ref>. === Творчасць на рускай мове === 2 лістапада 2017 года IC3PEAK выдаюць першы рускамоўны альбом «Сладкая жизнь» і відэа, якое стала хітом у яго падтрымку на трэк «Грустная сука» — на чэрвень 2026 года відэа на [[YouTube]] мае больш за 85 мільёнаў праглядаў<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.youtube.com/watch?v=zf99kdFw9b8|title=IC3PEAK - Грустная Сука / Sad Bitch|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224183725/https://www.youtube.com/watch?v=zf99kdFw9b8|archive-date=2018-12-24|access-date=2021-05-18|url-status=live}}</ref>. Калі ў больш ранняй творчасці гурта вакал граў хутчэй ролю інструмента, то ў рускамоўных тэкстах больш выяўляюцца сэнсавы складнік і дасылкі да рускай народнай творчасці. На хвалі ўзрослай папулярнасці на радзіме 28 верасня 2018 года дуэт выпускае яшчэ адзін рускамоўны [[Доўгайграючая пласцінка|лонгплэй]] «Сказка», у яго падтрымку былі экранізаваны кампазіцыі «Сказка» і «Смерти больше нет». Відэа на кампазіцыю «Смерти больше нет» з’яўляецца самым праглядаемым кліпам праекта — на чэрвень 2026 года відэа на YouTube мае больш за 182 мільёны праглядаў<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.youtube.com/watch?v=MBG3Gdt5OGs|title=IC3PEAK - Смерти Больше Нет|archive-url=https://web.archive.org/web/20181209222453/https://www.youtube.com/watch?v=MBG3Gdt5OGs|archive-date=2018-12-09|access-date=2021-05-18|url-status=live}}</ref>. 24 красавіка 2020 года выходзіць трэці альбом гурта на рускай і англійскай мовах «До Свидания». 22 красавіка 2022 года выходзіць чацвёрты альбом гурта на рускай і англійскай мовах «Kiss Of Death». 31 студзеня 2025 года выходзіць пяты альбом гурта на рускай і англійскай мовах «Coming Home». === Забаронены тур 2018 года === Другі рускамоўны альбом IC3PEAK «Сказка» і, асабліва, кліп на кампазіцыю «Смерти больше нет» выклікалі шырокі палітычны рэзананс. Некаторыя кансерватыўныя грамадскія дзеячы ўбачылі ў кліпе абразу ўлады і сілавых структур [[Расія|Расійскай Федэрацыі]], а таксама заклікі да [[Самагубства|суіцыду]], якія, паводле іх слоў, маглі мець уплыў на непаўналетніх фанатаў гурта<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.gazeta.ru/culture/2018/11/29/a_12077167.shtml|title=«Заводят молодежь»: как срывают концерты в России|website=Газета.Ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20210518142215/https://www.gazeta.ru/culture/2018/11/29/a_12077167.shtml|archive-date=2021-05-18|access-date=2021-05-18|url-status=live}}</ref> . [[Файл:Against_the_isolation_of_Runet_(2019-03-10)_103.jpg|злева|міні|257x257пкс]] З агляду на шырокі грамадскі рэзананс расійскія сілавыя структуры пачалі актыўна супрацьдзейнічаць правядзенню раней запланаванага тура праекту. Па словах артыстаў, людзі, якія называюць сябе прадстаўнікамі сілавых структур, ажыццяўлялі званкі з пагрозамі прадстаўнікам канцэртных пляцовак па ўсёй краіне і прымушалі іх адмовіцца ад правядзення канцэртаў<ref name=":1">{{Cite web|lang=ru|url=https://zona.media/online/2018/12/04/icep3ak-tour|title=На меня смотрит вся Россия. Опасные гастроли IC3PEAK|website=Медиазона|archive-url=https://web.archive.org/web/20210518142217/https://zona.media/online/2018/12/04/icep3ak-tour|archive-date=2021-05-18|access-date=2021-05-18|url-status=live}}</ref>. Апагеем супрацьстаяння стала выступленне дуэта ў [[Новасібірск]]у 1 снежня 2018 года. У гэты дзень удзельнікі праекту