Канфуцый

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="be">
  <siteinfo>
    <sitename>Вікіпедыя</sitename>
    <dbname>bewiki</dbname>
    <base>https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.5</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Мультымедыя</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Адмысловае</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Размовы</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Удзельнік</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Размовы з удзельнікам</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Вікіпедыя</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Размовы пра Вікіпедыю</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Файл</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Размовы пра файл</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Размовы пра MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Шаблон</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Размовы пра шаблон</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Даведка</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Размовы пра даведку</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Катэгорыя</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Размовы пра катэгорыю</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Партал</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Размовы пра партал</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Размовы пра модуль</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Канфуцый</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2038</id>
    <revision>
      <id>5152693</id>
      <parentid>4862458</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T17:03:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pabojnia</username>
        <id>135280</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5152693</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31006" sha1="bxiq9sqaq7poy79w45er2pha07fsmdf" xml:space="preserve">{{Філосаф
 |імя                  = Конфуций
 |арыгінал імя       = {{lang-zh|孔子 / 孔夫子}}
 |выява               = Confucius Tang Dynasty.jpg&lt;!--Konfuzius-1770.jpg--&gt;
 |шырыня               = 275px
 |апісанне выявы      = Партрэт Канфуцыя. {{нп4|У Даоцзы||ru|}}.
 |імя пры нараджэнні     = Кун Цю ({{lang-zh|孔丘}})
 |псеўданімы           = 
 |дата нараджэння      = 
 |дата смерці          = 
 |месца смерці         = 
 |падданства          = Кітай
 |мова                 = 
 |школа                = заснавальнік [[канфуцыянства]]
 |напрамак             = 
 |перыяд               = 
 |інтарэсы             = [[сацыяльная філасофія]],&lt;br /&gt;[[этыка]]
 |ідэі                 = [[канфуцыянства]]
 |папярэднікі      = 
 |паслядоўнікі        = многія ўсходнія філосафы,&lt;br /&gt;[[Хрысціян фон Вольф]],&lt;br /&gt;[[Роберт Каммінгс Невілл]]
 |вікітэка             = 
 |вікіцытатнік         = 
}}
'''Канфу́цый''', ці '''Кун-цзы''' ({{кітайская|孔子|孔子|Kǒngzǐ|}}, радзей {{кітайская|孔夫子|孔夫子|Kǒngfūzǐ|Кун Фу-цзы}}) — кітайскі філосаф, [[культ]]авая постаць кітайскай культуры, заснавальнік [[канфуцыянства]].

Яго павучанні, запісаныя слухачамі і паслядоўнікамі, склалі працу «Гутаркі і суджэнні» (论语, {{нп4|Лунь юй||ru|}}). На працягу многіх стагоддзяў кожны адукаваны кітаец павінен быў у дзяцінстве вывучыць на памяць гэтую кнігу і кіравацца ёю ў сваім жыцці. З II ст. да н.э. [[канфуцыянства]] стала дзяржаўнай ідэалагічнай дактрынай, а ён сам быў кананізаваны і абвешчаны настаўнікам 10 тысяч пакаленняў. Яго культ афіцыйна падтрымліваўся да [[Сіньхайская рэвалюцыя|кітайскай буржуазнай рэвалюцыі]] (1911).

Да перамогі [[легізм]]у школа Канфуцыя была толькі адным са многіх кірункаў у інтэлектуальным жыцці Вайсковых Царстваў, у перыяд, вядомы пад назвай [[Сто школ]]. І толькі пасля падання [[Дынасцтыя Цынь|Цынь]] адроджанае канфуцыянства дасягнула статусу дзяржаўнай [[Ідэалогія|ідэалогіі]], якая захавалася да пачатку XX стагоддзя, толькі часова саступаючы месца [[будызм]]у і [[даасізм]]у. Гэта прывяло да ўзвялічвання фігуры Канфуцыя і ўлучэння яго ў рэлігійны [[пантэон]].

== Імёны ==
Радавое і асабістае імёны Канфуцыя былі адпаведна '''Кун Цю''' ({{кітайская|孔丘|孔丘|Kǒng Qiū}})&lt;ref name=chin07-2 /&gt;. Яго [[другое імя, Усходняя Азія|другое імя]] было '''Чжун-ні''' ({{кітайская|仲尼|仲尼|Zhòngní}})&lt;ref name=chin07-2&gt;{{Harvnb|Chin|2007|loc=2}}&lt;/ref&gt;. У кітайскай мове ён найчасцей вядомы як '''Кунцзы''' ({{кітайская|孔子|孔子|Kǒng Zǐ}}, літаральна «Настаўнік Кун»).&lt;ref name=rain10-1&gt;{{Harvnb|Rainey|2010|loc=1}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=phan12-170 /&gt;. Ён таксама вядомы пад пачцівым іменем '''Кун Фуцзы''' ({{кітайская|孔夫子|孔夫子|Kǒng Fūzǐ}}, літаральна «Вялікі Настаўнік Кун»)&lt;ref name=phan12-170&gt;{{Harvnb|Phan|2012|loc=170}}&lt;/ref&gt;. Лацінізаванае імя «Confucius» утворана ад «Кун Фуцзы» і было ўведзена ва ўжытак у 16 ст. езуіцкімі місіянерамі ў Кітаі, найбольш імаверна, [[Матэа Рычы]]&lt;ref name=phan12-170 /&gt;.

У ''[[Лунь юй]]'' ён часта ўпамінаецца проста як «Настаўнік» ({{кітайская|子|子|Zǐ}}).

== Жыццё ==
Лічыцца, што Канфуцый жыў паміж [[551 да н.э.|551]] і [[479 да н.э.]]. Канфуцый нарадзіўся ў горадзе [[Цюфу]] кітайскага [[княства Лу]] (кіт. 鲁) пад імем Кун Цю. У дзесяць гадоў юнак Канфуцый стаў сіратой.

Канфуцый заснаваў школу [[Філасофія|фiласофіі]], у цэнтры яго вучэння знаxодзiцца ''парадак'', дасягнуць якога можна, стаўшы высокамаральным мужам (цзюнцзы, 君子). У 60-гадовым узросце Канфуцый вяртаецца дадому i сістэматызуе лiтаратурную крыніцу мiнулага — [[Шы цзін]] (Кнiгу Песень 詩經).

== Вучэнне ==
Вучэнне Канфуцыя закранае рэлiгійны, фiласофскi i грамадска-палiтычны светапогляды, прычым у грамадскай i палiтычнай этыцы на пярэдні план выступаюць нормы паводзін. Чатыры фундаментальныя паняццi яго вучэння: [[гуманнасць]] (仁 Жэнь), [[справядлівасць]] (義 Йi), [[шанаванне бацькоў]] (孝 Сяо) i [[рытуал]] (禮 Лi).

У цэнтры яго вучэння — пытанні маральных паводзін, выхавання і кіравання дзяржавай. Асноватворным прынцыпам яго этыкі з'яўляецца паняцце «жэнь» — чалавечнасць, гуманнасць, чалавекалюбства. Яно разглядалася як вышэйшы закон узаемаадносін людзей у грамадстве і сям'і. Лічылася, што дасягнуць такога стану чалавек можа шляхам пастаяннага самаўдасканалення на аснове выканання завешчаных правіл этыкі: з павагай адносіцца да старэйшых па ўзросце і грамадскім становішчы, шанаваць бацькоў, быць адданымі радзіме, любіць людзей. Дзяржаўнае кіраванне таксама павінна грунтавацца на гуманных пачатках і клопаце пра людзей. Лепшым метадам кіравання людзьмі з'яўляецца не насілле, а прыклад і перакананне. Разам з тым Канфуцый лічыў, што кожны абавязаны строга выконваць прадпісанае яму і займаць сваё месца ў грамадскай іерархіі.

=== Пяць пастаянстваў справядлівага чалавека ===
* ''[[Жэнь, канфуцыянства|Жэнь]]'' (仁) — «чалавечы пачатак», «любоў да людзей», «чалавекалюбства», «літасць», «гуманнасць». Гэта — ''чалавечы пачатак у чалавеку, які з'яўляецца адначасна яго абавязкам''. Няможна сказаць, што ўяўляе сабою чалавек, не адказаўшы адначасна на пытанне пра тое, у чым складаецца яго маральнае пакліканне. Кажучы па-іншаму, чалавек ёсць то, што ён сам з сябе робіць. Як ''Лі'' вынікае з ''І'', так ''І'' вынікае з ''Жэнь''. Следаваць ''Жэнь'' значыць паводзіцца спагадай і любоўю да людзей. Гэта тое, што адрознівае чалавека ад жывёлы, то бок тое, што супрацьстаіць звярыным якасцям дзікасці, подласці і жорсткасці. Пазней знакам сталасці ''Жэнь'' стала ''Дрэва''. [[Файл:Confuciusmansionqufu.jpg|thumb|right|Дамы нашчадкаў Канфуцыя ў яго родным горадзе, [[Цюйфу]].]]
* ''І'' (义 [義]) — «праўда», «справядлівасць». Хоць прытрымліванне ''І'' з уласных інтарэсаў не з'яўляецца грахом, справядлівы чалавек прытрымліваееца ''І'', бо гэта слушна. ''І'' заснавана на ўзаемнасці: так, справядліва шанаваць бацькоў у падзяку за тое, што яны цябе выгадавалі. Ураўнаважвае якасць ''Жэнь'' і паведамляе шляхетнаму чалавеку патрэбную цвёрдасць і строгасць. ''І'' супрацьстаіць эгаізму. «Шляхетны чалавек шукае ''І'', а нізкі — выгады». Учыннасць ''І'' пасля была ўвязана з ''Металам''.
* ''Лі'' (礼 [禮]) — даслоўна «звычай», «абрад», «рытуал». Пэўнасць звычаям, выкананне абрадаў, прыкладам павага да бацькоў. У больш агульным сэнсе ''Лі'' — кожная дзейнасць, скіраваная на захаванне асноў грамадства. Знак — ''Агонь''. Слова «рытуал» — ці не адзіны беларускі эквівалент адпаведнага кітайскага тэрміна», які можа быць перакладзены таксама як «правілы», «цырымоніі», «этыкет», «[[абрад]]» ці, дакладней, «[[звычай]]». У самым агульным выглядзе пад рытуалам разумеюцца пэўныя нормы і ўзоры па-грамадску годных паводзін. Яго можна вытлумачыць як свайго роду змазку сацыяльнага механізма.
* ''Чжы'' (智) — цвярозы розум, развага, «мудрасць», разважлівасць — уменне пралічыць вынікі сваіх дзеянняў, паглядзець на іх з боку, у перспектыве. Ураўнаважвае якасць ''І'', папярэджваючы ўпартасць. ''Чжы'' супрацьстаіць дурасці. ''Чжы'' ў канфуцыянстве асацыявалася з элементам ''Вады''.
* ''Сінь'' (信) — шчырасць, «добры намер», натуральнасць і сумленнасць. ''Сінь'' ураўнаважвае ''Лі'', папярэджваючы крывадушнасць. Сінь адпавядае элемент ''Землі''.
Маральныя абавязкі, паколькі яны матэрыялізуюцца ў рытуале, робяцца справай выхаванні, адукацыі, культуры. Гэтыя паняткі ў Канфуцыя не былі разведзены. Усе яны ўваходзяць ва ўтрыманне катэгорыі ''«вэнь»'' (спачатку гэта слова азначала чалавека з размаляваным тулавам, татуяванкай). '''«Вэнь»''' можна вытлумачыць як культурны сэнс чалавечага быцця, як выхаванасць. Гэта не другаснае штучнае ўтварэнне ў чалавеку і не яго першасны натуральны пласт, не кніжнасць і не природность, а іх арганічны сплаў.

== Гл. таксама ==
* [[Чжу Сі]]

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|8|Канфуцый||11—12}}
* {{кніга |частка=Конфуций |аўтар=Кобзев А.И. |спасылка частка= http://www.synologia.ru/a/Конфуций |загаловак=Духовная культура Китая: энциклопедия: в 5 т. |выдавецтва=Изд. фирма «Восточная литература» РАН |том=1. Философия |старонкі=284—286 |месца=М. |год=2006 }}
* Чалавек і грамадства: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1998. ISBN 985-11-0108-7
* Семененко И. И. Афоризмы Конфуция. М., 1987.
* Переломов Л. С. Конфуций: жизнь, учение, судьба. М., 1993.
* Зороастр. Будда. Конфуций. Магомет. Киев, 1991.
* Будда Шакьямуни. Конфуций. Мухаммед. Франциск Ассизский: Биогр. повествования. Челябинск, 1995.
* ''Буранок С. О.'' [http://www.hist.usu.ru/rsih/text/buranok.htm  Проблема интерпретации и перевода первого суждения в «Лунь юй»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080401011808/http://www.hist.usu.ru/rsih/text/buranok.htm |date=1 красавіка 2008 }} // Научная конференция «Интеллектуальная культура исторической эпохи» УрО РОИИ, Екатеринбург, 26-27 апреля 2007 г.
* ''Васильев В. А.'' [http://www.studfiles.ru/preview/3651908/ Конфуций о добродетели] // Социально-гуманитарные знания. 2006. № 6. С.132-146.
* ''[[Лідзія Іванаўна Галавачова|Головачёва Л. И.]]'' Конфуций о преодолении отклонений при просветлении: тезисы // XXXII научная конференция «Общество и государство в Китае» / Институт востоковедения РАН. М., 2002. С.155-160.
* ''Головачёва Л. И.'' Конфуций о цельности // XII Всероссийская конф. «Философии Восточно-Азиатского региона и современная цивилизация» / РАН. Ин-т Дал. Востока. М., 2007. С. 129—138. (Информ. материалы. Сер. Г; Вып.14)
* ''Головачёва Л. И.'' Конфуций поистине непрост // XL научая конференция «Общество и государство в Китае». М., 2010. С.323-332. (Учён. зап. / Отд. Китая; Вып.2)
* ''Го Сяо-ли''. [http://mexalib.com/view/44344 Мир трансцендентный и мир действительный: сравнительный анализ культурного мышления через призму произведений Достоевского, Конфуция и Лао-цзы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190125232855/http://mexalib.com/view/44344 |date=25 студзеня 2019 }} // [[Вопросы философии]]. 2013. № 3. С.103-111.
* ''Гусаров В. Ф.'' Непоследовательность Конфуция и дуализм философии Чжу Си // Третья научная конференция «Общество и государство в Китае». Тезисы и доклады. Т.1. М., 1972.
* ''[[Васіль Паўлавіч Ілюшачкін|Илюшечкин В. П.]]'' Конфуций и [[Шан Ян]] о путях объединения Китая // XVI Научная конференция «Общество и государство в Китае». Ч.I, М., 1985. С.36-42.
* ''Карягин К. М.'' [http://elib.tomsk.ru/purl/1-9477/ Конфуций, его жизнь и философская деятельность : биографический очерк] / с портр. Конфуция, гравир. в Лейпциге Геданом. — СПб.: Типография Ю. Н. Эрлих, 1891. — 77, [4] с., [1] л. ил., портр. ([[Жизнь замечательных людей]] : биографическая библиотека [[Флорэнтый Фёдаравіч Паўленкаў|Ф. Павленкова]])
* ''[[Арцём Ігаравіч Кобзеў|Кобзев А. И.]]'' [http://phisci.ru/files/issues/2015/02/RJPS_2015-02_Kobzev.pdf Конфуций против Конфузия с глинозёма, или Уточнение данных о первом китайском философе и его главном произведении] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181024231940/http://phisci.ru/files/issues/2015/02/RJPS_2015-02_Kobzev.pdf |date=24 кастрычніка 2018 }} // Философские науки. 2015. № 2. С.78-106.
* ''Кравцова М. Е.'', ''Баргачева В. Н.'' [http://www.synologia.ru/a/Культ_Конфуция Культ Конфуция] // [[Духовная культура Китая (энциклопедия)|Духовная культура Китая]]. — М., 2006. T.2. С.196-202.
* ''[[Яўген Іванавіч Кычанаў|Кычанов Е. И.]]'' Тангутский апокриф о встрече Конфуция и Лао-цзы // XIX научная конференция по историографии и источниковедению истории стран Азии и Африки. — СПб., 1997. С.82-84.
* ''[[Анатоль Яўгенавіч Лук'янаў|Лукьянов А. Е.]]'' Лао-цзы и Конфуций: Философия Дао. — М.: Восточная литература, 2001. — 384 с. — ISBN 5-02-018122-6
* ''[[Уладзімір Вячаслававіч Малявін|Малявин В. В.]]'' Конфуций. [1-е изд.] М.: Молодая гвардия, 1992. — 336 с. ([[ЖЗЛ]]) — ISBN 5-235-01702-1; 2-е изд., испр. и доп. 2001, — ISBN 978-5-235-03023-7; 3-е изд. 2007, — ISBN 978-5-235-03023-7; 4-е изд. 2010, — ISBN 978-5-235-03344-3.
* ''[[Аляксей Аляксандравіч Маслаў|Маслов А. А.]]'' [http://ec-dejavu.ru/c-2/Confucio.html Конфуций] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080229081529/http://ec-dejavu.ru/c-2/Confucio.html |date=29 лютага 2008 }} // ''Маслов А. А.'' Китай: колокольца в пыли. Странствия мага и интеллектуала. — М.: Алетейя, 2003. С.100-115.
* ''[[Леанард Сяргеевіч Пераломаў|Переломов Л. С.]]'' Конфуций. Лунь Юй. Исследование; перевод древнекитайского, комментарии. Факсимильный текст Лунь юя с комментариями Чжу Си. — М.: Восточная литература, 1998. — 588 с. — ISBN 5 02 018024 6
* {{кніга |аўтар=''[[Леанард Сяргеевіч Пераломаў|Переломов Л. С]]''|загаловак=Конфуций: жизнь, учение, судьба  |месца=Москва |выдавецтва=Наука |год=1993  |старонак=440 |isbn=5-02-017069-0 | ref=Переломов Л.С. Конфуций}}
* ''[[Павел Сцяпанавіч Папоў|Попов П. С.]]'' Изречения Конфуция, учеников его и других лиц. — СПб., 1910.
* ''Роузман, Генри''. О знании (чжи): дискурс-руководство к действию в «Аналектах» Конфуция // Сравнительная философия: Знание и вера в контексте диалога культур / Институт философии РАН. — М.: Восточная литература. 2008. С.20-28. (Сравнительная философия) — ISBN 978-5-02-036338-0.
* ''Чепурковский Е. М.'' Соперник Конфуция: библиографическая заметка о философе [[Мо-цзы]] и об объективном изучении народных воззрений Китая. — [[Харбин]], 1928.
* ''[[Ян Хіншун|Ян Хин-шун]]'', ''Донобаев А. Д.'' Этические концепции Конфуция и [[Ян Чжу]] // X научная конференция «Общество и государство в Китае» Ч.I. М., 1979. C. 195—206.
* {{кніга |аўтар=[[:en:Daniel Bonevac|Bonevac, Daniel]]; Phillips, Stephen|загаловак=Introduction to world philosophy  |месца=New York |выдавецтва=[[Oxford University Press]] |год=2009  |isbn=978-0-19-515231-9 | ref=Bonevac, Phillips}}
* {{кніга |аўтар=[[:en:Herrlee Glessner Creel|Creel, Herrlee Glessner]]|загаловак= Confucius: The man and the myth |месца=New York |выдавецтва=[[:en:John Day Company|John Day Company]] |год=1949  | ref=Creel}}
* {{артыкул |аўтар=[[Гамер Дабс|Dubs, Homer H.]] |загаловак=The political career of Confucius |выданне={{нп3|Journal of the American Oriental Society|Journal of the American Oriental Society||Journal of the American Oriental Society}} |год=1946 |том=4 |нумар=66 | ref=Dubs}}
* ''[[Лідзія Іванаўна Галавачова|Golovacheva L. I.]]'' Confucious Is Not Plain, Indeed // Современная миссия конфуцианства — сборник докладов междунар. науч. конф. в память 2560 годовщины Конфуция. — Пекин, 2009. В 4 т. — С.405-415. 《儒学的当代使命——纪念孔子诞辰2560周年国际学术研讨会论文集（第四册）》 2009年.
* {{кніга |аўтар=[[:en:John M. Hobson|Hobson, John M.]] |загаловак=The Eastern origins of Western civilisation |месца=Cambridge  |выдавецтва=[[Cambridge University Press]] |год=2004 | ref=Hobson}}
* {{кніга |аўтар=[[:en:Annping Chin|Chin, Ann-ping]] |загаловак=The authentic Confucius: A life of thought and politics |месца=New York |выдавецтва=[[:en:Charles Scribner's Sons|Scribner]]  |год=2007  |isbn=978-0-7432-4618-7 | ref=Chin}}
* {{кніга |аўтар=Kong Demao; Ke Lan; Roberts, Rosemary|загаловак=The house of Confucius |выдавецтва=[[:en:Hodder &amp; Stoughton|Hodder &amp; Stoughton]] |год=1988 | ref=Kong, Ke, Roberts}}
* {{кніга |аўтар=Parker, John |загаловак=Windows into China: The Jesuits and their books, 1580-1730 |выдавецтва=Trustees of the Public Library of the City of Boston  |год=1977 |isbn=0-89073-050-4 | ref=Parker}}
* {{кніга |аўтар=[[:en:Peter C. Phan|Phan, Peter C.]] |частка=Catholicism and Confucianism: An intercultural and interreligious dialogue |загаловак=Catholicism and interreligious dialogue |месца=New York  |выдавецтва=[[Oxford University Press]] |год=2012 |isbn=978-0-19-982787-9 | ref=Phan}}
* {{кніга |аўтар=Rainey, Lee Dian|загаловак=Confucius &amp; Confucianism: The essentials |месца=Oxford |выдавецтва=[[:en:Wiley-Blackwell|Wiley-Blackwell]] |год=2010 |isbn=978-1-4051-8841-8 | ref=Rainey}}
* {{артыкул |аўтар=Riegel, Jeffrey K.|загаловак=Poetry and the legend of Confucius's exile |выданне=[[:en:Journal of the American Oriental Society|Journal of the American Oriental Society]] |год=1986 |том=106 |нумар=1 |ref=Riegel}}
* {{кніга |аўтар=[[:en:Xinzhong Yao|Yao Xinzhong]]|загаловак=Confucianism and Christianity: A Comparative Study of Jen and Agape |спасылка=http://books.google.com/books?id=BN47m0BHtLkC  |месца=Brighton |выдавецтва=[[:en:Sussex Academic Press|Sussex Academic Press]] |год=1997 |isbn=1-898723-76-1 | ref=Yao}}
* {{кніга |аўтар=Yao Xinzhong|загаловак=An Introduction to Confucianism |спасылка=http://books.google.com/books?id=tAE2OJ9bPG0C  |месца=Cambridge |выдавецтва=[[Cambridge University Press]]  |год=2000 |isbn=0-521-64430-5  | ref=Yao}}
* ''[[:en:Jiyuan Yu|Yu, Jiyuan]]''. The Beginnings of Ethics: Confucius and Socrates // Asian Philosophy 15 (July 2005). pp.&amp;nbsp;173–89.
* ''Yu, Jiyuan''. The Ethics of Confucius and Aristotle: Mirrors of Virtue. — [[Routledge]], 2007. — 276 p. — ISBN 978-0-415-95647-5.
* {{cite web|last=Ahmad|first=Mirza Tahir|title=Confucianism|url=http://www.alislam.org/library/books/revelation/part_2_section_3.html|publisher=Ahmadiyya Muslim Community|year=???|access-date=7 November 2010|archive-url=https://www.webcitation.org/6BR2MnGB7?url=http://www.alislam.org/library/books/revelation/part_2_section_3.html|archive-date=15 кастрычніка 2012|url-status=live}}
* {{cite web|last1=Baxter|first1=William H.|last2=Sagart|first2=Laurent|title=Baxter-Sagart Old Chinese reconstruction|url=http://crlao.ehess.fr/docannexe.php?id=1207|date=20 February 2011|archive-url=https://www.webcitation.org/6BR2NLvdA?url=http://crlao.ehess.fr/docannexe.php?id=1207|archive-date=15 кастрычніка 2012|access-date=15 жніўня 2016|url-status=dead}}
* {{cite web | url=http://eng.bandao.cn/newsdetail.asp?id=4644 | title=Confucius descendents say DNA testing plan lacks wisdom | publisher=Bandao | date=21 August 2007 | ref=Bandao2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110707013208/http://eng.bandao.cn/newsdetail.asp?id=4644 | archive-date=7 ліпеня 2011 | access-date=15 жніўня 2016 | url-status=dead}}
* {{cite web | url=http://www.chinadaily.com.cn/china/2007-02/02/content_800011.htm | title=Confucius family tree to record female kin | publisher=China Daily | date=2 February 2007 | ref=China_Daily2007 | archive-url=https://www.webcitation.org/6BRwBmiOI?url=http://www.chinadaily.com.cn/china/2007-02/02/content_800011.htm | archive-date=16 кастрычніка 2012 | access-date=15 жніўня 2016 | url-status=live }}
* {{cite web | url=http://www.chinadaily.com.cn/china/2009-09/24/content_8733256.htm | title=Confucius' Family Tree Recorded biggest | publisher=China Daily | date=24 September 2009 | ref=China_Daily2009 | archive-url=https://www.webcitation.org/6BRwFCB2G?url=http://www.chinadaily.com.cn/china/2009-09/24/content_8733256.htm | archive-date=16 кастрычніка 2012 | access-date=15 жніўня 2016 | url-status=live }}
* {{cite web | title=Confucius family tree revision ends with 2 mln descendants | url=http://en.ce.cn/National/culture/200901/04/t20090104_17866318.shtml | publisher=China Economic Net | date=4 January 2009 | ref=China_Economic_Net2009 | archive-url=https://www.webcitation.org/6BR2O0bdh?url=http://en.ce.cn/National/culture/200901/04/t20090104_17866318.shtml | archive-date=15 кастрычніка 2012 | access-date=15 жніўня 2016 | url-status=live }}
* {{cite web | url=http://www.china.org.cn/english/culture/171840.htm | title=DNA Testing Adopted to Identify Confucius Descendants | publisher=China Internet Information Center | date=19 June 2006 | ref=China_Internet_Information_Center2006 | archive-url=https://www.webcitation.org/6BR2TzWbG?url=http://www.china.org.cn/english/culture/171840.htm | archive-date=15 кастрычніка 2012 | access-date=15 жніўня 2016 | url-status=live }}
* {{cite web | url=http://ye2.mofcom.gov.cn/aarticle/chinanews/200606/20060602462372.html | title=DNA test to clear up Confucius confusion | publisher=Ministry of Commerce of the People's Republic of China | date=18 June 2006 | ref=Ministry_of_Commerce_of_the_PRC2006 | archive-url=https://www.webcitation.org/6BR2VqGNp?url=http://ye2.mofcom.gov.cn/aarticle/chinanews/200606/20060602462372.html | archive-date=15 кастрычніка 2012 | access-date=15 жніўня 2016 | url-status=dead }}
* {{артыкул|аўтар=Riegel, Jeffrey|загаловак=Confucius|спасылка=http://plato.stanford.edu/archives/spr2012/entries/confucius/|выданне=[[The Stanford Encyclopedia of Philosophy]]|выдавецтва=[[:en:Stanford University Press|Stanford University Press]]|год=2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20160605154300/http://plato.stanford.edu/archives/spr2012/entries/confucius/|archive-date=5 чэрвеня 2016|ref=Riegel}}
* {{cite web|last=Qiu|first=Jane|url=http://seedmagazine.com/content/article/inheriting_confucius/|title=Inheriting Confucius|publisher=Seed Magazine|date=13 August 2008|archive-url=https://www.webcitation.org/6BR2WxmCd?url=http://seedmagazine.com/content/article/inheriting_confucius/|archive-date=15 кастрычніка 2012|access-date=15 жніўня 2016|url-status=dead}}
* {{cite web|last=Yan|first=Liang|title=Updated Confucius family tree has two million members|url=http://news.xinhuanet.com/english/2008-02/16/content_7616027.htm|publisher=Xinhua|date=16 February 2008|archive-url=https://www.webcitation.org/6BQvov7ep?url=http://news.xinhuanet.com/english/2008-02/16/content_7616027.htm|archive-date=15 кастрычніка 2012|access-date=15 жніўня 2016|url-status=live}}
* {{cite news | last=Zhou | first=Jing| title=New Confucius Genealogy out next year | url=http://www.china.org.cn/china/features/content_16696029.htm | date=31 October 2008 | publisher =[[:en:China Internet Information Center|China Internet Information Center]]}}

{{Wikidata/Ancestors}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Філосафы Кітая]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]]
[[Катэгорыя:Канфуцыянства]]</text>
      <sha1>bxiq9sqaq7poy79w45er2pha07fsmdf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лондан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3226</id>
    <revision>
      <id>5152649</id>
      <parentid>5134349</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T14:30:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5152649</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="157881" sha1="izyncs8a1uhy1kn2vf73kc94nk07cvl" xml:space="preserve">{{іншыя значэнні}}
{{НП
 |статус                  = Горад
 |беларуская назва        = Лондан
 |арыгінальная назва      = {{lang-en|London}}
 |краіна                  = Вялікабрытанія
 |шырыня герба            = 100
 |выява                   = London Montage 2016.png
 |lat_dir = N |lat_deg= 51 |lat_min= 30 |lat_sec=26
 |lon_dir = W |lon_deg= 00  |lon_min= 07  |lon_sec=39
 |CoordAddon              = type:city(7500000)_region:GB
 |CoordScale              = 100000
 |Яндэкскарта             = http://maps.yandex.ru/?text=Вялікабрытанія%2C%20Лондон&amp;sll=-0.078989%2C51.49006&amp;sspn=0.887176%2C0.384618&amp;l=map%2Cstv
 |памер карты краіны      = 200
 |памер карты рэгіёна     = 0
 |памер карты раёна       = 
 |від рэгіёна             = Адміністрацыйна-палітычная частка
 |рэгіён                  = Англія
 |рэгіён у табліцы        = Англія
 |від раёна               = Рэгіён
 |раён                    = Вялікі Лондан
 |раён у табліцы          = Вялікі Лондан
 |від абшчыны             = 
 |абшчына                 = 
 |абшчына ў табліцы       = 
 |унутранае дзяленне      = 33 акругі
 |від главы               = Мэр Лондана{{!}}Мэр 
 |глава                   = [[Садзік Хан]]
 |дата заснавання         =
 |першае згадванне        = 43
 |ранейшыя імёны          = Ландыніум, Люндэнбург
 |статус з                =
 |плошча                  = 1706,8
 |від вышыні              =
 |вышыня цэнтра НП        =
 |клімат                  = [[умераны клімат]]
 |афіцыйная мова          = Англійская
 |афіцыйная мова-ref      = 
 |насельніцтва            = 
 |год перапісу            = 
 |шчыльнасць              = 4761
 |агламерацыя             = ад 12 300 000 да 13 945 000
 |нацыянальны склад       = [[англічане]] (57,7 %), [[ірландцы]] (2,4 %), мігранты (індыйцы, нігерыйцы, пакістанцы, бангладэшцы, кенійцы і інш.) 30,9%
 |канфесійны склад        = [[хрысціяне]] (58,2 %), [[атэізм|атэісты]] (15,8 %),&lt;br /&gt; [[мусульмане]] (8,5 %)
 |этнахаронім             = лонданец, лонданка, лонданцы
 |часавы пояс             = 0
 |DST                     = ёсць (1)
 |тэлефонны код           = +44 20
 |паштовы індэкс          =
 |паштовыя індэксы        =
 |аўтамабільны код        =
 |від ідэнтыфікатара      =
 |лічбавы ідэнтыфікатар   = 
 |сайт                    = http://www.london.gov.uk/
 |мова сайта              = en
 |мова сайта 2            = 
 |мова сайта 3            = 
 |мова сайта 4            = 
 |мова сайта 5            = 
 |add1n                   = [[FIPS]]
 |add1                    = UKH9{{efn|name=&quot;ReferenceA&quot;|Асобны код існуе для кожнай акругі Лондана, тут прыводзіцца код Сіці}}
 |add2n                   = [[ISO]]
 |add2                    = GB-LND{{efn|name=&quot;ReferenceA&quot;}}
}}
'''Ло́ндан''' ({{lang-en|London}} {{Audio-IPA|En-uk-London.ogg|[ˈlʌndən]}}) — [[сталіца]] [[Злучанае Каралеўства Вялікабрытаніі і Паўночнай Ірландыі|Вялікабрытаніі]], а таксама [[адміністрацыйны цэнтр]] [[Англія|Англіі]], ядро ​​[[Канурбацыя|канурбацыі]] [[Вялікі Лондан|Вялікага Лондана]].

Насельніцтва больш за 8 млн чал — найбуйнейшы [[горад]] на [[Брытанскія астравы|Брытанскіх астравах]] і другі па колькасці насельніцтва горад [[Еўропа|Еўропы]] (пасля [[Масква|Масквы]]). Плошча мегаполіса складае 1 706,8 км².

Размешчаны на паўднёвым усходзе Англіі, у нізоўях ракі [[Тэмза]]. Галоўны транспартны вузел краіны, найбуйнейшы брытанскі марскі порт і цэнтр авіязносінаў. Чыгуначныя і аўтамабільныя зносіны з краінамі Еўропы — праз [[Еўратунэль]]&lt;ref&gt;[https://old.bigenc.ru/geography/text/2157436 Лондон]{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

Шматлікія сусветна вядомыя славутасці: [[Вэстмінстэрскае абацтва]], комплекс [[Вэстмінстэрскі палац|Вэстмінстэрскага палаца]] з [[Біг-Бен|гадзіннікавай вежай]], [[сабор Святога Паўла]], крэпасць [[Таўэр]], [[Брытанскі музей]] і іншыя.

Лондан размяшчаецца на [[нулявы мерыдыян|нулявым мерыдыяне]], які таксама часта завуць грынвіцкім (па назве раёна [[Грынвіч]], які ён перасякае).

Адлегласць па прамой паміж Лонданам і [[Мінск]]ам — {{nobr|1 924}} км&lt;ref&gt;[http://wyznacz.pl/odleglosci-drogowe Адлегласці паміж гарадамі]&lt;/ref&gt;.

== Назва ==

=== Паходжанне назвы ===
Сучасная назва горада — Лондан — узыходзіць да яго лацінскага наймення «Ландыніум» ({{lang-la|Londinium}})&lt;ref name=london_001&gt;{{cite web|url=http://www.museumoflondon.org.uk/English/EventsExhibitions/Permanent/RomanLondon.htm|title=Roman|publisher=The [[Музей Лондана|Museum of London]]|access-date=2008-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20060709214651/http://www.museumoflondon.org.uk/English/EventsExhibitions/Permanent/RomanLondon.htm|archive-date=9 ліпеня 2006|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Адзінага меркавання адносна паходжання гэтага слова няма, але вучонымі неаднаразова высоўваліся гіпотэзы пра яго этымалогію. Вось чатыры найбольш папулярных здагадкі:
# Назва — лацінскага паходжання, і ўтворана ад рымскага асабістага імя, які пазначае «апантаны»&lt;ref name=&quot;nazv&quot;&gt;http://geosfera.info/evropa/velikobritaniya/40-london-finansovyj-centr-evropy.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120629111843/http://geosfera.info/evropa/velikobritaniya/40-london-finansovyj-centr-evropy.html |date=29 чэрвеня 2012 }} Лондан — Фінансавы цэнтр Еўропы&lt;/ref&gt;;
# Назва — лацінскага паходжання, і паходзіць ад слова Lond, што азначае «Дзікае (гэта значыць зарослае лесам) месца»&lt;ref name=&quot;nazv&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.top-mir.ru/strany/evropa/velikobritanija/london.html|title=Лондон - столица Великобритании|publisher=ТОП Туризм,Отдых,Путешествия|access-date=2010-08-01|archive-url=https://www.webcitation.org/616Jau7zs?url=http://www.top-mir.ru/strany/evropa/velikobritanija/london.html|archive-date=21 жніўня 2011|url-status=live}}&lt;/ref&gt;;
# Назва — кельцкага паходжання, і складаецца з двух слоў: Llyn (возера) і Dun («[[дун, крэпасць|дун]]», умацаванне): у кельцкі перыяд горад зваўся Llyndid; корань «-дун» таксама сустракаецца ў назве шматлікіх іншых кельцкіх тапонімаў&lt;ref&gt;http://planeta-imen.narod.ru/toponim/eurmaincity.html НАЗВАНИЯ СТОЛИЦ ЕВРОПЕЙСКИХ ГОСУДАРСТВ&lt;/ref&gt;;
# Назва паходзіць ад слова Plowonida, што азначае «Разлітая рака»&lt;ref&gt;[http://chr.org.uk/legends.htm Legends of London’s Origins&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;]&lt;/ref&gt;.

=== Неафіцыйныя назвы Лондана ===
Калісьці [[англічане]] звалі Лондан ''The Big Smoke'' (або ''The Great Smog''). Гэта назва можна літаральна перавесці як «Вялікі дым». Звязана гэта вызначэнне, зразумела, са знакамітым [[Вялікі смог 1952 года|лонданскім смогам XIX—XX стагоддзяў]].&lt;ref&gt;http://planetashkol.ru/articles/4409/ Злучанае Каралеўства Вялікабрытаніі і Паўночнай Ірландыі&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;narost&quot;&gt;http://www.privet-london.ru/150/info.html Гід па Лондане&lt;/ref&gt;

Іншая неафіцыйная назва горада — ''The Great Wen''. ''Wen'' — гэта старое англійскае слова, якое перакладаецца літаральна як «фурункул», што ў гэтым кантэксце азначае «перанаселены горад»&lt;ref name=&quot;narost&quot; /&gt;. Што да мянушак раёнаў, то [[Сіці (Лондан)|Сіці]] часта таксама завуць «квадратнай міляй», паколькі раён па плошчы ледзь перавышае квадратную мілю. Гэтыя два [[троп]]ы таксама выкарыстоўваюцца для абагульненага абазначэння фінансавага сектара брытанскай эканомікі, паколькі большасць фінансавых кампаній і банкаў на працягу некалькіх стагоддзяў па традыцыі канцэнтраваліся ў Сіці &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.thisismoney.co.uk/money/markets/article-1716751/City-of-London-still-tops-finance-league.html|title=City of London still tops finance league|publisher=This is Money|date=2011-03-25|access-date=2011-10-30|archive-url=https://www.webcitation.org/67yAaNJwK?url=http://www.thisismoney.co.uk/money/markets/article-1716751/City-of-London-still-tops-finance-league.html|archive-date=27 мая 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя Лондана ==

=== Заснаванне горада і рымскі перыяд ===
[[Файл:RomanRemainsLondon.JPG|thumb|180 px|злева|Рэшткі Рымскай сцяны]]
{{See also|Ландыніум}}

Лондан быў заснаваны ў [[43]] годзе н.э.&lt;ref name=&quot;roman&quot;&gt;{{cite book |title=Roman London |last=Perring |first=Dominic |year=1991 |publisher=Routledge |location=London |isbn=0203231333|page=1}}&lt;/ref&gt;, падчас уварвання ў [[востраў Вялікабрытанія|Брытанію]] [[Старажытны Рым|рымлян]] на чале з імператарам [[Клаўдзій|Клаўдзіем]]. Існуе тэорыя, што ўжо да часу ўварвання на гэтай тэрыторыі існавала буйнае паселішча, але падчас археалагічных раскопак нічога падобнага не было выяўлена. Зрэшты, большая частка гістарычнага цэнтра раскопкам не падвяргалася, і існаванне паселішча да ўварвання цалкам адмаўляць нельга.

Спачатку Лондан займаў вельмі невялікую тэрыторыю. У [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзі]] археолагамі было ўстаноўлена, што даўжыня горада з усходу на захад складала прыкладна 1 мілю (каля 1,6 км), а з поўначы на поўдзень — прыкладна 0,5 мілі (каля 0,8 км).&lt;ref&gt;http://www.tartaria.ru/dikobr74.html Тартария. Ру — родовые поместья и родовые поселения&lt;/ref&gt;

Прыкладна ў [[60]] годзе н.э. горад падвергся нападу брыцкай каралевы [[Баўдзіка|Баўдзікі]] (Баадыцэі) і значная частка Лондана была аддана агню. Рымляне адказалі на гэта захопам прыкладна 80 000 брытаў&lt;ref&gt;http://www.istorya.ru/book/womenofrome/22.php Жанчыны ў гісторыі Рыма. Баўдзіка&lt;/ref&gt;. Неўзабаве пасля гэтага адбылася бітва паміж брытамі і рымлянамі&lt;ref&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 90 %;&quot;&gt;Тацыт. Аналы. Кніга XIV&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;. Па ўстояным меркаванні, бітва адбылася на месцы сучаснага вакзала [[Кінгс-Крос]], а Баўдзіка, пацярпеўшы паражэнне, скончыла жыццё самагубствам, прыняўшы яд.
[[Файл:Map Londinium 400 AD-de.svg|thumb|Карта [[Ландыніум]]а]]

Рымляне аднавілі горад за некалькі гадоў, па выразным гарадскім плане. Неўзабаве Ландыніум стаў адным з найважнейшых населеных пунктаў [[Рымская Брытанія|Рымскай Брытаніі]]. У [[II стагоддзе|II стагоддзі]] ён дасягнуў росквіту — да [[100]] годзе Ландыніум стаў сталіцай Брытаніі, змяніўшы [[Колчэстэр]], насельніцтва складала каля 60 000 чалавек. У горадзе знаходзіліся найважнейшыя адміністрацыйныя будынкі&lt;ref name=&quot;lonstol&quot;&gt;http://www.russianvoyage.ru/index.php/velikob/2010-08-22-16-09-50/6244-2010-08-22-16-03-30{{Недаступная спасылка}} ЛОНДОН&lt;/ref&gt;.

Прыкладна ў [[200]] годзе Брытанія была падзелена на дзве часткі — Верхнюю і Ніжнюю. Ландыніум стаў сталіцай Верхняй Брытаніі. Прыкладна ў той жа час была пабудавана так званая Рымская сцяна — абарончае ўмацаванне па перыметры горада, рэшткі якой захаваліся ў цэнтры сучаснага Лондана. У канцы [[IV]] стагоддзя [[Брытанія]] была падзелена нанова, і Ландыніум стаў сталіцай правінцыі Максіма Цэзарэнсіс. У [[V]] стагоддзі [[Старажытны Рым|рымляне]] пакінулі Ландыніум, і горад стаў паступова засяляцца [[брыты|брытамі]]&lt;ref name=&quot;lonstol&quot;/&gt;.

=== Саксонскі перыяд і Сярэднявечча ===
[[Файл:001SFEC TOWER OF LONDON-200705.JPG|thumb|right|Таўэр, закладзены пры Вільгельме Заваёўніку]]
У сярэдзіне [[VI]] стагоддзі Люндэнбург («Лонданскае ўмацаванне», [[Саксы|саксонская]] назва Ландыніума) быў уключаны ў склад [[каралеўства Эсекс|Усходнесаксонскага каралеўства]]. У [[604|604 годзе]] кароль [[Саберт|Саеберт]] прыняў [[хрысціянства]], і ў горадзе ўпершыню з’явіўся біскуп. Першага лонданскага біскупа клікалі [[біскуп Меліт|Мелітыус]]. Тады ж быў пабудаваны [[сабор Святога Паўла]]. Меркавана, першапачаткова гэта была досыць сціплая капэла. Пазней сабор быў разбураны [[язычнік]]амі-спадчыннікамі Саеберта.

У канцы [[VII]] стагоддзі прыкладна ў паўтары кіламетрах ад Люндэнбурга было заснавана саксонскае паселішча Люндэвік (гэта значыць Лонданскае паселішча)&lt;ref&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 90 %;&quot;&gt;Трыз, Джэфры — «Лондан. Кароткая гісторыя»&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;. Мабыць, у Люндэвіку знаходзілася гавань для гандлёвых караблёў і байдаў.

З [[730]] года горад перайшоў пад уладу [[Мерсія|Мерсіі]], буйнога англійскага каралеўства. У [[IX]] стагоддзі Люндэнбург падвергся нападу [[Вікінгі|вікінгаў]]. Яны кантралявалі горад на працягу дваццаці гадоў, пасля чаго кароль [[Альфрэд Вялікі]] заключыў з захопнікамі мір. Аднак у [[1013|1013 годзе]] Люндэнбург быў ізноў акупаваны [[Вікінгі|вікінгамі]] і знаходзіўся пад іх уладай да [[1042]] года.
[[Файл:Map of London, 1300.svg|thumb|right|Лондан у 1300 годзе]]
У [[1066|1066 годзе]] пасля перамогі [[Бітва пры Гастынгсе|пры Гастынгсе]] [[Кароль Англіі|каралём Англіі]] стаў [[Вільгельм Заваёўнік]]. Каранацыя прайшла ў толькі што дабудаваным [[Вэстмінстэрскае абацтва|Вэстмінстэрскім абацтве]]. Вільгельм даў жыхарам Лондана некаторыя прывілеі ў параўнанні з жыхарамі іншых гарадоў. Пры яго кіраванні на паўднёвым усходзе горада было пабудавана ўмацаванне, цяпер вядомае як [[Таўэр]]. У [[1097]] яго сын [[Вільгельм II Руды|Вільгельм II]] пачаў будаўніцтва Вэстмінстэр-хола, які паслужыў асновай [[Вэстмінстэрскі палац|Вэстмінстэрскага палаца]]. У [[1176|1176 годзе]] пачалося будаўніцтва знакамітага [[Лонданскі мост|Лонданскага моста]], які праіснаваў каля 600 гадоў.

У [[Май|маі]] [[1216]] года Лондан быў у апошні раз акупаваны замежнымі войскамі — горад захапіў [[Кароль Францыі|французскі кароль]] [[Людовік VIII]], спыніўшы панаванне [[Іаан Беззямельны|Іаана Беззямельнага]]. Пазней супраць Людовіка паўсталі яго ўласныя бароны, і ўлада ў краіне з іх дапамогай ізноў перайшла ў рукі англічан. Такім чынам, Лондан з’яўляецца адзінай еўрапейскай сталіцай якая не была захоплена ворагам ні разу за апошнія амаль 8 стагоддзяў.

[[Чума]], якая лютавала ў [[XIV]] стагоддзі ў [[Еўропа|Еўропе]], не абышла бокам і Лондан. ''«[[Чорная смерць]]»'' прыйшла ў [[Англія|Англію]] ў [[1348]] годзе. Дакладная колькасць памерлых у Лондане невядома, але мяркуецца, што ахвярамі чумы сталі ад 30 да 50 тысяч чалавек.

[[Эпідэмія]] стала ўскоснай прычынай сялянскага паўстання пад правадырствам [[Уот Тайлер|Уота Тайлера]] ([[1381]]), падчас якога Лондан падвергся рабаванню і спусташэнню&lt;ref name=&quot;B&quot;&gt;Новы энцыклапедычны слоўнік Бракгаўза і Ефрона&lt;/ref&gt;. Сяляне штурмам узялі [[Таўэр]], забілі [[Лорд-канцлер|лорда-канцлера]] (важная дзяржаўная пасада ў [[Сярэднявечная Англія|сярэднявечнай Англіі]]), [[Архібіскуп Кентэрберыйскі|архібіскупа кентэрберыйскага]] [[Сімон Садберы|Сімона]] і хавальніка каралеўскай скарбніцы. Паўстанне было ў выніку падушана каралеўскімі войскамі, а сам Тайлер забіты падчас перамоў набліжанымі караля&lt;ref&gt;[http://slovari.yandex.ru/dict/bse/article/00082/36900.htm?text=%D0%A3%D0%BE%D1%82%20%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80&amp;stpar3=1.1 Вялікая савецкая энцыклапедыя]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;.

У [[Сярэднявечча|Сярэднявеччы]] Лондан падзяліўся на дзве асноўных часткі — адміністрацыйны і палітычны [[Вэстмінстэр]] і гандлёвы [[Сіці (Лондан)|Сіці]]. Гэты падзел захоўваецца і дагэтуль. Для Сярэднявечча Лондан мог лічыцца вялікім горадам — у [[1300|1300 годзе]] ў ім пражывала прыкладна 80 000 чалавек. Склалася і гарадское самакіраванне — главой Лондана стаў лорд-мэр.

=== Лондан у XVI—XVIII стагоддзях ===
[[Файл:Siege of London (MS 1168).jpg|thumb|180px|злева|Аблога Лондана [[Ланкастэр]]амі ў [[1471]] годзе]]
З прыходам да ўлады дынастыі [[Цюдоры|Цюдораў]] у [[Англія|Англіі]] пачалася эпоха [[Абсалютная манархія|абсалютнай манархіі]]. Цэнтралізацыя ўлады ў руках караля прывяла да таго, што сталіца стала развівацца і багацець яшчэ хутчэй, чым раней. Спрыяльна адбіліся на горадзе часы кіравання [[Генрых VIII|Генрыха VIII]] і [[Эдуард VI|Эдуарда VI]] — былі заснаваны знакамітыя лонданскія паркі [[Гайд-парк]] і [[Кенсінгтонскія сады|Кенсінгтон-гардэн]] і адкрыта некалькі буйных бальніц&lt;ref name = &quot;A&quot;&gt;Пеўснер, Нікалаус — «Лондан. Сіці і Вэстмінстэр»&lt;/ref&gt;.

[[Рэфармацыя]], якая адбылася ў Англіі пры Генрыху VIII, не скончылася, у адрозненне ад іншых краін, кровапраліццем: тут царкоўныя пераўтварэнні кантраляваліся каралём і былі ініцыяваны «зверху», а не «знізу», як у большасці іншых краін. Пасля [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]] каля паловы плошчы Лондана было занята рэлігійнымі збудаваннямі і прыкладна трэць насельніцтва складалі манахі. Сітуацыя змянілася ў [[1538]]—[[1541|41 гадах]], пасля таго, як Генрых VIII выдаў закон аб вяршэнстве караля над царквой. Пасля гэтага значная частка царкоўнай маёмасці была канфіскавана і перададзена ў рукі каралю і яго найбліжэйшым [[васал]]ам.
[[Файл:London - John Norden's map of 1593.jpg|thumb|right|Карта Лондана 1593 года]]

Лондан развіўся да аднаго з найбуйнейшых гандлёвых цэнтраў [[Еўропа|Еўропы]]. У горадзе квітнелі малыя прадпрыемствы, а буйныя англійскія ўладальнікі вялі свой гандаль па ўсім свеце — ад [[Расія|Расіі]] да [[Амерыка|Амерыкі]]. У прыватнасці, каралева [[Елізавета I]] прымала паслоў з [[Царства Рускае|Масковіі]] ў садах прыгарадаў Лондана [[Рычманд, Лондан|Рычмандзе]]&lt;ref name=&quot;D&quot;&gt;Романюк С. К. [http://nkj.ru/archive/articles/3167/ «Русский» Лондон]//Наука и жизнь. № 7, 2003.&lt;/ref&gt;. Ствараліся гіганцкія кампаніі, такія як [[Брытанская Ост-Індская кампанія|Ост-Індская]] ў [[1600|1600 годзе]]. Пасля таго, як у [[1572]] годзе [[іспанцы]] захапілі і разрабавалі буйны галандскі горад [[Антверпен]], Лондан стаў найбуйнейшым цэнтрам гандлю на [[Паўночнае мора|Паўночным моры]]. Імкліва павялічвалася насельніцтва сталіцы — з 50 000 чалавек у [[1530]] годзе да 225 000 у [[1605]] годзе&lt;ref name=&quot;A&quot;/&gt;. Таксама ў [[XVI]] стагоддзі з’явіліся першыя карты Лондана. З’явіліся першыя публічныя тэатры, самым папулярным з якіх стаў «[[тэатр Глобус|Глобус]]», у якім ішлі п’есы [[Уільям Шэкспір|Уільяма Шэкспіра]].

У XVI стагоддзі ў [[Вест-Энд]]зе пачалі сяліцца арыстакраты і прыдворныя. Неўзабаве раён стаў адным з самых прэстыжных месцаў горада. Дагэтуль дом у Вест-Эндзе з’яўляецца пропускам у вышэйшы свет Лондана.
[[Файл:Chelsea lots road power station 1.jpg|thumb|180px|злева|Індустрыяльны Лондан: электрастанцыя ў Чэлсі]]
Падчас [[Англійская грамадзянская вайна|Англійскай грамадзянскай вайны]] Лондан заняў бок [[Парламент Вялікабрытаніі|Парламента]]. Былі створаны войскі апалчэння і збудаваны абарончыя ўмацаванні, каб абараніць горад ад раялістаў, якія чым далей, тым бліжэй прасоўваліся да сталіцы — бітва пры [[Брэнтфард]]зе адбылася ўсяго ў некалькіх [[міля]]х ад Лондана. Аднак добра арганізаваная абарона не дазволіла каралеўскім войскам узяць горад, што і сыграла вырашальную ролю ў вайне — захоўваемыя ў Лондане багацці дапамаглі Парламенту атрымаць перамогу.

У Лондане, як і ва ўсіх еўрапейскіх гарадах таго часу, адсутнічалі [[каналізацыя]] і сістэма [[Ахова здароўя|аховы здароўя]], да таго ж, горад быў вельмі перанаселены, і таму там рэгулярна ўспыхвалі эпідэміі са шматлікімі сотнямі, а парой і тысячамі ахвяр. Але самая страшная здарылася ў сярэдзіне [[XVII]] стагоддзя, у [[1665]]—[[1666]] гадах. У [[Англія|Англіі]] яе завуць [[Вялікая эпідэмія чумы ў Лондане|Вялікай Чумой]] ({{lang-en|The Great Plague}}). У Лондане ахвярамі эпідэміі сталі прыкладна 60 000 чалавек (пятая частка горада). [[Сэмюэл Піпс]], хранікёр горада, запісаў [[4 верасня]] [[1665]] года наступнае: ''«За тыдзень памерла больш за 7 400 чалавек, з іх 6 000 — ад чумы. Дзень ноч амаль без перапынку з вуліцы даносіцца пахавальны звон царкоўных званоў''»&lt;ref&gt;Хронікі Лондана Сэмюэла Піпса&lt;/ref&gt;.
[[Файл:Great Fire London.jpg|thumb|[[Вялікі лонданскі пажар]] увечары 4 верасня, карціна невядомага мастака.]]

Адразу пасля заканчэння эпідэміі здарылася яшчэ адна катастрофа — [[Вялікі лонданскі пажар]] [[1666]] года. Калі Вялікая Чума пакасіла насельніцтва Лондана, то пажар нанёс сур’ёзную матэрыяльную шкоду, знішчыўшы 13 200 дамоў (каля 60 % горада) і 87 цэркваў (у тым ліку стары [[сабор Святога Паўла]]). Як ні дзіўна, але ў агні загінула ўсяго восем чалавек&lt;ref name=&quot;B&quot;/&gt;, затое многія засталіся без жытла і пазбавіліся ўсіх сродкаў да існавання.

Пасля аднаўлення Лондан канчаткова ператварыўся ў фінансавую сталіцу свету. У [[1694]] годзе адкрыўся [[Банк Англіі]], які дазволіў краіне яшчэ больш павялічыць свой уплыў на сусветную эканоміку. У [[1700]] годзе 80 % імпарту і 69 % экспарту [[Англія|Англіі]] прыпадала на Лондан, а насельніцтва горада перавышала 500 000 чалавек.
[[Файл:Plan London 1767 9104.jpg|thumb|План Лондана, 1770]]

У [[XVIII]] стагоддзі, у [[Эпоха Асветніцтва|эпоху Асветніцтва]] атрымалі шырокае распаўсюджванне [[прэса]] і [[літаратура]]. З тых часоў цэнтрам выдавецкага жыцця Лондана стала вуліца [[Фліт-стрыт]]. У тым жа стагоддзі быў адзначаны рост злачыннасці ў сталіцы, з-за чаго пакаранні сталі больш жорсткім: нават за малаважнае злачынства цяпер пагражала смяротная кара. У канцы [[XVII]] стагоддзі Лондан стаў адным з тэхналагічных цэнтраў Еўропы, пра што сведчыць наведванне горада [[Вялікае пасольства|вялікім пасольствам]], членам якога быў пад імем Пятра Міхайлава і цар [[Пётр I]], які ў прыватнасці наведаў там некалькі заводаў і [[грынвіч|грынвіцкую]] абсерваторыю&lt;ref&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 90 %;&quot;&gt;http://www.russianculture.ru/brit/brit11.htm {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180108014336/http://www.russianculture.ru/brit/brit11.htm |date=8 студзеня 2018 }}&lt;/span&gt; Руска-брытанскія культурныя сувязі ў XVIII стагоддзі. Пачатак стагоддзя. Падарожжа Пятра I&lt;/ref&gt;.

У [[1707]] годзе Лондан набыў статус сталіцы [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], новай дзяржавы, створанай пасродкам аб’яднання Англіі і [[Шатландыя|Шатландыі]]. У тым жа XVIII стагоддзі былі пабудаваны новы [[сабор Святога Паўла]] і [[Букінгемскі палац]] — сімвалы сучаснага Лондана, — а таксама [[Вэстмінстэрскі мост]], які стаў усяго толькі другім мостам у Лондане праз [[Тэмза|Тэмзу]]. Да канца XVIII стагоддзя насельніцтва Лондана дасягнула мільёна чалавек.

=== Лондан у XIX стагоддзі ===
[[Файл:1806 Mogg Pocket or Case Map of London, England - Geographicus - London-mogg-1806.jpg|right|thumb|Лондан у 1806]]
[[Файл:Londres - Tower Bridge.JPG|thumb|[[Таўэрскі мост]]]]
[[Файл:Crystal Palace.PNG|thumb|right|[[Крыштальны палац]] у 1851 годзе]]

Лондан XIX стагоддзя — горад кантрастаў. З аднаго боку, ён быў сталіцай найбуйнейшай дзяржавы ў свеце — [[Брытанская імперыя|Брытанскай імперыі]], эканамічным і палітычным цэнтрам свету, а з іншай — горадам, дзе ў трушчобах, практычна без сродкаў да існавання, жылі мільёны беднякоў.

[[XIX]] стагоддзе — эпоха імклівай [[Індустрыялізацыя|індустрыялізацыі]] і [[Урбанізацыя|ўрбанізацыі]] ў краінах [[Еўропа|Еўропы]] і [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]]. У гэтым стагоддзі ў Лондане была пабудавана велізарная колькасць новых фабрык і заводаў, а насельніцтва павялічылася ў 6 разоў. У XIX стагоддзі Лондан быў самым вялікім горадам свету, да [[1900]] годзе яго насельніцтва складала каля 6 млн чалавек&lt;ref name=&quot;B&quot;/&gt;. У сталіцы з’явіліся цэлыя прамысловыя раёны, і самы вядомы з іх — [[Іст-Энд]], які стаў супрацьлегласцю фешэнэбельнага [[Вест-Энд]]а.

У XIX стагоддзі ў абліччы Лондана адбыліся кардынальныя змены. У [[1836]] годзе была адкрыта першая чыгунка, якая злучыла [[Лонданскі мост]] і [[Грынвіч]], і менш чым за 20 гадоў адкрылася 6 вакзалаў. У [[1863]] годзе ў Лондане з’явілася [[Лонданскае метро|першае ў свеце метро]]. Акрамя таго, у XIX стагоддзі былі пабудаваны [[Біг-Бен]], [[Альберт-Хол]], комплекс [[Трафальгарская плошча|Трафальгарскай плошчы]], [[Таўэрскі мост]]. Упершыню за ўсю гісторыю існавання Лондана з’явілася [[каналізацыя]] (гл. [[Вялікі смурод]]).

У XIX стагоддзі была рэфармавана сістэма гарадскога самакіравання, бо старая сістэма, якая існавала яшчэ са [[Сярэднявечча]], відавочна не адказвала патрабаванням разрослага [[Гарадская агламерацыя|мегаполіса]]. У [[1855]] годзе быў створаны Сталічны камітэт па працах ({{lang-en|Metropolitan Board of Works}}), які кантраляваў гарадское будаўніцтва і стварэнне інфраструктуры. У [[1888]] годзе гэты орган ліквідавалі, а адміністрацыйныя функцыі былі ўпершыню ўскладзены на выбарны орган — Лонданскі акруговы савет ({{lang-en|London County Council}}).

У [[1851]] годзе Лондан прыняў [[Сусветная выстаўка (1851)|сусветную выстаўку]]&lt;ref&gt;Павлов К. А. Международные ярмарки и выставки. М., 1962, с. 12-13.&lt;/ref&gt;.

У сярэдзіне стагоддзя Лондан упершыню сутыкнуўся з масавай [[Іміграцыя насельніцтва|іміграцыяй]]. Асабліва вялікі прыток прыезджых ішоў з [[Ірландыя|Ірландыі]]. Таксама ў горадзе ўтварылася вялікая [[Яўрэі|яўрэйская]] абшчына.

=== Лондан у XX — пачатку XXI стагоддзяў ===
[[Першая сусветная вайна]] на час прыпыніла развіццё Лондана. Горад упершыню падвергся авіяналётам. У перыяд паміж дзвюма сусветнымі войнамі Лондан працягваў павялічвацца, але больш па плошчы, а не па насельніцтве.

[[Вялікабрытанія]] стала прыстанкам для эмігрантаў з [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] і ў [[XX]] стагоддзі. У [[1903]] годзе ў Лондане прайшоў другі з’езд забароненай партыі [[РСДРП]], на якім яна падзялілася на [[Бальшавікі|бальшавікоў]] і [[Меншавікі|меншавікоў]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.stel.ru/museum/lenin_rsdlp_rus.htm|title=II съезд РСДРП 1903|access-date=2010-10-04|archive-url=https://www.webcitation.org/616JeCWJh?url=http://www.stel.ru/museum/lenin_rsdlp_rus.htm|archive-date=21 жніўня 2011|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Таму, пасля [[Кастрычніцкая рэвалюцыя 1917 года ў Расіі|рэвалюцыі 1917]] года ў Лондан прыехалі такія эмігранты, як [[Павел Мікалаевіч Мілюкоў]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nivestnik.ru/2002_2/11.shtml|title=Новый исторический вестник|access-date=2010-10-04|archive-url=https://www.webcitation.org/616Jenucw?url=http://www.nivestnik.ru/2002_2/11.shtml|archive-date=21 жніўня 2011|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
[[Файл:London Blitz 791940.jpg|thumb|Першы налёт на лонданскія докі. Від з берагоў Тэмзы]]

У [[1930-я]] гады шматлікія жыхары горада пацярпелі з-за [[Вялікая дэпрэсія|Вялікай дэпрэсіі]]: моцна ўзрос узровень беспрацоўя, упаў узровень жыцця. Няздольнасць улад зрабіць штосьці прывяла да з’яўлення мноства радыкальных партый як левага, так і правага кірунку. Большасць з іх грунтавалася ў працоўным [[Іст-Энд]]зе. У [[Парламент Вялікабрытаніі|Парламенце Вялікабрытаніі]] атрымалі некалькі месцаў [[Камуністычная партыя Вялікабрытаніі, 1920|камуністы]], шырокай падтрымкай карыстаўся і [[Брытанскі саюз фашыстаў]]. Кульмінацыяй барацьбы паміж левымі і правымі стала так званая ''«Бітва на Кэбл-стрыт»'' — вулічныя баі паміж [[Палітыка|палітычнымі]] экстрэмістамі абодвух флангаў і паліцыяй.

[[Файл:LondonBombedWWII full.jpg|thumb|Лонданская вуліца, пацярпелая падчас [[Лонданскі бліц|бамбардзіроўкі]] горада [[Люфтвафэ|нямецкай авіяцыяй]]]]

У тыя ж 30-я ў Лондан з [[Трэці Рэйх|нацысцкай Германіі]] беглі многія [[яўрэі]]. Падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] сталіца Вялікабрытаніі падвяргалася неаднаразовым авіябамбёжкам, самыя цяжкія з якіх прыйшліся на [[верасень]] [[1940]] года і [[май]] [[1941]] года. Многія жыхары былі эвакуіраваны са сталіцы. Бамбасховішчамі служылі станцыі метрапалітэна. Усяго падчас вайны ў Лондане яе ахвярамі сталі 30 000 мірных жыхароў, 50 000 атрымалі раненні, дзясяткі тысяч дамоў былі разбураны&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://myweb.tiscali.co.uk/homefront/arp/arp4.html|title=Air Raid Precautions - The Blitz|publisher=Peter N. Risbey|lang=en|access-date=2010-08-22|archive-url=https://www.webcitation.org/616Jg3cSc?url=http://myweb.tiscali.co.uk/homefront/arp/arp4.html|archive-date=21 жніўня 2011|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Адразу пасля вайны Лондан у другі раз прыняў [[Летнія Алімпійскія гульні 1948|Алімпійскія гульні]] ([[1948]]).

У пасляваенны час Лондан страціў статус найбуйнейшага порта [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], бо абсталяванне докаў састарэла і порт не мог абслугоўваць вялікія грузавыя караблі. Водныя тэрміналы Лондана былі перанесены ў бліжэйшыя гарады Фелікстау і Тылберы, а раён [[Доклендс]] у [[1980-я]] быў перабудаваны — зараз там знаходзяцца офісы і шматкватэрныя дамы.

У [[1952]] годзе [[Вялікі смог 1952 года|Вялікі смог]], вельмі шкодная сумесь смугі і дыму прамысловага паходжання, на пяць дзён спусціўся на Лондан. Неўзабаве канцэнтрацыя ў паветры прадуктаў гарэння стала такой высокай, што за наступныя тыдні ў горадзе ад [[смог]]у загінула каля 4 000 чалавек, а яшчэ 8 000 сталі ахвярамі катастрофы ў наступныя некалькі месяцаў.&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/health/2545747.stm Historic smog death toll rises] — BBC&lt;/ref&gt; Тое, што адбылося прымусіла ўлады сур’ёзна заняцца гэтай праблемай, у выніку чаго былі выдадзены агульнадзяржаўны закон «Аб чыстым паветры» ([[1956]]), а таксама аналагічны гарадскі закон ([[1954]])

У [[1960-я]], дзякуючы папулярным музычным калектывам накшталт [[The Beatles|Beatles]] і [[Rolling Stones]], горад стаў адным з сусветных цэнтраў моладзевай [[Субкультура|субкультуры]] (атрымаўшы мянушку «Свінгуючы Лондан»). У [[1966]] годзе [[Зборная Англіі па футболу|зборная Англіі]] выйграла ў фінале на стадыёне «[[Уэмблі, 1923|Уэмблі]]» [[Чэмпіянат свету па футболу]].

Мішэнню для тэрарыстаў Лондан стаў у [[1970-я]], калі горад упершыню падвергся нападам [[Ірландская Рэспубліканская Армія|Ірландскай Рэспубліканскай Арміі]]. Гэтыя напады рэгулярна паўтараліся да канца [[XX]] стагоддзя, пасля чаго на змену [[Ірландцы|ірландцам]] прыйшла групоўка [[Аль-Каеда]], якая арганізавала [[Выбухі ў Лондане 7 ліпеня 2005|серыю выбухаў]] у лонданскім публічным [[транспарт|транспарце]] [[7 ліпеня]] [[2005]] года.

З сярэдзіны стагоддзя, нягледзячы на прыток імігрантаў з краін [[Садружнасць|Садружнасці]] (асабліва з [[Індыя|Індыі]], [[Пакістан]]а і [[Бангладэш]]), насельніцтва горада пачало скарачацца, паменшыўшыся з амаль 9 да 7 млн чалавек у [[1980-я]], пасля чаго яно стала павольна расці.
[[Файл:The London Eye (April 2005).jpg|thumb|180px|right|«[[Лонданскае вока]]», кола агляду, адкрытае на пачатку трэцяга тысячагоддзя]]

Новае тысячагоддзе Лондан сустрэў адкрыццём некалькіх новых будынкаў, такіх як Купал міленіума (''Millennium Dome'') і [[Лонданскае вока]] (''London Eye''), кола агляду, якое стала новым сімвалам горада.

Напачатку [[XXI]] стагоддзя Лондан дамогся права на правядзенне [[Летнія Алімпійскія гульні 2012|Алімпійскіх гульняў 2012 года]]. Сталіца [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] стане першым горадам, які тройчы прыняў [[Алімпійскія гульні|Алімпіяду]].

У [[2004]] годзе быў прыняты план па развіцці горада. Паводле яго, да [[2016]] годзе насельніцтва Лондана павінна дасягнуць 8,1 млн чалавек, павінна павялічыцца колькасць [[небаскроб]]аў. Улады таксама маюць намер удасканаліць сістэму грамадскага [[транспарт]]у.

У ліпені [[2005]] года Лондан стаў аб’ектам [[Выбухі ў Лондане, 2005|тэрарыстычных нападаў]] з боку ісламскіх фундаменталістаў.

У жніўні [[2011]] года на ўскраінах горада адбыліся буйныя [[Беспарадкі ў Лондане, жнівень 2011 года|беспарадкі]], якія суправаджаюцца падпаламі аўтамабіляў і пагромамі.

== Фізіка-геаграфічная характарыстыка ==

=== Тапаграфія ===
[[Файл:London, United Kingdom.JPG|thumb|Спадарожнікавы здымак Лондана]]
Лондан займае плошчу ў 1706,8 км².

З паўднёвага захаду да ўсходу горад перасякае [[Тэмза]], суднаходная рака, якая ўпадае ў [[Паўночнае мора]]. Даліна [[Тэмза|Тэмзы]] — урадлівая і досыць плоская, што дазволіла Лондану пашырацца раўнамерна. Першапачаткова рака была шырэйшай, а берагі яе былі багністымі і гразкімі, але з-за дзейнасці чалавека ўсё гэта знікла. Тэмза — прыліўна-адліўная рака, і таму ў Лондане існуе небяспека паводкі&lt;ref&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 90 %;&quot;&gt;http://for-ua.com/incident/2006/04/06/161636.html Брытанія рыхтуецца да патопу&lt;/ref&gt;. У апошнія гады гэта небяспека павялічылася з-за ўзняцця ўзроўню вады ў рацэ.
[[Файл:A London View - geograph.org.uk - 303994.jpg|thumb|180px|злева|Тэмза]]

Паняцце «каардынаты горада» ўмоўныя. Традыцыйна лічыцца, што намінальны цэнтр Лондана размешчаны на скрыжаванні [[:en:Eleanor Cross|Eleanor Cross]] і [[Чарынг-Крос]]. Гэта месца размешчана непадалёк ад [[Трафальгарская плошча|Трафальгарскай плошчы]]. Такім чынам, каардынаты горада прыблізна складаюць{{Coord|51|30|26|N|00|07|39|W|type:city(7,000,000)_region:GB}}.&lt;ref name=london_039&gt;{{Citation|url=http://www.bbc.co.uk/london/content/articles/2005/08/15/charingcross_feature.shtml|title=London — Features — Where is the Centre of London?|publisher=[[British Broadcasting Corporation]]|access-date=2008-06-06}}&lt;/ref&gt;.

=== Клімат ===
{{main|Клімат Лондана}}
[[Файл:Nelsons Column in the clounds.jpg|thumb|right|Калона Нэльсана і неба, зацягнутае аблокамі]]
Клімат у Лондане — умерана-марскі. Ён адрозніваецца мяккасцю і ўмеранасцю на працягу ўсяго года. Улетку тут цёпла, але рэдка горача. Дзённая тэмпература ўлетку рэдка паднімаецца вышэй 33 °C, хоць у апошнія гады адзначаецца гарачэйшае летняе надвор’е. Рэкордная спякота назіралася ў [[2003]] годзе, калі тэмпература дасягнула 38,1 °C.&lt;ref name=&quot;AverageWeatherLondon&quot;&gt;{{Citation
  |url=http://www.bbc.co.uk/weather/world/city_guides/results.shtml?tt=TT003790
  |title=Average Conditions, London, United Kingdom
  |publisher=[[British Broadcasting Corporation]]
  |access-date=2010-09-30}}&lt;/ref&gt; Узімку халаднавата, але не марозна (прыкладна як у кастрычніку ў Мінску), уначы тэмпература, як правіла, не апускаецца ніжэй −7 °C. Снегапады рэдкія. Снежны полаг захоўваецца толькі каля 5 дзён у годзе і вышыня снежнага полага малаважная (каля 25 мм). Сярэднегадовая колькасць ападкаў складае 584 мм, што менш, чым у [[Рым]]е ці [[Сідней|Сіднеі]]. Гарадскі масіў стварае ўласны мікраклімат. Мяккасць кліматычных умоў звязана з наяўнасцю цёплага Севера-Атлантычнага цячэння, якое абмывае заходняе ўзбярэжжа Еўропы. Вятры, якія дзьмуць з Атлантычнага акіяна, улетку прыносяць прахалоду, а ўзімку — цяпло.

Асаблівасцю лонданскага клімату з’яўляецца вельмі невялікая міжсезонная амплітуда ваганняў: ад +5,1 °C у студзені да +18,1 °C у ліпені (розніца складае 13 °C). Такім чынам, зіма ў Лондане такая ж мяккая, як у горадзе поўначы субтрапічнага пояса (напрыклад, [[Сочы]]), а лета па сярэдняй тэмпературы нават больш халаднаватае, чым у [[Мінск]]у і [[Талін]]е, і такім чынам, з’яўляецца ўмерана-цёплым, але не гарачым.

==== Табліца месячных кліматычных нормаў ====
{{Клімат горада
|Горад_род=Лондана
|Крыніца=[http://pogoda.ru.net/climate2/03772.htm Надвор'е і Клімат]
| Сту_сяр=5.0            | Сту_сяр_апад=56
| Лют_сяр=4.9            | Лют_сяр_апад=41
| Сак_сяр=7.1            | Сак_сяр_апад=42
| Кра_сяр=9.2            | Кра_сяр_апад=42
| Май_сяр=12.6           | Май_сяр_апад=51
| Чэр_сяр=15.6           | Чэр_сяр_апад=45
| Ліп_сяр=17.9           | Ліп_сяр_апад=44
| Жні_сяр=17.6           | Жні_сяр_апад=49
| Вер_сяр=14.9           | Вер_сяр_апад=48
| Кас_сяр=11.4           | Кас_сяр_апад=69
| Ліс_сяр=7.7            | Ліс_сяр_апад=57
| Сне_сяр=5.3            | Сне_сяр_апад=55
| Год_сяр=10.8           | Год_сяр_апад=599
| Сту_сяр_мін=2.4        | Сту_сяр_макс=7.7
| Лют_сяр_мін=2.1        | Лют_сяр_макс=8.0
| Сак_сяр_мін=4.0        | Сак_сяр_макс=10.9
| Кра_сяр_мін=5.3        | Кра_сяр_макс=13.8
| Май_сяр_мін=8.3        | Май_сяр_макс=17.3
| Чэр_сяр_мін=11.3       | Чэр_сяр_макс=20.4
| Ліп_сяр_мін=13.4       | Ліп_сяр_макс=22.9
| Жні_сяр_мін=13.3       | Жні_сяр_макс=22.5
| Вер_сяр_мін=11.1       | Вер_сяр_макс=19.2
| Кас_сяр_мін=8.2        | Кас_сяр_макс=14.9
| Ліс_сяр_мін=4.8        | Ліс_сяр_макс=10.7
| Сне_сяр_мін=2.6        | Сне_сяр_макс=7.9
| Год_сяр_мін=7.2        | Год_сяр_макс=14.7
| Сту_а_макс=14.9       | Сту_а_мін=-16.6
| Лют_а_макс=18.5       | Лют_а_мін=-16.1
| Сак_а_макс=22.2       | Сак_а_мін=-11.1
| Кра_а_макс=27.1       | Кра_а_мін=-4.9
| Май_а_макс=30.6       | Май_а_мін=-2.4
| Чэр_а_макс=34.3       | Чэр_а_мін=1.4
| Ліп_а_макс=35.0       | Ліп_а_мін=2.4
| Жні_а_макс=37.3       | Жні_а_мін=0.2
| Вер_а_макс=33.4       | Вер_а_мін=-0.4
| Кас_а_макс=28.2       | Кас_а_мін=-5.7
| Ліс_а_макс=18.9       | Ліс_а_мін=-9.1
| Сне_а_макс=15.2       | Сне_а_мін=-16.1
| Год_а_макс=37.3       | Год_а_мін=-16.6
|}}
{{Клімат горада
|Горад_род=Лондана (Хітрау) за перыяд 2001 - 2011 гг 
|Крыніца=[http://www.weatheronline.co.uk/weather/maps/city?FMM=1&amp;FYY=2001&amp;LMM=12&amp;LYY=2011&amp;WMO=03772&amp;CONT=ukuk&amp;REGION=0003&amp;LAND=UK&amp;ART=TMX&amp;R=0&amp;NOREGION=1&amp;LEVEL=162&amp;LANG=en&amp;MOD=tab www.weatheronline.co.uk]
| Сту_сяр=5.8            | Сту_сяр_апад=57
| Лют_сяр=6.1           | Лют_сяр_апад=50
| Сак_сяр=7.9            | Сак_сяр_апад=41
| Кра_сяр=11.0             | Кра_сяр_апад=33
| Май_сяр=13.8             | Май_сяр_апад=46
| Чэр_сяр=17.1             | Чэр_сяр_апад=53
| Ліп_сяр=18.8            | Ліп_сяр_апад=50
| Жні_сяр=18.5            | Жні_сяр_апад=57
| Вер_сяр=16.2             | Вер_сяр_апад=35
| Кас_сяр=12.8             | Кас_сяр_апад=59
| Ліс_сяр=8.9            | Ліс_сяр_апад=69
| Сне_сяр=5.5            | Сне_сяр_апад=53
| Год_сяр=11.9             | Год_сяр_апад=602
| Сту_сяр_мін=3.5      | Сту_сяр_макс=8.0
| Лют_сяр_мін=3.4      | Лют_сяр_макс=8.8
| Сак_сяр_мін=4.3       | Сак_сяр_макс=11.5
| Кра_сяр_мін=6.5       | Кра_сяр_макс=15.6
| Май_сяр_мін=9.3        | Май_сяр_макс=18.3
| Чэр_сяр_мін=12.3        | Чэр_сяр_макс=21.9
| Ліп_сяр_мін=14.1       | Ліп_сяр_макс=23.5
| Жні_сяр_мін=14.1        | Жні_сяр_макс=23.0
| Вер_сяр_мін=12.0        | Вер_сяр_макс=20.4
| Кас_сяр_мін=9.5        | Кас_сяр_макс=16.1
| Ліс_сяр_мін=6.3       | Ліс_сяр_макс=11.5
| Сне_сяр_мін=3.3       | Сне_сяр_макс=7.7
| Год_сяр_мін=8.2       | Год_сяр_макс=15.5
| Сту_а_макс=       | Сту_а_мін=
| Лют_а_макс=       | Лют_а_мін=
| Сак_а_макс=       | Сак_а_мін=
| Кра_а_макс=       | Кра_а_мін=
| Май_а_макс=       | Май_а_мін=
| Чэр_а_макс=       | Чэр_а_мін=
| Ліп_а_макс=       | Ліп_а_мін=
| Жні_а_макс=       | Жні_а_мін=
| Вер_а_макс=       | Вер_а_мін=
| Кас_а_макс=       | Кас_а_мін=
| Ліс_а_макс=       | Ліс_а_мін=
| Сне_а_макс=       | Сне_а_мін=
| Год_а_макс=       | Год_а_мін=
|}}
Цікава, што з-за цяпла, выпрацоўваемага горадам, тэмпература ў Лондане можа быць прыкладна на 5 °C вышэй, чым за горадам&lt;ref&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 90 %;&quot;&gt;Крыніца даных пра клімат — http://www.svali.ru/climat/100000/3772/index.htm&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;.

=== Экалогія ===
[[Файл:Qantas b747 over houses arp.jpg|240px|thumb|Нізкалётныя самалёты зблізку Хітрау]]
Лондан пакутаваў ад задымлення паветра з часоў Сярэднявечча. Пасля катастрафічных наступстваў [[Вялікі смог 1952 года|Вялікага смогу]] 1952 гады былі прыняты заканадаўчыя меры, якія прывялі да паляпшэння якасці атмасфернага паветра. Тым не менш, па стане на 2011 год Лондан заставаўся адным з самых забруджаных гарадоў Еўропы&lt;ref&gt;{{cite web| datepublished=7 верасня 2011| url=http://www.guardian.co.uk/environment/2011/sep/07/london-worst-european-cities-air-pollution| title=London ranks among worst European cities for air pollution| publisher=// guardian.co.uk| access-date=2012-10-12| archive-url=https://www.webcitation.org/6BOkhuKh5?url=http://www.guardian.co.uk/environment/2011/sep/07/london-worst-european-cities-air-pollution| archive-date=14 кастрычніка 2012| url-status=live}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;. Асноўнай крыніцай забруджвання атмасферы з’яўляецца аўтамабільны транспарт, каля 1/3 якога прыпадае на знос шын і тармазоў. Як і шматлікія іншыя еўрапейскія гарады, Лондан не адказвае нарматывам ЕС па канцэнтрацыі найбольш шкодных забруджвальных рэчываў, да якіх адносяцца аксід азоту (NO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) і ўзважаныя часціцы (PM&lt;sub&gt;10&lt;/sub&gt;). Выкіды аксіду вугляроду (CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) у 2008 годзе былі на 17 % ніжэй, чым у сярэднім па краіне. За перыяд з 2000 па 2011 гады шкодныя выкіды ў цэлым скараціліся на 11 %. Каля 40 % канцэнтрацыі PM&lt;sub&gt;10&lt;/sub&gt; (як і істотная доля канцэнтрацыі NO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) у цэнтры горада пераносіцца ветрам з прыгараднай зоны. Найбольшыя канцэнтрацыі NO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; адзначаюцца ва Унутраным Лондане і ў раёне аэрапорта Хітрау. Дрэнная якасць гарадскога паветра можа з’яўляцца прычынай больш чатырох тысяч смерцяў у год.&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Адміністрацыя Вялікага Лондана.|загаловак=Clearing the air. Executive Summary|спасылка=http://www.london.gov.uk/sites/default/files/MAQS%20Executive%20Summary%20FINAL.pdf|выданне=The Mayor’s Air Quality Strategy|месца=Лондан|год=2010|старонкі=1—2, 4|archive-url=https://web.archive.org/web/20121012131937/http://www.london.gov.uk/sites/default/files/MAQS%20Executive%20Summary%20FINAL.pdf|archive-date=12 кастрычніка 2012|archivedate=12 кастрычніка 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121012131937/http://www.london.gov.uk/sites/default/files/MAQS%20Executive%20Summary%20FINAL.pdf}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;

Тэмза з’яўляецца адной з самых чыстых рэк у свеце, якія праходзяць праз сталіцы&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Адміністрацыя Вялікага Лондана.|загаловак=Greener London|спасылка=http://legacy.london.gov.uk/gla/publications/environment/soereport/full-report.pdf|выданне=The Mayor’s State Of Environment Report For London|месца=Лондан|год=2007|старонкі=14}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;. Шкоду эстуарыю ракі наносіць скід ліўневай каналізацыі ў перыяд праліўных дажджоў.

Каля 42 % насельніцтва схільныя да шумавога ўздзеяння на ўзроўні 55 дБ і вышэй, якое вырабляецца аўтамабільным транспартам, і каля 6 % — чыгуначным транспартам. Аб’ём бытавых адыходаў за перыяд з 2000 па 2008 гады скараціўся.&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Адміністрацыя Вялікага Лондана.|загаловак=London's Environment Revealed|спасылка=http://data.london.gov.uk/documents/SOE-2011-report.pdf|выданне=Даклад пра стан навакольнага асяроддзя Лондана|месца=Лондан|год=2011|старонкі=7—9, 52|старонак=86|isbn=978-1-84781-449-4|archive-url=https://web.archive.org/web/20121006221819/http://data.london.gov.uk/documents/SOE-2011-report.pdf|archive-date=6 кастрычніка 2012|archivedate=6 кастрычніка 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121006221819/http://data.london.gov.uk/documents/SOE-2011-report.pdf}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;

== Палітыка і адміністрацыйны падзел ==

=== Палітыка ===
[[Файл:Foreign.office.london.arp.jpg|thumb|злева|Міністэрства замежных спраў Вялікабрытаніі]]
Лондан ужо амаль два тысячагоддзя з’яўляецца сталіцай краіны: спачатку [[Рымская Брытанія|Рымскай Брытаніі]], затым [[Англія|Англіі]] і [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]. Усё [[Каралі Англіі|англійскія]] і [[Каралі Вялікабрытаніі|брытанскія]] каралі кіравалі галоўным чынам з Лондана, і горад заўсёды быў цэнтрам палітычнага жыцця краіны. Тым не менш само найменне горада як «сталіцы» нідзе не замацавана ў пісьмовай форме. Паводле слоўніка англійскай мовы Колінса Лондан лічыцца месцам размяшчэння ўрада&lt;ref&gt;(1994) ''Collins English Dictionary'', Collins Education plc.&lt;/ref&gt;. Паводле Оксфардскага слоўніка Лондан — самы важны горад&lt;ref&gt;''Oxford English Reference Dictionary'', Oxford English.&lt;/ref&gt;.

Усе органы дзяржаўнай улады [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] размяшчаюцца ў Лондане, у раёне [[Вэстмінстэр]]а. [[Парламент Вялікабрытаніі|Парламент]] краіны засядае ў знакамітым [[Вэстмінстэрскі палац|будынку Парламента]], [[Кабінет міністраў Вялікабрытаніі|Кабінет міністраў]] і міністэрствы знаходзяцца непадалёк у раёне вуліцы [[Уайтхол]] — у прыватнасці, рэзідэнцыя [[Прэм'ер-міністр Вялікабрытаніі|прэм’ер-міністра]] размяшчаецца на [[Даўнінг-стрыт, 10]].
[[Файл:Boris Johnson -opening bell at NASDAQ-14Sept2009-3c cropped.jpg|thumb|140px|Мэр Лондана [[Борыс Джонсан]]]]

Вярхоўны Суд краіны знаходзіцца насупраць Парламента ў будынку Мідлсекс-Гілдхал. Яго будаўніцтва абышлася прыкладна ў 56 мільёнаў [[Фунт стэрлінгаў|фунтаў]], а яго ўтрыманне па некаторых даных абыдзецца краіне ў 14 мільёнаў фунтаў штогод. Такую лічбу агучыла адміністратар суда Джэні Роу&lt;ref&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 90 %;&quot;&gt;[http://www.pravo.ru/interpravo/news/view/18795/ У Вялікабрытаніі прайшла цырымонія адкрыцця будынка Вярхоўнага суда.] [[The Associated Press]] &lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;.

З [[5 мая]] [[2008]] г. — [[Кансерватыўная партыя Вялікабрытаніі|кансерватар]] [[Борыс Джонсан]]. Папярэдні мэр — [[Лейбарысцкая партыя Вялікабрытаніі|лейбарыст]] [[Кен Лівінгстан]] — займаў крэсла главы горада два тэрміны: у [[2000]] годзе ён быў выбраны на пасаду як незалежны кандыдат, у [[2004]] перамог на выбарах, высоўваючыся ад партыі [[Вігі|лейбарыстаў]].

Лондан прадстаўлены ў палаце абшчын [[Парламент Вялікабрытаніі|брытанскага Парламента]] 74 дэпутатамі, з якіх 44 [[Лейбарысцкая партыя (Вялікабрытанія)|лейбарыста]], 21 [[Кансерватыўная партыя Вялікабрытаніі|кансерватар]], 8 [[Ліберальныя дэмакраты (Вялікабрытанія)|ліберал-дэмакратаў]] і 1 член партыі RESPECT.

=== Адміністрацыйны падзел і гарадское самакіраванне ===
[[Файл:Ken Livingstone 2007.jpg|thumb|left|Кен Лівінгстан]]
Гарадское самакіраванне Лондана мае досыць складаную структуру. Яно мае два ярусы — першы гэта гарадское кіраванне, другі — мясцовае. Гарадскім кіраваннем займаецца [[Адміністрацыя Вялікага Лондана]] ({{lang-en|Great London Authority}}, скарочана ''GLA''), мясцовым — лакальныя адміністрацыі муніцыпальных акруг. Гарадская адміністрацыя адказвае за стратэгічнае планаванне, эканамічнае развіццё горада, паліцыю, пажарную службу і транспарт, лакальныя — за мясцовае планаванне, школы, сацыяльныя службы і г. д.

Адміністрацыя Вялікага Лондана, у сваю чаргу, складаецца з дзвюх частак. Першая — гэта [[Мэр Лондана|мэр горада]], які прадстаўляе выканаўчую ўладу, другая — [[Лонданская асамблея|Лонданская гарадская асамблея]], якая абмяжоўвае паўнамоцтвы мэра і зацвярджае гарадскі гадавы бюджэт. Адміністрацыя Вялікага Лондана з’явілася нядаўна, у [[2000]] годзе, замест скасаванага ў [[1986]] годзе [[Савет Вялікага Лондана|Савета Вялікага Лондана]] (такім чынам, 14 гадоў горад існаваў без цэнтральнай улады).
Адміністрацыйна Лондан раздзельны на 33 раёны, у лік якіх уваходзіць 32 муніцыпальныя акругі, якія пазначаюцца спецыяльным словам бора ({{lang-en|borough}}) і Сіці. У кожнай з акруг ёсць уласная адміністрацыя і акруговы савет, выбары ў які праходзяць кожныя чатыры гады. У Сіці раённай адміністрацыі няма, але ў раёне існуе традыцыйны орган улады — [[Лонданская гарадская карпарацыя|Лонданскі муніцыпалітэт]] ({{lang-en|Corporation of London}}), практычна без змен захаваны яшчэ з Сярэднявечча. Акрамя таго, у Сіці існуе ўласная паліцыя, незалежная ад гарадской.

[[Файл:A typical london street.jpg|thumb|180 px|right|Вуліца Мэл у цэнтры Лондана (удалечыні — Мемарыял Вікторыі на фоне Букінгемскага палаца).]]
{|class=&quot;toccolours&quot;
|width=&quot;170&quot; |1 — [[Сіці (Лондан)|Сіці]]
|rowspan=17 align=center|{{Раёны Лондана (Карта выяў)|400px|center}}
&lt;small&gt;''(Пры націску на нумар або выяву якой-небудзь акругі будзе ажыццёўлены пераход на адпаведны артыкул.)''&lt;/small&gt;
|width=&quot;150&quot;|18 — [[Сатан, Лондан|Сатан]]
|-
|2 — [[бора Вэстмінстэр|Вэстмінстэр]]||19 — [[Кройдан, Лондан|Кройдан]]
|-
|3 — [[Кенсінгтон і Чэлсі]]||20 — [[Бромлі]]
|-
|4 — [[Хамерсміт]] і [[Фулем]]||21 — [[Луішэм]]
|-
|5 — [[Вандсварт]]||22 — [[Грынвіч]]
|-
|6 — [[Ламбет]]||23 — [[Бекслі]]
|-
|7 — [[Саўтварк]]||24 — [[Хаверынг]]
|-
|8 — [[Таўэр Хэмлетс]]||25 — [[Баркінг і Дагенхэм]]
|-
|9 — [[Хэкні]]||26 — [[Рэдбрыдж]]
|-
|10 — [[Іслінгтан]]||27 — [[Ньюхэм]]
|-
|11 — [[Кэмдэн]]||28 — [[Уолтхэм Форэст]]
|-
|12 — [[Брэнт, Лондан|Брэнт]]||29 — [[Хэрынгі]]
|-
|13 — [[Ілінг]]||30 — [[Інфілд, Лондан|Інфілд]]
|-
|14 — [[Хаўнслау]]||31 — [[Барнет, Лондан|Барнет]]
|-
|15 — [[Рычманд, Лондан|Рычманд]]||32 — [[Харау]]
|-
|16 — [[Кінгстан-апан-Тэмс|Кінгстан на Тэмзе]]||33 — [[Хілінгдан]]
|-
|17 — [[Мертан, Лондан|Мертан]]
|}

== Эканоміка ==
{{main|Эканоміка Лондана}}

Лондан — найважнейшы эканамічны і фінансавы цэнтр [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] і [[Еўропа|Еўропы]], адзін з [[Сусветныя фінансавыя цэнтры|сусветных фінансавых цэнтраў]]. Валавы рэгіянальны прадукт горада ў [[2004]] годзе склаў 365 млрд [[Долар ЗША|$]] (17 % [[ВУП]] Вялікабрытаніі). Эканамічнае значэнне ж усёй Лонданскай агламерацыі яшчэ вышэй — рэгіянальны прадукт у [[2004]] годзе склаў 642 млрд $.
[[Файл:City of London skyline from London City Hall - Oct 2008.jpg|thumb|[[Лонданскі Сіці]] — адзін з сусветных [[фінансавы цэнтр|фінансавых цэнтраў]] нароўні з [[Нью-Ёрк]]ам]]

Найважнейшая галіна эканомікі горада — фінансы, уключаючы банкаўскі сэрвіс, страхаванне, кіраванне актывамі; у Лондане размешчаны штаб-кватэры найбуйнейшых банкаў і фінансавых кампаній, уключаючы такія як [[HSBC]], [[Reuters]], [[Barclays]]. Адзін з найбуйнейшых сусветных цэнтраў валютнага і фондавага гандлю — [[Лонданская фондавая біржа]]. На працягу стагоддзяў цэнтрам гарадскога фінансавага жыцця з’яўляецца дзелавы раён [[Сіці (Лондан)|Сіці]], аднак з 1990-х гадоў за званне фінансавага і дзелавога цэнтра Лондана змагаецца [[Кэнэры-Уорф]] ва ўсходняй частцы горада.
[[Файл:City.hall.london.arp.jpg|thumb|right|[[Сіці-хол, Лондан|Сіці-Хол]]]]

Другой па значнасці галіной у эканоміцы Лондана з’яўляецца інфармацыйная&lt;ref&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 90 %;&quot;&gt;«Месца Лондана ў эканоміцы Вялікабрытаніі», — Оксфардскі ўніверсітэт, 2005&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;. У сталіцы размяшчаецца штаб кватэра [[Бі-Бі-Сі]], адной з найбуйнейшых медыякарпарацый у свеце. У Лондане выдаюцца найпапулярныя газеты, у ліку якіх [[The Times]], якая выдаецца амаль 700-тысячным тыражом штодня&lt;ref&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 90 %;&quot;&gt;[http://en.wikipedia.org/wiki/The_Times#The_Times_today Артыкул пра Times у англійскім раздзеле Wikipedia]&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;, [[The Sun]], [[The Daily Mirror]] і іншыя.
[[Файл:Gracechurch street.jpg|thumb|180 px|left|Сэрца Лондана (Gracechurch street)]]
У Лондане размяшчаюцца штаб-кватэры мноства англійскіх і транснацыянальных кампаній, сярод якіх [[BP]], [[Royal Dutch Shell]], [[Unilever]], [[Corus Group]], [[SABMiller]], [[Cadbury Schweppes]] і інш. Цэнтральныя офісы больш 100 з 500 найбуйнейшых еўрапейскіх кампаній размешчаны ў брытанскай сталіцы.
[[Файл:PiccadillyCircusAdverts.jpg|thumb|right|Рэклама на плошчы Пікадзілі]]
Лондан застаецца адным з найбуйнейшых прамысловых цэнтраў Брытаніі. Прамысловасць горада і прыгарадаў прадстаўлена машынабудаваннем (аўтамабілебудаванне, электронная прамысловасць, станкабудаванне, суднабудаванне і суднарамонт і інш.), шырока развіта лёгкая, харчовая, нафтаперапрацоўчая і нафтахімічная галіны, паліграфія і інш.

Адной з найважнейшых крыніц прыбытку для Лондана з’яўляецца [[турызм]]. У [[2005]] годзе гэта галіна забяспечвала сталай працай 350 000 чалавек&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.personneltoday.com/Articles/2005/02/15/27958/London+is+the+HR+centre+of+opportunity+in+the+UK.htm|title=London is the HR centre of opportunity in the UK|publisher=Personneltoday|lang=en|access-date=2010-08-22|archive-url=https://www.webcitation.org/616JgZpgb?url=http://www.personneltoday.com/articles/2005/02/15/27958/london-is-the-hr-centre-of-opportunity-in-the-uk.html|archive-date=21 жніўня 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. За год прыезджыя пакідаюць у Лондане 10 млрд [[Фунт стэрлінгаў|£]]&lt;ref&gt;http://www.travel.ru/news/2008/08/05/125606.html Усё менш турыстаў едзе ў Лондан&lt;/ref&gt;. Лічылася, што па папулярнасці ў турыстаў горад саступае толькі [[Парыж]]у&lt;ref&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 90 %;&quot;&gt;http://www.posetili.ru/index.php?cur=region&amp;id=145 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110914101942/http://www.posetili.ru/index.php?cur=region&amp;id=145 |date=14 верасня 2011 }} &lt;/span&gt;Вялікабрытанія &quot; Лондан&lt;/ref&gt;, аднак апошнія даныя паказалі, што ў 2010 годзе ў Лондан было прададзена 45 млн пуцёвак, тады як у Парыж — усяго 33,9 млн&lt;ref&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 90 %;&quot;&gt;http://blozek.ru/2010/07/01/parizh-ustupil-londonu-v-populyarnosti-nadolgo-li.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120111061148/http://blozek.ru/2010/07/01/parizh-ustupil-londonu-v-populyarnosti-nadolgo-li.html |date=11 студзеня 2012 }} &lt;/span&gt;Парыж саступіў Лондану ў папулярнасці- ці надоўга&lt;/ref&gt;.

Нягледзячы на тое, што калісьці Лондан быў адным з найбуйнейшых партоў [[Еўропа|Еўропы]], цяпер ён нават у [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] знаходзіцца толькі на трэцім месцы. Штогадовы грузаабарот — 50 млн тон грузаў&lt;ref&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 90 %;&quot;&gt;Штогадовая справаздача адміністрацыі лонданскага порта&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;.

Сэрца эканамічнага Лондана — [[Лонданскі Сіці|Сіці]]. Таксама мноства офісаў розных кампаній знаходзіцца ў раёне [[Плошча Пікадзілі|плошчы]] [[Пікадзілі]].

Нерухомасць у Лондане лічыцца адной з [http://www.longrad.com/news/2011/01/22/samye-dorogie-raiony-londona/ самых дарагіх у свеце]. У 2011 годзе ў Лондане было прададзена больш за 3,000 [http://www.longrad.com/news/2012/01/22/london-v-razreze/ дамоў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150711063230/http://www.longrad.com/news/2012/01/22/london-v-razreze/ |date=11 ліпеня 2015 }} коштам вышэй 1 мільёна фунтаў — больш, чым у якім або іншым горадзе свету &lt;ref name =&quot;Лондан&quot;&gt;http://www.longrad.com/news/2012/01/22/london-v-razreze {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150711063230/http://www.longrad.com/news/2012/01/22/london-v-razreze/ |date=11 ліпеня 2015 }} Лонград | Лондан у Разрэзе&lt;/ref&gt;

== Дэмаграфія ==

=== Колькасць насельніцтва ===
Хутчэй усяго насельніцтва Лондана павялічвалася ў [[XIX стагоддзе|XIX]] — пачатку [[XX]] стагоддзяў, у перыяд урбанізацыі. Прыкладна з [[1825]] па [[1925]] год Лондан быў самым населеным горадам у свеце, пасля чаго яго апярэдзіў [[Нью-Ёрк]]. Найвышэйшага ўзроўню ў сваёй гісторыі насельніцтва Лондана дасягнула ў [[1939]] годзе (каля 8,6 млн чал.). Цяпер гэта другі па насельніцтве горад [[Еўропа|Еўропы]] (пасля [[Масква|Масквы]]) і [[Гарады свету па колькасці насельніцтва|дваццаць першы горад свету]].

Першы перапіс жыхароў адбыўся ў [[1801]] годзе. Больш раннія лічбы вылічаны гісторыкамі і археолагамі.

{| class=&quot;wikitable&quot; cellpadding=&quot;5&quot; cellspacing=&quot;5&quot;
|- bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot;
! Год !! Прыблізная&lt;br /&gt;колькасць&lt;br /&gt;жыхароў !! Год !! Прыблізная&lt;br /&gt;колькасць&lt;br /&gt;жыхароў
|-
| [[50]] || 5—10 тыс. || [[1801]] || 959 тыс.
|-
| [[140]] || 45—60 тыс. || [[1831]] || 1,655 млн
|-
| [[300]] || 10—20 тыс. || [[1851]] || 2,363 млн
|-
| [[400]] || Менш 5 тыс. || [[1891]] || 5,572 млн
|-
| [[500]] || Некалькі сотняў || [[1901]] || 6,507 млн
|-
| [[700]] || Некалькі тысяч || [[1911]] || 7,161 млн
|-
| [[900]] || Некалькі тысяч || [[1921]] || 7,387 млн
|-
| [[1000]] || 5—10 тыс. || [[1931]] || 8,110 млн
|-
| [[1100]] || 10—20 тыс. || [[1939]] || 8,615 млн
|-
| [[1300]] || 50—100 тыс. || [[1951]] || 8,197 млн
|-
| [[1350]] || 25—50 тыс. || [[1961]] || 7,993 млн
|-
| [[1500]] || 50—75 тыс. || [[1971]] || 7,453 млн
|-
| [[1600]] || 200 тыс. || [[1981]] || 6,805 млн
|-
| [[1650]] || 350 тыс. || [[1991]] || 6,829 млн
|-
| [[1700]] || 550 тыс. || [[2001]] || 7,322 млн
|-
| [[1750]] || 700 тыс. || [[2003]] || 7,388 млн
|}

=== Этнічны склад ===
{{Main|Этнічныя групы Лондана}}
{| align=&quot;right&quot;
!Этнічныя групы Лондана, 2011 год&lt;ref&gt;{{cite web|date=18 мая 2011|url=http://www.neighbourhood.statistics.gov.uk/dissemination/LeadTableView.do;jsessionid=Cl2BQyHLxP1CGht1HxbcphTT4mmLnWx20lhTrTBYJ9LGqS2BSYym!1836994905!1349699531075?a=7&amp;b=276743&amp;c=london&amp;d=13&amp;e=13&amp;g=325264&amp;i=1001x1003x1004&amp;m=0&amp;r=1&amp;s=1349699531075&amp;enc=1&amp;dsFamilyId=1812&amp;nsjs=&amp;nsck=&amp;nssvg=false&amp;nswid=1599|title=???|description=Адзнака колькасці пастаяннага насельніцтва па этнічных групах (у працэнтах)|publisher=???|access-date=2012-10-8|archive-url=https://www.webcitation.org/6BOkon4bM?url=http://www.neighbourhood.statistics.gov.uk/dissemination/LeadTableView.do;jsessionid=Cl2BQyHLxP1CGht1HxbcphTT4mmLnWx20lhTrTBYJ9LGqS2BSYym!1836994905!1349699531075?a=7|archive-date=14 кастрычніка 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|&lt;timeline&gt;
ImageSize = width:360 height:auto barincrement:30
PlotArea = left:100 top:0 right:0 bottom:0
AlignBars = late

Period = from:1 till:59
TimeAxis = orientation:horizontal

BarData=
  bar:1 text:Белыя брытанцы
  bar:2 text:Іншыя белыя
  bar:3 text:Індыйцы
  bar:4 text:Іншыя азіяты
  bar:5 text:Негроіды
  bar:6 text:Метысы
  bar:7 text:Іншыя групы

PlotData=
  color:green width:15
  bar:1 from:start till:59.0
  bar:2 from:start till:10.0
  bar:3 from:start till: 6.0
  bar:4 from:start till: 7.0
  bar:5 from:start till:10.0
  bar:6 from:start till: 3.0
  bar:7 from:start till: 3.0

TextData=
  fontsize:9 textcolor:black
  pos:(180,167) text:&quot;59 %&quot; textcolor:white
  pos:(180,142) text:10 %
  pos:(180,117) text:6 %
  pos:(180,90)  text:7 %
  pos:(180,65)  text:10 %
  pos:(180,39)  text:3 %
  pos:(180,13)  text:3 %
&lt;/timeline&gt;
|}
Падчас перапісу [[2001]] года 71 % лонданцаў аднеслі сябе да белай ([[Еўрапеоідная раса|еўрапеоіднай]]) расы, з іх 60 % лічылі сябе [[брытанцы|брытанцамі]] (гэта значыць [[англічане]], [[шатландцы]], [[валійцы]]), 3 % — [[ірландцы]] (астатнія белыя — 8,5 %); 10 % лонданцаў — выхадцы з [[Паўднёвая Азія|Паўднёвай Азіі]] і з [[Блізкі Усход|Блізкага Усходу]]; 11 % — прадстаўнікі [[Негроідная раса|негроіднай расы]] (5,5 % — [[афрыка]]нцы, 5 % — [[Карыбскае мора|карыбцы]], 1 % — астатнія); 1 % — [[Хань, народ|кітайцы]], 2 % прыпадае на астатнія нацыянальнасці (па большай частцы, гэта [[філіпінцы]], [[японцы]], [[В'еты|в’етнамцы]]). 27 % лонданцаў нарадзілася па-за межамі [[Еўрасаюз]]а&lt;ref name = &quot;C&quot;&gt;«Лондан: усе расы, колеры, народы і рэлігіі свету» — Guardian ад 21 студзеня 2005&lt;/ref&gt;.
Для кожнага трэцяга лонданскага школьніка роднай мовай з’яўляецца не англійская.

Пры ацэнцы 2007 года сітуацыя ў цэлым засталася ранейшай: 69,0 % жыхароў аднеслі сябе да белай расы. 57,7 % — да брытанцаў, 2,4 % — да ірландцаў, і 8,9 % былі класіфікаваны як «астатнія белыя». Выхадцаў з Паўднёвай Азіі і Блізкага Усходу налічвалася 13,3 %. 10,6 % — прадстаўнікі негроіднай расы ўключаючы 5,5 % — выхадцаў з Афрыкі&lt;ref name = &quot;2007 ethnicity&quot;&gt;{{Citation|url = http://www.neighbourhood.statistics.gov.uk/dissemination/LeadTableView.do?a=7&amp;b=276743&amp;c=london&amp;d=13&amp;e=13&amp;g=325264&amp;i=1001x1003x1004&amp;m=0&amp;r=1&amp;s=1280577856710&amp;enc=1&amp;dsFamilyId=1812|title = Neighbourhood Statistics|publisher = Neighbourhood Statistics|access-date = 2010-07-31|archive-url = https://www.webcitation.org/5yo0zAWsM?url=http://www.neighbourhood.statistics.gov.uk/dissemination/LeadTableView.do?a=7|archive-date = 19 мая 2011|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;. Па даных 2008, 40 % жыхароў горада належалі да т.з. «этнічных меншасцей»&lt;ref name=london_093&gt;[https://web.archive.org/web/20081204105439/http://www.londoncouncils.gov.uk/media/pressreleases/2008Jantodate/PressReleaseLondonsblackandminoritycommunitieshelpedtohaveagreatervoicebyLondonCou.htm London’s black and minority communities helped to have a greater voice]. londoncouncils.gov.uk&lt;/ref&gt;.

=== Рэлігійны склад ===
[[Файл:St Paul's Cathedral, London, England - Jan 2010.jpg|thumb|right|Сабор Св. Паўла]]

З вераванняў найбольшай папулярнасцю карыстаецца [[хрысціянства]] — 58,2 %. Следам за ім ідуць [[іслам]] — 7,8 %; [[індуізм]] — 4,1 %; [[іўдаізм]] — 2,1 % і [[сікхізм]] — 1,5 %&lt;ref name=&quot;C&quot;/&gt;. Даволі шмат у Лондане [[атэізм|атэістаў]] — 15,8 %.

Месцы кампактнага пражывання лонданскіх мусульман — [[Таўэр-Хэмлетс]] і [[Ньюхэм]]. Буйная індуісцкая абшчына размешчана ў паўночна-заходніх акругах [[Харау]] і [[Брэнт, Лондан|Брэнт]], сікхі пражываюць галоўным чынам ва ўсходніх і заходніх раёнах, а іўдзеі — у [[Стэмфард-Хіл]]е і [[Голдэрс-Грын]], якія размяшчаюцца ў паўночнай частцы Лондана.

=== Беларуская абшчына ў Лондане ===
Лондан — адзін з важнейшых асяродкаў нацыянальна-культурнага жыцця беларусаў Вялікабрытаніі. У 1947 заснаваны лонданскі аддзел [[ЗБВБ|Згуртавання беларусаў Вялікабрытаніі]] (ЗБВБ). У 1954 членамі ЗБВБ, дзеячамі беларускай эміграцыі і англійскімі вучонымі-беларусістамі для пашырэння ведаў пра Беларусь сярод англічан створана [[Англа-беларускае таварыства]]. У 1965—1988 таварыства выпускала «[[The Journal of Byelorussian Studies]]» («Часопіс беларускіх даследаванняў»). Для ўсіх, хто цікавіцца беларусістыкай адчынены [[Беларуская бібліятэка і музей імя Францыска Скарыны]]. Гэты грамадска-культурны асяродак у 1979 атрымаў статус «незалежнай навукова-харытатыўнай установы» і з’яўляецца «ўласнасцю ўсіх беларусаў». У Лондане існуе місія [[БАПЦ|Беларускай аўтакефальнай праваслаўнай царквы]]. У 1947 створана Беларуская каталіцкая місія; пры Доме марыянаў у Лондане дзейнічае царква Св. Пятра і Паўла, у 1961—1975 тут працавала беларуская школа для хлопчыкаў імя Св. Кірылы Тураўскага. У 1989 створаны Беларускі камітэт дапамогі ахвярам радыяцыі, які ўзначаліў айцец [[Аляксандр Надсан]]. Дзейнічае нядзельная школа св. Кірылы Тураўскага, а пры ёй бацькоўска-настаўніцкая асацыяцыя&lt;ref&gt;[http://zbsb.org/node/9879 zbsb.org]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;. У 2016 годзе была пабудавана [[Царква Святога Кірылы Тураўскага і Усіх Святых Апекуноў Беларускага Народа]].

У Лондане нарадзіліся:

* [[Вера Рыч]] (1936—2009) — англійская паэтэса, перакладчыца з беларускай мовы, журналістка і гісторык;
* [[Гай Пікарда]] (1931—2007) — музыказнаўца і даследчык беларускай культуры;
* [[Пітэр Джон Мэё]] (1944—2004) — англійскі мовазнавец-славіст і папулярызатар беларусістыкі ў [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]].

У Лондане пахаваны шэраг выбітных беларускіх дзеячоў (гл. [[Могілкі Святога Панкрата]]).

== Транспарт ==
[[Файл:Природа и люди 40 Лондонский вокзал Черинг-Кросс.jpg|thumb|Чэрынг-Крос у [[1915]] годзе]]
[[Файл:Charing сross station.jpg|thumb|Станцыя Чэрынг Крос (Charing Cross) — адна з цэнтральных чыгуначных станцый Лондана ў [[2012]] годзе]]
[[Файл:Dabbldecker.jpg|thumb|Двухпавярховыя лонданскія [[Лонданскі даблдэкер|даблдэкеры]], якія прыйшлі на змену знакамітаму [[Рутмастэр]]у на вуліцах Лондана]]
Большасць госцяў Лондана трапляюць у горад праз чыгуначныя вакзалы. Шматлікія з іх былі пабудаваны ў XIX стагоддзі і паслужылі правобразам вакзалаў па ўсёй Еўропе. Сярод найбольш загружаных вакзалаў Лондана — [[вакзал Ватэрлоа|Ватэрлоа]] (цягнікі з паўднёва-заходніх графстваў), [[вакзал Вікторыя|Вікторыя]] (цягнікі з прыгарадных графстваў), [[вакзал Падынгтан|Падынгтан]] (цягнікі з заходніх графстваў і [[Уэльс]]а), [[вакзал Сент-Панкрас|Сент-Панкрас]] (цягнікі з Еўропы) і [[Кінгз Крос]] (цягнікі з [[Шатландыя|Шатландыі]]).

Сістэма грамадскага транспарту Лондана — адна з самых загружаных у свеце, і таму яе прыходзіцца ўвесь час павялічваць і тым самым ускладняць. Наступны віток павелічэння транспартнай сеткі горада звязаны з падрыхтоўкай да [[Летнія Алімпійскія гульні 2012|летняй Алімпіядзе 2012 года]]. Тры асноўныя віды грамадскага транспарту ў Лондане — гэта [[аўтобусы]], [[Лонданскі метрапалітэн|метро]] і [[таксі]]. Улетку 2010 года пачала развівацца муніцыпальная сістэма [[веласіпед|веласіпеднага транспарту]]&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = http://www.bbc.co.uk/russian/uk/2010/07/100730_london_bike_hire.shtml
 |title       = Лондон запустил городскую систему «велосипед напрокат»
 |date        = 2010-07-30
 |publisher   = BBC Русская служба
 |access-date  = 2010-10-04
 |lang        = ru
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/616Ji6phr?url=http://www.bbc.co.uk/russian/uk/2010/07/100730_london_bike_hire.shtml
 |archive-date = 21 жніўня 2011
 |url-status     = live
}}&lt;/ref&gt;.

За гарадскі транспарт Лондана адказвае муніцыпальная служба [[Transport for London]]. У прыватнасці, яна эксплуатуе метро, аўтобусы і [[Трамвай Лондана|трамваі]] Лондана і ліцэнзуе гарадскія таксі і водны грамадскі транспарт.

Аўтобусы служаць для лакальных перамяшчэнняў. Існуе 700 маршрутаў, па якіх аўтобусы перавозяць у будныя дні да 6 мільёнаў пасажыраў&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.jazztour.ru/united_kingdom/england/london/info/transport/|title=Транспартная сістэма Лондана|lang=ru|access-date=2010-08-22|archive-url=https://www.webcitation.org/616JjB2f0?url=http://www.jazztour.ru/united_kingdom/england/london/info/transport/|archive-date=21 жніўня 2011|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. [[Лонданскі даблдэкер|Знакамітыя аўтобусы]] мадэлі [[Routemaster]], якія сталі адным з сімвалаў не толькі Лондана, але і ўсёй [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], былі зняты з лінейнай эксплуатацыі ў [[2005]] годзе і цяпер ходзяць толькі па экскурсійных маршрутах. Ім на змену ў лютым 2012 года, у пераддзвер’і [[Летнія Алімпійскія гульні 2012|летніх Алімпійскіх гульняў 2012 года]], прыйшоў «Новы лонданскі аўтобус» (у арыгінале — New bus 4 London).

Адна паездка ў аўтобусе абыходзіцца ў два з лішнім фунта стэрлінгаў, квіткі трэба купляць загадзя на прыпынку ў аўтаматычнай касе. Можна зэканоміць на кошце паездкі, калі купіць [[:en:Oyster card|Oyster card]] у спецыялізаваным ларку. Паездка па гэтай карце будзе каштаваць ужо трохі больш аднаго фунта. Пры афармленні карты на дэпазіт утрымліваецца 5 фунтаў стэрлінгаў. Па заканчэнні карыстання карту можна здаць і вярнуць дэпазіт.
[[Файл:Lancaster Gate tube.jpg|thumb|left|Станцыя найстарэйшага ў свеце [[Лонданскі метрапалітэн|Лонданскага метро]]]]

[[Лонданскі метрапалітэн]] — найстарэйшы ў свеце. Ён бесперапынку працуе з [[1863]] года і штодня перавозіць 3 мільёны пасажыраў, што ў год складае колькасць, прыкладна роўную 1 мільярду чалавек&lt;ref&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 90 %;&quot;&gt;http://www.prometro.ru/kartalondon.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120817004350/http://www.prometro.ru/kartalondon.html |date=17 жніўня 2012 }}&lt;/span&gt; Лонданскі метрапалітэн&lt;/ref&gt;. [[Лонданскае метро]] складаецца з 12 ліній, большасць з якіх злучае цэнтр горада з яго ўскраінамі. Лонданцы часта завуць метрапалітэн ''«трубой»'' з-за вельмі невялікага дыяметра тунэляў глыбокага залажэння. За апошнія дзесяць гадоў попыт на метро вырас на 70 %. Абслугоўвае метро парадку 16000 чалавек.
[[Файл:Dlr emu at tower gateway.jpg|thumb|right|Цягнік [[Docklands Light Railway]]]]

Акрамя «класічнага» метро, у Лондане з [[1987]] года дзейнічае сістэма [[Docklands Light Railway]]&lt;ref&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 90 %;&quot;&gt;http://www.tfl.gov.uk/dlr/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20041217090102/http://www.tfl.gov.uk/dlr/ |date=17 снежня 2004 }}&lt;/span&gt; Docklands Light Railway&lt;/ref&gt;, якую можна назваць [[лёгкарэйкавы транспарт|лёгкім метро]]. У адрозненне ад «класічнага» [[Лонданскі метрапалітэн|лонданскага метро]] траса Docklands Light Railway пракладзена галоўным чынам не ў тунэлях, а на эстакадах. Цягнікі Docklands Light Railway ідуць у аўтаматычным рэжыме. Існуе некалькі станцый перасадак паміж лонданскім метрапалітэнам і Docklands Light Railway.

Раней у Лондане мелася разгалінаваная трамвайная сістэма, але яна была зачынена ў [[1952]] годзе. З [[2000]] года ў [[Кройдан]]е, прыгарадзе Лондана, дзейнічае сучасная трамвайная сістэма Tramlink&lt;ref&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 90 %;&quot;&gt;http://www.tfl.gov.uk/trams/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060519144311/http://www.tfl.gov.uk/trams/ |date=19 мая 2006 }} London Trams&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;. Маюцца планы будаўніцтва новых трамвайных ліній бліжэй да цэнтра горада: напрыклад [[:en:West London Tram|West London Tram]], які падтрымалі большасць жыхароў раёна&lt;ref&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 90 %;&quot;&gt;http://www.thisislocallondon.co.uk/news/topstories/503788.majority_support_for_west_london_tram_poll Большасць падтрымалі будаўніцтва West London Tram&lt;/ref&gt;. Аднак затым план быў адкладзены і вырашана была надаць большую ўвагу развіццю аўтобуснага парку&lt;ref&gt;http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/england/london/6929064.stm План развіцця West London Tram адкладзены&lt;/ref&gt;.Таксама планавалася адкрыць [[:en:Cross River Tram|Cross River Tram]], аднак і гэты праект быў згорнуты з прычыны недахопу сродкаў&lt;ref&gt;http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20110928025758/http://www.tfl.gov.uk/corporate/projectsandschemes/2043.aspx Праект Cross River Tram спынены&lt;/ref&gt;.

Апроч трамваяў у Лондане існавалі тралейбусныя зносіны, якія былі спынены ў 1962 годзе.

[[Файл:Hackney carriage.jpg|thumb|left|[[Black Cab]] [[Austin FX4]] з’яўляецца «класічным» таксі ў Лондане]]
[[Файл:Heathrow T5.jpg|thumb|left|У аэрапорце [[Хітрау]]]]
Таксама ў Лондане маецца грамадскі водны транспарт. Сістэма гарадскіх водных маршрутаў вядомая як London River Services&lt;ref&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 90 %;&quot;&gt;http://www.tfl.gov.uk/tfl/press-centre/metro/article.asp?id=1012&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;. Некаторыя маршруты накіраваны на турыстаў, іншыя часцей выкарыстоўваюцца самімі лонданцамі як звычайны грамадскі транспарт, напрыклад для паездак на працу. Хоць London River Services ліцэнзуюцца Transport for London, эксплуатацыя ажыццяўляецца прыватнымі фірмамі, і на водных маршрутах Лондана праязныя на аўтобус і метро не дзейнічаюць (хоць могуць даваць зніжкі).

Знакамітыя лонданскія чорныя таксі выглядаюць абсалютна гэтак жа, як семдзесят гадоў назад, калі не лічыць рэкламы, якая пакрывае зараз шматлікія з гэтых аўтамабіляў. Зараз у Лондане ў якасці таксі таксама выкарыстоўваюцца і аўтамабілі навейшых мадэляў, якія выглядаюць больш сучасна. Варта заўважыць, што, у адрозненне ад большасці буйных гарадоў, у Лондане ўсе таксі кантралююцца гарадской адміністрацыяй, дакладней муніцыпальнай службай Transport for London.
Бліжэй да ўскраін горада рух на вуліцах пераважна аўтамабільнае. У Лондане дзейнічае некалькі высакаскорасных трас, унутраная кальцавая аўтадарога. За ўезд прыватных аўтамабіляў у цэнтр горада спаганяецца [[Плата за праезд у цэнтр Лондана|плата]] (з [[2003]] года — 8 ф.стэр.)&lt;ref&gt;[http://auto.lenta.ru/news/2007/08/07/tax/ Auto.lenta.ru: Автожизнь: Уезд у цэнтр Лондана падаражэе ў тры разу&lt;!-- Загаловак дададзены ботам --&gt;]&lt;/ref&gt;
У Лондане знаходзіцца пяць аэрапортаў: адзін з самых загружаных у свеце [[Хітрау]]&lt;ref&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 90 %;&quot;&gt;[http://www.heathrowairport.com/portal/site/heathrow/menuitem.888f49c6cf8f83feac81cb109328c1a0/?lang_code=ru Інфармацыя пра Хітрау на афіцыйным сайце аэрапорта]&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;, яшчэ адзін буйны аэравакзал [[Гэтвік]], невялікія [[Станстэд]] і [[аэрапорт Лутан|Лутан]], а таксама [[аэрапорт Лондан Сіці|Лондан-Сіці]], прызначаны галоўным чынам для чартарных рэйсаў бізнесменаў. Напачатку [[2012]] года было высунута прапанова аб будаўніцтве ў горадзе яшчэ аднаго аэрапорта&lt;ref&gt;[http://riarealty.ru/news_infrastructure/20120119/397103368.html РІА Навіны: У Лондане можа быць пабудаваны яшчэ адзін аэрапорт за $77 млрд]&lt;/ref&gt;.

== Сацыяльная сфера ==

=== Ахова здароўя ===
У Лондане дзейнічае нацыянальная сістэма аховы здароўя ([[:en:National Health Service|NHS]]), якой 5 ліпеня 2008 года споўнілася 60 гадоў.&lt;ref name=&quot;zdravo&quot;&gt;http://news.bbc.co.uk/hi/russian/talking_point/newsid_7486000/7486911.stm Бі-бі-сі | Ваша меркаванне | 60 гадоў NHS: вачамі відавочцаў&lt;/ref&gt;. Гэта сістэма падае бясплатную медыцынскую дапамогу ўсім жыхарам Лондана. На сённяшні дзень гэта сістэма падвяргаецца крытыцы за нізкі ўзровень прафесіяналізму, недастатковы догляд, дрэнныя ўмовы і доўгае чаканне аперацыі. Карыстальнікі гэтай сістэмы тлумачаць гэтыя недахопы рознымі прычынамі, у прыватнасці, тым, што сістэма была «на хуткае выздараўленне або на хуткую смерць» пацыента і не прыстасавана да вялікай колькасці хранічных захворванняў, якая маецца цяпер&lt;ref name=&quot;zdravo&quot;/&gt;.

=== Адукацыя ===
[[Файл:Grinvich university.jpg|thumb|left|Грынвіцкі ўніверсітэт. 2012г]]
У Лондане навучаецца каля 400 000 студэнтаў&lt;ref&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 90 %;&quot;&gt;http://www.londonhigher.ac.uk/helondon.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120128113743/http://www.londonhigher.ac.uk/helondon.html |date=28 студзеня 2012 }}&lt;/span&gt; About London’s HE&lt;/ref&gt;, прычым 120 000 з іх — у [[Лонданскі ўніверсітэт|Лонданскім універсітэце]]&lt;ref&gt;http://www.london.ac.uk/aboutus {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170126204859/http://www.london.ac.uk/aboutus |date=26 студзеня 2017 }} University of London: About Us&lt;/ref&gt;. Гэты ўніверсітэт з’яўляецца найбуйнейшым у [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] і складаецца з 20 каледжаў і некалькі інстытутаў. Іншыя буйныя вышэйшыя навучальныя ўстановы: [[Лонданскі ўніверсітэт Метраполітэн]], [[Універсітэт Усходняга Лондана]], [[Вэстмінстэрскі ўніверсітэт]], [[Універсітэт Саўт-Банк]], [[Лонданскі гарадскі ўніверсітэт|Універсітэт Сіці]], [[Універсітэт Грынвіч]], [[Універсітэт Мідлсекс]], [[Нью-Лондан-Каледж]], [[Каралеўская акадэмія драматычнага мастацтва]].

== Культура і вольны час ==
[[Файл:British Museum from NE 2.JPG|thumb|[[Брытанскі музей]]]]

=== Музеі і бібліятэкі ===
{{main|Музеі Лондана}}
Цэнтрам лонданскіх музеяў з’яўляецца раён [[Паўднёвы Кенсінгтон|Паўднёвага Кенсінгтона]], у якім знаходзяцца [[Музей прыродазнаўства, Лондан|Музей прыродазнаўства]], [[Музей навукі, Лондан|Музей навукі]], [[Музей Вікторыі і Альберта]] (найбуйнейшы ў свеце збор дэкаратыўна-прыкладнага мастацтва і дызайну). Іншыя вядомыя музеі — [[Брытанскі музей]], калекцыя якога складае каля 7,5 мільёнаў экспанатаў; [[Лонданская нацыянальная галерэя]], адзін з найбольш паважаных спецыялістамі мастацкіх музеяў свету, [[галерэя Тэйт]] (самы буйны ў свеце збор англійскага мастацтва); знакаміты [[Музей васковых фігур мадам Цюсо]]; [[Музей Шэрлака Холмса]].
[[Файл:Nationalgallery.jpg|thumb|злева|Лонданская Нацыянальная Галерэя]]

Можна назваць музеем і дзеючую каралеўскую рэзідэнцыю — [[Букінгемскі палац]], частка памяшканняў якога адкрыта для наведвальнікаў звычайна адзін месяц у годзе (жнівень-верасень). Таксама экскурсійныя туры праводзяцца па [[Будынкі Парламента, Лондан|Будынкам Парламента]], [[Таўэр]]у, лонданскім саборам. У Лондане знаходзіцца нацыянальная [[Брытанская бібліятэка]].

=== Тэатры ===
{{main|Тэатры Лондана}}
[[Файл:Royal Albert Hall, London.jpg|thumb|[[Альберт-Хол]] уначы]]
Некалькі буйных камерцыйных тэатраў, якія спецыялізуюцца на пастаноўцы [[мюзікл]]аў, [[Камедыя|камедый]] і [[Драма (жанр)|драм]], знаходзяцца ў раёне [[Вест-Энд]]. Існуе нават адмысловы тэрмін ''вест-эндскі тэатр'' ({{lang-en|West End theatre}}), які выкарыстоўваецца ў Англіі для абазначэння забаўляльных камерцыйных тэатраў [[Брадвейскі тэатр|брадвейскага]] тыпу&lt;ref name=&quot;cgt&quot;&gt;Christopher Innes, 'West End' in ''The Cambridge Guide to Theatre'' (Cambridge: Cambridge University Press, 1998), pp.1194-1195, ISBN 0-521-43437-8&lt;/ref&gt;. З класічных тэатраў варта адзначыць [[Нацыянальны Тэатр, Лондан|Нацыянальны Тэатр]] у раёне [[Саўт Бэнк]], новы тэатр «[[тэатр Глобус|Глобус]]» і [[Тэатр пры каралеўскім двары]].

Шырока вядомыя ў свеце лонданскія тэатры класічнай музыкі: знакаміты [[Каралеўскі тэатр оперы]] ў [[раён Ковент-Гардэн|Ковент Гардэне]], [[Альберт-Хол|Каралеўскі Альберт-Хол]], [[Тэатр Елізаветы II]].

=== Знакамітыя вуліцы і плошчы ===
* [[Пікадзілі]] (вуліца і [[Плошча Пікадзілі|плошча]]) — эканамічны цэнтр горада. Сцены дамоў на плошчы завешаны рэкламай. У сярэдзіне (але не ў геаметрычным цэнтры) плошчы [[Пікадзілі]] знаходзіцца фантан і знакамітая скульптура [[Антэрас]]а, званая ў народзе [[Эрас]]ам.
* [[Трафальгарская плошча]] прысвечана [[Трафальгарская бітва|разгрому]] [[Іспанія|іспанска]]-[[Францыя|французскага]] флоту ў [[1805]] годзе. Пасярэдзіне плошчы знаходзіцца манумент у гонар [[Гарацыа Нэльсан]]а, [[адмірал]]а, які камандаваў англійскім флотам у [[Трафальгарская бітва|Трафальгарскай бітве]]. На [[Трафальгарская плошча|Трафальгарскай плошчы]] знаходзіцца [[Лонданская Нацыянальная Галерэя]].
* [[Оксфард-стрыт]] — гэта вуліца магазінаў. Тут знаходзяцца буцікі і гандлёвыя цэнтры.
* [[Харлі-стрыт]] — вуліца ў [[Вэстмінстэр]]ы, якая праславілася як вуліца ўрачоў — шматлікія дактары дагэтуль вядуць практыку менавіта на гэтай Харлі-стрыт.
* [[вуліца Эбі-роўд|Эбі-роўд]] знакамітая аднайменнай [[Студыя Эбі Роўд|гуказапісной студыяй]], на якой рабілі свае запісы шматлікія легендарныя музыканты: [[The Beatles]], [[Pink Floyd]], [[Manfred Mann]] і іншыя. [[The Beatles]] у [[1969]] годзе выпусцілі альбом пад назвай «[[Abbey Road|Эбі Роўд]]» ({{lang-en|Abbey Road}}).
* [[Бейкер-стрыт]] — вуліца, на якой размешчаны музей [[Шэрлак Холмс|Шэрлака Холмса]].

=== Храмы ===
[[Файл:Westminster Abbey London 900px.jpg|thumb|200px|right|Заходні фасад [[Вэстмінстэрскае абацтва|Вэстмінстэрскага абацтва]]]]

Дамінантная рэлігія ў Лондане — [[хрысціянства]], яго вызнае больш паловы насельніцтва горада. Таму большасць храмаў сталіцы — хрысціянскія, галоўным чынам, [[Англіканская царква|англіканскія]]. Сярэднявечных цэркваў амаль не захавалася — большасць была знішчана [[Вялікі лонданскі пажар|Вялікім пажарам]] [[1666]] года. Сімваламі Лондана даўно сталі [[сабор Святога Паўла]], пабудаваны напачатку [[XVIII]] стагоддзя і [[Вэстмінстэрскае абацтва]]. У гэтых храмах вядуцца службы па [[Англіканская царква|англіканскім]] абрадам. Не варта блытаць [[Вэстмінстэрскае абацтва]] з [[Вэстмінстэрскі сабор|Вэстмінстэрскім саборам]], які знаходзіцца недалёка і з’яўляецца найбуйнейшым у Англіі [[Каталіцызм|каталіцкім]] храмам. Варта таксама згадаць [[Саўтваркскі сабор]] — галоўную англіканскую царкву лонданскага раёна Саўтварк, размешчаную адразу за Лонданскім мостам. Статус сабора яна атрымала ў 1905 годзе. [[Царква Святы Этэльдрэды]], пабудаваная ў другой палове XIII стагоддзя ў гонар [[Святая Этэльдрэда|Святой Этэльдрэды]], з’яўляецца найстарэйшай па часе пабудовы дзеючай каталіцкай царквой Англіі.

У [[Рыджэнтс-парк]]у знаходзіцца [[Цэнтральная Лонданская мячэць]]. Храм [[Неасдэн]] у [[Брэнт, Лондан|Брэнце]] з’яўляецца адным з найбуйнейшых культавых [[Індуізм|індуісцкіх]] збудаванняў у [[Еўропа|Еўропе]].

Дзейнічаюць дзве рускія [[Праваслаўе|праваслаўныя]] цэрквы. Цэнтральным з’яўляецца сабор Унебаўзяцця Божай Маці і ўсіх Святых, які знаходзіцца побач са станцыяй метро «Найтсбрыдж»&lt;ref&gt;http://drevo-info.ru/articles/4363.html Лонданскі ўспенскі сабор&lt;/ref&gt;. Раней тут размяшчаўся англіканскі прыхадскі храм усіх святых. Ён быў пабудаваны ў XIX стагоддзі ў псеўдараманскім стылі. У комплекс уваходзяць яшчэ пяць будынкаў акрамя сабора&lt;ref&gt;http://drevo-info.ru/news/6260.html Апісанне храма&lt;/ref&gt;.

Таксама ёсць уніяцкая царква Беларускай Грэка-Каталіцкай Царквы. Узначальвае ўніяцкую дыяспару Лондана апостальскі візітатар для беларусаў-каталікоў замежжа айцец [[Аляксандр (Надсан)]].

=== Забавы ===
[[Файл:Harrods, London - June 2009.jpg|thumb|180px|злева|Harrod’s]]
Самым вядомым месцам для шопінгу ў Лондане з’яўляецца [[Оксфард-стрыт]], але гэта не адзіная гандлёвая вуліца горада: у лонданцаў і турыстаў карыстаюцца таксама папулярнасцю [[Бонд-стрыт]] у [[Мэйфейр]]ы і Найтсбрыдж, у якім размяшчаецца знакаміты гандлёвы цэнтр «[[Harrod’s]]». Магазіны моднай адзежы можна знайсці ў тым жа [[Мэйфейр]]ы, на [[Карнабі-стрыт]] у [[Соха]] і на вуліцы Кінгс-роўд у [[Чэлсі]].

У Лондане можна знайсці мноства рэстаранаў на любы густ. Самыя дарагія знаходзяцца ў [[Вэстмінстэр]]ы, больш дэмакратычныя — у [[Соха]]. Па ўсім горадзе раскіданы рэстараны, якія спецыялізуюцца на нацыянальнай кухні розных народаў, найбольш вядомыя з іх — кітайскія ў лонданскім [[Чайна-таўн, Лондан|Чайна-таўне]] і бангладэшскія на вуліцы Брыклейн.

Адным з самых вядомых месцаў Лондана з’яўляецца [[Соха]] — маленькі раён, у якім знаходзяцца бары, рэстараны, пабы і магазіны. Акрамя ўсяго іншага, Соха вядома дзякуючы пажыўным установам, у тым ліку [[Бардэль|бардэлям]] і начным клубам. У Соха таксама знаходзіцца некалькі клубаў і пабаў для [[гомасексуал]]аў.

=== Мода ў Лондане ===
[[Файл:Dandys 1830.jpg|thumb|180 px|right|Дэндзі]]
Лондан стаў адным з цэнтраў сусветнай моды ў [[XIX]] стагоддзі. Сталіца [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], у адрозненне ад [[Парыж]]а або [[Мілан]]а набыла вядомасць дзякуючы мужчынскай модзе. Вуліцай модных майстэрняў стала [[Сэвіл-Роу]]. Да пачатку пазамінулага стагоддзя адносіцца з’яўленне стылю [[Дэндзі, франт|дэндзі]], які распаўсюдзіўся па ўсёй [[Еўропа|Еўропе]].

Другі віток папулярнасці англійскай моды прыйшоўся на пачатак 1960-х гадоў, калі ў заходнееўрапейскім грамадстве адбылася культурная рэвалюцыя. На першае месца выйшлі дысгармонія, асіметрыя, якія выказвалі пратэст супраць кансерватыўнага буржуазнага ўкладу жыцця. Атрымлівае развіццё стыль [[casual]], ён хутка становіцца папулярным у коле розных моладзевых рухаў: [[моды]], [[скінхэды]], [[футбольныя хуліганы]]. Наватарам стылю выступіў [[Бен Шэрман]], акрамя таго, вялікай папулярнасцю карыстаўся тэнісіст у адстаўцы [[Фрэд Перы]], брытанскі аналаг француза [[Рэнэ Лакост]]а, які таксама калісьці з ракеткай наперавес заваёўваў разнастайныя тэнісныя ўзнагароды, а на пенсіі прысвяціў сябе модзе. Вядучымі дызайнерамі моладзевай моды сталі [[Мэры Куант]] і [[Барбара Хуланіцкі]]. [[1970-я]] сталі эпохай [[Панкі|панкаў]]. Лідарам сярод англійскіх дызайнераў стала [[Віўен Вэствуд]]. Сучасныя вядучыя дызайнеры [[Вялікабрытанія|брытанскай]] моды — [[Пол Сміт, дызайнер|Пол Сміт]], [[Аляксандр Мак-Куін]], [[Джуліян Макдональд]], [[Стэла Макартні]].

У Лондане штогод праходзіць Тыдзень высокай моды з пачатку [[1990-я|1990-х]] колькасць паказаў падчас тыдня павялічылася з 15 да 47&lt;ref&gt;http://www.fashiontime.ru/news/977.html Неделя Высокой Моды в Лондоне (London Fashion Week): цель — российский потребитель&lt;/ref&gt;.

== Субкультура Лондана ==
Насельніцтва Лондана настолькі вялікае, што ў ім непазбежна павінны былі з’явіцца ўнутраныя традыцыі, плыні і дыялекты, што разам складае з’ява [[Субкультура|субкультуры]]. Роля Лондана ў жыцці [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] такая, што ён заўсёды станавіўся цэнтрам нефармальных моладзевых рухаў краіны.

=== Свінгуючы Лондан ===
{{main|Свінгуючы Лондан}}
[[Файл:Mini.bristol.750pix.jpg|thumb|180 px|right|Аўтамабіль «Міні-купер»]]
[[Свінгуючы Лондан]] ({{lang-en|Swinging London}}) — гэта лонданская моладзевая [[субкультура]] ў [[1960-я]] гады. Тэрмін нарадзіўся ў [[1966]] годзе дзякуючы артыкулу ў часопісе «[[Time]]». Гэты перыяд характарызуецца адмовай моладзі ад традыцыйных каштоўнасцей, [[геданізм]]ам і [[аптымізм]]ам. Перыяд ''«свінгуючага Лондана»'' адбіўся на [[Музыка|музыцы]], [[Літаратура|літаратуры]], [[Выяўленчае мастацтва|выяўленчым мастацтве]], не гаворачы ўжо пра стыль жыцця. Сапраўднымі [[поп-ікона|культурнымі іконамі]] гэтага часу сталі [[рок-музыкант]]ы [[The Beatles]], літаратурны персанаж [[Ян Флемінг|Яна Флемінга]] [[Джэймс Бонд]], [[аўтамабіль]] [[MINI|Міні]]. Перыяд свінгуючага Лондана скончыўся прыкладна ў [[1967]] годзе, калі на змену яму з’явілася субкультура [[хіпі]], якая прыйшла з заходняга ўзбярэжжа [[ЗША]].

=== Cool Britannia ===
[[Файл:Geri Halliwell in concert cropped.jpg|thumb|злева|Выступленне салісткі [[Spice Girls]] [[Джэры Холіўэл]], сукенка якой уяўляе сабой [[Юніян Джэк]] — сцяг Вялікабрытаніі.]]

&lt;!-- Гэта наогул тады трэба ў артыкул пра Брытанію, а не пра Лондан, а то пра Лондан тут сказана толькі ў адной прапанове--&gt;
Значнай з’явай у культурным жыцці [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] ў [[1990-я]] стаў перыяд [[Cool Britannia]] («Клёвая Брытанія»). Яго пачатак (магчыма, невыпадкова) супаў з прыходам да ўлады ў краіне [[Лейбарысцкая партыя Вялікабрытаніі|лейбарыстаў]] на чале з [[Тоні Блэр]]ам. Перыяд характарызуецца ўздымам [[патрыятызм]]у, а таксама агульнай цікавасці да брытанскай культуры, што адбілася, у прыватнасці, у музыцы, модзе, кіно, а таксама ў архітэктуры горада. Сусветную вядомасць набылі шматлікія новыя героі Лондана: мадэль [[Мос]], групы [[Blur]], [[Oasis]], [[Suede]], якія выконвалі музыку ў стылі [[брыт-поп]], які здабыў шырокую папулярнасць, новыя [[поп-музыка|поп-зоркі]] [[Робі Уільямс]], [[Spice Girls]], [[East 17]], кінарэжысёр [[Гай Рычы]].

=== Лонданскія дыялекты ===
Найбольш вядомае лонданскае прастамоўе, распаўсюджанае сярод ніжэйшых сацыяльных пластоў насельніцтва горада — [[кокні]]. Для [[кокні]] характэрна спрошчанае вымаўленне слоў, няправільнае выкарыстанне ці пропуск некаторых гукаў. Дыялект [[кокні]] ў [[Англія|Англіі]] часта служыць тэмай для анекдотаў і жартаў.

Іншы вядомы від мясцовага вымаўлення — ''Estuary English'', распаўсюджаны не толькі ў Лондане, але і ў басейне [[Тэмза|Тэмзы]] ў цэлым. Акрамя таго, з наплывам імігрантаў з [[Цэнтральная Амерыка|Цэнтральнай Амерыкі]] атрымаў распаўсюджванне [[Ямайка|ямайскі]] [[Крэолы|крэольскі дыялект]].

== Архітэктура Лондана ==
{{гл. таксама|Архітэктура Вялікабрытаніі}}
[[Файл:St Pauls Cathedral from West adj.JPG|thumb|180 px|right|Сабор святога Паўла, архітэктар — Крыстафер Рэн]]
[[Файл:Nelsons Column.JPG|thumb|180 px|Калона віцэ-адмірала Нэльсана на [[Трафальгарская плошча|Трафальгарскай плошчы]]]]
Архітэктура Лондана прадстаўлена амаль усімі стылямі ад [[Нармандскі стыль|нармандскага]] да [[постмадэрнізм]]у. Шматлікія сярэднявечныя пабудовы, аднак, не захаваліся, галоўным чынам, з-за Вялікага пажару [[1666]] года, які знішчыў больш за 13 000 будынкаў, і авіябамбаванняў падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]].

[[Нармандская архітэктура|Нармандскую архітэктуру]] ў [[Англія|Англію]] прынёс [[Вільгельм Заваёўнік]]. Са збудаванняў нармандскага стылю ў Лондане вядомы [[Таўэр]], які пачаў будавацца пры [[Вільгельм Заваёўнік|Вільгельме]] і шматкроць дабудоўваўся іншымі каралямі. Акрамя таго, у тым жа стылі выкананы пабудаваны ў 1097 годзе [[Вэстмінстэрская зала]] прыёмаў&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Cescinsky|first1=Herbert|last2=Gribble|first2=Ernest R.|date=February 1922|title=Westminster Hall and Its Roof|journal=The Burlington Magazine for Connoisseurs|volume=40|issue=227|pages=76–84|url=http://www.jstor.org/pss/861585|access-date=2010-09-28}}&lt;/ref&gt;. На той момант гэта была самая вялікая зала ў Еўропе.

[[XIII стагоддзе]] стала стагоддзем ранняй [[Англійская готыка|англійскай готыкі]]. Адным з найярчэйшых узораў гэтага стылю служыць [[Вэстмінстэрскае абацтва]]. Іншыя ўзоры гэтага перыяду ў Лондане не захаваліся. Следам за ранняй наступіла эпоха дэкараванай англійскай готыкі, але яе прыкладаў у сучасным Лондане няма, як і прыкладаў вертыкальнай готыкі — трэцяга гатычнага перыяду [[Англія|англійскай]] [[Архітэктура|архітэктуры]].

У [[XIV]] стагоддзі для захоўвання казны Эдуарда III была пабудавана вежа Каштоўнасцей, як частка тагачаснага Вэстмінстэрскага палаца.

{{не перакладзена 3|Цюдорская архітэктура|Цюдорскі перыяд|en|Tudor_period_architecture}} лагічна завяршыў Сярэднявечча. Архітэктура эпохі [[Цюдоры|Цюдораў]] падобная на [[Готыка|гатычную]], але са значнымі зменамі накшталт глыбокіх і высокіх вокнаў. Капліца Генрыха VII у [[Вэстмінстэр]]ы і палац [[Хэмптан-корт]] у [[Рычманд, Лондан|Рычмандзе]] — помнікі архітэктуры цюдорскага перыяду. Пры каралі Якаве I пачалося ўладкаванне [[Грынвіцкі парк|Грынвіцкага парку]].
[[Файл:Westminster.cathedral.frontview.london.arp.jpg|thumb|180 px|left|Вэстмінстэрскі каталіцкі сабор]]
[[Файл:Lloyds rogers.jpg|thumb|180 px|left|Будынак страхавой кампаніі Lloyd у Лондане, архітэктар [[Рычард Джордж Роджэрс|Рычард Роджэрс]]. 1978—1986гг]]
[[Файл:SwissReHQ.jpg|thumb|180 px|right|[[Сент-Мэры Экс 30]] («Агурок»), архітэктар — [[Норман Фостэр]].]]
Напачатку [[XVII]] стагоддзя ў Лондане працаваў родапачынальнік англійскай архітэктурнай традыцыі [[Ініга Джонс]]. Ён прышчапіў брытанскаму дойлідству ідэі [[Андрэа Паладзіа|паладыянства]] ([[класіцызм]]у), у аснове якіх — строгая геаметрычнасць, лаканічнасць, функцыянальнасць, элегантнасць, адсутнасць дробных дэталяў і іншых архітэктурных празмернасцей. З твораў Джонса ў Лондане захаваліся толькі два — [[Банкетынг-хаус|Банкетная зала]] ва [[Уайтхол]]е і капэла [[Сент-Джэймскі палац|Сент-Джэмскага палаца]].

У другой палове [[XVII]] стагоддзя на змену Джонсу прыйшоў [[Крыстафер Рэн]]. Менавіта ён склаў план аднаўлення Лондана пасля Вялікага пажару. Акрамя таго, [[Крыстафер Рэн|Рэн]] спраектаваў шпіталі ў [[Грынвіч]]ы і [[Чэлсі]], знакаміты [[сабор Святога Паўла]] і яшчэ некалькі дзясяткаў будынкаў.

[[Геаргіянская архітэктура]], эра якой наступіла ў сярэдзіне [[XVIII]] стагоддзі, у цэлым адпавядала агульнаеўрапейскаму [[класіцызм]]у. У ёй галоўным былі выразныя формы і прапорцыі. Гэты перыяд не прадстаўлены ў Лондане нейкімі вядомымі будынкамі, але ў геаргіянскім стылі пабудаваны шматлікія жылыя і адміністрацыйныя будынкі горада. Варта адзначыць цэрквы, спраектаваныя [[Нікалас Хоўксмур|Нікаласам Хоўксмурам]], палац [[Сомерсет-хаус]] ([[Уільям Чэмберс|сэр Уільям Чэмберс]]) з і забаўляльны цэнтр «Пантэон» на [[Оксфард-стрыт]] архітэктара [[Джэймс Уает|Джэймса Уаета]]. У першыя гады [[XVIII]] стагоддзя бацькам і сынам [[Крыстафер Рэн|Рэнамі]] для [[Сара Чэрчыль|Сары Чэрчыль]] — найбліжэйшай сяброўкі і канфіданткі [[Ганна Сцюарт|каралевы Ганны]] быў пабудаваны [[Мальбара-хаус]]— асабняк на [[Пэл-Мэл]]. У 1759 годзе былі заснаваны [[каралеўскія батанічныя сады К'ю]]— [[Садова-паркавы комплекс|комплекс]] [[батанічны сад|батанічных садоў]] і [[аранжарэя|аранжарэй]] плошчай 121 гектар&lt;ref&gt;[http://www.kew.org/ksheets/pdfs/k16kewhistory.pdf Royal Botanic Gardens, Kew: History and Heritage: World Heritage Site&lt;!-- Загаловак дададзены ботам --&gt;] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080829192523/http://www.kew.org/ksheets/pdfs/k16kewhistory.pdf |date=29 жніўня 2008 }}&lt;/ref&gt;. На тэрыторыі гэтага комплексу ў 1761-62 гадах была збудавана [[Вялікая пагада, Лондан|вялікая пагада]] — першы ўзор кітайскай архітэктуры ў Еўропе. Насупраць гэтых садоў была пабудавана сядзіба [[Саян-хаус]]— старадаўні асабняк герцагаў Нартумберлендаў, выкананы ў стылі чыстага класіцызму, выдатны майстэрскім чаргаваннем геаметрычных форм і тонкім каларыстычным майстэрствам. Праца над інтэр’ерамі Саян-хауса працягвалася да 1769 года, калі ў герцага скончыліся сродкі.

[[XIX]] стагоддзе адрозніваецца ад папярэдніх разнастайнасцю стыляў. У [[Неаготыка|неагатычным]] ключы пабудаваны знакаміты будынак Парламента з вежамі [[Біг-Бен]] і [[Вежа Вікторыі|Вікторыі]] на ім. Гэты будынак быў пабудаваны пасля пажару [[16 кастрычніка]] [[1834]] года на месцы старога [[Вэстмінстэрскі палац|Вэстмінстэрскага палаца]] па праекце [[Чарльз Бэры|Ч. Бэры]] і [[Аўгустус Уэлбі П'юджын|А. У. П’юджына]]. Варта таксама адзначыць [[Каралеўскі судны двор]], пабудаваны 1873—1882 гг. па праекце былога адваката Джорджа Эдмунда Стрыта. У ліку знамянальных манументаў гэтага стылю вылучаецца [[Мемарыял прынца Альберта]] (англ. Albert Memorial) — манумент у [[Кенсінгтонскі парк|Кенсінгтонскім парку]]. Манумент быў спраектаваны Георгам Гілбертам Скотам і адкрыты ў [[1875]] годзе. У [[1839]] годзе, як частка плану па стварэнні сямі вялікіх, сучасных могілак былі створаны [[Хайгейцкія могілкі]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.highgate-cemetery.org/index.php/history|title=Кароткая гісторыя Хайгейцкіх могілак|access-date=2010-10-06|archive-url=https://www.webcitation.org/616JkId9X?url=http://www.highgate-cemetery.org/index.php/history|archive-date=21 жніўня 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Першапачатковы дызайн быў распрацаваны архітэктарам і перакладчыкам Стывенам Гіры. Астатнія 6 могілак былі пабудаваны прыкладна ў той жа час і таксама атрымалі значную вядомасць:
* Кенсальскія зялёныя могілкі — 1832
* Могілкі Заходняга Норвуда — 1837
* Могілкі парку Эбні — 1840
* Нанхэдскія могілкі — 1840
* Бромптанскія могілкі — 1840
* Могілкі Таўэр Хэмлетс — 1841

У стылі класіцызму працаваў вядомы [[Джон Нэш]], аўтар комплексу [[Трафальгарская плошча|Трафальгарскай плошчы]], [[Букінгемскі палац|Букінгемскага палаца]] і [[Мармуровая арка|Мармуровай аркі]]; [[Вэстмінстэрскі сабор]] з’яўляецца ўзорам [[Неавізантыйскі стыль|неавізантыйскага стылю]]. Цяпер неіснуючы [[Крыштальны палац]] адносіўся да {{не перакладзена 3|Індустрыяльны стыль|індустрыяльнага стылю|en|Industrial_style}}.

У [[XX]] стагоддзі ў горадзе з’явіліся небаскробы: будынак [[Lloyd’s of London]] у [[Сіці (Лондан)|Сіці]], комплекс [[Канары Ворф]] у [[Доклендс]], [[One Canada Square]] і [[The Shard]] (самы высокі). У канцы XX — пачатку XXI стагоддзя вядучым брытанскім архітэктарам стаў [[Норман Фостэр]], які пабудаваў у Лондане небаскроб «[[Сент-Мэры Экс 30]]» і [[Сіці-хол, Лондан|Нью-сіці-хол]], будынак мэрыі. Таксама да знамянальных пабудоў можна аднесці [[Буш-хаус]], які будаваўся з 1923 па 1935 год, спраектаваны і пабудаваны амерыканцамі і амерыканскімі кампаніямі.

== Традыцыі і цырымоніі ==
[[Файл:Queens.guard.buck.palace.arp.jpg|thumb|left|Змена варты]]
[[Вялікабрытанія]] вядомая як краіна традыцый. Шматлікія з іх захаваліся з даўніх часоў, і лонданцы нязменна паважаюць іх.
* Змена варты ў каралеўскага [[Букінгемскі палац|Букінгемскага палаца]] з’яўляецца адной з самых вядомых і папулярных у турыстаў лонданскіх традыцый. Гэта цырымонія праходзіць штодня ў 11:30 з [[красавік]]а да [[жнівень|жніўня]], у іншыя поры года — у той жа час, але праз дзень. Практычнай карысці ад змены варты, вядома, няма, але гэта традыцыя — адна з самых прыгожых у Лондане.
* Цырымонія ключоў — гэта 700-гадовы рытуал закрыцця [[Таўэр]]а, якую выконвае яго галоўным вартавы роўна ў 21:50 кожны дзень.
[[Файл:Speakers Corner London.jpg|thumb|right|Куток аратараў]]
* Каралеўскія гарматныя салюты ажыцяўляюцца па асаблівым выпадкам, да якіх адносяцца дзень узыходжання каралевы на трон ([[6 лютага]]), дзень нараджэння каралевы ([[21 красавіка]]), дзень каранацыі ([[2 чэрвеня]]), дзень нараджэння [[Герцаг Эдынбургскі|герцага Эдынбургскага]] ([[10 чэрвеня]]). Калі свята выпадае на [[нядзеля|нядзелю]], то салют здзяйсняецца на наступны дзень.
* Фестываль Тэмзы праходзіць у сярэдзіне верасня і складаецца з параднага паходневага шэсця, кірмашу, феерверку і канцэрту.
* Куток аратараў ({{lang-en|Speakers' corner}}) знаходзіцца ў [[Гайд-парк]]у. Кожны жадаючы там можа забрацца на якое-небудзь узвышэнне і папрактыкавацца ў прамоўніцкім мастацтве на любую тэму. Цяпер гэта традыцыя ў заняпадзе — яна стала звычайнай турыстычнай славутасцю, а нешматлікіх выступоўцаў-аратараў амаль не чуваць з-за шуму машын на суседняй вуліцы Парк-лейн (выкарыстанне мікрафонаў у кутку аратараў забаронена традыцыяй).
* Акрамя [[Вялікдзень|Вялікадня]], [[Ражство|Ражства]] і [[Новы год|Новага года]], усе святы ў Англіі прыпадаюць строга на панядзелак. Новы год — [[1 студзеня]], святкуецца ў сямейным асяроддзі з традыцыйным яблычным пірагом. Вялікдзень заўсёды адзначаецца ў красавіку, у каталіцкіх храмах у гэты дзень праводзяцца канцэрты арганнай музыкі. Велікодны панядзелак — у гэты дзень прынята віншаваць адзін аднаго з Вялікаднем, дарыць падарункі, дзецям на вуліцах даваць цукеркі і цацкі.

== Спорт ==
[[Файл:Trophy presentation Highbury 2004.JPG|thumb|right|Футбольны клуб «Арсенал» — чэмпіён Англіі]]
Лондан тройчы прымаў летнія Алімпійскія гульні ([[Летнія Алімпійскія гульні 1908|1908]], [[Летнія Алімпійскія гульні 1948|1948]], [[Летнія Алімпійскія гульні 2012|2012]]). Сталіца Вялікабрытаніі стала першым горадам свету, які прыняў тры алімпіяды.

У самым папулярным у [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] і свеце відзе [[спорт]]у — [[футбол]]е — лонданскія клубы дамагліся вялікіх поспехаў. Нягледзячы на тое, што традыцыйна наймацнейшымі камандамі [[Англія|Англіі]] заўсёды былі «[[ФК Ліверпул|Ліверпул]]» і «[[Манчэстэр Юнайтэд]]», сталіца найбольш шырока — адразу шасцю клубамі — прадстаўлена ў [[Англійская Прэм'ер-ліга|англійскай Прэм’ер-лізе]]. Вось гэтыя каманды: «[[ФК Арсенал Лондан|Арсенал]]», «[[Вест Хэм Юнайтэд]]», «[[Куінз Парк Рэйнджэрс]]», «[[Тотэнхэм Хотспур]]», «[[ФК Фулхэм|Фулхэм]]» і «[[ФК Чэлсі|Чэлсі]]». На гэты момант лонданскія клубы «[[ФК Арсенал Лондан|Арсенал]]» і «[[ФК Чэлсі|Чэлсі]]» уваходзяць у лік наймацнейшых клубаў [[Еўропа|Еўропы]] і свету. «[[ФК Чэлсі|Чэлсі]]» за апошнія гады тройчы выйграваў [[Англійская Прэм'ер-ліга|Прэм’ер-лігу]], а таксама выйграў Лігу чэмпіёнаў УЕФА ў 2012 годзе, а «[[ФК Арсенал Лондан|Арсенал]]» 13 раз станавіўся чэмпіёнам Англіі і ўдзельнічаў у фінале розыгрышу [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Лігі чэмпіёнаў УЕФА]] ў 2006 годзе. Чатырма клубамі Лондан прадстаўлены ў чэмпіянаце Англіі па [[рэгбі]].
[[Файл:Wembley Stadium closeup.jpg|thumb|right|Стадыён «Уэмблі»]]
Найбуйнейшы стадыён горада — «[[стадыён Уэмблі|Уэмблі]]» — быў ізноў адкрыты ў маі 2007 года пасля доўгай рэканструкцыі. Першы матч на абноўленым стадыёне адбыўся 19 мая паміж камандамі «[[ФК Чэлсі|Чэлсі]]» і «[[Манчэстэр Юнайтэд]]». На «Уэмблі» праходзяць фіналы розыгрышаў [[Кубак Англіі па футболу|Кубка Англіі па футболу]] і [[Кубак выкліку|Кубка выкліку]] (буйнога нацыянальнага турніру па [[рэгбі]]). Таксама «Уэмблі» з’яўляецца хатнім стадыёнам [[Зборная Англіі па футболу|англійскай футбольнай зборнай]]. Першы гол за нацыянальную [[Зборная Англіі па футболу|зборную Англіі]] на новым стадыёне забіў [[Джон Тэры]], быўшы тады капітанам. Матчы ў крыкет праходзяць на стадыёнах «[[Оўвал]]» і «[[Lord’s Cricket Ground|Лордс]]» у раёне [[Сент-Джонс-Вуд]].

У Лондане, а дакладней, у яго прыгарадзе [[Уімблдан]]е, штогод праходзіць аднайменны [[тэніс]]ны [[Уімблданскі турнір|турнір]]. Таксама ў Лондане праводзіцца знакаміты Лонданскі марафон.

== У нумізматыцы ==
* У 2010 годзе Каралеўскі манетны двор выпусціў манету вартасцю ў 1 фунт стэрлінгаў у гонар Лондана. Манета выпушчана як частка серыі з чатырох аднафунтовых манет, сярод якіх, таксама будуць манеты ў гонар гарадоў Ірландыі, Шатландыі і Уэльса&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.museum-of-money.org/world_news/2009.12.21/|title=Музей грошай &gt;&gt; Тэматычныя навіны|access-date=2010-10-04|archive-date=9 лістапада 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111109233335/http://www.museum-of-money.org/world_news/2009.12.21/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== Гарады-пабрацімы ==
* {{Сцяг|Германія}} [[Берлін]], [[Германія]]&lt;ref&gt;[http://www.berlin.de/rbmskzl/staedteverbindungen/staedtepartnerschaft_ueberblick.de.html Städtepartnerschaften] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100908235902/http://www.berlin.de/rbmskzl/staedteverbindungen/staedtepartnerschaft_ueberblick.de.html |date=8 верасня 2010 }} {{ref-de}}&lt;/ref&gt;
* {{Сцяг|Кітай}} [[Пекін]], [[Кітайская Народная Рэспубліка|Кітай]] ([[10 красавіка]] [[2006]])&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.gov.cn/misc/2006-04/10/content_250542.htm |title=Beijing, London establish sister city ties |publisher=Gov.cn |date=2006-04-10 |lang=en |access-date=2010-05-23 |archive-url=https://www.webcitation.org/5yoKM2Hdx?url=http://www.gov.cn/misc/2006-04/10/content_250542.htm |archive-date=20 мая 2011 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* {{Сцяг|ЗША}} [[Нью-Ёрк]], [[ЗША]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.london.gov.uk/mayor/international/city_partnerships/docs/new_york_partnership_agreement.pdf|archive-url=https://www.webcitation.org/5mxnSYQPt?url=http://www.london.gov.uk/mayor/international/city_partnerships/docs/new_york_partnership_agreement.pdf|archive-date=22 студзеня 2010|title=The New York City-London sister city partnership|last=Barfield|first=M|date=2001-03|format=PDF|publisher=Greater London Authority|lang=en|access-date=2009-10-26|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* {{сцяг|Егіпет}} [[Каір]], [[Егіпет]]

== Выдатныя асобы ==
* [[Айла Арлеанс]] (1897—1962) — [[юрыст]] і [[паэт]].
* [[Джэфры Чосер]]
* [[Гільберт К. Чэстэртан]]
* [[Аляксандр Поп]]
* [[Вірджынія Вульф]]
* [[Мэры Шэлі]]
* [[Рэйчэл Вайс]]
* [[Хелена Бонэм Картэр]]
* [[Джордж Арліс]]
* [[Хелен Мірэн]]
* [[Джэйн Біркін]]
* [[Алан Паркер|А. Паркер]] (1944—) — брытанскі кінарэжысёр і сцэнарыст, старшыня Брытанскай рэжысёрскай гільдыі
* [[Адэль (спявачка)|Адэль]]
* [[Кара Дэлевінь]]
* [[Джон Генры Ньюман]]

== Гл. таксама ==
* [[Лонданскі заапарк]]
* [[Каралеўскі тэатр Ковент-Гардэн]]
* [[Spice Girls]]
* [[Лонданская каралеўская біржа]]

{|class=&quot;graytable&quot;
|+
| width=&quot;20%&quot;|[[Файл:London Thames Sunset panorama - Feb 2008.jpg|center|380px]]
| width=&quot;10%&quot;|[[Файл:Houses.of.parliament.overall.arp.jpg|center|190px]]
| width=&quot;20%&quot;|[[Файл:London 2010 Tower Bridge.jpg|center|190px]]
|-
| align=&quot;center&quot;|Заход Сонца на Тэмзе
| align=&quot;center&quot;|Краявід [[Вэстмінстэрскі палац|будынка Парламента]]
| align=&quot;center&quot;|[[Таўэрскі мост]]
|}

== Заўвагі ==
{{notelist}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* Акройд, Питер — «Лондон. Биография»; Москва, 2005
* Мортон, Генри В. — «Лондон. Красота и величие столицы мира»; 2006
* Цзян И — «Молчаливый странник в Лондоне»; Москва, 2005
* {{Cite book | last=Ackroyd | first=Peter | title=London: The Biography | url=https://archive.org/details/londonbiography0000ackr | publisher=Vintage | location=London | year=2001 | isbn=978-0-09-942258-7 | page=[https://archive.org/details/londonbiography0000ackr/page/n880 880] }}
* {{Cite book | last=Mills | first=David | title=Dictionary of London Place Names | url=https://archive.org/details/dictionaryoflond0000mill | publisher=Oxford Paperbacks | year=2001 | isbn=978-0-19-280106-7 | oclc=45406491 }}

== Спасылкі ==
{{Commons}}
* [http://www.london.gov.uk Афіцыйны сайт горада]
* [http://www.bbc.co.uk/london/ Хатняя старонка Лондана на сайце Бі-Бі-Сі]
* [https://archive.today/20120801063630/www.guardian.co.uk/graphic/0,5812,1395103,00.html Карта нацыянальнасцей Лондана]
* [https://web.archive.org/web/20050123033531/http://www.guardian.co.uk/graphic/0,5812,1395106,00.html Карта рэлігій Лондана]
* [http://tfl.gov.uk Афіцыйны сайт муніцыпальнай арганізацыі «Транспарт для Лондана»]
* [http://www.thetube.com Афіцыйны сайт лонданскага метро]
* {{placemark|http://googis.info/load/0-0-0-724-20|Лондан у часе (анімацыя)}} ([[Трохмерная графіка|3D]] мадэль — выява [[KMZ]] для [[Google Earth]])

{{Сталіцы Еўропы}}
{{Сталіцы летніх Алімпіяд}}
{{Лондан}}
{{бібліяінфармацыя}}
{{Добры артыкул|Горад}}

[[Катэгорыя:Лондан| ]]
[[Катэгорыя:Гарады Англіі]]
[[Катэгорыя:Сталіцы дзяржаў]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]]</text>
      <sha1>izyncs8a1uhy1kn2vf73kc94nk07cvl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санкт-Пецярбург</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3318</id>
    <revision>
      <id>5152593</id>
      <parentid>5152553</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T12:20:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Железный капут</username>
        <id>151538</id>
      </contributor>
      <comment>Бот: хуткі адкат правак [[Special:Contribs/~2026-33713-25|~2026-33713-25]] па запыце [[:User:MocnyDuham|MocnyDuham]]</comment>
      <origin>5152593</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54377" sha1="gxn66c56msstooa3wafmcwfyggprxwr" xml:space="preserve">{{НП
|статус = горад федэральнага значэння
|беларуская назва = Санкт-Пецярбург
|арыгінальная назва= {{lang-ru|Санкт-Петербург}}
|краіна =Расія
|герб =Coat of Arms of Saint Petersburg (2003).svg
|сцяг =Flag of Saint Petersburg.svg
|шырыня сцяга = 150
|выява = St. Petersburg Montage 2016.png
|подпіс = Галоўнае адміралцейства, [[Медны коннік]], [[Зімні палац]], [[Фантанка|Рака Фантанка]], [[Ісакіеўскі сабор]], [[Петрапаўлаўская крэпасць]]
|lat=59.95
|long=30.3167
|lat_dir = |lat_deg =59 |lat_min =57 |lat_sec =
|lon_dir = |lon_deg =30 |lon_min =19 |lon_sec =
|рэгіён =Санкт-Пецярбург
|рэгіён у табліцы =Санкт-Пецярбург
|від рэгіёна =Горад
|від раёна =раён
|унутранае дзяленне =18 раёнаў
|заснаваны =[[1703]]
|ранейшыя імёны =Петраград (1914—1924), Ленінград (1924—1991)
|плошча =605,8
|афіцыйная мова =руская
|насельніцтва = 5 377 503
|год перапісу =2022
|нацыянальны склад =[[рускія]], [[украінцы]], [[беларусы]]
|канфесійны склад =[[праваслаўе]]
}}

'''Санкт-Пецярбург'''&lt;ref name=pr&gt;Напісанне '''Санкт-Пецярбург''' у адпаведнасці з БЭ ў 18 тамах. Т.14., Мн., 2002, С.151.&lt;/ref&gt; ({{lang-ru|Санкт-Петербург}}) — [[горад федэральнага значэння]] і другі па велічыні [[горад]] у [[Расія|Расіі]], цэнтр [[Паўночна-Заходняя федэральная акруга|Паўночна-Заходняй федэральнай акругі]] Расіі, месца знаходжання вышэйшых органаў улады Расіі&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110716071628/http://www.ksrf.ru/Pages/InfoPage.aspx Конституционный Суд Российской Федерации] {{ref-ru}}&lt;/ref&gt; і адміністрацыйны цэнтр [[Ленінградская вобласць|Ленінградскай вобласці]]. Ляжыць на рацэ [[Нява|Няве]] на ўсходнім узбярэжжы [[Фінскі заліў|Фінскага заліва]] [[Балтыйскае мора|Балтыйскага мора]].