IC3PEAK і мясцовыя арганізатары канцэрта былі затрыманыя на выхадзе з цягніка на Цэнтральным чыгуначным вакзале Новасібірска. Пасля шэрагу пагроз, дагляду і 3-гадзіннага ўтрымання пад вартай, паліцыя, пад грамадскім ціскам у тым ліку заходніх СМІ, была вымушана адпусціць артыстаў без складання пратаколаў<ref name=":1" />. Канцэрт адбыўся на альтэрнатыўнай пляцоўцы<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/5c02afcc9a79474afe48fe55|title=Полиция отпустила задержанных участников группы IC3PEAK|website=РБК|date=2018-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210525044648/https://www.rbc.ru/rbcfreenews/5c02afcc9a79474afe48fe55|archive-date=2021-05-25|access-date=2023-11-30|url-status=live}}</ref>. На хвалі шэрагу адмененых канцэртаў шэраг музыкаў і грамадскіх дзеячаў па ўсім свеце выказалі актыўную падтрымку праекту IC3PEAK і выступілі супраць цэнзуравання творчасці ў Расіі<ref name="автоссылка1">{{Cite web|lang=en|url=https://pitchfork.com/reviews/albums/ic3peak-do-svidaniya-goodbye/|title=IC3PEAK: До Свидания / Goodbye|website=Pitchfork|archive-url=https://web.archive.org/web/20210518142215/https://pitchfork.com/reviews/albums/ic3peak-do-svidaniya-goodbye/|archive-date=2021-05-18|access-date=2021-05-18|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.hrw.org/news/2019/02/28/russia-censorship-younger-generations-music|title=Russia: Censorship of Younger Generation’s Music|website=Human Rights Watch|date=2019-02-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210618160150/https://www.hrw.org/news/2019/02/28/russia-censorship-younger-generations-music|archive-date=2021-06-18|access-date=2021-05-18|url-status=live}}</ref>. === 2022 — {{Н.ч.}} === Пасля [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|ўварвання Расіі ва Украіну]] 24 лютага 2022 года гурт выступіў супраць вайны і пакінуў Расію, пазней правёўшы еўрапейскі тур для збору сродкаў у падтрымку Украіны<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://meduza.io/feature/2022/07/25/repressivnaya-mashina-pytaetsya-zabit-tebya-do-smerti-a-ty-vylezaesh-iz-mogily-i-pytaeshsya-chto-to-izmenit|title=«Репрессивная машина пытается забить тебя до смерти. А ты вылезаешь из могилы — и пытаешься что-то изменить» Интервью IC3PEAK. Еще в 2018-м их преследовали ФСБ и МВД, а после начала войны группа покинула Россию|website=Meduza|archive-url=https://web.archive.org/web/20230419165420/https://meduza.io/feature/2022/07/25/repressivnaya-mashina-pytaetsya-zabit-tebya-do-smerti-a-ty-vylezaesh-iz-mogily-i-pytaeshsya-chto-to-izmenit|archive-date=2023-04-19|access-date=2023-04-19|url-status=live}}</ref>. На падставе патрабавання Генеральнай пракуратуры Расійскай Федэрацыі ад 28 мая 2022 года, афіцыйная супольнасць гурта ў [[VK]] на тэрыторыі РФ заблакавана. Акрамя таго, гурту забаронена даваць канцэрты ў Расіі<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.fontanka.ru/2022/07/07/71472080/|title=Не только «ДДТ» и Манижа. «Фонтанка» публикует список запрещенных музыкальных исполнителей|website=fontanka.ru - новости Санкт-Петербурга|date=2022-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20220726212940/https://www.fontanka.ru/2022/07/07/71472080/|archive-date=2022-07-26|access-date=2023-04-19|url-status=live}}</ref>. 