Насельніцтва горада складае 5 мільёнаў жыхароў, разам з агламерацыяй — 6 мільёнаў. Горад з’яўляецца самастойным суб’ектам Расійскай Федэрацыі, яго плошча складае 1439 км².

Санкт-Пецярбург быў заснаваны царом [[Пётр I|Пятром I]] [[27 мая]] [[1703]] года, і на працягу больш за дзвесце гадоў (1712—1728, 1732—1918) быў сталіцай [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] горад быў перайменаваны ў ''Петраград'' ({{lang-ru|Петроград}}), а ў часы [[СССР|савецкай улады]] — у Ленінград ({{lang-ru|Ленинград}}).

Сёння Санкт-Пецярбург з’яўляецца важным культурным цэнтрам і расійскім [[порт]]ам на [[Балтыйскае мора|Балтыйскім моры]].

== Гісторыя ==
{{асноўны артыкул|Гісторыя Санкт-Пецярбурга}}

=== Паўночная вайна і заснаванне горада ===
Датай заснавання Санкт-Пецярбурга лічыцца {{OldStyleDate|27|мая|1703|16|мая}} года. Гэтым днём датуецца заклад [[Пётр I|царом-рэфарматарам]] [[Петрапаўлаўская крэпасць|Петрапаўлаўскай крэпасці]] — першага будынка горада — у [[вусце|вусці]] ракі [[Нява|Нявы]] на [[Заечы востраў (Санкт-Пецярбург)|Заечым востраве]], пасля таго як [[Рускае царства|Рускае Царства]] ў ходзе [[Паўночная вайна (1700—1721)|Паўночнай вайны]] захапіла навакольныя тэрыторыі, што ў той час належалі [[Швецыя|Швецыі]]. Пётр I даў гораду імя, прысвечанае яго нябеснаму заступніку — [[Святы Пётр|Святому апосталу Пятру]]. Паводле легенды, у той дзень пасля літургіі цар з’явіўся з [[рыдлёўка]]й у руках для закладу горада, і калі ён схапіўся за яе, з вышыні спусціўся арол і пачаў круціцца над астравамі. Адышоўшы ў бок, Пётр I зрубіў дзве тонкія бярозкі і, з’яднаўшы і верхавіны, паставіў у выкапаныя працоўнымі ямы. Гэтыя дзве бярозкі мусілі азначаць будучую браму крэпасці. Арол, які круціўся ў небе, спусціўся і сеў на «браму», пасля чаго, перавязаўшы яму ногі, цар пасадзіў яго на плячо, усцешаны шчаслівай прыкметай&lt;ref name=&quot;hist1993&quot;&gt;{{кніга|аўтар=Авсеенко В. Н.|загаловак=История города С.-Петербурга в лицах и картинках. 1703—1903|месца=СПб|выдавецтва=Сотис|год=1993|старонкі=20|мова=ru}}&lt;/ref&gt;. Новая крэпасць сваёй зброяй мусіла перакрываць [[фарватар]]ы па двух найбольш буйных рукавах [[дэльта|дэльты]] ракі — Няве і [[Вялікая Неўка|Вялікай Неўцы]]. У [[1704]] годзе для абароны марскіх межаў Расіі на востраве [[Котлін]] была заснавана крэпасць [[Кранштат]]. Новаму гораду Пётр I надаваў вялікае стратэгічнае значэнне для забеспячэння марскога шляху з Расіі ў [[Заходняя Еўропа|Заходнюю Еўропу]]. Тут, на [[Стрэлка Васільеўскага вострава|стрэлцы Васільеўскага вострава]], пад прыкрыццём Петрапаўлаўскай крэпасці, быў заснаваны першы гандлёвы порт Санкт-Пецярбурга.

=== Першыя гады існавання горада ===
Пасля пачатку будаўніцтва Петрапаўлаўскай крэпасці працягвалася ўзвядзенне і іншых абарончых аб’ектаў. У снежні [[1706]] года Пётр I выдаў загад на будаўніцтва [[Кронверк (Петрапаўлаўская крэпасць)|Кронверка]] з мэтай адгарадзіць Петрапаўлаўскую крэпасць ад артабстрэлу з супрацьлеглага берагу, а дзвюма гадамі раней было закладзена [[Адміралцейства (Санкт-Пецярбург)|Адміралцейства]].

У планах Пятра I была пабудова вялікага прыморскага цэнтру, таму будаўніцтва ішло з высокай інтэнсіўнасцю. Штогод на працы зганялі 30-40 тысяч сялян, таксама ў іх удзельнічалі ваеннапалонныя з [[Фінляндыя|Фінляндыі]]. Імі ў тым ліку быў пракладзены [[бульвар]], які пазней стаў [[Неўскі праспект|Неўскім праспектам]]&lt;ref name=hist_finlandyji&gt;''Мейнандэр Х.'' Гісторыя Фінляндыі: Лініі, структуры, пераломныя моманты; пер. са шведскай Вольгі Рызмаковай. — Мінск: Мастацкая літаратура, 2017. — ISBN 978-985-02-1748-6.&lt;/ref&gt;{{rp|54-55}}.

[[Файл:Summer Garden (Zubov).jpg|thumb|[[Летні палац]] і [[Летні сад]] у [[1716]] годзе]]
У першыя дзесяць гадоў існавання галоўнай часткай горада быў Гарадскі востраў (цяпер [[Петраградскі востраў]]), тут знаходзіліся [[Гасціны двор]], [[Траецкая царква (Санкт-Пецярбург)|Траецкая царква]], мноства службовых будынкаў, рамесныя слабоды і ваенныя часткі. Злучаўся востраў з Петрапаўлаўскай крэпасцю праз пад’ёмны мост. Пазней пачаў забудоўвацца [[Адміралцейскі бок]] (левы бераг Нявы), дзе знаходзіліся такія важныя збудовы, як [[Зімні палац]] і [[Летні палац]] Пятра I з [[Летні сад|Летнім садам]]. З [[1712]] года горад быў абвешчаны сталіцай Расіі, а ў [[1713]] годзе ўсе асобы, прыналежныя да царскага двара, мусілі былі сяліцца ў Пецярбургу, сюды ж пераехаў і [[Урадаўнічы сенат|Сенат]]. У 1712 годзе Пётр I выдаў указ аб стварэнні [[Генеральны план Санкт-Пецярбурга|Генеральнага плана Санкт-Пецярбурга]], згодна якому цэнтрам горада абіраецца [[Васільеўскі востраў]]. Менавіта тут будуюцца партавыя збудаванні, [[маяк]]і, а таксама [[будынак Дванаццаці калегій]], [[Кунсткамера]] і іншыя будынкі (да таго моманту на востраве быў толькі знакаміты [[Меншыкаўскі палац (Санкт-Пецярбург)|Меншыкаўскі палац]]). У [[1725]] годзе заснаваная [[Пецярбургская Акадэмія навук]], дзе [[2 студзеня]] [[1728]] года была выдадзена першая расійская [[газета]] — «[[Санкт-Петербургские ведомости]]» (першы рэдактар — [[Герхард Фрыдрых Мілер]]).&lt;ref name=&quot;spb1703&quot;&gt;{{кніга|аўтар=А. В. Даринский, В. И. Старцев, Д. Н. Мурин, Т. Г. Браже, А. Г. Бітво|загаловак=Санкт-Петербург 1703—1719|адказны=Под ред. А. В. Даринского|месца=СПб.|выдавецтва=Фирма «ГЛАГОЛ»|год=2000|старонак=464|старонкі=68—69|isbn5-88662-613-6}}&lt;/ref&gt;

У першай палове XVIII стагоддзя хутка расло насельніцтва горада. Каля 1710 года ў Санкт-Пецярбургу пражывала 8 тысяч жыхароў, праз 15 год іх колькасць узрасла да 40 тысяч, а ў 1750 годзе яго насельніцтва складала 95 тысяч. Большасць перасяленцаў былі з Расіі, але горад прыцягваў працоўную сілу таксама з [[Інгерманландыя|Інгерманландыі]] і паўднёва-ўсходняй Фінляндыі. Найбуйнейшымі этнічнымі меншасцямі Санкт-Пецярбурга ў той час былі [[немцы]] і [[фіны]]&lt;ref name=hist_finlandyji/&gt;{{rp|55}}.

=== Пецярбург у сярэдзіне і другой палове XVIII стагоддзя ===
[[Файл:Bronze Horseman002.jpg|thumb|[[Медны коннік]]]]
У выніку пажараў і разводдзяў многія будынкі пятроўскага Пецярбурга да сярэдзіны [[18 стагоддзе|XVIII стагоддзя]] апынуліся ў лядашчым стане ці былі знішчаныя. Так, улетку [[1736]] і [[1737]] гадоў у Пецярбургу [[Пажары 1736—1737 гадоў у Санкт-Пецярбургу|адбыліся два пажары]] (выгарэла ўся драўляная Марская слабада і значная частка Адміралцейскага вострава). У [[1737]] годзе ўказам імператрыцы [[Ганна Іванаўна|Ганны Іванаўны]] ствараецца [[Камісія аб Санкт-Пецярбургскім будаванні]] (якую ўзначальваў [[Пётр Міхайлавіч Яропкін|Пётр Яропкін]]), якая працавала над [[генеральны план Санкт-Пецярбурга|генеральным планам гораду]].&lt;ref&gt;[http://www.opeterburge.ru/allhistory.html История Санкт-Петербурга] {{ref-ru}}&lt;/ref&gt; Па гэтым плане зацвярджалася ідэя трохпромневага развіцця Пецярбурга ад [[Адміралцейства (Санкт-Пецярбург)|Адміралцейства]], які мусіў стаць кампазіцыйным цэнтрам, а ролю галоўнай магістралі аддавалася [[Неўскі праспект|Неўскаму праспекту]]. У [[1762]] годзе на змену гэтай камісіі прыйшла [[Камісія аб каменным будаўніцтве Санкт-Пецярбурга і Масквы]], якая рэгулявала забудову малых узбярэжных малых рэк і каналаў, фарміраванне архітэктурных ансамбляў цэнтральных плошчаў. [[29 ліпеня]] [[1731]] года адкрыўся [[Кадэцкі корпус]], а ў [[1759]] — [[Пажаскі корпус]]. Ствараўся цэлы шэраг вучэльняў — [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны горны інстытут|Горнае вучылішча]] і гэтак далей. Санкт-Пецярбург становіцца адным з найбуйнейшых навуковых цэнтраў у Расіі. Развіваецца і культурнае жыццё ў Паўночнай сталіцы Расіі. [[30 жніўня]] [[1756]] года выдаецца ўказ аб стварэнні першага ў краіне [[Александрынскі тэатр|дзяржаўнага тэатра]], [[4 лістапада]] [[1764]] года лічыцца датай заснавання [[Імператарская Акадэмія мастацтваў|Імператарскай Акадэміі мастацтваў]]. Пад канец XVIII стагоддзя насельніцтва горада перавысіла 200 тысяч чалавек, у горадзе дзейнічалі больш за 60 праваслаўных цэркваў і 15 цэркваў іншых канфесій. На [[1780]] год налічвалася 1200 вуліц і завулкаў, 3,3 тысячы дамоў, уся цэнтральная частка гораду ўжо цалкам брукаваная і пакрытая папярочнымі дошкамі.&lt;ref name=&quot;spb1703&quot; /&gt;

=== Санкт-Пецярбург у XIX стагоддзі ===
{{цытата|Люблю цябе, Пятра тварэнне,&lt;br/&gt;Люблю твой строгі, стройны від,&lt;br/&gt;Нявы дзяржаўнае цячэнне, Берагавы яе граніт,&lt;br/&gt;Узор тваіх чыгунных кратаў,&lt;br/&gt;Начэй задумлівых тваіх&lt;br/&gt;Празрысты змрок, бліск цемнаваты.&lt;br/&gt;Калі ў пакоі сярод кніг&lt;br/&gt;Пішу, чытаю без лямпады,&lt;br/&gt;Гляджу на сонныя грамады&lt;br/&gt;Пустынных вуліц, як блішчыць&lt;br/&gt;Адміралцейскі ў высях шпіц…}}

Да гэтага часу ўжо адбываецца бурнае развіццё прамысловасці — ужо да сярэдзіны [[1830-я|1830-х]] гадоў у Санкт-Пецярбургу дзейнічае каля 300 фабрык і заводаў. Адкрываюцца новыя водныя сістэмы — [[Марыінская водная сістэма|Марыінская]] і [[Ціхвінская водная сістэма|Ціхвінская]], у [[1828]] годзе — [[Паўночна-Дзвінскі канал]]. Істотнай падзеяй становіцца адкрыццё першай [[чыгунка|чыгункі]] ў [[1836]] годзе паміж Пецярбургам і [[Пушкін (горад)|Царскім Сялом]]. Пецярбуржцы апрабавалі новы водны транспартны сродак: [[параход]]. Працягваецца развіццё Пецярбурга як палітычнага і навуковага цэнтра дзяржавы. У [[1802]] годзе заснаваныя міністэрствы і [[Дзяржаўны Савет (Расійская імперыя)|Дзяржаўны савет]], узведзены [[будынак Сената і Сінода]], абноўленая [[Пецярбургская акадэмія навук|Акадэмія навук]] (у [[1803]] годзе быў прыняты новы статут), створаны Педагагічны інстытут, утвораныя некалькі гімназіяў і дазволеныя вольныя тыпаграфіі.&lt;ref name=&quot;hist1993&quot; /&gt; Адкрываецца [[Пулкаўская абсерваторыя]], у [[1845]] годзе — [[Рускае геаграфічнае таварыства]]. [[18 жніўня]] [[1851]] года з Пецярбурга ў Маскву адправіўся першы цягнік, хутка зносіны паміж дзвюма гарадамі стане рэгулярным. Ужо ў [[1850-я|1850-х]] пабудаваныя [[Маскоўскі вакзал (Санкт-Пецярбург)|Маскоўскі]] (Мікалаеўскі), [[Варшаўскі вакзал (Санкт-Пецярбург)|Варшаўскі]], [[Балтыйскі вакзал (Санкт-Пецярбург)|Балтыйскі]], а ў [[1870]] годзе — [[Фінляндскі вакзал]]ы. Развіваецца і судаходства. У [[1885]] годзе скончылася збудаванне [[Марскі канал (Санкт-Пецярбург)|Марскога канала]] і [[Марскі порт Санкт-Пецярбург|Марскога порту]].

=== Горад трох рэвалюцый. Грамадзянская вайна ===
[[Файл:Kruiser Aurora.jpg|thumb|[[Аўрора, крэйсер|Крэйсер «Аўрора»]], які з’яўляецца сімвалам Кастрычніцкай рэвалюцыі]]
[[20 стагоддзе|XX стагоддзе]] ўчыніла для Пецярбурга як шмат цяжкіх выпрабаванняў, так і грандыёзныя здзяйсненні. Па выніках перапісу [[1897]] года насельніцтва горада складала 1265 тыс. жыхароў, а на пачатак [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] перавысіла 2 мільёны (3-е месца ў Еўропе пасля [[Лондан]]у і [[Парыж]]у). [[29 верасня]] [[1907]] года пачаў курсаваць [[Санкт-Пецярбургскі трамвай]].

Першым выпрабаваннем стала [[Рэвалюцыя 1905 года ў Расіі|расійская рэвалюцыя 1905—1907 гадоў]], пачаткам якой лічыцца [[Крывавая нядзеля]], а вынікамі якой стала стварэнне першага ў [[Гісторыя Расіі|гісторыі Расіі]] [[парламент]]у. Пачаўшаяся Першая сусветная вайна моцна паўплывала на лёс Санкт-Пецярбурга. Ужо ў жніўня [[1914]] года на хвалі антынямецкіх настрояў горад пераназваны ў ''Петраград'', а да [[1917]] года пачаліся праблемы з аснадай — звычайнай з’явай становяцца чэргі. Хваляванні [[23 лютага|23]]—[[27 лютага]] 1917 года ў горадзе зробяцца адной з галоўных прычын [[Лютаўская рэвалюцыя 1917 года ў Расіі|Лютаўскай рэвалюцыі]]. У гонар загінуўшых працоўных на [[Марсава поле (Санкт-Пецярбург)|Марсавым полі]] ў [[1956]] годзе быў запалены [[Вечны агонь]].&lt;ref&gt;{{Спасылка|url=http://www.opeterburge.ru/history_147_255.html|загаловак=Февральская революция|аўтар=Галина Дрегуляс|выдавецтва=opeterburge.ru}}&lt;/ref&gt; Пасля [[Кастрычніцкая рэвалюцыя 1917 года ў Расіі|Кастрычніцкай рэвалюцыі]], падчас [[Грамадзянская вайна ў Расіі|Грамадзянскай вайны]] з-за блізкасці антырэвалюцыйных армій урад [[Уладзімір Ленін|Леніна]] з’яжджае ў [[Масква|Маскву]]. Петраград часова пазбаўлены статусу сталіцы ([[5 сакавіка]] [[1918]] года), які пераходзіць да Масквы. Увесну [[1919]] года, пры падтрымцы англійскага флоту, пачаўся першы наступ арміі [[Мікалай Юдзеніч|Мікалая Юдзеніча]] з [[Эстляндыя|Эстляндыі]] на Петраград, а пасля паразы, ужо ў кастрычніку, другі, які таксама будзе спынены. [[22 студзеня]] [[1920]] года Юдзеніч абвясціў пра роспуск [[Паўночна-Заходняя армія|Паўночна-Заходняй арміі]]. [[26 студзеня]] [[1924]] года, пасля смерці [[Уладзімір Ленін|Уладзіміра Леніна]] Петраград рашэннем ЦК УКП(б) пераназываецца ў ''Ленінград''.

=== Савецкі Петраград-Ленінград ===
Пасля катастрафічных падзей [[1917]]—[[1919]] гадоў насельніцтва горада скарачаецца, да [[1920]] года яно складае толькі 722 000 чалавек&lt;ref&gt;{{Спасылка|аўтар=А. Ю. Чистяков|выдавецтва=Электронная энциклопедия Санкт-Петербурга|загаловак=Население (обзорная статья)|url=http://www.encspb.ru/ru/article.php?kod=2804035787|title=Архіўная копія|access-date=22 лютага 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20071004210856/http://www.encspb.ru/ru/article.php?kod=2804035787|archive-date=4 кастрычніка 2007|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;, але дзякуючы [[Новая эканамічная палітыка|НЭП]] жыццё ў горадзе паступова паляпшаецца. Працягваецца актыўная жытловая забудова. Так у [[1924]] годзе ствараецца праект цэнтру [[Кіраўскі раён, Санкт-Пецярбург|Нарваўскага раёна]], паводле якога мусілі быць створаныя дзве плошчы — [[Плошча Стачак|Стачак]], дзе была ўзведзеная [[Нарвскія трыўмфальныя вароты|трыумфальная арка ў гонар перамогі]] над [[Напалеон I Банапарт|Напалеонам]] і плошчу, якую яшчэ мелася стварыць (цяпер [[Кіраўская плошча]]). Па ўсім горадзе ствараюцца [[Палац культуры|Палацы культуры]] — да сярэдзіны [[1930-я|1930 гадоў]] яны маюцца ўжо ва ўсіх прамысловых раёнах.&lt;ref&gt;{{Спасылка|url=http://www.opeterburge.ru/history1917_974_981.html|аўтар=Анна Тирле|загаловак=Архитектура и благоустройство: массовое строительство. Эра ДК и ЦПКиО. Часть II|выдавецтва=opeterburge.ru}}&lt;/ref&gt;

Гераізм і стойкасць ленінградцаў выявіліся ў часы [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. Амаль 900 дзён ва ўмовах поўнай [[Блакада Ленінграда|блакады горада]] жыхары не толькі выжылі, але і дапамаглі фронту. Так у выніку сустрэчнага наступу Ленінградскага і Волхаўскага франтоў [[18 студзеня]] [[1943]] года блакаднае акружэнне было прарвана, але толькі [[27 студзеня]] [[1944]] года блакада горада была цалкам знятая.

Пачынаючы з [[1947]] года ў Ленінградзе развіваюцца як аднаўляльныя, гэтак і інтэнсіўныя будаўнічыя працы. [[7 кастрычніка]] [[1955]] года ў [[Санкт-Пецярбургскі метрапалітэн|метро]] быў запушчаны першы абкатачны электрацягнік, а ўжо [[5 лістапада]] быў падпісана акт аб здачы ў эксплуатацыю першай чаргі [[Санкт-Пецярбургскі метрапалітэн|ленінградскага метрапалітэна]]. У [[1990]] годзе [[гістарычны цэнтр Санкт-Пецярбурга і палацава-паркавыя ансамблі|гістарычны цэнтр горада]] ўнесены ў [[Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Расіі|Спіс сусветнай спадчыны]] [[ЮНЕСКА]].

=== Постсавецкі перыяд ===
У [[1991]] годзе па выніках рэферэндуму 54 % ленінградцаў выказаліся за вяртанне спрадвечнай назвы горада Санкт-Пецярбург. [[6 верасня]] [[1991]] года ўказам Прэзідыума Вярхоўнага Савета РСФСР яна была адноўлена,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://bestpravo.ru/fed1991/data01/tex11077.htm |title=Указ Президиума ВС РСФСР от 06.09.91 № 1643-I О возвращении городу Ленинграду его исторического названия Санкт-Петербург |access-date=22 лютага 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130603054720/http://russia.bestpravo.ru/fed1991/data01/tex11077.htm |archive-date=3 чэрвеня 2013 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; [[21 красавіка]] [[1992]] года ўнесеная ў [[Канстытуцыя Расійскай Федэрацыі|Канстытуцыю РФ]].&lt;ref&gt;[http://constitution.garant.ru/history/ussr-rsfsr/1978/zakony/183094/ Закон РФ от 21 апреля 1992 г. N 2708-I «Об изменениях и дополнениях Конституции (Основного Закона) Российской Советской Федеративной Социалистической Республики»]&lt;/ref&gt; [[26 чэрвеня]] [[1991]] быў абраны першы і апошні мэр Санкт-Пецярбурга, [[13 сакавіка]] [[1996]] года выканаўчая ўлада была перададзена [[Адміністрацыя Санкт-Пецярбурга|Адміністрацыі Санкт-Пецярбурга]], якая ствараецца [[губернатар Санкт-Пецярбурга|губернатарам Санкт-Пецярбурга]], пасада мера была скасавана. Істотнай падзеяй для Пецярбурга сталі [[Гульні добрай волі 1994]] года, якія праходзілі ў складаны для горада час. У [[1991]]—[[2007]] гадах было ўсталявана шмат помнікаў, сярод якіх — [[Фёдар Дастаеўскі|Фёдару Дастаеўскаму]], маршалу [[Георгій Жукаў|Георгію Жукаву]], [[Сяргей Ясенін|Сяргею Ясеніну]] і іншыя. Адрэстаўраваныя і адноўленыя — [[Канстанцінаўскі палац]], [[Спас на Крыві|храм Спасу-на-Крыві]] і шмат якія іншыя. Упершыню [[25 мая]] [[1991]] года, пасля вялікага перапынку, царкоўная служба адбылася ў [[Казанскі сабор (Санкт-Пецярбург)|Казанскім саборы]]. У [[2001]] годзе пачынаецца будаўніцтва [[Пецярбургская кальцавая аўтамабільная дарога|Кальцавой дарогі вакол Пецярбурга]], [[15 снежня]] [[2004]] адкрываецца [[Вялікі Абухаўскі мост]], вядомы як «Вантавы мост». Працягваецца развіццё метрапалітэну: у [[1998]] годзе ўведзены ў эксплуатацыю ўчастак Правабярэжнай лініі ад станцыі «[[Чкалаўская (станцыя метро, Санкт-Пецярбург)|Чкалаўская]]» да станцыі «[[Старая Дзярэўня (станцыя метро)|Старая Дзярэўня]]», у [[2005]] годзе адкрытая станцыя «[[Каменданцкі праспект (станцыя метро)|Каменданцкі праспект]]» і іншыя. У [[2000]] годзе быў пабудаваны [[Лядовы палац (Санкт-Пецярбург)|Лядовы палац]], у якім прайшоў [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2000 года|чэмпіянат свету па хакеі 2000 года]]. У [[2008]] годзе пецярбургскі футбольны клуб «[[ФК Зеніт Санкт-Пецярбург|Зеніт]]» выйграў прэстыжны [[Кубак УЕФА]] і [[Суперкубак УЕФА]].

=== Узнагароды ===
* Званне [[Горад-герой]] ([[8 мая]] [[1965]] года) з уручэннем медалі «Залатая зорка» — «за выбітныя заслугі перад Айчынай, мужнасць і гераізм, праяўленыя працоўнымі Ленінграда ў барацьбе з нямецка-фашысцкімі захопнікамі ў цяжкіх умовах працяглай варожай блакады, і ў адзначэнне 20-годдзя перамогі савецкага народа ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»
* [[Ордэн Леніна]] ([[26 студзеня]] [[1945]] года) — «за мужнасць і адвагу ва ўмовах блакады і барацьбы супраць фашысцкіх захопнікаў».
* [[Ордэн Леніна]] ([[21 чэрвеня]] [[1957]] года) — «у адзначэнне 250-годдзя Ленінграда».
* [[Ордэн Кастрычніцкай рэвалюцыі]] ([[21 лістапада]] [[1967]] года) — «у адзначэнне 50-годдзя Вялікай Кастрычніцкай сацыялістычнай рэвалюцыі».
* [[Ордэн Чырвонага Сцяга РСФСР]] ([[5 снежня]] [[1919]] года) — «за гераізм і самадданасць петраградскага пралетарыята, за абарону Петраграда ў Грамадзянскую вайну».

== Эканоміка ==
{{Асноўны артыкул|Эканоміка Санкт-Пецярбурга}}
Санкт-Пецярбург — адзін з найважнейшых эканамічных цэнтраў Расійскай Федэрацыі. Эканоміка гораду базуецца ў асноўным на [[прамысловасць|прамысловасці]] і [[турызм]]е. Па выніках [[2004]] года горад заняў чацвертае месца ў Расіі (пасля Масквы, [[Цюменская вобласць|Цюменскай]] і [[Маскоўская вобласць|Маскоўскай вобласці]]) па аб’ёму [[сукупны рэгіянальны прадукт|сукупнага рэгіянальнага прадукту]] (СРП). У [[2007]] годзе гэты паказчык склаў {{formatnum:1109.3}} [[Расійскі рубель|млрд руб]]. (38 млрд [[Долар ЗША|долараў]]), ці 3,92 % ад агульнарасійскага [[СУП]].&lt;ref&gt;{{Спасылка|url=http://www.gks.ru/bgd/free/b01_19/IssWWW.exe/Stg/d000/vrp98-07.htm|загаловак=Валовой региональный продукт по субъектам Российской Федерации в 1998—2007 гадах в текущих ценах (данные Госкомстата РФ)|выдавецтва=gks.ru|дата=6 сакавіка 2011|title=Архіўная копія|access-date=22 лютага 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20170805105125/http://www.gks.ru/bgd/free/b01_19/IssWWW.exe/Stg/d000/vrp98-07.htm|archive-date=5 жніўня 2017|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; У [[2011]] годзе, па прагнозах, СРП складзе 2 трыльёны 413 мільярдаў 6 мільёнаў рублёў.&lt;ref&gt;{{Спасылка|url=http://www.fontanka.ru/2008/07/01/046/|аўтар=Маша Могилевская|выдавецтва=fontanka.ru|год=1 ліпеня 2008|дата=6 сакавіка 2011|загаловак=Гастарбайтеры поднимут Петербург}}&lt;/ref&gt; У [[2006]] годзе ў Санкт-Пецярбургу адбыўся саміт «[[Вялікая васьмёрка|Вялікай васьмёркі]]». [[Саміт]] праходзіў у [[Канстанцінаўскі палац|Канстанцінаўскім палацы]] ў [[Стрэльна|Стрэльне]] з [[15 ліпеня|15]] па [[17 ліпеня]] [[2006]] года. З [[1997]] года ў Санкт-Пецярбургу праводзіцца штогадовы эканамічны самі Расіі і краін [[СНД]] — [[Пецярбургскі міжнародны эканамічны форум]] — найважнейшае міжнароднае эканамічнае і палітычнае мерапрыемства ва [[Усходняя Еўропа|Усходняй Еўропе]], якое атрымала неафіцыйную назву «Расійскі [[Сусветны эканамічны форум|Давос]]».

== Культура ==

=== Тэатры ===
[[Марыінскі тэатр]], [[Міхайлаўскі тэатр]], [[Вялікі драматычны тэатр імя Г. А. Таўстаногава]], [[Тэатр на Васільеўскім]], [[Тэатр на Ліцейным]].

=== Музеі ===
* [[Дзяржаўны Эрмітаж]]
* [[Кунсткамера]]
* [[Расійскі дзяржаўны музей Арктыкі і Антарктыкі]]
* [[Дзяржаўны Рускі музей]]
* [[Дзяржаўны Літаратурна-мемарыяльны музей Ф. М. Дастаеўскага (Санкт-Пецярбург)|Дзяржаўны Літаратурна-мемарыяльны музей Ф. М. Дастаеўскага]]

=== Планіроўка і архітэктура ===
Пётр I задумваў горад паводле еўрапейскага ўзору: з прамымі перпендыкулярнымі вуліцамі, шырокімі «прашпектамі». Такая планіроўка бачна на прыкладзе [[Васільеўскі востраў|Васільеўскага вострава]] і «трызубцы» [[Адміралцейства (Санкт-Пецярбург)|Адміралцейства]] — [[Неўскі праспект]], Гарохавая вуліца, Вазнясенскі праспект.
Самы шырокі мост — [[Сіні мост (Санкт-Пецярбург)|Сіні]].

=== Храмы і манастыры ===
* [[Троіца-Ізмайлаўскі сабор]]
* [[Казанскі сабор (Санкт-Пецярбург)|Казанскі сабор, Санкт-Пецярбург]]
* [[Ісакіеўскі сабор]]
* [[Смольны манастыр]]
* [[Уладзімірскі сабор (Санкт-Пецярбург)|Уладзімірскі сабор]]
* [[Царква Прападобнай Ефрасінні Полацкай (Санкт-Пецярбург)|Царква Прападобнай Ефрасінні Полацкай]]

=== Вуліцы, праспекты, плошчы ===
* [[Сянная плошча]]
* [[Плошча Паўстання (Санкт-Пецярбург)|Плошча Паўстання]]
* [[Плошча Перамогі (Санкт-Пецярбург)|Плошча Перамогі]]
* [[Беларуская вуліца (Санкт-Пецярбург)|Беларуская вуліца]]
* [[Віцебскі праспект (Санкт-Пецярбург)|Віцебскі праспект]]
* [[Ліцейны праспект]]
* [[Уладзімірскі праспект]]

=== Паркі, сады і скверы ===
* [[Аляксандрына (парк)|Аляксандрына]]
* [[Парк Авіятараў (Санкт-Пецярбург)|Парк Авіятараў]]
* [[Занеўскі парк]]
* [[Нова-Арлоўскі лесапарк]]
* [[Парк імя 300-годдзя Санкт-Пецярбурга]]
* [[Паўднёва-Прыморскі парк]]
* [[Піскароўскі парк]]
* [[Піянерскі парк (Санкт-Пецярбург)]]

== Транспарт ==
* [[Санкт-Пецярбургскі метрапалітэн]]
* [[Санкт-пецярбургскі трамвай]]
* [[Санкт-Пецярбургскі тралейбус]]
* [[Санкт-Пецярбургскі аўтобус]]

=== Чыгуначныя вакзалы ===
* [[Балтыйскі вакзал (Санкт-Пецярбург)|Балтыйскі вакзал]]
* [[Віцебскі вакзал]]
* [[Ладажскі вакзал]]
* [[Маскоўскі вакзал (Санкт-Пецярбург)|Маскоўскі вакзал]]
* [[Фінляндскі вакзал]]

== Адукацыя ==
* [[Санкт-Пецярбургская дзяржаўная мастацка-прамысловая акадэмія імя А. Л. Штыгліца]]
* [[Санкт-Пецярбургская дзяржаўная кансерваторыя імя М. А. Рымскага-Корсакава]]
* [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны політэхнічны ўніверсітэт]]
* [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт]]
* [[Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт шляхоў зносін]]
* [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны тэхналагічны інстытут]]
* [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт прамысловых тэхналогій і дызайну]]

== Гарады-пабрацімы ==
{{Гарады-пабрацімы}}

== Беларусы ў Санкт-Пецярбургу ==
Пецярбург стаў важным цэнтрам беларускай культуры яшчэ ў [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] У 1844—1846 гг. [[Ян Баршчэўскі]] піша тут знакаміты твор [[Шляхціц Завальня, або Беларусь у фантастычных апавяданнях]]. У 1893 годзе тут [[Антон Неманцэвіч]]. Паводле расійскага перапісу 1897 г. у Пецярбургу пражывала 66,5 тыс. беларусаў. У пачатку [[XX стагоддзе|XX ст.]] яны сталі другой па колькасці іншаэтнічнай супольнасцю ў горадзе. У 1906—1912 гг. тут вучылася выбітны альголаг [[Вольга Дзмітрыеўна Акімава]]. У 1906—1916 гг. працавала [[Загляне сонца і ў наша аконца]], у 1914 г. — [[Акцыйная суполка друкарскай штукі]], у 1914 годзе выйшаў нумар часопіса «[[Раніца (часопіс)|Раніца]]». У 1918 дзейнічала [[Таварыства ахвотнікаў беларускага народнага штукарства]]. У 1930—1937 вучыўся беларускі мастак [[Яўген Аляксеевіч Зайцаў]]. У 1926—1936 гг. дзейнічала [[Беларускае студэнцкае зямляцтва (Ленінград)|Беларускае студэнцкае зямляцтва]]. У 1938-39 рэктарам [[Ленінградскі ўніверсітэт|Ленінградскага ўніверсітэта]] быў беларускі вучоны [[Канстанцін Ігнатавіч Лукашоў]]. У 1938 у Ленінградзе нарадзіўся беларускі геахімік [[Валянцін Лукашоў]]. З першых дзён Вялікай Айчыннай вайны беларусы ўдзельнічалі ў абароне Ленінграда, сярод іх — [[Фядосій Арцёмавіч Смалячкоў]]. У 1973—1975 гг. у горадзе над Нявой працуе беларускі мастак [[Аляксандр Анатольевіч Ісачоў]]. Дзейнічае [[Беларускае грамадска-культурнае таварыства (Санкт-Пецярбург)]].

* [[Андрэй Іпалітавіч Вількіцкі]]
* [[Эдвард Вайніловіч]]
* [[Іосіф Гашкевіч|Іосіф Антонавіч Гашкевіч]]
* [[Валянцін Грыцкевіч]]
* [[Вацлаў Леанардавіч Іваноўскі]]
* [[Барыс Кіт]] (1910—2018) — беларускі грамадскі дзеяч, педагог, матэматык, фізік, канструктар амерыканскай ракетнай тэхнікі
* [[Марыя Мікалаеўна Косіч]]
* [[Янка Купала]]
* [[Сцяпан Міхайлавіч Некрашэвіч]]
* [[Пётр Міхайлавіч Стэфаноўскі]]
* [[Аляксандр Нічыпаравіч Шыманоўскі]]
* [[Браніслаў Ігнатавіч Эпімах-Шыпіла]]
* [[Пятро Шалахонаў]]

== Вядомыя асобы ==
{{Асноўны артыкул|Вядомыя асобы Санкт-Пецярбурга}}
* [[Oxxxymiron]] (* 1985) — рэп-выканаўца.
* [[Андрэй Сяргеевіч Аршавін]] (* 1981) — расійскі футбаліст.
* [[Барыс Уладзіміравіч Асаф’еў]] (1884—1949) — рускі музыказнавец, кампазітар, педагог.
* [[Восіп Іванавіч Бавэ]] (1784—1834) — расійскі архітэктар, знакаміты рэканструкцыяй Масквы пасля пажару 1812 года.
* [[Аляксандр Парфіравіч Барадзін]] (1833—1887) — рускі кампазітар і навуковец-хімік.
* [[Міхаіл Сяргеевіч Баярскі]] (* 1949) — савецкі і расійскі акцёр тэатра і кіно, спявак, тэлевядучы.
* [[Іосіф Аляксандравіч Бродскі]] (1940—1996) — расійскі і амерыканскі паэт, эсэіст, драматург, перакладчык.
* [[Карл Паўлавіч Брулоў]] (1799—1852) — рускі мастак, жывапісец, манументаліст, акварэліст, малявальшчык, прадстаўнік акадэмізму.
* [[Яўген Якаўлевіч Веснік]] (1923—2009) — савецкі акцёр. Народны артыст СССР (1989).
* [[Якаў Якаўлевіч Гакель]] (1901—1965) — савецкі акіянограф.
* [[Барыс Барысавіч Галіцын]] (1862—1916) — рускі фізік і геафізік.
* [[Ілья Сяргеевіч Глазуноў]] (* 1930) — савецкі і расійскі мастак-жывапісец, педагог.
* [[Георгій Міхайлавіч Грэчка]] (* 1931) — савецкі касманаўт, двойчы Герой Савецкага Саюза.
* [[Мікалай Сцяпанавіч Гумілёў]] (1886—1921) — рускі паэт Срэбнага веку.
* [[Пётр Мікалаевіч Драчоў|Пятро Драчоў]] ([[1937]]—[[2005]]) — [[Беларусь|беларускі]] [[Графіка (мастацтва)|графік]].
* [[Іван VI]] (1740—1764) — расійскі імператар (1740—1741) з дынастыі Раманавых.
* [[Сяргей Барысавіч Іваноў]] (* 1953) — расійскі дзяржаўны дзеяч, міністр абароны Расіі (2001—2007).
* [[Мікалай Паўлавіч Ігнацьеў]] (1832—1908) — дзяржаўны дзеяч Расійскай імперыі, дыпламат, граф, міністр унутраных спраў (1881—1882).
* [[Міхаіл Міхайлавіч Казакоў]] (1934—2011) — рускі артыст, савецкі, расійскі і ізраільскі рэжысёр, акцёр тэатра і кіно.
* [[Аляксандра Міхайлаўна Калантай]] (1872—1952) — дзеяч міжнароднага і расійскага рэвалюцыйнага сацыялістычнага руху.
* [[Аляксандр Васільевіч Калчак]] (1874—1920) — расійскі адмірал, камандуючы белым рухам падчас грамадзянскай вайны ў Расіі.
* [[Георг Кантар]] (1845—1918) — нямецкі матэматык.
* [[Леанід Кантаровіч]] (1912—1986) — савецкі матэматык і эканаміст, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы (1975).
* [[Пётр Леанідавіч Капіца]] (1894—1984) — савецкі фізік, акадэмік АН СССР.
* [[Тамара Платонаўна Карсавіна]] (1885—1978) — вядомая руская балерына.
* [[Кірыл (Патрыярх Маскоўскі)|Кірыл]] (1946) — Свяцейшы Патрыярх Маскоўскі ўсяе Русі — прадстаяцель РПЦ.
* [[Мікалай Васільевіч Клейгельс]] (1850—1916) — дзяржаўны дзеяч Расійскай імперыі, губернатар Санкт-Пецярбурга (1895—1904).
* [[Габрыэль Корбут]] (1862—1936) — польскі гісторык літаратуры, бібліёграф, мовазнавец.
* [[Надзея Канстанцінаўна Крупская]] (1869—1939) — савецкая грамадская дзеячка, педагог. Жонка У. Леніна.
* [[Міхаіл Іларыёнавіч Кутузаў]] (1745—1813) — расійскі палкаводзец, генерал-фельдмаршал, святлейшы князь. Герой вайны 1812 года.
* [[Міхаіл Якаўлевіч Ленсу]] (* 1924) — савецкі і беларускі філосаф.
* [[Рыгор Якаўлевіч Перэльман]] (* 1966) — расійскі матэматык, першым даказаў гіпотэзу Пуанкарэ.
* [[Аляксандр Уладзіміравіч Рагожкін]] (* 1949) — савецкі і расійскі рэжысёр і сцэнарыст.
* [[Ігар Севяранін]] (1887—1941) — рускі паэт «Срэбнага веку».
* [[Канстанцін Міхайлавіч Сіманаў]] (1915—1979) — савецкі пісьменнік, грамадскі дзеяч.
* [[Васіль Васілевіч Струвэ]] (1889—1965) — савецкі ўсходазнавец (егіптолаг і асірыёлаг).
* [[Аляксей Данілавіч Тацішчаў]] (1699—1760) — дзяржаўны дзеяч Расійскай імперыі, генерал-аншэф, сапраўдны камергер, сенатар.
* [[Раман Трахтэнберг|Раман Львовіч Трахтэнберг]] (1968—2009) — расійскі шоумен, тэле- і радыёвядучы, акцёр, пісьменнік.
* [[Карл Фабержэ]] (1846—1920) — расійскі ювелір.
* [[Канстанцін Міхайлавіч Фафанаў]] (1862—1911), рускі паэт.
* [[Юлій Барысавіч Харытон]] (1904—1996), савецкі і расійскі фізік-тэарэтык і фізікахімік.
* [[Віктар Цой|Віктар Робертавіч Цой]] (1962—1990) — савецкі музыкант.
* [[Яўген Аляксандравіч Чычваркін]] (* 1974) — расійскі бізнесмен.
* [[Дзмітрый Дзмітрыевіч Шастаковіч]] (1906—1975) — рускі савецкі кампазітар, піяніст, педагог і грамадскі дзеяч.
* [[Сяргей Іосіфавіч Юткевіч]] (1904—1985) — савецкі рэжысёр, тэарэтык кінамастацтва, народны артыст СССР.
* [[Аляксей Ягудзін|Аляксей Канстанцінавіч Ягудзін]] (* 1980) — рускі фігурыст.
* [[Мікалай Іванавіч Яжоў]] (1895—1940) — савецкі дзяржаўны і палітычны дзеяч.

== Гл. таксама ==
* [[Охта]]
* [[Лахта]]
* [[Аўтава (гістарычны раён Санкт-Пецярбурга)|Аўтава]]
* [[Amatory]]

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{commons|Category:Saint Petersburg}}
* [http://www.mr-spb.ru/info/map/ Карта Санкт-Пецярбурга] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070915014757/http://www.mr-spb.ru/info/map/ |date=15 верасня 2007 }}
* [http://www.spb.the.by/ Надвор’е Санкт-Пецярбурга]
* [http://libarts.basnet.by/view.php?dir=22 Беларусы ў Пецярбургу : ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140818035054/http://libarts.basnet.by/view.php?dir=22 |date=18 жніўня 2014 }} віртуальная выстаўка на сайце Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Я.Коласа НАН Беларусі

{{ВС}}
{{Адміністрацыйны падзел Расіі}}
{{Гарады-героі}}

[[Катэгорыя:Санкт-Пецярбург| ]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]]
[[Катэгорыя:Гарады-мільянеры Расіі]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1703 годзе]]</text>
      <sha1>gxn66c56msstooa3wafmcwfyggprxwr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152676</id>
      <parentid>5152593</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T16:20:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DobryBrat</username>
        <id>5701</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Змяніў налады абароны для «[[Санкт-Пецярбург]]»: Празмерны ўзровень вандалізму ([Правіць=Толькі аўтапацверджаныя ўдзельнікі] (скончыцца 16:20, 8 чэрвеня 2027 (UTC)) [Перанесці=Толькі для адміністратараў] (бясконца))</comment>
      <origin>5152593</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54377" sha1="gxn66c56msstooa3wafmcwfyggprxwr" xml:space="preserve">{{НП
|статус = горад федэральнага значэння
|беларуская назва = Санкт-Пецярбург
|арыгінальная назва= {{lang-ru|Санкт-Петербург}}
|краіна =Расія
|герб =Coat of Arms of Saint Petersburg (2003).svg
|сцяг =Flag of Saint Petersburg.svg
|шырыня сцяга = 150
|выява = St. Petersburg Montage 2016.png
|подпіс = Галоўнае адміралцейства, [[Медны коннік]], [[Зімні палац]], [[Фантанка|Рака Фантанка]], [[Ісакіеўскі сабор]], [[Петрапаўлаўская крэпасць]]
|lat=59.95
|long=30.3167
|lat_dir = |lat_deg =59 |lat_min =57 |lat_sec =
|lon_dir = |lon_deg =30 |lon_min =19 |lon_sec =
|рэгіён =Санкт-Пецярбург
|рэгіён у табліцы =Санкт-Пецярбург
|від рэгіёна =Горад
|від раёна =раён
|унутранае дзяленне =18 раёнаў
|заснаваны =[[1703]]
|ранейшыя імёны =Петраград (1914—1924), Ленінград (1924—1991)
|плошча =605,8
|афіцыйная мова =руская
|насельніцтва = 5 377 503
|год перапісу =2022
|нацыянальны склад =[[рускія]], [[украінцы]], [[беларусы]]
|канфесійны склад =[[праваслаўе]]
}}

'''Санкт-Пецярбург'''&lt;ref name=pr&gt;Напісанне '''Санкт-Пецярбург''' у адпаведнасці з БЭ ў 18 тамах. Т.14., Мн., 2002, С.151.&lt;/ref&gt; ({{lang-ru|Санкт-Петербург}}) — [[горад федэральнага значэння]] і другі па велічыні [[горад]] у [[Расія|Расіі]], цэнтр [[Паўночна-Заходняя федэральная акруга|Паўночна-Заходняй федэральнай акругі]] Расіі, месца знаходжання вышэйшых органаў улады Расіі&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110716071628/http://www.ksrf.ru/Pages/InfoPage.aspx Конституционный Суд Российской Федерации] {{ref-ru}}&lt;/ref&gt; і адміністрацыйны цэнтр [[Ленінградская вобласць|Ленінградскай вобласці]]. Ляжыць на рацэ [[Нява|Няве]] на ўсходнім узбярэжжы [[Фінскі заліў|Фінскага заліва]] [[Балтыйскае мора|Балтыйскага мора]].

Насельніцтва горада складае 5 мільёнаў жыхароў, разам з агламерацыяй — 6 мільёнаў. Горад з’яўляецца самастойным суб’ектам Расійскай Федэрацыі, яго плошча складае 1439 км².

Санкт-Пецярбург быў заснаваны царом [[Пётр I|Пятром I]] [[27 мая]] [[1703]] года, і на працягу больш за дзвесце гадоў (1712—1728, 1732—1918) быў сталіцай [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] горад быў перайменаваны ў ''Петраград'' ({{lang-ru|Петроград}}), а ў часы [[СССР|савецкай улады]] — у Ленінград ({{lang-ru|Ленинград}}).

Сёння Санкт-Пецярбург з’яўляецца важным культурным цэнтрам і расійскім [[порт]]ам на [[Балтыйскае мора|Балтыйскім моры]].

== Гісторыя ==
{{асноўны артыкул|Гісторыя Санкт-Пецярбурга}}

=== Паўночная вайна і заснаванне горада ===
Датай заснавання Санкт-Пецярбурга лічыцца {{OldStyleDate|27|мая|1703|16|мая}} года. Гэтым днём датуецца заклад [[Пётр I|царом-рэфарматарам]] [[Петрапаўлаўская крэпасць|Петрапаўлаўскай крэпасці]] — першага будынка горада — у [[вусце|вусці]] ракі [[Нява|Нявы]] на [[Заечы востраў (Санкт-Пецярбург)|Заечым востраве]], пасля таго як [[Рускае царства|Рускае Царства]] ў ходзе [[Паўночная вайна (1700—1721)|Паўночнай вайны]] захапіла навакольныя тэрыторыі, што ў той час належалі [[Швецыя|Швецыі]]. Пётр I даў гораду імя, прысвечанае яго нябеснаму заступніку — [[Святы Пётр|Святому апосталу Пятру]]. Паводле легенды, у той дзень пасля літургіі цар з’явіўся з [[рыдлёўка]]й у руках для закладу горада, і калі ён схапіўся за яе, з вышыні спусціўся арол і пачаў круціцца над астравамі. Адышоўшы ў бок, Пётр I зрубіў дзве тонкія бярозкі і, з’яднаўшы і верхавіны, паставіў у выкапаныя працоўнымі ямы. Гэтыя дзве бярозкі мусілі азначаць будучую браму крэпасці. Арол, які круціўся ў небе, спусціўся і сеў на «браму», пасля чаго, перавязаўшы яму ногі, цар пасадзіў яго на плячо, усцешаны шчаслівай прыкметай&lt;ref name=&quot;hist1993&quot;&gt;{{кніга|аўтар=Авсеенко В. Н.|загаловак=История города С.-Петербурга в лицах и картинках. 1703—1903|месца=СПб|выдавецтва=Сотис|год=1993|старонкі=20|мова=ru}}&lt;/ref&gt;. Новая крэпасць сваёй зброяй мусіла перакрываць [[фарватар]]ы па двух найбольш буйных рукавах [[дэльта|дэльты]] ракі — Няве і [[Вялікая Неўка|Вялікай Неўцы]]. У [[1704]] годзе для абароны марскіх межаў Расіі на востраве [[Котлін]] была заснавана крэпасць [[Кранштат]]. Новаму гораду Пётр I надаваў вялікае стратэгічнае значэнне для забеспячэння марскога шляху з Расіі ў [[Заходняя Еўропа|Заходнюю Еўропу]]. Тут, на [[Стрэлка Васільеўскага вострава|стрэлцы Васільеўскага вострава]], пад прыкрыццём Петрапаўлаўскай крэпасці, быў заснаваны першы гандлёвы порт Санкт-Пецярбурга.

=== Першыя гады існавання горада ===
Пасля пачатку будаўніцтва Петрапаўлаўскай крэпасці працягвалася ўзвядзенне і іншых абарончых аб’ектаў. У снежні [[1706]] года Пётр I выдаў загад на будаўніцтва [[Кронверк (Петрапаўлаўская крэпасць)|Кронверка]] з мэтай адгарадзіць Петрапаўлаўскую крэпасць ад артабстрэлу з супрацьлеглага берагу, а дзвюма гадамі раней было закладзена [[Адміралцейства (Санкт-Пецярбург)|Адміралцейства]].

У планах Пятра I была пабудова вялікага прыморскага цэнтру, таму будаўніцтва ішло з высокай інтэнсіўнасцю. Штогод на працы зганялі 30-40 тысяч сялян, таксама ў іх удзельнічалі ваеннапалонныя з [[Фінляндыя|Фінляндыі]]. Імі ў тым ліку быў пракладзены [[бульвар]], які пазней стаў [[Неўскі праспект|Неўскім праспектам]]&lt;ref name=hist_finlandyji&gt;''Мейнандэр Х.'' Гісторыя Фінляндыі: Лініі, структуры, пераломныя моманты; пер. са шведскай Вольгі Рызмаковай. — Мінск: Мастацкая літаратура, 2017. — ISBN 978-985-02-1748-6.&lt;/ref&gt;{{rp|54-55}}.

[[Файл:Summer Garden (Zubov).jpg|thumb|[[Летні палац]] і [[Летні сад]] у [[1716]] годзе]]
У першыя дзесяць гадоў існавання галоўнай часткай горада быў Гарадскі востраў (цяпер [[Петраградскі востраў]]), тут знаходзіліся [[Гасціны двор]], [[Траецкая царква (Санкт-Пецярбург)|Траецкая царква]], мноства службовых будынкаў, рамесныя слабоды і ваенныя часткі. Злучаўся востраў з Петрапаўлаўскай крэпасцю праз пад’ёмны мост. Пазней пачаў забудоўвацца [[Адміралцейскі бок]] (левы бераг Нявы), дзе знаходзіліся такія важныя збудовы, як [[Зімні палац]] і [[Летні палац]] Пятра I з [[Летні сад|Летнім садам]]. З [[1712]] года горад быў абвешчаны сталіцай Расіі, а ў [[1713]] годзе ўсе асобы, прыналежныя да царскага двара, мусілі былі сяліцца ў Пецярбургу, сюды ж пераехаў і [[Урадаўнічы сенат|Сенат]]. У 1712 годзе Пётр I выдаў указ аб стварэнні [[Генеральны план Санкт-Пецярбурга|Генеральнага плана Санкт-Пецярбурга]], згодна якому цэнтрам горада абіраецца [[Васільеўскі востраў]]. Менавіта тут будуюцца партавыя збудаванні, [[маяк]]і, а таксама [[будынак Дванаццаці калегій]], [[Кунсткамера]] і іншыя будынкі (да таго моманту на востраве быў толькі знакаміты [[Меншыкаўскі палац (Санкт-Пецярбург)|Меншыкаўскі палац]]). У [[1725]] годзе заснаваная [[Пецярбургская Акадэмія навук]], дзе [[2 студзеня]] [[1728]] года была выдадзена першая расійская [[газета]] — «[[Санкт-Петербургские ведомости]]» (першы рэдактар — [[Герхард Фрыдрых Мілер]]).&lt;ref name=&quot;spb1703&quot;&gt;{{кніга|аўтар=А. В. Даринский, В. И. Старцев, Д. Н. Мурин, Т. Г. Браже, А. Г. Бітво|загаловак=Санкт-Петербург 1703—1719|адказны=Под ред. А. В. Даринского|месца=СПб.|выдавецтва=Фирма «ГЛАГОЛ»|год=2000|старонак=464|старонкі=68—69|isbn5-88662-613-6}}&lt;/ref&gt;

У першай палове XVIII стагоддзя хутка расло насельніцтва горада. Каля 1710 года ў Санкт-Пецярбургу пражывала 8 тысяч жыхароў, праз 15 год іх колькасць узрасла да 40 тысяч, а ў 1750 годзе яго насельніцтва складала 95 тысяч. Большасць перасяленцаў былі з Расіі, але горад прыцягваў працоўную сілу таксама з [[Інгерманландыя|Інгерманландыі]] і паўднёва-ўсходняй Фінляндыі. Найбуйнейшымі этнічнымі меншасцямі Санкт-Пецярбурга ў той час былі [[немцы]] і [[фіны]]&lt;ref name=hist_finlandyji/&gt;{{rp|55}}.

=== Пецярбург у сярэдзіне і другой палове XVIII стагоддзя ===
[[Файл:Bronze Horseman002.jpg|thumb|[[Медны коннік]]]]
У выніку пажараў і разводдзяў многія будынкі пятроўскага Пецярбурга да сярэдзіны [[18 стагоддзе|XVIII стагоддзя]] апынуліся ў лядашчым стане ці былі знішчаныя. Так, улетку [[1736]] і [[1737]] гадоў у Пецярбургу [[Пажары 1736—1737 гадоў у Санкт-Пецярбургу|адбыліся два пажары]] (выгарэла ўся драўляная Марская слабада і значная частка Адміралцейскага вострава). У [[1737]] годзе ўказам імператрыцы [[Ганна Іванаўна|Ганны Іванаўны]] ствараецца [[Камісія аб Санкт-Пецярбургскім будаванні]] (якую ўзначальваў [[Пётр Міхайлавіч Яропкін|Пётр Яропкін]]), якая працавала над [[генеральны план Санкт-Пецярбурга|генеральным планам гораду]].&lt;ref&gt;[http://www.opeterburge.ru/allhistory.html История Санкт-Петербурга] {{ref-ru}}&lt;/ref&gt; Па гэтым плане зацвярджалася ідэя трохпромневага развіцця Пецярбурга ад [[Адміралцейства (Санкт-Пецярбург)|Адміралцейства]], які мусіў стаць кампазіцыйным цэнтрам, а ролю галоўнай магістралі аддавалася [[Неўскі праспект|Неўскаму праспекту]]. У [[1762]] годзе на змену гэтай камісіі прыйшла [[Камісія аб каменным будаўніцтве Санкт-Пецярбурга і Масквы]], якая рэгулявала забудову малых узбярэжных малых рэк і каналаў, фарміраванне архітэктурных ансамбляў цэнтральных плошчаў. [[29 ліпеня]] [[1731]] года адкрыўся [[Кадэцкі корпус]], а ў [[1759]] — [[Пажаскі корпус]]. Ствараўся цэлы шэраг вучэльняў — [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны горны інстытут|Горнае вучылішча]] і гэтак далей. Санкт-Пецярбург становіцца адным з найбуйнейшых навуковых цэнтраў у Расіі. Развіваецца і культурнае жыццё ў Паўночнай сталіцы Расіі. [[30 жніўня]] [[1756]] года выдаецца ўказ аб стварэнні першага ў краіне [[Александрынскі тэатр|дзяржаўнага тэатра]], [[4 лістапада]] [[1764]] года лічыцца датай заснавання [[Імператарская Акадэмія мастацтваў|Імператарскай Акадэміі мастацтваў]]. Пад канец XVIII стагоддзя насельніцтва горада перавысіла 200 тысяч чалавек, у горадзе дзейнічалі больш за 60 праваслаўных цэркваў і 15 цэркваў іншых канфесій. На [[1780]] год налічвалася 1200 вуліц і завулкаў, 3,3 тысячы дамоў, уся цэнтральная частка гораду ўжо цалкам брукаваная і пакрытая папярочнымі дошкамі.&lt;ref name=&quot;spb1703&quot; /&gt;

=== Санкт-Пецярбург у XIX стагоддзі ===
{{цытата|Люблю цябе, Пятра тварэнне,&lt;br/&gt;Люблю твой строгі, стройны від,&lt;br/&gt;Нявы дзяржаўнае цячэнне, Берагавы яе граніт,&lt;br/&gt;Узор тваіх чыгунных кратаў,&lt;br/&gt;Начэй задумлівых тваіх&lt;br/&gt;Празрысты змрок, бліск цемнаваты.&lt;br/&gt;Калі ў пакоі сярод кніг&lt;br/&gt;Пішу, чытаю без лямпады,&lt;br/&gt;Гляджу на сонныя грамады&lt;br/&gt;Пустынных вуліц, як блішчыць&lt;br/&gt;Адміралцейскі ў высях шпіц…}}

Да гэтага часу ўжо адбываецца бурнае развіццё прамысловасці — ужо да сярэдзіны [[1830-я|1830-х]] гадоў у Санкт-Пецярбургу дзейнічае каля 300 фабрык і заводаў. Адкрываюцца новыя водныя сістэмы — [[Марыінская водная сістэма|Марыінская]] і [[Ціхвінская водная сістэма|Ціхвінская]], у [[1828]] годзе — [[Паўночна-Дзвінскі канал]]. Істотнай падзеяй становіцца адкрыццё першай [[чыгунка|чыгункі]] ў [[1836]] годзе паміж Пецярбургам і [[Пушкін (горад)|Царскім Сялом]]. Пецярбуржцы апрабавалі новы водны транспартны сродак: [[параход]]. Працягваецца развіццё Пецярбурга як палітычнага і навуковага цэнтра дзяржавы. У [[1802]] годзе заснаваныя міністэрствы і [[Дзяржаўны Савет (Расійская імперыя)|Дзяржаўны савет]], узведзены [[будынак Сената і Сінода]], абноўленая [[Пецярбургская акадэмія навук|Акадэмія навук]] (у [[1803]] годзе быў прыняты новы статут), створаны Педагагічны інстытут, утвораныя некалькі гімназіяў і дазволеныя вольныя тыпаграфіі.&lt;ref name=&quot;hist1993&quot; /&gt; Адкрываецца [[Пулкаўская абсерваторыя]], у [[1845]] годзе — [[Рускае геаграфічнае таварыства]]. [[18 жніўня]] [[1851]] года з Пецярбурга ў Маскву адправіўся першы цягнік, хутка зносіны паміж дзвюма гарадамі стане рэгулярным. Ужо ў [[1850-я|1850-х]] пабудаваныя [[Маскоўскі вакзал (Санкт-Пецярбург)|Маскоўскі]] (Мікалаеўскі), [[Варшаўскі вакзал (Санкт-Пецярбург)|Варшаўскі]], [[Балтыйскі вакзал (Санкт-Пецярбург)|Балтыйскі]], а ў [[1870]] годзе — [[Фінляндскі вакзал]]ы. Развіваецца і судаходства. У [[1885]] годзе скончылася збудаванне [[Марскі канал (Санкт-Пецярбург)|Марскога канала]] і [[Марскі порт Санкт-Пецярбург|Марскога порту]].

=== Горад трох рэвалюцый. Грамадзянская вайна ===
[[Файл:Kruiser Aurora.jpg|thumb|[[Аўрора, крэйсер|Крэйсер «Аўрора»]], які з’яўляецца сімвалам Кастрычніцкай рэвалюцыі]]
[[20 стагоддзе|XX стагоддзе]] ўчыніла для Пецярбурга як шмат цяжкіх выпрабаванняў, так і грандыёзныя здзяйсненні. Па выніках перапісу [[1897]] года насельніцтва горада складала 1265 тыс. жыхароў, а на пачатак [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] перавысіла 2 мільёны (3-е месца ў Еўропе пасля [[Лондан]]у і [[Парыж]]у). [[29 верасня]] [[1907]] года пачаў курсаваць [[Санкт-Пецярбургскі трамвай]].

Першым выпрабаваннем стала [[Рэвалюцыя 1905 года ў Расіі|расійская рэвалюцыя 1905—1907 гадоў]], пачаткам якой лічыцца [[Крывавая нядзеля]], а вынікамі якой стала стварэнне першага ў [[Гісторыя Расіі|гісторыі Расіі]] [[парламент]]у. Пачаўшаяся Першая сусветная вайна моцна паўплывала на лёс Санкт-Пецярбурга. Ужо ў жніўня [[1914]] года на хвалі антынямецкіх настрояў горад пераназваны ў ''Петраград'', а да [[1917]] года пачаліся праблемы з аснадай — звычайнай з’явай становяцца чэргі. Хваляванні [[23 лютага|23]]—[[27 лютага]] 1917 года ў горадзе зробяцца адной з галоўных прычын [[Лютаўская рэвалюцыя 1917 года ў Расіі|Лютаўскай рэвалюцыі]]. У гонар загінуўшых працоўных на [[Марсава поле (Санкт-Пецярбург)|Марсавым полі]] ў [[1956]] годзе быў запалены [[Вечны агонь]].&lt;ref&gt;{{Спасылка|url=http://www.opeterburge.ru/history_147_255.html|загаловак=Февральская революция|аўтар=Галина Дрегуляс|выдавецтва=opeterburge.ru}}&lt;/ref&gt; Пасля [[Кастрычніцкая рэвалюцыя 1917 года ў Расіі|Кастрычніцкай рэвалюцыі]], падчас [[Грамадзянская вайна ў Расіі|Грамадзянскай вайны]] з-за блізкасці антырэвалюцыйных армій урад [[Уладзімір Ленін|Леніна]] з’яжджае ў [[Масква|Маскву]]. Петраград часова пазбаўлены статусу сталіцы ([[5 сакавіка]] [[1918]] года), які пераходзіць да Масквы. Увесну [[1919]] года, пры падтрымцы англійскага флоту, пачаўся першы наступ арміі [[Мікалай Юдзеніч|Мікалая Юдзеніча]] з [[Эстляндыя|Эстляндыі]] на Петраград, а пасля паразы, ужо ў кастрычніку, другі, які таксама будзе спынены. [[22 студзеня]] [[1920]] года Юдзеніч абвясціў пра роспуск [[Паўночна-Заходняя армія|Паўночна-Заходняй арміі]]. [[26 студзеня]] [[1924]] года, пасля смерці [[Уладзімір Ленін|Уладзіміра Леніна]] Петраград рашэннем ЦК УКП(б) пераназываецца ў ''Ленінград''.

=== Савецкі Петраград-Ленінград ===
Пасля катастрафічных падзей [[1917]]—[[1919]] гадоў насельніцтва горада скарачаецца, да [[1920]] года яно складае толькі 722 000 чалавек&lt;ref&gt;{{Спасылка|аўтар=А. Ю. Чистяков|выдавецтва=Электронная энциклопедия Санкт-Петербурга|загаловак=Население (обзорная статья)|url=http://www.encspb.ru/ru/article.php?kod=2804035787|title=Архіўная копія|access-date=22 лютага 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20071004210856/http://www.encspb.ru/ru/article.php?kod=2804035787|archive-date=4 кастрычніка 2007|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;, але дзякуючы [[Новая эканамічная палітыка|НЭП]] жыццё ў горадзе паступова паляпшаецца. Працягваецца актыўная жытловая забудова. Так у [[1924]] годзе ствараецца праект цэнтру [[Кіраўскі раён, Санкт-Пецярбург|Нарваўскага раёна]], паводле якога мусілі быць створаныя дзве плошчы — [[Плошча Стачак|Стачак]], дзе была ўзведзеная [[Нарвскія трыўмфальныя вароты|трыумфальная арка ў гонар перамогі]] над [[Напалеон I Банапарт|Напалеонам]] і плошчу, якую яшчэ мелася стварыць (цяпер [[Кіраўская плошча]]). Па ўсім горадзе ствараюцца [[Палац культуры|Палацы культуры]] — да сярэдзіны [[1930-я|1930 гадоў]] яны маюцца ўжо ва ўсіх прамысловых раёнах.&lt;ref&gt;{{Спасылка|url=http://www.opeterburge.ru/history1917_974_981.html|аўтар=Анна Тирле|загаловак=Архитектура и благоустройство: массовое строительство. Эра ДК и ЦПКиО. Часть II|выдавецтва=opeterburge.ru}}&lt;/ref&gt;

Гераізм і стойкасць ленінградцаў выявіліся ў часы [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. Амаль 900 дзён ва ўмовах поўнай [[Блакада Ленінграда|блакады горада]] жыхары не толькі выжылі, але і дапамаглі фронту. Так у выніку сустрэчнага наступу Ленінградскага і Волхаўскага франтоў [[18 студзеня]] [[1943]] года блакаднае акружэнне было прарвана, але толькі [[27 студзеня]] [[1944]] года блакада горада была цалкам знятая.

Пачынаючы з [[1947]] года ў Ленінградзе развіваюцца як аднаўляльныя, гэтак і інтэнсіўныя будаўнічыя працы. [[7 кастрычніка]] [[1955]] года ў [[Санкт-Пецярбургскі метрапалітэн|метро]] быў запушчаны першы абкатачны электрацягнік, а ўжо [[5 лістапада]] быў падпісана акт аб здачы ў эксплуатацыю першай чаргі [[Санкт-Пецярбургскі метрапалітэн|ленінградскага метрапалітэна]]. У [[1990]] годзе [[гістарычны цэнтр Санкт-Пецярбурга і палацава-паркавыя ансамблі|гістарычны цэнтр горада]] ўнесены ў [[Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Расіі|Спіс сусветнай спадчыны]] [[ЮНЕСКА]].

=== Постсавецкі перыяд ===
У [[1991]] годзе па выніках рэферэндуму 54 % ленінградцаў выказаліся за вяртанне спрадвечнай назвы горада Санкт-Пецярбург. [[6 верасня]] [[1991]] года ўказам Прэзідыума Вярхоўнага Савета РСФСР яна была адноўлена,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://bestpravo.ru/fed1991/data01/tex11077.htm |title=Указ Президиума ВС РСФСР от 06.09.91 № 1643-I О возвращении городу Ленинграду его исторического названия Санкт-Петербург |access-date=22 лютага 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130603054720/http://russia.bestpravo.ru/fed1991/data01/tex11077.htm |archive-date=3 чэрвеня 2013 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; [[21 красавіка]] [[1992]] года ўнесеная ў [[Канстытуцыя Расійскай Федэрацыі|Канстытуцыю РФ]].&lt;ref&gt;[http://constitution.garant.ru/history/ussr-rsfsr/1978/zakony/183094/ Закон РФ от 21 апреля 1992 г. N 2708-I «Об изменениях и дополнениях Конституции (Основного Закона) Российской Советской Федеративной Социалистической Республики»]&lt;/ref&gt; [[26 чэрвеня]] [[1991]] быў абраны першы і апошні мэр Санкт-Пецярбурга, [[13 сакавіка]] [[1996]] года выканаўчая ўлада была перададзена [[Адміністрацыя Санкт-Пецярбурга|Адміністрацыі Санкт-Пецярбурга]], якая ствараецца [[губернатар Санкт-Пецярбурга|губернатарам Санкт-Пецярбурга]], пасада мера была скасавана. Істотнай падзеяй для Пецярбурга сталі [[Гульні добрай волі 1994]] года, якія праходзілі ў складаны для горада час. У [[1991]]—[[2007]] гадах было ўсталявана шмат помнікаў, сярод якіх — [[Фёдар Дастаеўскі|Фёдару Дастаеўскаму]], маршалу [[Георгій Жукаў|Георгію Жукаву]], [[Сяргей Ясенін|Сяргею Ясеніну]] і іншыя. Адрэстаўраваныя і адноўленыя — [[Канстанцінаўскі палац]], [[Спас на Крыві|храм Спасу-на-Крыві]] і шмат якія іншыя. Упершыню [[25 мая]] [[1991]] года, пасля вялікага перапынку, царкоўная служба адбылася ў [[Казанскі сабор (Санкт-Пецярбург)|Казанскім саборы]]. У [[2001]] годзе пачынаецца будаўніцтва [[Пецярбургская кальцавая аўтамабільная дарога|Кальцавой дарогі вакол Пецярбурга]], [[15 снежня]] [[2004]] адкрываецца [[Вялікі Абухаўскі мост]], вядомы як «Вантавы мост». Працягваецца развіццё метрапалітэну: у [[1998]] годзе ўведзены ў эксплуатацыю ўчастак Правабярэжнай лініі ад станцыі «[[Чкалаўская (станцыя метро, Санкт-Пецярбург)|Чкалаўская]]» да станцыі «[[Старая Дзярэўня (станцыя метро)|Старая Дзярэўня]]», у [[2005]] годзе адкрытая станцыя «[[Каменданцкі праспект (станцыя метро)|Каменданцкі праспект]]» і іншыя. У [[2000]] годзе быў пабудаваны [[Лядовы палац (Санкт-Пецярбург)|Лядовы палац]], у якім прайшоў [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2000 года|чэмпіянат свету па хакеі 2000 года]]. У [[2008]] годзе пецярбургскі футбольны клуб «[[ФК Зеніт Санкт-Пецярбург|Зеніт]]» выйграў прэстыжны [[Кубак УЕФА]] і [[Суперкубак УЕФА]].

=== Узнагароды ===
* Званне [[Горад-герой]] ([[8 мая]] [[1965]] года) з уручэннем медалі «Залатая зорка» — «за выбітныя заслугі перад Айчынай, мужнасць і гераізм, праяўленыя працоўнымі Ленінграда ў барацьбе з нямецка-фашысцкімі захопнікамі ў цяжкіх умовах працяглай варожай блакады, і ў адзначэнне 20-годдзя перамогі савецкага народа ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»
* [[Ордэн Леніна]] ([[26 студзеня]] [[1945]] года) — «за мужнасць і адвагу ва ўмовах блакады і барацьбы супраць фашысцкіх захопнікаў».
* [[Ордэн Леніна]] ([[21 чэрвеня]] [[1957]] года) — «у адзначэнне 250-годдзя Ленінграда».
* [[Ордэн Кастрычніцкай рэвалюцыі]] ([[21 лістапада]] [[1967]] года) — «у адзначэнне 50-годдзя Вялікай Кастрычніцкай сацыялістычнай рэвалюцыі».
* [[Ордэн Чырвонага Сцяга РСФСР]] ([[5 снежня]] [[1919]] года) — «за гераізм і самадданасць петраградскага пралетарыята, за абарону Петраграда ў Грамадзянскую вайну».

== Эканоміка ==
{{Асноўны артыкул|Эканоміка Санкт-Пецярбурга}}
Санкт-Пецярбург — адзін з найважнейшых эканамічных цэнтраў Расійскай Федэрацыі. Эканоміка гораду базуецца ў асноўным на [[прамысловасць|прамысловасці]] і [[турызм]]е. Па выніках [[2004]] года горад заняў чацвертае месца ў Расіі (пасля Масквы, [[Цюменская вобласць|Цюменскай]] і [[Маскоўская вобласць|Маскоўскай вобласці]]) па аб’ёму [[сукупны рэгіянальны прадукт|сукупнага рэгіянальнага прадукту]] (СРП). У [[2007]] годзе гэты паказчык склаў {{formatnum:1109.3}} [[Расійскі рубель|млрд руб]]. (38 млрд [[Долар ЗША|долараў]]), ці 3,92 % ад агульнарасійскага [[СУП]].&lt;ref&gt;{{Спасылка|url=http://www.gks.ru/bgd/free/b01_19/IssWWW.exe/Stg/d000/vrp98-07.htm|загаловак=Валовой региональный продукт по субъектам Российской Федерации в 1998—2007 гадах в текущих ценах (данные Госкомстата РФ)|выдавецтва=gks.ru|дата=6 сакавіка 2011|title=Архіўная копія|access-date=22 лютага 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20170805105125/http://www.gks.ru/bgd/free/b01_19/IssWWW.exe/Stg/d000/vrp98-07.htm|archive-date=5 жніўня 2017|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; У [[2011]] годзе, па прагнозах, СРП складзе 2 трыльёны 413 мільярдаў 6 мільёнаў рублёў.&lt;ref&gt;{{Спасылка|url=http://www.fontanka.ru/2008/07/01/046/|аўтар=Маша Могилевская|выдавецтва=fontanka.ru|год=1 ліпеня 2008|дата=6 сакавіка 2011|загаловак=Гастарбайтеры поднимут Петербург}}&lt;/ref&gt; У [[2006]] годзе ў Санкт-Пецярбургу адбыўся саміт «[[Вялікая васьмёрка|Вялікай васьмёркі]]». [[Саміт]] праходзіў у [[Канстанцінаўскі палац|Канстанцінаўскім палацы]] ў [[Стрэльна|Стрэльне]] з [[15 ліпеня|15]] па [[17 ліпеня]] [[2006]] года. З [[1997]] года ў Санкт-Пецярбургу праводзіцца штогадовы эканамічны самі Расіі і краін [[СНД]] — [[Пецярбургскі міжнародны эканамічны форум]] — найважнейшае міжнароднае эканамічнае і палітычнае мерапрыемства ва [[Усходняя Еўропа|Усходняй Еўропе]], якое атрымала неафіцыйную назву «Расійскі [[Сусветны эканамічны форум|Давос]]».

== Культура ==

=== Тэатры ===
[[Марыінскі тэатр]], [[Міхайлаўскі тэатр]], [[Вялікі драматычны тэатр імя Г. А. Таўстаногава]], [[Тэатр на Васільеўскім]], [[Тэатр на Ліцейным]].

=== Музеі ===
* [[Дзяржаўны Эрмітаж]]
* [[Кунсткамера]]
* [[Расійскі дзяржаўны музей Арктыкі і Антарктыкі]]
* [[Дзяржаўны Рускі музей]]
* [[Дзяржаўны Літаратурна-мемарыяльны музей Ф. М. Дастаеўскага (Санкт-Пецярбург)|Дзяржаўны Літаратурна-мемарыяльны музей Ф. М. Дастаеўскага]]

=== Планіроўка і архітэктура ===
Пётр I задумваў горад паводле еўрапейскага ўзору: з прамымі перпендыкулярнымі вуліцамі, шырокімі «прашпектамі». Такая планіроўка бачна на прыкладзе [[Васільеўскі востраў|Васільеўскага вострава]] і «трызубцы» [[Адміралцейства (Санкт-Пецярбург)|Адміралцейства]] — [[Неўскі праспект]], Гарохавая вуліца, Вазнясенскі праспект.
Самы шырокі мост — [[Сіні мост (Санкт-Пецярбург)|Сіні]].

=== Храмы і манастыры ===
* [[Троіца-Ізмайлаўскі сабор]]
* [[Казанскі сабор (Санкт-Пецярбург)|Казанскі сабор, Санкт-Пецярбург]]
* [[Ісакіеўскі сабор]]
* [[Смольны манастыр]]
* [[Уладзімірскі сабор (Санкт-Пецярбург)|Уладзімірскі сабор]]
* [[Царква Прападобнай Ефрасінні Полацкай (Санкт-Пецярбург)|Царква Прападобнай Ефрасінні Полацкай]]

=== Вуліцы, праспекты, плошчы ===
* [[Сянная плошча]]
* [[Плошча Паўстання (Санкт-Пецярбург)|Плошча Паўстання]]
* [[Плошча Перамогі (Санкт-Пецярбург)|Плошча Перамогі]]
* [[Беларуская вуліца (Санкт-Пецярбург)|Беларуская вуліца]]
* [[Віцебскі праспект (Санкт-Пецярбург)|Віцебскі праспект]]
* [[Ліцейны праспект]]
* [[Уладзімірскі праспект]]

=== Паркі, сады і скверы ===
* [[Аляксандрына (парк)|Аляксандрына]]
* [[Парк Авіятараў (Санкт-Пецярбург)|Парк Авіятараў]]
* [[Занеўскі парк]]
* [[Нова-Арлоўскі лесапарк]]
* [[Парк імя 300-годдзя Санкт-Пецярбурга]]
* [[Паўднёва-Прыморскі парк]]
* [[Піскароўскі парк]]
* [[Піянерскі парк (Санкт-Пецярбург)]]

== Транспарт ==
* [[Санкт-Пецярбургскі метрапалітэн]]
* [[Санкт-пецярбургскі трамвай]]
* [[Санкт-Пецярбургскі тралейбус]]
* [[Санкт-Пецярбургскі аўтобус]]

=== Чыгуначныя вакзалы ===
* [[Балтыйскі вакзал (Санкт-Пецярбург)|Балтыйскі вакзал]]
* [[Віцебскі вакзал]]
* [[Ладажскі вакзал]]
* [[Маскоўскі вакзал (Санкт-Пецярбург)|Маскоўскі вакзал]]
* [[Фінляндскі вакзал]]

== Адукацыя ==
* [[Санкт-Пецярбургская дзяржаўная мастацка-прамысловая акадэмія імя А. Л. Штыгліца]]
* [[Санкт-Пецярбургская дзяржаўная кансерваторыя імя М. А. Рымскага-Корсакава]]
* [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны політэхнічны ўніверсітэт]]
* [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт]]
* [[Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт шляхоў зносін]]
* [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны тэхналагічны інстытут]]
* [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт прамысловых тэхналогій і дызайну]]

== Гарады-пабрацімы ==
{{Гарады-пабрацімы}}

== Беларусы ў Санкт-Пецярбургу ==
Пецярбург стаў важным цэнтрам беларускай культуры яшчэ ў [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] У 1844—1846 гг. [[Ян Баршчэўскі]] піша тут знакаміты твор [[Шляхціц Завальня, або Беларусь у фантастычных апавяданнях]]. У 1893 годзе тут [[Антон Неманцэвіч]]. Паводле расійскага перапісу 1897 г. у Пецярбургу пражывала 66,5 тыс. беларусаў. У пачатку [[XX стагоддзе|XX ст.]] яны сталі другой па колькасці іншаэтнічнай супольнасцю ў горадзе. У 1906—1912 гг. тут вучылася выбітны альголаг [[Вольга Дзмітрыеўна Акімава]]. У 1906—1916 гг. працавала [[Загляне сонца і ў наша аконца]], у 1914 г. — [[Акцыйная суполка друкарскай штукі]], у 1914 годзе выйшаў нумар часопіса «[[Раніца (часопіс)|Раніца]]». У 1918 дзейнічала [[Таварыства ахвотнікаў беларускага народнага штукарства]]. У 1930—1937 вучыўся беларускі мастак [[Яўген Аляксеевіч Зайцаў]]. У 1926—1936 гг. дзейнічала [[Беларускае студэнцкае зямляцтва (Ленінград)|Беларускае студэнцкае зямляцтва]]. У 1938-39 рэктарам [[Ленінградскі ўніверсітэт|Ленінградскага ўніверсітэта]] быў беларускі вучоны [[Канстанцін Ігнатавіч Лукашоў]]. У 1938 у Ленінградзе нарадзіўся беларускі геахімік [[Валянцін Лукашоў]]. З першых дзён Вялікай Айчыннай вайны беларусы ўдзельнічалі ў абароне Ленінграда, сярод іх — [[Фядосій Арцёмавіч Смалячкоў]]. У 1973—1975 гг. у горадзе над Нявой працуе беларускі мастак [[Аляксандр Анатольевіч Ісачоў]]. Дзейнічае [[Беларускае грамадска-культурнае таварыства (Санкт-Пецярбург)]].

* [[Андрэй Іпалітавіч Вількіцкі]]
* [[Эдвард Вайніловіч]]
* [[Іосіф Гашкевіч|Іосіф Антонавіч Гашкевіч]]
* [[Валянцін Грыцкевіч]]
* [[Вацлаў Леанардавіч Іваноўскі]]
* [[Барыс Кіт]] (1910—2018) — беларускі грамадскі дзеяч, педагог, матэматык, фізік, канструктар амерыканскай ракетнай тэхнікі
* [[Марыя Мікалаеўна Косіч]]
* [[Янка Купала]]
* [[Сцяпан Міхайлавіч Некрашэвіч]]
* [[Пётр Міхайлавіч Стэфаноўскі]]
* [[Аляксандр Нічыпаравіч Шыманоўскі]]
* [[Браніслаў Ігнатавіч Эпімах-Шыпіла]]
* [[Пятро Шалахонаў]]

== Вядомыя асобы ==
{{Асноўны артыкул|Вядомыя асобы Санкт-Пецярбурга}}
* [[Oxxxymiron]] (* 1985) — рэп-выканаўца.
* [[Андрэй Сяргеевіч Аршавін]] (* 1981) — расійскі футбаліст.
* [[Барыс Уладзіміравіч Асаф’еў]] (1884—1949) — рускі музыказнавец, кампазітар, педагог.
* [[Восіп Іванавіч Бавэ]] (1784—1834) — расійскі архітэктар, знакаміты рэканструкцыяй Масквы пасля пажару 1812 года.
* [[Аляксандр Парфіравіч Барадзін]] (1833—1887) — рускі кампазітар і навуковец-хімік.
* [[Міхаіл Сяргеевіч Баярскі]] (* 1949) — савецкі і расійскі акцёр тэатра і кіно, спявак, тэлевядучы.
* [[Іосіф Аляксандравіч Бродскі]] (1940—1996) — расійскі і амерыканскі паэт, эсэіст, драматург, перакладчык.
* [[Карл Паўлавіч Брулоў]] (1799—1852) — рускі мастак, жывапісец, манументаліст, акварэліст, малявальшчык, прадстаўнік акадэмізму.
* [[Яўген Якаўлевіч Веснік]] (1923—2009) — савецкі акцёр. Народны артыст СССР (1989).
* [[Якаў Якаўлевіч Гакель]] (1901—1965) — савецкі акіянограф.
* [[Барыс Барысавіч Галіцын]] (1862—1916) — рускі фізік і геафізік.
* [[Ілья Сяргеевіч Глазуноў]] (* 1930) — савецкі і расійскі мастак-жывапісец, педагог.
* [[Георгій Міхайлавіч Грэчка]] (* 1931) — савецкі касманаўт, двойчы Герой Савецкага Саюза.
* [[Мікалай Сцяпанавіч Гумілёў]] (1886—1921) — рускі паэт Срэбнага веку.
* [[Пётр Мікалаевіч Драчоў|Пятро Драчоў]] ([[1937]]—[[2005]]) — [[Беларусь|беларускі]] [[Графіка (мастацтва)|графік]].
* [[Іван VI]] (1740—1764) — расійскі імператар (1740—1741) з дынастыі Раманавых.
* [[Сяргей Барысавіч Іваноў]] (* 1953) — расійскі дзяржаўны дзеяч, міністр абароны Расіі (2001—2007).
* [[Мікалай Паўлавіч Ігнацьеў]] (1832—1908) — дзяржаўны дзеяч Расійскай імперыі, дыпламат, граф, міністр унутраных спраў (1881—1882).
* [[Міхаіл Міхайлавіч Казакоў]] (1934—2011) — рускі артыст, савецкі, расійскі і ізраільскі рэжысёр, акцёр тэатра і кіно.
* [[Аляксандра Міхайлаўна Калантай]] (1872—1952) — дзеяч міжнароднага і расійскага рэвалюцыйнага сацыялістычнага руху.
* [[Аляксандр Васільевіч Калчак]] (1874—1920) — расійскі адмірал, камандуючы белым рухам падчас грамадзянскай вайны ў Расіі.
* [[Георг Кантар]] (1845—1918) — нямецкі матэматык.
* [[Леанід Кантаровіч]] (1912—1986) — савецкі матэматык і эканаміст, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы (1975).
* [[Пётр Леанідавіч Капіца]] (1894—1984) — савецкі фізік, акадэмік АН СССР.
* [[Тамара Платонаўна Карсавіна]] (1885—1978) — вядомая руская балерына.
* [[Кірыл (Патрыярх Маскоўскі)|Кірыл]] (1946) — Свяцейшы Патрыярх Маскоўскі ўсяе Русі — прадстаяцель РПЦ.
* [[Мікалай Васільевіч Клейгельс]] (1850—1916) — дзяржаўны дзеяч Расійскай імперыі, губернатар Санкт-Пецярбурга (1895—1904).
* [[Габрыэль Корбут]] (1862—1936) — польскі гісторык літаратуры, бібліёграф, мовазнавец.
* [[Надзея Канстанцінаўна Крупская]] (1869—1939) — савецкая грамадская дзеячка, педагог. Жонка У. Леніна.
* [[Міхаіл Іларыёнавіч Кутузаў]] (1745—1813) — расійскі палкаводзец, генерал-фельдмаршал, святлейшы князь. Герой вайны 1812 года.
* [[Міхаіл Якаўлевіч Ленсу]] (* 1924) — савецкі і беларускі філосаф.
* [[Рыгор Якаўлевіч Перэльман]] (* 1966) — расійскі матэматык, першым даказаў гіпотэзу Пуанкарэ.
* [[Аляксандр Уладзіміравіч Рагожкін]] (* 1949) — савецкі і расійскі рэжысёр і сцэнарыст.
* [[Ігар Севяранін]] (1887—1941) — рускі паэт «Срэбнага веку».
* [[Канстанцін Міхайлавіч Сіманаў]] (1915—1979) — савецкі пісьменнік, грамадскі дзеяч.
* [[Васіль Васілевіч Струвэ]] (1889—1965) — савецкі ўсходазнавец (егіптолаг і асірыёлаг).
* [[Аляксей Данілавіч Тацішчаў]] (1699—1760) — дзяржаўны дзеяч Расійскай імперыі, генерал-аншэф, сапраўдны камергер, сенатар.
* [[Раман Трахтэнберг|Раман Львовіч Трахтэнберг]] (1968—2009) — расійскі шоумен, тэле- і радыёвядучы, акцёр, пісьменнік.
* [[Карл Фабержэ]] (1846—1920) — расійскі ювелір.
* [[Канстанцін Міхайлавіч Фафанаў]] (1862—1911), рускі паэт.
* [[Юлій Барысавіч Харытон]] (1904—1996), савецкі і расійскі фізік-тэарэтык і фізікахімік.
* [[Віктар Цой|Віктар Робертавіч Цой]] (1962—1990) — савецкі музыкант.
* [[Яўген Аляксандравіч Чычваркін]] (* 1974) — расійскі бізнесмен.
* [[Дзмітрый Дзмітрыевіч Шастаковіч]] (1906—1975) — рускі савецкі кампазітар, піяніст, педагог і грамадскі дзеяч.
* [[Сяргей Іосіфавіч Юткевіч]] (1904—1985) — савецкі рэжысёр, тэарэтык кінамастацтва, народны артыст СССР.
* [[Аляксей Ягудзін|Аляксей Канстанцінавіч Ягудзін]] (* 1980) — рускі фігурыст.
* [[Мікалай Іванавіч Яжоў]] (1895—1940) — савецкі дзяржаўны і палітычны дзеяч.

== Гл. таксама ==
* [[Охта]]
* [[Лахта]]
* [[Аўтава (гістарычны раён Санкт-Пецярбурга)|Аўтава]]
* [[Amatory]]

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{commons|Category:Saint Petersburg}}
* [http://www.mr-spb.ru/info/map/ Карта Санкт-Пецярбурга] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070915014757/http://www.mr-spb.ru/info/map/ |date=15 верасня 2007 }}
* [http://www.spb.the.by/ Надвор’е Санкт-Пецярбурга]
* [http://libarts.basnet.by/view.php?dir=22 Беларусы ў Пецярбургу : ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140818035054/http://libarts.basnet.by/view.php?dir=22 |date=18 жніўня 2014 }} віртуальная выстаўка на сайце Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Я.Коласа НАН Беларусі

{{ВС}}
{{Адміністрацыйны падзел Расіі}}
{{Гарады-героі}}

[[Катэгорыя:Санкт-Пецярбург| ]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]]
[[Катэгорыя:Гарады-мільянеры Расіі]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1703 годзе]]</text>
      <sha1>gxn66c56msstooa3wafmcwfyggprxwr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Motörhead</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11105</id>
    <revision>
      <id>5152735</id>
      <parentid>5079426</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T21:00:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ілля Касакоў</username>
        <id>21245</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5152735</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2603" sha1="j5pmzqeugt0kmyqxmu3mgvfu3iwcftx" xml:space="preserve">{{Музычны калектыў
| Назва                 =Motörhead
| Гады                  =[[1975 год у гісторыі музыкі|1975]]-[[2015 год у гісторыі музыкі|2015]]
| Краіна                =Вялікабрытанія
| Горад                 =[[Лондан]]
| Мова                  =[[Англійская]]
}}
'''«Motörhead»''' — [[Вялікабрытанія|брытанскі]] гурт, адзін з пачынальнікаў жанру [[спід-метал]].

== Гісторыя ==
Група Motörhead заснавана басістам, вакалістам і аўтарам песень Янам Кілмістэрам (Лемі) у [[1975]] годзе. [[28 снежня]] [[2015 год у гісторыі музыкі|2015]] года лідар гурта Лемі Кілмістэр памёр. На наступны дзень барабаншчык Мікі Дзі аб’яўляе аб спыненні дзейнасці калектыва.&lt;ref&gt;[http://www.rollingstone.com/music/news/motorhead-drummer-motorhead-is-over-of-course-20151229 Motorhead Drummer: 'Motorhead Is Over, Of Course'] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160128011653/http://www.rollingstone.com/music/news/motorhead-drummer-motorhead-is-over-of-course-20151229 |date=28 студзеня 2016 }}&lt;/ref&gt;

== Дыскаграфія ==
=== Студыйныя альбомы===

* ''Motörhead'' (1977)
* ''Overkill'' (1979)
* ''Bomber'' (1979)
* ''On Parole'' (1979)
* ''Ace of Spades'' (1980)
* ''Iron Fist'' (1982)
* ''Another Perfect Day'' (1983)
* ''Orgasmatron'' (1986)
* ''Rock 'n' Roll'' (1987)
* ''1916'' (1991)
* ''March ör Die'' (1992)
* ''Bastards'' (1993)
* ''Sacrifice'' (1995)
* ''Overnight Sensation'' (1996)
* ''Snake Bite Love'' (1998)
* ''We Are Motörhead'' (2000)
* ''Hammered'' (2002)
* ''Inferno'' (2004)
* ''Kiss of Death'' (2006)
* ''Motörizer'' (2008)
* ''The Wörld Is Yours'' (2010)
* ''Aftershock'' (2013)
* ''Bad Magic'' (2015)
* ''The Manticore Tapes'' (2025)

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

==Спасылкі==
{{Commons}}
* {{Афіцыйны сайт}}
{{вонкавыя спасылкі}}

[[Катэгорыя:Хэві-метал-гурты Вялікабрытаніі]]
[[Катэгорыя:Музычныя калектывы Вялікабрытаніі]]
[[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1975 годзе]]
[[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія зніклі ў 2015 годзе]]</text>
      <sha1>j5pmzqeugt0kmyqxmu3mgvfu3iwcftx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152757</id>
      <parentid>5152735</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T04:49:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DobryBrat</username>
        <id>5701</id>
      </contributor>
      <comment>стыль, афармленне, вікіфікацыя</comment>
      <origin>5152757</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2592" sha1="e9unsefetlmakodw71grjkyu8p3jukw" xml:space="preserve">{{Музычны калектыў
| Назва                 =Motörhead
| Гады                  =[[1975 год у гісторыі музыкі|1975]]-[[2015 год у гісторыі музыкі|2015]]
| Краіна                =Вялікабрытанія
| Горад                 =[[Лондан]]
| Мова                  =[[Англійская]]
}}
'''«Motörhead»''' — [[Вялікабрытанія|брытанскі]] гурт, адзін з пачынальнікаў жанру [[спід-метал]].

== Гісторыя ==
Група заснавана басістам, вакалістам і аўтарам песень Янам Кілмістэрам (Лемі) у 1975 годзе. [[28 снежня]] [[2015 год у гісторыі музыкі|2015]] года лідар гурта Лемі Кілмістэр памёр. На наступны дзень барабаншчык Мікі Дзі аб’яўвіў аб спыненні дзейнасці калектыва.&lt;ref&gt;[http://www.rollingstone.com/music/news/motorhead-drummer-motorhead-is-over-of-course-20151229 Motorhead Drummer: 'Motorhead Is Over, Of Course'] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160128011653/http://www.rollingstone.com/music/news/motorhead-drummer-motorhead-is-over-of-course-20151229 |date=28 студзеня 2016 }}&lt;/ref&gt;

== Дыскаграфія ==

=== Студыйныя альбомы ===
* ''Motörhead'' (1977)
* ''Overkill'' (1979)
* ''Bomber'' (1979)
* ''On Parole'' (1979)
* ''Ace of Spades'' (1980)
* ''Iron Fist'' (1982)
* ''Another Perfect Day'' (1983)
* ''Orgasmatron'' (1986)
* ''Rock 'n' Roll'' (1987)
* ''1916'' (1991)
* ''March ör Die'' (1992)
* ''Bastards'' (1993)
* ''Sacrifice'' (1995)
* ''Overnight Sensation'' (1996)
* ''Snake Bite Love'' (1998)
* ''We Are Motörhead'' (2000)
* ''Hammered'' (2002)
* ''Inferno'' (2004)
* ''Kiss of Death'' (2006)
* ''Motörizer'' (2008)
* ''The Wörld Is Yours'' (2010)
* ''Aftershock'' (2013)
* ''Bad Magic'' (2015)
* ''The Manticore Tapes'' (2025)

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons}}
* {{Афіцыйны сайт}}

{{вонкавыя спасылкі}}
[[Катэгорыя:Хэві-метал-гурты Вялікабрытаніі]]
[[Катэгорыя:Музычныя калектывы Вялікабрытаніі]]
[[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1975 годзе]]
[[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія зніклі ў 2015 годзе]]</text>
      <sha1>e9unsefetlmakodw71grjkyu8p3jukw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Латвія</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14481</id>
    <revision>
      <id>5152614</id>
      <parentid>5152375</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T13:09:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>арфаграфія</comment>
      <origin>5152614</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50823" sha1="l5jjskuolzhw8p8fzu248918zl08p93" xml:space="preserve">{{арфаграфія}}
{{Дзяржава
 |Беларуская назва          = Латвійская Рэспубліка
 |Арыгінальная назва        = Latvijas Republika
 |Родны склон               = Латвіі
 |Дэвіз                     = [[Dievs, Svētī Latviju]]
 |Пераклад дэвізу           = Божа, дабраславі Латвію
 |Назва гімна               = Dievs, Svētī Latviju
 |Аўдыё                     = Latvian National Anthem.ogg
 |Форма кіравання           = [[Парламенцкая рэспубліка]]
 |lat_dir = N|lat_deg = 57|lat_min = 00|lat_sec = 
 |lon_dir = E|lon_deg = 25|lon_min = 00|lon_sec =
 |Дата незалежнасці         = [[18 лістапада]] [[1918]]
 |Незалежнасць ад           = [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]
 |Найбуйнейшыя гарады       = [[Рыга]], [[Даўгаўпілс]], [[Ліепая]], [[Елгава]], [[Юрмала]]
 |Пасады кіраўнікоў         = [[Прэзідэнт Латвіі|Прэзідэнт]] &lt;br/&gt; [[Прэм’ер-міністр]]
 |Кіраўнікі                 = [[Эдгарс Рынкевічс]] &lt;br/&gt; [[Андрыс Кулбергс]]
 |Плошча                    = 64 589 
 |Працэнт вады              = 1,5
 |Этнахаронім               = [[Латышы]]
 |Месца па насельніцтву     = 147
 |Насельніцтва              = 1 891 000
 |Год ацэнкі                = 2023
 |Насельніцтва па перапісу  = 2.070.371
 |Год перапісу              = 2011
 |Шчыльнасць насельніцтва   = 30,1
 |Месца па шчыльнасці       = 167
 |ВУП (ППЗ)                 = 53.467 млрд&lt;ref&gt;http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=60&amp;pr.y=11&amp;sy=2016&amp;ey=2023&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=941%2C946%2C939&amp;s=NGDPDPC%2CPPPPC&amp;grp=0&amp;a=&lt;/ref&gt;
 |Год разліку ВУП (ППЗ)     = 2018
 |ВУП (ППЗ) на душу насельніцтва= 29.489
 |Месца па ВУП (ППЗ) на душу насельніцтва= 49
 |ВУП (намінал)             = 28.324 млрд
 |Год разліку ВУП (намінал) = 2012
 |ВУП (намінал) на душу насельніцтва= 13.984
 |ІРЧП                      = {{рост}}0,830
 |Год разліку ІРЧП          = 2015
 |Месца па ІРЧП             = 44
 |Узровень ІРЧП             = &lt;span style=&quot;color:#090;&quot;&gt;вельмі высокі&lt;/span&gt;
}}
'''Ла́твія''' ({{Lang-lv|Latvija}}, {{Lang-liv|Leţmō}}) — дзяржава ў [[Паўночная Еўропа|Паўночнай Еўропе]]. Другая паводле плошчы і колькасці насельніцтва з трох балтыйскіх краін — меншая за Літву, большая за Эстонію. На поўдні Латвія мяжуе з [[Беларусь|Беларуссю]] і [[Літва|Літвой]], на ўсходзе — з [[Расія]]й, на поўначы — з [[Эстонія]]й. З захаду краіна абмываецца [[Балтыйскае мора|Балтыйскім морам]].

Латвія складзена з чатырох гістарычных краёў — [[Курляндыя|Курляндыі]] ({{Lang-lv|Kurzeme}}) на паўднёвым захадзе, [[Відзэмэ]] ({{Lang-lv|Vidzeme}}) на паўночным захадзе, [[Семігалія|Семігаліі]] ({{Lang-lv|Zemgale}}) на паўночным усходзе і [[Латгалія|Латгаліі]] ({{Lang-lv|Latgale}}) на паўднёвым усходзе. Законам 2021 года створаны пяты рэгіён — [[Сэлія]].

Да стварэння ў 1918 годзе незалежнай латышскай дзяржавы, тэрыторыя сучаснай Латвіі ўваходзіла ў склад дзяржаўных утварэнняў [[Тэра Марыяна|нямецкіх Ордэнаў]], [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], [[Швецыя|Швецыі]], [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] пры панавальнай ролі нямецкай арыстакратыі. У 1940—1990 гадах [[Латвійская ССР]] уваходзіла ў [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік]].

Латвія — адна з краін з невялікай колькасцю насельніцтва, што працягвае скарачацца. Тэмпы скарачэння колькасці насельніцтва — адны з найвышэйшых у свеце. Дзяржаўная мова — [[латышская мова|латышская]], адна з дзвюх жывых [[Балтыйскія мовы|балтыйскіх моў]]. Сталіца Латвіі — [[Рыга]], найбуйнейшы балтыйскі горад. Іншыя вялікія гарады — [[Даўгаўпілс]] і [[Вэнтспілс]].

Латвія — член [[НАТА]] і [[Еўрапейскі Саюз|Еўрапейскага Саюза]], таксама ўваходзіць у [[Еўразона|Еўразону]] і [[Шэнгенская зона|Шэнгенскую зону]]. Пра эканамічныя поспехі Латвіі сведчыць яе членства ў [[Арганізацыя эканамічнага супрацоўніцтва і развіцця|Арганізацыі эканамічнага супрацоўніцтва і развіцця]], а [[Сусветны банк]] адносіць яе да краін з высокім даходам.

== Назва ==
Назва Латвія паходзіць ад назвы балцкага племені [[Латгалы|латгалаў]], якое жыло на ўсходзе сучаснай Латвіі. Пісьмовыя крыніцы XI—XIII стагоддзяў называюць гэтае племя ''летьгола, Lethigalli, Лотыгола''. Другая аснова ад агульнабалцкага *''galas'' «канец, край».

Першая аснова, якая і дала назву латышам і Латвіі, [[гідронім|гідранімічнага]] паходжання, ад напэўна не ідэнтыфікаванай ракі з назвай накшталт ''*Lata'' / *''Leta'', якую параўноўваюць з літоўскімі гідронімамі ''Latava, Latuva, Lat-upis'' (рэкі), ''Lat-ežeris'' (возера), латышскімі (у задзвінскім [[Відзэмэ]]) ''Late, Lat-upe''. Далей да індаеўрапейскага ''*lat-'' «цячы»&lt;ref&gt;K. Karulis. Latviešu etimoloģijas vārdnīca. Rīga, 2001. C. 504—507.&lt;/ref&gt;.

Назвы многіх рэгіёнаў, утвораныя ад назваў балцкіх плямёнаў, звязаныя менавіта з гідронімамі, якія найчасцей таксама не захаваліся і не ідэнтыфікуюцца. Назвы [[Галінды]]я, Натангія (прускія землі), [[Яцвягі|Яцвязь]] або Судовія&lt;ref&gt;V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 207—208, 296—289, 649, 890.&lt;/ref&gt;, [[Селы|Селія]]&lt;ref&gt;Топоров В. Н. Еще раз о неврах и селах в общебалтийском этноязыковом контексте (народ, земля, язык, имя). Из истории и.-евр. *''neur-'': *''-nour-'' и *''sel-'' (неумирающая память об одном балтийском племени) // Балто-славянские исследования. XVII. Москва, 2006. С. 479—482.&lt;/ref&gt;, [[Нальшчаны|Нальшаны]], імаверна і [[Літва (зямля)|Літва]], звязваюцца з гідронімамі з асновамі ''Gal-ind-, Nat-ang-, Jat-(а)v-, Sūd-(а)v-, Sel-, Nal-š-, Liet-(u)v-''&lt;ref&gt;Vanagas A. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius: Mokslas, 1981. — С. 105, 137, 182, 185, 223, 231—232, 295, 319.&lt;/ref&gt;. Існуе думка, што на адпаведных рэчках маглі знаходзіцца сакральна-рэлігійныя цэнтры пэўнага рэгіёна (племені).

== Геаграфічнае становішча ==
{{main|Геаграфія Латвіі}}
Латвія — еўрапейская дзяржава, што мае выхад да Балтыйскага мора. Адзінай думкі аб рэгіянальнай прыналежнасці Латвіі вучоныя не маюць: краіну адносяць як да [[Усходняя Еўропа|Усходняй]], так і да [[Паўночная Еўропа|Паўночнай Еўропы]]. Агульная працягласць латвійскай мяжы складае 1866 кіламетраў (з іх 1368 — сухапутная мяжа). На поўдні Латвія мяжуе з [[Беларусь|Беларуссю]] і [[Літва|Літвой]] на ўсходзе — з [[Расія]]й, на поўначы — з [[Эстонія]]й. З захаду краіна абмываецца [[Балтыйскае мора|Балтыйскім морам]], у тым ліку даволі глыбока ўрэзаным у сушу мелкім [[Рыжскі заліў|Рыжскім залівам]] на паўночным захадзе. У Балтыйскім моры Латвія мае марскую мяжу са Швецыяй, Літвой і Эстоніяй. Заходняя тэрыторыя, што выступае ў Балтыйскае мора, разглядаецца некаторымі географамі як Курляндскі [[паўвостраў]].

== Прырода ==
{{main|Геаграфія Латвіі}}
[[Файл:Latvia mapa be.png|thumb|Карта]]
[[Файл:Gaizinkalns1.JPG|thumb|left|Агляд з узгорка Гайзінькалнс]]
Латвія размешчана на заходняй ускраіне [[Усходне-Еўрапейская раўніна|Усходне-Еўрапейскай раўніны]]. Нягледзячы на нязначныя абсалютныя вышыні, латвійскія краявіды багатыя на ўзгоркі і азёры, што абумоўлена стваральнай працай старажытнага ледавіка, паходжаннем якому абавязаны ўзвышшы: Курземскае на захадзе, Латгальскае на ўсходзе і Відземскае ў цэнтральнай частцы. Да апошняга належыць найвышэйшы пункт краіны — узгорак [[Гайзінькалнс]] (312 м). Узбярэжжа ж Балтыйскага мора нізіннае і (нешырокая Прыморская нізіна) аднастайна пакатае. Іншыя нізіны разлегліся па берагах буйных рэк і на поўначы краіны.

Латвія знаходзіцца ў пераходнай зоне паміж марскім і кантынентальным кліматам. На Курземскім паўвостраве пераважаюць рысы марскога клімату, кантынентальнасць расце на ўсход не толькі ў сувязі з павелічэннем аддаленасці ад мора, але і з ростам вышыні над яго ўзроўнем. Так на ўзгорак Гайзінькалнс снегавое покрыва кладзецца на 10-15 дзён раней за яго больш нізкія ваколіцы.

Найбуйнейшая рака Латвіі — [[Заходняя Дзвіна|Даўгава]], так латышы называюць Заходнюю Дзвіну. Латвіі належаць 352 км яе ніжняга цячэння. Найбольшую працягласць на тэрыторыі Латвіі мае рака Гаўя (452 км). Азёры пераважна ледавіковага паходжання. Самае буйное возера Латвіі — [[Лубанс]] (80,7 кв.км.).

Лясы займаюць 52 % тэрыторыі Латвіі.&lt;ref&gt;[https://www.lvm.lv/ru/lesnoj-sektor Гослеса. Лесистость Латвии 1925—2016] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220716233806/https://www.lvm.lv/ru/lesnoj-sektor |date=16 ліпеня 2022 }}&lt;/ref&gt; У тыповым латышскім пейзажы, пушчы чаргуецца з палямі, сядзібамі і лугамі. Плямы раллі перамяжаюцца бярозавымі гаямі. У Латвіі сотні кіламетраў неасвоенага марскога ўзбярэжжа, парослага сасновым лесам, аздобленага нізкамі [[выдма]]ў ды белых пясчаных пляжаў. Каля 9 % тэрыторыі занята балотамі, 70 % з якіх не крануты чалавекам. З фаўны распаўсюджаныя [[алень|алені]], [[ліса|лісы]], [[лось|ласі]], [[воўк|ваўкі]], [[Бабёр еўрапейскі|бабры]]. Рэкі Латвіі — дом для буйнейшай ва ўсходняй Балтыі папуляцыі ласосевых рыб.

Прырода краіны захоўваецца ў нацыянальных парках. У кожным з чатырох рэгіёнаў Латвіі створаны адзін парк: Гаўя ў Відземе, Кемеры ў Земгале, Слітэрэ ў Курземе і Разнас у Латгале. У 2012 Латвія была другой у свеце пасля Швейцарыі паводле індэксу экалагічнай эфектыўнасці&lt;ref&gt;https://archive.today/20120605011220/http://epi.yale.edu/epi2012/rankings&lt;/ref&gt;, што азначае як высокую ступень захаванасці экасістэм, так і беражлівае стаўленне да прыроды ў наш час.

== Гісторыя ==
{{main|Гісторыя Латвіі}}
{{main|Гістарычныя вобласці Латвіі}}
Усходні бераг Балтыйскага мора быў заселены пратабалцкімі плямёнамі ў III тыс. да н.э. Старажытныя балты прадавалі металы і [[бурштын]] у Рым і [[Візантыйская Імперыя|Візантыю]]. У IX ст н.э. галоўнымі балцкімі плямёнамі былі: [[куршы]], [[латгалы]], [[селы]], [[земгалы]], на тэрыторыі сучаснай Латвіі існавала 14 асобных [[княства]]ў.

[[Файл:Medieval Livonia 1260.svg|thumb|Сярэднявечная Лівонія, 1260]]
У высокім [[Сярэднявечча|Сярэднявеччы]] вядомыя як Ліфляндыя або Інфлянты, землі сучаснай Латвіі трапілі спачатку пад нямецкі ўплыў, а пасля — уладу{{Што}}. У XII ст. уверх па Даўгаве актыўна падымаюцца місіянеры, пасланыя Папскім прастолам, але паганцы-балты не спяшаюцца прымаць хрысціянства. Тады Папы натхняюць нямецкіх рыцараў на крыжовы паход ва ўсходнюю Балтыю (1193). У пачатку XIII ст. крыжакамі заснавана Рыга, а ў пачатку XIII ст. на тэрыторыі сучасных Латвіі і Эстоніі створаны [[Лівонскі ордэн]]. У 1282 Рыга становіцца ўсходнім фарпостам гандлёвага [[Ганза|Ганзейскага саюза]].

Пасля заняпаду ордэна Інфлянты ў 1562 годзе трапілі ў склад [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], а пазней — [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], пры гэтым усходняя латгальская зямля засталася ў складзе ВКЛ пад назвай Інфлянцкага ваяводства. У складзе Рэчы Паспалітай Лівонія мела значную [[Аўтаномія|аўтаномію]]. У пачатку XVII ст. паўночная Латвія была заваявана [[Швецыя]]й. Латвійскія гісторыкі пазітыўна ацэньваюць шведскі перыяд, у гэты час была створана сетка школаў, абмежавана ўлада мясцовых магнатаў. Да XVII ст. сфарміравалася сучасная латышская нацыя. Ад нямецкага і шведскага панавання Латвія атрымала ў спадчыну і [[лютэранства]] як нацыянальную рэлігію.

У XVIII ст. тэрыторыя Латвіі была паступова далучана да [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]: паводле [[Ніштацкі мірны дагавор|Ніштацкага міру]] Расіі дасталіся [[Відзэмэ]] з [[Рыга]]ю і [[Зэмгалэ]]; у выніку падзелаў Рэчы Паспалітай — [[Латгалія]] і [[Курляндыя]]. Новадалучныя тэрыторыі мелі вялікую аўтаномію: урад, законы, [[Нямецкая мова|нямецкую мову]] як дзяржаўную. У Балтыі раней за астатнюю Расію быў адменены прыгон — у 1818—1819 гадах. У сярэдзіне XIX ст. шырока разгарнуўся латышскі нацыянальны рух, накіраваны супраць нямецкага засілля; была створана арганізацыя «Маладая Латвія». [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|Паўстанне 1863 года]] Латвію практычна не закранула, але да краіны дакацілася хваля [[Русіфікацыя|русіфікацыі]]. Зрэшты, нацыяналісты таго часу не бачылі ў ёй зла і асноўнае, што можна сказаць аб нацыянальным руху канца стагоддзя: ён моцна палявеў. Два стагоддзі Расійскай Імперыі былі адзначаны неверагодным эканамічным бумам: развівалася прамысловасць, будаваліся чыгункі, пашыраўся гандаль. А Рыга стала найбуйнейшым портам імперыі.

[[Файл:Riga 1940 Soviet Army.jpg|thumb|left|Чырвоная Армія ўваходзіць у Рыгу, 1940]]
Падчас [[Еўрапейскі тэатр ваенных дзеянняў Першай сусветнай вайны|Першай Сусветнай вайны]] латвійская зямля стала арэнай баявых дзеянняў. [[18 лістапада]] [[1918]] года Латвія абвясціла незалежнасць ад ахопленай рэвалюцыяй Расіі. У 1920 годзе Савецкая Расія прызнала незалежнасць Латвіі. У 1934 годзе Латвія стала аўтарытарнай дзяржавай пад уладай прэзідэнта Карліса Улманіса. 17 ліпеня 1940 года Латвія згодна з [[Пакт Молатава-Рыбентропа|Пактам Молатава-Рыбентропа]] была ўключана ў склад [[СССР]] на правах рэспублікі.

З 1941 па 1945 гады, падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]], нямецкі [[вермахт]] акупаваў Латвію, якая стала [[Генеральная акруга Латвія|Генеральнай акругай Латвіяй]] у складзе [[Рэйхскамісарыят Остланд|Рэйхскамісарыята Остланд]]. Пачаліся акцыі [[Халакост у Латвіі|знішчэння нямецкімі акупантамі яўрэяў]], пры ўдзеле добраахвотнікаў з латышоў (у прыватнасці, каманды Арайса), што прывяло да амаль поўнага знішчэння яўрэйскай грамады Латвіі. У 1944—1945 гадах краіна была зноў занята савецкімі войскамі. За гэтым адбылася новая хваля дэпартацый латышоў углыб СССР.

21 жніўня 1991 года Латвія аднавіла незалежнасць. Урад дзяржавы ўзяў курс на еўраінтэграцыю, не стаў далучацца да пост-савецкага аб’яднання [[СНД]]. На працягу 1990-х гадоў краіна прайшла праз шэраг маштабных дэмакратычных і рыначных рэформ. 20 верасня 2003 года на рэферэндуме 67 % латвійцаў выказаліся за ўступленне краіны ў [[Еўрапейскі Саюз]] з 1 мая 2004 года (супраць — 32 %, устрымаліся — 0,7 %, прагаласавала 72,5 % выбаршчыкаў). 29 сакавіка 2004 года Латвія стала членам [[НАТА]].

== Дзяржаўны лад і палітыка ==
{{main|Палітыка Латвіі}}
Латвія — [[рэспубліка]]. Дзейнічае Канстытуцыя 1922 года, адноўленая і мадыфікаваная 6 ліпеня 1993. Кіраўнік дзяржавы — [[Прэзідэнты Латвіі|прэзідэнт]], якога выбірае [[парламент]] на 4 гады.

Заканадаўчая ўлада належыць аднапалатнаму парламенту — [[Сейм Латвіі|Сейму]] (100 дэпутатаў), які выбіраецца на 4 гады.

Выканаўчая ўлада належыць ураду на чале з [[прэм’ер-міністр]]ам, якога прызначае прэзідэнт.

== Адміністрацыйны падзел ==
Да 2009 Латвія мела двухузроўневы падзел, па вышэйшым узроўні яна падзялялася на 26 раёнаў і 7 гарадоў асаблівага статусу. У выніку рэформы ўтвораны адзін узровень адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу: 109 муніцыпалітэтаў (лат. ''novadi'') і 9 рэспубліканскіх гарадоў (лат.: ''republikas pilsētas''). Пасля рэформы 2021 года ў краіне 33 муніцыпалітэты, якія часта супадаюць з былымі раёнамі, і 10 дзяржаўных гарадоў (лат.: ''valstspilsētas'').

== Адносіны з Беларуссю ==
[[Файл:1209 (25-hoddzie ŭstaliavannia dyplamatyčnych adnosin pamiž Respublikaj Bielaruś i Latvijskaj Respublikaj).jpg|thumb|[[Паштовая марка]] [[Беларусь|Беларусі]], прысвечана 25-годдзю беларуска-латвійскіх адносін, 2017 год.]]
{{main|Беларуска-латвійскія адносіны}}
У снежні 1991 года Рэспубліка Беларусь і Латвійская Рэспубліка падпісалі Дэкларацыю аб прынцыпах добрасуседскіх адносін. У 1993 годзе ў [[Мінск]]у адкрылася латвійскае пасольства, а ў Рызе — беларускае. У 1994 годзе Беларусь адкрыла генеральнае консульства ў [[Даўгаўпілс|Дзвінску]], а Латвія — у [[Віцебск]]у&lt;ref name=&quot;Ціхаміраў&quot;&gt;[[Аляксандр Ціхаміраў]]. [http://www.pagonia.org/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=27174&amp;Itemid=19 Рыгу падштурхоўваюць адліга і крызіс]{{Недаступная спасылка}}// [[Пагоня (1992)|Пагоня]]. 9 сакавіка 2009&lt;/ref&gt;.

У 1993 годзе Латвію наведаў з візітам міністр замежных спраў Беларусі [[Пётр Кузьміч Краўчанка]]. У 1995 годзе ў Мінску двойчы пабываў прэм’ер-міністр Латвіі [[Марыс Гайліс]]. У тым жа годзе ўпершыню адбыўся візіт у Беларусь дэлегацыі латвійскага парламента. У верасні 1997 года на міжнароднай нарадзе ў [[Вільнюс]]е адбылася сустрэча прэзідэнтаў. У 2006 годзе Латвія аб’явіла, што не дапусціць на сваю тэрыторыю вышэйшых службовых асоб Беларусі, якія маюць дачыненне да парушэння правоў чалавека і дэмакратычных норм.

Латвія з’яўляецца адной з нешматлікіх краін Еўрасаюза, у якія ў XXI стагоддзі здзейсніў візіт [[прэм’ер-міністр Беларусі]].&lt;ref&gt;[http://naviny.by/rubrics/economic/2010/09/23/ic_news_113_352445/ Сідорскі здзяйсняе працоўны візіт у Латвію] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100929131643/http://naviny.by/rubrics/economic/2010/09/23/ic_news_113_352445/ |date=29 верасня 2010 }}&lt;/ref&gt;

У жніўні 1993 года Беларусь і Латвія падпісалі пагадненне аб прыгранічных пунктах пропуску, у лютым 1994 года — пагадненне, якое спрашчае працэдуру пропуску праз мяжу жыхароў прыгранічных тэрыторый. 21 лютага 1994 года ўрады падпісалі Дамову аб мяжы. За аснову мяжы была прынята лінія, якая склалася да моманту ўключэння Латвіі ў склад [[СССР]] у 1940 годзе. У маі 1998 года бакі пачалі працэс дэмаркацыі і ў кастрычніку 2006 года завяршылі яго, устанавіўшы апошні памежны знак ля вёскі Карасіна ў [[Браслаўскі раён|Браслаўскім раёне]].&lt;ref name=&quot;Ціхаміраў&quot;/&gt;.

== Узброеныя сілы ==
{{main|Нацыянальныя ўзброеныя сілы Латвійскай Рэспублікі}}

== Насельніцтва ==
{{main|Насельніцтва Латвіі}}
[[Файл:Population-of-Latvia.PNG|thumb|Дынаміка колькасці насельніцтва, 1920—2015]]
У канцы 2010-х у Латвіі пражывае каля 2 млн чалавек, гэта больш за Эстонію, але менш за Літву. Да пачатку 1990-х насельніцтва краіны павялічвалася і на сваім піку (1990) дасягнула 2,67 млн чал. Пасля распаду СССР і ўступлення Латвіі ў ЕС колькасць насельніцтва краіны паменшылася на 0,7 млн чал. або на 27 % і працягвае памяншацца. У 2017 годзе ў Латвіі жыло столькі ж народу, колькі ў 1950-м. Падобныя тэмпы дэпапуляцыі ў свеце толькі ў Літвы і Балгарыі. Скарачэнне колькасці насельніцтва мае пад сабою два складнікі: перавышэнне смяротнасці (14,5 на адну тысячу) над нараджальнасцю (9,7) і міграцыйны адток у краіны Заходняй Еўропы (-6). Такім чынам, тэмп змяншэння насельніцтва Літвы ў 2017 склаў −1,08 %&lt;ref name=&quot;cia.gov&quot;&gt;https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/lg.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150905150547/https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/lg.html |date=5 верасня 2015 }}&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Latvijas novadi.rus.png|thumb|Сукупная доля рускіх, беларусаў, украінцаў у землях Латвіі, перапіс 2011]]
Латвія — шматнацыянальная дзяржава з перавагай тытульнай нацыі. Дадзеныя аб нацыянальным складзе ўзятыя з апошняга перапісу (2011): з двухмільённага насельніцтва краіны 62,1 % складаюць [[латышы]], 26,9 % — [[рускія]], 3,3 % — [[беларусы]], 2,2 % — [[украінцы]], 2,2 — [[палякі]], 1,2 % — [[літоўцы]], 2,1 % — іншыя этнічныя групы (сярод іх [[эстонцы]], [[немцы]], [[лівы]], яўрэі)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/latvia-ethnic-comm2011.htm |title=Архіўная копія |access-date=15 жніўня 2018 |archive-date=5 сакавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305012011/http://pop-stat.mashke.org/latvia-ethnic-comm2011.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Для параўнання: перапіс 1935 года зафіксаваў долю латышоў, роўную 76,9 %, а рускіх — 8,8 %; да Другой Сусветнай вайны вялікую этнічную меншасць складалі прыбалтыйскія немцы, амаль цалкам прымусова рэпатрыяваныя ў Германію ў 1939—1941. Пасля вайны адбываўся магутны прыток працоўных мігрантаў з іншых рэспублік СССР, у асноўным славян, і апошні савецкі перапіс (1989) адзначыў долю латышоў у 52,05 %, а рускіх — 33,96 %, у час незалежнасці рост удзельнай вагі тытульнай нацыі суправаджаецца змяншэннем долі астатніх меншасцей. Латышы абсалютна пераважаюць у сельскай мясцовасці, у вялікіх гарадах (Рыга, Даўгаўпілс) іх доля меншая за сукупную долю прадстаўнікоў іншых нацый.

У Латвіі дагэтуль здараюцца канфлікты вакол рускай меншасці, прадстаўнікі якой часта адмаўляюцца атрымліваць латышскае грамадзянства па ўстаноўленай працэдуры, якая прадугледжвае іспыт па латышскай мове, а латышскія ўлады парушаюць правы рускіх на навучанне на роднай мове. Прыкладна траціна рускамоўных мае статус неграмадзян і не мае права голасу на выбарах і некаторых іншых правоў і свабод грамадзян. На 2022 год 9,7 % насельніцтва краіны не мае ніякага грамадзянства.&lt;ref&gt;[https://lvportals.lv/dienaskartiba/341677-latvija-iebraukuso-skaits-lidzsvaro-aizbrauceju-skaitu-2022 Демографическая статистика Латвии]&lt;/ref&gt;

Паводле некаторых дадзеных&lt;ref name=&quot;cia.gov&quot; /&gt;, Латвія адносіцца да самых нерэлігійных краін свету. Каля 64 % насельніцтва не атаясняе сябе ні з якой рэлігіяй. [[Лютэранства]], традыцыйную веру латышоў, спавядае каля 19 % насельніцтва (паводле іншых дадзеных — 34,2 %), яшчэ 15-17 % адносяць сябе да праваслаўных, гэта ў асноўным рускамоўнае насельніцтва. Палякі і літоўцы, а таксама частка латгальскіх латышоў — каталікі (па некаторых дадзеных — да 20 %).&lt;ref name=&quot;cia.gov&quot; /&gt;

Насельніцтва размешчана па тэрыторыі краіны даволі раўнамерна пры сярэдняй шчыльнасці каля 30 чалавек на кв.км. У 2018 годзе крыху больш за дзве траціны латышоў (68,1 %) жыло ў гарадах. Буйнейшы горад Латвіі і ўсёй Балтыі — Рыга (637 тыс. у 2018)&lt;ref name=&quot;cia.gov&quot; /&gt;. Наступныя буйныя гарады на парадак меншыя за сталіцу: Даўгаўпілс, 93 тыс.; [[Ліепая]], 76 тыс.; [[Елгава]], 59 тыс.; Юрмала, 50 тыс.&lt;ref&gt;https://www.csb.gov.lv/sites/default/files/publikacijas/2015/Nr%2012%20Latvijas%202011.gada%20Tautas%20skaitisanas%20rezultati_Results%20of%20the%202011%20Population%20and%20housing%20census%20in%20Latvia%20(15_00)_LV_EN.pdf&lt;/ref&gt;

=== Адукацыя і навука ===
{{main|Адукацыя ў Латвіі}}
Далучэнне Латвіі да [[СССР]] змяніў усе сферы культурнага жыцця, уключаючы сістэму адукацыі. Усе ўзроўні сістэмы адукацыі развіваліся па двух моўных кірунках — латышскім і рускім, латышы знаёміліся з інтэрнацыянальнай культурай народаў СССР і іншых краін.

З пачатку XXI ст. у краіне праводзяць палітыку дэрусіфікацыі сістэмы адукацыі.

== Эканоміка ==
{{main|Эканоміка Латвіі}}
Эканоміка сучаснай Латвіі, як і яе балтыйскіх суседзяў, сфарміравалася ў выніку перабудовы гаспадаркі з планавага ўзору на рынкавы пасля распаду СССР і наступнай еўраінтэграцыі. Гэтыя працэсы прывялі да скарачэння ўдзельнай вагі галін цяжкай прамысловасці, павелічэння ролі і долі сферы паслуг у ВУП да 75 %&lt;ref name=&quot;cia.gov&quot; /&gt;, імклівага росту агульнага дабрабыту. ВУП на душу насельніцтва па ППЗ у 2018 складае амаль 30000, што крыху меней за Эстонію і Літву. З 2014 Латвія з’яўляецца часткай [[Еўразона|еўразоны]], з 2016 — [[Арганізацыя эканамічнага супрацоўніцтва і развіцця|Арганізацыі эканамічнага супрацоўніцтва і развіцця]].

Асабліва хуткімі тэмпамі латвійская эканоміка развівалася ў 2000—2007 гадах, за што Латвія разам з Літвой і Эстоніяй былі названыя «[[Балтыйскія тыгры|Балтыйскімі тыграмі]]». Сусветны крызіс 2008—2009 негатыўна паўплываў на гаспадаркі «тыграў». У 2009 годзе ВУП Латвіі скараціўся на 14 %, і, нягледзячы на ўстойлівы рост эканомікі пачынаючы з 2011, толькі да 2017 года краіна здолела вярнуцца на дакрызісны ўзровень. Да сур’ёзных выклікаў, з якімі прыходзіцца змагацца сучаснай латвійскай эканоміцы, адносяцца высокі ўзровень карупцыі, што дасюль адпужвае інвестараў&lt;ref name=&quot;cia.gov&quot; /&gt;; а таксама дэпапуляцыя і эміграцыя, што адмоўна адбіваюцца на колькасці і якасці працоўнай сілы. У Латвіі адзін з найвышэйшых у ЕС паказчыкаў эканамічнай няроўнасці.

[[Файл:Plavinu HES.JPG|thumb|Плявіньская ГЭС]]
У складзе СССР Латвія вылучалася развітым цяжкім машынабудаваннем, тут збіраліся электрацягнікі (Рыга), мікрааўтобусы (Елгава). Сённяшняя Латвія — невялікая краіна з адкрытай эканомікай, інтэграванай у агульнаеўрапейскую гаспадарку, з коштам экспарту большым за палову ВУП&lt;ref name=&quot;cia.gov&quot; /&gt;. Найважнейшай галіной прамысловасці Латвіі застаецца [[машынабудаванне]], прычым, на першае месца ў складзе галіны ў XXI стагоддзі высунулася электроніка; ажыццяўляецца зборка аўтамабіляў. Іншыя галіны прамысловасці: фармацэўтыка, вытворчасць мэблі і тэкстыльная прамысловасць. Апроч таго, важную ролю маюць марское рыбалоўства, сельская гаспадарка і звязаная з імі харчовая прамысловасць. Латвія мае тры вялікіх гідраэлектрастанцыі на Даўгаве: [[Плявіньская ГЭС]] (825 МВт), Рыжская ГЭС (402 МВт) і Кегумская ГЭС (192 МВт). У апошнія гады пабудавана некалькі дзясяткаў ветраных электрастанцый рознага маштабу.

Выгаднае эканоміка-геаграфічнае становішча дазваляе зарабляць на транзіце нафты і нафтапрадуктаў з Расіі і Беларусі. Традыцыйна вялікае значэнне мае [[турызм]], што зноў перажывае рост пасля атрымання незалежнасці.

У знешнім гандлі для Латвіі характэрны ўстойлівы адмоўны баланс (-7 млрд долараў у 2016). Аснову экспартнай прадукцыі складаюць драўніна і вырабы з яе, прадукцыя харчовай прамысловасці і машынабудавання. Найважнейшыя гандлёвыя партнёры Латвіі — краіны Паўночнай Еўропы (безумоўна, у першую чаргу тут вылучаюцца балтыйскія суседзі (28 % экспарту і 18 % імпарту ў 2016)); Расійская Федэрацыя (24 % імпарту, у першую чаргу, вуглевадародаў), Польшча, Германія&lt;ref&gt;http://atlas.cid.harvard.edu/explore/?country=132&amp;partner=undefined&amp;product=undefined&amp;productClass=HS&amp;startYear=undefined&amp;target=Partner&amp;year=2016&lt;/ref&gt;. Доля Беларусі ў латвійскім экспарце складае 0,94 %, у імпарце — 1,23 %.

== Транспарт ==
Транспартная інфраструктура Латвіі добра развітая. Цэнтр транспартнай сеткі — сталіца Рыга.

=== Чыгунка ===
{{main|Латвійская чыгунка}}
За апошнія 10 гадоў чыгунка перажыла вялікае зніжэнне пасажырапатоку. Найбуйнейшае прадпрыемства чыгункі — LDZ ([[Latvijas dzelzceļš]]). Важнымі застаюцца таварныя перавозкі да балтыйскіх портаў, прыгарадныя электрычкі ў Рыжскай агламерацыі, пасажырскія перавозкі з Рыгі ў [[Даўгаўпілс]], а таксама з Рыгі ў Вільнюс, Каўнас, Мінск, Маскву і Санкт-Пецярбург.

=== Авіяцыйны транспарт ===
Буйнейшы аэрапорт краіны знаходзіцца ў Рызе. Таксама там размешчана найбуйнейшая авіякампанія Латвіі — [[airBaltic]], што ажыццяўляе рэйсы ў Скандынавію, краіны Цэнтральнай Еўропы і іншыя краіны Прыбалтыкі.
[[Файл:Ventspils osta.jpg|thumb|Вентспілскі свабодны порт]]

=== Аўтамабільны транспарт ===
Латвія мае прамянёвую сістэму шашэй з цэнтрам у Рызе. Важнае значэнне мае аўтастрада [[Via Baltica]], што ідзе праз усю краіну з поўначы на поўдзень праз Рыгу.

=== Марскі транспарт ===
Марскі транспарт на Балтыцы — важны складнік транспартнай сістэмы рэгіёна з Сярэднявечча. Марскія парты Латвіі — Рыга, Вентспілс і Ліепая. Паромныя маршруты злучаюць Латвію з краінамі [[Скандынавія|Скандынавіі]], Польшчай, [[Германія]]й. Апроч таго, багата марскіх камунікацый ідуць уздоўж латышскага ўзбярэжжа.

== Культура і грамадства ==
За сваю гісторыю Латвія трапляла пад культурныя ўплывы розных краін. Найбольш яскравы ўплыў краін Паўночнай Еўропы. Архітэктура старых гарадоў тыповая для гарадоў Ганзы. Таксама і сучасная латышская культура мае шчыльныя сувязі з шведскай, фінскай і, асабліва, нямецкай культурамі.

Важную ролю ва ўтварэнні культурнага ландшафту Латвіі адыграла расійскае панаванне, што доўжылася амаль два стагоддзі. Руская мова дагэтуль вельмі пашыраная ў краіне, асабліва ў гарадах і на ўсходзе, сярод рускіх і іншых нацыянальных груп, што складаюць да 40 % насельніцтва.

Частка сучаснай Латвіі вакол Даўгаўпілса (Латгалія) гістарычна была населена беларусамі, уваходзіла ў Полацкае княства і нават была ўключана ў склад [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]] ў 1918 годзе. Сам Даўгаўпілс мае адпаведную беларускую назву — Дзвінск.

Апроч таго, у Латвіі пражывае народнасць ліваў колькасцю 170 чалавек,&lt;ref&gt;[https://www.latvia.eu/ru/latvians/latvian-livs Latvia.eu. Ливы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220716233805/https://www.latvia.eu/ru/latvians/latvian-livs |date=16 ліпеня 2022 }}&lt;/ref&gt; перш за ўсё ў Рызе і некаторых прыморскіх вёсках.

Пануючай у Латвіі рэлігіяй пасля Рэфармацыі стала [[лютэранства]], за выняткам пераважна [[каталіцтва|каталіцкай]] Латгаліі. Сярод рускамоўных латвійцаў пашыранае [[праваслаўе]]. Колькасць рэгулярна наведваючых царкву ў Латвіі сёння вельмі малая, ці не самая нізкая ў Еўропе. [[Латышская лютэранская царква]] вельмі кансерватыўная і адмаўляе жанчынам у праве прапаведаваць, у чым яна супярэчыць з латышскай лютэранскай царквой у замежжы ў Швецыі і іншых краінах. Вялікую ролю граюць абрады і элементы традыцыйных балцкіх вераванняў.

Самае яскравае народнае свята ў латышоў — Купалле (Ligo), з якім таксама звязана шмат звычаяў і абрадаў.

Латвія знакамітая сваёй культурай народных спеваў. Тыповая латышская форма спеваў — Дайны, чатырохрадковыя, невершаваныя спевы на розныя тэмы, ад міфалагічных да побытавых сюжэтаў. Этнографамі было сабрана больш за мільён народных дайнаў, што ёсць рэкордам, зважаючы на колькасць насельніцтва невялікай Латвіі. Запіс дагэтуль перадаваных у вуснай форме дайнаў пачаў пад канец XIX ст. Крыш’яніс Баронс; сабраная ім для гэтага Шафа Дайнаў дагэтуль з’яўляецца свайго кшталту нацыянальнай святыняй.

Кожныя 5 год у Рызе (за савецкім часам — за мяжой) праходзіць вялікае Спеўніцкае свята, у якім бяруць удзел тысячы латышскіх і замежных хораў, хораў латышскае дыяспары.

Як і ў Эстоніі, гарадская культура і буйныя паны ў Латвіі былі да Рэвалюцыі 1917 года нямецкамоўнымі. Таксама нямецкамоўнаю была інтэлігенцыя. Падчас Другой Сусветнай вайны нямецкая меншасць была вывезена ў Германію. Таксама амаль не засталося ў Латвіі пасля Другой Сусветнай вайны яўрэяў.

== Цікавае ==
Паводле некаторых вучоных, у Латвіі ў 1510 г. была ўстаноўлена першая яліна ў свеце. Іншая тэорыя адносіць гэта вынаходніцтва да [[Страсбург]]а ў французскім [[Эльзас]]е.

== Гл. таксама ==
* [[Гарадзішча Даўгмале]]
* [[Рэферэндум у Латвіі (2012)|Рэферэндум у Латвіі]]

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|9}}
* ''Блейере, Д.'' История Латвии. XX век / Д. Блейере [и др.]; [пер. Жанна Эзит]. — Рига : Jumava, 2005. — 473 с.
* ''Воробьева, Л. М.'' История Латвии от Российской империи к СССР / Л. М. Воробьева ; Фонд содействия актуальным ист. исслед. «Историческая память», Российский ин-т стратегических исслед. — Москва : Фонд «Историческая память» : РИСИ, 2009. — 384 с.
* ''Плаканс, А.'' Краткая история стран Балтии: [перевод с английского] / А. Плаканс. — Москва : Весь Мир, 2016. — 478 с.
* ''Plakans, A.'' The Latvians : a short history / A. Plakans. — Stanford, Calif. : Hoover Institution Press, Stanford University, 1995. — 257 p.

{{Краіны Еўропы}}
{{Еўрапейскі Саюз}}
{{НАТА}}
{{Краіны ў Балтыйскага мора}}
{{Міжземнаморскі Саюз}}
{{Вонкавыя спасылкі}}

[[Катэгорыя:Латвія| ]]
[[Катэгорыя:Краіны Еўрапейскага Саюза]]
[[Катэгорыя:Дзяржавы НАТА]]</text>
      <sha1>l5jjskuolzhw8p8fzu248918zl08p93</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Пол Мак-Картні</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15303</id>
    <revision>
      <id>5152688</id>
      <parentid>5152002</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T16:59:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emilia Noah</username>
        <id>155537</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>5152688</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5793" sha1="gixxo3x30ft1mi2ntk2av0fgddimrs4" xml:space="preserve">{{Музыкант
 |Супрацоўніцтва = [[Peter &amp; Gordon]]&lt;br&gt;[[Badfinger]]&lt;br&gt;[[Michael Jackson]]&lt;br&gt;[[Stevie Wonder]]&lt;br&gt;[[Elvis Costello]]
 |Лэйблы         = [[Hear Music]]&lt;br&gt;[[Parlophone Records]]&lt;br&gt;[[Capitol Records]]&lt;br&gt;[[Apple Records]]&lt;br&gt;[[CBS Records]]&lt;br&gt;[[EMI Music Group]]
}}
'''Пол Мак-Картні''' ({{lang-en|James Paul McCartney}}; {{ВД-Прэамбула}}) — англійскі [[рок-музыка]]нт, кампазітар, спявак.

З [[1959]] да [[1970]] працаваў у складзе «[[The Beatles]]» ({{lang-en|The Beatles}}), дзе граў на бас-гітары і спяваў. Пасля распаду групы пачаў паспяховую сольную кар’еру, якую працягвае да нашага часу. З сольных альбомаў Мак-Картні можна выдзяліць ''Band on the Run'' («Ансамбль у руху», 1973) і ''Off the Ground'' («Па-над зямлёй», 1993). Асноўная рыса твораў Мак-Картні — іх выключны меладызм. Такія песні як ''Yesterday'' («Учора», 1965), ''Let It Be'' («Няхай будзе так», 1970) і ''Mull of Kintyre'' («Востраў Кінтайр», 1977) па праву лічацца вяршынямі музычнай лірыкі [[XX стагоддзе|XX ст.]] У адзнаку заслуг Мак-Картні ўзнагароджаны ордэнам Брытанскай Імперыі ў [[1965]] і атрымаў тытул рыцара ў [[1997]].

== Дыскаграфія ==
{|
|
=== Сольныя альбомы ===

* ''McCartney'' (1970)
* ''Ram'' (1971) (з Ліндай Мак-Картні)
* ''McCartney II'' (1980)
* ''Tug of War'' (1982)
* ''Pipes of Peace'' (1983)
* ''Give My Regards to Broad Street'' (1984)
* ''Press to Play'' (1986)
* ''CHOBA B CCCP'' (1988)
* ''Flowers in the Dirt'' (1989)
* ''Off the Ground'' (1993)
* ''Flaming Pie'' (1997)
* ''Run Devil Run'' (1999)
* ''Driving Rain'' (2001)
* ''Chaos and Creation in the Backyard'' (2005)
* ''Memory Almost Full'' (2007)
* ''Kisses on the Bottom'' (2012)
* ''New'' (2013)
* ''Egypt Station'' (2018)
* ''McCartney III'' (2020)
* ''[[The Boys of Dungeon Lane]]'' (2026)

=== Дуэт [[The Fireman]] (Мак-Картні і [[Youth]]) ===

* ''Strawberries Oceans Ships Forest'' (1993)
* ''Rushes'' (1998)
* ''Electric Arguments'' (2008)
|
=== З гуртом [[Paul McCartney and Wings|Wings]] ===

* ''Wild Life'' (1971)
* ''Red Rose Speedway'' (1973)
* ''Band on the Run'' (1973)
* ''Venus and Mars'' (1975)
* ''Wings at the Speed of Sound'' (1976)
* ''London Town'' (1978)
* ''Back to the Egg'' (1979)
* ''One Hand Clapping'' (2024) (запіс студыйнага канцэрта)

=== Альбомы класічнай музыкі ===

* ''Paul McCartney's Liverpool Oratorio'' (1991) (з [[Карл Дэвіс|Карлам Дэвісам]])
* ''Standing Stone'' (1997)
* ''Working Classical'' (1999)
* ''Ecce Cor Meum'' (2006)
* ''Ocean's Kingdom'' (2011) (з Пітэрам Марцінсам, музыка да аднайменнага балета)

=== Іншае ===

* ''The Family Way'' (1967) (саўндтрэк)
* ''Thrillington'' (1977) (інструментальная версія альбома ''Ram'')
* ''Liverpool Sound Collage'' (2000) 
* ''Twin Freaks'' (2005) (альбом рэміксаў, разам з діджэям ''Freelance Hellraiser'')
* ''McCartney III Imagined'' (2021) (альбом рэміксаў)
|}

== Гл. таксама ==
* [[Легенда пра смерць Пола Мак-Картні]]

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Ross Benson ''Paul McCartney: Behind the Myth'', London, 1992.

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}
* [http://www.paulmccartney.com Афіцыйны сайт]
* [http://www.youtube.com/results?search_query=Paul+McCartney&amp;aq=f Відэа на YouTube]
* [http://www.maccafan.net/Library/Paintings/Paintings.htm Жывапіс Пола Мак-Картні]
* [http://music-facts.ru/credits/The_Beatles/artist/Paul_McCartney/ Спіс інструментаў, на якіх гуляў Пол Мак-Картні ў Бітлз] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150218032309/http://music-facts.ru/credits/The_Beatles/artist/Paul_McCartney/ |date=18 лютага 2015 }}

{{The Beatles}}
{{Прэмія «Оскар» за найлепшую музыку да фільма}}
{{Лаўрэаты прэміі Вольфа ў мастацтве}}
{{продкі}}
{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Мак-Картні Пол}}
[[Катэгорыя:The Beatles]]
[[Катэгорыя:Выканаўцы, якія ўзначальвалі Billboard Hot 100]]
[[Катэгорыя:Рок-музыканты Вялікабрытаніі]]
[[Катэгорыя:Бас-гітарысты Вялікабрытаніі]]
[[Катэгорыя:Рэкардсмены Кнігі рэкордаў Гінеса]]
[[Катэгорыя:Выканаўцы, уключаныя ў Залу славы рок-н-рола]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар» за «Найлепшую музыку да фільма»]]
[[Катэгорыя:Мастакі марак]]
[[Катэгорыя:Кампазітары паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Ivor Novello Awards]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BRIT Awards]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Грэмі»]]
[[Катэгорыя:Выканаўцы Capitol Records]]
[[Катэгорыя:Аўтары-выканаўцы Вялікабрытаніі]]</text>
      <sha1>gixxo3x30ft1mi2ntk2av0fgddimrs4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вікіпедыя:Да выдалення</title>
    <ns>4</ns>
    <id>16411</id>
    <revision>
      <id>5152684</id>
      <parentid>5152003</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T16:44:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emilia Noah</username>
        <id>155537</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>У архіў.</comment>
      <origin>5152684</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31324" sha1="eq0vikoezwhbgqqzh4djkm4yeq10gl9" xml:space="preserve">{{Index box}}
{{shortcut|ВП:ДВ}}
{{/Шапка}}
== [[Metal Gear Solid 3: Snake Eater]] == 
Машынны недапераклад. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:40, 6 чэрвеня 2026 (+03)

:пераклад не машынны, проста я перакладаў менавіта так каб ўсё было як у англійскім тэксце. гад дэмн [[Удзельнік:ABECOME SAWYER|ABECOME SAWYER]] ([[Размовы з удзельнікам:ABECOME SAWYER|размовы]]) 09:58, 7 чэрвеня 2026 (+03)

==[[Шчэпан Садурскі]]==
Вынесены да выдалення а 03:03 29 сакавіка 2026 года удзельнікам {{Вікіпедыст|Aca}} з каментарыем: «Cross-wiki spam». [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 15:28, 6 чэрвеня 2026 (+03)
: {{пакінуць}}, не горшы за іншыя машпераклады. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:33, 6 чэрвеня 2026 (+03)

== [[Кэнто Масуда]] ==
Вынесены да выдалення а 03:12 31 сакавіка 2026 года удзельнікам {{Вікіпедыст|Wooze}} з каментарыем: «not notable + crosswiki spam». [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 15:24, 6 чэрвеня 2026 (+03)
: {{выдаліць}}, наконт ''not notable'' можна было б паспрачацца, калі б у артыкуле меўся змест. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:35, 6 чэрвеня 2026 (+03).

==[[Ягор Аляксандравіч Дырда]]==
Вынесены да выдалення а 12:24 22 мая 2026 года удзельнікам {{Вікіпедыст|M.L.Bot}} з каментарыем: «залежна ад вынікаў на УкрВікі, таму на нашу старонку не дадаю». Мяркую, абмеркаванне патрэбна. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 15:20, 6 чэрвеня 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}. Значнасці асобы няма. Аматар, які час ад часу гуляе ў футбол. &quot;Арда&quot; — назва аматарскага непрафесійнага гуртка асоб, медыяпраект. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:19, 6 чэрвеня 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}, з УкрВікі не выдаляеецца бадай нічога. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:29, 6 чэрвеня 2026 (+03)

==[[89 км (блок-пост)]]==
Вынесены да выдалення а 22:12 16 сакавіка 2026 удзельнікам {{Вікіпедыст|Estopedist1}} з каментарыем: «unreferenced, not notable topic. No equivalent in etwiki or enwiki». [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 15:16, 6 чэрвеня 2026 (+03)
: {{выдаліць}}, прымаем значнасць чыгуначных станцый і прыпыначных пунктаў, але гэты аб'ект зусім нязначны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:31, 6 чэрвеня 2026 (+03)

== [[Кенэт Хопкінс]] ==
: {{выдаліць}}, агульны крытэрый значнасці не выконваецца, [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]] нічога не дае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:04, 6 чэрвеня 2026 (+03)

== [[Аперацыя «Нептун»]] ==
Крытычна мала для такога артыкула, фактычна — гэта «затычка» на важную тэму і стаіць так 10+ гадоў. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:52, 6 чэрвеня 2026 (+03)
: {{пакінуць}} — аргументацыя пра ''«затычку»'' і ''10+ гадоў'' не ўказвае на тое, што артыкул мае быць выдалены; аргументацыя пра ''важную тэму'' ўказвае на тое, што артыкул мае быць захаваны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:29, 6 чэрвеня 2026 (+03)
:{{Каментарый}}: Не ведаю як наконт абмяркоўваемага артыкула, але дзякуй удзельніку за стварэнне артыкула [[У сківіцы смерці]], гэта звязаная тэма і вельмі важная. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 15:10, 6 чэрвеня 2026 (+03)

== [[Праваабаронцы за свабодныя выбары]] ==
Значнасць сумнеўная, ніякіх крыніц, апроч афіляваных інфастаронак, але ёсць некалькі спасылак з іншых артыкулаў на яго. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:54, 4 чэрвеня 2026 (+03)
* Яго дублікат «[[Лагон]]», ці то ЛагоС, выставіў да хуткага выдалення. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:10, 4 чэрвеня 2026 (+03)

== [[Цукеркавы дождж (Брэст)]] ==
Спасылкі з 2013 года, то бок значнасць падзеі не выйшла за межы навіннай. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:10, 2 чэрвеня 2026 (+03)
*{{Выдаліць}}, згодна з аргументацыяй. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 13:14, 5 чэрвеня 2026 (+03)

== [[NGC 971]] ==
Не артыкул, аб'ект каталога галактык, унесены туды памылкова. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:41, 30 мая 2026 (+03)

== [[Волшебная Гора (рок-гурт)]] ==
Выглядае, як аматарства. У РуВікі артыкул пра гэты рускамоўны гурт выстаўлены да выдалення. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:06, 30 мая 2026 (+03)
: Паралельна створаны артыкул з памылкай у назве [[Раман Каноплёў]] — гэта заснавальнік і лідар гурта, туды можна перанесці і пэўныя звесткі пра гурт. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:12, 30 мая 2026 (+03)
:: Спасылка на газету &quot;Завтра&quot; — фальсіфікат. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:09, 30 мая 2026 (+03)
:::Там Канаплёў згаданы. Адзін, без ансамбля. ;) [[Удзельнік:Γλωσσολαλιά|Γλωσσολαλιά]] ([[Размовы з удзельнікам:Γλωσσολαλιά|размовы]]) 14:15, 30 мая 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}: 1 дэма-запіс — курам на смех [[Удзельнік:Γλωσσολαλιά|Γλωσσολαλιά]] ([[Размовы з удзельнікам:Γλωσσολαλιά|размовы]]) 14:04, 30 мая 2026 (+03)

== [[Максім Андрэевіч Крупейчанка]] ==
: артыкул [https://ru.wikipedia.org/wiki/Крупейченко,_Максим_Андреевич Крупейченко, Максим Андреевич] выдалены з РуВікі праз адстутнасць доказаў энцыклапедычнай значнасці, стаіць забарона стварэння, меліся спробы несанкцыянаванага аднаўлення старонкі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:07, 27 мая 2026 (+03)

== [[Капліца (Душкава)]] і [[Пірамідальная капліца (Душкава)]] ==
Аб'екты не выбіваюцца з шэрагу апісаных у артыкуле [[Душкава#Славутасці]]. Назбіраць інфармацыі на асобныя артыкулы пра іх немагчыма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:28, 6 мая 2026 (+03)

:{{Выдаліць}}, згодны з аргументацыяй. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:03, 14 мая 2026 (+03)

== [[TEDxUlicaMińska]] ==
: {{выдаліць}} [[Сяргей Васілевіч Бесараб|Бесараб]] піша ў Вікі, нібы гэта яго ўласны дзённічак. У артыкула няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:27, 19 красавіка 2026 (+03)
::Шаноўны месье, згодна з правіламі Беларускай Вікіпедыі, заклікаю вас устрымлівацца ад пераходу на асобы і абмяркоўваць змест артыкула, а не яго аўтараў (парушэнне [[ВП:ЭП]] — Этычныя паводзіны і [[ВП:ДН]]. Сцвярджэнне «няма значнасці» не адпавядае рэчаіснасці бо артыкул абапіраецца на аўтарытэтныя, незалежныя другасныя крыніцы — разгорнутыя рэпартажы ў буйнейшых медыя («Белсат» і г.д.), якія падрабязна асвятлялі як сам факт івэнту, гэтак і тэмы дакладаў спікераў. Што тычыцца абвінавачвання ў стварэнні «ўласнага дзённічка» (намёк на канфлікт інтарэсаў — [[ВП:КІ]]): цяперашні тэкст артыкула напісаны ў максімальна сухім, нейтральным і энцыклапедычным стылі без якіх-небудзь ацэначных меркаванняў. Правілы не забараняюць рэдагаваць артыкулы пра падзеі з уласным удзелам, калі тэкст падмацаваны аўтарытэтнымі крыніцамі. Калі вы бачыце канкрэтны радок, які не пацверджаны крыніцай, вы, як удзельнік Вікіпедыі, можаце выправіць фармулёўку. Калі ж вы працягваеце лічыць, што міжнародная канферэнцыя франшызы TEDx, у якой прынялі ўдзел знакавыя прадстаўнікі беларускай навукі і бізнесу, апублікаваная ў афіцыйным сусветным рэестры і асветленая нацыянальнай прэсай, «не мае значнасці» — то вы зрабілі ужо свой &quot;уклад&quot;, выставілі артыкул на вылучэнне да выдалення. Але майце на ўвазе, што рашэнне супольнасці павінна (і будзе хутчэй за ўсе) прымацца на падставе прадстаўленых незалежных СМІ і выканання фармальных правілаў, а не суб'ектыўных эмоцый ці вашай, вельмі відавочнай асабістай непрыязнасці да Бесараба. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 15:43, 19 красавіка 2026 (+03)
:::Навошта вы гаворыце пра сябе ў трэцяй асобе? Што да вашых багатых спасылак на правілы — мы тут пішам энцыклапедыю, а не гуляемся ў футбол правілам і рэкламуем сябе. [[Вікіпедыя:Ігнаруйце ўсе правілы]]. Артыкул не мае значнасці. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:35, 19 красавіка 2026 (+03)
::::Месье, па-першае, у артыкуле я згадваю сябе ў трэцяй асобе, таму што гэтага прама патрабуе базавы энцыклапедычны стыль і правіла нейтральнага пункта гледжання. Пісаць у Вікіпедыі тэкст у духу «я выступіў на канферэнцыі» — гэта абсурд. Вы сурьезна, агулам, такое пытаеце? 
::::Па-другое, я шчыра заклікаю вас спыніць выкарыстоўваць старонку размоў для трансляцыі нейкай дрэнна схаванай зайздрасці, асабістай непрыязнасці. Гэты пераход на асобы і пастаянныя эмацыйныя выказванні не проста з'яўляюцца прамым парушэннем этыкі, яны шчыра стамляюць і адцягваюць ад канструктыўнай працы над праектам.
::::Па-трэцяе. Вы кажаце, што мы «тут пішам энцыклапедыю». Вось і давайце яе пісаць. Паспрабуйце апераваць канкрэтнымі фактамі і аргументамі са СМІ, а не вашымі суб'ектыўнымі ацэначнымі меркаваннямі ці эмоцыямі. Правілы Вікіпедыі створаныя як падмурак, які абараняе энцыклапедыю ад хаосу і персанальнай &quot;самнабулічнай&quot; цэнзуры асобных удзельнікаў, якія вырашаюць, каму даваць значнасць, а каму не.
::::І самае галоўнае. Мы пішам энцыклапедыю навакольнага свету. Вікіпедыя — гэта жывая, актуальная сістэма, каштоўнасць якой менавіта ў тым, што яна фіксуе рэчаіснасць тут і цяпер, гэта не пакрыты пылам злепак палеанталагічнага музея, дзе дазволена пісаць выключна пра старыя вескі і падзеі стагадовай даўніны. Калі пра нешта пішуць аўтарытэтныя крыніцы (Deutsche Welle, Белсат, Zerkalo, Plan B), то я лічу мэтазгодным пра гэта пісаць у Вікіпедыю. Калі вы не чытаеце навін, не ведаеце пра падзеі - гэта толькі і толькі вашы асабістыя праблемы. Так што, падсумоўваючы, калі ў вас ёсць прэтэнзіі да канкрэтных радкоў ці аўтарытэтнасці прадстаўленых СМІ — прыводзьце іх. У іншым выпадку, працяг дыялогу ў падобным тоне лічу для сябе бессэнсоўным выдаткоўваннем часу. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 10:43, 20 красавіка 2026 (+03)
::::: [[Удзельнік:Siarhei V]], калі вы чытаеце навіны і ведаеце пра падзеі, гэта не нагода спаміць у Вікіпедыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 10:48, 20 красавіка 2026 (+03)
::::::Скажу вам так. Кожны піша Вікіпедыю так, як хацеў бы яе чытаць. Мне цікава чытаць артыкулы, у якіх ёсць глыбіня, жывы кантэкст і якасныя спасылкі. Чытаць і пладзіць плоскія артыкулы без сувязі з рэальнасцю — гэта ператвараць Вікіпедыю ў мёртвы тэлефонны даведнік. Я пішу разгорнута з павагі да будучых чытачоў, не бачу сэнса абмяжоўвацца парай дзяжурных радкоў, калі можна НЕ абмяжоўвацца. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:00, 20 красавіка 2026 (+03)
::::::: Няпраўда ваша, абавязковымі для рэдактараў з'яўляюцца [[Вікіпедыя:Пяць слупоў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:05, 20 красавіка 2026 (+03)
::::::::Ооо, [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|«Пяць слупоў»]], давайце паглядзім што ўнутры:
::::::::Першы слуп нам кажа што ''«Вікіпедыя — гэта энцыклапедыя»,'' якая павінна ўключаць элементы ўніверсальных ведаў на аснове аўтарытэтных крыніц. На мой погляд, жаданне некага абкарнаць тэкст да ўзроўню незразумелага сухога абрубка без гістарычнага кантэксту і глыбіні як раз такі ідзе ўразрэз з місіяй стварэння якаснай і аб'ёмнай энцыклапедыі.
::::::::Чацверты слуп з яго ''«Удзельнікі павінны ставіцца адзін да аднаго з павагай і не пераходзіць на асобы»''. Нават у нашым гэтым абмеркаванні відавочна бачны дрэнна схаваная таксічнасць, персанальныя выпады, безапеляцыйныя спробы абясцэніць чужую працу. Не час, як кажа месье вышэй «гуляць ў футбол правіламі», бывае што «не да законаў»
::::::::Нарэшце пятае, ''«Вікіпедыя не мае суровых правілаў»''. Яе галоўная мэта - гэта інтэлектуальная карысць. Калі выкарыстоўваць правілы не як інструмент паляпшэння, а як дубінку-шлагбаўм для ўласнай &quot;вахцёрскай&quot; самасцвярджанасці і выдалення інфармацыі ''—''  гэта і есць, тая самая, класічная гульня з правіламі. Толькі абсалютна не прыносячая ніякай карысці свету, у адрозненне ад таго, як вы кажаце «спама», падцверджанага разгорнутыми артыкуламі з DW ці Белсата. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:28, 20 красавіка 2026 (+03)
::::::::: Ну уж нет, чытаць правілы будзем не выбарачна, а па парадку. Пачнем з пункта 1. '''[[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя|Вікіпедыя — энцыклапедыя]]''', якая ўвабрала элементы агульных энцыклапедый, спецыялізаваных энцыклапедый і альманахаў. Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|Не ўласнае даследаванне]]» і імкнуцца да [[Вікіпедыя:Правяральнасць|дакладнасці]]. Вікіпедыя не месца для асабістых думак, досведу, аргументаў. Вікіпедыя — гэта НЕ непераборлівы збор інфармацыі. Гэта НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў, НЕ трыбуна, '''НЕ''' месца для самарэкламы, НЕ эксперымент у анархіі ці дэмакратыі, НЕ каталог сеціўных старонак. Таксама Вікіпедыя НЕ збор арыгінальных дакументаў, НЕ слоўнік і НЕ газета, дзеля гэтага існуюць суседнія праекты [[:s:Галоўная старонка|Вікікрыніцы (Wikisource)]], [[:wikt:Галоўная старонка|ВікіСлоўнік (Wiktionary)]] і [[:n:en:Main Page|ВікіНавіны (Wikinews)]], адпаведна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:32, 20 красавіка 2026 (+03)
::::::::::«Не ўласнае даследаванне і не асабістыя думкі»&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;: Тэкст артыкула грунтуецца ВЫКЛЮЧНА на матэрыялах і цытатах з аўтарытэтных незалежных медыя сусветнага і нацыянальнага ўзроўню (Deutsche Welle, Belsat, Zerkalo). Трансляцыя фактуры з найбуйнейшых СМІ гэта не «асабісты досвед», гэта фундаментальнае правіла правяральнасці. 
::::::::::«НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў / НЕ газета»: Вікіпедыя выкарыстоўвае матэрыялы газет для фіксацыі гістарычна і сацыяльна значных фактаў. Першая за мяжой афіцыйная канферэнцыя TEDx беларускай дыяспары, якая аб'яднала на адной сцэне стваральнікаў карпарацый, аналітыкаў, навукоўцаў гэта не «трывіяльны дробны факт». Гэта адметнейшая культурная і інтэлектуальная з'ява, маштаб якой аб'ектыўна зафіксаваны СМІ першага эшалона. Ігнараваць гэты маштаб можа толькі чалавек, цалкам адарваны ад кантэксту навакольнай рэчаіснасці.
::::::::::«НЕ трыбуна і НЕ месца для самарэкламы»: Тое, што маё імя і ключавыя тэзісы з выступу фігуруюць у артыкуле поруч з іншымі выступоўцамі гэта прамое адлюстраванне таго, што вынесена ў загалоўкі і тэксты ў незалежнай прэсе. Энцыклапедыя літаральна абавязана трансляваць тое, што напісана ў аўтарытэтных другасных крыніцах. Выдаленне аб'ектыўных, пацверджаных прэсай фактаў выключна з-за таго, што вас персанальна раздражняе наяўнасць пэўнага прозвішча, кваліфікуецца ў Вікіпедыі як вандалізм i цэнзура.
::::::::::Так что хопіць усляпую капіраваць правілы. Пакуль я не бачу ніводнага прэтэнзійнага факта па сутнасці пададзеных незалежных крыніц, толькі нейкі марны эмацыйна-бюракратычны спам.
::::::::::Спадарства, я шчыра не разумею навошта вы гэта робіце? [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:42, 20 красавіка 2026 (+03)
:::::::::::Я дык шчыра не разумею, навошта вы робіце сабе рэкламу ў Вікіпедыі замест напісання і рэдагавання артыкулаў пра сапраўды патрэбныя рэчы. Тут столькі працы на любую тэму, што хопіць на дзесяцігоддзі. А для звычайных падзей ёсць асобныя рэсурсы. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 11:50, 22 красавіка 2026 (+03)
::::::::::::У мяне хапае артыкулаў і пра ''сапраўдны патрэбныя рэчы'' (патрэбныя мне і такім як я, напрыклад маім чытачам), і я іх пішу. А датычна падзеі, то я паспрабаваў данесці ў артыкуле чаму лічу падзею НЕшараговай і ў чым яе важлівасць для супольнасці беларусаў.  [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 12:38, 22 красавіка 2026 (+03)

: {{выдаліць}}, гэта проста адна з шэрагу падзей, якая згадвалася ў навінах дня. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:59, 19 красавіка 2026 (+03)
::{{Пакінуць}}, ну якая ж &quot;шараговая&quot; падзея. На шараговую падзею, напрыклад, Белсат не робіць разгорнуты рэпартаж з аналізам кантэксту і дэталёвым цытаваннем спікераў (адна з цытат нават вынесена ў загаловак). Але тут самае галоўнае, што гэта першая ў гісторыі канферэнцыя глабальнай франшызы TEDx, арганізаваная беларускай супольнасцю за межамі Беларусі. Гэты беспрэцэдэнтны статус, для прэсы і эміграцыі гэта ўнікальная інтэлектуальная з'ява, якая стварае гісторыю дыяспары тут і цяпер. На мой погляд аб'ектыўныя крытэрыі энцыклапедычнай значнасці тут выкананы з вялікім лішкам [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 16:26, 19 красавіка 2026 (+03)
:::{{нейтральны}} разглядзіце магчымасць дадавання гэтых звестак у іншыя звязаныя артыкулы. Таксама пытанне вікіфікацыі, на артыкул толькі спасылкі з артыкулаў пра выступоўцаў. Слабавата агулам там з крыніцамі і са значнасцю. Як і пісаў, занадта хутка дадалі ў вікі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:33, 26 красавіка 2026 (+03)

:{{Выдаліць}}, не пабачыў значнасці. Выглядае як звычайная падзея. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:16, 2 мая 2026 (+03)
: {{Пакінуць}}. Ёсць значнасць, TEDx. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 01:49, 5 мая 2026 (+03)
::Для гэтага існуе асобны артыкул пра [[TED (канферэнцыя)|TEDx]]. Так якраз ёсць беларускі раздзел для запаўнення. Няма сэнсу ствараць асобны артыкул для падзеі звычайнай. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:06, 14 мая 2026 (+03)

== [[:Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]] ==
* {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:13, 28 лютага 2026 (+03)
*:а ў чым праблема? ВКЛ спыніла існаванне ў 1795 г., а Літва як краіна працягвала існаваць. дзеля гэтага патрэбная &lt;nowiki&gt;[[Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]]&lt;/nowiki&gt; [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:24, 28 лютага 2026 (+03)

{{/Падвал}}</text>
      <sha1>eq0vikoezwhbgqqzh4djkm4yeq10gl9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Люблінская унія</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18556</id>
    <revision>
      <id>5152715</id>
      <parentid>5056954</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T19:28:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5152715</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63544" sha1="1sgghhkkzxmmxhm078oi8a7704d86tp" xml:space="preserve">{{арфаграфія}}
{{Перапісаць|Не стае спасылак на крыніцы, зносак, хаця спіс крыніц вялікі, але не ясна адкуль паходзяць даволі рэзкія ацэнкі, чые яны.}}
{{Дагавор}}
'''Люблінская унія''' ([[1 ліпеня]] [[1569]]) — комплекс заканадаўчых актаў, якім дзве дзяржавы — [[Польскае Каралеўства (1385—1569)|Каралеўства Польскага]] (Кароны Польскай, Кароны) і [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] (Княства, ВКЛ), федэратыўна аб’ядноўваліся ў [[Рэч Паспалітая|Рэч Паспалітую абодвух народаў]] (паняцце з’яўляецца у акце гэтай уніі), канчаткова зацверджаны актамі на [[Люблінскі сойм (1569)|Люблінскім сойме]] 11 жніўня 1569 года&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://instytutpolski.pl/kyiv/wp-content/uploads/sites/19/2020/06/unia_lubelska_1569_-_akty_prawne._lyublnska_unya_1569_-_pravov_akti.pdf|загаловак=Unia Lubelska 1569. Akta prawne.|archive-date=29 красавіка 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230429105037/https://instytutpolski.pl/kyiv/wp-content/uploads/sites/19/2020/06/unia_lubelska_1569_-_akty_prawne._lyublnska_unya_1569_-_pravov_akti.pdf}}&lt;/ref&gt;.

Унія была абумоўлена папярэдняй гісторыяй дынастычных уній і [[зносіны Польшчы і ВКЛ|дзяржаўных сувязяў Польшчы і ВКЛ]], прыспешаны цяжкім становішчам ВКЛ у [[Лівонская вайна|Лівонскай вайне]] ({{далей}}: [[зносіны Польшчы і ВКЛ#Перад 1569|падрыхтоўка уніі ў зносінах дзвюх дзяржаў]]), жаданнем палякаў атрымаць землі і пасады ў ВКЛ, прагай шляхты ВКЛ павялічыць і ўмацаваць свае правы і прывілеі, асабіста-псіхалагічнымі прычынамі [[Жыгімонт II Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]]: крыўдай караля на сваіх літоўскіх падданых і яго разлікам, перадаўшы палякам Украіну, прымусіць іх ваяваць за інтарэсы ВКЛ з Масквой.