15 мая 2024 года Мікалай Кастылёў пад псеўданімам Sputn1k выпусціў сваю першую сольную кампазіцыю — «boys never cry»<ref>{{Cite web|url=https://genius.com/Sputn1k-boys-never-cry-lyrics|title=sputn1k – boys never cry|archive-url=https://web.archive.org/web/20240818081950/https://genius.com/Sputn1k-boys-never-cry-lyrics|archive-date=2024-08-18|access-date=2024-08-18|url-status=live}}</ref>. 25 чэрвеня адбылося выйсце другой сольнай песні — «oh no». Таксама былі выпушчаны трэкі: «Odour Of Disorder», «I′m so scared of the night», «It′s alright», «Killer Smile» и «Bad Liar»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://genius.com/artists/Sputn1k|title=sputn1k|website=genius.com|url-status=live}}</ref>. == Назва == У інтэрв’ю Мікалай і Анастасія згадваюць, што назва праекту была абрана выпадкова. Удзельнікі дуэта доўга не маглі вызначыцца з назвай і дамовіліся назваць праект у гонар першага, што трапіцца на вочы. Гэтым прадметам аказаўся чахол для ноўтбука фірмы ICEPEAK. Канцэптуальна выбар быў абгрунтаваны тым, што ў сучаснай культуры музыкі часта ператвараюць сябе ў брэнд, таму праект проста ўзяў назву ўжо гатовага брэнда<ref name=":2">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.the-village.ru/weekend/music/328925-ayspik|title=IC3PEAK: «Страшно, если музыку начнут запрещать»|website=The Village|archive-url=https://web.archive.org/web/20210518142217/https://www.the-village.ru/weekend/music/328925-ayspik|archive-date=2021-05-18|access-date=2021-05-18|url-status=live}}</ref>. Назва IC3PEAK мае некалькі чытанняў: «I speak», «eyes speak», «ice peak». == Склад == * Анастасія Крэсліна — аўтар усіх тэкстаў і вакальных партый, займаецца дызайнам вокладак і іншых візуальных складнікаў. * Мікалай Кастылёў — аўтар усіх інструменталаў. == Дыскаграфія == === Альбомы === * ''IC3PEAK'' (2015) * ''더 많은 사랑'' (2015) * ''Fallal'' (2016) * Сладкая жизнь (2017)<ref>{{Cite web|url=https://www.colta.ru/articles/music_modern/16839?page=5&part=2|title=Что слушать в декабре|author=Сергей Мезенов|website=|date=2017-12-12|publisher=[[Colta.ru]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181124055049/https://www.colta.ru/articles/music_modern/16839?page=5&part=2|archive-date=2018-11-24|access-date=2018-11-23|url-status=live}}</ref> * Сказка (2018)<ref>{{Cite web|url=https://www.colta.ru/articles/music_modern/19466?page=3&part=3|title=Что слушать в октябре — 2|author=Сергей Мезенов|website=|date=2018-10-18|publisher=[[Colta.ru]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181124055312/https://www.colta.ru/articles/music_modern/19466?page=3&part=3|archive-date=2018-11-24|access-date=2018-11-23|url-status=live}}</ref> * До свидания (2020)<ref>{{Cite web|lang=|url=https://colta.ru/articles/music_modern/24404-daydzhest-chto-slushat-v-mae-2020?part=2|title=Что слушать в мае|author=Сергей Мезенов|website=[[colta.ru]]|date=2020-05-18|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20200712020447/https://www.colta.ru/articles/music_modern/24404-daydzhest-chto-slushat-v-mae-2020?part=2|archive-date=2020-07-12|access-date=2020-07-11|url-status=live}}</ref> * ''Kiss Of Death'' (2022) * ''Coming Home'' (2025) === Міні-альбомы === * SUBSTANCES (2014) * Vacuum (2014) === Сінглы === * «Ellipse» (2014) * «I’ll Be Found Remixes» (2014) * «Really Really» (2014) * «Kawaii / Warrior» (2016) * «ХТО» (2017) * «Make You Cry» (2017) <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://genius.com/Ic3peak-make-you-cry-lyrics|title=Make You Cry|website=genius.com|date=2017-06-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20211209191603/https://genius.com/Ic3peak-make-you-cry-lyrics|archive-date=2021-12-09|access-date=2026-02-03|url-status=live}}</ref> * «Cry» (2017) (сумесна з Tommy Cash) <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://genius.com/Ic3peak-and-tommy-cash-cry-lyrics|title=Cry|website=genius.com|date=2017-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20211211234048/https://genius.com/Ic3peak-and-tommy-cash-cry-lyrics|archive-date=2021-12-11|access-date=2026-02-06|url-status=live}}</ref> * «Monster» (2017) * «THIS WORLD IS SICK» (2018) <ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=kTTwGqeNdlE&t=0s|title=IC3PEAK - THIS WORLD IS SICK|author=IC3PEAK|date=2018-04-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200901010104/https://www.youtube.com/watch?v=kTTwGqeNdlE&t=0s|archive-date=2020-09-01|access-date=2018-04-04|url-status=live}}</ref> * «Ожоги» (2018) (сумесна з Boulevard Depo) <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://genius.com/Boulevard-depo-burns-lyrics|title=Ожоги (Burns)|website=genius.com|date=2018-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20260116010837/https://genius.com/Boulevard-depo-burns-lyrics|archive-date=2026-01-16|access-date=2026-02-06|url-status=live}}</ref> * «Сказка» (2018) * «Марш» (2020) * «TRRST» (2020) (сумесна з Zillakami) * «VAMPIR» (2021) (сумесна з Oli Sykes і [[Bring Me the Horizon|Bring Me The Horizon]]) * «Червь / Worm» (2022) (сумесна з Kim Dracula) * «Dead But Pretty» (2022) * «Hey» (2023) * «Tears, pain and blood» (2023) * «Жадина» (2024) * «Crack in the ground» (2024) * «Ненавижу» (2024) * «Господи, прости меня» (2025) == Візуальны складнік == На працягу ўсяго часу існавання ўдзельнікі праекту IC3PEAK самастойна займаюцца вытворчасцю візуальнага афармлення і відэакантэнту. У сваіх інтэрв’ю Анастасія і Мікалай не раз згадвалі, што самі пішуць сцэнары, рэжысуюць, мантуюць і апрацоўваюць свае кліпы, робяць фатаграфіі, ствараюць вокладкі для рэлізаў і г. д.<ref name="автоссылка2">{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.youtube.com/watch?v=95ReakCrKX0|title=IC3PEAK – music and modern art (English subs) / вДудь|archive-url=https://web.archive.org/web/20210609161042/https://www.youtube.com/watch?v=95ReakCrKX0|archive-date=2021-06-09|access-date=2021-05-18|url-status=live}}</ref> === Відэа IC3PEAK === * «Ether» (2014) * «Vacuum» (2014) * «Collapse» (2014) * «Go With The Flow» (2016) * «Kawaii Warrior» (2017) * «So Safe» (2017) * «Make You Cry» (2017) * «Грустная Сука» (2017) * «This World Is Sick» (2018) * «Сказка» (2018) * «Смерти Больше Нет» (2018) * «Марш» (2020) * «Плак-Плак» (2020) * «Dead But Pretty» (2022) * «Kiss Of Death» (2022) * «Worm» (2023) * «Где мой дом?» (2025) == Асабістае жыццё == Анастасія і Мікалай вядуць закрыты лад жыцця і рэдка з’яўляюцца на публіцы. Дакладна невядома, кім яны даводзяцца адзін аднаму — у інтэрв’ю музыкі адыходзяць ад прамога адказу на гэтае пытанне. Таксама ў сваіх інтэрв’ю Анастасія і Мікалай згадвалі, што жывуць у сапраўднай драўлянай хаце, удалечыні ад гарадскога жыцця і гэта дапамагае ім цалкам сканцэнтравацца на творчым працэсе<ref name="автоссылка2">{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.youtube.com/watch?v=95ReakCrKX0|title=IC3PEAK – music and modern art (English