== Перадумовы і ход правядзення ==
З канца XV ст. [[ВКЛ]] вымушана весці цяжкія войны з Маскоўскай дзяржавы, якая прэтэндавала на ўсходнія землі ВКЛ. У выніку войнаў [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім (1492—1494)|1492—1494]], [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім (1500—1503)|1500—1503]], [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім (1507—1508)|1507—1508]], [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім (1512—1522)|1512—1522]], [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім (1534—1537)|1534—1537]] гадоў ВКЛ страціла частку сваіх усходніх тэрыторый. У 1514 годзе, 8 верасня ў [[Бітва пад Оршай (1514)|бітве пад Оршай]] вялікалітоўска-польскія войскі на чале з гетманам [[Канстанцін Іванавіч Астрожскі|К. Астрожскага]] разбілі колькасна большыя маскоўскія войскі, але поўнасцю скарыстаць з вынікаў перамогі вялікі князь не здолеў. Войны з «дзедзічным непрыяцелем» ці набегі саюзных Маскве татараў аднаўляліся рэгулярна.

У 1558—1570 гадах ішла [[Інфлянцкая вайна]]. У 1558 годзе войскі вялікага князя маскоўскага [[Іван IV|Івана Васілевіча]] рушылі на [[Лівонія|Лівонію]]. Лівонскі ордэн вымушаны быў звярнуцца па дапамогу да ВКЛ і прызнаць уваход у яго склад. Пасля гэтага ВКЛ афіцыйна ўступіла ў вайну. Зімой 1563 года маскоўцы [[Аблога Полацка (1563)|захапілі Полацк]]. Войскі ВКЛ здолелі разбіць маскоўскія палявыя арміі ў [[Бітва на Уле|бітве на Чашніцкіх палях каля Улы]] і [[Бітва пад Оршай (1564)|бітве пад Оршай]] зімой 1564 года, а потым гетманы [[Мікалай Радзівіл Руды]], [[Рыгор Аляксандравіч Хадкевіч]] і [[Раман Фёдаравіч Сангушка]] стварылі ўмацаваную замкамі мяжу і ваявалі з маскоўцамі на Полаччыне. Насуперак просьбам і ранейшым абяцанням, [[Польшча]] не спяшалася з дапамогай, патрабуючы аплаты за яе і поўнай [[Інкарпарацыя|інкарпарацыі]] ВКЛ. п

У абозе войскаў ВКЛ пад Віцебскам у 1562 годзе адбыўся першы сход на польскі манер і была створана першая канфедэрацыя войска ВКЛ&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://icbs.palityka.org/wp-content/uploads/2014/papers/03-06_Yakubau.pdf|аўтар=Якубаў В.|загаловак=Канфедэрацыі войска ВКЛ як спосаб шляхецкай самарганізацыі|год=2015|выданне=Чацвёрты Міжнародны кангрэс даследчыкаў Беларусі. Працоўныя матэрыялы|том=4}}&lt;/ref&gt;. Упершыню шляхта выставіла палітычныя патрабаванні — пашырэння правоў польскага ўзору на вялікалітоўскую шляхту і адмовілася удзельнічаць у вайне далей. У 1565 і 1567 гадах праведзены попісы&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://pawet.net/library/history/bel_history/_metrica/523/%D0%9A%D0%BD%D1%96%D0%B3%D0%B0_523._%D0%9A%D0%BD._%D0%9F%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D1%87%D0%BD%D1%8B%D1%85_%D1%81%D0%BF%D1%80%D0%B0%D1%9E_1.html|title=Pawet: Кніга 523. Кн. Публічных спраў 1|website=pawet.net|access-date=2025-10-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://pawet.net/library/history/bel_history/_metrica/_0/08/%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0._%D0%BE%D1%82%D0%B4%D0%B5%D0%BB_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B2%D1%8B%D0%B9._%D1%87%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C_%D1%82%D1%80%D0%B5%D1%82%D1%8C%D1%8F._%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B8_%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D1%87%D0%BD%D1%8B%D1%85_%D0%B4%D0%B5%D0%BB.html|аўтар=Пташицкий Станислав|загаловак=РУССКАЯ ИСТОРИЧЕСКАЯ БИБЛИОТЕКА Т.33.|год=1915}}&lt;/ref&gt; і збор сілаў ВКЛ&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/122013379/|аўтар=Радаман А. Янушкевіч А.|загаловак=ШЛЯХТА НОВАГАРОДСКАГА ПАВЕТА Ў ПАСПАЛІТЫМ РУШЭННІ ВКЛ 1567 ГОДА|год=2014|адказны=pod redakcją Sławomira Górzyńskiego i Mirosława Nagielskiego|месца=Warszawa|выданне=STUDIA Z DZIEJÓW WIELKIEGO KSIĘSTWA LITEWSKIEGO (XVI–XVIII wieku)|выдавецтва=DiG|старонкі=338-381}}&lt;/ref&gt;. Набіралася да 50 000 чалавек — дастатковыя сілы дзеля аднаўлення вайны супраць Масквы, але шляхта звязвала свой ўдзел у вайне з пашырэннем сваіх правоў — сабатавала зборы і актыўныя дзеянні.

Вялікі князь быў спадчынным ўладаром усіх зямель ВКЛ — «[[Гаспадар (тытул)|гаспадаром]]» правы якога былі атрыманыя ў спадчыну ад рускіх (старабеларускіх і стараўкраінскіх) княстваў. Улада і паўнамоцтвы вялікага князя базаваліся на Божай і яго «добрай волі», а не на сістэме дамоў з іншымі палітычнымі актарамі. Палітычныя і асабістыя правы магнатаў і шляхты ў ВКЛ ў адрозненні [[Залатая вольнасць|ад польскіх]], атрыманых пры [[Ягайла|Ягайлу]], не гарантавала ніякая пісаная дамова з ўладаром. Магнаты і князі цалкам апанавалі судовую і палітычную структуру ВКЛ і прыціскалі шляхту. Польская прапаганда была арыентаваная на шляхту, кшталту С. Арэхоўскага ў «Пірамідзе» (1564) заяўляла, што літвіны — нявольнікі князя-гаспадара і яго слугаў. [[Дзедзіч]]-гаспадар мае над імі ўсю ўладу, а паколькі спадчына і адопцыя былі вядомымі спосабамі перадачы ўласцівасцяў палітычнай сістэмы, лагічна выбудоўвалася лінія аб далучэнні да полькіх правоў шляхам ліквідацыі дзяржаўнасці на карысць польскага каралеўства. Адказваючы на польскія закіды, абвяшчаючы іх хлуснёй, у «[[Размова паляка з літвінам|Размове паляка з літвінам]]» (1564) [[Андрэй Волан|А. Волан]] ці [[Аўгусцін Ратундус|А.Ратундус]] абвяргалі іх&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Norman Davies, God’s Playground: A History of Poland in Two Volumes, Oxford University Press, p.151-153}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://dbc.wroc.pl/dlibra/publication/4135/edition/3974/content|загаловак=Rozmowa Polaka z Litwinem, z ktorey thu snadnie każdy obaczyć może, co iest prawa wolność, abo swoboda, y iakoby Uniią Korona Polska z Księsthwem Litewskim przyiąć miała, przeciw sromotnemu i omylnemu Stanisława Orzechowskiego pisaniu, ktorym niewinnie sławne Księstwo Litewskie zelżyc chciał, uczyniona. Przydana iest ktemu Rozmowa o niewoley Litewskiey}}&lt;/ref&gt;. Аднак аб’ектыўна, у Польшчы шляхта мела не толькі асабістую недатыкальнасць і палітычнае прадстаўніцтва, але шэраг эканамічных прывілеяў, не абкладалася падаткамі, там 1563 была уведзена кварта — сталы скарбовы фонд на вайсковыя патрэбы, сродкі якога браліся не з насельніцтва, а з прыбыткаў каралеўскіх уладанняў. Таму частка шляхты бачыла ўзмацненне свайго прыватнага статуса ў далучэнні да польскай юрыдычнай прасторы.

Ужо ў 1562—1563 годзе шляхецкія соймы звярталіся з патрабаваннем новай уніі з Польшчай. Аднак буйныя магнаты справядліва апасаліся не столькі за свае правы, колькі за свае ўплывы ў дзяржаве і прасілі ад Кароны толькі братэрскай дапамогі. У 1561—1566 гадах Жыгімонт І Аўгуст пачаў адміністратыўныя і судовыя рэформы. Паводле [[Бельскі прывілей|Бельскага прывілея і]] [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1566|Статута Вялікага Княства Літоўскага 1566]] была створана асобная судовая сістэма падуладная шляхце ВКЛ. Таксама Віленскім земскім прывілеем 1565, соймам і статутам 1566 г. былі перагледжаны сістэма ваяводстваў, створаны паветы і судовы імунітэт ў ВКЛ, што дало мясцовым [[Зямяне|зямянам]] (ўласнікам зямлі ў павеце) без уліку іх знатнасці і багацця магчымасць палітычнага і судовага прадстаўніцтва, яа так сама заканадаўчай ініцыятывы праз [[Павятовы соймік|павятовыя соймік]]&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://www.belhistory.eu/archives/1361|аўтар=Андрэй Радаман|загаловак=Віленскі земскі прывілей 1565 г. вялікага князя Жыгімонта Аўгуста //БГА #12, 2005|выданне=}}&lt;/ref&gt;. Шляхта і магнаты пачалі дамагацца гарантый захавання атрыманых пазіцый.

10 студзеня 1569 года ў [[Люблін]]е (Польшча) пачаў працу агульны сойм ВКЛ і Кароны Польскай. Палякі за сваю дапамогу дабіваліся безумоўнага ўваходжання (інкарпарацыі) ВКЛ у склад Польскага каралеўства і ліквідацыі ўсіх яго дзяржаўных структураў. Абураная ходам абмеркавання, дэлегацыя ВКЛ у лютым пакінула Люблін. Кароль асобнымі актамі у сакавіку 1569 года далучыў да Польшчы [[Падляшша]] і [[Валынскае ваяводства (1566—1795)|Валынскае ваяводства]]&lt;ref&gt;{{Кніга|аўтар=Volumina Legum, Tom 2, Petersburg, 1859. s. 77–84.|загаловак=}}&lt;/ref&gt;. Няледзячы на абурэнне «гвалтам і падступствам», магчымасцей весці вайну яшчэ і з Польшчай у ВКЛ не было. Спробы паноў-рады ВКЛ дамовіцца з украінскай магнатэрыяй і шляхтай каб тыя «ня здраджвалі Літве з валынцамі» не мелі поспеху.

Асабістай прычынай Жыгімонта Аўгуста, на якой сыгралі палякі ў лютым 1569 года, было тое, што ён ня меў спадчынніка і хацеў пазбегнуць вайны за трон пасля сваей смерці, пакінуць моцны рэальны палітычны саюз структур, а не завязаную перасанальна на асобе манарха унію паміж ВКЛ і Польскай каронай. Польскія прыдворныя раздзьмулі і асабістую крыўду, бо Жыгімонт Аўгуст дагэтуль фаварытызаваў літвінаў (асабліва сваякоў [[Барбара Радзівіл|Барбары Радзівіл)]], адмовіўся ад шэрагу сваіх правоў на карысць падданных, правеў рэформы, выдаў [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1566|Статут 1566]]&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://pravo.by/upload/pdf/pamjatniki-prava/Statut_Vielikjgo_Kniazestva_Litovskogo_(Volinskij)_1566_%D0%B3.pdf|загаловак=Статут ВКЛ 1566}}&lt;/ref&gt;, але вялікалітоўскія паны праяўлялі «няўдзячнасць» і «абразілі маястат» і «бунтавалі» блакуючы яго волю і з’ехаўшы з Любліна. Кароль запатрабаваў асабістай прысягі ад магнатаў усяго ВКЛ і выклікаў да сябе. Адмова ад падначалення, абраза маястата і бунт супраць гаспадара паводле артыкулаў 3-5, першага радззела [http://litopys.org.ua/statut2/st1566_02.htm#rozd1 статута 1566] магла каштаваць ім пазбаўлення маёмасці і кары смерцю. Значная частка паноў і шляхты спужалася пагрозаў і дзеля асабістых інтарэсаў паступалася інтарэсамі дзяржаўнасці. Характарызуючы паводзіны прадстаўнікоў шляхты на соймах, пісьменнік XVI ст. пісаў, што яны поўнасцю падпарадкаваліся жаданням караля, «адны баючыся што-небудзь страціць, а другія жадаючы ўбіцца ў ласку».&lt;ref&gt;Stryjkowski M. Kronika… Warszawa, 1846. T.2. S.418.&lt;/ref&gt;

[[Файл:Lob Rech Pospolita.svg|thumb|120px|Герб Рэчы Паспалітай 1569 года.]]
Пераадольваючы супраціў магнатаў, вялікі князь загадаў правесці павятовыя соймікі ў ВКЛ 10 траўня 1569 года, на якіх атрымаў згоду большасці шляхты на ажыццяўленне уніі. Ужо ў красавіку частка дэлегацыі на чале з [[Ян Геранімавіч Хадкевіч|Янам Хадкевічам]] вярнулася ў Люблін. 24 траўня 1569 года тая дэлегацыя ВКЛ прысягнула Жыгімонту Аўгусту як каралю Польшчы, аднак Падольскае, Брацлаўскае і Кіеўскае ваяводствы — амаль усю тэрыторыю сучаснай [[Украіна|Украіны]], у пачатку чэрвеня кароль асобнымі прывілеямі далучыў да Польскага каралеўства&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://repozytorium.umk.pl/server/api/core/bitstreams/4f9cc3b8-c4d6-4b50-a510-ed1f87c5baea/content|аўтар=WALDEMAR CHORĄŻYCZEWSKI, ROBERT DEGEN|загаловак=PRZYŁĄCZENIE CZY PRZYWRÓCENIE? (NA MARGINESIE AKTÓW INKORPORACYJNYCH PODLASIA, WOŁYNIA I KIJOWSZCZYZNY Z 1569 ROKU) s.201-208|выданне=}}&lt;/ref&gt;. Толькі [[Мазырскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Мазырскі павет]] папрасіўся назад у ВКЛ.

Пад такім ціскам манарха, канкурэнтаў і павятовай шляхты ў чэрвені рэшта дэлегацыі ВКЛ вярнулася ў Люблін. На момант абвяшчэння акту і падчас люблінскага сойму прысутнічала 17 прадстаўнікоў Паноў — Рады і 42 земскія паслы ВКЛ&lt;ref&gt;{{Кніга|аўтар=Падалінскі У. А. |загаловак=Прадстаўніцтва Вялікага Княства Літоўскага на Люблінскім сойме 1569 года: удзел у працы першага вальнага сойма Рэчы Паспалітай / навук. рэд. А. А. Радаман. — Мінск: А. М. Янушкевіч, 2017. —с.201-207}}&lt;/ref&gt;, з квоты ў 27 сенатараў і 50 паслоў вызначанай ВКЛ паводле акта уніі. Некалькі вышэйшых сенатараў з Пярэдняй лавы Паноў — Рады ВКЛ нягледзячы на пагрозы, адмаўляліся падпісваць акты уніі, не з’явіліся на Люблінскі сойм (віленскі ваявода [[Мікалай Радзівіл Руды|М. Радзівіл Руды]]), або пачалі ўхіляцца з выканання службовых абавязкаў ([[Рыгор Аляксандравіч Хадкевіч|Р. Хадкевіч]]). Аднак на час вырашальных абмяркаванняў і ратыфікацый кароль забяспечыў перавагу залежных ад сябе літоўскіх і рускіх паноў сярод прысутных у Любліне паслоў і сенатараў ВКЛ (Хадкевічы, Тышкевічы, Валовічы і іншыя). Так ці іначай прадстаўніцтва паветаў, высокароднага стану ВКЛ на паседжаннях атрымалася дастаткова поўным, а таму ў ліпені-жніўні 1569 года фактычна адбываўся першы вальны сойм Рэчы Паспалітай — абмяркоўваліся дэталі і кампетэнцыі бакоў у далейшых ўзаемных адносінах&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://www.academia.edu/39717207/|аўтар=Uladzimir Padalinski|загаловак=Падалінскі У.А. Прадстаўніцтва Вялікага Княства Літоўскага на Люблінскім сойме 1569 года: удзел у працы першага вальнага сойма Рэчы Паспалітай / навук. рэд. А.А. Радаман. – Мінск: А.М. Янушкевіч, 2017. – 240 с.|год=2017-01-01}}&lt;/ref&gt;

Акт Люблінскай уніі быў аформлены як прывілей-дагавор, зацверджаны пастановай [[Люблінскі сойм (1569)|Люблінскага сойма]] 1 ліпеня 1569 года і замацаваны каралём 4-га ліпеня 1569. Тэкст акта падрыхтаваны ў двух экзэмплярах — адзін замацаваны пячаткамі польскіх паноў, другі — пячаткамі паноў ВКЛ, пасля чаго абодва бакі абмяняліся актамі. Гэткі парадак іх абмену, на думку яго арганізатараў, надаць ёй бачнасць добраахвотнай згоды бакоў. Вальны сойм 11 жніўня 1569 перападначаліў [[Інфлянцкае княства|Інфлянты]] і [[Курляндскае і Земгальскае герцагства|герцагства Курляндыі і Семігаліі]] з выключнай уласнаснасці ВКЛ у сумеснае уладанне (кандамініўм) з Польскай каронай&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/98900755/|аўтар=Якубаў В.У.|загаловак=Інтэграцыйная палітыка кіруючых колаў ВКЛ адносна суб’ектаў былой Лівонскай канфедэрацыі ў XVI–XVIІ стст. = The integration policy of the ruling circles of the Grand Duchy of Lithuania towards the subjects of the former Livonian Confederation in the 16th–16th centuries.|год=2022|адказны=Рэд. Міраслаў Янковяк|месца=Praha|выданне=In the shadow of others. Belarusian-Latvian relations from the past to nowadays|выдавецтва=Slovanskẏ ustav AV ČR a.v.v.|старонкі=67-84}}&lt;/ref&gt;.

== Змест Уніі ==
У акце абвяшчалася, што «''Каралеўства Польскае і Вялікае Княства Літоўскае ўяўляюць сабою ўжо адно непадзельнае і неаддзельнае цэлае, а таксама не асобную, а адну агульную рэспубліку, якая злучылася і злілася ў адзін народ з дзвюх дзяржаў і народаў''».&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Зельверович Л. М. Литовская метрика. СПб., 1883. Т.1. С.55 — 76.&lt;/ref&gt; Таксама адзначалася, што хоць застаўся агульны манарх, асобае ўзвядзенне на княжанне вялікага князя літоўскага павінна быць адменена, але тытул і пасады Вялікага Княства застаюцца. Уступаючы на сталец, новы кароль пад прысягаю пацвярджае ўсе правы і вольнасці падданых абедзвюх дзяржаў і народаў. Надалей павінны былі збірацца толькі агульныя соймы і адна Рада (Сенат). Цалкам захоўваліся правы і прывілеі, а таксама ўрады. Дагаворы і саюзы з іншымі краінамі мусілі заключацца толькі з агульнага ведама і згоды абодвух народаў. Манета павінна быць аднолькавая па вазе і раўнацэнная. Адмянялася пошліна на вываз за граніцу сельскагаспадарчых прадуктаў з маёнткаў духавенства і [[шляхта|шляхты]].

Гэты акт павінен быў выклікаць і змены ў заканадаўстве Вялікага Княства.

«''Усе, якія б яны ні былі, статуты, па якой бы прычыне яны ні былі ўведзены ці ўхвалены ў Княстве Літоўскім супроць польскага народа і якія звязаны з набыццём ці ўладаннем пазямельнай маёмасцю, што дасталася паляку ў княстве якім бы ні было спосабам… усе гэтыя статуты, як супярэчныя наогул праву, справядлівасці, узаемнай братэрскай любові і Уніі, роўна як і агульнаму злучэнню, ніякай сілы мець не павінны''».&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot; /&gt;

== Рэакцыя на Унію і структурныя змены ў ВКЛ ==
Шляхта і сенатары ВКЛ ужо падчас заключэння і наступныя пару дзесяцігоддзяў узгадвалі «несправядлівасці ў працэсе ажыццяўлення уніі» і пад час унутрыпалітычных абвастрэнняў, нават пагражалі Польшчы вайной&lt;ref&gt;{{Кніга|аўтар=Якубаў В.|загаловак=Барацьба Вялікага княства Літоўскага за Інфлянты ў канцы XVI – пачатку XVII ст.|год=2024|месца=Вільня:|выдавецтва=Ciklonas,|старонкі=49|старонак=348}}&lt;/ref&gt;. Знешняй і ўнутранай палітыкай працягваў афіцыйна кіраваць агульны (пасля 1572 г.- выбараны) кароль. Канцылярыя Польскай Кароны ў Рэчы Паспалітай працягвала адказваць за знешне-палітычныя адносіны з Захадам, [[:be-tarask:Канцлер вялікі літоўскі|Вялікага Княства]] — з Усходам, але ў кожнай дыпламатычнай міссіі павінны былі быць прадстаўнікі абодвух партнераў.

На практыцы дзейнічаў прынцып «Нічога на нас без нас». Літвіны патрабавалі свайго прадстаўніцтва пры любым агульным рашэнні, без якога вырашанае не мела над імі сілы. Шляхецкая карпарацыя ВКЛ, асабліва пасля смерці Жыгімонта Аўгуста ў 1572 г. прызнаючы сам акт Люблінскай уніі і комплексу дакументаў вакол яе, часта папракала палякаў у яго парушэнні, адмовіла у дзедзічным праве на ВКЛ сёстрам памерлага. Больш таго, наступныя абраныя караняжамі на элекцыйных соймах каралі [[Генрых III Валуа|Гернрык Валезы]], [[Стэфан Баторый|Стэфан Баторы]] і [[Жыгімонт Ваза]] не мелі ўлады ў ВКЛ, да моманта, пакуль «станы ВКЛ» не пагадзіліся прызнаць іх уладу над сабой, прымусіўшы іх пісьмова прызнаць асобныя ад «Польскай Рэчы Паспалітай» правы і структуры «Рэчы Паспалітай Літоўскай». Каралі аб’ядноўвалі абедзве часткі Рэчы Паспалітай, зацвярджалі рашэнні вальных соймаў, даводзілі палітычную павестку да паветаў, прызначалі ураднікаў Вальныя соймы прымалі асобныя канстытуцыі (законы) і падатковыя ўніверсалы для ВКЛ і Кароны&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Volumina Legum t. 2, 3}}&lt;/ref&gt;. Каралі прызначалі ураднікаў пажыццева на сенатарскія пасады (ураджэнцаў ВКЛ і Карону у іх частку Рэчы Паспалітай), спроба Жыгімонта Вазы прызначыць пасля прызначэння [[Юрый Радзівіл (1556—1600)|Ю. Радзівіла]] кракаўскім біскупам, узвесці паляка [[:pl:Bernard Maciejowski|Б. Маціеўскага]] на віленскага біскупа, натыкнулася на такі пратэст ВКЛ, што той не здолеў пачаць службу і ў выніку кароль адступіў, прызнаўшы уладу над катэдрай [[Бенядзікт Война|Б. Войны]].

Настыпнае стагоддзе пасля уніі, дзеля выпрацоўкі агульнай пазіцыі перад вальным соймам звычайна адбываліся [[:be-tarask:Галоўны зьезд Вялікага Княства Літоўскага|галоўныя з’езды]]&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Андрэй Радаман. Галоўны з'езд Вялікага княства Літоўскага // Вялікае Княства Літоўскае: энцыкляпэдыя ў 3 тамах / гал.рэд. Генадзь Пашкоў, маст. Зьміцер Герасімовіч. — 2-е выд. — Менск: Беларуская энцыкляпэдыя імя Петруся Броўкі, 2007. — Т. 1. Абаленскі—Кадэнцыя. — С. 487—489.}}&lt;/ref&gt; ВКЛ (паслоў і сенатараў) звычайна у Слоніме ці Ваўкавыску. Па вострых унутраных пытаннях ВКЛ, асобныя ад каронных, нарады адбываліся на судовых сесіях ці падчас выбараў манарха ў [https://www.vkl.by/articles/2252 Вільні, Менску, Берасці, Гародні]&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Уладзімер Падалінскі. Галоўны зьезд Вялікага Княства Літоўскага: генэзіс, функцыі, гістарычнае разьвіцьцё // Беларускі гістарычны часопіс. — 2015. — № 1. — С. 13–23.}}&lt;/ref&gt;. Змагаючыся за свае правы і інтарэсы, паслы ад ВКЛ фарміравалі асобнае ад палякаў кола, на вальных соймах маглі вырашаць свае праблемы праводзячы патрэбныя рашэнні праз механізмы соймавых абмеркаванняў, перамоваў і ухвалаў, або зрываючы соймы, маглі прызнаваць або адмаўляць выкананні рашэнняў (напр. у зборы падаткаў) нават ухваленых вальным соймам Рэчы Паспалітай на тэрыторыі ВКЛ, калі яны былі праведзеныя без іх удзелу, або з грубымі парушэннямі&lt;ref&gt;{{Кніга|аўтар=Lulewicz H. i inn|загаловак=Akta zjazdów stanów Wielkiego Księstwa Litewskiego / opracował H. Lulewicz. – T. 1 : Okresy Bezkrólewi (1572–1576, 1586–1587, 1632, 1648, 1696–1697, 1706–1709, 1733–1735, 1763–1764). – 437 s.|год=2006|месца=Warszawa|выдавецтва=Neriton. Instytut Historii,|старонак=437}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Кніга|аўтар=Lulewicz Henryk|загаловак=Akta zjazdów stanów Wielkiego Księstwa Litewskiego. – T. 2 : Okresy panowań królów elekcyjnych.|год=2009.|месца=Warszawa|выдавецтва=Neriton. Instytut Historii,|старонак=–452 s.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Кніга|аўтар=Lulewicz, Henryk.|загаловак=Gniewów o unię ciąg dalszy. Stosunki polsko-litewskie w latach 1569–1588|год=2002.|месца=Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk. Warszawa :|выдавецтва=Wydawnictwo Neriton}}&lt;/ref&gt;.

У складзе &quot;Рэчы Паспалітай Польскай Кароны і Вялікага княства Літоўскага і іншых земляў &quot; ВКЛ захавала сімволіку, палітыка-адміністратыўную сістэму, армію, мытную мяжу з Каронай і іншымі суседзямі, скарб і падаткі, [[:be-tarask:Капа (грошы)|біла манету]], праводзіла [[:be-tarask:Галоўны зьезд Вялікага Княства Літоўскага|асобныя з’езды сваіх сенатараў і шляхты]]&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/40336456/|аўтар=Падалінскі У.|загаловак=Станаўленне інстытута Галоўнага сойміка Вялікага Княства Літоўскага |выданне =Статут Вялікага Княства Літоўскага, Рускага і Жамойцкага 1588 г.: да 430-годдзя выдання: зб. навук. арт. па матэрыялах канф. / рэдкал.: С.А. Балашэнка (гал. рэд.) [і інш.]. – Мінск: БДУ, 2018. – С. 80–85.}}&lt;/ref&gt;, [[Трыбунал Вялікага Княства Літоўскага|Трыбуналы]] і судовую сістэму, а так сама, сабатавала пункт Люблінскай уніі пра магчымасць для прыроджаных палякаў займаць пасады ў ВКЛ, аж пакуль канчаткова забаранілі такую магчымасць у [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588|Статуце 1588 года.]] &lt;!--Кароль выбіраўся пажыццёва [[шляхта]]й. Ён мог быць толькі католікам. Ствараўся агульны сойм, які складаўся з сената (туды ўваходзілі буйныя магнаты, каталіцкія іерархі і прадстаўнікі караля) і дзвюх пасольскіх ізб, куды павятовыя соймікі накіроўвалі па 2 сваіх прадстаўніка. Мяшчане, сяляне, праваслаўныя і пратэстанцкія святары прадстаўніцтва ў сойме не мелі. У астатнім абедзве дзяржавы захоўвалі суверэнітэт: асобныя ўрады, войскі, мытні, скарбы, манетныя сістэмы, дзяржаўныя мовы і г. д. Карыстаючыся сваім прывілеяваным становішчам, у другой палове [[XVI]] — [[XVIIІ]] стст. шляхта здолела значна пашырыць свае правы. Так званыя кардынальныя правы шляхты ўключалі ў сябе асабістую недатыкальнасць, неабмежаваную вотчынную ўладу, магчымасць удзелу ў выбранні караля і працы сойму, вызвалялі ад большасці падаткаў. Гарантам «залатых вольнасцей» лічыўся сам кароль. Калі ён не выконваў сваіх абавязкаў, шляхта мела права ствараць ваенна-палітычныя саюзы — канфедэрацыі і абвяшчаць каралю вайну — рокаш. Асабліва неспрыяльным для дзяржаўнай сістэмы было права [[liberum veto]], паводле якога ўсе рашэнні сойма павінны былі прымацца адзінагалосна. У выніку многія соймы проста зрываліся. Заключэнне Люблінскай уніі дазволіла [[ВКЛ]] атрымаць перамогу ў Лівонскай вайне. [[Рэч Паспалітая]] была больш моцным утварэннем, і суседнім дзяржавам прыходзілася з ёй лічыцца. Аднак страта значных тэрыторый, памяншэнне правоў некаталіцкага насельніцтва, умяшальніцтва польскага боку ў справы ВКЛ выклікалі незадаволенасць сярод шырокіх колаў Вялікага княства. Барацьбу супраць уніі ўзначаліў канцлер [[Леў Сапега]] (1557—1633) Дзякуючы яго намаганням, у [[1582]] г. быў створаны Трыбунал ВКЛ, які абмежаваў судовую ўладу караля. У 1588 г. пачаў дзейнічаць новы Статут, дзе унія з Польшчай нават не ўзгадвалася. Польскай шляхце забаранялася набываць маёнткі і пасады ў ВКЛ. Разам з тым [[Статут 1588]] г. скончыў кадыфікацыю законаў Вялікага княства.--&gt;

== Наступствы Уніі ==
Пасля уніі захаваліся асобныя [[Войска Вялікага Княства Літоўскага|арміі]], фінансавыя і палітычныя сістэмы ВКЛ і Польшчы Рэч Паспалітая [[Аблога Полацка (1579)|вызваліла Полацк]], перамагла ў [[Інфлянцкая вайна|Інфлянцкай вайне]] ў 1582 годзе і да [[Паўстанне Хмяльніцкага|казацка-сялянскай вайны]] і [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|Патопу]] заставалася дамініруючай сілай ва Усходняй Еўропе. Люблінскія дамовы дазволілі Рэчы Паспалітай праходзіць крызісы безкаралеўяў 1574—1576, 1586—1588 гадоў без рэальнага разрыву і войнаў паміж ВКЛ і Польскага каралеўствам. Феадальны стан ВКЛ атрымаў эфектыўную палітычную структуру&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Парламенцкія структуры ўлады ў сістэме 
дзяржаўнага кіравання Вялікага княства Літоўскага і Рэчы 
Паспалітай у XV–XVIII стагоддзях: Матэрыялы міжнар. 
навук. канферэнцыі (Мінск – Наваградак, 23–24 лістапада 
2007 г.)|адказны=Навук. рэд. С.Ф.Сокал, А.М.Янушкевіч|год=2008.|месца=Мінск:|выдавецтва=БІП-С Плюс,|старонак=374 с.}}&lt;/ref&gt;, механізмы прадстаўніцтва і ажыццяўлення сваіх інтарэсаў, правы і прывілеі, якія дазволілі шляхце канчаткова апанаваць іншыя станы грамадства і кіраваць імі да ХХ ст.

Самастойныя поспехі ВКЛ у стабілізацыі абароны пасля страты Полацка, адсутнасць каля трэці сенатараў і шэрагу паслоў ад ВКЛ на ўнійным вальным сойме, [https://instytutpolski.pl/kyiv/wp-content/uploads/sites/19/2020/06/unia_lubelska_1569_-_akty_prawne._lyublnska_unya_1569_-_pravov_akti.pdf тэксты пастаноў]{{Недаступная спасылка}}, сведчанні ўдзельнікаў пра навязванне ўмоў, падман і нядобрасумленнасць дзеянняў польскіх ураднікаў, каталіцкага духавенства і самога [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] адносна прадстаўнікоў Вялікага Княства, а таксама дзённік Люблінскага сойма&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://books.google.ru/books?id=Xy8bAAAAYAAJ&amp;dq=inauthor:%22%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%20%D0%9E%D1%81%D0%B8%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%20%D0%9A%D0%BE%D1%8F%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%22&amp;pg=PA1#v=onepage&amp;q&amp;f=false|аўтар=Каялович М|загаловак=Люблинска уния Спб 1863}}&lt;/ref&gt;, лісты сенатараў і шляхты ВКЛ — даюць падставы сучасным аўтарам пачаць перагляд усталяванага ў ХІХ ст. канцэпцыі польскай і расійскай гісторыяграфіі якая лічылі, што ВКЛ пратэставала, але здалося на ўмовы Польшчы, бо цярпела катастрафічную паразу ў вайне і была на мяжы знішчэння, а ўся дробная і сярэдняя [[шляхта]] дабівалася здачы ўласнай дзяржаўнасці любым коштам дзеля павелічэння асабістых правоў.

3 юрыдычнага боку акты пра далучэнне [[Падляшскае ваяводства (1513—1795)|падляшскіх]] і ўкраінскіх зямель да Польшчы, як і перавод Інфлянтаў у кандамініўм з Польшчай, былі супярэчылі ранейшым гарантыям манархаў ВКЛ і Кароны і можна было лічыць, што яны не маюць сілы. Вялікі Князь Літоўскі, займаючы сталец, даваў прысягу і абяцаў дзейнічаць толькі згодна з законамі. Паводле дзейнічаўшага на момант заключэння уніі заканадаўства, адпаведна з параграфамі 12 і 15 [[Прывілей 1492 года|прывілею 1492 года]] і артыкуламі 1, 2, 12 раздзела 3 [[Статут ВКЛ 1566 года|Статута 1566 года]] вялікі князь не меў права змяншаць тэрыторыю дзяржавы і выдаваць якія-небудзь заканадаўчыя акты без згоды Паноў Рады і сойма. У арт. 4 таго ж раздзела проста вызначана забарона выдаваць прывілеі, якія парушаюць нормы Статута: «''А где бы што одержано и вышло яким же кольвек обычаем против сего Статуту, то с права и суду справедливость через нас н потомки наши за радою рад наших Великого князства на сторону отложено и ни во што обернено быти маеть''». Таму акты пра аддзяленне ўкраінскіх і заходняй часткі беларускіх зямель, выдадзеныя ў Любліне, кажучы мовай Статута, належала «''ни во что обернути''» — прызнаць за несапраўдныя. Несапраўднасць іх вызначалася і граматай Жыгімонта Аўгуста ад 21 снежня 1568 года, дзе ён кляўся захоўваць старыя законы і звычаі і не парушаць тэрытарыяльнай цэласці дзяржавы. Практычная праблема заключалася ў тым, што вясной 1569 г. вялікі князь і дзедзічны суверэн ВКЛ — [[Жыгімонт II Аўгуст|Жыгімонт Аўгуст]] — змяніў свае меркаванне, а супрацьстаяць волі манарха ў ВКЛ, у адрозненні ад Польшчы, да [[Генрыкавы артыкулы|Генрыкавых артыкулаў]] і [[Рокаш Зебжыдоўскага|рокашу 1606—1609 г.]] ніхто не меў права і інстытуцыйнай магчымасці.

Акты пра аддзяленне украінскіх і падляшскіх зямель мелі асабістыя пячаткі шляхты, але не былі замацаваныя пячаткай Вялікага Княства, што таксама рабіла іх спрэчнымі. Юрыдычную неадпаведнасць акцыі разумелі і самі яе творцы, таму і пасля выдання гэтых актаў стараліся прымусіць прадстаўнікоў княства згадзіцца на унію і тым самым прыхаваць далучэнне тэрыторый бачнасцю «згоды» і «брацкай любові» абодвух бакоў. Далучэнне велізарнай тэрыторыі, адарванай ад княства, павялічыла польскую дзяржаву ў некалькі разоў, павялічыла яе эканамічную моц, але і стварыла праблемы. Польскае каралеўства і яго эканоміка стала больш, але дзяржава вымушана была ўвесь час канцэнтраваць рэсурсы на землях Украіны, каб абараняцца ад татараў і Масквы і гасіць казацка-сялянскія паўстанні. Паколькі падатковая сістэма у ВКЛ і Рэчы Паспалітай залежала ад рашэнняў сойма, каралі адавалі памежжа пад кантроль магнатаў і падкантрольных ім вайсковых карпарацый, даючы тым ільготы ўзамен за аператыўную абарону. З аднаго боку — наплыў этнічных палякаў а ні на Беларусі, а ні на Украіне ніколі не быў моцны&lt;ref&gt;{{Кніга|аўтар=Litwin H.,|загаловак=Napływ szlachty polskiej na Ukrainę 1569–1648, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Semper, 2000}}&lt;/ref&gt;, хутчэй магнаты ВКЛ за наступнае стагоддзе ([[Астрожскія]], [[Вішнявецкія]], [[Збаражскія]], [[Радзівілы]], [[Сапегі]], [[Пацы]], [[Тышкевічы|Тышкевічы,]] [[Чацвярцінскія]] і інш.) захавалі свой кантроль на Русі і праз шлюбную палітыку апанавалі Карону. З іншага боку — унія паскорыла распаўсюджанне польскай мовы ў прыватным ужытку сярод вялікалітоўскіх магнатаў і шляхты — культурную ўніфікацыю шляхецкага народу Рэчы Паспалітай і яе сімвалічнае адасабленне іх стану ад «паспалітага народу» ў выглядзе [[Палемон (князь літоўскі)|палямонаўскай легенды]] і [[сарматызм]]у. Паланізацыя простага насельніцтва пачалася пад уплывам касцёла, стагоддзем пазней за Люблінскую унію, на знак супраціву ваеннаму генацыду і русіфікацыі, што праводзіла [[Маскоўская дзяржава]] і [[Расійская імперыя]] ў 17 — 20 ст.

== Ацэнкі Уніі ==
Ацэнкі дадзенай падзеі ў гістарыяграфіі супярэчлівыя. Расійская акадэмічная навука пачатку 20 ст. і [[Мацвей Кузьміч Любаўскі|М. Любаўскі]] лічылі, што ў Любліне 1569 ВКЛ спыніла свае існаванне як дзяржава, але [[Іван Іванавіч Лапо|І. Лаппо]], [[Мітрафан Віктаравіч Доўнар-Запольскі|М. Доўнар-Запольскі]], [[Станіслаў Кутшэба|С. Кутшэба]], [[Васіль Данілавіч Дружчыц|В. Дружчыц]], А. Шапока, Г. Віснэр і іншыя даказалі, што ВКЛ захавала свой дзяржаўны суверэнітэт і далей&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=История белорусской государственности: В 5 т. Т. 1 : Белорусская государственность: от истоков до конца XVIII в. /  Нац. акад. наук Беларуси, Ин-т истории.|адказны=А. А. Коваленя [и др.]; отв. ред. тома О. Н. Левко, В. Ф. Голубев;|год=2018|месца=Минск:|выдавецтва=Беларуская навука|старонкі=365}}&lt;/ref&gt; З аднаго боку — польскія папулярызатары 19−20 ст. гларыфікуюць яе як «братэрскі саюз Літвы і Польшчы», з іншага боку, расійская імперская, літоўская і савецкая гістарыяграфія і адукацыя 20 ст. падавалі унію як акт захопу палякамі Украіны, ліквідацыі літоўскай дзяржаўнасці, а нават, пачаткам перыяду «акупацыі палякамі і этнацыду беларускага народу»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.polskieradio.pl/396/7811/artykul/2883371,%D0%BB%D1%83%D0%BA%D0%B0%D1%88%D1%8D%D0%BD%D0%BA%D0%B0-%D1%80%D1%8D%D1%87-%D0%BF%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%96%D1%82%D1%83%D1%8E-%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B0%D1%9E-%D1%8F%D0%BA-%D1%80%D1%8D%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%83-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C-%C2%AB%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0%D1%8F-%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B0-%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0-%D0%BF%D0%B0%D0%B4-%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B9%C2%BB|title=Лукашэнка Рэч Паспалітую апісаў як Рэспубліку Беларусь: «Родная мова, культура пад забаронай»|website=polskieradio.pl|date=2022-01-13}}&lt;/ref&gt;, які пацягнуў за сабой прымусоваю паланізацыю і нацыянальна-вызваленчую барацьбу беларусаў і ўкраінцаў супраць «польскага засілля» пры падтрымцы Расіі&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://biuletynhistoriipogranicza.pl/biuletyn-historii-pogranicza-nr-19-2019/|аўтар=Aliaksandr Krautsevich,|загаловак=Oceny unii lubelskiej oraz jej skutków w historiografii białoruskiej //  biuletyn historii pogranicza nr.19, 2019  - s.11-21|выданне=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/121803032/|аўтар=Радаман А.|загаловак=Палітычныя сімвалы і трактоўка дзяржаўнасці ў найноўшай гісторыі Беларусі |выданне = Андрэй Катлярчук, Андрэй Радаман, Алена Сініцына // Беларусь у XXI стагоддзі. Паміж дыктатурай і дэмакратыяй,|адказны=укладальніцы Алена Карасцялёва, Ірына Пятрова, Настасся Кудленка, пераклаў з англійскай Уладзімір Паўловіч,|год=2024|месца=Лондан|выдавецтва=Skaryna Press,|старонкі=с. 29|старонак=с. 25-38.}}&lt;/ref&gt; .

Паводле найбольш распаўсюджанага на сёння ў беларускай гістарычнай навуцы меркавання: «''Люблінская унія была кампрамісам феадалаў Польшчы і ВКЛ, у выніку якога ўтварылася больш моцная дзяржава. Унія замацавала паліт. адзінства абедзвюх дзяржаў, узмацніла працэсы іх эканам. і культ. збліжэння. Шляхта ВКЛ захавала свае саслоўныя прывілеі. Магнаты ВКЛ, хоць і страцілі былыя пазіцыі ў кіраванні дзяржавы, але захавалі свае латыфундыі, вышэйшыя дзярж. пасады і паліт. уплыў. Клас феадалаў ВКЛ у цэлым выйграў ад заключэння уніі. Скончылася перамогай Інфлянцкая вайна. Разам з тым Л.у. аблягчыла паланізацыю бел.-літ. шляхты і часткі гараджан. Унія фактычна існавала да 3-га падзелу Рэчы Паспалітай (1795)''»{{Sfn|Грыцкевіч|2005|p=228}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* ''Frost R.'' Oksfordzka historia unii polsko-litewskiej. Tom I. Powstanie i rozwój 1385—1569. — Rebis, 2018—846 s. — ISBN 978-0-19-820869-3
* Litwin H., ''Napływ szlachty polskiej na Ukrainę 1569—1648'', Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Semper, 2000, s. 224, ISBN 83-86951-67-2
* {{h|Грыцкевіч|2005| {{Крыніцы/Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя|аўтар=[[Анатоль Грыцкевіч|Грыцкевіч А.]]|старонкі=227-228|том=2|артыкул=Люблінская унія|ref=Грыцкевіч}} }}
* {{крыніцы/Юхо 1992}}
* {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Люблінская унія|442}}
* [https://www.unesco.org/en/memory-world/act-union-lublin-document The Act of the Union of Lublin document] unesco.org
* Jūratė Kiaupienė, ''Wielkie Księstwo Litewskie w składzie Rzeczypospolitej Obojga Narodów: 1569—1588''
* ''Bardach J.'' Studia z ustroju państwa i prawa Wielkiego Księstwa Litewskiego XIV—XVII w. &lt;small&gt;(пол.)&lt;/small&gt; — Warszawa: PWN, 1970.
* Oskar Halecki ''Dzieje unii jagiellońskiej'', t. 2, Kraków 1920
* Oskar Halecki ''Przyłączenie Podlasia, Wołynia i Kijowszczyzny do Korony'', Kraków 1915
* Ludwik Kolankowski ''Jagiellonowie i unia'', Lwów 1936
* Henryk Wisner, ''[https://rcin.org.pl/Content/11604/WA303_4616_KH118-r2011-R118-nr1_Kwartalnik-Hist_02_Wisner.pdf Szlachta Wielkiego Księstwa Litewskiego wobec unii. Schyłek wieku XVI — lata dwudzieste XVII]''
* ''Яковенко Н.'' Люблинская уния и первые десятилетия после унии // Очерк истории Украины в Средние века и раннее Новое время. — &lt;abbr&gt;М.&lt;/abbr&gt;: Новое литературное обозрение, 2012. — С. 251—275. Архивировано 26 марта 2024 года.
* ''Плохий С.'' Люблинская уния // Врата Европы. История Украины / пер. с англ. С. Лунина. — &lt;abbr&gt;М.&lt;/abbr&gt;: АСТ; CORPUS, 2018. — С. 111—123. Архивировано 21 августа 2024 года.
* Unia Lubelska 1569 roku. Akty prawne (пол.) / Wstęp i oprac. H. Litwin. — Kijów, 2019. — [Архивировано 12 июня 2024 года.]
* ''Kempa T.'' The Attitude of Ruthenian Magnates and Nobles toward the Union of Lublin (1569) and the Problem of the Autonomy of Ukrainian Lands within the Polish-Lithuanian Commonwealth (англ.) // Zapiski Historyczne. — 2019. — T. LXXX, z. 4. — S. 41—72.
* ''Слесорюнас Г.'' Проблемные вопросы современных исследований Люблинской унии и её последствий с точки зрения литовской историографии // Российская история. — 2020. — № 4. — С. 134—141.
* ''Падалінскі У. А.'' Прадстаўніцтва Вялікага Княства Літоўскага на Люблінскім сойме 1569 года: удзел у працы першага вальнага сойма Рэчы Паспалітай / навук. рэд. А. А. Радаман. — Мінск: А. М. Янушкевіч, 2017. — 240 с.
* Янушкевіч А. Вялікае княства Літоўскае і Інфлянцкая вайна 1558 −1670 гг. — Мінск, 2007 с. 291—292
* ''Якубаў В.'' [https://icbs.palityka.org/wp-content/uploads/2014/papers/03-06_Yakubau.pdf Канфедэрацыі войска ВКЛ як спосаб шляхецкай самаарганізацыі] // Кангрэс даследчыкаў Беларусі. т.4, 2015—100—104
* История белорусской государственности: В 5 т. Т. 1 : Белорусская государственность: от истоков до конца XVIII в. / [[Аляксандр Аляксандравіч Каваленя|А. А. Коваленя]] [и др.]; отв. ред. тома [[Вольга Мікалаеўна Ляўко|О. Н. Левко]], [[Валянцін Фёдаравіч Голубеў|В. Ф. Голубев]]; Нац. акад. наук Беларуси, Ин-т истории. Минск: Беларуская навука, 2018.

== Спасылкі ==
* https://www.unesco.org/en/memory-world/act-union-lublin-document
* [http://rosszuki.blogspot.com/2012/12/blog-post_1.html «Унія пад прымусам»]
* [https://books.google.ru/books?id=Xy8bAAAAYAAJ&amp;dq=inauthor:%22%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%20%D0%9E%D1%81%D0%B8%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%20%D0%9A%D0%BE%D1%8F%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%22&amp;pg=PA1#v=onepage&amp;q&amp;f=false Коялович М. Люблинская уния. — СПб, 1863.]
* [https://ia800700.us.archive.org/28/items/Lappo/Velikoe_kniazevstvo_Litovskoe_1569-1586.pdf ''Лаппо И. И.'' Великое княжество Литовское за время от заключения Люблинской Унии до смерти Стефана Батория (1569—1586). — Т. I. — СПб., 1901.]
* [https://instytutpolski.pl/kyiv/wp-content/uploads/sites/19/2020/06/unia_lubelska_1569_-_akty_prawne._lyublnska_unya_1569_-_pravov_akti.pdf Litwin H. Unia Lubelska 1569 roku. Akty prawne. Люблінська унія 1569 року. Правові акти / Генрик Літвін. — К. : Польський Інститут у Києві, 2019]{{Недаступная спасылка}}
* [https://lublin.eu/gfx/lublin/userfiles/_public/lublin/przestrzen_miejska/zabytki/znak_dziedzictwa_europejskiego/obchody_450-lecia_ul/publikacja_450_lat_unii_lubelskiej._kongres_dwoch_unii._od_unii_lubelskiej_do_unii_europejskiej.pdf 450 lat Unii Lubelskiej]

{{Вялікае Княства Літоўскае}}
{{Польска-літоўскія уніі}}
{{Гісторыя Беларусі 2}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Рэч Паспалітая]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Вялікага Княства Літоўскага]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Польшчы]]
[[Катэгорыя:Аб’екты Еўрапейскай спадчыны]]</text>
      <sha1>1sgghhkkzxmmxhm078oi8a7704d86tp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лошніца</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22640</id>
    <revision>
      <id>5152655</id>
      <parentid>4433920</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T15:15:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5152655</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6072" sha1="ll47nb7gsvoiwntlrdaz5ndwyquiz61" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|статус                = аграгарадок
|беларуская назва      = Лошніца
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = Lošnica_(02).jpg
|подпіс                = 
 |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 17|lat_sec = 
 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 46|lon_sec = 
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Барысаўскі
|сельсавет             = Лошніцкі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 1563
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 166
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 6524
|год перапісу          = 2008
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|OpenStreetMap         = 243024520
}}

'''Ло́шніца'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Lošnica}}, {{lang-ru|Лошница}}) — [[аграгарадок]] у [[Барысаўскі раён|Барысаўскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Лошніцкі сельсавет|Лошніцкага сельсавета]].

Размешчана за 18 км на поўнач ад [[Барысаў|Барысава]], 5 км ад чыгуначнай станцыі Прыяміна. 6357 жыхароў, 1858 двароў (1994).

== Гісторыя ==

У [[1563]] — [[мястэчка]] ў Барысаўскім старостве Віцебскага ваяводства ВКЛ. З [[1793]] у Расійскай імперыі, у Барысаўскім павеце Мінскай губерніі. У [[Вайна 1812 года|вайну 1812 года]] напалеонаўскія войскі спалілі тут царкву (у [[1816]] адбудавана). У 1870 — [[сяло]], 126 двароў. У [[1885]] цэнтр воласці: 834 жыхара, 143 двары, царква, [[народнае вучылішча]] (з 1863), [[млын]]. У [[1908]] — 2597 жыхароў, 248 двароў. У лютым-лістападзе 1918 акупіравана нямецкімі, у жніўні 1919—маі 1920 — польскімі войскамі. З 1919 працавала пачатковая, з 1923 7-гадовая школа, хата-чытальня, з 1920 народны тэатр. З 20.8.1924 цэнтр сельсавета ў Барысаўскім раёне Мінскай акругі. З 3.7.[[1941]] да 29.6.[[1944]] акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі, якія загубілі 53, вывезлі ў Германію 49 жыхароў. У 1945—1955 у Лошніцы працаваў дзіцячы дом. З 1950 цэнтр калгаса імя Мічурына. У [[1972]] было 1978 жыхароў, 630 двароў, цэнтр саўгаса «Лошніца». У Лошніцы працуюць Прыямінскі рамонтны завод, сярэдняя і музыкальная школы, Дом культуры, кінатэатр, бібліятэка, бальніца. Брацкая магіла савецкіх воінаў, помнік землякам, якія загінулі ў вялікую Айчынную вайну.

У 1973—1980 гадах праект планіроўкі і забудовы Лошніцы распрацоўваўся архітэктарам [[Руслан Ігаравіч Белагорцаў|Р. І. Белагорцавым]]&lt;ref name=&quot;БРІАІС&quot;&gt;[https://ais.by/users/belogorcev Руслан Игоревич Белогорцев]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;.

== Славутасці ==
[[Файл:Лошніца. Царква Святога Архангела Міхаіла.jpg|міні|злева|Царква Святога Арханёла Міхаіла]]
* [[Свята-Міхайлаўская царква, Лошніца|Свята-Міхайлаўская царква]]

== Вядомыя асобы ==
* [[Апанас Фёдаравіч Кавалёў]]
* [[Таццяна Васільеўна Бірыч]]

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/БелЭн|9}}

== Спасылкі ==
* {{SgKP|V|739|Łosznica}}
{{Commons|Category:}}

{{Лошніцкі сельсавет}}

[[Катэгорыя:Лошніцкі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Барысаўскага раёна]]
[[Катэгорыя:Мястэчкі Віцебскага ваяводства]]
[[Катэгорыя:Лошніца| ]]</text>
      <sha1>ll47nb7gsvoiwntlrdaz5ndwyquiz61</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bentley</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25681</id>
    <revision>
      <id>5152635</id>
      <parentid>4363960</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T13:44:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>дададзена [[Катэгорыя:Аўтамабілебудаўнічыя кампаніі Вялікабрытаніі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5152635</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3609" sha1="15kec9qrd32e1essdd756c8lb0cu9yt" xml:space="preserve">{{Кампанія}}
'''Bentley Motors Ltd.''' — брытанская аўтамабілебудаўнічая кампанія, якая спецыялізуецца на выпуску аўтамабіляў класа «люкс» пад маркай '''Bentley'''. У цяперашні час уваходзіць у склад германскага канцэрна [[Volkswagen AG]].

== Гісторыя ==
Гісторыя маркі Bentley пачалася [[18 студзеня]] [[1919]] года, калі [[Уолтэр Оўэн Бэнтлі]] (Walter Owen Bentley), сумесна з Ф. Барджэсам і Г. Варлеем распрацавалі свой першы аўтамабіль.

У [[1922]] машыны «Bentley» выйгралі камандны прыз у гонках [[Tourist Trophy]], а год праз адзін з прадстаўнікоў гэтай хвалебнай серыі фінішаваў чацвёртым у [[Le Mans]].

У канцы [[1930-я|30-тых гадоў]] Bentley выпусціла сваю самую прэстыжную мадэль — 8L. Яна стала апошняй для маркі як незалежнай.

{{Загатоўка раздзела}}

У сакавіку 2021 года быў выраблены 200-тысячны аўтамабіль маркі&lt;ref&gt;{{cite news |author = Anthony Alaniz |url = https://www.motor1.com/news/497030/bentley-built-200000th-model/ |title = Bentley Has Built Its 200,000th Model, Took 102 Years To Do It |publisher = motor1.com |date = 2021-03-26 |accessdate = 2022-09-22 |language = en }}&lt;/ref&gt;.

== Вытворчасць ==
Завод маркі ў {{нп3|Кру|Кру|en|Crewe}}, таксама вядомы як ''Pyms Lane'', размешчаны ў англійскім графстве [[Чэшыр]]. Пабудаваны ў 1938 годзе, і першапачаткова прызначаўся для вытворчасці рухавікоў і кампанентаў авіяцыйнай тэхнікі. Перанос выпуску аўтамабіляў з завода ў Дэрбі ў Кру адбыўся пасля [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] і пачаўся з [[Bentley Mark VI]].

{| class=wikitable style=&quot;font-size:85%; text-align:right;&quot;
|-
! Пачатак дзейнасці
| 1938 (выпуск аўтамабіляў з 1945)
|-
! Лакацыя
| Кру, графства Чэшыр, [[Вялікабрытанія]]
|-
! Агульная плошча
| 521 000 кв. м., з якіх 167 000 выкарыстоўваюцца для вытворчасці
|-
! Колькасць супрацоўнікаў
| 3500
|-
! Вытворчая магутнасць
| 85 аўтамабіляў у дзень
|-
! Прадукцыя
| [[Bentley Continental GT|Continental GT]], [[Bentley Flyyng Spur|Flyyng Spur]], [[Bentley Bentayga|Bentayga]]
|-
|}

== Мадэлі ==
* [[Bentley State Limousine]]

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* [http://www.bentleymotors.com/ Афіцыйны сайт Bentley] {{ref-en}}
* {{cite web |author = Filippo Einaudi |url = https://it.motor1.com/news/534879/fabbrica-crewe-bentley-basso-impatto/ |title = Crewe, dove il lusso di Bentley diventa sostenibile |publisher = it.motor1.com |date = 2021-09-23 |accessdate = 2022-09-22 |language = it }}

{{VW AG}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Bentley| ]]
[[Катэгорыя:Аўтамабілебудаўнічыя кампаніі Вялікабрытаніі]]</text>
      <sha1>15kec9qrd32e1essdd756c8lb0cu9yt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Леў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27231</id>
    <revision>
      <id>5152601</id>
      <parentid>5024836</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T12:50:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5152601</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5230" sha1="3fjm8j5cl4u34xxxqt2ipbcskjxutvv" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Леў, значэнні}}
{{Таксон
| name              = Леў
| regnum            = Жывёлы
| image file        = HansomeLion 002.jpg
| image title       = Леў
| image descr       = Самец льва ў [[Луісвілскі заапарк|Луісвілскім заапарку]]
| parent            = Panthera
| rang              = Від
| latin             = Panthera leo
| author            = [[Linnaeus]], 1758
| syn               = 
| typus             = 
| children name     = [[Падвід]]ы
| children          = Гл. тэкст
| range map = Lion distribution.png
| range map caption =
| range map width =
| range legend = {{легенда|red|Мяркуемы арэал у Сярэднявечча}} {{легенда|blue|Сучасны арэал}}
| iucnstatus = VU
| wikispecies = Panthera leo
| commons = Panthera leo
| iucn = 15951
| itis = 183803
| ncbi = 9689
| eol = 328672
}}
[[File:Lion Cubs Phinda 2011.ogv|thumb|right|Відэа львіцы і яе львянят у запаведніку Фінда]]

'''Леў''' (''Panthera leo'') — [[від (біялогія)|від]] жывёл [[клас (біялогія)|класа]] млекакормячых [[атрад (біялогія)|атрада]] драпежных [[сямейства (біялогія)|сямейства]] каціных.

Дарослыя самцы адрозніваюцца вялікай грывай і важаць 150—200 кг, часам да 240 кг, пры даўжыні цела без хваста 1,6—2,2 м, хвост — 90—110 см, вышыня ў холцы 90—110 см. Маса самак 90—150 кг, у асобных выпадках до 160 кг.

Ільвы жывуць у сямейных групах, так званых ''прайдах''. Прайд складаецца з аднаго самца, некалькіх дарослых самак і ільвянят абодвух палоў. Самкі займаюцца паляваннем для прайда, а самец — аховай тэрыторыі. Маладыя самцы выганяюцца з прайда, нярэдка аб'ядноўваюцца з іншымі самцамі-адзіночкамі для супольнага палявання.

[[Выява:Okonjima Lioness.jpg|thumb|250px|left|Ільвіца]]

Ільвы жывуць у стэпах і саванах, палююць на жывёл сярэдняга памеру, у першую чаргу, на капытных. Яны падкрадваюцца да ахвяры на невялікую адлегласць, пасля чаго імкліва кідаюцца на яе.

Існуе больш за дзесятак падвідаў ільвоў, якія адрозніваюцца паводле памераў, формы грывы і інш. Усе падвіды, акрамя аднаго, жывуць у [[Афрыка|Афрыцы]] на поўдзень ад [[Сахара|Сахары]].

Індыйскі (азіяцкі) падвід ільва мае менш густую грыву, як бы прылізаную, больш прыземістае цела, што стварае ўражанне аб яго меншых памерах у параўнанні з афрыканскім.

[[Выява:Lion waiting in Namibia.jpg|thumb|right|250px|Самец ільва]]

У гістарычны час ільвы жылі як на крайнім поўдні Афрыкі, гэтак і па ўсёй поўначы кантынента, а таксама па ўсёй Пярэдняй Азіі, даходзячы да [[Індыя|Індыі]], дзе займалі паўпустынныя раўніны ў паўночнай частцы краіны, і Балканскага паўвострава ў Еўропе. На еўрапейскім кантыненце ільвы былі вынішчаны да 100 н. э., а ў іншых частках былога арэалу — да канца ХІХ ст. У Іране некалькі ільвоў захавалася да 1942; у Індыі іх колькасць скарацілася прыкладна да 25, і засталіся яны там толькі ў Гірскім лесе, аднак былі ўзяты пад ахову, і з 1940-х гг. іх папуляция істотна павялічылася.

Ільва называюць «Царом звяроў». Традыцыйны сімвал магутнасці, які ўвасабляе сілу сонца і агню. У геральдыцы леў сімволізуе каралеўскую годнасць і высакароднасць.

Выявы ільва змешчана на многіх гербах, у тым ліку — трох гарадоў Беларусі: [[Ліда|Ліды]], [[Слонім]]а і [[Гарадок|Гарадка]].

== Спасылкі ==
{{Commons|Panthera leo}}
* [http://www.african-lion.org/ African Lion]{{Недаступная спасылка}}

{{Вонкавыя спасылкі}}

[[Катэгорыя:Львы]]</text>
      <sha1>3fjm8j5cl4u34xxxqt2ipbcskjxutvv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Берасцяныя граматы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30313</id>
    <revision>
      <id>5152627</id>
      <parentid>5101176</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T13:28:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Autumndancer</username>
        <id>168015</id>
      </contributor>
      <comment>/* Літаратура */</comment>
      <origin>5152627</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7596" sha1="kxdpmxouhwsk9c9s1l1yrdxnxso2k69" xml:space="preserve">[[Файл:Віцебская берасцяная грамата.jpg|right|thumb|Віцебская берасцяная грамата XIII—XIV стст.]]

'''Берасцяныя граматы''' — пісьмы, запіскі і дакументы на [[бяроста|бяросце]], помнікі пісьмовасці XI—XV стст., якія выяўлены пры археалагічных раскопках [[Сярэднія вякі|сярэдневяковых]] гарадоў. Маюць вялікае значэнне як гістарычныя крыніцы аб паўсядзённым жыцці людзей, а таксама для вывучэння гісторыі развіцця ўсходнеславянскіх моў. З’яўляюцца адным з важных сведчанняў таго, што на [[Усходнія славяне|ўсходнеславянскіх]] землях [[пісьмовасць]] была пашырана не толькі сярод [[Феадал|феадалаў]] і [[духавенства]], але і ў простых гарадскіх жыхароў.

На тым баку бяросты, што прылягаў да дрэва, літары надрапвалі вострай касцяной або жалезнай палачкай — пісалам. Верагодна, берасцяная пісьменнасць была распаўсюджана ва многіх месцах, аднак не паўсюль мясцовы грунт спрыяе захаванню бяросты пасля траплення ў зямлю. Першая берасцяная грамата была выяўлена ў 1951 годзе ў [[Вялікі Ноўгарад|Ноўгарадзе]]. Яе знайшла жыхарка горада Ніна Акулава, якая прыйшла на раскопкі падпрацаваць падчас водпуску па цяжарнасці (на яе магіле цяпер усталяваны помнік у гонар гэтай знаходкі, а на месцы раскопа — памятны знак). Берасцяным граматам прысвойваюцца нумары па парадку іх выяўлення.

[[Файл:Мсціслаўская берасцяная грамата.jpg|right|thumb|Мсціслаўская 1-я берасцяная грамата. XIII ст.]]
 
У [[Беларусь|Беларусі]] выяўлены 3 берасцяныя граматы: у [[Віцебск]]у (кан. XIII ст., знайшоў у 1959 г. пры будаўнічых працах экскаватаршчык Я. Фралоў), і 2 на Замкавай гары ў [[Мсціслаў|Мсціславе]], [[Магілёўская вобласць]] — пачатку XIII ст. (знойдзена ў 1980 г., археолаг [[Леанід Васілевіч Аляксееў|Л. В. Аляксееў]]) і першай паловы XII ст. (знойдзена ў [[2014]] г., археолаг [[Ігар Аляксандравіч Марзалюк|І. А. Марзалюк)]]. Акрамя таго, у 2014 г. у Мсціславе знойдзены фрагмент берасцяной граматы на якім фіксуюцца 2 літары і княжацкі знак у форме трызуба&lt;ref&gt;[http://euroradio.fm/u-mscislave-znayshli-berascyanuyu-gramatu-xii-st-i-fragment-z-tryzubam У Мсціславе знайшлі берасцяную грамату XII ст. і фрагмент з трызубам] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181212045140/https://euroradio.fm/u-mscislave-znayshli-berascyanuyu-gramatu-xii-st-i-fragment-z-tryzubam |date=12 снежня 2018 }} // euroradio.fm [Электронны рэсурс] — 2014. [[16 ліпеня]]. — Дата доступу: [[18 лістапада|18.11.]][[2015]].&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Birch bark N109.jpg|right|thumb|Берасцяная грамата № 109 Жызнаміра да Мікулы. 1100—1120 гады, [[Ноўгарад]].]]

У Расіі берасцяныя граматы выяўлены ў наступных месцах: [[Ноўгарад]] — 1067 грамат і 1 берасцяная грамата-іконка; [[Старая Руса]] ([[Наўгародская вобласць]]) — 45 грамат; [[Таржок]] ([[Цвярская вобласць]]) — 19; [[Смаленск]] — 16; Пскоў — 8; Цвер — 5; Масква — 4; в. Старая Разань (на гарадзішчы сярэдневяковага г. Разань, Кутукоўскае сельскае пасяленне, Спаскі раён, [[Разанская вобласць]]) — 1, Волагда — 1 (звесткі на [[2015]] г).

Ва Украіне берасцяная грамата знойдзена ў в. [[Звэныгарад (Пустамыціўскі раён)|Звенігарад]] (сярэдневяковы горад Звенігарад) — [[Пустамыціўскі раён]], [[Львоўская вобласць]].
 
Найбольш ранняя з іх (XI ст.) выяўлена ў Ноўгарадзе, яе напісаў Жыравіт, жыхар [[Полацк]]а або [[Віцебск]]а. Асноўная тэма грамат XI—XII стст. — крэдыторства, пазыка грошай у доўг; у XIII—XV стст. — валоданне зямлёй, клопаты пра сяўбу і ўборку збожжавых, пра даходы з гаспадарчых угоддзяў, абавязацельствы, завяшчанні.

Звесткі, якія даюць берасцяныя граматы ў галіне [[фанетыка|фанетыкі]], [[Марфалогія мовы|марфалогіі]] і [[сінтаксіс]]у, каштоўныя для вывучэння гісторыі беларускай мовы. Для іх характэрна адсутнасць царкоўнаславянскай кніжнай лексікі.

[[Файл:2008. Stamp of Belarus euro-722.jpg|right|thumb|Паштовая марка з выявамі бяросты, берасцяной граматы і піса́ла. Беларусь, 2008.]]

== Гл. таксама ==
[[Віцебская берасцяная грамата]]

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* [[Арцемій Уладзіміравіч Арцыхоўскі|Арциховский А. В.]], Борковский В. И. Новгородские грамоты на бересте: (Из раскопок 1956—1957 гг.). — М., 1963.
* Арциховский А. В. Новгородские грамоты на бересте: (Из раскопок 1958—1961 гг.). — М., 1963.
* Дроченина Н. Н., Рыбаков Б. А. Берестяная грамота из Витебска // Сов. археология. 1960. № 1.
* Аляксееў Л. В. Берасцяная грамата // Помнікі гісторыі і культуры Беларусі. 1982. № 2.
* Тарасаў С. В. З гісторыі полацкай эпіграфікі X—XV ст. // Кніжная культура Беларусі. — Мн. 1991.

[[Катэгорыя:Культура Русі]]
[[Катэгорыя:Берасцяныя граматы| ]]</text>
      <sha1>kxdpmxouhwsk9c9s1l1yrdxnxso2k69</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Іван Захаравіч Сурта</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43228</id>
    <revision>
      <id>5152856</id>
      <parentid>4578564</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T10:54:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Біяграфія */</comment>
      <origin>5152856</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7520" sha1="717we3sicweyt5idpy0pvg0fco21foh" xml:space="preserve">{{ДД}}
{{цёзкі2|Сурта}}
'''Іван Захаравіч Сурта́'''{{sfn|БелЭн|2002}} ({{ДН|22|11|1893|10}}, в. [[Бяседавічы]], {{МН|Хоцімскі раён|у Хоцімскім раёне|}}, [[Магілёўская вобласць]] — {{ДС|20|12|1937}}) — дзяржаўны дзеяч [[БССР]]. Прэзідэнт [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Акадэміі навук Беларускай ССР]] (люты 1936 — снежань 1937; віцэ-прэзідэнт 1932—1936). Акадэмік АН БССР (1936).

== Біяграфія ==
Скончыў медыцынскі факультэт 2-га Маскоўскага ўніверсітэта (1918). Член [[КПСС|РКП(б)]] з 1918 года. У сакавіку 1918 года прызначаны старшынёй Клімавіцкага павятовага выканкама. У 1919 годзе — старшыня Гомельскага губвыканкама, член Савета абароны Гомельскага ўмацаванага раёна.

З 1920 года — штатны супрацоўнік [[ВЧК]] і [[ДПУ]].

Скончыў [[Інстытут чырвонай прафесуры]] (1932).
У 1933—1936 гадах [[наркам аховы здароўя БССР]], у 1936—1937 прэзідэнт АН БССР. У 1935—1937 гадах член [[ЦВК БССР]], у 1936—1937 гадах кандыдат у члены, член [[Прэзідыум ЦВК БССР|Прэзідыума ЦВК БССР]]. Арыштаваны 27.8.1937 года ў [[Мінск]]у як «член антысавецкай арганізацыі пpавых». Прыгавораны 19.12.1937 года [[Ваенная калегія Вярхоўнага суда СССР|Ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР]] за «шкодніцтва ў галіне аховы здароўя» да вышэйшай меры пакарання з канфіскацыяй маёмасці. Расстраляны ў адну ноч з [[Якаў Мікітавіч Афанасьеў|Якавам Афанасьевым]], [[Васіль Данілавіч Дружчыц|Васілём Дружчыцам]], Аркадзіем Ляшчынскім, Маркам Матусевічам, Фёдарам Сулкоўскім, [[Іосіф Ігнатавіч Валадзько|Іосіфам Валадзько]], Дорай Турбовіч і іншымі (агулам больш за 200 чалавек)

Рэабілітаваны ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР у 1956 годзе.

== Бібліяграфія ==
* За павышэнне ўраджайнасці сацыялістычных палёў: (да сесіі БАН) / І. З. Сурта // Савецкая краіна. — 1932. — № 12. — С. 3-17.
* Натуральна-гістарычны матэрыялізм (манізм) у святле марксізма-ленінізма / І. З Сурта, Г. П. Брыхнічоў // Запіскі Беларускай Акадэміі навук. 1934. Кн.3. — С. 113—132.
* Аб плане работ Акадэміі навук БССР на 1936 г. і аб умовах яго выканання / І. З. Сурта // Запіскі Акадэміі навук БССР. — 1936. — Кн. 6. — С. 30-38.
* I. П. Паўлаў i яго вучэнне / І. З. Сурта // Запіскі Акадэміі навук БССР. 1936. — Кн. 5. — С. 1-5.
* [[Андрэ Мары Ампер|Ампер]] / І. З. Сурта, Г. П. Брыхнічоў // Запіскі Акадэміі навук БССР. 1936. — Кн. 6. — С. 39-54.
* Право на образование / И. Сурта, В. Андреева // Под знаменем марксизма. — 1937. — № 2. — С. 40-55.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/БелЭн|15|Сурта́ Іван Захаравіч||283}}
* {{Крыніцы/ЭГБ|6-1|||449}}
* {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|3|}}

== Спасылкі ==
* [http://nasb.gov.by/bel/members/pamyati-uchenogo/surta.php СУРТА Іван Захаравіч 3-і прэзідэнт Акадэміі навук Беларускай ССР]
* [https://csl.bas-net.by/personalii/72908/surta-ivan-zaharovich/ Іван Захаравіч Сурта] у базе даных «История белорусской науки в лицах» [[Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі|Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі]] {{ref-ru}}
* [http://old.ihst.ru/projects/sohist/repress/belan.pdf СУРТА Иван Захарович] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210831030105/http://old.ihst.ru/projects/sohist/repress/belan.pdf |date=31 жніўня 2021 }} // {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак =Возвращенные имена: Сотрудники АН Беларуси, пострадавшие в период сталин. репрессий|арыгінал = |спасылка = |адказны = сост. и авт. предисл. Н. В. Токарев; под ред. А. С. Махнача|выданне = |месца =Мн .|выдавецтва =Навука i тэхнiка|год = 1992|том = |старонкі =102|старонак =120|серыя = |isbn = 5-343-01246-9|тыраж =1000}}
* [http://opentextnn.ru/censorship/russia/sov/personalia/leader/kollegium/index.html@id=3867 Сурта Иван Захарович] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200117193653/http://www.opentextnn.ru/censorship/russia/sov/personalia/leader/kollegium/index.html@id=3867 |date=17 студзеня 2020 }} на сайце «Открытый текст»
* [https://nasb.gov.by/bel/members/pamyati-uchenogo/surta.php Памяці вучонага: СУРТА Іван Захаравіч] // НАН Беларусі
* {{bis.nlb.by|128913|Сурта Іван Захаравіч}}
* [https://libr.msu.by/bitstream/123456789/13928/1/4857n.pdf Человек своего времени] {{ref-ru}}
{{Прэзідэнты і Старшыні Прэзідыума НАНБ}}
{{Кіраўнікі аховы здароўя Беларусі}}
{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Сурта Іван Захаравіч}}
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Хоцімскім раёне]]
[[Катэгорыя:Члены ЦВК БССР]]
[[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]]
[[Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР]]
[[Катэгорыя:Педагогі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Акадэмікі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]]
[[Катэгорыя:Прэзідэнты Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]]
[[Катэгорыя:Народныя камісары аховы здароўя БССР]]
[[Катэгорыя:Чэкісты]]
[[Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР]]</text>
      <sha1>717we3sicweyt5idpy0pvg0fco21foh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Іван Сяргеевіч Тургенеў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44183</id>
    <revision>
      <id>5152640</id>
      <parentid>5152502</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T13:55:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5152640</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5599" sha1="s3pz92j1my93to36u06htfvt95zljg8" xml:space="preserve">{{Пісьменнік}}
'''Іва́н Сярге́евіч Турге́неў''' ({{Lang-ru|Ива́н Серге́евич Турге́нев}}; {{ВД-Прэамбула}}) — рускі [[пісьменнік]], [[паэт]], член-карэспандэнт [[Расійская Акадэмія навук|Пецярбургскай АН]] ([[1860]]).

== Біяграфія ==
Нарадзіўся 28 кастрычніка 1818 года ў [[Арол (горад)|Арле]]. Бацька, Сяргей Мікалаевіч, быў адстаўным палкоўнікам-кірасірам. Маці, Варвара Пятроўна Лутавінава, паходзіла з дваранскай сям’і. У смутны час адзін з Тургеневых — Пётр Мікітавіч — быў пакараны смерцю на Лобным месцы за тое, што выкрываў Ілжэдзмітрыя. Да 9 год Іван Тургенеў жыў ва спадчынным маёнтку Спаскае-Лутавінава за 10 км ад [[Мцэнск]]а [[Арлоўская губерня|Арлоўскай губерні]]. У 1827 годзе Тургеневы, каб даць дзецям адукацыю, пасяліліся ў [[Масква|Маскве]], у купленым у гістарычным раёне Самацёка доме.

Іван Сяргеевіч спачатку вучыўся ў пансіёне Вейдэнгамера, затым яго аддалі пансіянерам дырэктару Лазараўскага інстытута Крузэ. У 1833 годзе 15-гадовы Тургенеў паступіў у славесны факультэт Маскоўскага ўніверсітэта. Праз год, пасля таго, як старэйшы брат Івана паступіў у гвардзейскую артылерыю, сям’я пераехала ў [[Санкт-Пецярбург]], і Іван Тургенеў тады ж перайшоў у Пецярбургскі ўніверсітэт.

У 1863 годзе Тургенеў скончыў курс са ступенню сапраўднага студэнта. Мроячы пра навуковую дзейнасць, ён у наступным годзе зноў прайшоў выпускны іспыт, атрымаў ступень кандыдата, а ў 1838 годзе адправіўся ў [[Германія|Германію]]. Пасяліўшыся ў [[Берлін]]е, Іван узяўся за вучобу. Слухаючы ва ўніверсітэце лекцыі па гісторыі рымскай і грэчаскай літаратуры, ён дома занімаўся граматыкай старажытнагрэчаскай і лацінскай моў.

У 1841 годзе Тургенеў вярнуўся на радзіму. Напачатку 1842 года ён падаў у Маскоўскі ўніверсітэт просьбу аб дапушчэнні яго да іспыту на ступень магістра філасофіі. У гэты ж час ён пачаў сваю літаратурную дзейнасць. У 1846 годзе выйшлі аповесці «Брэтэр» і «Тры партрэты». Пазней ён піша такія творы, як «Нахлебнік» (1848), «Халасцяк» (1849), «Правінцыялка», «Месяц у вёсцы», «Сняданак у правадыра» (1856), «Муму» (1854), «Зацішша» (1854), «Якаў Пасынкаў» (1855), «[[Ася (аповесць)|Ася]]» (1857) і г. д.

У 1852 годзе выходзіць зборнік кароткіх аповедаў Тургенева пад агульнай назвай «Запіскі паляўнічага». У далейшым Тургенеў піша чатыры буйнейшыя творы: «Рудын» ([[1856]]), «Дваранскае гняздо» (1859), «Напярэдадні» (1860) і «Бацькі і дзеці» (1862).

З пачатку 1860-х гадоў ён пасяляецца ў [[Бадэн-Бадэн]]е. У выніку жыцця за мяжой атрымаўся самы вялікі па аб’ёму з раманаў Тургенева — «Новь» (1877).

Пісьменнік сканаў у [[Бужываль|Бужывале]] пад [[Парыж]]ам, 22 жніўня ([[3 верасня]] па новаму стылю) 1883 года. Цела Тургенева, згодна з яго жаданнем, было прывезена ў Пецярбург і пахавана на [[Волкаўскія могілкі|Волкаўскіх могілках]].

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{навігацыя}}
* {{Rodovid|287614|Іван Тургенеў}}
* [http://stihipoeta.ru/poety-zolotogo-veka/ivan-turgenev/ Іва́н Турге́неў стихи]

{{Wikidata/Ancestors}}
{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Тургенеў Іван Сяргеевіч}}
[[Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі]]
[[Катэгорыя:Рускамоўныя паэты]]
[[Катэгорыя:Члены-карэспандэнты Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук]]
[[Катэгорыя:Паэты Расійскай імперыі]]
[[Катэгорыя:Пісьменнікі Расійскай імперыі]]</text>
      <sha1>s3pz92j1my93to36u06htfvt95zljg8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Леў Давідавіч Троцкі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46384</id>
    <revision>
      <id>5152620</id>
      <parentid>5134312</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T13:16:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5152620</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="254392" sha1="71oh03g81vg2e12v2cliq87ssda214v" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Бранштэйн}}
{{цёзкі2|Троцкі}}
{{Дзяржаўны дзеяч}}
'''Леў Давідавіч Троцкі''' ({{lang-ru|Лев Давидович Троцкий}}; псеўданім, таксама: ''Перо́, Антид Ото, Л. Седо́в, Стари́к'' і інш. Імя пры нараджэнні '''Лейба Давідавіч Бранштэйн'''&lt;ref name=&quot;gosvlast&quot;&gt;Государственная власть СССР. Высшие органы власти и управления и их руководители. 1923—1991 гг./ Сост. В. И. Ивкин. — {{М.}}: «Российская политическая энциклопедия», 1999.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ckkpss&quot;&gt;[http://www.az-libr.ru/Persons/000/Src/0004/index.shtml ЦЕНТРАЛЬНЫЙ КОМИТЕТ КПСС, ВКП(б), РКП(б), РСДРП(б): Историко-биографический справочник / Сост. Горячев Ю. В. — М.: Издательский дом «Парад», 2005.]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;kri&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.krugosvet.ru/enc/istoriya/TROTSKI_LEV_DAVIDOVICH.html |title=Иван Кривушин, энциклопедия «Кругосвет» |access-date=14 кастрычніка 2017 |archive-date=10 жніўня 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100810033520/http://www.krugosvet.ru/enc/istoriya/TROTSKI_LEV_DAVIDOVICH.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;; {{ДН|7|11|1879|26|10}}, сяло [[Бераслаўка (Кіраваградская вобласць)|Янаўка]], [[Елісаветградскі павет]], [[Херсонская губерня]], [[Расійская імперыя]] (цяпер [[Бераслаўка (Кіраваградская вобласць)|Бераслаўка]], [[Кіраваградская вобласць]], [[Украіна]]) — {{ДС|21|8|1940}}, [[Каяакан]], [[Мехіка]]) — дзеяч міжнароднага камуністычнага рэвалюцыйнага руху, практык і тэарэтык марксізму, ідэолаг адной з яго плыняў — трацкізму. Двойчы ссыльны пры манархічным ладзе, пазбаўлены ўсіх грамадзянскіх праў у 1905 годзе. Адзін з арганізатараў [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|Кастрычніцкай рэвалюцыі 1917 года]], адзін са стваральнікаў [[Чырвоная армія|Чырвонай арміі]]. Адзін з заснавальнікаў і ідэолагаў [[Камінтэрн]]у, член яго [[ВККІ|Выканкама]]. У першым савецкім урадзе — наркам па замежных справах, потым у 1918—1925 — [[Народны камісарыят па ваенных і марскіх справах|наркам па ваенных і марскіх справах]] і старшыня [[Рэвалюцыйны ваенны савет Рэспублікі|Рэўваенсавета]] [[РСФСР]], потым [[СССР]]. З 1923 года — лідар унутрыпартыйнай [[Левая апазіцыя ў РКП(б) і УКП(б)|левай апазіцыі]] («[[Новы курс (Троцкі)|Новы курс]]»). Член [[Палітбюро]] УКП(б) у 1919—1926 гадах. У 1927 годзе быў зняты з усіх пастоў і адпраўлены ў ссылку; у 1929 годзе — высланы за межы СССР. У 1932 годзе пазбаўлены савецкага грамадзянства. Пасля высылання з СССР — стваральнік і галоўны тэарэтык [[Чацвёрты інтэрнацыянал|Чацвёртага інтэрнацыянала]] (1938). Аўтар прац па гісторыі рэвалюцыйнага руху ў [[Расія|Расіі]] («[[Наша рэвалюцыя (Троцкі)|Наша рэвалюцыя]]», «[[Здраджаная рэвалюцыя]]»), стваральнік капітальных гістарычных прац па рэвалюцыі 1917 года («[[Гісторыя рускай рэвалюцыі]]»), літаратурна-крытычных артыкулаў («[[Літаратура і рэвалюцыя]]») і аўтабіяграфіі «[[Маё жыццё (Троцкі)|Маё жыццё]]» (1930). Двойчы жанаты, без скасавання першага шлюбу. 20 жніўня [[1940]] года быў смяротна паранены агентам [[Народны камісарыят унутраных спраў СССР|НКУС]] [[Рамон Меркадэр|Р. Меркадэрам]] у [[Мехіка]] ([[Мексіка]]) і памёр на наступны дзень.