subs) / вДудь|archive-url=https://web.archive.org/web/20210609161042/https://www.youtube.com/watch?v=95ReakCrKX0|archive-date=2021-06-09|access-date=2021-05-18|url-status=live}}</ref>. На інтэрв’ю [[Юрый Аляксандравіч Дудзь|Юрыю Дудзю]], якое выйшла 30 чэрвеня 2020 года, Анастасія здзейсніла [[камінг-аўт]], ідэнтыфікуючы сябе як [[Пансексуальнасць|пансексуал]]. == Цікавыя факты == # Аскараносны расійскі рэжысёр [[Мікіта Сяргеевіч Міхалкоў|Мікіта Міхалкоў]] надаў больш за 6 хвілін эфірнага часу агляду і крытыцы кліпа IC3PEAK «Смерти больше нет» у 2018 годзе ў сваёй праграме «БесогонTV», якая выходзіць на федэральнай тэлебачанні<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.youtube.com/watch?v=SN1ZbiksnM8|title=БесогонTV «Ребята, а вы не А.У.Е. ли?»|archive-url=https://web.archive.org/web/20210627211012/https://www.youtube.com/watch?v=SN1ZbiksnM8|archive-date=2021-06-27|access-date=2021-05-18|url-status=live}}</ref>. # Першую сумесную працу дуэта можна пачуць на EP «Postable»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.discogs.com/Oceania-Postable-EP/release/3625496|title=Oceania – Postable EP (2012, Vinyl)|archive-url=https://web.archive.org/web/20210518223239/https://www.discogs.com/Oceania-Postable-EP/release/3625496|archive-date=2021-05-18|access-date=2021-05-18|url-status=live}}</ref> электроннага праекта Oceania, выпушчанага на японскім лэйбле 7even Recordings 31 мая 2012 года. Праект Oceania ствараўся Мікалаем, а тыя кампазіцыі, дзе прысутнічае вакал Насты, ідуць у якасці калабарацыі з «N». Анастасія таксама стварала візуальнае афармленне для праекта Oceania<ref name=":2">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.the-village.ru/weekend/music/328925-ayspik|title=IC3PEAK: «Страшно, если музыку начнут запрещать»|website=The Village|archive-url=https://web.archive.org/web/20210518142217/https://www.the-village.ru/weekend/music/328925-ayspik|archive-date=2021-05-18|access-date=2021-05-18|url-status=live}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{YouTube user|channel/UC2f2qtst4dOzmT8gl5IrgwA|проекта IC3PEAK}} * [https://instagram.com/ic3peak Аккаунт проекта IC3PEAK] в Instagram {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Музычныя дуэты]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2013 годзе]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] lh1wzp023fjny26akwr3pi3plv455r4 0 809011 5150934 2026-06-05T11:47:33Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Чаховіч Уладзіслаў перанёс старонку [[Сымон Якавюк]] у [[Сымон Міхайлавіч Якавюк]] 5150934 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Сымон Міхайлавіч Якавюк]] 1kggl0c1clb70qk21zczxvyznwt2kmc 0 809012 5150935 2026-06-05T11:55:28Z Aliaksei Lastouski 75892 Новая старонка: «{{Асоба}} '''Багуслаў''' '''Гізберт-Студніцкі''' ([[Польская мова|польск]]. ''Bogusław Michał Gizbert-Studnicki'', [[18 лістапада]] [[1682]], [[Вялікае Княства Літоўскае|Літва]] — [[7 лютага]] [[1730]], [[Рым]]) - дзеяч каталіцкай царквы, [[Езуіты|езуіт]], драматург. <ref>{{Cite web|url=https://vkl.by/articles/714|title=...» 