== Біяграфія ==
[[Файл:Leo Trotzki 1888.jpg|thumb|200px|right|Леў Бранштэйн у дзяцінстве, [[1888]] год.]]
Лейба Бранштэйн нарадзіўся пятым дзіцём у сям'і Давіда Лявонцьевіча Бранштэйна ([[1843]]—[[1922]]) і яго жонкі Ганны (Анеты) Львоўны Бранштэйн (народжанай Жыватоўскай) — багатых землеўласнікаў-арэндадаўцаў&lt;ref name=autogenerated2&gt;[http://www.revolucia.ru/otrozkom.htm Библиотека газеты «Революция». Клушин В. И. Малоизвестное о Троцком]&lt;/ref&gt; з ліку [[яўрэй]]скіх асаднікаў земляробскага хутара непадалёк ад сяла Янаўка Елісаветградскага павета [[Херсонская губерня|Херсонскай губерні]] (цяпер сяло [[Бераслаўка (Кіраваградская вобласць)|Бераслаўка]] [[Бобрынэцкі раён|Бобрынэцкага раёна Кіраваградскай вобласці]], [[Украіна]]). Бацькі Лейбы Бранштэйна паходзілі з [[Палтаўская губерня|Палтаўскай губерні]]. У дзяцінстве Лейба гаварыў на [[украінская мова|украінскай]] і [[Руская мова|рускай]], а не на шырока пашыраным тады [[ідыш]]ы&lt;ref&gt;Троцкий Л. Моя жизнь. — Берлин, 1930. — Т. 1. — С. 22, 109.&lt;/ref&gt;. Вучыўся ў вучылішчы Св. Паўла ў [[Адэса|Адэсе]], дзе быў першым вучнем па ўсіх дысцыплінах, а потым у [[Мікалаеў (Мікалаеўская вобласць)|Мікалаеве]]. У гады навучання ў [[Адэса|Адэсе]] (1889—1895) Лейба жыў і выхоўваўся ў сям'і свайго стрыечніка (па матчынай лініі), уладальніка друкарні і навуковага выдавецтва «Матезис» Майсея Піліпавіча Шпенцэра і яго жонкі Фані Саламонаўны, — бацькоў паэтэсы [[Вера Міхайлаўна Інбер|Веры Інбер]].

=== Пачатак рэвалюцыйнай дзейнасці. Першая высылка ===
{{main|Першая высылка Троцкага}}
У 1896 годзе ў [[Мікалаеў (Мікалаеўская вобласць)|Мікалаеве]] Леў Бранштэйн (у будучыні — Троцкі) браў удзел у рэвалюцыйным кружку і вёў прапаганду сярод мясцовых працоўных. У 1897 годзе ён браў удзел у падставе [[Паўднёва-рускі працоўны саюз|Паўднёва-рускага працоўнага саюза]], а 28 студзеня 1898 года — быў упершыню арыштаваны царскімі ўладамі. У [[Адэса|адэскай]] турме Бранштэйн правёў два гады; 10 кастрычніка 1899 года ў Адэскім судзе быў вынесены «параўнальна мяккі» прысуд па справе Паўднёва-рускага працоўнага саюза: чацвёра галоўных абвінавачаных (Бранштэйн, [[Аляксандра Львоўна Сакалоўская|Аляксандра Сакалоўская]] і два яе браты) падлягалі высылцы ва [[Усходняя Сібір|Усходнюю Сібір]] ([[Іркуцкая губерня|Іркуцкую губерню]]) на чатыры гады, а астатнія падсудныя «адкараскаліся» двухгадовай спасылкай ([[Рыгор Абрамовіч Зіў|Шолам Абрамаў Зіў]] і Шмуйл Беркаў Гурэвіч) ці нават простае высыланнем з Мікалаева пад [[Паліцэйскі нагляд|гласны нагляд]] паліцыі{{sfn|Фельштинский, Чернявский, кн. 1|2012|с=[22]—[32]}}{{sfn|Иванов|2013|с=120—123}}.

Перыяд з 1900 па 1902 год Бранштэйн правёў у [[Іркуцкая губерня|Іркуцкай губерні]]; знаходзячыся ў зняволенні і высылцы, ён узяў шлюб з Сакалоўскай і актыўна займаўся як самаадукацыяй (улучаючы знаёмства з працамі класікаў [[марксізм]]у), гэтак і журналісцкай дзейнасцю: пад псеўданімам «''Антид Ото''» супрацоўнічаў з газетай «[[Восточное обозрение]]», рэдакцыя якой апублікавала тры дзясяткі яго артыкулаў і нарысаў, «цёпла» прынятых публікай. Перасоўваючыся паміж сёламі [[Усць-Кут]], Ніжне-Ілімскае і горадам [[Верхаленск]], Бранштэйн уступіў у кантакт са шмат былымі і будучымі рэвалюцыйнымі дзеячамі — улучаючы [[Майсей Саламонавіч Урыцкі|М. Урыцкага]] і [[Фелікс Эдмундавіч Дзяржынскі|Ф. Дзяржынскага]]{{sfn|Фельштинский, Чернявский, кн. 1|2012|с=[32]—[43]}}{{sfn|Иванов|2013|с=122—127}}.

Друкаваныя працы будучага наркама, апублікаваныя і ў [[Еўропа|Еўропе]] — а таксама яго публічныя выступы ў Іркуцку — прыцягнулі да маладога рэвалюцыянера ўвагу кіраўнікоў [[Расійская сацыял-дэмакратычная рабочая партыя|РСДРП]]: яму былі ўладкаваны ўцёкі з Сібіры. У выніку Леў Давідавіч, які «наўздагад» упісаў у фальшывы пашпарт прозвішча Троцкі&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Троцкий Л. Д. Моя жизнь. М., 2001. С. 140&lt;/ref&gt; (па імі старэйшага наглядчыка адэскай турмы&lt;ref name=autogenerated2 /&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Деятели СССР и революционного движения России. Энциклопедический словарь Гранат. Москва: Советская энциклопедия, 1989. стр. 721.&lt;/ref&gt;),  аказаўся спачатку ў [[Вена|Вене]], а потым — у [[Лондан]]е, дзе адбылася яго першая сустрэча з [[Уладзімір Ільіч Ленін|Уладзімірам Леніным]], які нядаўна апублікаваў сваю кнігу «[[Што рабіць? (Ленін)|Што рабіць?]]». Даследчыкі лічылі, што знаходжанне ў [[Сібір]]ы і кантакты з мясцовымі рэвалюцыянерамі мелі вялікае значэнне для фармавання палітычных паглядаў будучага [[Савет народных камісараў СССР|наркама]] — для «яго партыйнага самавызначэння»{{sfn|Фельштинский, Чернявский, кн. 1|2012|с=[32]—[43]}}{{sfn|Иванов|2013|с=122—127}}.

{{цытата|Вырашальны ўплыў на мяне зрабілі два эцюды [[Антоніа Лабрыола|Антоніа Лабрыолы]] о [[матэрыялізм|матэрыялістычным]] разуменні гісторыі. Толькі пасля гэтай кнігі я перайшоў да Бельтава (псеўданім [[Георгій Валянцінавіч Пляханаў|Пляханава]]) і „[[Капітал (Маркс)|Капітала]]“&lt;ref&gt;Деятели СССР и революционного движения России. Энциклопедический словарь Гранат. Москва: Советская энциклопедия, 1989. стр. 720&lt;/ref&gt;.}}

Па ўспамінах Зіва, які стаў пазней доктарам, у Троцкага была схільнасць да страты свядомасці, якую, паводле ўласных слоў, ён успадкаваў ад маці. Зіў лічыў, што гэта была не проста схільнасць да страты свядомасці, а сапраўдныя прыпадкі — то бок у Троцкага была [[эпілепсія]]&lt;ref name=autogenerated2 /&gt;.

=== Першая эміграцыя ===
{{main|Першая эміграцыя Троцкага}}
{{гл. таксама|Нашы палітычныя заданні|l1=«Нашы палітычныя заданні»}}
Прыбыўшы ў [[Лондан]] да Леніна, Троцкі стаў сталым супрацоўнікам газеты, выступаў з рэфератамі на сходах эмігрантаў і хутка набыў слыннасць. Як успамінаў сам Троцкі: «Прыехаў я ў Лондан вялікім правінцыялам, і прытым ува ўсіх сэнсах. Не толькі за мяжой, але і ў Пецярбургу я да таго ніколі не бываў. У Маскве, як і ў Кіеве, жыў толькі ў перасыльнай турме»&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.magister.msk.ru/library/trotsky/trotl028.htm |title=Л. Троцкий. Ленин и старая Искра |access-date=14 кастрычніка 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131017045420/http://www.magister.msk.ru/library/trotsky/trotl028.htm |archive-date=17 кастрычніка 2013 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

[[Анатоль Васільевіч Луначарскі|А. В. Луначарскі]] пра маладога Троцкага пісаў:
{{цытата|…Замежную публіку Троцкі ўразіў сваім красамоўствам, значнай для маладога чалавека адукацыяй і апломбам. …Вельмі сур'ёзна да яго не ставіліся па яго маладосці, але ўсе наважна прызнавалі за ім выбітны прамоўніцкі талент і, вядома, адчувалі, што гэта не кураня, а арляня»&lt;ref&gt;Луначарский А. Лев Давидович Троцкий // Силуэты: политические портреты. М., 1991. С. 343&lt;/ref&gt;.}}

Неразвязныя канфлікты ў рэдакцыі «Іскры» паміж «старымі» ([[Георгій Валянцінавіч Пляханаў|Г. В. Пляханавым]], [[Павел Барысавіч Аксельрод|П. Б. Аксельродам]], [[Вера Іванаўна Засуліч|В. І. Засуліч]]) і «маладымі» ([[Уладзімір Ільіч Ленін|У. І. Леніным]], [[Юлій Восіпавіч Мартаў|Ю. В. Мартавым]] і [[Аляксандр Мікалаевіч Патрэсаў|А. М. Патрэсавым]]) заахвоцілі Леніна прапанаваць Троцкага ў якасці сёмага члена рэдкалегіі; аднак, падтрыманы ўсімі чальцамі рэдкалегіі, Троцкі быў ва ўльтыматыўнай форме забалатаваны Пляханавым&lt;ref&gt;Троцкий Л. Д. Моя жизнь. С. 156—159&lt;/ref&gt;.

На II з'ездзе [[РСДРП]] улетку 1903 года Троцкі так горача падтрымваў Леніна, што [[Давід Барысавіч Разанаў|Д. Разанаў]] ахрысціў яго «ленінскай дубінкай». Аднак прапанаваны Леніным новы склад рэдкалегіі — Пляханаў, Ленін, Мартаў, з выключэнем з яе Аксельрода і Засуліч, заахвоціў Троцкага перайсці на бок пакрыўджанай меншасці і крытычна паставіцца да арганізацыйных планаў Леніна&lt;ref&gt;Дойчер И. Вооружённый пророк. М., 2006. С. 90&lt;/ref&gt;.

У 1903 годзе ў [[Парыж]]ы Троцкі жаніўся з [[Наталля Іванаўна Сядова|Наталляй Сядовай]]&lt;ref&gt;[http://www.wsws.org/ru/2003/jun2003/sedo-j10.shtml World Socialist Web Site — Russian Edition] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120128072035/http://www.wsws.org/ru/2003/jun2003/sedo-j10.shtml |date=28 студзеня 2012 }}&lt;/ref&gt; (гэты шлюб не быў зарэгістраваны, бо Троцкі ніколі не разводзіўся з А. Л. Сакалоўскай).

У жніўні 1903 года Троцкі наведаў, у якасці карэспандэнта «Іскры», які адбыўся ў [[Базель|Базелі]] пад старшынствам [[Тэадор Герцль|Тэадора Герцля]] VI [[Сусветны сіянісцкі кангрэс|Сіянісцкі кангрэс]]. На думку Троцкага, гэты з'езд прадэманстраваў «поўнае раскладанне сіянізму», апроч таго, у сваім артыкуле Троцкі падкалупна высмеяў Герцля асабіста&lt;ref&gt;«Лев Троцкий. Революционер. 1879—1917» аўтара Фельштинский Юрий Георгиевич — старонака 51&lt;/ref&gt;.

У 1904 годзе, калі паміж бальшавікамі і меншавікамі выявіліся сур'ёзныя палітычныя нязгоды, Троцкі адышоў ад меншавікоў і зблізіўся з [[Аляксандр Львовіч Парвус|А. Л. Парвусом]], які захапіў яго тэорыяй «[[перманентная рэвалюцыя|перманентнай рэвалюцыі]]»&lt;ref&gt;[http://www.situation.ru/app/j_art_689.htm С.Тютюкин, В.Шелохаев. Стратегия и тактика большевиков и меньшевиков в революции] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100324112621/http://www.situation.ru/app/j_art_689.htm |date=24 сакавіка 2010 }}&lt;/ref&gt;. Разам з тым, як і Парвус, выступаў за аб'яднанне партыі, мяркуючы (у кнізе «[[Нашы палітычныя заданні]]»), што рэвалюцыя згладзіць многія супярэчнасці.

=== Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў ===
{{main|Леў Троцкі ў 1905 годзе}}
{{гл. таксама|Наша рэвалюцыя (Троцкі)|l1=«Наша рэвалюцыя»}}
[[Файл:Совет рабочих депутатов Петербурга (1905).jpg|thumb|right|300px|Троцкі сярод рабочых дэпутатаў Пецярбурга (1905).]]
У момант пачатку [[Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расіі|рэвалюцыйных падзей 1905—1907 гадоў]] (у дзень «[[Крывавая нядзеля (1905)|Крывавай нядзелі]]») Троцкі знаходзіўся ў эміграцыі ў [[Швейцарыя|Швейцарыі]]. Ён першым з сацыялістычных эмігрантаў прыбыў на тэрыторыю Расійскай імперыі — з [[Кіеў|Кіева]] пад канец лютага ці пачатак сакавіка 1905 года ён адправіўся ў [[Санкт-Пецярбург]], дзе пачаў бараніць свой лозунг пра «Часовы рэвалюцыйны ўрад», які з'яўляўся часткай яго [[Тэорыя перманентнай рэвалюцыі|тэорыі перманентнай рэвалюцыі]]. Пасля правалу сталічнай [[Расійская сацыял-дэмакратычная рабочая партыя|сацыял-дэмакратычнай]] арганізацыі рэвалюцыянер быў змушаны бегчы ў [[Вялікае княства Фінляндскае|Фінляндыю]]{{sfn|Фельштинский, Чернявский, кн. 1|2012|с=[68]—[73]}}{{sfn|Дойчер, кн. 1|2006|с=128—137}}.

Увосень, яшчэ да абвяшчэння [[Маніфест 17 кастрычніка 1905 года|Кастрычніцкага маніфеста]], Троцкі вярнуўся ў Санкт-Пецярбург, дзе пачаў прымаць актыўны ўдзел у працы нядаўна створанага выбарнага органа — [[Пецярбургскі савет рабочых дэпутатаў|Пецярбургскага савета працоўных дэпутатаў]]; апроч таго, ён займаўся журналістыкай, супрацоўнічаючы адначасна ў трох газетах: «Русская газета», «[[Начало (газета)|Начало]]» і «Известия» Савета. Пасля арышту старшыні Савета [[Георгій Сцяпанавіч Хрусталёў-Насар|Г. Хрусталёва-Насара]], Троцкі ўвайшоў у склад новага «трохскладовага» кіраўніцтва дадзенага органа і фактычна ўзначаліў яго. Пасля публікацыі Фінансавага маніфеста, адрэдагаванага Троцкім, члены Савета былі арыштаваны ўладамі [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] і адданыя пад суд{{sfn|Фельштинский, Чернявский, кн. 1|2012|с=[73]—[84]}}{{sfn|Дойчер, кн. 1|2006|с=138—155}}. У 1906 годзе на працэсе над Пецярбургскім саветам, які атрымаў шырокі грамадскі рэзананс, Троцкі быў асуджаны на вечнае пасяленне ў Сібір з пазбаўленнем усіх грамадзянскіх правоў. Па шляху ў [[Салехард|Абдорск]] (сёння - Салехард) ён бег з Бярозава{{sfn|Thatcher|2013|p=241}}. Біёграфы рэвалюцыянера пісалі пра падзеі 1905 года як аб «паваротным моманце» ў жыцці аднаго з будучых арганізатараў [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|Кастрычніцкай рэвалюцыі]]{{sfn|Thatcher|2013|p=256}}{{sfn|Дойчер, кн. 1|2006|с=138—139}}.

=== Другая эміграцыя ===
{{гл. таксама|Праўда (газета, Вена)|l1=Венская «Праўда»}}

У перыяд другой эміграцыі Троцкі працягваў пазіцыянаваць сябе, як «нефракцыйнага сацыял-дэмакрата», хістаўся паміж двума асноўнымі фракцыямі РСДРП — бальшавікамі і меншавікамі — не далучаючыся канчаткова ні да адной з іх, і не ў поўнай меры падзяляючы іх перакананні. У 1912 годзе Ленін канчаткова ўзяў курс на вылучэнне бальшавіцкай фракцыі ў самастойную партыю ([[Пражская канферэнцыя РСДРП]]). Стаялы на пазіцыях «прымірэнства» Троцкі настойваў на пераадоленні фракцыйнага расколу і аб'яднанне партыі. У жніўні 1912 года ён арганізаваў у Вене партыйную канферэнцыю пад аб'яднальнымі лозунгамі. Аднак на справе сацыял-дэмакратыя працягвала рассыпацца на пярэстую мазаіку з варагуючых адна з адной фракцый, у працы Жнівеньскага блока адмовіліся браць удзел бальшавікі, улучаючы нават і бальшавікоў-«пагаджэнцаў», таксама група Пляханава і група «Наперад». Пасля правалу Жнівеньскага блока Троцкі пачаў астываць да «прымірэнства», падаўшы лідарства ў гэтым руху іншым.

У 1908—1912 гадах выдаваў у [[Вена|Вене]] газету «[[Праўда (газета, Вена)|Праўда]]». У 1912 годзе бальшавікі заснавалі ўласную газету [[Праўда (газета)|з той жа назвай]], што выклікала шматлікія споры. Троцкі выказваў крайняе раздражненне тым, што Ленін «перахапіў» у яго газету&lt;ref name=&quot;дилетант&quot;/&gt; (у прыватным лісце [[Павел Барысавіч Аксельрод|Аксельроду П. Б.]] нават зваў Леніна «паразітам»), аднак адбараніць яе ён гэтак і не змог. 23 красавіка 1912 года выйшаў апошні нумар венскай «Праўды».

{{main|Троцкі пра Балканскія войны}}
У 1912—1913 гадах Троцкі ў якасці ваеннага карэспандэнта газеты «[[Киевская мысль]]» напісаў каля 70 рэпартажаў з франтоў [[Першая Балканская вайна|Першай]] і [[Другая Балканская вайна|Другой Балканскіх войн]]. Гэты досвед даў яму пэўнае, хоць і павярхоўнае, уяўленне пра арміі і вайсковыя дзеянні.

Троцкі ў 1923 годзе ўспамінаў: «На працягу некалькіх гадоў майго знаходжання ў Вене я даволі блізка датыкаўся з [[Фрэйдызм|фрэйдыстамі]], чытаў іх працы і нават наведваў тады іх пасяджэнні»&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.pseudology.org/Sex/ErosNevozmozhnogo/07.htm |title=Pseudology.org |access-date=15 кастрычніка 2017 |archive-date=25 жніўня 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190825090747/http://www.pseudology.org/Sex/ErosNevozmozhnogo/07.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. А пад канец 1924 ‒ пачатку 1925 года ён напісаў акадэміку [[Іван Пятровіч Паўлаў|І. П. Паўлаву]] ліст, у якім паведаміў, што ён на працягу 8 гадоў займаўся ў [[Зігмунд Фрэйд|З. Фрэйда]] псіхааналізам&lt;ref&gt;Пивоваров Н. Ю., Шок Н. П. [http://historymedjournal.com/ru/russkij-variant/stati/i-p-pavlov-uchenyj-i-vlast.html И. П. Павлов: учёный и власть] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161110110416/http://historymedjournal.com/ru/russkij-variant/stati/i-p-pavlov-uchenyj-i-vlast.html |date=10 лістапада 2016 }}. // «История медицины» 2016. Т. 3. № 3. С. 287—300. DOI: 10.17720/2409-5583.t3.3.2016.24d&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;РГАНИ. Ф. 3. Оп. 33. Д. 181. Л. 162.&lt;/ref&gt;.

{{main|Троцкі і Першая сусветная вайна}}
З пачаткам Першай сусветнай вайны Троцкі, асцерагаючыся таго, што ён як падданы Расіі будзе інтэрнаваны аўстрыйскімі ўладамі, 3 жніўня 1914 года бег у Цюрых, і адтуль у Парыж. У цэлым стаяў на [[Пацыфізм|пацыфісцкіх]] пазіцыях, у сваіх артыкулах неаднаразова выказваўся за спыненне вайны.

У 1914—1916 гадах у [[Парыж]]ы выпускаў штодзённую газету «[[Наше слово]]».

У верасні 1915 года браў удзел у працы [[Міжнародная сацыялістычная канферэнцыя ў Цымервальдзе|Цымервальдскай канферэнцыі]] разам з [[Ленін]]ым і [[Юлій Восіпавіч Мартаў|Мартавым]].

14 верасня 1916 года газета «Наше слово» была забаронена за пацыфісцкую прапаганду, а сам Троцкі высланы з Францыі. Пасля таго, як Вялікабрытанія, Італія і Швейцарыя адмовіліся яго прыняць, скіраваўся ў Іспанію, адкуль яго паспрабавалі выслаць у Гавану, як «небяспечнага анархіста». Пасля бурных пратэстаў быў скіраваны замест Гаваны ў Нью-Ёрк, куды прыбыў 13 студзеня 1917 года. Супрацоўнічаў з рускамоўнай левай газетай «[[Новый Мир (газета, Нью-Ёрк)|Новый мир]]», у якой таксама працавалі [[Мікалай Іванавіч Бухарын|М. І. Бухарын]], [[Аляксандра Міхайлаўна Калантай|А. М. Калантай]], [[В. Валадарскі]] і [[Рыгор Ісакавіч Чудноўскі|Р. І. Чудноўскі]].

{{main|Троцкі ў ЗША}}
Нью-Ёрк вырабіў на Троцкага велізарнае ўражанне, як буйны цэнтр амерыканскага капіталізму. У сваіх працах Троцкі прадказваў узрост уплыву ЗША (назваўшы гэту краіну «кузняй, дзе будзе выкоўвацца лёс чалавецтва») і падзенне ўплыву старых еўрапейскіх дзяржаў.

{{пачатак цытаты}}
''Я аказаўся ў Нью-Ёрку, у казачна-празаічным горадзе капіталістычнага аўтаматызму, дзе на вуліцах святкуе эстэтычная тэорыя кубізму, а ў сэрцах — маральная філасофія долара. Нью-Ёрк імпанаваў мне, бо ён паўней усяго выяўляе дух сучаснай эпохі.''
{{канец цытаты}}

Троцкі не чакаў хуткай рэвалюцыі ў Расіі і, мяркуючы па некаторых дэталях, збіраўся заставацца ў ЗША надоўга&lt;ref name=&quot;дилетант&quot;&gt;{{публікацыя|артыкул|аўтар=Олег Федотов|загаловак=Путь революционера|выданне=Дилетант|год=2017|месяц=05|нумар=017|issn=2226-6887|старонкі=22—23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{кніга |аўтар=Фельштинский Ю., Чернявский Г. |частка=Новое возвращение в Россию. Межрайонная группа |загаловак=Лев Троцкий. Книга 1. Революционер. 1879—1917 гг |месца=Москва |выдавецтва=[[Центрполиграф]] |год=2012 |старонкі=177 |старонак=448 |isbn=978-5-227-03783-1}}&lt;/ref&gt;.

=== Вяртанне ў Расію ===
[[Файл:Leo Trotzki 1917.jpg|thumb|200px|Леў Троцкі ў 1917 годзе․]]
{{main|Вяртанне Троцкага ў Расію (1917)}}
{{гл. таксама|Арышт Троцкага ў Галіфаксе}}
Адразу пасля [[Лютаўская рэвалюцыя 1917|Лютаўскай рэвалюцыі]] Троцкі скіраваўся на караблі з Амерыкі ў Расію. Па шляху, у канадскім порце [[Галіфакс]], Троцкі разам з сям'ёй быў зняты з карабля англійскімі ўладамі і адпраўлены ў канцлагер для інтэрніраваных маракоў нямецкага гандлёвага флоту. Прычынай затрымання была адсутнасць расійскіх дакументаў, а таксама боязі англічан адносна магчымага адмоўнага ўплыву Троцкага на стабільнасць у Расіі. Аднак неўзабаве па пісьмовым запыце Часовага ўрада Троцкі быў вызвалены як заслужаны змаганец з царызмам і працягнуў свой шлях у Расію праз Швецыю і Фінляндыю&lt;ref name=&quot;кантор&quot;&gt;{{публікацыя|артыкул|аўтар=Юлия Кантор |загаловак=Троцкий. Личное|выданне=Дилетант|год=2017|месяц=05|нумар=017|issn=2226-6887|старонкі=22—23}}&lt;/ref&gt;.

4 мая 1917 года Троцкі прыехаў у Петраград. На пагранічнай (на той момант) з Фінляндыяй станцыі Белавостраў яго сустрэла дэлегацыя ад сацыял-дэмакратычнай фракцыі «аб'яднаных інтэрнацыяналістаў» і ЦК бальшавікоў. Проста з Фінляндскага вакзала адправіўся на пасяджэнне Петрасавета, дзе ў памяць пра тое, што ён ужо быў старшынём Петрасавета ў 1905 годзе, яму падалі месца з дарадчым голасам.

Неўзабаве стаў нефармальным лідарам «[[Міжраёнцы|міжраёнцаў]]», што займалі крытычную па дачыненні да [[Часовы ўрад Расіі|Часоваму ўраду]] пазіцыю. Пасля правалу спробы [[Ліпеньскія дні (1917)|ліпеньскага паўстання]] быў арыштаваны Часовым урадам і звінавачаны, як і многія іншыя, у шпіянажы; пры гэтым яму было падана вінавачанне ў праездзе праз Германію. (Аднак, па цверджанні [[Леанід Міхайлавіч Млечын|Млечына]]: «У 1917 годзе ў спісе тых бальшавікоў, якім Часовы Урад спрабаваў падаць вінавачанне ў шпіянажы, Троцкі не фігураваў»&lt;ref name=autogenerated1&gt;[http://www.kurginyan.ru/publ.shtml?cmd=add&amp;cat=3&amp;id=133 Стенограммы суда времени. 23. Троцкий]&lt;/ref&gt;.)

Троцкі згуляў велізарную ролю ў «распрапагандаванні» і пераходзе на бок бальшавікоў салдат Петраградскага гарнізона, які імкліва раскладаўся. Ужо з мая 1917 года, практычна адразу пасля свайго прыбыцця, Троцкі пачаў надаваць адмысловую ўвагу кранштацкім матросам, сярод якіх былі таксама моцныя пазіцыі анархістаў. Упадабаным месцам для сваіх выступаў ён абраў цырк «Мадэрн», зачынены ў студзені 1917 года пажарнікамі. Падчас ліпеньскіх падзей Троцкі асабіста адбіў у нікім не кантраляванага натоўпу папулярнага тады эсэраўскага лідара, міністра земляробства Часовага ўрада [[Віктар Міхайлавіч Чарноў|Чарнова]] (хоць той і быў палітычным праціўнікам Троцкага).

У ліпені на [[VI з'езд РСДРП(б)|VI з'ездзе]] [[РСДРП|РСДРП(б)]] адбылося аб'яднанне «міжраёнцаў» з бальшавікамі; сам Троцкі, які ў той час знаходзіўся ў «[[Крыжы|Крыжах]]», што не дазволіла яму выступіць на з'ездзе з асноўным дакладам — «О бягучым моманце», — быў абраны ў склад ЦК. Пасля правалу [[Карнілаўскі мяцеж|Карнілаўскага выступлення]] у верасні Троцкі быў вызвалены, як і іншыя арыштаваныя ў ліпені бальшавікі.

=== Дзейнасць на пасту старшыні Петрасавета (верасень-снежань 1917) ===
{{main|Леў Троцкі ў 1917 годзе}}
Падчас «бальшавізацыі Саветаў» у верасні — кастрычніку 1917 года бальшавікі атрымалі да 90 % месцаў у Петрасавеце. {{СС|9|верасня|1917|22}} года Троцкі быў абраны старшынём Петраградскага савета працоўных і салдацкіх дэпутатаў, які ён узначальваў яшчэ падчас рэвалюцыі 1905 года. У 1917 годзе Троцкі таксама быў абраны ў [[Прадпарламент]], стаў дэлегатам [[II З’езд Саветаў|II З'езда Саветаў]] і быў абраны ва [[Усерасійскі ўстаноўчы сход|Устаноўчы сход]].

Без Леніна, што схаваўся ў ліпені ў Фінляндыі, роля лідара бальшавікоў перайшла да Троцкага{{sfn|Брентон|2017|loc=Орландо Файджес «Ленин и революция»| с=160 |name=}}}. У [[Прадпарламент|Прадпарламенце]] Троцкі ўзначаліў бальшавіцкую фракцыю. Прадпарламент ён характарызаваў як спробу «цэнзавых буржуазных элементаў» «бязбольна перавесці савецкую легальнасць у буржуазна-парламенцкую легальнасць» і бараніў патрэбу байкоту бальшавікамі гэтага органа (па ўласным выразе — «стаяў на байкатысцкай пазіцыі неўваходу [у Прадпарламент]»). Атрымаўшы ад Леніна ліст, што санкцыянуе байкот, [[20 кастрычніка|7 (20) кастрычніка]] на пасяджэнні Прадпарламента абвясціў пра тое, што фракцыя бальшавікоў пакідае залу пасяджэнняў.

==== Дзейнасць ВРК. Кастрычніцкая рэвалюцыя ====
{{main|Петраградскі ВРК}}
12 кастрычніка 1917 года Троцкі ў якасці старшыні Петрасавета сфармаваў [[Петраградскі ваенна-рэвалюцыйны камітэт|ВРК]], які складаўся галоўным чынам з бальшавікоў, а таксама левых эсэраў. ВРК стаў асноўным органам падрыхтоўкі ўзброенага паўстання. Для блізіру ВРК фармальна падначальваўся не ЦК РСДРП(б), а непасрэдна Петрасавету, а яго старшынём быў прызначаны другарадны дзеяч рэвалюцыі, левы эсэр [[Павел Яўгенавіч Лазімір|Лазімір]] Асноўнай падставай для фармавання ВРК стаў магчымае наступленне немцаў на Петраград, або паўтор [[Карнілаўскае выступленне|Карнілаўскага выступлення]].

[[Файл:Leon-Trotsky-1923.jpg|thumb|279x279px|Карыкатура на Л. Д. Троцкага, 1923.]]
Адразу пасля свайго фармавання ВРК пачаў працу па скланенні на свой бок частак Петраградскага гарнізона. Ужо 16 кастрычніка старшыня Петрасавета Троцкі загадвае выдаць чырвонагвардзейцам 5 тысяч вінтовак.

Па пытанні пра час правядзення паўстання Ленін, які бег у Фінляндыю, патрабуе пачынаць паўстанне неадкладна, Троцкі прапануе адкласці яго да склікання II Усерасійскага З'езда Саветаў працоўных і салдацкіх дэпутатаў, з тым, каб паставіць З'езд перад фактам, што рэжым «двоеўладдзя» знішчаны, і сам З'езд аказаўся вышэйшым і адзіным органам улады ў краіне. Троцкаму ўдаецца схіліць на свой бок большасць ЦК, нягледзячы на турботу Леніна адкладам паўстання.

У перыяд 21-23 кастрычніка бальшавікі праводзяць серыю мітынгаў сярод вагальных салдат. 22 кастрычніка ВРК абвясціў, што загады штаба Петраградскай ваеннай акругі без узгаднення ВРК з'яўляюцца несапраўднымі. На гэтым этапе прамоўніцкае мастацтва Троцкага моцна дапамагло бальшавікам схіліць на свой бок вагальныя часткі гарнізона. Сведка аднаго з такіх выступаў, меншавік Суханаў у сваёй працы «Запіскі пра рэвалюцыю», адзначае:

{{пачатак цытаты}}
«Советская власть уничтожит окопную страду. Она даст землю и уврачует внутреннюю разруху. Советская власть отдаст всё, что есть в стране, бедноте и окопникам. У тебя буржуй две шубы — отдай одну солдату. У тебя есть тёплые сапоги? Посиди дома. Твои сапоги нужны рабочему…»

Зал был почти в экстазе. Казалось, что толпа запоёт сейчас без всякого сговора какой-нибудь революционный гимн… Предлагается резолюция: за рабоче-крестьянское дело стоять до последней капли крови… Кто за? Тысячная толпа, как один человек, вздёрнула руки.

«Пусть ваш голос будет вашей клятвой поддерживать всеми силами и со всей самоотверженностью Совет, который взял на себя великое бремя довести победу революции до конца и дать людям землю, хлеб и мир».
{{канец цытаты}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;

23 кастрычніка Троцкі асабіста «разагітуе» гарнізон Петрапаўлаўскай крэпасці. У бальшавікоў былі моцныя сумневы з нагоды гэтага гарнізона, а Антонаў-Аўсеенка нават падрыхтаваў план штурму крэпасці на выпадак, калі яна застанецца лаяльнай Часоваму ўраду.

Фактычна, Троцкі быў адным з галоўных кіраўнікоў [[Кастрычніцкая рэвалюцыя 1917|Кастрычніцкай рэвалюцыі]].

Праз год пра гэты перыяд [[І. Сталін]] пісаў: {{пачатак цытаты}}«Вся работа по практической организации восстания проходила под непосредственным руководством председателя Петроградского Совета т. Троцкого. Можно с уверенностью сказать, что быстрым переходом гарнизона на сторону Совета и умелой постановкой работы Военно-революционного комитета партия обязана прежде всего и главным образом тов. Троцкому. Товарищи Антонов[-Овсеенко] и Подвойский были главными помощниками товарища Троцкого»&lt;ref&gt;Сталин И. В. Октябрьский переворот // Правда. 6 ноября 1918.&lt;/ref&gt;.{{канец цытаты}}

Праз некалькі гадоў, з пачаткам бязлітаснага змагання за ўладу ўсярэдзіне УКП(б), Сталін ужо рэзка змяняе свой тон:

{{пачатак цытаты}}…нельзя отрицать того, что Троцкий хорошо дрался в период Октября. Да, это верно, Троцкий действительно хорошо дрался в Октябре. Но в период Октября хорошо дрался не только Троцкий, недурно дрались даже такие люди, как левые эсеры, стоявшие тогда бок о бок с большевиками. Вообще я должен сказать, что в период победоносного восстания, когда враг изолирован, а восстание нарастает, нетрудно драться хорошо. В такие моменты даже отсталые становятся героями&lt;ref&gt;[http://www.revolucia.ru/troz_len.htm Сталин И. В. Троцкизм Или Ленинизм?]&lt;/ref&gt;.
{{канец цытаты}}

25-26 кастрычніка выступае ў якасці галоўнага бальшавіцкага прамоўцы на [[II Усерасійскі з’езд Саветаў працоўных і салдацкіх дэпутатаў|II З'ездзе Саветаў]], вытрымаўшы зацятае змаганне з меншавікамі і эсэрамі, якія заявілі бурны пратэст супраць адбытага ўзброенага паўстання і пакінулі З'езд.

{{пачатак цытаты}}Восстание народных масс не нуждается в оправдании. То, что произошло,— это восстание, а не заговор. Мы закаляли революционную энергию петербургских рабочих и солдат. Мы открыто ковали волю масс на восстание, а не на заговор… Тем, кто отсюда ушёл и кто выступает с предложениями, мы должны сказать: вы — жалкие единицы, вы — банкроты, ваша роль сыграна. И отправляйтесь туда, где вам отныне надлежит быть: в сорную корзину истории…
{{канец цытаты}}

Пры наступе на [[Петраград]] войскаў генерала [[П. М. Красноў|Краснова]] ў кастрычніку (лістападзе) 1917 г. Троцкі арганізоўваў абарону горада. 29 кастрычніка асабіста правярае на Пуцілаўскім заводзе палрыхтоўку артылерыйскіх гармат і бронецягніка, 30 кастрычніка асабіста прыбыў на Пулкаўскія вышыні, дзе адбылося вырашальнае сутыкненне паміж рэвалюцыйнымі сіламі і казакамі генерала Краснова.

Як апісвае сведка падзей [[Джон Рыд]], Троцкі выехаў на Пулкаўскія вышыні проста з пасяджэння Петрасавета 29 кастрычніка (11 лістапада):

{{пачатак цытаты}}
Петроградский Совет работал полным ходом, зал был переполнен вооружёнными людьми. Троцкий докладывал: «Казаки отступают от Красного Села (громкие восторженные аплодисменты). Но сражение только ещё начинается. В Пулкове идут ожесточённые бои. … Крейсера „Олег“, „Аврора“ и „Республика“ стали на якорь на Неве и направили орудия на подступы к городу…»

«Почему вы не там, где дерутся красногвардейцы?» — крикнул чей-то резкий голос.

«Я отправляюсь сейчас же!» — ответил Троцкий, сходя с трибуны. Лицо его было несколько бледнее, чем обычно. Окружённый преданными друзьями, он вышел из комнаты по боковому проходу и поспешил к автомобилю.
{{канец цытаты}}

Па выразе [[Анатоль Васільевіч Луначарскі|Луначарскага]], Троцкі ў перыяд падрыхтоўкі бальшавіцкага паўстання «хадзіў як [[лейдэнскі слоік]], і кожнае дакрананне да яго выклікала разрад».

==== ВРК у лістапада-снежні 1917 ====
Пасля перамогі паўстання ў кастрычніку 1917 года, ВРК, які падначальваўся Петрасавету, аж да свайго самароспуску ў снежні фактычна аказаўся адзінай рэальнай сілай у Петраградзе, у адсутнасць яшчэ не паспелай сфармавацца новай дзяржаўнай машыны. У дырэктыве ВРК заставаліся сілы чырвонагвардзейцаў, рэвалюцыйных салдат і балтыйскіх матросаў. 21 лістапада 1917 года пры ВРК утвараецца «камісія па змаганні з контррэвалюцыяй», ВРК зачыняе сваёй уладай шэраг газет («Биржевые ведомости», «Копейка», «Новое время», «Русская воля» і г.д.), арганізуе харчовае забеспячэнне горада. Ужо 7 лістапада Троцкі ад імя ВРК публікуе ў газеце «Известия» заклік «Вниманию всех граждан», што аб'яўляе, што «Богатые классы оказывают сопротивление новому Советскому правительству, правительству рабочих, солдат и крестьян. Их сторонники останавливают работу государственных и городских служащих, призывают прекращать службу в банках, пытаются прервать железнодорожные и почтово-телеграфные сообщения и т. п. Мы предостерегаем их — они играют с огнём….Мы предупреждаем богатые классы и их сторонников: если они не прекратят свой саботаж и доведут до приостановки подвоз продовольствия, — первыми тяготу созданного ими положения почувствуют они сами. Богатые классы и их прислужники будут лишены права получать продукты. Все запасы, имеющиеся у них, будут реквизированы. Имущество главных виновников будет конфисковано».

2 снежня Петрасавет пад старшынствам Троцкага прымае рэзалюцыю «Пра п'янства і пагромы», што стварыла надзвычайную камісію па змаганні з п'янствам і пагромамі на чале з Благанрававым, якая падала ў дырэктыву камісіі ваенную сілу. Камісару Благанрававу загадвалася «знішчыць вінныя склады, ачысціць Петраград ад хуліганскіх банд, раззброіць і арыштаваць усіх, якія ганілі сябе ўдзелам у п'янстве і разгроме».

==== Праграмныя заявы лістапад-снежань 1917 ====
Практычна неадкладна пасля прыходу бальшавікоў да ўлады як Ленін, гэтак і Троцкі робяць цэлы шэраг цвёрдых заяў пра поўную гатовасць барукацца са сваімі палітычнымі праціўнікамі любымі метадамі. Так, ужо 1 (14) лістапада 1917 года Ленін на пасяджэнні Петраградскага камітэта РСДРП(бы) заяўляе, што «…Даже кратковременные их аресты уже давали результаты очень хорошие….В Париже гильотинировали, а мы лишь лишим продовольственных карточек». Аднак на тым жа пасяджэнні Троцкі даў зразумець, што, па яго думцы, пазбаўленнем картак справа не абмяжуецца:

{{пачатак цытаты}}
Нельзя, говорят, сидеть на штыках. Но и без штыков нельзя. Нам нужен штык '''там''', чтобы сидеть '''здесь'''…Вся эта мещанская сволочь, что сейчас не в состоянии встать ни на ту, ни на другую сторону, когда узнает, что наша власть сильна будет с нами…Мелкобуржуазная масса ищет силы, которой она должна подчиняться. Кто не понимает этого — тот не понимает ничего в мире, ещё меньше — в государственном аппарате&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.magister.msk.ru/library/trotsky/trotl035.htm |title=Л. Троцкий. Сталинская школа фальсификаций |access-date=15 кастрычніка 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130516032847/http://www.magister.msk.ru/library/trotsky/trotl035.htm |archive-date=16 мая 2013 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
{{канец цытаты}}

30 кастрычніка (12 лістапада) 1917 года ў газеце «Известия» Троцкі выказваецца на карысць забароне партыі кадэтаў, заявіўшы, што
{{пачатак цытаты}}
Во времена Французской революции более честные люди, чем кадеты, были гильотинированы якобинцами за то, что они стояли в оппозиции к народу. Мы никого не казнили и не собираемся это делать, но есть моменты, когда ярость народа трудно контролировать.
{{канец цытаты}}

17 снежня 1917, у сваім звароце да кадэтаў, Л. Троцкі заяўляе пра пачатак стадыі масавага тэрору ў адносінах да ворагаў рэвалюцыі ў больш цвёрдай форме:
{{пачатак цытаты}}
Вам следует знать, что не позднее чем через месяц террор примет очень сильные формы по примеру великих французских революционеров. Врагов наших будет ждать гильотина, а не только тюрьма&lt;ref name=&quot;lancovterroristy&quot;&gt;Ланцов С. А. Террор и террористы: Словарь.. — СПб.: Изд-во С.-Петерб. ун-та, 2004. — 187 с.&lt;/ref&gt;.
{{канец цытаты}}

Само паняцце «[[чырвоны тэрор]]» было сфармулявана Троцкім у працы «[[Тэрарызм і камунізм (Троцкі)|Тэрарызм і камунізм]]», як «прылада, што ўжываецца супраць вырачанага на згубу класа, які не хоча гінуць&lt;ref name=&quot;terrorizmikommunizm&quot;&gt;Троцкий Л. «[[Тэрарызм і камунізм (Троцкі)|Терроризм и коммунизм]]» С. 64. // Аким Арутюнов «Досье Ленина без ретуши»&lt;/ref&gt;.

=== Дзейнасць на пасту наркамзамежсправа (1917—1918) ===

{{main|Дзейнасць Троцкага на пасту наркамзамежсправа (1917—1918)}}

{{also|Народны камісарыят замежных спраў|Брэсцкі мір}}

II Усерасійскі З'езд Саветаў працоўных і салдацкіх дэпутатаў прызначыў Троцкага наркамам замежных спраў у першым складзе бальшавіцкага ўрада. Як сведчыць бальшавік [[Уладзімір Паўловіч Мілюцін|Мілюцін]] і сам Троцкі, Троцкаму прыналежыць аўтарства тэрміна «наркам» (народны камісар).

Аж да снежня Троцкі спалучае функцыі наркамзамежсправа з функцыямі старшыні Петрасавета; па ўласных успамінах, «я гэты Наркамзамежспраў доўгі час аніразу не наведваў, бо сядзеў у Смольным». 5 снежня 1917 года [[Петраградскі ваенна-рэвалюцыйны камітэт|Петраградскі ВРК]] аб'яўляе пра самароспуск і ўтварае ліквідацыйную камісію, 13 снежня Троцкі перадае паўнамоцтвы старшыні Петрасавета [[Рыгор Яўсеевіч Зіноўеў|Зіноўеву]] На практыцы гэта прыводзіць да таго, што ў кастрычніка-лістападзе 1917 года Троцкі рэдка з'яўляецца ў наркамаце і адносна мала займаецца яго справамі з-за загружанасці бягучымі пытаннямі ў Петрасавеце.

Першым выклікам, з якім Троцкаму даводзіцца стукнуцца неадкладна пасля ўступу ў пасаду, робіцца ўсеагульны байкот (у савецкай гістарыяграфіі — «контррэвалюцыйны сабатаж») дзяржслужбоўцаў старога міністэрства замежных спраў. Абапіраючыся на свайго памагатага, кранштацкага матроса [[Мікалай Рыгоравіч Маркін|Маркіна]], Троцкі паступова пераадольвае іх супраціў і пачынае апублікаванне таемных дамоў царскага ўрада, што з'яўлялася адным з праграмных заданняў бальшавікоў. Таемныя дамовы «старога рэжыму» шырока выкарыстоўваліся ў бальшавіцкай агітацыі для паказу «рабаўніцкага» і «захопніцкага» духу Першай сусветнай вайны.

Таксама новая ўлада неўзабаве сутыкнулася з міжнароднай дыпламатычнай ізаляцыяй; перамовы Троцкага з замежнымі пасламі, якія знаходзіліся ў Петраградзе, вынікаў не далі. Усе дзяржавы Антанты, а потым і нейтральныя дзяржавы, адмовіліся прызнаваць законнасць новай улады і разарвалі з ёй дыпламатычныя адносіны.

«Прамежкавая» платформа Троцкага «''ні міру, ні вайны: дагавору не падпісваем, вайну спыняем, а армію дэмабілізуем''» атрымвае ўхвалу большасці ЦК, аднак церпіць правал. Германія адмаўляецца церпіць далейшае зацягванне перагавораў, і 22 лютага 1918 года пераходзіць у наступ. Былая Руская імператарская армія да гэтага часу канчаткова спыняе сваё існаванне і апынаецца не ў стане як-або перашкодзіць немцам. Прызнаўшы правал сваёй палітыкі, Троцкі 22 лютага падае ў адстаўку з паста наркамзамежсправа.
[[Файл:2nd Congress of Soviets of the Nothern region presidium.jpg|thumb|300x300px|М. С. Урыцкі, Л. Д. Троцкі, Я. М. Свярдлоў, Р. Е. Зіноўеў і М. М. Лашэвіч у 1918 годзе.]]
Перад тварам германскага ўльтыматуму Ленін патрабуе ад ЦК прыняцця германскіх умоў, пагражаючы ў адваротным выпадку сваёй адстаўкай, што фактычна азначала раскол партыі. Таксама пад ціскам «левых камуністаў» Ленін высоўвае новую «прамежкавую» платформу, што ўяўляе Брэсцкі мір «адхланнем» перад будучай «рэвалюцыйнай вайной». Пад уплывам пагрозы адстаўкі Леніна Троцкі, хоць і быў раней супраць падпісання міру на германскіх умовах, змяняе сваю пазіцыю і падтрымвае Леніна. На гістарычным галасаванні ЦК РСДРП(б) 23 лютага (10 сакавіка) 1918 года Троцкі разам з чатырма сваімі прыхільнікамі ўстрымаўся, што забяспечыла Леніну большасць галасоў.

=== Дзейнасць на пасту старшыні Рэўваенсавета (1918—1919) ===

{{main|Дзейнасць Троцкага на пасту наркамваенмора (1918—1924)}}
[[Файл:Leo Trotsky 1918 Spb.jpg|350px|thumb|right|Троцкі ў 1918 годзе.]]

Неўзабаве пасля сваёй адстаўкі з паста наркамзамежсправа Троцкі атрымвае новае прызначэнне. 14 сакавіка ён атрымаў пост наркама па ваенных справах, 28 сакавіка — старшыні Вышэйшага ваеннага савета, у красавіку — народнага камісара па марскіх справах, і 6 верасня — старшыні рэвалюцыйнага ваеннага савета РСФСР.

Да лютага 1918 года былая царская армія ўжо фактычна спыніла сваё існаванне пад уплывам раскладальнай прапаганды рэвалюцыйных сіл, у тым ліку і бальшавікоў, апынуўшыся ў выніку высілкаў антыдзяржаўных сіл няздольнай як-або затрымаць германскае наступленне. Ужо ў студзені 1918 года пачата фармаванне РСЧА, аднак, як адзначае [[Рычард Пайпс]], аж да лета 1918 года Чырвоная армія існуе па большай частцы на паперы. Існавалыя тады прынцыпы добраахвотнага набору і выбарнасці камандзіраў прывялі да яе малалікасці, слабой падкантрольнасці, нізкай боегатоўнасці (''«партызаншчына»'').

Асноўным штуршком, што прымусіў бальшавікоў перайсці да фармавання масавага рэгулярнай арміі, стала [[Паўстанне Чэхаславацкага корпуса|выступленне чэхаславацкага корпуса]]. Сілы чэхаславацкіх легіянераў складалі ўсяго каля 40-50 тыс. чал., што здавалася нязначным для Расіі, якая яшчэ год таму мела ледзь не 15-мільённую армію. Аднак на той момант чэхаславакі апынуліся ледзь не адзінай ваеннай сілай у краіне, што захавала баяздольнасць.

Атрымаўшы ў падобных умовах новае прызначэнне, Троцкі робіцца фактычна першым галоўнакамандуючым Чырвонай арміі і адным з яе ключавых заснавальнікаў. Сучаснік Троцкага доктар Зіў заявіў, што ў якасці наркамваенмора Троцкі «намацаў сваю сапраўдную прафесію: …няўмольная логіка (якая прыняла форму ваеннай дысцыпліны), жалезная наважнасць і непахісная воля, якая не спынялася ні перад якімі меркаваннямі гуманнасці, ненаеднае славалюбства і беспамерная самаўпэўненасць, спецыфічнае прамоўніцкае мастацтва».

{{main|Царыцынскі канфлікт}}
У жніўні 1918 года Троцкі фармуе старанна арганізаваны «[[Цягнік Троцкага|цягнік старшыні Рэўваенсавета]]», у якім, з гэтага моманту, ён галоўным чынам і жыве два з паловай гады, бесперапынна раз'язджаючы па франтах Грамадзянскай вайны. У якасці «ваеннага лідара» бальшавізму Троцкі выяўляе несумнеўныя прапагандысцкія здольнасці, асабістую адвагу і выяўную жорсткасць. Прыбыўшы 10 жніўня 1918 года на станцыю Свіяжск, Троцкі асабіста ўзначальвае барацьбу за Казань. Самымі драконаўскімі спосабамі ён наводзіць сярод чырвонаармейцаў дысцыпліну, звярнуўшыся, у тым ліку, да [[Дэцымацыя (кара)|расстрэлам кожнага дзясятага салдата]] 2-га Петраградскага палка, што самавольна бег са сваіх баявых пазіцый.

На думку Рычарда Пайпса, адзіным несумнеўным асабістым унёскам Троцкага ў баявыя дзеянні Грамадзянскай вайны стала абарона Петраграда 1919 года. Нягледзячы на тое, што чырвоная 7-я армія мела амаль пяціразовую перавагу ў жывой сіле перад Паўночна-заходняй арміяй Юдзеніча, Петраград быў ахоплены панікай, у тым ліку перад белагвардзейскімі танкамі, а Ленін сур'езна разглядаў перспектыву здачы горада. Троцкі сваімі выступамі смог падняць павалены баявы дух войскаў, паралельна пусціўшы чутку, што танкі Юдзеніча «зроблены з фарбаванага дрэва». Пасля гэтага чырвонаармейцы нарэшце змаглі скарыстаць сваю лікавую перавагу і разграміць Белую гвардыю.

Троцкі неаднаразова асабіста з'яўляецца на перадавую, у жніўні 1918 года яго цягнік ледзь не быў захоплены белагвардзейцамі, а пазней у тым жа месяцы ён ледзь не загінуў на мінаносцы Волжскай рачной флатыліі. Некалькі разоў Троцкі, рызыкуючы сваім жыццём, выступае з прамовамі нават перад дэзерцірамі. Разам з тым бурная дзейнасць старшыні Рэўваенсавета, які ездзіў па франтах, пачынае ўсё часцей выклікаць раздражненне цэлага шэрага яго падначаленых, прыводзячы да мноства гучных асабістых сварак. Самай значнай з іх стаў асабісты канфлікт Троцкага са Сталіным і Варашылавым падчас абароны Царыцына ў 1918 годзе. Па сведчанні сучасніка падзей С. І. Лібермана, хоць дзеянні Сталіна тады і парушалі вымогі ваярскай і партыйнай дысцыпліны, што было асуджана ЦК, большасць камуністычных лідараў недалюблівалі «выскачку» Троцкага і ў гэтым канфлікце падтрымвалі Сталіна&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.pseudology.org/Liberman/lbr-8.html |title=Семён (Simon) Исаевич Либерман. Building Lenin’s Russia — Построение России &lt;a href=&quot;http://www.hrono.ru/biograf/lenin.html&quot;&gt;Ленина&lt;/a&gt; |access-date=16 кастрычніка 2017 |archive-date=11 жніўня 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180811023656/http://www.pseudology.org/Liberman/lbr-8.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

У якасці старшыні Рэўваенсавета Троцкі паслядоўна прасоўвае шырокае выкарыстанне ў Чырвонай арміі «ваенспецаў», для кантролю якіх уводзіць сістэму палітычных камісараў і сістэму закладніцтва. Пераканаўшыся, што армія, пабудаваная на прынцыпах усеагульнай роўнасці і самаахвотнасці, аказалася небаяздольнай, Троцкі падтрымлівае яе паступовую рэарганізацыю ў адпаведнасці з больш традыцыйнымі прынцыпамі, паступова аднавіўшы мабілізацыі, адзінаначалле, знакі адрознення, адзіную форму адзення, ваярскія вітанні і парады.

=== Пры ўладзе пад канец Грамадзянскай вайны (1920—1921) ===

{{main|Троцкі пры ўладзе ў пачатку 1920-х гадоў}}
{{таксама|Кранштацкае паўстанне}}
У [[1920]] годзе Чырвонай арміі на чале з Троцкім удаецца дамагчыся вырашальнага пералому падчас Грамадзянскай вайны («чырвоны патоп»). У лістападзе 1919 года пасля асабістага ўмяшання Троцкага ў абарону Петраграда войскі генерала Юдзеніча адступілі на тэрыторыю Эстоніі, дзе былі інтэрніраваны мясцовымі ўладамі, у снежні канчаткова абваліўся калчакаўскі фронт. У лютым 1920 года дзянікінцы пачалі імклівае адступленне ў Крым, дзе пераемнік генерала Дзянікіна барон Урангель, імкнучыся прыцягнуць як мага шырэйшыя пласты насельніцтва, перафарматаваў [[Узброеныя сілы Поўдня Расіі]] ў [[Руская армія Урангеля|Рускую армію]]. Да лістапада 1920 у агульных рысах падышла да канца [[савецка-польская вайна]], што дазволіла засяродзіць супраць Урангеля перасяжныя прынамсі ўтройчы сілы. Падзенне Крыма стала толькі пытаннем часу; у сярэдзіне лістапада белагвардзейцы [[Крымская эвакуацыя|арганізавана эвакуяваліся]] з пяці крымскіх партоў.

Заканчэнне Грамадзянскай вайны зрушыла прыярытэты ад узброенага змагання да гаспадарчага будавання. Пасля сямі гадоў вайны (спачатку сусветнай, а потым грамадзянскай) краіна ляжала ў руінах, а знясіленае насельніцтва больш ужо не магло ўтрымліваць створаную Троцкім гіганцкую ваенную машыну. У снежні 1920 года Ленін санкцыянаваў пачатак дэмабілізацыі Чырвонай арміі; асноўным стрымальным яе фактарам стаў крайні развал чыгунак: яны былі ўжо няздольныя за кароткі час развезці па хатах мільёны дэмабілізаваных салдат. «Чырвоны патоп» 1919—1920 гадоў пачаткаў змяняцца «зялёным патопам» — масавымі паўстаннямі сялян, незадаволеных харчразвёрсткай. «Зялёныя» паўстанцы падсілкоўваліся велізарнымі масамі дэзерціраў з Чырвонай арміі; часцяком дэмабілізаваныя чырвонаармейцы, вярнуўшыся дахаты, таксама далучаліся да паўсталых. Гістарычна рашэнне пра замену харчразвёрсткі харчпадаткам, прынятае ў сакавіку 1921 года X з'ездам РКП(б), дапамагло ўнесці супакаенне ў сялянскія масы; паўстанні паступова спыніліся.

З набліжэннем сканчэння вайны Троцкі пачаў выяўляць усё большую цікавасць да мірнай гаспадарчай дзейнасці. Першым яго эксперыментам на гэтай ніве стала арганізацыя ў студзені 1920 года [[1-я Рэвалюцыйная рабочая армія|Першай рабочай арміі]], якая стала магчымай у сувязі з расфарміраваннем [[Усходні фронт РСЧА|калчакаўскага фронту]]. Досвед, аднак, аказаўся цаліком правальным: трудармейцы паказвалі вельмі нізкую прадукцыйнасць працы, а баявая арганізацыя апынулася дрэнна прыстасавана для мірнай працы. Па розных ацэнках, на момант стварэння працарміі толькі 10 — 23 %% яе асабовага склада займаліся працоўнай дзейнасцю як такой, увесь час адхіляліся ад прац страявой падрыхтоўкай і нясеннем нарадаў.

Тым не менш, увесь 1920 год і першыя месяцы 1921 прайшлі пад знакам «[[Ваенны камунізм|ваеннага камунізму]]», у тым ліку і арганізацыі новых трудармий. На пастах старшыні савета першай працарміі (студзень — люты 1920) і наркама шляхоў зносін (сакавік 1920 — красавік 1921) Троцкі зарэкамендаваў сябе як заўзяты прыхільнік мілітарызацыі народнай гаспадаркі. У сваім выступе на III Усерасійскім з'ездзе прафсаюзаў 9 красавіка 1920 года ён сфармуляваў сваё крэда:

{{пачатак цытаты}}
''…Когда меньшевики говорят о своей резолюции, что принудительный труд всегда является малопроизводительным, то они находятся в плену у буржуазной идеологии и отрицают самые основы социалистического хозяйства… Мы знаем труд вольнонаемный, который буржуазия называет свободным. Мы же противопоставляем этому труд общественно-нормированный на основе хозяйственного плана, обязательного для всего народа, т.-е. принудительного для каждого работника страны. Без этого нельзя и думать о переходе к социализму…Говорят, что принудительный труд непроизводителен. Если это верно, то все социалистическое хозяйство обречено на слом, ибо других путей к социализму, кроме властного распределения хозяйственным центром всей рабочей силы страны, размещения этой силы соответственно потребностям общегосударственного хозяйственного плана, быть не может…''

''Если рабочие сохранят то, что называлось свободой передвижения, свободой покидать завод в любое время, в поисках лучшего куска хлеба, то в настоящих условиях, в условиях страшной расшатанности всей жизни, всего производственного и транспортного аппарата, это приведет к полной хозяйственной анархии, к полному разгрому и распылению рабочего класса, к полной невозможности учесть завтрашний день нашей промышленности. Милитаризация труда не есть выдумка отдельных политиков или выдумка нашего военного ведомства. Милитаризация труда…является неизбежным основным методом организации рабочих сил…&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.magister.msk.ru/library/trotsky/trotl547.htm |title=Л. Троцкий. Профсоюзы и милитаризация труда |access-date=16 кастрычніка 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170216164330/http://magister.msk.ru/library/trotsky/trotl547.htm |archive-date=16 лютага 2017 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;''
{{канец цытаты}}

Падчас унутрыпартыйнай дыскусіі пра прафсаюзы (лістапад 1920 — сакавік 1921) Троцкі выступаў, як прыхільнік усеагульнай мілітарызацыі прамысловасці, з выкарыстаннем прафсаюзаў у якасці «прыводных дзяг». Па ўспамінах сучасніка Лібермана, са сканчэннем Грамадзянскай вайны Троцкі збіраўся не дэмабілізаваць армію, а, наадварот, мілітарызаваць народную гаспадарку. Разам з тым падобнае імкненне да ўжывання ў эканоміцы ваенна-камандных метадаў шмат у чым адпавядала духу часу; бальшавізм нарадзіўся ў агні і грукаце вайны, і на доўгія дзесяцігоддзі ўспадкаваў фразеалогію «франтоў» і «кампаній» у дачыненні да самай мірнай дзейнасці.

У гады рэвалюцыі і Грамадзянскай вайны Троцкі фактычна стаў другой асобай у дзяржаве; магутная прапагандысцкая машына бальшавізму, адным са стваральнікаў якой ён сам і з'яўляўся, стварыла вакол Троцкага гераічны арэол «правадыра пераможнай Чырвонай арміі». За ўдзел у [[Абарона Петраграда|абароне Петраграда]] Троцкі быў узнагароджаны ордэнам Чырвонага сцяга, у яго гонар названы [[Лейтэнант Ільін (эсмінец)|эсмінец]] і бронецягнік, у [[1923]] годзе [[Гатчына]] была пераназвана ў Троцк. Зрэшты, аналагічным ушанаванням у той жа час ганараваліся і многія іншыя бальшавіцкія правадыры, улучаючы і Сталіна.

Аднак удзел Троцкага ў арганізацыі працармій і яго прапанова «ператрэсці прафсаюзы» вельмі падарвала яго аўтарытэт; далейшае «закручванне гаек» у духу «ваеннага камунізму» краіна ўжо не магла вынесці. Тым часам, у рэчаіснасці стаўленне Троцкага да рэжыму «ваеннага камунізму» было на справе куды складанейшым — менавіта ён яшчэ ў лютым 1920 года першым прапанаваў меры па скасаванні харчразвёрсткі (хоць гэтыя меры і не супадалі ў дакладнасці з рашэннямі, прынятымі праз год X з'ездам).

Пераход да [[НЭП]]у выклікаў у сучаснікаў выяўныя аналогіі з [[тэрмідор]]ам Французскай рэвалюцыі — контррэвалюцыйным пераваротам, што паставіў кропку на радыкалізме якабінцаў. Як ні парадаксальна, у пачатку 1920-х гадоў менавіта Троцкі як папулярны военачальнік і прыхільнік аўтарытарных, ваенна-камандных метадаў, здаваўся найболей выяўным кандыдатам у банапарты.

Аднак НЭП, стаўшы фактычна рэстаўрацыяй капіталізму ў эканоміцы, гэтак і не прывёў да лібералізацыі ў палітыцы. Наадварот, эканамічная лібералізацыя 1920-х гадоў завярнулася адначасна з усеагульным «закручваннем гаек» у палітычнай сферы. Канчаткова былі распушчаны ўсе захавалыя да таго часу легальнасць небальшавіцкія партыі, усярэдзіне самай партыі быў прыняты курс на паступовае знішчэнне любых апазіцый і ўсталяванне поўнага аднадумства па ўсіх пытаннях. Самую пільную ўвагу партыя таксама надала асноўнай ідэалагічнай апоры «старога рэжыму» — царквы, што зацята адмаўлялася прызнаваць новую ўладу. Са сканчэннем Грамадзянскай вайны бальшавікі арганізавалі кампанію па вынятку царкоўных каштоўнасцей. Быў ініцыяваны ўнутрыцаркоўны рух «[[абнаўленства]]»; па задуме Троцкага, ён павінны быў стаць адмысловым праваслаўным аналогам пратэстанцкай [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]].

Троцкі прымаў самы дзейны ўдзел ва ўсіх гэтых працэсах. Вельмі негатыўна ён выказваўся пра «працоўную апазіцыю» Шляпнікава — [[Аляксандра Міхайлаўна Калантай|Калантай]], заявіўшы, што яна робіць з лозунга ўнутрыпартыйнага «дэмакратызму» фетыш. Падтрымваў паказальныя працэсы супраць эсэраў па вінавачанні ў тэрарыстычнай дзейнасці супраць бальшавікоў; па прапанове Троцкага, смяротныя прысуды былі заменены на «умоўныя» пры ўмове, што ПСР не будзе займацца больш узброеным змаганнем супраць бальшавізму. Такім чынам, лідары эсэраў былі, фактычна, узяты ў закладнікі.

Узначаленая Троцкім Чырвоная армія перамагла ў Грамадзянскай вайне, тым самым абараніўшы бальшавізм ад фізічнага знішчэння. Аднак, са сканчэннем вайны Троцкі стаў больш не патрэбны. Аказаўшыся на чале арміі ў ваенны час, Троцкі на некалькі гадоў атрымаў у свае рукі практычна неабмежаваную ўладу. Гады Грамадзянскай вайны ўмацавалі яго прыхільнасць аўтарытарнаму стылю кіраўніцтва, тады як у партыі таго часу быў прыняты калегіяльны стыль. Па думцы [[Аляксандр Дзмітрыевіч Наглоўскі|А. Д. Наглоўскага]], Троцкі ствараў вакол сябе атмасферу «[[Аракчэеўшчына|аракчэеўшчыны]]».

[[Старыя бальшавікі]] былі змушаны прызнаваць велізарныя заслугі Троцкага перад партыяй, аднак лічылі яго выскачкай, які далучыўся да бальшавізму толькі ў ліпені 1917 года. Да рэвалюцыі Троцкі доўга вагаўся паміж бальшавікамі і меншавікамі, не цалкам далучаючыся ні да тых, ні да іншых; фактычна, ён заўсёды імкнуўся да стварэння ўласнай партыі і ўласнай навукі.

Ужывальныя Троцкім цвёрдыя метады ваеннага часу стварылі яму нямала ворагаў, самымі небяспечнымі сярод якіх сталі Зіноўеў і Сталін. Пасля канчатковага адыходу Леніна ад палітычнай дзейнасці лёс Троцкага быў прадвызначаны — супраць яго аб'ядналіся большасць партыйных вярхоў.

=== Палітычная дзейнасць (1919—1921) ===
Пры стварэнні [[Камінтэрн]]у ў 1919 г. быў аўтарам яго Маніфеста.

У сакавіку 1919 г. [[VIII з’езд РКП(б)]] узнавіў бальшавіцкае палітбюро як увесь час дзейны орган, і Троцкі ўвайшоў у склад першага [[Палітбюро ЦК РКП(б)]].

У [[1922]] годзе, на глебе незадаволенасці дзейнасцю [[Рабоча-сялянская інспекцыя|Рабкрына]] і рашєннм нацыянальнага пытання, ізноў стаў складацца саюз паміж Троцкім і Леніным, але Ленін захварэў і адышоў ад палітычнага жыцця.

=== Троцкі ў апошнія гады жыцця Леніна. Пачатак барацьбы за ўладу ўсярэдзіне РКП(б) ===

==== 1922 год. Фармаванне «тройкі» Зіноўеў-Каменеў-Сталін ====

Дрэннае здароўе Леніна і фактычнае сканчэнне Грамадзянскай вайны вывелі на першае месца пытанне аб уладзе, пытанне пра тое, хто стане пераемнікам Леніна і новым кіраўніком дзяржавы. У сакрэтным заключэнні лекараў, скіраваным членам Палітбюро ЦК, падкрэсліваўся вельмі сур'ёзны характар хваробы Леніна. Адразу ж пасля інсульту сфармавалася «тройка» у складзе Каменева, Зіноўева і Сталіна для супольнай барацьбы з Троцкім як адным з імаверных пераемнікаў&lt;ref name=&quot;lib.ru&quot;&gt;[http://lib.ru/MEMUARY/BAZHANOW/stalin.txt Борис Бажанов. Воспоминания бывшего секретаря Сталина]&lt;/ref&gt;. Як піша прафесар Валкагонаў: «Сталін, Каменеў і Зіноўеў не хавалі сваіх боязей у дачыненні Троцкага, які, падобна, даўно ў душы лічыў, што толькі ён можа быць пераемнікам Леніна, што гэта месца логікай гісторыі даўно „забранявана“ для яго»&lt;ref&gt;[http://www.razlib.ru/istorija/lenin_politicheskii_portret_kn_2/p4.php Глава 4 Мавзолей ленинизма / Ленин: политический портрет. Кн. 2]&lt;/ref&gt;. У снежні 1922 года стан Леніна зноў моцна пагоршыўся, 16 снежня адбыўся другі інсульт. Бальшавіцкім лідарам, у тым ліку і самаму Леніну, стала канчаткова ясна, што жыць яму засталося нядоўга.

[[3 красавіка]] [[1922]] года па прапанове Каменева і Зіноўева была заснавана пасада [[Генеральны сакратар ЦК КПСС|Генеральнага сакратара ЦК РКП(б)]], на якую па іх прапанове быў прызначаны Сталін. Спачатку гэта пасада разумелася як тэхнічная і таму ніяк не цікавіла Троцкага, а пад кіраўніком дзяржавы разумеўся Старшыня Саўнаркама. Сталін фактычна ўзначальваў цэлы шэраг падобных «тэхнічных» органаў ЦК: [[Сакратарыят ЦК КПСС|Сакратарыят ЦК]], [[Аргбюро ЦК УКП(б)|Аргбюро ЦК]], уваходзіў у склад [[Палітбюро ЦК КПСС|Палітбюро]], узначальваў асноўны савецкі кантрольны орган [[Рабоча-сялянская інспекцыя|Рабкрын]]. Таксама Сталін прасоўваў на пост кіраўніка асноўнага партыйнага кантрольнага органа, Цэнтральнай Кантрольнай Камісіі (ЦКК), свайго прыхільніка Куйбышава. Такім чынам Сталіну ўдалося ўзначаліць «тэхнічны» дзяржаўны апарат якраз у перыяд асабліва рэзкага ўзросту яго ўплыву.

[[Рычард Пайпс]] адзначае, што грандыёзны ўзрост бюракратыі ў пачатку 1920-х гадоў быў наканаваны. Прынамсі са снежня 1917 года бальшавікі ўзялі курс на ўсеагульнае адзяржаўленне эканомікі і ліквідацыю мясцовага самакіравання, што, быўшы памножаным на велізарныя памеры Расіі, выклікала каласальны ўзрост дзяржапарату, што ўзваліў на сябе мноства функцый, у выкананне якіх дзяржава да рэвалюцыі не ўмешвалася. Гэты працэс падрабязна разгледжаны даследчыкам [[Міхаіл Сяргеевіч Васленскі|Міхаілам Васленскім]] у яго фундаментальнай працы «Наменклатура». М. С. Восленскі адзначае, што са сканчэннем Грамадзянскай вайны ў камуністычную партыю лінула маса «нахрапістых кар'ерыстаў», кожнага з якіх па асобнасці Ленін мог расстраляць, спаслаць, пасадзіць у турму, «але ўсе разам яны былі неадольныя». Узмацненне партыйнай бюракратыі наклалася на ўсеагульную стомленасць насельніцтва ад вайны (паводле выразу Троцкага, перамаглі настроі «не мы для рэвалюцыі, а зараз ужо рэвалюцыя для нас»).

На працягу 1922 года Леніну на нейкі час удалося вярнуцца да працы. Ён асабіста ўмяшаўся ў вострую дыскусію па нацыянальным пытанні, скрытыкаваўшы сталінскі план «аўтанамізацыі» РСФСР. Заявіўшы па адрасе Сталіна, што «абруселыя чужынцы часцяком перасольваюць па частцы праўдзіва рускага настрою», Ленін высунуў план ладу СССР як аб'яднання саюзных рэспублік. Таксама ў [[1922]] годзе Ленін прапанаваў Троцкаму стаць адным з чатырох намеснікаў Старшыні Саўнаркама; за прапанаваную Леніным рэзалюцыю прагаласавалі ўсе члены Палітбюро — усе, апроч самога Троцкага, незадаволенага такім нязначным, паводле яго думкі, прызначэннем.

Пасля свайго часовага вяртання да працы ў 1922 годзе Ленін быў паражаны бурным працэсам пабудовы дзяржапарату, які развярнуўся ў сувязі з сканчэннем Грамадзянскай вайны: за час хваробы Леніна Саўнаркам паспеў утварыць 120 новых камісій, тады як, па падліках Леніна, павінна было хапіць 16&lt;ref&gt;[http://krotov.info/history/11/geller/gell_1920.html Россия в 20 веке: М. Геллер, А. Некрич] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120125150634/http://krotov.info/history/11/geller/gell_1920.html |date=25 студзеня 2012 }}&lt;/ref&gt;. У студзені 1923 года Ленін напісаў праграмны артыкул «[[Як нам рэарганізаваць Рабкрын]]», у якім спрабаваў зрабіць з гэтага органа процівагу бюракратыі. На думку Рычарда Пайпса,

{{пачатак цытаты}}
Провал попыток экспортировать революцию означал, что возникает необходимость создать стабильное государство и профессиональное чиновничество для управления этим государством. Подобная задача требовала людей совершенно иного типа, чем профессиональный революционер, большую часть сознательной жизни проведший в подполье. … Соратники Ленина были неспособны руководить нормально функционирующим государством, иметь дело с ворохами всевозможной писанины, издавать инструкции разбросанным по всей стране партячейкам, назначать чиновников низшего уровня, — всё это казалось им невыносимо скучным. Сталин был единственным из числа крупных большевиков, у кого имелись и вкус и талант к подобной рутине. Это и стало решающим фактором его восхождения на вершину власти. … Советская бюрократия разрослась в таких неимоверных масштабах, потому что при коммунизме все без исключения, в чём участвовало двое или больше людей, должно было проходить под руководством партийных органов. Вся экономика страны, ранее находившаяся, главным образом, в частных руках, управлялась теперь из единого центра; точно так же обстояло дело со всеми общественными институтами, со всеми культурными объединениями, с духовенством, со всем вплоть до самых мельчайших ячеек общества, потому что, будучи опытными революционерами, большевики прекрасно понимали, что самые безобидные на первый взгляд организации могут служить ширмой для политической активности. Это означало создание гигантской бюрократической машины.
{{канец цытаты}}

Па выразе М. С. Восленского, «калі чытаеш апошнія працы Леніна, выразна бачыш, як змешчаны на краі магілы правадыр кідаецца перад гэтай нечаканай праблемай»; па выразе самога Леніна, «''самы горшы ў нас унутраны вораг — бюракрат. Гэта камуніст, які сядзіць на адказным (а потым і на неадказным) савецкім пасту і карыстаецца ўсеагульнай павагай, як чалавек сумленны''».

У сваёй працы 1922 года «Да пытання пра нацыянальнасці ці пра „аўтанамізацыю“» Ленін вельмі рэзка крытыкаваў як узрост бюракратычнага апарата, гэтак і «вялікадзяржаўны» план «аўтанамізацыі» (улучэння былых нацыянальных ускраін Расійскай Імперыі ў склад РСФСР у якасці аўтаномных рэспублік замест праекта СССР), які прасоўваўся Сталіным:
{{пачатак цытаты}}
…вся эта затея «автономизации» в корне была неверна и несвоевременна. Говорят, что требовалось единство аппарата. Но откуда исходили эти уверения? Не от того ли самого российского аппарата, который, как я указал уже в одном из предыдущих номеров своего дневника, заимствован нами от царизма и только чуть-чуть подмазан советским мирром… по совести сказать… [аппарат] на самом деле насквозь ещё чужд нам и представляет собой буржуазную и царскую мешанину. …&quot;свобода выхода из союза&quot;, которой мы оправдываем себя, окажется пустою бумажкой, неспособной защитить российских инородцев от нашествия того истинно русского человека, великоросса-шовиниста, в сущности, подлеца и насильника, каким является типичный русский бюрократ. Нет сомнения, что ничтожный процент советских и советизированных рабочих будет тонуть в этом море шовинистической великорусской швали, как муха в молоке… приняли ли мы с достаточной заботливостью меры, чтобы действительно защитить инородцев от истинно русского держиморды? Я думаю, что мы этих мер не приняли…&lt;ref&gt;[http://library.maoism.ru/Lenin/Lenin-autonomisation.htm К вопросу о национальностях или об автономизации]&lt;/ref&gt;{{канец цытаты}}
З 1922 года, паралельна з узмацненнем уплыву Сталіна як кіраўнікі «тэхнічнага» апарата, таксама ўзмацняецца яго ўплыў як сакратара паступова адыходзячага ад спраў Леніна. Як лічыць Рычард Пайпс, Леніну ў гэтым дачыненні была куды зручней мець справа са Сталіным, чым са свавольным выбухоўным Троцкім:
{{пачатак цытаты}}
когда Ленин, утратив способность заниматься государственными делами, жил в Горках, Сталин навещал его чаще, чем кто бы то ни было другой. Что же касается Троцкого, то в конце 1922 г. он расспрашивал, как проехать в Горки, — судя по всему, он там ни разу не был. Троцкий постоянно бомбардировал Ленина пространными меморандумами, в которых объяснял, сколь многое идёт вкривь и вкось в Советской России и как исправить допущенные ошибки. Ленин часто нацарапывал на этих меморандумах резолюцию «В архив», — это значило, что никаких действий по выводам и предложениям Троцкого предпринимать не следует. Сталин, напротив, посылал ему лишь кратенькие записки, содержащие разбитые по пунктам предложения относительно того, как лучше реализовать принятые Лениным решения, никогда не оспаривая сами эти решения.{{канец цытаты}}

Сам Троцкі ў сваёй аўтабіяграфічнай працы «Маё жыццё» прызнае па гэтай нагодзе: «няма ніякага сумневу ў тым, што для бягучых спраў Леніну было ў многіх выпадках зручней абапірацца на Сталіна, Зіноўева ці Каменева, чым на мяне… у мяне былі свае пагляды, свае метады працы, свае прыёмы… ён занадта добра разумеў, што я не падыходжу для даручэнняў».

Пасля другога інсульту, які здарыўся з Леніным 16 снежня 1922 гады, «тройка» Зіноўеў-Каменеў-Сталін са студзеня 1923 года канчаткова аформіла механізм сваёй працы. Адзін з сакратароў Сталіна Барыс Бажанаў так апісвае яго:

{{пачатак цытаты}}
Политбюро — центральный орган власти. Оно решает все важнейшие вопросы управления страной (да и мировой революцией). …Но порядок дня заседания Политбюро… утверждает тройка. Накануне заседания Политбюро Зиновьев, Каменев и Сталин собираются, сначала чаще на квартире Зиновьева, потом обычно в кабинете Сталина в ЦК. Официально — для утверждения повестки Политбюро. Никаким уставом или регламентом вопрос об утверждении повестки не предусмотрен. …это заседание тройки и есть настоящее заседание секретного правительства, решающее, вернее, предрешающее все главные вопросы. Формально тройка решает, ставить ли вопрос на заседании Политбюро или дать ему другое направление. На самом деле члены тройки сговариваются, как этот вопрос должен быть решён на завтрашнем заседании Политбюро, обдумывают решение, распределяют даже между собой роли при обсуждении вопроса на завтрашнем заседании… Завтра на заседании Политбюро будет обсуждение, будут приняты решения, но всё главное обсуждено здесь, в тесном кругу; обсуждено откровенно, между собой (друг друга нечего стесняться) и между подлинными держателями власти. Собственно, это и есть настоящее правительство&lt;ref name=&quot;lib.ru&quot;/&gt;.
{{канец цытаты}}

Як пасля сцвярджаў сам Троцкі, у снежні 1922 — студзені 1923 іх з Леніным пазіцыі зноў зблізіліся па пытаннях манаполіі вонкавага гандлю, нацыянальна-адміністрацыйнага ладу СССР (праект «саюзных рэспублік» супраць праекта «аўтанамізацыі РСФСР») і барацьбы з узмацненнем бюракратыі. План Леніна «па барацьбе з бюракратыяй» складаўся ў пашырэнні ЦК у некалькі разоў, узмацненні кантрольнага органа — Рабоча-сялянскай інспекцыі (Рабкрын), утварэнні камісіі ЦК па барацьбе з бюракратызмам. Прапанаваныя Леніным меры фармальна былі рэалізаваны «тройкай» Зіноўеў-Каменеў-Сталін: ЦК быў пашыраны з 27 да 40 чалавек (замест 50-100, якія прапаноўваліся Леніным), а размаітыя кантрольныя органы (Рабкрын, ЦКК і інш.) ніякіх поспехаў у барацьбе з бюракратыяй не дасягнулі. Паводле вынікаў XII З'езда РКП(б), што прайшоў у красавіку 1923 года, Рабкрын быў аб'яднаны з ЦКК на чале з прыхільнікам Сталіна Куйбышавым. Паводле прапаноў Леніна, у Рабкрын сапраўды былі ўведзены рабочыя «ад станка», аднак яны склалі толькі траціну членаў гэтага кантрольнага органа.

[[Файл:Ogoniok 1923 Lev Trotski in presidium.jpeg|thumb|230x230px|Л. Д. Троцкі ў 1923 годзе.]]

{{Урэзка|Выраўноўванне=right   
|Шырыня=200px   
|Загаловак=[[Барыс Георгіевіч Бажанаў|Барыс Бажанаў]]. Успаміны былога сакратара Сталіна
|Утрыманне=
Першае, механізм улады… Справа пачынае змяняцца са сканчэннем грамадзянскай вайны. Ствараецца і хутка пачынае расці сапраўдны партыйны апарат. Тут па-цэнтралізатарску яднальную дзейнасць у справе кіравання, якую выконвае Палітбюро ў цэнтры, пачынаюць браць на сябе ў абласцях абласныя і краявыя Бюро ЦК, у губернях Бюро губкамаў. А ў губкамах на першае месца выходзіць сакратар — ён пачынае рабіцца гаспадаром сваёй губерні замест старшыні губвыканкама і розных упаўнаважаных цэнтра… Палітбюро абіраецца Цэнтральным Камітэтам. Майце ў сваіх руках большасць Цэнтральнага Камітэта, і вы выбераце Палітбюро, як вам трэба. Пастаўце ўсюды сваіх сакратароў губкамаў, і большасць з’езда і ЦК за вамі. …са студзеня 1926 года Сталін пасля з’езда пажынае плады сваёй шматгадовай працы — свой ЦК, сваё Палітбюро — і робіцца лідарам…

А далей? Куды гэта расце? … Тэарэтычна скіданне яго [Сталіна] магчыма толькі праз з’езд партыі — ён спыніць склікаць з’езды, калі ўся ўлада будзе ў яго руках&lt;ref&gt;[http://www.pereplet.ru/history/Author/Russ/B/Bajanov/vospom/glav13.html ГЛАВА 13. ГПУ. СУТЬ ВЛАСТИ]&lt;/ref&gt;.
}}

10 сакавіка 1923 года з Леніным адбываецца трэці інсульт, і ён канчаткова адыходзіць ад спраў&lt;ref&gt;[http://www.abc-people.com/data/lenin/death.htm Тайна смерти Ленина. Смерть Ленина. Ленин В.И]&lt;/ref&gt;. Бальшавіцкі лідар апынаецца не ў стане выступаць з традыцыйнай Палітычнай справаздачай на [[XII з’езд РКП(бы)|XII з'ездзе РКП(бы)]], які адбыўся ў красавіку. Палітбюро нейкі час хістаецца, хто павінен будзе выступаць замест Леніна. Асноўныя прэтэндэнты на ўладу аддаюць перавагу манеўраваць. Сталін прапануе Троцкага, аднак Троцкі адмаўляецца і прапануе зачытаць даклад самому Сталіну, але і ён адмаўляецца. У выніку Палітбюро даручае зачытаць даклад Зіноўеву як старшыні Камінтэрна.

Пачынаючы з 1922 года Сакратарыят ЦК, які падначальваўся Сталіну, пачынае абыходзіць прынцып выбарнасці сакратароў ніжэйшых парткамаў на месцах, «рэкамендуючы» іх пад падставай барацьбы з «месніцкімі зацікаўленасцямі». На працягу 1923 года Сталін і далей умацоўвае сваю ўладу, пашырыўшы паўнамоцтвы Улікова-размеркавальнага аддзела ЦК (''Учраспред''), што ўваходзіў у склад Сакратарыята ЦК. Пасля XII З'езда Учраспред, які раней займаўся прызначэннямі ў межах парткамаў розных узроўняў, пачаў таксама ведаць перасоўваннямі ў практычна ўсіх дзяржаўных органах, ад прамысловасці да наркамата замежных спраў.