5150935 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Багуслаў''' '''Гізберт-Студніцкі''' ([[Польская мова|польск]]. ''Bogusław Michał Gizbert-Studnicki'', [[18 лістапада]] [[1682]], [[Вялікае Княства Літоўскае|Літва]] — [[7 лютага]] [[1730]], [[Рым]]) - дзеяч каталіцкай царквы, [[Езуіты|езуіт]], драматург. <ref>{{Cite web|url=https://vkl.by/articles/714|title=Гізберт-Студніцкі Багуслаў|author=Пазднякоў Валерый|website=Электронная энцыклапедыя "Вялікае Княства Літоўскае"|access-date=2026-06-05}}</ref><ref>''Duchowieństwo i świątynie na Ziemi Wileńskiej od XV w. do 1945 roku'' / opracował Mieczysław Jackiewicz. Bydgoszcz : Towarzystwo Milośników Wilna i Ziemi Wileńskiej, 2009. - S. 103.</ref><ref>''Encyklopedia ziemi Wileńskiej. T. 2, Literatura ziemi Wileńskiej od XVI w. do 1945 r.'' Bydgoszcz : Towarzystwo Miłośników Wilna i Ziemi Wileńskiej, 2004. S. 79.</ref> == Біяграфія == Вучыўся ў [[Віленская езуіцкая акадэмія|Віленскай езуіцкай акадэміі]]. У 1701 уступіў у Вільні ў ордэн езуітаў. Прафесар [[Рыторыка|рыторыкі]] ў [[Вільня|Вільні]] (1714—16) і [[Слуцк|Слуцку]] (1716—17, 1718—20), [[Філасофія|філасофіі]] ў Вільні (1720—23), [[Багаслоўе|тэалогіі]] і [[Кананічнае права|кананічнага права]] ў [[Варшава|Варшаве]] (1723—25) і Вільні (1725—26). З 1726 пастулатар у справе [[Беатыфікацыя|беатыфікацыі]] [[Андрэй Баболя|Андрэя Баболі]] ў Рыме. Аўтар [[Панегірык|панегірыкаў]], тэатральных п'ес: ''Maeror in mero affuso sanguine temperatus'' (1715), ''Status... in coelum'' (1715), ''Alexander super mensa debellatus'' (1716). У рукапісах пакінуў лекцыі па філасофіі і тэалогіі. == Спасылкі == ba5p6gxbxk0t7v604i7877neei8qmaa 5150937 5150935 2026-06-05T11:58:56Z Aliaksei Lastouski 75892 5150937 wikitext text/x-wiki {{Асоба | арыгінал імя = Bogusław Michał Gizbert-Studnicki | дата нараджэння = [[18 лістапада]] [[1682]] | дата смерці = [[7 лютага]] [[1730]] | месца смерці = [[Рым]] | Месца працы = [[Віленская езуіцкая акадэмія]] | Альма-матар = [[Віленская езуіцкая акадэмія]] }} '''Багуслаў''' '''Гізберт-Студніцкі''' ([[Польская мова|польск]]. ''Bogusław Michał Gizbert-Studnicki'', [[18 лістапада]] [[1682]], [[Вялікае Княства Літоўскае|Літва]] — [[7 лютага]] [[1730]], [[Рым]]) - дзеяч каталіцкай царквы, [[Езуіты|езуіт]], драматург. <ref name=":0">{{Cite web|url=https://vkl.by/articles/714|title=Гізберт-Студніцкі Багуслаў|author=Пазднякоў Валерый|website=Электронная энцыклапедыя "Вялікае Княства Літоўскае"|access-date=2026-06-05}}</ref><ref>''Duchowieństwo i świątynie na Ziemi Wileńskiej od XV w. do 1945 roku'' / opracował Mieczysław Jackiewicz. Bydgoszcz : Towarzystwo Milośników Wilna i Ziemi Wileńskiej, 2009. - S. 103.</ref><ref name=":1">''Encyklopedia ziemi Wileńskiej. T. 2, Literatura ziemi Wileńskiej od XVI w. do 1945 r.'' Bydgoszcz : Towarzystwo Miłośników Wilna i Ziemi Wileńskiej, 2004. S. 79.</ref> == Біяграфія == Вучыўся ў [[Віленская езуіцкая акадэмія|Віленскай езуіцкай акадэміі]]. У 1701 уступіў у Вільні ў ордэн езуітаў. Прафесар [[Рыторыка|рыторыкі]] ў [[Вільня|Вільні]] (1714—16) і [[Слуцк|Слуцку]] (1716—17, 1718—20), [[Філасофія|філасофіі]] ў Вільні (1720—23), [[Багаслоўе|тэалогіі]] і [[Кананічнае права|кананічнага права]] ў [[Варшава|Варшаве]] (1723—25) і Вільні (1725—26). З 1726 пастулатар у справе [[Беатыфікацыя|беатыфікацыі]] [[Андрэй Баболя|Андрэя Баболі]] ў Рыме. Аўтар [[Панегірык|панегірыкаў]], тэатральных п'ес: ''Maeror in mero affuso sanguine temperatus'' (1715), ''Status... in coelum'' (1715), ''Alexander super mensa debellatus'' (1716).<ref name=":1" /> У рукапісах пакінуў лекцыі па філасофіі і тэалогіі.<ref name=":0" /> == Спасылкі == [[Катэгорыя:Рэктары Полацкага езуіцкага калегіума]] 8be6pvb8wf6jvhjuvwbsn0s5o7niidi