У другой палове 1923 года паміраючы Ленін ужо цалкам няздольны вясці якую-небудзь палітычную дзейнасць. Тым часам рэжым «[[нэп]]у» ўваходзіць у першы крызіс. Матэрыяльнае становішча працоўных у вялікіх гарадах, у першую чаргу ў Петраградзе і Маскве, усё яшчэ застаецца горшым, чым да 1914 года, з лета 1923 года ў краіне пачынаюцца страйкі. Працоўныя апазіцыянеры вінавацяць партыйныя вярхі ў «бюракратычным перараджэнні», іх вымогі часцяком балансуюць на грані анарха-сіндыкалізму і «інтэлігентаедскіх» прапаноў накшталт прымусовага пераводу партыйных інтэлігентаў да станка дзеля барацьбы з іх «адрывам ад мас». Пра сваю незадаволенасць заяўляюць і сяляне: па стане на кастрычнік 1923 года цэны на прамысловыя тавары склалі 276 % ад узроўня 1913 года, тады як на харчовыя — толькі 89 %. Ілюструючы становішча, якое склалася, на графіку, Троцкі заве гэту з'яву «[[Нажніцы цэн (1923)|нажніцамі цэн]]».

У ліпені 1923 года кантраляванае «тройкай» Зіноўеў-Каменеў-Сталін большасць ЦК складае камісію па праверцы становішча спраў у войскі пад падставай абвастрэння рэвалюцыйнай сітуацыі ў Германіі. Камісія была складзена з прыхільнікаў Сталіна і восенню 1923 вынесла прадказальную выснову пра тое, што армія «развалена», а Троцкі «не надае досыць увагі дзейнасці Рэўваенсавета». Ніякіх наступстваў, апроч гнеўнага адпавядання самога Троцкага, гэтыя высновы за сабой тады не пацягнулі. 23 верасня 1923 «тройка» пачынае вырашальны наступ на Троцкага, прапанаваўшы на пленуме ЦК пашырыць склад Рэўваенсавета за кошт прыхільнікаў тройкі. Прапанова хутка перарасла ў скандал: Троцкі, выдатна разумеючы, што адбываецца, прапануе ЦК адправіць яго «простым салдатам у наспяваючую германскую рэвалюцыю». Слова бярэ Зіноўеў, які здзекліва прапанаваў адправіць у Германію «салдатам рэвалюцыі» і яго, і Сталін, які запатрабаваў ад ЦК «не рызыкаваць двума каштоўнымі жыццямі сваіх любых правадыроў». Троцкі пакінуў пасяджэнне, Пленум ЦК адпраўляе за ім дэлегацыю з прапановай вярнуцца на пасяджэнне, аднак Троцкі вяртацца адмаўляецца.

8 кастрычніка 1923 года Троцкі піша ліст па гаспадарчых пытаннях у ЦК. Адзначыўшы наспелы гаспадарчы крызіс, ён заве становішча, якое склалася ў партыі, «сакратарскай іерархіяй», рэзка крытыкуе «партыйную бюракратыю», якую і вінаваціць у крызісе.

Ад членаў партыі з дарэвалюцыйным партстажам Палітбюро атрымлівае «Заяву сарака шасці». 19 кастрычніка большасць ЦК арганізуе сустрэчную заяву «Адказ членаў Палітбюро на ліст тав. Троцкага», у якім ён вінаваціўся ў арганізацыі фракцыйнай дзейнасці.

{{Урэзка|Выраўноўванне=right
|Шырыня=200px   
|Загаловак=Сталін І.В. Пра дыскусію, аб Рафаіле, аб артыкулах Праабражэнскага і [[Цімафей Уладзіміравіч Сапронаў|Сапронава]] і пра ліст Троцкага. 15 снежня 1923 года
|Утрыманне=
Як думае лячыць Сапронаў нястачы нашага ўнутрыпартыйнага жыцця? Яго лекі такое ж простыя, як і дыягназ. “Перагледзець наш афіцэрскі склад”, зняць з пастоў цяперашніх працаўнікоў – такі сродак Сапронава. …У шэрагах апазіцыі ёсць такія, як [[Аляксандр Георгіевіч Белабародаў|Белабародаў]], “дэмакратызм” якога дагэтуль застаўся ў памяці ў растоўскіх працоўных; [[Аркадзь Паўлавіч Разенгольц|Разенгольц]], ад “дэмакратызму” якога не паздаровілася нашым воднікам і чыгуначнікам; [[Георгій Леанідавіч Пятакоў|Пятакоў]], ад “дэмакратызму” якога не крычаў, а выў увесь Данбас; [[Аркадзь Восіпавіч Альскі|Альскі]], “дэмакратызм” якога ўсім вядомы; [[Іосіф Майсеевіч Бык-Бек|Бык]], ад “дэмакратызму” якога дагэтуль вые Харэзм. Ці думае Сапронаў, што калі цяперашніх “партыйных педантаў” зменяць менаваныя вышэй “шаноўныя таварышы”, дэмакратыя ўсярэдзіне партыі пераможа? Ды будзе мне дазволена трохі ўсумніцца ў гэтым.
}}

11 снежня 1923 года ў «Праўдзе» публікуецца першы з чатырох артыкулаў «Новы курс» з рэзкім пратэстам супраць бюракратызацыі. Звярнуўшы ўвагу на сваю шырокую падтрымку сярод моладзі, якая вучыцца, Троцкі заяўляе: «Моладзь — найбольш верны барометр партыі — разчэй усяго рэагуе на партыйны бюракратызм». Аднак падчас унутрыпартыйнай барацьбы большасць партыйных арганізацый асуджае апазіцыю.

«Тройка» таксама робіць серыю паспяховых «падкопаў» пад асноўны пост Троцкага — намеснік Рэўваенсавета. На працягу 1923 года яна замяняе на сваіх прыхільнікаў камандуючых ваеннымі акругамі, пленум ЦК 16 студзеня 1924 года ўтварае падабраную з прыхільнікаў Сталіна камісію па абследаванні становішча ў РСЧА, 18 студзеня 1924 г. XIII партканферэнцыя вінаваціць Троцкага ў арганізацыі фракцыйнай дзейнасці, вызначае «трацкізм» як «дробнабуржуазны ўхіл», прыхільнікі Троцкага — Ёфэ, Красцінскі і Ракоўскі — былі адпраўлены пасламі ў Кітай, Германію і Англію адпаведна. У гэты перыяд Сталін скептычна адклікаецца пра паданыя Троцкім вінавачанні ва ўзурпацыі ўлады бюракратычным апаратам: «Для Троцкага гутаркі пра дэмакратыю — гэта проста манеўр», «Хто цябе, Ціт Цітыч, пакрыўдзіць? Ты сам кожнага пакрыўдзіш». Адным з ключавых рашэнняў XIII партканферэнцыі робіцца рашэнне пра масавы набор у партыю да 100 тысяч працоўных «ад станка» і забарону на прыём у партыю «асоб непралетарскага паходжання».

У самы разгар гэтых падрыхтовак 21 студзеня 1924 года памірае Ленін.

=== Барацьба за ўладу ўсярэдзіне УКП(б) пасля смерці Леніна ===

==== 1924 год. Зрушэнне Троцкага з пасады намесніка РВС ====
Вестка пра смерць [[Ленін]]а 21 студзеня 1924 года заспела Троцкага на наступны дзень, у дарозе на аздараўленчае падарожжа ў [[Сухум]], на пахаванні ён не з'явіўся. На думку Троцкага, яго абманулі наконт даты пахаванняў&lt;ref&gt;http://src-h.slav.hokudai.ac.jp/coe21/publish/no5_ses/glava04.pdf с. 97&lt;/ref&gt;.

На саміх пахаваннях Сталін выступаў толькі чацвёртым, прамовячы гучную «клятву», што пазначыла прэтэнзію на ролю аднаго з магчымых пераемнікаў Леніна.

Адным з пытанняў, з якім кіравальная «тройка» Зіноўеў-Каменеў-Сталін сутыкнулася адразу ж пасля смерці Леніна, было пытанне, хто зойме яго месца на пасту Старшыні Саўнаркама, які робіцца ўсё больш дэкаратыўным. Ніводзін з членаў «трыўмвірату» не вырашаецца высунуць у гэтай якасці сябе, бо гэта адразу выклікала б прэтэнзіі двух астатніх «трыўмвіраў». У выніку кантраляваная «тройкай» большасць Палітбюро ЦК прасоўвае прызначэнне на гэту пасаду другараднага і бяспечнага [[Рыкаў, Аляксей Івановіч|Рыкава А. І.]]

Троцкаму застаецца толькі нямогла назіраць за падзеямі. У лютым 1924 арганізаваная «тройкай» камісія прызнае «развал» у арміі, і пад падставай узмацнення яе кіраўніцтвы масамі ўводзіць у склад ваенных вярхоў многіх праціўнікаў Троцкага, аж да [[Клімент Яфрэмавіч Варашылаў|Варашылава]]. На працягу 1924 года Троцкі паступова губляе кантроль над арміяй. Камандуючы Заходнім фронтам Тухачэўскі перакладзены на пасаду памагатага начальніка штаба РСЧА ў Маскву. З Маскоўскай ваеннай акругі выдалены [[Мікалай Іванавіч Муралаў|Муралаў]], намеснікам Старышні РВС прызначаны [[Міхаіл Васільевіч Фрунзэ|Фрунзэ]], яшчэ ў студзені ссунуты начальнік палітуправы Антонаў-Аўсеенка. Замянілы яго [[Андрэй Сяргеевіч Бубноў|Бубноў]] увесну 1924 года выяўляе, што ў праграме палітпадрыхтоўкі ваяроў Чырвонай арміі ўсё яшчэ зацята захоўваецца тэма «Таварыш Троцкі — правадыр Чырвонай арміі». Сталін патрабуе заняцці па гэтай тэме прыбраць, выявіць і пакараць аўтара фармулёўкі, таксама замяніўшы яе на «Рэўваенсавет — правадыр Чырвонай арміі».

У маі 1924 года Троцкі падвяргаецца сапраўднаму цкаванню на [[XIII з’езд РКП(б)|XIII з'ездзе РКП(б)]], першым пасля смерці Леніна. Рыкаў выступае з асуджэннем «нападкаў» Троцкага на апарат, прыраўнаўшы іх да нападкаў і на саму партыю, таксама адпрэчвае заклік Троцкага «раўнавацца на моладзь», як на «верны барометр партыі». Зіноўеў канчаткова пазначае сваю прэтэнзію на лідарства ў кіруючым трыўмвіраце, выступіўшы на З'ездзе з Палітычным дакладам, што да сваёй хваробы рабіў толькі Ленін. Другі «трыўмвір», Каменеў, робіцца старшыням на гэтым з'ездзе. З'езд рэзка засудзіў «трацкізм», запатрабаваўшы ад Троцкага адмовы ад фракцыйнай дзейнасці і прызнання памылак. Троцкі ў сваім зваротным слове прызнаў правасць большасці ЦК і большасці партыі, аднак памылкі прызнаваць наадрэз адмовіўся.

[[Рыгор Яўсеевіч Зіноўеў|Зіноўеў]], выступіўшы на двух запар з'ездах РКП(б) з Палітычным дакладам, фактычна прэтэндуе на ролю асноўнага пераемніка Леніна. Хоць гэта ўсё менш адпавядае рэальнай расстаноўцы сіл усярэдзіне кіруючай «тройкі» Зіноўеў-Каменеў-Сталін, Сталін аддае перавагу пакуль што заставацца на другіх ролях. Амбіцыі Зіноўева прыводзяць толькі да таго, што асноўнай мішэнню для прыхільнікаў усё яшчэ небяспечнага Троцкага робіцца сам Зіноўеў, а не Сталін. Сталін жа аддае перавагу лавіраваць на выпадак, калі Троцкі нейкім дзівам прымудрыцца перамагчы. На гэтым этапе Сталін пазіцыянуе сябе, як «умеранага», і нават стрымлівае асабліва «крыважэрныя» вымогі Зіноўева (так, у студзені 1924 года Зіноўеў патрабаваў арыштаваць Троцкага, які, як меркавана, падрыхтоўвае «банапартысцкі» ваенны пераварот). [[Барыс Георгіевіч Бажанаў|Бажанаў]] сведчыць:

{{пачатак цытаты}}
''Члены тройки входят через три-четыре минуты один за другим — они, видимо, перед входом о чём-то совещались. Первым входит Зиновьев, он не смотрит в сторону Троцкого, и Троцкий тоже делает вид, что его не видит, и рассматривает бумаги. Третьим входит Сталин. Он направляется прямо к Троцкому и размашистым широким жестом дружелюбно пожимает ему руку. Я ясно ощущаю фальшь и ложь этого жеста; Сталин — ярый враг Троцкого и его терпеть не может. Я вспоминаю Ленина: «Не верьте Сталину: пойдёт на гнилой компромисс и обманет»''&lt;ref&gt;[http://www.pereplet.ru/history/Author/Russ/B/Bajanov/vospom/glav4.html ГЛАВА 4. ПОМОЩНИК СТАЛИНА — СЕКРЕТАРЬ ПОЛИТБЮРО]&lt;/ref&gt;.
{{канец цытаты}}

Тым часам Сталін, пачынаючы з 1922 года, метадычна расстаўляе на ўсе ключавыя пасты ў партыі сваіх прыхільнікаў. Асаблівую ўвагу ён надае сакратарам губернскіх і павятовых парткамаў, бо яны фармуюць дэлегацыі на партыйныя з'езды, а з'езды маюць права пераабіраць кіраўніцтва партыі.

Не перашкодзіла «тройцы» і «разарваная» у маі 1924 года «бомба», пакінутая Леніным перад сваёй смерцю — так званы «[[Ліст да з’езда|Тэстамент Леніна]]». У тэксце прапанавалася зрушыць Сталіна з паста генсака, як чалавека «грубага», які «засяродзіў у сваіх руках неабсяжную ўладу». Для Сталіна падобны «кампрамат» стаў цяжкім ударам. Разам з тым двухсэнсоўнасць «Тэстаменту» была і ў тым, што «кампрамат» абрынуўся на галовы ўсіх пагалоўна асноўных прэтэндэнтаў у барацьбе за ўладу. Каменеву і Зіноўеву Ленін спамянуў іх пазіцыю ў кастрычніку 1917 года, Троцкага звінаваціў у «празмерным захапленні чыста адміністрацыйным бокам справы», выяўна маючы на ўвазе дыскусію пра прафсаюзы. Бухарына Ленін назваў «найкаштоўнейшым тэарэтыкам» і «улюбёнцам партыі», але разам з тым абрынуў «кампрамат» і на яго, заявіўшы, што «яго тэарэтычныя гледжанні вельмі з вялікім сумневам могуць быць аднесены да цалкам марксісцкіх, бо ў ім ёсць штосьці схаластычнае (ён ніколі не вучыўся і, думаю, ніколі не разумеў цалкам дыялектыкі)».

1 мая 1924 на надзвычайным пленуме ЦК зачытваецца «тэстамент». Зіноўеў і Каменеў, лічачы Сталіна бяспечным, прапануюць яго з паста Генеральнага сакратара не здымаць. Кантраляваная «тройкай» большасць пераабірае Сталіна генсакам, Троцкаму застаецца толькі маляваць «энергічнай мімікай сваю крайнюю пагарду да ўсёй гэтай камедыі». Апроч таго, пленум пастанаўляе ліст не разгалошваць.

У лютым-жніўні 1924 года Сталін арганізуе так званы «ленінскі заклік» — масавы набор у партыю 230 тыс. працоўных, нават перавысіўшы прынятую на XIII партканферэнцыі лічбу ў 100 тыс. чал. Колькасць РКП(б) вырасла ў паўтара разы, якасна і рэзка змяніўшы настрой розумаў. «Ленінскі заклік» выклікаў масавы псіхоз у маштабе ўсёй краіны; усяго толькі за некалькі месяцаў было пададзена да 300 тыс. заяў на ўступ у партыю.

Вымогу правесці так званае «''арабочванне''» партыі пачало шырока гучаць, пачынаючы са з'яўлення «рабочай апазіцыі» пад канец 1920 — пачатку 1921 года, аднак на практыцы яно пачало масава ўвасабляцца з 1924. У перыяд, калі камуністычную партыю пачалі скалынаць асабліва бязлітасныя ідэалагічныя дыскусіі, у партыю былі ўлучаны велізарныя масы неадукаваных людзей, якія часцяком разумелі сэнс гэтых дыскусій толькі павярхоўна, затое выдатна разумелі свае прывілеі перад беспартыйнымі, і глядзелі на партыю, «як на пірог з начыннем». Гэтыя людзі добра бачылі, што велізарная беспартыйная большасць насельніцтва Расіі цалкам бяспраўная перад дыктатурай камуністычнай партыі і задушана тэрорам ДПУ, так што гучныя заклікі апазіцыянераў да «дэмакратызму» ва ўнутрыпартыйным жыцці яны ўспрымалі як фарс.

Правядзенне «ленінскага закліку», такім чынам, разгарнула праводжаную раней палітыку на 180°, ператварыўшы партыю з «элітарнай» у масавую. Разам з тым масавыя наборы адкрылі шлюзы для кар'ерыстаў, пагардліва ахарактарызаваных Троцкім як «дробнабуржуазныя элементы». «Навабранцы» 1924 года, абіраючы паміж асноўнымі прэтэндэнтамі, якія ўчапіліся адзін аднаму ў глоткі ў барацьбе за ўладу, усё часцей абіралі бок Сталіна, бо ад яго, як ад кіраўніка партыйнага апарата, у канчатковым рахунку залежала размеркаванне прызначэнняў, пайкоў, кватэр і размаітых прывілеяў. Паводзіны Сталіна ў 1920-я гады ашаламляльна адрозніваюцца ад той выявы «крыважэрнага дыктатара», з якім ён увайшоў у гісторыю. Сталін прымае і ўважліва выслухвае ўсіх ахвотнікаў, прыязна пыхкаючы сваёй трубкай, што складае рэзкі кантраст з ганарыстым напышлівым Троцкім.

У гэтым асяроддзі Троцкі рабіўся ўсё менш і менш запатрабаваны. Як адзначае [[Ісак Дойчэр]], калі падчас Грамадзянскай вайны бурная энергетыка і тэатральныя эфектныя жэсты Троцкага былі цалкам дарэчныя, з наступам міру яны ўжо пачалі аддаваць істэрыкай. Калі ў 1917 годзе Троцкі збіраў у петраградскім цырку «Мадэрн» цэлыя натоўпы працоўных і салдат, якія слухалі яго яркія гаворкі як шчыроту, то ўжо ў 1923 годзе ён змог запаліць сваімі прамовамі толькі маладых фанатыкаў. Час фанатыкаў і ідэолагаў прайшоў, наступіў час арганізатараў, якія глядзелі на марксісцкую фразеалогію толькі як на зручную прыладу. Паводле выразу Васленскага, сэнс барацьбы за ўладу ў 1920-е — 1930-я гады быў у тым, што «''камуністы па перакананні змяніліся камуністамі па назве''». Ілюструючы запанавалыя настрой розумаў, сакратар Палітбюро [[Барыс Георгіевіч Бажанаў|Бажанаў]] прыводзіць наступны прыклад:

{{пачатак цытаты}}
''…В первое же время моего секретарствования на Политбюро моё ухо уловило иронический смысл термина «образованный марксист». Оказалось, что когда говорилось «образованный марксист», надо было понимать: «болван и пустомеля». ''

''Бывало и яснее. Народный комиссар финансов Сокольников, проводящий дежурную реформу, представляет на утверждение Политбюро назначение членом коллегии Наркомфина и начальником валютного управления профессора [[Леанід Наумавіч Юроўскі|Юровского]]. Юровский — не коммунист, Политбюро его не знает. Кто-то из членов Политбюро спрашивает: «Надеюсь, он не марксист?» — «Что вы, что вы, — торопится ответить Сокольников, — валютное управление, там надо не языком болтать, а уметь дело делать». Политбюро утверждает Юровского без возражений''&lt;ref&gt;[http://www.pereplet.ru/history/Author/Russ/B/Bajanov/vospom/glav7.html ГЛАВА 7. Я СТАНОВЛЮСЬ АНТИКОММУНИСТОМ]&lt;/ref&gt;.
{{канец цытаты}}

На працягу 1924 года Троцкі паступова губляе кантроль над арміяй, куды «тройка» уводзіць шэраг яго праціўнікаў. Троцкаму застаецца толькі апеляваць да свайго аўтарытэта дзеяча рэвалюцыі і Грамадзянскай вайны, выкарыстоўваючы свае прамоўніцкія і публіцыстычныя здольнасці. Але аж да восені 1924 года Троцкі чакае зручнага моманту.

Пасіўнасць Троцкага прыводзіць да таго, што ўжо з чэрвеня 1924 года кіруючая «тройка» без агульнага ворага пачынае развальвацца. 17 чэрвеня Сталін, выступаючы на курсах сакратароў павятовых парткамаў пры ЦК РКП(б), абрынаецца на Зіноўева і Каменева, «прычапіўшыся» да абмоўкі «Расія нэпманаўская» замест «Расія нэпаўская» у цытаце Леніна «з Расіі нэпаўскай будзе Расія сацыялістычная». У становішчы панавальных тады бязлітасных ідэалагічных баталій падобная абмоўка азначала б прызнанне таго, што Расіяй кіруюць не камуністы, а нэпманы; сам факт падобнай абмоўкі быў ахарактарызаваны Сталіным, як «перакручванне ленінізму». Захапіўшыся, Сталін абрынуўся на абвешчаную Зіноўевым на XII з'ездзе дактрыну «дыктатуры партыі», назваўшы яе «глупствам», бо марксісцкая тэорыя вызначала «дыктатуру пралетарыяту», а не «дыктатуру партыі». Зіноўеў у адказ арганізуе нараду ЦК, што зганіла тэзу Сталіна пра «дыктатуру партыі», як «хібную».

Адначасна Зіноўеў і Каменеў узмацняюць ціск на Троцкага, патрабуючы яго выключэння з партыі, але не збіраюць большасці ЦК. Тым часам Сталін, лавіруючы паміж дзвюма групоўкамі, пратэстуе супраць выключэння Троцкага з партыі.

Убачыўшы, што «тройка» фактычна раскалолася, Троцкі вырашае ісці ў наступленне. У кастрычніку 1924 года ён публікуе артыкул «Урокі Кастрычніка», змешчаны ў трэці том збору складанняў Троцкага ў якасці прадмовы. У гэтым артыкуле Троцкі напамінаў пра сваю ролю арганізатара Кастрычніцкай рэвалюцыі, і ў парадку «кампрамату» напамінае чытачам, што Зіноўеў і Каменеў зусім былі супраць выступлення, а Сталін у ім ніякай ролі не згуляў. Артыкул справакаваў так званую «літаратурную дыскусію», у якой «тройка» абрынулася на Троцкага з сустрэчным «кампраматам», спамянуўшы яму небальшавіцкае мінулае і ўзаемную лаянку з Леніным да рэвалюцыі.

Сталін пагардліва характарызуе спробы Троцкага нагадаць пра свае заслугі як «арабскія казкі», і заяўляе, што «гутаркі пра асаблівую ролю Троцкага ёсць легенда, што шырыцца паслужлівымі „партыйнымі кумачкамі“».

==== 1925 год. Раскол «тройкі». Сталін супраць Зіноўева і Каменева ====

{{Урэзка|Выраўноўванне=right   
|Шырыня=200px   
|Загаловак=Каменеў Л. Б., прамова на XIV з'ездзе УКП(б), снежань 1925 года
|Утрымоўванне=
…я неоднократно говорил это т. Сталину лично, именно потому, что я неоднократно говорил группе товарищей-ленинцев, я повторяю это на съезде: я пришёл к убеждению, что тов. Сталин не может выполнять роль объединителя большевистского штаба. (Голоса с мест: «Неверно!», «Чепуха!», «Вот оно в чём дело!», «Раскрыли карты!» Шум. Аплодисменты ленинградской делегации. Крики: «Мы не дадим вам командных высот», «Сталина!», «Сталина!» Делегаты встают и приветствуют тов. Сталина. Бурные аплодисменты. Крики: «Вот где объединилась партия Большевистский штаб должен объединиться».

Евдокимов с места: «Да здравствует Российская Коммунистическая партия. Ура! Ура!» Делегаты встают и кричат «Ура!» Шум. Бурные, долго не смолкающие аплодисменты)

Евдокимов с места: «Да здравствует ЦК нашей партии! Ура! (Делегаты кричат „Ура!“). Партия выше всего! Правильно» (аплодисменты и крики «Ура!») Голоса с мест: «Да здравствует тов. Сталин!!!» (Бурные, продолжительные аплодисменты, крики «Ура!» Шум.)

Председательствующий: «Товарищи, прошу успокоиться. Тов. Каменев сейчас закончит свою речь». Каменев: «Эту часть своей речи я начал словами: мы против теории единоначалия, мы против того, чтобы создавать вождя! Этими словами я и кончаю речь свою».
}}

Пачатая Троцкім «вайна кампраматаў» абрынулася на яго ж, пашкодзіўшы яго аўтарытэту значна мацней, чым «трыўмвірам», якія ізноў аб'ядналіся на нейкі час. На пленуме ЦК у студзені 1925 года Зіноўеў і Каменеў патрабуюць выключыць Троцкага з партыі. Сталін, працягваючы лавіраваць, прапануе Троцкага не толькі не выключаць, але нават пакінуць яго ў ЦК і Палітбюро, адабраўшы ў яго нарэшце толькі ключавыя пасты наркамваенмора і намесніка РВС. Новым наркамваенморам робіцца Фрунзэ, а яго намеснікам — Варашылаў.

Па сцвярджэнні самога Троцкага, ён нават з палёгкай успрыняў сваё «скіданне», бо гэта ў нейкай меры адводзіла вінавачанні ў падрыхтоўцы «банапартысцкага» ваеннага перавароту. Троцкі просіць ЦК скіраваць яго на гаспадарчую дзейнасць, бо са сканчэннем [[Грамадзянская вайна ў Расіі|Грамадзянскай вайны]] яна набывае ўсё большае значэнне. Пленум ЦК прызначае Троцкага на шэраг другарадных пастоў: старшыня Галоўнага камітэта па канцэсіях (Главконцесском), старшыня асобай нарады пры ВСНГ па якасці прадукцыі, старшыня Электратэхнічнага камітэта.

Пасля такога ўдару па Троцкім «тройка» Зіноўеў-Каменеў-Сталін канчаткова распадаецца, прыхільнікі Зіноўева і Каменева фармуюць так званую «новую апазіцыю». Асноўнай падставай для расколу робіцца распрацаваная Сталіным дактрына «пабудовы сацыялізму ў асобна ўзятай краіне».

Як паказвае даследчык Вольскі-Валянцінаў, немагчымасць «пабудовы сацыялізму ў асобна ўзятай краіне» была выяўнай для Леніна аж да, прынамсі, 1922 года. Патрэба «сусветнай рэвалюцыі» была ясная як Троцкаму ці Зіноўеву з Каменевым, гэтак і Сталіну, які яшчэ ў красавіку 1924 года сцвярджаў, што

{{пачатак цытаты}}
''Свергнуть власть буржуазии и поставить власть пролетариата в одной стране ещё не значит обеспечить полную победу социализма. Главная задача социализма — организация социалистического производства — остаётся ещё впереди. Можно ли разрешить эту задачу, можно ли добиться окончательной победы социализма в одной стране, без совместных усилий пролетариата нескольких передовых стран? Нет, невозможно. Для свержения буржуазии достаточно усилий одной страны — об этом говорит нам история нашей революции. Для окончательной победы социализма, для организации социалистического производства, усилий одной страны, особенно такой крестьянской, как Россия, уже недостаточно, для этого необходимы усилия пролетариев нескольких передовых стран. Поэтому развитие и поддержка революции в других странах является существенной задачей победившей революции. Поэтому революция победившей страны должна рассматривать себя не как самодовлеющую величину, а как подспорье, как средство для ускорения победы пролетариата в других странах''&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.pseudology.org/Valentinov_Lenin/NaslednikiLenina/02.htm|title=PowWeb|access-date=2013-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20171113081811/http://www.pseudology.org/Valentinov_Lenin/NaslednikiLenina/02.htm|archive-date=13 лістапада 2017|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.
{{канец цытаты}}

Аднак «літаратурная дыскусія» увосень 1924 года заахвоціла Сталіна ўмацаваць свае пазіцыі ў барацьбе за ўладу, пачаўшы пазіцыянаваць сябе, як тэарэтыка камуністычнай ідэалогіі, у процівагу Троцкаму і Зіноўеву. Пасля «стараннага аналізу прац Леніна» Сталін ужо 17 снежня 1924 года выступае супраць прасоўванай Троцкім ідэі шырання рэвалюцыі на Захад («[[перманентная рэвалюцыя]]»). Канчаткова новая дактрына афармляецца на XIV партканферэнцыі 27-29 красавіка 1925 года.

Сталінскае ідэалагічнае новаўвядзенне супярэчыла Энгельсу, які сцвярджаў, што «''Камуністычная рэвалюцыя будзе не толькі нацыянальнай, але адбудзецца адначасна ўва ўсіх цывілізаваных краінах …Яна ёсць сусветная рэвалюцыя і будзе таму мець сусветную арэну''»&lt;ref&gt;[http://dparchives.narod.ru/marx/tom04.htm#s034 (К. Маркс, Ф. Энгельс, Соч., т. 4, стр. 334)]&lt;/ref&gt;, аднак было вельмі дарэчы краіне, што стамілася ад вайны — спачатку Першай суветнай, а потым Грамадзянскай. Аднак яно раскрытыкавана Зіноўевым. Зіноўеў сам распрацаваў дактрыны «трацкізму», як «дробнабуржуазнай і варожай ленінізму плыні», і «[[сацыял-фашызм]]у» (цэтлік, навешаны на еўрапейскую сацыял-дэмакратыю), і прэтэнзія Сталіна на ролю буйнага тэарэтыка Зіноўева вельмі раздражняла.

Рэзалюцыя XIV партканферэнцыі яшчэ прыняла кампрамісны паміж Сталіным і Зіноўевым характар, аднак на працягу 1925 года наспявае бурны антаганізм. 4 верасня фармуецца «[[платформа чатырох]]» Зіноўеў-Каменеў-[[Надзея Канстанцінаўна Крупская|Крупская]]-Сакольнікаў. На XIV з'ездзе РКП(б) у снежні 1925 года Зіноўеў заявіў, што сталінская дактрына «аддае прыпахам нацыянальнай абмежаванасці»&lt;ref&gt;[http://stalinism.narod.ru/vieux/alexandr/alex_1.htm Внешнеполитическая доктрина Сталина. Глава 1]&lt;/ref&gt;.

Як мяркуе сакратар Сталіна [[Барыс Георгіевіч Бажанаў|Бажанаў]], да 1925 года Сталін ужо ў агульных рысах завяршыў працэс расстаноўкі сваіх прыхільнікаў на ключавыя пасады сакратароў губернскіх парткамаў:

{{пачатак цытаты}}
''Чтобы быть у власти, надо было иметь своё большинство в Центральном Комитете. Но Центральный Комитет избирается съездом партии. Чтобы избрать свой Центральный Комитет, надо было иметь своё большинство на съезде. А для этого надо было иметь за собой большинство делегаций на съезд от губернских, областных и краевых партийных организаций. Между тем эти делегации не столько выбираются, сколько подбираются руководителями местного партийного аппарата — секретарём губкома и его ближайшими сотрудниками. Подобрать и рассадить своих людей в секретари и основные работники губкомов, и таким образом будет ваше большинство на съезде. Вот этим подбором и занимаются систематически уже в течение нескольких лет Сталин и Молотов. Не всюду это проходит гладко и просто. Например, сложен и труден путь ЦК Украины, у которого несколько губкомов. Приходится комбинировать, смещать, перемещать, то сажать на ЦК Украины первым секретарём Кагановича, чтоб навёл в аппарате порядок, то перемещать, выдвигать и удалять строптивых украинских работников. Но в 1925 году основное в этом рассаживании людей проделано''&lt;ref&gt;[http://www.pereplet.ru/history/Author/Russ/B/Bajanov/vospom/glav11.html ГЛАВА 11. ЧЛЕНЫ ПОЛИТБЮРО]&lt;/ref&gt;.
{{канец цытаты}}

Асноўныя праціўнікі Сталіна таксама расстаўлялі сваіх прыхільнікаў на ключавыя пасты. Троцкі абмяжоўваўся прасоўваннем сваіх прыхільнікаў, да 1925 года ўжо па большай частцы ссунутых, у межах арміі ([[Эфраім Маркавіч Склянскі|Склянскі]], [[Ян Барысавіч Гамарнік|Гамарнік]], [[Міхаіл Мікалаевіч Тухачэўскі]], [[Уладзімір Аляксандравіч Антонаў-Аўсеенка|Антонаў-Аўсеенка]] і інш.), Зіноўеў насадзіў свой «клан» у Петраградзе і ў Камінтэрне, Бухарын фактычна кантраляваў газету «Праўда» і Інстытут чырвонай прафесуры, а Каменеў падобнай дзейнасцю зусім не займаўся, і, паводле выразу Б. Г. Бажанава, «сядзеў на Маскве па інэрцыі». Сталін жа, узначаліўшы партыйны апарат, атрымаў магчымасць прасоўваць сваіх прызначэнцаў з асаблівым размахам.

31 кастрычніка 1925 года на аперацыйным стале памірае [[Міхаіл Васільевіч Фрунзэ|Фрунзэ]], што замяніў Троцкага на пастах наркамваенмора і наместнік рэўваенсавета. Гэта смерць дагэтуль здаецца шэрагу даследчыкаў падазронай. Прыхільнікі Троцкага вінавацяць у гэтай смерці Сталіна. [[Барыс Андрэевіч Пільняк|Барыс Пільняк]] у 1926 годзе абгульвае гэту версію ў сваёй кнізе «Аповесць непагашанага месяца». З іншага боку, [[Барыс Георгіевіч Бажанаў|Барыс Бажанаў]], што быў падчас гэтых падзей сакратаром Сталіна, знаходзіць дзейнасць Фрунзэ ў 1924—1925 гадах вельмі падазронай. Так, Фрунзэ дамогся рэарганізацыі арміі, скасавання палітычнага кантролю камісараў, які раздражняў камандзіраў часцей і аб'яднанняў, і расставіў на шэраг ключавых пасад у арміі далёкіх ад камунізму вайскоўцаў. Сам Фрунзэ пры гэтым не ўспрымаўся сучаснікамі, як сталінец, хоць і быў высунуты Сталіным асабіста. Усе гэтыя акалічнасці выклікалі ў Бажанава моцныя падазрэнні, што Фрунзэ меркавана вёў сваю ўласную гульню, і рыхтаваў ваенны пераварот, як антытрацкісцкі, гэтак і антысталінскі. Па сцвярджэнні Бажанава, дакладна такія ж падазрэнні паўсталі і ў аднаго з набліжаных Сталіна, [[Леў Захаравіч Мехліс|Л. З. Мехліса]], і, мабыць, і ў самога Сталіна таксама.

На працягу ўсяго 1925 года Сталін «падкопваецца» пад Зіноўева. З дапамогай Молатава яму атрымоўваецца схіліць на свой бок кіраўніка Маскоўскай партыйнай арганізацыі, зіноўеўскага прызначэнца [[Мікалай Аляксандравіч Угланаў|М. А. Угланава]], а адзін з найбліжэйшых прыхільнікаў Сталіна [[Лазар Майсеевіч Кагановіч|Л. М. Кагановіч]] уладкоўвае чышчанне ад зіноўеўцаў на Украіне.

Да снежня сітуацыя асабліва абвастраецца: ленінградская і маскоўская партыйныя арганізацыі мяняюцца вінавачаннямі ў адрас адзін аднаго, Зіноўеў вінаваціць маскоўскую арганізацыю ў «ліквідатарскай няверы ў перамогу сацыялізму», а Сталіна ў «паўтрацкізме». Узначаленая Зіноўевым ленінградская партыйная арганізацыя спрабуе друкаваць апазіцыйную літаратуру, што сталінская большасць характарызуе, як арганізацыя фракцыйнай дзейнасці.

На [[XIV з’езд УКП(б)|XIV З'ездзе УКП(б)]] выявілася, што на баку Зіноўева з «маналітным адзінствам» выступіла адна толькі ленінградская дэлегацыя, але Сталін выставіў супраць яе ўсе астатнія дэлегацыі, што таксама дзейнічалі ў такім жа «маналітным адзінстве». Надзеі Зіноўева-Каменева на падтрымку маскоўскай і ўкраінскай дэлегацый не апраўдаліся&lt;ref&gt;[http://www.pereplet.ru/history/Author/Russ/B/Bajanov/vospom/glav12.html ГЛАВА 12. СТАЛИНСКИЙ ПЕРЕВОРОТ]&lt;/ref&gt;. Разгром «новай апазіцыі» быў поўным: Зіноўеў губляе свае ключавыя пасты часткі Ленсавета і Камінтэрна, а Каменеў — пост кіраўніка Масквы.

Троцкі тым часам цалкам ігнаруе палітыку, з галавой пойдучы ў працу на пададзеных яму «тэхнакратычных» пасадах.

{{пачатак цытаты}}
''..я усердно посещал многочисленные лаборатории, с огромным интересом присутствовал на опытах, выслушивал объяснения лучших учёных, штудировал в свободные часы учебники химии и гидродинамики и чувствовал себя наполовину администратором, наполовину студентом… В качестве начальника электротехнического управления я посещал строящиеся электростанции и совершил, в частности, поездку на Днепр, где производились широкие подготовительные работы для будущей гидростанции. Два лодочника спустили меня меж порогов по водоворотам на рыбачьей ладье, по старому пути запорожских казаков. Это был, разумеется, чисто спортивный интерес. Но я глубоко заинтересовался днепровским предприятием, и с хозяйственной точки зрения, и с технической. Чтоб застраховать гидростанцию от просчётов, я организовал американскую экспертизу, дополненную впоследствии немецкой. Свою новую работу я пытался связывать не только с текущими задачами хозяйства, но и с основными проблемами социализма. В борьбе против тупоумного национального подхода к хозяйственным вопросам («независимость» путём самодовлеющей изолированности) я выдвинул проблему разработки системы сравнительных коэффициентов нашего хозяйства и мирового. Эта проблема вытекала из необходимости правильной ориентировки на мировом рынке, что должно было, в свою очередь, служить задачам импорта, экспорта и концессионной политики. По самому существу своему проблема сравнительных коэффициентов, вытекавшая из признания господства мировых производительных сил над национальными, означала поход против реакционной теории социализма в отдельной стране.''
{{канец цытаты}}

[[Файл:Protección del Palacio Tauride durante el Segundo Congreso Regional de los Soviets.jpg|thumb|371x371px|Ахова Таўрычаскага палаца падчас Другога абласнога з'езда Саветаў (Петраград, 1918). У сярэднім шэрагу (злева направа): Л. Д. Троцкі (11) і Г. Е. Зіноўеў (12).]]

Зрэшты, ніякіх значных вынікаў дзейнасць Троцкага на гэтых пасадах не прынесла, бо і самі гэтыя пасты былі другараднымі і малазначнымі. Паводле ацэнкі Барыса Бажанава, «Прызначэнні гэтыя былі і правакацыйныя, і камічныя… Троцкі мала падыходзіў для гэтых ашуканскіх аперацый — таму, напэўна, яго туды і прызначылі. Яшчэ менш ён падыходзіў для назірання за якасцю прадукцыі савецкіх заводаў. Бліскучы прамоўца і палеміст, трыбун цяжкіх пераломных момантаў, ён быў смешны ў якасці назіральніка за якасцю савецкіх портак і цвікоў. Зрэшты, ён зрабіў спробу сумленна выканаць і гэта заданне ўскладзенае на яго партыяй; стварыў камісію спецыялістаў, аб'ехаў з ёй шэраг заводаў і прадставіў вынікі вывучэння Вышэйшаму Савету Народнай Гаспадаркі; заключэнні яго ніякіх наступстваў, зразумела, не мелі».

Пачынаючы са свайго разгрому ў студзені, на працягу ўсяго 1925 года Троцкі не займаецца ніякай колькі-небудзь заўважнай палітычнай дзейнасцю, і нават не выступае на XIV З'ездзе УКП(б), зларадна назіраючы з боку за разгромам Зіноўева і Каменева. Тым не менш, менавіта ў 1925 годзе Троцкі ўмацоўвае свае пазіцыі ідэолага, апублікаваўшы ў «Праўдзе» серыю праграмных артыкулаў «Да сацыялізму ці капіталізму?», што развівалі ідэі сваіх прыхільнікаў Праабражэнскага, Пятакова і Смірнова. Артыкулы Троцкага абапіраліся ў першую чаргу на апублікаваную таксама ў 1925 годзе працу Праабражэнскага «Закон сацыялістычнага выточнага назапашання».

Ва ўсіх гэтых працах Троцкі і яго прыхільнікі высунулі ідэалагічную дактрыну так званай «''звышіндустрыялізацыі''». Адна з самых фундаментальных супярэчнасцей паміж артадаксальным марксізмам XIX стагоддзя і яго рэальным увасабленнем была выяўна ўжо з 1917 года — рэвалюцыя перамагла ў сялянскай Расіі, тады як Маркс і Энгельс пры сваім жыцці выяўна меркавалі, што гэта адбудзецца ў індустрыяльнай Заходняй Еўропе. Троцкі прапануе ліквідаваць гэту супярэчнасць, прыступіўшы да фарсаванай індустрыялізацыі за кошт вёскі. [[Барыс Георгіевіч Бажанаў|Б. Г. Бажанаў]] скаментаваў гэта так:
«чыста бальшавіцкі падыход: каб нешта зрабіць, трэба некага зрабаваць».

[[Файл:Харьков Троцкий Егоров смотр 1919.jpg|thumb|329x329px|Троцкі і [[Аляксандр Ільіч Ягораў|Ягораў]] у Харкаве.]]

Асноўную ўвагу Троцкі прапануе надаваць развіццю ў першую чаргу ваеннай прамысловасці, і цяжкай прамысловасці, вытворчасці сродкаў вытворчасці. Падобныя пагляды пачынаюць перагукацца з платформай Зіноўева і Каменева. Да 1925 года матэрыяльны ровень жыцця працоўных у вялікіх прамысловых гарадах усё яшчэ быў ніжэй узроўня 1913 года. У звязку з гэтым у вялікіх гарадах, у першую чаргу ў Ленінградзе і ў Маскве ўсё мацней нарастала незадаволенасць рэжымам «нэпа»; падобная незадаволенасць персаніфікавалася ў выявах «нэпмана» і «кулака». Зіноўеў і Каменеў, як кіраўнікі Ленінградскай і Маскоўскай партыйных арганізацый, сталі правадырамі падобнай незадаволенасці.

Дактрына «звышіндустрыялізацыі», да якой паралельна прыходзяць група Троцкага і група Зіноўева-Каменева, дае ім у рукі зручную падставу абрынуцца на Сталіна. Не жадаючы даваць сваім канкурэнтам козыр у рукі, Сталін у якасці «процівагі» звяртаецца да будучага блока «правых» — Бухарын, Рыкаў, Томскі. Бухарын высоўвае канкуруючую ідэалагічную дактрыну «урастання селяніна ў сацыялізм», і паддае жорсткай крытыцы дактрыну «звышіндустрыялізацыі», звінаваціўшы прыхільнікаў Троцкага ў насаджэнні «унутранага каланіялізму» і рабаванні вёскі.

==== 1926—1927 гады. «Аб'яднаная апазіцыя» супраць блока Сталін-Бухарын ====
Да пачатку 1926 года адбываецца збліжэнне палітычных платформаў групы Троцкага і групы Зіноўева-Каменева на глебе адзінства паглядаў па пытанні магчымасці «пабудовы сацыялізму ў адной краіне» і «звышіндустрыялізацыі». У красавіка-ліпені 1926 «старая» («трацкісцкая») і «новая» (зіноўеўска-каменеўская) апазіцыі яднаюцца («трацкісцка-зіноўеўскі блок»), што выяўна пазначылася на праходзілых у красавіку і ў ліпені пленумах ЦК. Да блока прылягаюць таксама з боку Троцкага [[Адольф Абрамавіч Ёфэ|Ёфэ]], [[Уладзімір Аляксандравіч Антонаў-Аўсеенка|Антонаў-Аўсеенка]], [[Яўген Аляксеевіч Праабражэнскі|Праабражэнскі]], [[Мікалай Мікалаевіч Красцінскі|Красцінскі]], [[Карл Бернгардавіч Радэк|Радэк]], [[Аляксандр Георгіевіч Белабародаў|Белабародаў А. Г.]], [[Івар Тэнісавіч Смілга|Смілга]] і інш., з боку Зіноўева — [[Рыгор Якаўлевіч Сакольнікаў|Сакольнікаў]], [[Міхаіл Міхайлавіч Лашэвіч|Лашэвіч]]. Да апазіцыянераў далучаюцца таксама ўдава Леніна [[Надзея Канстанцінаўна Крупская|Крупская]] і аскепкі разгромленай «[[Рабочая апазіцыя|рабочай апазіцыі]]», перадусім [[Аляксандр Гаўрылавіч Шляпнікаў|Шляпнікаў]]

Да [[1926 год]]у асноўныя апазіцыянеры ўжо цалкам страцілі рэальную ўладу. Троцкі пазбавіўся пастоў наркамваенмора і [[Рэвалюцыйны ваенны савет|намесніка РВС]], Зіноўеў — старшыні выканкама Ленсавета і старшыні [[ВККІ|выканкама Камінтэрна]], Каменеў — кіраўніка Маскоўскай партыйнай арганізацыі, замнамессаўнаркама і старшыні [[Савет Працы і Абароны|Савета Працы і Абароны]]. Хоць яны ўсё яшчэ захоўваюць членства ў ЦК, і нават членства ў Палітбюро, на ўсіх пленумах ЦК, пасяджэннях Палітбюро і на ўсіх партыйных з'ездах яны ўжо аказваюцца ў меншасці. Без любой улады апазіцыянерам застаецца толькі перанесці сваю барацьбу са Сталіным у вобласць чыстай ідэалогіі ў надзеі схіліць на свой бок партыйную большасць. Апазіцыя бязлітасна вінаваціць Генеральнага сакратара ў «[[бюракрат]]ычным перараджэнні партыі», «руху да [[тэрмідор]]а», нежаданні праводзіць «''звышіндустрыялізацыю''» і сабатажы будаўніцтва «міжнароднай сістэмы сацыялізму».

На думку [[Барыс Георгіевіч Бажанаў|Барыса Бажанава]], да [[1926]] года Сталін ужо ў цэлым завяршыў працэс расстаноўкі сваіх прыхільнікаў на ўсе ключавыя пасты ў партыі, і «''працягваў гэту шуміху з апазіцыяй толькі для таго, каб выявіць сваіх утоеных ворагаў''».

Як адзначае даследчык [[Вадзім Захаравіч Рагавін|Рагавін]], аб'яднанне групы Троцкага і групы Зіноўева-Каменева, якія яшчэ зусім нядаўна варагавалі, на справе прывяло толькі да іх узаемнай дыскрэдытацыі. Яшчэ ў [[1924]] годзе Зіноўеў бязлітасна атакаваў Троцкага, распрацаваўшы дактрыну «трацкізму», як «варожай ленінізму дробнабуржуазнай плыні». У [[1926]] годзе ён аддаў перавагу блакавацца з тым жа самым Троцкім. Як адзначаў пазней [[Сяргей Міронавіч Кіраў|Кіраў]], «нідзе трацкізм не быў так пабіты… як у Ленінградзе [узначаленым Зіноўевым],.. потым раптам нечакана адбылося знакамітае братанне паміж Зіноўевым і Троцкім. Гэты крок здаўся ленінградскай арганізацыі нечым зусім чароўным».

Сталін тым часам выкарыстоўвае «кампрамат» уласных праціўнікаў, вінавацячы ў «трацкізме» зараз і аўтара самога «трацкізму» Зіноўева, раз ужо ён склаў з Троцкім блок. Падчас «літаратурнай дыскусіі» 1924 года Троцкі «спамянуў» Зіноўеву і Каменеву іх пазіцыю ў кастрычніку 1917 года; зараз жа Сталін з задавальненнем «перахапляе» і гэтыя лозунгі. Удава Леніна Крупская на XIV З'ездзе УКП(б) беспаспяхова спрабуе заклікаць да «партыйнага дэмакратызму», нагадаўшы дэлегатам, што і сам Ленін на [[IV з’езд РСДРП|«стакгольмскім» з'ездзе]] быў у меншасці, але яе ўжо ніхто не слухаў. Сталін парыруе выступленне Крупскай заявай: «А чым, уласна, адрозніваецца тав. Крупская ад любога іншага адказнага таварыша? Ці не думаеце вы, што зацікаўленасці асобных таварышаў павінны быць пастаўлены вышэй зацікаўленасцей партыі і яе адзінства? Хіба таварышам з апазіцыі не вядома, што для нас, для бальшавікоў, фармальны дэмакратызм — пустышка, а рэальныя зацікаўленасці партыі — усё?».

Усё часцей і часцей у папрок Троцкаму пачынае ставіцца і яго нацыянальнасць, у прэзідыумы пачынаюць усё часцей падаваць запіскі з месцаў з заявамі накшталт «Троцкі адпрэчвае магчымасць пабудовы сацыялізму ў адной краіне, таму што з-за сваёй нацыянальнасці не верыць у сілу рускага народа», «Троцкі не мог быць камуністам, што сама яго нацыянальнасць паказвае, што яму патрэбна спекуляцыя». У 1927 годзе Троцкі абрынаецца на падобныя запіскі, завучы іх «чарнасотнікавымі»: «чорт ведае што, пытаюць, на якія-дэ „сродкі“ апазіцыя вядзе сваю „працу“». Сталін і тут пазіцыянуе сябе, як «умеранага», выступіўшы з двухсэнсоўнай заявай, што «мы змагаемся супраць Троцкага, Зіноўева і Каменева не таму, што яны яўрэі, а таму, што яны апазіцыянеры».

Імкнучыся знайсці процівагу ідэалагічным навінам апазіцыянераў, Сталін яднаецца з групай [[Мікалай Іванавіч Бухарын|Бухарын]] — [[Аляксей Іванавіч Рыкаў|Рыкаў]] — [[Міхаіл Паўлавіч Томскі|Томскі]], пагляды якіх пазней былі асуджаны, як «правы ўхіл». Бухарын бязлітасна атакуе «левых» апазіцыянераў, вінавацячы іх дактрыну «звышіндустрыялізацыі» у будаванні «унутранага каланіялізму» і падрыве [[Смыка горада і вёскі|«''смыкі''» паміж горадам і вёскай]]. З пункту гледжання «правых», адным з грахоў «трацкізму» была празмерная апора толькі на працоўных і грэбаванне сялянствам. На гэтым этапе Сталін усё яшчэ пазіцыянуе сябе, як «умеранага» цэнтрыста, які стрымлівае радыкалізм як левага, гэтак і правага крыла партыі. З аднаго боку, Сталін супрацьстаіць левым з іх вымогай працягу знясільваючай «сусветнай рэвалюцыі» і не менш за знясільваючую індустрыялізацыю. З іншага боку, Сталін таксама «абсякае» Бухарына, засудзіўшы яго знакаміты лозунг сялянам «[[Узбагачайцеся!]]», як «не наш».

Троцкі ў 1927 годзе апісвае сталінскую ролю «міратворца» наступным чынам:
{{пачатак цытаты}}
''На всех ячейках докладчики, специально дрессированные, ставят вопрос об оппозиции так, что поднимается рабочий, чаще всего по наряду, и говорит: «чего же вы возитесь с ними, не пора ли их расстрелять?» Тогда докладчик со скромно-лицемерной миной возражает: «товарищи, не нужно спешить». … всё это для того, чтобы вызвать у обманутых слушателей, у сырых молодых партийцев, которыми вы искусственно заполняете партийные ряды, бешеную реакцию, и чтобы потом иметь возможность сказать: «смотрите, мы готовы бы терпеть, но массы требуют».''
{{канец цытаты}}

У студзені 1924 года Сталін стрымаў Зіноўева, які патрабаваў арыштаваць Троцкага за меркаваную падрыхтоўку «банапартысцкага» ваеннага перавароту, у ліпені і ў снежні Зіноўеў патрабуе выключыць Троцкага з партыі. У снежні 1925 Сталін бароніць ад атак Зіноўева ўжо Бухарына. У 1926—1927 гадах Бухарын, Рыкаў і Томскі цалкам пэўна «забягаюць наперад» Сталіна, патрабуючы рэпрэсій. Так, Бухарын у лістападзе 1926 года заяўляе:

{{пачатак цытаты}}
Тов. Зиновьев говорил… как хорошо Ильич поступил с оппозицией, не выключая всех тогда, когда он имел только два голоса из всех на профессиональном собрании. Ильич дело понимал: ну-ка, исключи всех, когда имеешь два голоса (''Смех''). А вот тогда, когда имеешь всех, и против себя имеешь два голоса, а эти два голоса кричат о термидоре, — тогда можно и подумать. (''Возгласы'' «Правильно». ''Аплодисменты, смех. Сталин с места'': «Здорово, Бухарин, здорово. Не говорит, а режет.»)
{{канец цытаты}}

Томскі ў лістападзе 1927 года выражаецца больш пэўна:
{{пачатак цытаты}}
Оппозиция очень широко распространяет слухи о репрессиях, об ожидаемых тюрьмах, о Соловках и т. д. Мы на это скажем нервным людям: «Если вы и теперь не успокоитесь, когда мы вас вывели из партии, то теперь мы говорим: нишкните, мы просто вежливо попросим вас присесть, ибо вам стоять неудобно. Если вы попытаетесь выйти теперь на фабрики и заводы, то мы скажем „присядьте, пожалуйста“ (''Бурные аплодисменты''), ибо, товарищи, в обстановке диктатуры пролетариата может быть и две и четыре партии, но только при одном условии: одна партия будет у власти, а все остальные в тюрьме.» (''Аплодисменты'').
{{канец цытаты}}

У такім жа духу выступае і Рыкаў, які на XV з'ездзе УКП(б) у снежні [[1927]] года заўважыў: «Няможна ручацца за тое, што насельніцтва турмаў не давядзецца хуткім часам некалькі павялічыць». У якасці падарунка дэлегатам з'езда са Сталінграда даслалі венік. Рыкаў асабіста ўручыў яе Сталіну са словамі: «я перадаю венік таварышу Сталіну, хай ён вымятае ёю нашых ворагаў».

Арганізаваная Сталіным большасць уся больш выцясняе апазіцыянераў з легальнага поля, лішаю іх магчымасці весці дыскусіі на пленумах, з'ездах, у пячаткі. У ліпені 1926 года зіноўевец [[Міхаіл Міхайлавіч Лашэвіч|Лашэвіч]] арганізоўвае ў падмаскоўным лесе нелегальны сход апазіцыі, завошта Зіноўеў выводзіцца з Палітбюро, як «кіроўны фракцыйнай дзейнасцю». Напал жарсцяў прыводзіць да таго, што падчас супольнага ліпеньскага пленума ЦК і ЦКК проста ў зале паседжанняў у [[Фелікс Эдмундавіч Дзяржынскі|Дзяржынскага]] адбываецца сардэчны прыступ, 20 ліпеня ён памірае.

Восенню 1926 года апазіцыя спрабуе арганізаваць агітацыю на «нізавых» партыйных вочках, што суправаджаецца добра арганізаванымі абструкцыямі, і выключэннямі прыхільнікаў апазіцыі з партыі «за фракцыйную дзейнасць». Троцкі люта атакуе Сталіна, заяўляючы: «Ідэйнае ўбоства заменена апаратнай усёмагутнасцю», і «наверсе стварылася каста, што адарвалася ад мас».

{{пачатак цытаты}}
''Аппарат дал бешеный отпор. Идейная борьба заменилась административной механикой: телефонными вызовами партийной бюрократии на собрания рабочих ячеек, бешеным скоплением автомобилей, рёвом гудков, хорошо организованным свистом и рёвом при появлении оппозиционеров на трибуне. Правящая фракция давила механической концентрацией своих сил, угрозой репрессий. Прежде чем партийная масса успела что-нибудь услышать, понять и сказать, она испугалась раскола и катастрофы.''
{{канец цытаты}}

Разам з тым апазіцыянеры Зіноўеў, Петэрсан, Муралаў і Троцкі ў сваім лісце Палітбюро ЦК УКП(б), Прэзідыум ЦКК і Выканкам Камінтэрна ад 6 верасня 1927 года прызнаюць: «У мінулым нашай партыі такія сродкі [зрыванне сходаў] ужываліся намі на сходах, скліканых буржуазнымі партыямі, а таксама — на сходах з меншавікамі пасля канчатковага расколу з імі. Усярэдзіне нашай партыі падобныя метады павінны быць самым рашучым чынам забаронены, бо яны замінаюць рашэнню партыйных пытанняў партыйным шляхам».

Паступовае «выдушванне» апазіцыянераў за рамкі «савецкай легальнасці» прыводзіць да таго, што пад падставай «парушэння партыйнай дысцыпліны» Троцкі і Каменеў у кастрычніку 1926 года выключаюцца з Палітбюро. Таксама ўвосень 1926 года ад апазіцыянераў адыходзіць Крупская, якая заявіла: «Апазіцыя зайшла занадта далёка». Тым не менш, Троцкі застаецца ў складзе ЦК, час ад часу люта атакуючы Сталіна на яго пленумах. 26 лістапада 1926 года [[Леў Барысавіч Каменеў|Каменеў]] быў выдалены з СССР і адпраўлены ў Італію ў якасці паўпрада. Адзін з асноўных «зіноўеўцаў», [[Рыгор Якаўлевіч Сакольнікаў|Сакольнікаў]], яшчэ 16 студзеня 1926 года пераведзены з пасады наркамфіна на пасаду намесніка старшыні [[Дзяржплан СССР|Дзяржплана СССР]].

Паступовая «агонія» апазіцыі на нейкі час адсоўваецца палітычным крызісам у Кітаі. Пад канец 1926 года блок Сталін-Бухарын настойваў на правядзенні Камуністычнай партыяй Кітая ўмеранай палітыкі і складанні альянсу з узначаленым Чан Кай Шы рухам [[Гаміньдан]]. Падобная тактыка рэзка адрознівалася ад тактыкі саміх камуністаў у 1917 годзе і скончылася правалам; у красавіку 1927 года Чан Кай Шы, асцерагаючыся саперніцтва з кітайскімі камуністамі, разагнаў іх сілай.

Палітычны крызіс у Кітаі быў шырока выкарыстаны апазіцыяй для крытыкі Сталіна, як «сабатаж будаўніцтва міжнароднай сістэмы сацыялізму». Троцкі ахарактарызаваў кітайскія падзеі, як «выяўнае банкруцтва сталінскай палітыкі».

У чэрвені 1927 года галоўны кантрольны арган партыі, ЦКК разглядае справы Зіноўева і Троцкага, аднак вырашае іх з партыі не выключаць. У ліпені Троцкі высоўвае двухсэнсоўную «тэзу Клемансо», якую Сталін 1 жніўня на аб'яднаным пленуме ЦК і ЦКК ахарактарызаваў, як абяцанне «захапіць паўстанцкім шляхам уладу ў выпадку вайны», арганізаваная Сталіным большасць асуджае Троцкага за «умоўнае абаронніцтва» і імкненне «арганізаваць другую партыю». У той жа час Сталін выступае супраць выключэння Троцкага з партыі, у выніку пленум абмяжоўваецца аб'явай Зіноўеву і Троцкаму строгай вымовы.

Восенню 1927 года Сталін канчаткова «выціскае» левую апазіцыю за рамкі «савецкай легальнасці». У верасні апазіцыянеры арганізуюць у Маскве і Ленінградзе нелегальныя працоўныя сходкі, якія наведалі да 20 тыс. чал. У шэрагу гарадоў выступленні апазіцыянераў на сходах партактываў перапыняюцца крыкамі і свістам; у Ленінградзе падчас выступлення апазіцыі ў зале паседжанняў было адключана святло, на сходзе партактыву Петраградскага раёна на выступалага апазіцыянера напалі, і разарвалі праект рэзалюцыі, які прапаноўваўся ім. Шэраг апазіцыянераў атрымвае прызначэнні за мяжу, у прыватнасці, ніколі не працавалы ў гандлі [[Георгій Іванавіч Сафараў|Сафараў]] «высылаецца» ў савецкае гандпрадства ў Турцыі, аднак выехаць адмовіўся. Разгортваюцца масавыя выключэнні з партыі радавых апазіцыянераў, якія да лістапада 1927 года дайшлі прынамсі да 600 чалавек, 26 жніўня з'яўляецца дырэктыва не прымаць у члены партыі кандыдатаў-апазіцыянераў.

Для друку агітацыйнай літаратуры арганізуецца нелегальная друкарня на ўзор дарэвалюцыйнай падпольнай дзейнасці.

27 верасня 1927 года на супольным пасяджэнні Прэзідыума [[ВККІ]] і Інтэрнацыянальнай кантрольнай камісіі Троцкі быў аднагалосна выключаны з кандыдатаў у члены Выканкама [[Камінтэрн]]а&lt;ref&gt;[http://www.zpu-journal.ru/e-zpu/2008/6/Mukhamedzhanov_Komintern/#_ednref75 Мухамеджанов М. М. Коминтерн: страницы истории]&lt;/ref&gt;.

7 лістапада 1927 года праходзяць апазіцыйныя дэманстрацыі ва ўгодкі Кастрычніцкай рэвалюцыі. Адна дэманстрацыя, пад кіраўніцтвам Смілгі і Праабражэнскага, была арганізавана ў Маскве (каля былой гасцініцы «Парыж» на вугле Ахвотнага шэрага і Цверскай вуліцы), другая, пад кіраўніцтвам Зіноўева, Радэка і Лашэвіча, — у Ленінградзе. Гэтыя дэманстрацыі былі атакаваны натоўпамі, якія закідвалі іх «крыгамі, бульбай і дровамі» і выкрыквалі лозунгі: «Бі апазіцыю!», «Далоў [[жыд]]оў-апазіцыянераў!» і г.д. Смілга, Праабражэнскі, Грунштэйн, Янукідзэ і інш. былі выцягнуты з гаўбца натоўпам і збіты, услед машыне з Троцкім, Каменевым і Муралавым было зроблена некалькі стрэлаў, пасля чаго невядомымі была распачата спроба выцягнуць іх з машыны.

11 лістапада ЦК УКП(б) патрабуе ад апазіцыянераў спыніць нелегальныя сходы на прыватных кватэрах (так званыя «смыкі»), якія ў некаторых выпадках збіралі па некалькі сотняў чалавек, і праходзілі, у прыватнасці, у Тэхнічным вучылішчы. Шэраг падобных сходаў суправаджаюцца сутыкненнямі з прыхільнікамі Сталіна, у прыватнасці, па цверджанні Троцкага, у Харкаве дападка да «рэвальверных выстралаў».

На супольным XIII з'езда РКП(бы) (май, 1924) Пленуме ЦК і ЦКК Троцкі патрабуе абвясціць «Тэстамент Леніна», і, у адпаведнасці з ім, зняць Сталіна з паста Генеральнага сакратара. Сталін абвяшчае тэкст «Тэстаменту». На XIII з'езда РКП(б) (май, 1924) Сталін просіць ад пленума ЦК прыняць яго адстаўку з паста Генсака, аднак ЦК адстаўку не прымае.

Арганізацыя апазіцыянерамі нелегальнай друкарні і нелегальнай кастрычніцкай маніфестацыі робіцца нагодай для выключэння Зіноўева і Троцкага з партыі 16 лістапада 1927 года. Падчас гэтых падзей сканчае жыццё самагубствам адзін з асноўных прыхільнікаў Троцкага, смяротна хворы [[Адольф Абрамавіч Ёфэ|Ёфэ]].

=== Высылка ў Алма-Аце ===
{{main|Высылка Троцкага ў Алма-Аце}}
Высылка Л. Д. Троцкага ў Алма-Аце ў 1928—1929 гадах.

=== Выгнанне з СССР ===
[[Файл:Bundesarchiv Bild 183-R15068, Leo Dawidowitsch Trotzki.jpg|thumb|Л. Д. Троцкі. Фатаграфія прыкладна 1929 года.]]
У [[1929]] годзе на савецкім судне «Ільіч» (былы «Мікалай II») з порта горада [[Поці]] быў высланы за межы СССР — у Турцыю на востраў [[Бююкада]] ці Прынкіпа — самы буйны з [[Прынцавы астравы|Прынцавых астравоў]] у [[Мармуровае мора|Мармуровым моры]] каля [[Стамбул]]а. У гэты перыяд апублікавала свая фундаментальная гістарычная праца «[[Гісторыя рускай рэвалюцыі]]». У 1932 годзе пазбаўлены [[грамадзянства СССР|савецкага грамадзянства]]. У 1933 пераехаў у [[Францыя|Францыю]], у 1935 у [[Нарвегія|Нарвегію]]. Нарвегія, баючыся пагоршыць адносіны з СССР, усімі сіламі імкнулася пазбавіцца ад непажаданага імігранта, канфіскаваўшы ў Троцкага ўсе творы і змясціўшы яго пад хатні арышт, таксама Троцкаму высоўваліся пагрозы выдаць яго савецкаму ўраду. Не вытрымаўшы ўціскаў, Троцкі ў 1936 годзе эміграваў у [[Мексіка|Мексіку]], дзе жыў у доме сям'і мастакоў [[Фрыда Кало|Фрыды Кало]] і [[Дыега Рывера|Дыега Рыверы]].

У пачатку жніўня [[1936]] года Троцкі скончыў працу над кнігай «[[Здраджаная рэвалюцыя]]», у якой ён назваў тое, што адбывалася ў Савецкам Саюзе, «сталінскім тэрмідорам». Сталіна Троцкі вінаваціў у [[банапартызм]]е.

Троцкі пісаў, што «свінцовы зад бюракратыі пераважыў галаву рэвалюцыі», пры гэтым ён канстатаваў, што «з дапамогай дробнай буржуазіі, бюракратыі атрымалася звязаць па руках і па нагах пралетарскі авангард і раздушыць бальшавіцкую апазіцыю»; у прыватнасці, ён злічыў праявай гэтага і палітыку на ўмацаванне сям'і ў СССР: «Рэвалюцыя зрабіла гераічную спробу разбурыць так званы „сямейны агмень“, то бок архаічную, прытхлую і косную ўстанову… Месца сям'і… павінна была, па задуме, заняць скончаная сістэма грамадскага сыходу і абслугоўвання…»&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://magister.msk.ru/library/trotsky/trotl001.htm |title=Л. Д. Троцкий. Преданная революция: Что такое СССР и куда он идёт? |access-date=29 кастрычніка 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101227140952/http://www.magister.msk.ru/library/trotsky/trotl001.htm |archive-date=27 снежня 2010 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Нягледзячы на гэта, ён працягваў лічыць СССР [[Тэорыя дэфармаванай рабочай дзяржавы|рабочай дзяржавай]] і заклікаў сваіх прыхільнікаў бараніць яго ад любых вонкавых ворагаў.

У 1938 абвясціў стварэнне [[Чацвёрты інтэрнацыянал|Чацвёртага інтэрнацыянала]], спадчыннікі якога існуюць і дагэтуль.

У 1938 годзе ў [[Парыж]]ы ў лякарні пасля аперацыі памёр старэйшы сын Троцкага — [[Леў Львовіч Сядоў|Леў Сядоў]].

У апошні перыяд свайго жыцця Троцкі працаваў над другім томам [[Сталін (кніга Троцкага)|кнігі «Сталін»]], дзе, у прыватнасці, развіваў гіпотэзу пра атручванне Леніна Сталіным&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.stolitsa.org/1341-ochered-nomer-1.html | title = Очередь номер 1 » Журнал Столица | access-date = 29 кастрычніка 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20171206074453/http://www.stolitsa.org/1341-ochered-nomer-1.html | archive-date = 6 снежня 2017 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;.

=== Забойства ===
{{main|Забойства Троцкага}}

У маі 1940 года было здзейснена няўдалы замах на жыццё Троцкага. Кіраваў замахам таемны агент [[Народны камісарыят унутраных спраў СССР|НКУС]] [[Іосіф Рамуальдавіч Грыгулевіч|Грыгулевіч]]. Групу налётчыкаў узначаліў мексіканскі мастак і перакананы сталініст [[Хасэ Давыд Альфара Сікейрас|Сікейрас]]. Уварваўшыся ў пакой, дзе знаходзіўся Троцкі, налётчыкі расстралялі ўсе патроны і паспешна схаваліся. Троцкі, які паспеў схавацца за ложкам з жонкай і ўнукам, не пацярпеў. Па ўспамінах Сікейраса, няшчасце было злучана з тым, што члены яго групы былі неспрактыкаваны і вельмі хваляваліся.

Рана раніцай 20 жніўня 1940 года агент НКУС [[Рамон Меркадэр]], які пракраўся раней у атачэнне Троцкага як перакананы яго прыхільнік, прыйшоў да Троцкага, каб паказаць свой рукапіс. Троцкі сеў яе чытаць, і тым часам Меркадэр нанёс яму ўдар па галаве ледасекам, які пранёс пад плашчом. Удар быў нанесены ззаду і зверху па прысутным Троцкім. Рана дасягала 7 сантыметраў у глыбіню, але Троцкі пасля атрыманай раны пражыў яшчэ амаль суткі і 21 жніўня памёр. Пасля крэмацыі быў пахаваны ў двары дома ў Каяакане&lt;ref name=&quot;kri&quot; /&gt;.

24 жніўня [[газета «Праўда»]] публікуе некралог «Ганебная смерць Троцкага» за аўтарствам [[Сталін]]а&lt;ref&gt;[http://www.alexanderyakovlev.org/fond/issues-doc/1015995 Статья в «Правде» «Бесславная смерть Троцкого» с правкой Сталина]&lt;/ref&gt;. Савецкая ўлада публічна адпрэчыла сваё дачыненне да забойства. Забойца быў прысуджаны мексіканскім судом да дваццацігадовага турэмнага зняволення; у 1960 годзе Рамону Меркадэру, які вызваліўся з месцаў зняволення і прыехаў у СССР, было прысвоена званне [[Герой Савецкага Саюза|Героя Савецкага Саюза]] з уручэннем [[ордэн Леніна|ордэна Леніна]].

== Рэабілітацыя ==
Леў Троцкі не быў афіцыйна рэабілітаваны савецкай уладай. І нават у перыяд [[перабудова|Перабудовы]] і [[Галоснасць|галоснасці]] [[Міхаіл Сяргеевіч Гарбачоў|М. С. Гарбачоў]] ад асобы [[КПСС]] асуджаў гістарычную ролю Троцкага&lt;ref&gt;[http://www.alexanderyakovlev.org/fond/issues-doc/66062 М. С. Горбачёв. Октябрь и перестройка: революция продолжается.] // Коммунист. 1987. № 17. С.10-15.&lt;/ref&gt;.

== Узнагароды ==
Перыяд знаходжання Троцкага на пасту намесніка РВС і наркамваенмора супаў са станаўленнем новай дзяржаўнай, ваеннай і прапагандысцкай машыны, адным з заснавальнікаў якой быў і сам Троцкі. Неадымнай часткай пабудаванай бальшавікамі сістэмы прапаганды было ўслаўленне заслужаных дзеячаў рэвалюцыі, абранне іх у «ганаровыя прэзідыумы» самых розных з'ездаў і сходаў (пачынаючы ад з'ездаў партыі, і сканчаючы школьнымі сходамі), атрыманне рознага роду ганаровых званняў («ганаровага гарняка», «ганаровага металурга», «ганаровага чырвонаармейца» і г.д.), пераназванні гарадоў, вывешванне партрэтаў і публікацыя рамантызаваных біяграфій.

Адной з форм услаўлення заслужаных дзеячаў рэвалюцыі ў раннесавецкай прапагандзе быў «[[культ асобы]]», які з'явіўся яшчэ да кастрычніка 1917 года. Яшчэ атаман Каледзін у жніўні 1917 года называў сябе «правадыром арміі», а адной з выяўных праяў «культу асобы» быў ярка выяўлены культ папулярнага сярод салдат вялікага князя [[Мікалай Мікалаевіч Малодшы|Мікалая Мікалаевіча]], які пашырыўся прынамсі з 1915 года. У савецкай жа прапагандзе Ленін звычайна называўся «правадыром рэвалюцыі», а Троцкі — «правадыром Чырвонай арміі». Падчас Грамадзянскай вайны імем Троцкага былі названы два [[бронецягнік]]і, № 12 імя Троцкага і № 89 імя Троцкага&lt;ref&gt;[http://hobbyport.ru/armor/bp_rkka.htm Бронепоезда Красной Армии в 1918—1920 гг]&lt;/ref&gt;.

Падобныя назвы былі даволі звычайнымі; у складзе Чырвонай арміі былі таксама, прыкладам, бронецягнік № 10 імя Розы Люксембург, № 44 імёны Валадарскага, ці № 41 «Славный вождь Красной Армии [[Аляксандр Ільіч Ягораў|Егоров]]».

Прынамсі з 1919 года, традыцыйным стала абранне «Леніна і Троцкага» у так званыя «ганаровыя прэзідыумы». Так, 4.11.1923 Ленін, Троцкі і Рыкаў былі абраны ў ганаровы прэзідыум завода «Чырвоны каўчук»&lt;ref&gt;[http://il2u.ru/Aerostatika/id/5783 career advice | Stewart Cooper Coon Blog — О самолётах и авиации IL2U.ru] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130721004526/http://il2u.ru/Aerostatika/id/5783 |date=21 ліпеня 2013 }}&lt;/ref&gt;. У жніўні 1924 года Рыкаў і Троцкі (згадваліся ў такім парадку) абраны ў ганаровы прэзідыум I Усесаюзнага шахматна-шашачнага з'езда&lt;ref&gt;[http://www.ap.altairegion.ru/310-04/4.html Алтайская правда N 310—312 (24929 — 24931), пятница 05 ноября 2004г] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111111230942/http://www.ap.altairegion.ru/310-04/4.html |date=11 лістапада 2011 }}&lt;/ref&gt;. У сваіх мемуарах Троцкі згадвае і іншыя прыклады: яшчэ ў лістападзе 1919 года II Усерасійскі з'езд мусульманскіх камуністычных народаў Усходу абірае сваімі ганаровымі членамі Леніна, Троцкага, Зіноўева і Сталіна, у красавіку 1920 года той жа склад абіраецца ганаровым прэзідыумам I Усерасійскага з'езда чувашскіх камуністычных секцый&lt;ref&gt;[http://www.bibliotekar.ru/rusTrockiy/11.htm Книга о Сталине. Сталин в Наркомнаце]&lt;/ref&gt;.

У [[1923]] годзе ў знак заслуг Троцкага перад бальшавізмум падчас барацьбы з сіламі Керанскага-Краснова ў 1917 годзе і падчас абароны Петраграда ў 1919 годзе горад [[Гатчына]] была пераназвана ў горад Троцк&lt;ref&gt;[http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc_geo/1381/%D0%93%D0%B0%D1%82%D1%87%D0%B8%D0%BD%D0%B0 Гатчина&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;]&lt;/ref&gt;, прытым 5 лістапада 1923 года гарсавет нават абраў сваімі «ганаровымі старшынямі» Леніна, Троцкага і Зіноўева&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://history-gatchina.ru/article/lenin.htm |title=Загадка памятников Ленину в Гатчине |access-date=29 кастрычніка 2017 |archive-date=11 лістапада 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111111234159/http://history-gatchina.ru/article/lenin.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

Фактычна, да канца Грамадзянскай вайны фармуецца «культ Троцкага», як заслужанага дзеяча рэвалюцыі і Грамадзянскай вайны. Яго асаблівасцю ў параўнанні з пазнейшым «культам асобы Сталіна» было тое, што «культ Троцкага» існаваў паралельна з цэлым шэрагам іншых «культаў», супастаўных па памеры: культам асобы Леніна, культам «ленінградскага правадыра» і «правадыра Камінтэрна» Зіноўева, культамі Крупскай, Томскага, Рыкава, Касіёра, Калініна, культамі шэрага палкаводцаў Грамадзянскай вайны (Тухачэўскага, Фрунзэ, Варашылава, Будзёнага), і г.д., аж да драбнейшага культу вядомага паэта [[Дзям’ян Бедны|Дзям'яна Беднага]], у гонар якога ў 1925 годзе быў названы горад [[Спаск (Пензенская вобласць)|Спаск]]. Даследнік Сяргей Фірсаў лічыць бальшавіцкія культы дзеячаў рэвалюцыі «перавернутым» варыянтам хрысціянскага культу святых&lt;ref&gt;[http://www.orthodoxia.org/lib/1/1/15/4.aspx Перевёрнутая религия: советская мифология и коммунистический культ — Orthodoxia.org] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101127212435/http://orthodoxia.org/lib/1/1/15/4.aspx |date=27 лістапада 2010 }}&lt;/ref&gt;. Паводле ацэнкі Сяргея Фірсава, пасля выключэння Троцкага з партыі ў 1927 годзе і выгнання з СССР у 1929 годзе пачаўся працэс яго «дэсакралізацыі», які прасочваецца па біяграфічных даведках у нататках да выданняў сходу складанняў Леніна. У 1929 годзе Троцкі пазначаны ў іх як «высланы з СССР», у 1930-м як «сацыял-дэмакрат», у 1935 яго «сацыял-дэмакратызм»-«трацкізм» ужо ахарактарызаваны як «перадавы атрад контррэвалюцыйнай буржуазіі». Ужо пачынючы з 1938 года Троцкі апісваецца як універсальны злодзей, вырадак «буржуазна-фашысцкага» пекла, дэман сусветнай камуністычнай сістэмы.

* Ордэн Чырвонага Сцяга на знак заслуг перад сусветнай пралетарскай рэвалюцыяй і рабоча-сялянскай арміяй, а менавіта — за абарону Петраграда, — пастановай [[ВЦВК]] Савета рабочых, сялянскіх, казачых і чырвонаармейскіх дэпутатаў ад 7 лістапада 1919 года&lt;ref&gt;«Известия» 09.11.1919.&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/БелЭн|15|Тро́цкі Леў Давыдавіч|[[Уладзімір Аляксандравіч Бажанаў|Бажанаў У. А.]]|530}}

=== Поўныя біяграфіі ===
* Четырёхтомная биография Ю. Фельштинского и Г. Чернявского (2012—2013):
** {{кніга |аўтар=Фельштинский Ю., Чернявский Г. |загаловак=Лев Троцкий. книга 1. Революционер. 1879—1917 гг |месца={{М.}} |выдавецтва=[[Центрполиграф]] |год=2012 |старонак=448 |isbn=978-5-227-03783-1 |тыраж=2000  |ref=Фельштинский, Чернявский, кн. 1}}
** {{кніга |аўтар=Фельштинский Ю., Чернявский Г. |загаловак=Лев Троцкий. книга 2. Большевик. 1917—1923 гг |месца={{М.}} |выдавецтва=[[Центрполиграф]] |год=2012 |старонак=512 |isbn=978-5-227-03802-9 |ref=Фельштинский, Чернявский, кн. 2}}
** {{кніга |аўтар=Фельштинский Ю., Чернявский Г. |загаловак=Лев Троцкий. книга 3. Оппозиционер. 1923—1929 гг |месца={{М.}} |выдавецтва=[[Центрполиграф]] |год=2013 |старонак=464 |isbn=978-5-227-04064-0 |ref=Фельштинский, Чернявский, кн. 3}}
** {{кніга |аўтар=Фельштинский Ю., Чернявский Г. |загаловак=Лев Троцкий. книга 4. Враг №1. 1929—1940 гг |месца={{М.}} |выдавецтва=[[Центрполиграф]] |год=2013 |старонак=544 |isbn=978-5-227-04154-8 |тыраж=2500 |ref=Фельштинский, Чернявский, кн. 4}}
* Трилогия Дойчера (1954—1963):
** {{кніга |аўтар=Дойчер И. |загаловак=Троцкий. Вооруженный пророк. 1879—1921 |адказны=Пер. с англ. Т. М. Шуликовой |месца={{М.}} |выдавецтва=[[Центрполиграф]] |год=2006 |старонак=527 |isbn=5-9524-2147-4 |ref=Дойчер, кн. 1}}
** {{кніга |аўтар=Дойчер И. |загаловак=Троцкий. Безоружный пророк. 1921—1929 |адказны=Пер. с англ. Л. А. Игоревского |месца={{М.}} |выдавецтва=[[Центрполиграф]] |год=2006 |старонак=495 |isbn=5-9524-2155-5 |ref=Дойчер, кн. 2}}
** {{кніга |аўтар=Дойчер И. |загаловак=Троцкий. Изгнанный пророк. 1929—1940|адказны=Пер. с англ. А. С. Цыпленкова |месца={{М.}} |выдавецтва=[[Центрполиграф]] |год=2006 |старонак=526 |isbn=5-9524-2157-1 |ref=Дойчер, кн. 3}}
* {{кніга |аўтар=Волкогонов Д. А.|загаловак=Троцкий. Политический портрет |месца={{М.}} |выдавецтва=[[АСТ (выдавецтва)|АСТ]] |год=1998 |том=1, 2 |старонак=416 |серыя=Всемирная история в лицах |isbn=5-237-00974-3 |ref=Волкогонов}}
* {{кніга |аўтар=[[Роберт Сервіс|Service R.]]|загаловак=Trotsky: A Biography |месца=Cambridge |выдавецтва=Belknap Press / [[выдавецтва Гарвардскага ўніверсітэта|Harvard University Press]] |год=2009 |allpages= 648|isbn=978-0674036154 |ref=Service}}
* {{кніга |аўтар={{comment|Thatcher I. D.|Thatcher, Ian D.}} |загаловак=Троцкий|арыгінал= Trotsky |выдавецтва=[[Routledge]] |год=2005 |allpages=264 |серыя=Routledge Historical Biographies |isbn=9781134572144 |isbn2=113457214X|ref=Thatcher}}
* {{кніга |аўтар=[[П’ер Бруэ|Broué P.]] |спасылка частка=http://www.marxistsfr.org/francais/broue/works/1988/00/PB_tky_03.htm|загаловак=Троцкий |арыгінал=Trotsky |выдавецтва=Fayard  |год=1988 |allpages=1105  |isbn=9782213022123 |ref=Broué}}
* {{кніга |аўтар={{comment|Swain G.|Swain, Geoffrey}}|загаловак=Trotsky |выдавецтва=Pearson Education |год=2006 |allpages= 237 |серыя=Profiles in power |isbn=9780582771901 |ref=Swain}}
* {{кніга |аўтар={{нп5|Пол Ле-Бланк|ЛеБланк П||Paul Le Blanc (historian)}} |загаловак=Leon Trotsky |выдавецтва=Reaktion Books |год=2015 |allpages=224 |серыя=Critical Lives |isbn=978-1780234304 |ref=Le Blanc}}
* {{кніга |аўтар=Чернявский Г. |загаловак=Лев Троцкий |месца={{М.}} |выдавецтва=Молодая гвардия |год=2010 |старонак=665 |серыя=Жизнь замечательных людей: сер. биогр.; вып. 1261|isbn=978-5-235-03369-6|ref=Чернявский}}
* {{кніга |аўтар=Dave Renton |загаловак=Trotsky  |выдавецтва=Haus Publishing |год=2004 |allpages=180 |серыя=Life &amp; times|isbn=9781904341628|isbn2=1904341624|ref=Renton}}

=== Іншыя працы ===
* {{артыкул|аўтар=Иванов А. А.|загаловак=Первая спасылка Льва Троцкого|спасылка=http://zaimka.ru/ivanov-trotsky/|выданне=Клио|год=2013|выпуск=9 (81)|старонкі=120—127|issn=2070-9773|ref=Иванов}}
* {{кніга |аўтар={{comment|Thatcher I. D.|Thatcher, Ian D.}} |частка=Leon Trotsky and 1905|загаловак=The Russian Revolution of 1905: Centenary Perspectives|адказны=ed. {{comment|A. J. Heywood|Heywood, Anthony J.}}, {{comment|J. D. Smele|Smele, Jonathan D.}}|выдавецтва=[[Routledge]] |год=2013|allpages=336 |серыя=Routledge Studies in Modern European History, Vol. 9 |isbn=9781134253302|isbn2=1134253303|ref=Thatcher}}
* Л. Д. Троцкий: pro et contra, антология / Сост., вступ. артыкул, коммент. А. В. Резника. — СПб.: РХГА, 2016.
* {{кніга
|аўтар          = Резник А.В. 
|загаловак       = Троцкизм и Левая оппозиция в РКП(б) в 1923-1924 годы
|месца          = М.
|выдавецтва   = Свободное марксистское выдавецтва
|год            = 2010
|старонак        = 112
|isbn           = 978-5-98063-017-1
}}
* ''Смирнов И. В.'' [http://scepsis.ru/library/id_127.html Пророчество Троцкого].
* ''А. А. Гусейнов.'' [http://guseinov.ru/publ/troz.html Этика Троцкого // Этическая мысль: Научно-публицистические чтения / Под ред. А. А. Гусейнова. М.: Республика, 1992. С. 264—285.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170608074444/http://guseinov.ru/publ/troz.html |date=8 чэрвеня 2017 }}
* ''Вишняк М. В.'' [http://socialist.memo.ru/books/perli/vishnak/v06.htm ОКТЯБРЬ ВЪ «АВТОБИОГРАФІИ» Л. ТРОЦКАГО]{{Недаступная спасылка}}
* ''Аксельрод Ю. С.'' Мой дед Лев Троцкий и его семья: Личный взгляд, воспоминания, материалы, документы. — М.: Центрполиграф, 2013. — 445 с., ил. — 2500 экз. — ISBN 978-5-227-04169-2.
* ''Резник А. В.'' Троцкий и товарищи: левая оппозиция и политическая культура РКП (б), 1923—1924 годы. — СПб.: выдавецтва Европейского университета в Сант-Петербурге, 2017. — 382. [http://eupress.ru/books/index/item/id/264 - ISNB ''978-5-94380-224-9'']
* {{кніга
|аўтар        = Давид Кинг.
|загаловак     = Троцкий. Биография в фотодокументах
|месца        = Екатеринбург
|выдавецтва = «СВ-96»
|год          = 2000
|isbn         = 5-89516-100-6
}}
* ''Вадим Роговин.'' «Была ли альтернатива?»: «„Троцкизм“-взгляд через годы», «Власть и оппозиции», «Сталинский неонэп», «1937», «Партия расстрелянных», «Мировая революция и мировая война», «Конец означает начало». [http://web.mit.edu/people/fjk/Rogovin/][http://trst.narod.ru/rogovin/index.htm]
* ''Сироткин, Владлен Г.'' Почему Троцкий проиграл Сталину? — M.: Алгоритм, 2004.
* Leon Trotsky: the Man and His Work. Reminiscences and Appraisals, ed. Joseph Hansen. New York, Merit Publishers, 1969.
* The Unknown Lenin, ed. Richard Pipes (New Haven, Yale University Press, 1996).
* ''Михаил Станчев, Георгий Чернявский.'' Л. Д. Троцкий, Болгария и болгары. — София: БАН, 2008.
* Isaac Don Levine. The Mind of an Assassin, New York, New American Library/Signet Book, 1960.
* ''Кембаев Ж. М.'' Идея «Соединённых Штатов Европы» в политико-правовых взглядах В. И. Ленина и Л. Д. Троцкого // Право и политика. 2011. № 9. С.1551-1557.
* ''Фесенко A. М.'' К вопросу о «Новом курсе» Л. Д. Троцкого // Записки історичного факультету Одеського державного університету ім. І. І. Мечникова. — Одеса, 1999. — Вип. 9. — С. 261—266.
* {{кніга
 | аўтар         =  Энтони Брентон 
 | загаловак      =   Историческая неизбежность? Ключевые события Русской революции (Сборник статей)
 |арыгінал =    Tony Brenton. Historically Inevitable?: Turning Points of the Russian Revolution
 | месца         =  М.
 | выдавецтва  = Альпина Нон-Фикшн
|год =  2017
 | allpages      =   414
 | isbn          =  978-5-91671-757-0 
 | ref           = Брентон
}}
* ''Г. А. Зив'' «Троцкий. Характеристика (По личным воспоминаниям)», 1921, изд. «Народоправство», Нью-Йорк.

==== Забойства Троцкага ====
* ''Вишлев О. В.'' Накануне 22 июня 1941 года.
* {{кніга
|аўтар          = Колпакиди А. И. 
|загаловак       = Ликвидаторы КГБ
|месца          = М.
|выдавецтва   = Яуза Эксмо
|год            = 2009
|старонкі       = 85-102
|старонак        = 768
|серыя          = Энциклопедия спецслужб
|isbn           = 978-5-699-33667-8
|тыраж          = 3000
}}
* {{кніга
|аўтар        = Папоров Ю. Н.
|загаловак     = Троцкий. Убийство &quot;большого затейника&quot;
|месца        = СПб
|выдавецтва = ИД &quot;Нева&quot;
|год          = 2005
|старонкі     = 384
|isbn         = 5-7654-4399-0
}}

== Спасылкі ==
{{Commonscat}}
* [http://www.trotskyana.net/Leon_Trotsky/Genealogy/genealogy.htm Генеалогия семьи Троцкого]
* [http://www.gq.ru/people/article/48107/ Биография Льва Троцкого в журнале GQ]{{Недаступная спасылка}}
* [http://www.filosofi.su/filosofi/b/bronshtejn_trotskij_lev_dav.html О жизни Лева Давидовича Бронштейна (Троцкого)]{{Недаступная спасылка}}
* [http://www.lib.ru/HISTORY/FELSHTINSKY/ Фельштинский, Юрий Григорьевич] на lib.ru (большое количество документов, связанных с Троцким и/или троцкизмом)
* [http://www.hrono.ru/biograf/trotski.html Биография на hrono.ru]
* [http://xn--d1aml.xn--h1aaridg8g.xn--p1ai/20/postanovlenie-ob-isklyuchenii-tt-zinoveva-i-trotskogo-iz-tsk-vkp/ Постановление об исключении тт. Зиновьева и Троцкого из ЦК ВКП] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170831042914/http://xn--d1aml.xn--h1aaridg8g.xn--p1ai/20/postanovlenie-ob-isklyuchenii-tt-zinoveva-i-trotskogo-iz-tsk-vkp/ |date=31 жніўня 2017 }}. 23.10.1927. Проект Российского военно-исторического общества «100 главных документов российской истории».
* [https://archive.today/20161018003431/http://www.frfly.com/esp/trotsky/trotsky_people.htm In the Trotsky compound]
* [https://archive.today/20161018003822/https://thevelvetrocket.com/2014/02/03/leon-trotskys-home-in-mexico-city/ Leon Trotsky’s Home In Mexico City]
* [https://web.archive.org/web/20150222032230/http://trotskyana.net/Other_trotskyana/PictureGalleries/trotsky_museum.pdf Музей Троцкага ў [[Мехіка]]]
* [https://archive.today/20161018004856/http://historicaldis.ru/blog/43745357413/Ubiystvo-Lva-Trotskogo Убийство Льва Троцкого]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200923122259/https://web.archive.org/web/20150222032230/http://trotskyana.net/Other_trotskyana/PictureGalleries/trotsky_museum.pdf |date=23 верасня 2020 }}

=== Работы Троцкага ===

* {{lib.ru|http://www.lib.ru/TROCKIJ/}}
* [http://revkom.com/index.htm?/trotckii.htm Подборка основных сочинений Троцкого] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160306092655/http://revkom.com/index.htm?%2Ftrotckii.htm |date=6 сакавіка 2016 }}
* [http://trotsky.net/ Trotsky.net] — англамоўны архіў
* [http://trotsky.ru Сайт, посвящённый Льву Троцкому и троцкистскому движению]
* [http://www.magister.msk.ru/library/trotsky/trotsky.htm Работы Л. Троцкого] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080221054618/http://www.magister.msk.ru/library/trotsky/trotsky.htm |date=21 лютага 2008 }}
* [http://www.trotskyana.net/ The Lubitz TrotskyanaNet] dealing with Leon Trotsky, Trotskyism and Trotskyists (english)

=== Дакументы, сведчанні сучаснікаў ===
* [http://rus-sky.com/books/archvs.zip Архивы Кремля. Политбюро и Церковь. 1922-25 гг.] Под ред. Н. Н. Покровского и С. Г. Петрова (большой материал об участии Троцкого в антицерковных репрессиях)
* ''Судоплатов П. А.'' Спецоперации. Глава 4. [http://militera.lib.ru/memo/russian/sudoplatov_pa/04.html Ликвидация Троцкого]
* ''Куприн А. И.'' [http://www.hrono.ru/libris/lib_k/kuprin_troc.html Троцкий. Характеристика]
* [http://web.mit.edu/fjk/www/FI/BO/index.shtml Бюллетень оппозиции (Большевиков-ленинцев)].
* Послушать [http://boomp3.com/listen/bz66t8win_4/%D1%82%D1%80%D0%BE%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D1%80%D0%B5%D1%87%D1%8C-%D0%BE-%D1%81%D0%BE%D1%8E%D0%B7%D0%B5-%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85-%D1%80%D0%B5%D1%81 Троцкий, «Речь о союзе советских республик»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090710125604/http://boomp3.com/listen/bz66t8win_4/%D1%82%D1%80%D0%BE%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D1%80%D0%B5%D1%87%D1%8C-%D0%BE-%D1%81%D0%BE%D1%8E%D0%B7%D0%B5-%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85-%D1%80%D0%B5%D1%81 |date=10 ліпеня 2009 }}
* [http://culturalspace.ru/news/frida_kalo_i_diego_rivejra_naveshhajut_trockogo_v_meksike/2013-01-22-10 Фрида Кало и Диего Ривера навещают Троцкого в Мексике] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171005234429/http://culturalspace.ru/news/frida_kalo_i_diego_rivejra_naveshhajut_trockogo_v_meksike/2013-01-22-10 |date=5 кастрычніка 2017 }}

=== Відэаматэрыялы і дакументальныя фільмы ===
&lt;br&gt;
&lt;div class=&quot;NavFrame collapsed&quot;&gt;
  &lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;Фатаграфіі&lt;/div&gt;
  &lt;div class=&quot;NavContent&quot; style=&quot;text-align:left;&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| [https://archive.today/62JPW/e05bcf18dde5e55f0df6dfa9bf8184d38e96871f.jpg Фото Лейбы Бронштейна, сделанное после его ареста. 1899 г.]
|-
| [https://archive.today/2tewH/f8c7f0e8393dcef5a02c06d764ebebbbd0078bc5.jpg Советскую делегацию встречают на вокзале [[Брэст|Брест-Литовска]]. 8 января 1918 г.]
|-
| [https://archive.today/3J21Z/a9497011145e856cadc161995df29bc9effd89cd Л. Д. Троцкий в [[Брэст|Брест-Литовске]]. 1918 г.]
|-
| [https://archive.today/Y8b7e/c2fa5f4ca4940b199ee0036545dfb4a12c25f2bf Л. Д. Троцкий в [[Брэст|Брест-Литовске]]. 1918 г.]
|-
| [http://www.peeep.us/a9b9f22b Lev Trotsky inspects the elite [[Латышскія стралкі|Latvian Rifle Division]] in 1918. At far left is the commander of the elite Latvian Rifles, [[Іаакім Іаакімавіч Вацэціс|Ioakim Vatsetis]]]
|-
| [https://archive.today/Wuk05/3ae716f138eb9bbd799bd7c288feef04470d240b.jpg Л. Д. Троцкий на пароходе «Григорий» недалеко от [[Казань|Казани]]. Август 1918 г.]{{Недаступная спасылка}}
|-
| [https://archive.today/JAIWY/2204690ff161f52782c73d71ea254ced1a59ff8d Пароход «Григорий»; в 1919 г. переименован в «Товарищ Троцкий», затем в «Первое мая»]
|-
| [https://archive.today/prFcl/aa7390fbaa155bd8e32b5375167bec2b378781f4.jpg Пароход «Первое мая», бывший «Товарищ Троцкий»]
|-
| [https://archive.today/OfLf4/a47d2ff97cbcade474ef5cc1a6934f960a555007.png Л. Д. Троцкий на пароходе «Скворцов» у [[Саратаў|Саратова]]. 1919 г.]
|-
| [https://archive.today/CgWhg/ed854ee65f42e97cf6e749682b079f0f7356374b Л. Д. Троцкий выступает перед красноармейцами. 1919 г.]
|-
| [https://archive.today/nepLV/6b3c8c926500606e923e2c0f41a791ee895aa814.jpg Л. Д. Троцкий выступает перед войсками, отправляющимися на польский фронт. [[Масква|Москва]], [[Тэатральная плошча (Масква)|площадь Свердлова]], 5 мая 1920 г.]
|-
| [https://archive.today/IqiYb/f5b29031622f92f914c4335bfbf9352c5c56f75a.jpg Л. Д. Троцкий, В. И. Ленин и Л. Б. Каменев. [[Масква|Москва]], [[Тэатральная плошча (Масква)|площадь Свердлова]], 5 мая 1920 г.]
|-
| [https://archive.today/GnHPZ/0381d1ac142a6f97bc45aaf7e2c5bb6a5cee68f3 Л. Д. Троцкий выступает на юбилее [[Камуністычны ўніверсітэт імя Я. М. Свярдлова|Коммунистического университета]]. 1923 г.]
|-
| [https://archive.today/qBLm6/82e7c94fab0907ae22d6fdf11ebb864736fb3f8d.jpg На трибуне первого [[Маўзалей Леніна|Мавзолея]]]
|-
| [https://archive.today/QMytP/fe86601a9234d58726467dd89062f1c13dd691c6 Отъезд в сопровождении жены на лечение в Сухум. Март 1924 г.]
|-
| [https://archive.today/fIpvE/c6628c68d0ab85565dc0b489e3c25f69d429e3c2.jpg Вожди оппозиции среди исключённых из партии за организацию подпольных типографий. Осень 1927 г.]
|-
| [https://archive.today/4ruFH/f65c09112f615693aaf9bf842bb634fa3d49dab1.jpg Заседание Международной комиссии по расследованию московских процессов. [[Мехіка|Мехико]], апрель 1937 г.]
|-
| [https://archive.today/KNTyM/7fdc46e017b9511512f1e4066af415cae6fb9045 Презентация книги [[Макс Шэхтман|Макса Шехтмана]] «Behind the Moscow Trial». [[Мехіка|Мехико]], 26 февраля 1938 г.]
|-
| [https://archive.today/2F3jw/cde01e86b06cf794734ca72377b1f9a6a2bbac32.JPG Полицейские чины [[Мехіка|Мехико]] демонстрируют орудие убийства]
|-
| [https://archive.today/dHL1j/928645c18a0f76be83e0e9e66edfbbcca4488bf5.jpg Троцкий в больнице]
|-
| [https://archive.today/PxgQ4/8f5ec055a139d10cee179b0498ec14b3b1dc6ea8.jpg Жизненный путь революционера закончен]
|-
| [https://archive.today/NJuzm/09301a2663d52650acf0014f5d31f2c237369a6d.jpg Вскрытие тела Троцкого. [[Мехіка|Мехико]], 21 августа 1940 г.]
|-
|
[https://archive.today/3AwAN/5d4dace4822902a8b1fb0e85bda910f7c9fd7d92.jpg Бюст Троцкого]
|-
|
[https://archive.today/1a3zO/04408844df7ffca7972b94148e7fe5b8ba3dbb78.jpg За дверцей внизу — урна с прахом Троцкого]
|}
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
* [http://www.britishpathe.com/record.php?id=81983 Троцкий на пароходе смотрит в бинокль. Около 1918.]{{Недаступная спасылка}}
* [http://www.britishpathe.com/record.php?id=49790 Троцкий в Мексике выступает с речью о процессе Зиновьева. (на английском)]{{Недаступная спасылка}}
* [http://www.rutv.ru/tvpreg.html?d=0&amp;id=131764 Ледоруб для Троцкого. Хроника одной мести. Документальный фильм на Россия 1.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100309082620/http://www.rutv.ru/tvpreg.html?id=131764&amp;d=0 |date=9 сакавіка 2010 }}
* [http://video.tvc.ru/Video/Watch/DokumentalnoeKinoLeonidaMlechina/Page4/Trotskiy-Protiv-Stalina-Film-Leonida-Mlechina/cac84b08-9e97-402b-bede-b9e8cb298b63 «Троцкий против Сталина». Фильм Леонида Млечина.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120111151229/http://video.tvc.ru/Video/Watch/DokumentalnoeKinoLeonidaMlechina/Page4/Trotskiy-Protiv-Stalina-Film-Leonida-Mlechina/cac84b08-9e97-402b-bede-b9e8cb298b63 |date=11 студзеня 2012 }}
* [http://video.tvc.ru/Video/Watch/DokumentalnoeKinoLeonidaMlechina/Page4/Stalin-Protiv-Trotskogo-Film-Leonida-Mlechina/260c437f-bb63-46f0-99e7-b99fd638f69a «Сталин против Троцкого». Фильм Леонида Млечина.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120111142712/http://video.tvc.ru/Video/Watch/DokumentalnoeKinoLeonidaMlechina/Page4/Stalin-Protiv-Trotskogo-Film-Leonida-Mlechina/260c437f-bb63-46f0-99e7-b99fd638f69a |date=11 студзеня 2012 }}
* [http://www.rutv.ru/video.html?cid=5079&amp;d=0&amp;vid=35540 Лев Троцкий. Тайна мировой революции. Документальный фильм на Россия 1.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110204035806/http://www.rutv.ru/video.html?vid=35540&amp;cid=5079&amp;d=0 |date=4 лютага 2011 }}

=== Фільмы пра Троцкага на IMDB ===
* [http://german.imdb.com/title/tt0068226/ The Assassination of Trotsky] на [[IMDB]]
* [http://german.imdb.com/title/tt0108396/ Троцкі] на [[IMDB]]

{{start box}}
{{succession box
 | before = —
 | after = [[Міхаіл Васільевіч Фрунзэ]]
 | years = [[1918]]—[[1925]]
 | title = Народны камісар па ваенным і марскім справам СССР і Старшыня РВС СССР}}
{{end box}}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{Кіраўнікі Ваенных ведамстваў Расіі}}
{{Граданачальнікі Санкт-Пецярбурга}}
{{Камандуючыя ў Грамадзянскай вайне ў Расіі|Чырвоныя}}

{{DEFAULTSORT:Троцкі Леў Давідавіч}}
[[Катэгорыя:Меншавікі]]
[[Катэгорыя:Забітыя ў выніку аперацый савецкіх спецслужбаў]]
[[Катэгорыя:Памерлі ад халоднай зброі]]
[[Катэгорыя:Памерлі ад ран]]
[[Катэгорыя:Ахвяры палітычных забойстваў]]
[[Катэгорыя:Мемуарысты Расіі]]
[[Катэгорыя:Постаці Адэсы]]
[[Катэгорыя:Палітыкі-эмігранты]]
[[Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Украіны]]
[[Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Расіі]]
[[Катэгорыя:Тэарэтыкі марксізму]]
[[Катэгорыя:Марксісты]]
[[Катэгорыя:Бальшавікі]]
[[Катэгорыя:Члены Усерасійскага Устаноўчага сходу]]
[[Катэгорыя:Члены Выканкама Камінтэрна]]
[[Катэгорыя:Члены Палітбюро ЦК КПСС]]
[[Катэгорыя:Дэлегаты II з’езда РСДРП]]
[[Катэгорыя:Члены Аргбюро ЦК УКП(б)]]
[[Катэгорыя:Дэлегаты V з’езда РСДРП]]
[[Катэгорыя:Дэлегаты VII з’езда РКП(б)]]
[[Катэгорыя:Дэлегаты VIII з’езда РКП(б)]]
[[Катэгорыя:Дэлегаты IX з’езда РКП(б)]]
[[Катэгорыя:Дэлегаты X з’езда РКП(б)]]
[[Катэгорыя:Дэлегаты XI з’езда РКП(б)]]
[[Катэгорыя:Дэлегаты XII з’езда РКП(б)]]
[[Катэгорыя:Дэлегаты XIII з’езда РКП(б)]]
[[Катэгорыя:Дэлегаты XIV з’езда УКП(б)]]</text>
      <sha1>71oh03g81vg2e12v2cliq87ssda214v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Леў Мікалаевіч Талстой</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48546</id>
    <revision>
      <id>5152632</id>
      <parentid>5073910</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T13:38:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5152632</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="166804" sha1="gyz6cbqhx4mh9f20xfyyd725jefvxxn" xml:space="preserve">{{Цёзкі2|Талстой}}
{{Пісьменнік
| Імя                = Леў Мікалаевіч Талстой 
| Арыгінал імя       = {{lang-ru|Лев Николаевич Толстой}}
| Фота               = L.N.Tolstoy Prokudin-Gorsky.jpg
| Шырыня             = 250px
| Подпіс             = Леў Талстой (1908). Каляровы фотаздымак Пракудзіна-Горскага&lt;ref&gt;{{cite web| author =Гаранина С.П.| date =1970| url =http://az.lib.ru/t/tolstoj_lew_nikolaewich/text_0350.shtml| title =Л.Н.Толстой на цветном фото| access-date =2013-04-04| archive-url =https://web.archive.org/web/20090430031036/http://az.lib.ru/t/tolstoj_lew_nikolaewich/text_0350.shtml| archive-date =30 красавіка 2009| url-status =dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|author=Michael A. Denner|url=http://www.utoronto.ca/tolstoy/colorportrait.htm|title=Prokudin-Gorsky's Color Photographs of Tolstoy|work=Tolstoy Studies Journal, University of Toronto|archive-url=https://web.archive.org/web/20050206211011/http://www.utoronto.ca/tolstoy/colorportrait.htm|archive-date=6 лютага 2005|access-date=15 чэрвеня 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| Герб               = File:Tolstoi v2 p42.gif
| Шырыня герба       = 200px
| Подпіс герба       = Герб рода Талстых
| Імя пры нараджэнні = Лев Николаевич Толстой
| Псеўданімы         = Л.Н., Л.Н.Т.&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Масанов И. Ф.|частка=Новые дополнения к алфавитному указателю псевдонимов. Алфавитный указатель аўтаров.|загаловак=Словарь псевдонимов русских писателей, учёных и общественных деятелей|адказны=Масанов Ю.И|месца=Москва|выдавецтва=выдавецтва всесоюзной книжной палаты|год=1960|том=IV|старонкі=472|старонак=558|тыраж=15000}}&lt;/ref&gt;
| Грамадзянства      = {{Сцягафікацыя|Расійская імперыя}}
| Род                = Талстыя
| Гады актыўнасці    = 1847—1910
| Кірунак            = [[проза]]
| Жанр               = [[расказ]], [[аповесць]], [[раман]]
| Мова твораў        = руская
| Сайт               = http://tolstoy.ru/
}}
{{Listen
| filename = Tolstoy Vremya prishlo.ogg
| title = Запіс голасу Льва Талстога
| description = Аўдыёзапіс «Время пришло», 1908 год
| format=[[Ogg]]
}}
{{Listen
| filename = Tolstoy talking with children.ogg
| title = Запіс голасу Льва Талстога
| description = Зварот да вучняў Яснапалянскай школы. 1908 год
| format=[[Ogg]]
}}
{{Listen
| filename = Tolstoy - Letter to Davydov.ogg
| title = Запіс голасу Льва Талстога
| description = Гукавы ліст Л. М. Талстога да М. В. Давыдава, 1908 год
| format=[[Ogg]]
}}
'''Леў Мікала́евіч Талсто́й''' ({{lang-ru|Лев Никола́евич Толсто́й}}{{efn|Талстой у адпаведнасці з народнай [[вымаўленне|традыцыяй]], якая ўсталявалася, называў сябе «''Лёв''» ({{lang-be|Лёў}}), гэтак жа яго звалі жонка, сын Сяргей і В. Г. Чарткоў. Разам з тым, многія яго сябры, напрыклад Н. Н. Страхаў, П. І. Бірукоў, І. І. Гарбуноў-Пасадаў, называлі яго Леў Мікалаевіч, а не Лёў Мікалаевіч&lt;ref&gt;{{кніга |аўтар=Гусев Н. Н.|загаловак=Лев Николаевич Толстой: Материалы к биографии с 1870 по 1881 год |спасылка=http://feb-web.ru/feb/tolstoy/chronics/g63/g63.htm |месца=М. |выдавецтва=Изд-во АН СССР |год=1963 |старонак=695 |тыраж=8000 }}&lt;/ref&gt;.}}; {{ДН|9|9|1828|28|8}}, [[Ясная Паляна (Тульская вобласць)|Ясная Паляна]], [[Тульская губерня]], [[Расійская імперыя]] — {{ДС|20|11|1910|7|11}}, станцыя {{нп3|Леў Талстой, станцыя|Астапава|ru|Лев Толстой (станция)}}, [[Разанская губерня]], [[Расійская імперыя]]) — адзін з найбольш шырока вядомых [[Руская літаратура|рускіх пісьменнікаў]] і {{нп3|руская філасофія|мысляроў|ru|Русская философия}}, уважаны за аднаго з найвялікшых пісьменнікаў свету&lt;ref&gt;[http://www.guardian.co.uk/global/2010/jan/06/leo-tolstoy-greatest-writer «Is Tolstoy the greatest writer of all time?»] The Guardian (London). January 6, 2010.&lt;/ref&gt;. Удзельнік {{нп3|абарона Севастопаля, 1854—1855|абароны Севастопаля|en|Siege of Sevastopol (1854–55)}}. Асветнік, [[публіцыст]], [[Рэлігія|рэлігійны]] [[Філосаф|мысляр]], яго аўтарытэтнае меркаванне паслужыла прычынай ўзнікнення новай рэлігійна-маральнай плыні — [[талстоўства]]. [[Член-карэспандэнт]] {{нп3|Санкт-Пецярбургская акадэмія навук|Імператарскай Акадэміі навук|ru|Санкт-Петербургская академия наук}} (1873), ганаровы [[акадэмік]] па разрадзе прыгожага пісьменства (1900)&lt;ref name=&quot;Кольер&quot;&gt;{{кніга|частка =Толстой Лев Николаевич |спасылка частка  =http://enc-dic.com/colier/Tolsto-lev-nikolaevich-6464.html|загаловак =Энциклопедия Кольера |месца =Нью-Йорк |выдавецтва =P. F. Collier &amp; Son Company |год =1921 |том =IX }}&lt;/ref&gt;.

Пісьменнік, яшчэ пры жыцці прызнаны галавой рускай літаратуры{{sfn|БСЭ|1977}}. Творчасць Льва Талстога азнаменавала новы этап у рускім і сусветным [[Рэалізм (літаратура)|рэалізме]], выступіўшы мостам паміж класічным раманам XIX стагоддзя і літаратурай XX стагоддзя. Леў Талстой аказаў моцны ўплыў на эвалюцыю еўрапейскага [[гуманізм]]у, а таксама на развіццё рэалістычных традыцый у сусветнай літаратуры. Творы Льва Талстога шматкроць экранізаваныя і інсцэніраваныя ў СССР і за мяжой; яго п’есы ставіліся на сцэнах усяго свету{{sfn|БСЭ|1977}}.

Найбольш вядомыя такія {{нп3|Бібліяграфія Льва Талстога|творы Талстога|ru|Библиография Льва Толстого}}, як раманы «''[[Вайна і мір]]''», «''[[Ганна Карэніна]]''», «''{{нп3|Уваскрасенне, раман|Уваскрасенне|ru|Воскресение (роман)}}''», аўтабіяграфічная&lt;ref name=&quot;ЭСБЕ&quot; /&gt;{{sfn|БСЭ|1977}} трылогія «''Дзяцінства''», «''Малалецтва''», «''Юнацтва''»{{efn|Сам Талстой бачыў задуму свайго рамана шырэй, чым проста аўтабіяграфічны твор.}}, аповесці «''Казакі''», «''Смерць Івана Ільіча''», «''Крэйцарава саната''», «''Хаджы-Мурат''», цыкл нарысаў «''Севастопальскія апавяданні''», драмы «''Жывы труп''» і «''Улада цемры''», аўтабіяграфічныя рэлігійна-філасофскія творы «''Споведзь''» і «''У чым мая вера?''» і інш.

== Біяграфія ==

=== Паходжанне ===
[[Файл:Tolstoj-rod.png|right|thumb|300px|Генеалагічнае дрэва Л. М. Талстога.]]
{{main|Род Талстых}}
Паходзіў з [[Дваране|дваранскага]] {{нп3|род Талстых|роду Талстых|ru|Толстые}}, вядомага з [[1351]] года. Рысы дзеда Ільі Андрэевіча дадзеныя ў «''Вайне і міры''» добразычліваму, непрактычна старому графу Растову. Сын Ільі Андрэевіча, {{нп3|Мікалай Ільіч Талстой|Мікалай Ільіч Талстой|ru|Толстой, Николай Ильич}} (1794—1837), быў бацькам Льва Мікалаевіча. Некаторымі ўласцівасцямі характару і фактамі біяграфіі ён быў падобны на бацьку Міколенькі ў «''Дзяцінстве''» і «''Малалецтве''» і збольшага на Мікалая Растова ў «''Вайне і міры''». Аднак у рэальным жыцці Мікалай Ільіч адрозніваўся ад Мікалая Растова не толькі добрай адукацыяй, але і перакананнямі, якія не дазвалялі служыць пры [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалаі I]]. Удзельнік [[Вайна шостай кааліцыі|замежнага паходу рускай арміі]] супраць Напалеона, у тым ліку ўдзельнічаў у «''{{нп3|бітва народаў|бітве народаў|ru|Битва народов}}''» ля [[Лейпцыг]]а і пабываў у палоне у французаў, але змог збегчы, пасля заключэння міру выйшаў у адстаўку ў чыне падпалкоўніка Паўлаградскага гусарскага палка. Неўзабаве пасля адстаўкі вымушаны быў пайсці на чыноўніцкую службу, каб не апынуцца ў пазыковай турме з-за даўгоў бацькі, казанскага губернатара, памерлага пад следствам за службовыя злоўжыванні. Адмоўны прыклад бацькі дапамог выпрацаваць Мікалаю Ільічу свой жыццёвы ідэал — прыватнае незалежнае жыццё з сямейнымі радасцямі&lt;ref name=&quot;Никитина&quot;&gt;{{кніга |аўтар=Никитина Н.А. |загаловак= Повседневная жизнь Льва Толстого в Ясной Поляне|спасылка= http://www.booksss.ru/n/book/192196-278006.html#.UV_ZtZZP-3U|месца=М. |выдавецтва=«Молодая гвардия» |год= 2007|старонак= 113}}&lt;/ref&gt;. Каб прывесці свае засмучаныя справы ў парадак, Мікалай Ільіч (як і Мікалай Растоў), ажаніўся з ужо не вельмі маладой князёўнай Марыі Мікалаеўнай з роду Валконскіх у 1822 годзе, шлюб быў шчаслівы. У іх было пяцёра дзяцей: Мікалай ([[1823]]—[[1860]]), Сяргей ([[1826]]—[[1904]]), Дзмітрый ([[1827]]—[[1856]]), Леў, Марыя ([[1830]]—[[1912]]).

Дзед Талстога па маці, [[Кацярына II|Кацярынінскі]] генерал, Мікалай Сяргеевіч Валконскі, меў некаторае падабенства з суровым {{нп3|Рыгарызм|рыгарыстам|ru|Ригоризм}} — старым князем Балконскім у «''Вайне і міры''»&lt;ref&gt;{{кніга |частка=Волконские (Николай Сергеевич Волконский) |спасылка частка=http://slovari.yandex.ru/~книги/Военная%20энциклопедия/Волконские,%20князья/ |загаловак=Военная энциклопедия |адказны=под ред. В. Ф. Новицкого |месца=Спб. |выдавецтва=Товарищество И. Д. Сытина |год=1912 |том= VII|старонак= 329}}&lt;/ref&gt;. Маці Льва Мікалаевіча, падобная ў некаторых адносінах на намаляваную ў «''Вайне і міры''» князёўну Мар’ю, валодала выдатным дарам апавядальніцы.

Акрамя Валконскай, Л. М. Талстой быў у блізкім сваяцтве з некаторымі іншымі арыстакратычнымі родамі: князямі {{нп3|Род Гарчаковых|Гарчаковымі|ru|Горчаковы}}, [[Трубяцкія|Трубяцкімі]] і іншымі.
&lt;center&gt;{{ahnentafel top|Льва Мікалаевіча Талстога|width=100%}}
{{ahnentafel-compact5
|style=font-size: 100%; line-height: 120%;
|border=1
|boxstyle=padding-top: 0; padding-bottom: 0;
|boxstyle_1=background-color: #fcc;
|boxstyle_2=background-color: #fb9;
|boxstyle_3=background-color: #ffc;
|boxstyle_4=background-color: #bfc;
|boxstyle_5=background-color: #9fe;
|boxstyle_6=background-color: #1fe;
|1=1. '''Леў Мікалаевіч Талстой'''
|2=2. граф {{нп3|Мікалай Ільіч Талстой|Мікалай Ільіч Талстой|ru|Толстой, Николай Ильич}}&lt;br /&gt;(1794—1837)
|3=3. княжна Марыя Мікалаеўна Валконская (1790—1830)
|4=4. граф Ілья Андрэевіч Талстой (1757—1820)
|5=5. Пелагея Мікалаеўна Гарчакова (1762—1838)
|6=6. князь {{нп3|Мікалай Сяргеевіч Валконскі|Мікалай Сяргеевіч Валконскі|ru|Волконский, Николай Сергеевич (генерал)}} (1753—1821)
|7=7. княжна Кацярына Дзмітрыеўна Трубяцкая (1749—1799)
|8=8. граф {{нп3|Андрэй Іванавіч Талстой|Андрэй Іванавіч Талстой|ru|Толстой, Андрей Иванович}} (1721—1803)
|9=9. Аляксандра Іванаўна Шчацініна (1727—1811)
|10=10. [[Мікалай Іванавіч Гарчакоў]] (1725—1811)
|11=
|12=12. князь [[Сяргей Фёдаравіч Валконскі]]&lt;br /&gt;(1715—1784)
|13=13. Марыя Дзмітрыеўна Чаадаева (1???—1775)
|14=14. князь {{нп3|Дзмітрый Юр'евіч Трубяцкі|Дзмітрый Юр'евіч Трубяцкі|ru|Трубецкой, Дмитрий Юрьевич}}&lt;br /&gt;(1724—1792)
|15=15. княжна Варвара Іванаўна Адаеўская &lt;br /&gt;(1???—1788)
|16=16. граф {{нп3|Іван Пятровіч Талстой|Іван Пятровіч Талстой|it|Ivan Petrovič Tolstoj}}&lt;br /&gt;(1685—1728)
|17=17. Праскоўя Міхайлаўна Ртышчава&lt;br /&gt;(1690—1748)
|18=18. князь Іван Дзмітрыевіч Шчацінін&lt;br /&gt;(1???–1???)
|19=19. Анна Ягораўна ? (1722—пасля 1754) 
|20=20. князь Іван Фёдаравіч Гарчакоў&lt;br /&gt;(1694—1750)
|21=21. Таццяна Рыгораўна Морткіна&lt;br /&gt;(1???–1???)
|22=
|23=
|24=24. князь Фёдар Міхайлавіч Валконскі&lt;br /&gt;(1???—1747)
|25=25. Кацярына Матвееўна Яропкіна&lt;br /&gt;(1???—1723)
|26=
|27=
|28=28. князь {{нп3|Юрый Юр'евіч Трубяцкі|Юрый Юр'евіч Трубяцкі|ru|Трубецкой, Юрий Юрьевич}}&lt;br /&gt;(1668—1739)
|29=29. Вольга Іванаўна Галавіна
|30=30. князь Іван Васільевіч Адаеўскі&lt;br /&gt;(1710—1768)
|31=31. Праскоўя Іванаўна Талстая&lt;br /&gt;(1709—1758)
}}
{{ahnentafel bottom}}&lt;/center&gt;

=== Дзяцінства ===
[[Файл:VolkonskayaMN.jpg|200px|thumb|left|Сілуэт М. М. Валконскай — адзіны малюнак маці пісьменніка. 1810-я гг.]]
[[Файл:Nicolay Ilyich Tolstoy.jpg|200px|right|thumb|[[Мікалай Ільіч Талстой]], бацька пісьменніка. Невядомы мастак. Папера, акварэль. 1820-я гг.]]
Леў Талстой нарадзіўся 28 жніўня 1828 года ў Крапівенскім павеце Тульскай губерні, у спадчынным маёнтку маці — [[Ясная Паляна|Яснай Паляне]]. Быў чацвёртым дзіцем у сям’і. Маці памерла ў 1830 годзе праз паўгода пасля нараджэння дачкі ад «''радавой гарачкі''», як тады казалі, калі Льву не было яшчэ 2-х гадоў{{efn|У рамане «''Вайна і мір''» пры падобных абставінах памірае Ліза Балконская, жонка Андрэя Балконскага, а ў рамане «''Ганна Карэніна''» галоўная гераіня чуе ў сне голас, прадракаючы смерць ад родаў.}}.

Выхаваннем асірацелых дзяцей занялася далёкая сваячка Т. А. Яргольская. У [[1837]] годзе сям’я пераехала ў [[Масква|Маскву]], пасяліўшыся на Плюшчыхе, так як старэйшаму сыну трэба было рыхтавацца да паступлення ва ўніверсітэт. Неўзабаве раптоўна памёр бацька, Мікалай Ільіч, пакінуўшы справы (у тым ліку некаторыя звязаныя з маёмасцю сям’і цяжбы) у няскончаным стане, і трое малодшых дзяцей зноў пасяліліся ў Яснай Паляне пад наглядам Яргольскай і цёткі па бацьку, графіні А. М. Остэн-Сакен, прызначанай апякункай дзяцей. Тут Леў Мікалаевіч заставаўся да [[1840]] года, калі памерла графіня Остэн-Сакен, і дзеці перасяліліся ў [[Казань]], да новага [[Апека|апекуна]] — сястры бацькі П. І. Юшковай.

Дом Юшковых лічыўся адным з самых вясёлых у Казані; усе члены сям’і высока шанавалі знешні бляск. «''Добрая цётачка мая'', — расказвае Талстой, — ''чыстая істота, заўсёды казала, што яна нічога не жадала б так для мяне, як таго, каб я меў сувязь з замужняй жанчынай''»&lt;ref name=&quot;ЭСБЕ&quot; /&gt;.

Льву Мікалаевічу хацелася бліскаць у грамадстве, але яму заміналі прыродная сарамлівасць і адсутнасць знешняй прывабнасці. Разнастайнейшыя, як іх вызначае сам Талстой, «''мудрошчы''» аб найгалоўных пытаннях нашага быцця — [[шчасце|шчасці]], [[Смерць|смерці]], [[Бог]]у, [[Любоў|любові]], {{нп3|Вечнасць|вечнасці|en|Eternity}} — адкладалі адбітак на яго характары ў тую эпоху жыцця. Расказанае ім у «''Малалецтве''» і «''Юнацтве''», у рамане «''Уваскрасенне''» аб памкненнях Ірценьева і Няхлюдава да самаўдасканалення ўзята Талстым з гісторыі ўласных яго [[аскетызм|аскетычных]] спроб гэтага часу. Усё гэта, пісаў крытык {{нп3|Сяргей Апанасавіч Вянгераў|С. А. Вянгераў|ru|Венгеров, Семён Афанасьевич}}, прывяло да таго, што ў Талстога стварылася, паводле выразу з яго аповесці «''Малалецтва''», «''звычка да пастаяннага маральнага аналізу, якая знішчыла свежасць пачуцця і яснасць розуму''»&lt;ref name=&quot;ЭСБЕ&quot; /&gt;.

=== Адукацыя ===
[[Файл:Native house of Leo Tolstoy.jpg|thumb|left|250px|Дом, дзе нарадзіўся Л. М. Талстой, 1898 год. У 1854 годзе дом прададзены па распараджэнні пісьменніка на вываз у сяло Доўгае. Зламаны ў 1913 годзе.]]

Яго адукацыяй першапачаткова займаўся {{нп3|Гувернёр|гувернёр|ru|Гувернёр}}-[[французы|француз]] Сен-Тама́ (прататып St.-Jérôme у аповесці «''Малалецтва''»), які замяніў сабою лагоднага [[немцы|немца]] Рэсельмана, якога Талстой адлюстраваў у аповесці «''Дзяцінства''» пад імем Карла Іванавіча.

У 1843 П. І. Юшкова, узяўшы на сябе ролю апякункі сваіх непаўналетніх пляменнікаў (паўналетнім быў толькі старэйшы — Мікалай) і пляменніцы, прывезла іх у Казань. Услед за братамі Мікалаем, Дзмітрыем і Сяргеем Леў вырашыў паступіць у [[Казанскі ўніверсітэт|Імператарскі Казанскі ўніверсітэт]], дзе працавалі на матэматычным факультэце [[Мікалай Іванавіч Лабачэўскі|Лабачэўскі]], а на Усходнім — [[Восіп Міхайлавіч Кавалеўскі|Кавалеўскі]]. 3 кастрычніка 1844 года Леў Талстой быў залічаны студэнтам разраду ўсходняй (арабска-турэцкай) славеснасці ў якасці своекоштнага — таго, хто аплачвае сваё навучанне{{sfn|Эйхенбаум Б. М.|1969|loc=|с=92}}. На ўступных іспытах ён, у прыватнасці, паказаў выдатныя вынікі па абавязковай для паступлення «''турэцка-татарскай мове''». Паводле вынікаў года меў непаспяховасць па адпаведных прадметах, не вытрымаў пераходнага экзамену і павінен быў нанова прайсці праграму першага курса.

Каб пазбегнуць поўнага паўтарэння курса ён перайшоў на юрыдычны факультэт, дзе яго праблемы з ацэнкамі па некаторых прадметах працягнуліся. Пераходныя майскія экзамены 1846 года былі здадзеныя здавальняюча (атрымаў адну пяцёрку, тры чацвёркі і чатыры тройкі; сярэдні выснову атрымаўся тры), і Леў Мікалаевіч быў пераведзены на другі курс{{sfn|Бирюков П. Н.|2000|loc=Глава 6. Юность|с=}}. На юрыдычным факультэце Леў Талстой прабыў менш за два гады: «''Заўсёды яму было цяжка ўсякую навязаную іншымі адукацыю, і ўсяму, чаму ён у жыцці вывучыўся, — ён вывучыўся сам, раптам, хутка, узмоцненым цяжкасцю''», — піша С. А. Талстая ў сваіх «''Матэрыялах да біяграфіі Л. М. Талстога''»{{sfn|ЛМ|1978|loc=Том 1. Материалы к биографии Л. Н. Толстого и сведения о семействе Толстых и преимущественно гр. Льва Николаевича Толстого|с=34}}. У 1904 годзе ён успамінаў: «''…я першы год … нічога не рабіў. На другі год я стаў займацца… там быў прафесар Меер, які … даў мне працу — параўнанне „Наказа“ [[Кацярына II|Кацярыны]] з ''Esprit des lois'' &lt;»{{нп3|Дух законаў|Духам законаў|fr|De l'esprit des lois}}«&gt; [[Шарль Луі дэ Мантэск'ё|Мантэск’ё]]. … мяне гэтая праца захапіла, я з’ехаў у вёску, стаў чытаць Мантэск’ё, гэта чытанне адкрыла мне бясконцыя гарызонты; я стаў чытаць [[Жан-Жак Русо|Русо]] і кінуў універсітэт, менавіта таму, што захацеў займацца''»{{sfn|Эйхенбаум Б. М.|1969|loc=|с=97}}.

=== Пачатак літаратурнай дзейнасці ===
[[Файл:Diary of Leo Tolstoy.jpg|thumb|right|225px|Свой дзённік Л. М. Талстой вёў з юных гадоў да канца жыцця. Запісы з сшыткі 1891—1895 гг.]]
З 11 сакавіка 1847 года Талстой знаходзіўся ў казанскім шпіталі, 17 сакавіка ён пачаў весці {{нп3|дзённік|дзённік|ru|Дневник}}, дзе, пераймаючы [[Бенджамін Франклін|Бенджаміна Франкліна]], ставіў перад сабой мэты і задачы па самаўдасканаленні, адзначаў поспехі і няўдачы ў выкананні гэтых заданняў, аналізаваў свае недахопы і ход думак, матывы сваіх учынкаў&lt;ref&gt;{{cite web| author =Алексеева Г., Пешкова М.| date =2010-09-19| url =http://www.echo.msk.ru/programs/time/711331-echo/| title =Лев Толстой. Американские диалоги| publisher =Эхо Москвы| access-date =2013-03-28| archive-url =https://www.webcitation.org/6Fd7NKL7q?url=http://www.echo.msk.ru/programs/time/711331-echo/| archive-date =4 красавіка 2013| url-status =live}}&lt;/ref&gt;. Гэты дзённік з невялікімі перапынкамі ён вёў на працягу ўсяго свайго жыцця.

Скончыўшы лячэнне, вясной 1847 года Талстой пакінуў вучобу ва ўніверсітэце і з’ехаў у Ясную Паляну, якая дасталася яму па раздзелу&lt;ref&gt;{{кніга|загаловак =Краткий биографический очерк, написанный со слов графа Л. Н. Толстого его женой гр. С. А. Толстой 25 октября 1878 года |спасылка =http://feb-web.ru/feb/litnas/texts/l691/ln1-5104.htm |год =1910 |старонкі = 510}}&lt;/ref&gt;; яго дзейнасць там збольшага апісана ў творы «''Раніца памешчыка''»: Талстой спрабаваў наладзіць па-новаму адносіны з сялянамі. Яго спроба чым-небудзь згладзіць пачуццё віны маладога памешчыка перад народам адносіцца да таго ж году, калі з’явіліся «''Антон-Гаротнік''» [[Дзмітрый Васілевіч Грыгаровіч|Д. В. Грыгаровіча]] і пачатак «''{{нп3|Запіскі паляўнічага|Запісак паляўнічага|ru|Записки охотника}}''» [[Іван Сяргеевіч Тургенеў|І. С. Тургенева]].

У сваім дзённіку Талстой сфармуляваў сабе вялікую колькасць жыццёвых правілаў і мэтаў, але атрымоўвалася прытрымлівацца толькі іх нязначнай часткі. Сярод тых, якія здаліся — сур’ёзныя заняткі [[англійская мова|англійскай мовай]], музыкай, [[юрыспрудэнцыя]]й. Акрамя таго, ні ў дзённіку, ні ў лістах не адбіўся пачатак занятак Талстым педагогікай і дабрачыннасцю, хоць у 1849 годзе ён упершыню адкрыў школу для сялянскіх дзяцей. Асноўным выкладчыкам быў Фока Дземідовіч, [[Прыгоннае права|прыгонны]], але і сам Леў Мікалаевіч часта праводзіў заняткі&lt;ref name=&quot;Никитина&quot;/&gt;.

У сярэдзіне кастрычніка 1848 года Талстой з’ехаў у Маскву, пасяліўшыся там, дзе пражывалі многія яго сваякі і знаёмыя, — у раёне Арбата. Ён спыніўся ў доме Івановай у Ніколапескаўскім завулку. У Маскве ён збіраўся пачаць падрыхтоўку да здачы кандыдацкіх экзаменаў, аднак заняткі так і не былі пачаты. Замест гэтага яго прыцягнуў зусім іншы бок жыцця — свецкае жыццё. Акрамя захаплення свецкім жыццём, у Маскве у Льва Мікалаевіча ў зіму 1848—1849 гадоў упершыню з’явілася захапленне [[картачная гульня|картачнай гульнёй]]. Але так як ён гуляў вельмі азартна і не заўсёды абдумваючы свае хады — часта прайграваў{{sfn|Гусев Н. Н. 1828 — 1855|1954|loc=Глава шестая. От выхода из университета до отъезда на Кавказ (1847—1851) VII|с=251—253}}.

З’ехаўшы ў [[Пецярбург]] у лютым [[1849]] года, праводзіў час у гулянкі з К. А. Іславіным — дзядзькам сваёй будучай жонкі («''Любоў мая да Іславіна сапсавала для мяне цэлых 8 месяцаў жыцця ў Пецярбургу''»). Увесну Талстой пачаў здаваць экзамен на кандыдата правоў; два экзамены, з крымінальнага права і крымінальнага [[суд]]аводства, здаў шчасна, аднак трэці экзамен ён здаваць не стаў і з’ехаў у вёску{{sfn|Эйхенбаум Б. М.|1969}}.

Пазней прыязджаў у Маскву, дзе часта праводзіў час у азартных гульнях, што нярэдка адмоўна адбівалася на яго фінансавым становішчы. У гэты перыяд жыцця Талстой асабліва горача цікавіўся музыкай (ён сам нядрэнна іграў на раялі і вельмі цаніў любімыя творы ў выкананні іншых). Захапленне музыкай заахвоціла яго пазней да напісання «''Крэйцаравай санаты''»&lt;ref&gt;{{cite web | url =http://www.slovarus.ru/?di=21026 | title =Биографический словарь | work =Толстой Лев Николаевич | publisher =Slovarus.ru | access-date =2013-03-29 | archive-url =https://www.webcitation.org/6Fd7XqLtE?url=http://www.slovarus.ru/?di=21026 | archive-date =4 красавіка 2013 | url-status =live }}&lt;/ref&gt;.

Любімымі кампазітарамі Талстога былі [[Іаган Себасцьян Бах|Бах]], [[Георг Фрыдрых Гендэль|Гендэль]] і [[Фрыдэрык Шапен|Шапэн]]. Развіццю любові Талстога да музыкі садзейнічала і тое, што ў час паездкі ў Пецярбург ў 1848 годзе ён сустрэўся ў вельмі мала прыдатнай абстаноўцы танцкласа з адораным, але злямчаным з шляху немцам-музыкам, якога пазней апісаў у аповесці «''Альберт''». У 1849 годзе Леў Мікалаевіч пасяліў у сябе ў Яснай Паляне музыканта Рудольфа, з якім гуляў у чатыры рукі на раялі. Захапіўшыся ў той час музыкай, ён па некалькі гадзін у дзень гуляў творы [[Роберт Шуман|Шумана]], Шапэна, [[Вольфганг Амадэй Моцарт|Моцарта]], [[Фелікс Мендэльсон|Мендэльсона]]. У канцы 1840-х гадоў Талстой у суаўтарстве са сваім знаёмым Зыбіным злажыў вальс, які ў пачатку 1900-х гадоў выканаў пры кампазітара С. І. Танеева, які зрабіў нотны запіс гэтага музычнага твора (адзiнага, складзенага Талстым)&lt;ref&gt;{{кніга |аўтар=Эйгес И. Р.|загаловак=Воззрение Толстого на музыку |спасылка=http://feb-web.ru/feb/tolstoy/critics/est/est-241-.htm |старонкі=242—245|старонак=308 }}&lt;/ref&gt;. Шмат часу ішло таксама на гулянкі і паляванне.

Узімку 1850—1851 гг. пачаў пісаць «''Дзяцінства''». У сакавіку 1851 года напісаў «''Гісторыю учорашняга дня''». Праз 4 гады пасля таго, як ён пакінуў універсітэт, у Ясную Паляну прыехаў брат Льва Мікалаевіча Мікалай, які служыў на Каўказе. Ён запрасіў малодшага брата далучыцца да ваеннай службы на Каўказе. Леў пагадзіўся не адразу, пакуль буйны пройгрыш у Маскве не паскорыў канчатковае рашэнне. Біёграфы пісьменніка адзначаюць значные і станоўчы ўплыў брата Мікалая на юнага і неспрактыкаванага ў жыццёвых справах Льва. Старэйшы брат у адсутнасць бацькоў быў яму сябрам і настаўнікам{{sfn|Толстой С. М.|1990|loc=Глава VIII. Николай Николаевич Толстой|с=166—169}}.

Каб расплаціцца па даўгах, трэба было скараціць свае выдаткі да мінімуму — і ўвесну [[1851]] года Талстой паспешліва з’ехаў з Масквы на Каўказ без пэўнай мэты. Неўзабаве ён вырашыў паступіць на ваенную службу, але для гэтага яму не хапала неабходных дакументаў, пакінутых у Маскве, у чаканні якіх Талстой пражыў каля пяці месяцаў у [[Пяцігорск]]у, у простай хаце. Значную частку часу ён праводзіў на паляванні, у грамадстве казака Япішкі, прататыпа аднаго з герояў аповесці «''Казакі''», які фігуруе там пад імем Ярошкі&lt;ref name=&quot;ЭСБЕ&quot;&gt;{{кніга |аўтар=Венгеров С. А.|частка=Толстой Лев Николаевич |спасылка частка=http://www.bibliotekar.ru/bet/237.htm |загаловак=Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона |месца= СПб|выдавецтва= АО «Ф. А. Брокгауз — И. А. Ефрон»|год=1901 |том=33|старонкі=448—457 |старонак=478 }}&lt;/ref&gt;.
[[Файл:Leo Tolstoy and his brother Nikolai.JPG|thumb|left|200px|Талстой і яго брат Мікалай перад адпраўленнем на Каўказ, 1851 год.]]

Увосень [[1851]] года Талстой, здаўшы ў [[Тыфліс]]е экзамен, паступіў юнкерам у 4-ю батарэю 20-й артылерыйскай брыгады, якая стаяла ў казачай станіцы Старагладаўскай на беразе [[Церак]]а, пад [[Кізляр]]ам. З некаторымі зменамі падрабязнасцей яна намаляваная ў аповесці «''Казакі''». Аповесць прайгравае карціну ўнутранага жыцця уцекача ад маскоўскага жыцця маладога пана. У казачай станіцы Талстой зноў стаў пісаць і ў ліпені 1852 года адаслаў у рэдакцыю найбольш папулярнага ў той час часопіса «''Сучаснік''» першую частку будучай аўтабіяграфічнай трылогіі — «''Дзяцінства''»&lt;ref name=&quot;ЭСБЕ&quot; /&gt;, падпісаную толькі ініцыяламі «''Л. Н. Т.''». Пры адпраўленні рукапісу ў часопіс Леў Талстой прыклаў ліст, у якім гаварылася: «''…я з нецярпеннем чакаю вашага прысуду. Ён ці заахвоціць мяне да працягу любімых заняткаў, або прымусіць спаліць усё пачатае''».&lt;ref name=&quot;КЛС&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.bibliotekar.ru/pisateli/59.htm |title=Лев Николаевич Толстой (1828—1910) |author=Калюжная Л. С. |work=Великие писатели |access-date=2013-05-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150708012041/http://www.bibliotekar.ru/pisateli/59.htm |archive-date=8 ліпеня 2015 }}&lt;/ref&gt;.

Атрымаўшы рукапіс «''Дзяцінства''», рэдактар «''Сучасніка''» [[Мікалай Аляксеевіч Някрасаў|М. А. Някрасаў]] адразу прызнаў яе літаратурную каштоўнасць і напісаў аўтару ветлівы ліст, які падзейнічаў на яго вельмі падбадзёрваючым чынам. У лісце І. С. Тургеневу Някрасаў адзначыў: «''Гэта талент новы і, здаецца, надзейны''»&lt;ref&gt;''[[Мікалай Аляксеевіч Някрасаў|Некрасов Н. А.]]'' Полн. собр. соч. и писем, т. 10. — М., «Правда», 1952, с. 179&lt;/ref&gt;. Рукапіс пакуль яшчэ невядомага аўтара быў апублікаваны ўжо ў верасні таго ж года. Між тым натхнёны аўтар узяўся за працяг тэтралогіі «''Чатыры эпохі развіцця''», апошняя частка якой — «''Маладосць''» — так і не адбылася. Ён абдумваў фабулу «''Раніцы памешчыка''» (скончаны аповяд ўяўляў сабой толькі фрагмент «''Рамана рускага памешчыка''»), «''Набега''», «''Казакоў''». Надрукаванае ў «''Сучасніку''» 18 верасня 1852 года «''Дзяцінства''» мела надзвычайны поспех; пасля публікацыі аўтара адразу сталі адносіць да карыфеяў маладой літаратурнай школы нароўні з І. С. Тургеневым, [[Іван Аляксандравіч Ганчароў|Ганчаровым]], Д. В. Грыгаровічам, [[Аляксандр Мікалаевіч Астроўскі|Астроўскім]], якія карысталіся ўжо тады гучнай літаратурнай вядомасцю. Крытыкі {{нп3|Апалон Аляксандравіч Грыгор'еў|Апалон Грыгор'еў|ru|Григорьев, Аполлон Александрович}}, {{нп3|Павел Васілевіч Анненкаў|Анненкаў|ru|Анненков, Павел Васильевич}}, {{нп3|Аляксандр Васілевіч Дружынін|Дружынін|ru|Дружинин, Александр Васильевич}}, [[Мікалай Гаўрылавіч Чарнышэўскі|Чарнышэўскі]] ацанілі глыбіню псіхалагічнага аналізу, сур’ёзнасць аўтарскіх намераў і яркую выпукласць рэалізму&lt;ref name=&quot;ЭСБЕ&quot; /&gt;.

Параўнальна позні пачатак нівы вельмі характэрны для Талстога: ён ніколі не лічыў сябе прафесійным літаратарам, разумеючы прафесійнасць не ў сэнсе прафесіі, якая дае сродкі да жыцця, а ў сэнсе перавагі літаратурных інтарэсаў. Ён не прымаў блізка да сэрца інтарэсы літаратурных партый, неахвотна гутарыў пра літаратуру, аддаючы перавагу размовам аб пытаннях веры, маралі, грамадскіх адносін&lt;ref name=&quot;ЭСБЕ&quot; /&gt;.

=== Ваенная служба ===
[[Файл:Stele in Memory of Leo Tolstoy's Stay on the 4th Bastion in Sevastopol.jpg|thumb|150px|Стэла ў памяць удзельніка абароны [[Горад Севастопаль|Севастопаля]] 1854—1855 гг. Л. М. Талстога ля чацвёртага бастыёна.]]
Будучы юнкерам, Леў Мікалаевіч заставаўся два гады на Каўказе, дзе ўдзельнічаў у многіх сутычках з горцамі, які ўзначальваліся [[Шаміль|Шамілём]], і падвяргаўся небяспекам ваеннага каўказскага жыцця. Ён меў права на [[Георгіеўскі крыж]], аднак у адпаведнасці са сваімі перакананнямі «''саступіў''» яго калегу-салдату, палічыўшы, што істотнае палягчэнне ўмоў службы калегі стаіць вышэй асабістай ганарыстасці. З пачаткам [[Крымская вайна|Крымскай вайны]] Талстой перавёўся ў Дунайскую армію, удзельнічаў у бітве пры Ольтаніцы і ў аблозе [[Сілістра|Сілістрыі]], а з лістапада 1854 па канец жніўня 1855 года быў у [[Севастопаль|Севастопалі]]&lt;ref name=&quot;ЭСБЕ&quot; /&gt;.

Доўгі час жыў на 4-м бастыёне, які часта падвяргаўся нападу, камандаваў батарэяй ў {{нп3|Бітва на Чорнай рацэ|бітве пры Чорнай|ru|Сражение на Чёрной речке}}, быў пры бамбардзіроўцы падчас штурму {{нп3|Малахаў курган|Малахава Кургана|ru|Малахов курган}}. Талстой, нягледзячы на ўсе жыццёвыя нягоды і жахі аблогі, у гэты час напісаў апавяданне «''Рубка лесу''», у якім адбіліся каўказскія ўражанні, і першае з трох «''{{нп3|Севастопальскія апавяданняі|Севастопальскіх апавяданняў|ru|Севастопольские рассказы}}''» — «''Севастопаль у снежні 1854 г.''». Гэты аповяд ён адправіў у «''Сучаснік''». Ён быў хутка выдадзены і з цікавасцю прачытаны ўсёй Расіяй, зрушыў уражанне карцінай жахаў, якія выпалі на долю абаронцаў Севастопаля. Апавяданне было заўважана расійскім імператарам [[Аляксандр II (імператар расійскі)|Аляксандрам II]]{{sfn|Бурнашева Н. И.|2002}}{{efn|Сам Талстой пасля быў перакананы, што яго апавяданне чытаў Мікалай I, але Мікалай I памёр 18 лютага 1855 года, а апавяданне было надрукаванае ў чэрвеньскім нумары «''Сучасніка''» за 1855 год. Аднак Талстой дапускаў, што Мікалай мог чытаць аповяд у рукапісе. Біёграф пісьменніка П. І. Бірукоў ў 1905—1906 гадах, звяртаючыся да Талстога, пісаў: «Хочацца раз назаўжды вырашыць пытанне аб тым, ці чытаў Мікалай I Вашы „Севастопальскія апавяданні“; я схільны думаць, што не…»&lt;ref&gt;{{кніга |аўтар= Бурнашева Н. И. |частка= Комментарии. Севастополь в декабре месяце|спасылка частка=http://feb-web.ru/feb/tolstoy/texts/pss100/t02/T02-275-.htm |загаловак=Толстой Л. Н. Полное собрание сочинений: В 100 т. — Художественные произведения: В 18 т |месца=М. |выдавецтва= Наука|год=2002 |том=II |старонкі=393—394 |старонак=567 }}&lt;/ref&gt;}}; ён загадаў берагчы даравітага афіцэра&lt;ref name=&quot;ЭСБЕ&quot; /&gt;.

Яшчэ пры жыцці імператара Мікалая I Талстой меркаваў выдаваць разам з афіцэрамі-артылерыстамі «''танны і папулярны''» часопіс «''Ваенны лісток''», аднак праект часопіса Талстому ажыццявіць не ўдалося: «''На праект мой Гасудар імператар Усяміласцівы зрабіў ласку дазволіць друкаваць артыкулы нашы ў „Інвалідзе“''», — горка іранізаваў Талстой з гэтай нагоды{{sfn|Бурнашева Н. И.|2002}}.
{{пачатак цытаты}}
За знаходжанне падчас бамбардзіроўкі на Язаноўскім рэдуце чацвёртага бастыёна, стрыманасць і распарадчасць.
{{канец цытаты|{{sc|Из представления к ордену Святой Анны 4-й ст.&lt;ref&gt;[http://www.pirogov.com.ua/pirogov_-_uchasnik_krimskoy_kompanii_1853-1856_gg_ua.htm Мартынова З. С., Антощук К. Ф., Фоменко Л. И., Вихристюк Г. И. Н. И. Пирогов — участник Крымской кампании 1853—1856 гг. // Pirogov.com.ua.]&lt;/ref&gt;}}}}
[[Файл:Военный листок.jpg|thumb|250px|left|Праект вокладкі няздзейсненага выдання Льва Талстога, 1854 год.]]

За абарону Севастопаля Талстой быў узнагароджаны [[Ордэн Святой Ганны|ордэнам Святой Ганны 4-й ступені]] з надпісам «''За адвагу''», медалямі {{нп3|Медаль «За ахову Севастопаля»|«''За ахову Севастопаля 1854-1855 гг.''»|ru|Медаль «За защиту Севастополя»}} і «''У памяць вайны 1853—1856 гг.''». Пазней яго ўзнагародзілі двума&lt;ref&gt;{{кніга|частка=Награды Крымской войны 1853–1856 гг.|аўтар=Кузнецов А. А., Чепурнов Н. И.|загаловак=Наградная медаль. В 2-х томах|месца=М.|выдавецтва=Патриот|год=1992|том=1 (1701—1917)|старонкі=&lt;!--185—186--&gt;|isbn=5-7030-0452-7}}&lt;/ref&gt; медалями «''У памяць 50-годдзя абароны Севастопаля''»: срэбнай як удзельніка абароны Севастопаля і бронзавай як аўтара «''Севастопальскіх апавяданняў''»&lt;ref name=hist&gt;{{cite web|url=http://historymania.info/view_post.php?id=141|title=Historymania. Награды в честь обороны Севастополя в Крымской войне 1854-1856|publisher=historymania.info|access-date=2012-11-09|archive-url=https://www.webcitation.org/6CJEhwpiL?url=http://historymania.info/view_post.php?id=141|archive-date=20 лістапада 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Талстой, карыстаючыся рэпутацыяй адважнага афіцэра і акружаны бляскам вядомасці, меў усе шанцы на кар’еру. Тым не менш, яго кар’ера аказалася сапсаванай напісаннем некалькіх сатырычных песень, стылізаваных пад салдацкія. Адна з гэтых песень была прысвечана няўдачы ў час бітвы ля рэчкі Чорнай {{OldStyleDate|16|жніўня|1855|4}} года, калі генерал Рэад, няправільна зразумеўшы загад галоўнакамандуючага, атакаваў Фядзюхіны вышыні. Песня пад назвай «''Як чацвёртага чысла, нас нялёгкая несла горы адбіраць''», якая кранала цэлы шэраг важных генералаў, мела велізарны поспех. За яе Льву Мікалаевічу прыйшлося трымаць адказ перад памочнікам начальніка штаба А. А. Якімахам. Адразу пасля штурму 27 жніўня ([[8 верасня]]) Талстой быў пасланы кур’ерам у Пецярбург, дзе ён скончыў «''Севастопаль ў маі 1855 года''» і напісаў «''Севастопаль у жніўні 1855 года''», апублікаваны ў першым нумары «''Сучасніка''» за 1856 год ужо з поўнай подпісам аўтара. «''Севастопальскія апавяданні''» канчаткова ўмацавалі яго рэпутацыю як прадстаўніка новага літаратурнага пакалення, і ў лістападзе 1856 года пісьменнік назаўжды пакідае ваенную службу&lt;ref name=&quot;ЭСБЕ&quot; /&gt;.

=== Лячэнне ў башкірскім качэўі Каралык ===
У маі 1862 года Леў Мікалаевіч, які пакутваў ад [[Дэпрэсія|дэпрэсіі]]&lt;ref&gt;{{кніга |аўтар=Сегалин Г.В. |частка=3. Приступы патологического изменения настроения. Приступы депрессии |загаловак= Эвропатология личности и творчества Льва Толстого|спасылка=http://az.lib.ru/t/tolstoj_lew_nikolaewich/text_0410.shtml |год=1930 }}&lt;/ref&gt;, па рэкамендацыі лекараў адправіўся ў башкірскі хутар Каралык, [[Самарская губерня]], каб лячыцца новым і модным у той час метадам [[кумыс]]алячэння. Першапачаткова ён збіраўся знаходзіцца ў кумысалячэбніцы Постнікава недалёка ад [[Самара|Самары]], але, даведаўшыся, што ў той жа час павінна было прыехаць мноства высокапастаўленых чыноўнікаў (свецкае грамадства, якое малады граф цярпець не мог), адправіўся у башкірскім качавых Каралык, на рацэ Каралык, у 130 вёрстах ад Самары. Там Талстой жыў у башкірскай юрце, харчаваўся [[бараніна]]й, прымаў сонечныя ванны, піў кумыс, [[чай]], а таксама забаўляўся з башкірамі гульнёй у [[шашкі]]. У першы раз ён прабыў там паўтара месяца. У 1871 годзе, калі ён ужо напісаў «''Вайну і мір''», ён зноў прыехаў туды з-за пагаршэння здароўя. Пра свае ўражанні ён пісаў так: «''Тоска і абыякавасць прайшлі, адчуваю сябе прыходзячым у скіфскі стан, і ўсё цікава і нова… Нова і цікава многае: і башкіры, ад якіх Герадотам пахне, і рускія мужыкі, і вёскі, асабліва цудоўныя па прастаце і дабрыні народа''»&lt;ref name=&quot;Ерофеев&quot;&gt;{{cite web|author=Ерофеев В.В.|url=http://gubernya63.ru/Lichnost-v-istorii/famous/zavolzhskaja-zhizn-lva-tolstogo.html?template=95|title=Заволжская жизнь Льва Толстого|publisher=портал «Самарская губерния: история и культура»|access-date=2013-03-30|archive-url=https://www.webcitation.org/6Fd7YZr0y?url=http://gubernya63.ru/Lichnost-v-istorii/famous/zavolzhskaja-zhizn-lva-tolstogo.html?template=95|archive-date=4 красавіка 2013|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Зачараваны Каралыкам, Талстой купіў у гэтых месцах маёнтак, і ўжо лета наступнага, 1872 года, правёў разам з усёй сям’ёй у ім&lt;ref name=&quot;Ерофеев&quot; /&gt;.

=== Педагагічная дзейнасць ===

[[Файл:Журнал Ясная Поляна.jpg|thumb|right|170px|Другі часопіс Талстога быў больш удалы, чым «''Ваенны лісток''», але выходзіў толькі адзін год.]]
[[Файл:Tolstoy 1862.jpg|thumb|left|170px|Л. М. Талстой, 1862 год. Фотаздымак М. Б. Тулінава. Масква.]]
У 1859 годзе яшчэ да [[Сялянская рэформа ў Расійскай Імперыі|вызвалення сялян]] Талстой заняўся школамі ў сваёй Яснай Паляне і ва ўсім Крапівенскім павеце&lt;ref name=&quot;ШКЛЖЗЛ1&quot;&gt;{{кніга|аўтар=Шкловский В. Б.|загаловак= Лев Толстой|спасылка=http://imwerden.de/pdf/shklovsky_lev_tolstoy_1963_text.pdf|месца=М.|выдавецтва=Мол. гвардия|год=1963|серыя=«Жизнь замечательных людей»|старонак=864|ref=Шкловский В. Б.}}&lt;/ref&gt;.

Яснапалянская школа належала да ліку арыгінальных педагагічных эксперыментаў: у эпоху пакланення перад нямецкай педагагічнай школай Талстой рашуча паўстаў супраць усякай рэгламентацыі і {{нп3|дысцыпліна, паводзіны|дысцыпліны|en|Discipline}} ў школе. Паводле яго думкі ўсё ў выкладанні павінна быць індывідуальна — і [[настаўнік]], і вучань, і іх узаемныя адносіны. У яснапалянскай школе дзеці сядзелі, хто дзе хацеў, хто колькі хацеў і хто як хацеў. Пэўнай праграмы выкладання не было. Адзіная задача настаўніка заключалася ў тым, каб зацікавіць клас. Заняткі ішлі паспяхова. Іх вёў сам Талстой пры дапамозе некалькіх пастаянных настаўнікаў і некалькіх выпадковых, з бліжэйшых знаёмых і прыезджых&lt;ref name=&quot;ЭСБЕ&quot; /&gt;.

З 1862 года Талстой стаў выдаваць педагагічны часопіс «''Ясная Паляна''», дзе галоўным супрацоўнікам з’яўляўся ён сам. Не выпрабоўваючы паклікання выдаўца, Талстой здолеў выпусціць толькі 12 нумароў часопіса, апошнія з якіх з’явіліся з адставаннем у 1863 годзе&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://museum.edu.ru/catalog.asp?cat_ob_no=&amp;ob_no=13236&amp;rt=&amp;print=1|title=Педагогика общеобразовательной школы|work=Ясная Поляна|publisher=Издательство &quot;Просвещение&quot;|access-date=2013-07-09|archive-url=https://www.webcitation.org/6HzkPIrRu?url=http://museum.edu.ru/catalog.asp?cat_ob_no=|archive-date=10 ліпеня 2013|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Акрамя артыкулаў тэарэтычных, ён напісаў таксама шэраг апавяданняў, баек і перакладаў, адаптаваных для пачатковай школы. Злучаныя разам, педагагічныя артыкулы Талстога склалі цэлы том збору яго твораў. У свой час яны засталіся незаўважанымі. На сацыялагічную аснову ідэй Талстога аб адукацыі, на тое, што Талстой у адукаванасці, навуцы, мастацтве і поспехах тэхнікі бачыў толькі палегчаныя і ўдасканаленыя спосабы эксплуатацыі народа вышэйшымі класамі, ніхто не звярнуў увагі. Мала таго: з нападак Талстога на еўрапейскую адукаванасць і «''{{нп3|прагрэс|прагрэс|en|Progress (history)}}''» шматлікія вывелі заключэнне, што Талстой — «''[[кансерватызм|кансерватар]]''»&lt;ref name=&quot;ЭСБЕ&quot; /&gt;.

Неўзабаве Талстой пакінуў заняткі педагогікай. Жаніцьба, нараджэнне уласных дзяцей, планы, звязаныя з напісаннем рамана «''Вайна і мір''», на дзесяць гадоў адсунулі яго педагагічныя мерапрыемствы. Толькі ў пачатку 1870-х ён прыступіў да стварэння ўласнай «''Азбукі''» і апублікаваў яе ў 1872 годзе, а затым выпусціў «''Новую азбуку''» і серыю з чатырох «''Рускіх кніг для чытання''»{{sfn|Гусев Н. Н. 1869 — 1881|1963|loc=Глава вторая. «Азбука» (1871—1872)|с=57—58}}, адобраных у выніку доўгіх пакут {{нп3|Міністэрства народнай асветы Расійскай імперыі|Міністэрствам народнай асветы|ru|Министерство народного просвещения Российской империи}} ў якасці дапаможнікаў для пачатковых навучальных устаноў. У пачатку 1870-х гадоў навучальныя заняткі ў яснапалянскай школе ізноў аднавіліся на непрацяглы час&lt;ref&gt;{{cite web| author =Каменев А.И.| date =2013-01-31| url =http://artofwar.ru/k/kamenew_anatolij_iwanowich/prawdadragomirowaikriwdatolstogo-1.shtml| title =Мысли М.И.Драгомирова о долге, чести и доблести русского офицера / Записи из тетради 1891—1895 гг.| work =Правда Драгомирова И &quot;кривда&quot; Толстого| access-date =2013-03-30| archive-url =https://www.webcitation.org/6Fd7ZuaJm?url=http://artofwar.ru/k/kamenew_anatolij_iwanowich/prawdadragomirowaikriwdatolstogo-1.shtml| archive-date =4 красавіка 2013| url-status =live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Фомичёв&quot;&gt;{{cite web |url=http://edu.of.ru/attach/17/150094.doc |title=Педагогическая деятельность Л.Н. Толстого |author=Фомичёв А.В., Сергеенкова Е. Г., Максимова А. А., Орлова Е. В. |date=2011 |work=История отечественного образования. Московская школа: от цифирной до цифровой |publisher=Методический центр Северного учебного округа Департамента образования города Москвы |access-date=2013-03-30 |archive-url=https://www.webcitation.org/6Fd7biOeX?url=http://edu.of.ru/attach/17/150094.doc |archive-date=4 красавіка 2013 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

Вопыт яснапалянскай школы пазней спатрэбіўся некаторым айчынным педагогам. Так, {{нп3|Станіслаў Тэафілавіч Шацкі|С. Т. Шацкі|ru|Шацкий, Станислав Теофилович}}, ствараючы ў 1911 годзе ўласную школу-калонію «''Бадзёрае жыццё''», адштурхоўваўся ад эксперыментаў Льва Талстога ў галіне педагогікі супрацоўніцтва&lt;ref name=&quot;Фомичёв&quot; /&gt;.

=== Грамадская дзейнасць Льва Талстога ў 1860-я гады ===
Па вяртанні з Еўропы ў маі 1861 года Л. М. Талстога прапанавалі стаць сусветным пасярэднікам па 4-м участку Крапівенскага павета Тульскай губерні. У адрозненне ад тых, хто глядзеў на народ як на малодшага брата, якога трэба падняць да сябе, Талстой думаў наадварот, што народ бясконца вышэй культурных класаў і што гаспадарам трэба пазычаць вышыні духу ў мужыкоў, таму ён, прыняўшы пасаду пасярэдніка, актыўна абараняў зямельныя інтарэсы сялян, часта парушаючы царскія ўказы. «''Пасрэдніцтва цікавае і займальнае, але нядобра тое, што ўсё дваранства зненавідзелі мяне усімі сіламі душы і даюць мне des bâtons dans les roues (фр. Палкі ў колы) з усіх бакоў''»{{sfn|Собр. соч., 22 т.|1978—1985|loc=Том XVIII. Письма|с=572}}. Праца пасярэднікам пашырыла круг назіранняў пісьменніка над жыццём сялян, даўшы яму матэрыял для мастацкай творчасці.

У ліпені 1866 года Талстой выступіў на {{нп3|ваенна-палявы суд|ваенна-палявы суд|ru|военно-полевой суд}} у якасці абаронцы Васіля Шабуніна, ротнага пісара, які стаяў недалёка ад Яснай Паляны {{нп3|Маскоўскі 65-ы пяхотны полк|Маскоўскага пяхотнага палка|ru|Московский 65-й пехотный полк}}. Шабунін ударыў афіцэра, які загадаў пакараць яго розгамі за знаходжанне ў нецвярозым выглядзе. Талстой даказваў {{нп3|неадэкватнасць|неадэкватнасць|ru|невменяемость}} Шабуніна, але суд прызнаў яго вінаватым і прысудзіў да {{нп3|Смяротнае пакаранне ў Расіі|смяротнага пакарання|ru|Смертная казнь в России}}. Шабунін быў расстраляны. Гэты эпізод зрабіў вялікае ўражанне на Талстога, так як ён у гэтай страшнай з’яве бачыў бязлітасную сілу, якую ўяўляла сабою дзяржава, заснаваная на гвалце{{sfn|Гусев Н. Н. 1855 — 1869|1957|loc=Глава двенадцатая. Л. Н. Толстой в 1863—1869 годах. XIV|с=658—663}}. З гэтай нагоды ён пісаў свайму сябру публіцысту {{нп3|Павел Іванавіч Бірукоў|П. І. Бірукову|ru|Бирюков, Павел Иванович}}:{{пачатак цытаты}}«''Выпадак гэты меў на ўсё маё жыццё значна больш ўплыву, чым усе ўяўныя больш важныя падзеі жыцця: страта або папраўленне стану, поспехі ці няўдачы ў літаратуры, нават страта блізкіх людзей''»{{sfn|Гусев Н. Н. 1855 — 1869|1957|loc=Глава двенадцатая. Л. Н. Толстой в 1863—1869 годах. XIV|с=663}}.{{канец цытаты}}

=== Росквіт творчасці ===
[[Файл:Tolstoy 1876.jpg|thumb|left|Л. М. Талстой (1876).]]

На працягу першых 12 гадоў пасля жаніцьбы ён стварыў «''Вайну і мір''» і «''Ганну Карэніну''». На мяжы гэтай другой эпохі літаратурнага жыцця Талстога стаяць задуманыя яшчэ ў [[1852]] годзе і скончаныя ў [[1861]]—[[1862]] гадах «''Казакі''», першы з твораў, у якіх найбольш рэалізаваўся талент сталага Талстога.

Галоўная цікавасць творчасці для Талстога выявілася «''ў „гісторыі“ характараў, у іх бесперапынным і складаным руху, развіцці''». Яго мэтай было паказаць здольнасць асобы да маральнага росту, удасканалення, супрацьстаяння асяроддзю ў апоры на сілу ўласнай душы&lt;ref&gt;''Опульская Л. Д.'' Роман-эпопея Л. Н. Толстого «Война и мир»: Кн. для учителя. — М.: Просвещение, 1987. — С. 16—17. — 176 с.&lt;/ref&gt;.

==== «''[[Вайна і мір]]''» ====
[[Файл:War-and-peace 1873.gif|thumb|140px|right|Вокладка выдання 1873 года.]]
Выхаду «''Вайны і міра''» папярэднічала праца над раманам «''Дзекабрысты''» (1860—1861), да якога аўтар неаднаразова вяртаўся, але які застаўся няскончаным. А на долю «''Вайны і міру''» выпаў небывалы поспех. Урывак з рамана пад назвай «''1805 года''» з’явіўся ў «''Рускім весніку''» [[1865]] года; у [[1868]] годзе выйшлі тры яго часткі, за якімі неўзабаве з’явіліся астатнія дзве{{efn|Першы водгук на раман даў ваенны гісторык М. А. Лачынаў, у той час супрацоўнік, а пасля — рэдактар «''Рускага інваліда''» — «''З нагоды апошняга рамана графа Талстога''» // Русский инвалид. 1868. № 96 /10 апр./&lt;ref&gt;Бабаев Э. Г. Лев Толстой и русская журналистика его эпохи. МГУ. М. 1993; С.33,34 ISBN 5-211-02234-3&lt;/ref&gt;}}. Першыя чатыры тамы «''Вайны і міру''» хутка разышліся, і спатрэбілася другое выданне, якое і было выпушчана ў кастрычніку 1868 года. Пяты і шосты тамы рамана выйшлі ў адным выданні, надрукаваным ужо павялічаным накладам{{sfn|Гусев Н. Н. 1855 — 1869|1957|loc=Глава двенадцатая. Л. Н. Толстой в 1863—1869 годах. XVIII|с=676—678}}.

«''Вайна і мір''» стала унікальнай з’явай як у рускай, так і замежнай літаратуры. Гэты твор ўвабраў у сябе ўсю глыбіню і патаемнасць псіхалагічнага рамана з размахам і шматфігурнай эпічнай фрэскі. Пісьменнік, паводле слоў У. Я. Лакшына, звярнуўся «''да асаблівага стана народнай свядомасці ў гераічную пару 1812 года, калі людзі з розных слаёў насельніцтва аб’ядналіся ў супраціўленне іншаземнаму нашэсцю''», што, у сваю чаргу, «''стварыла глебу для эпапеі''»{{sfn|БСЭ|1977}}.

Нацыянальныя рускія рысы аўтар паказаў у «''схаванай цеплаце патрыятызму''», у агідзе да паказной героікі, у спакойнай веры ў справядлівасць, у сціплай годнасці і мужнасці простых салдат. Ён адлюстраваў вайну Расіі з напалеонаўскімі войскамі як усенародную вайну. Эпічны стыль твору перадаецца праз паўнату і пластычнасць малюнка, разгалінаванасць і перакрыжаванасць лёсаў, непараўнальныя карціны рускай прыроды{{sfn|БСЭ|1977}}.

У рамане Талстога шырока прадстаўлены самыя розныя слаі грамадства, ад імператараў і каралёў да салдат, усе ўзросты і ўсе тэмпераменты на прасторы валадарання [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандр I]].

Талстой быў задаволены уласным творам, аднак ужо ў студзені [[1871]] года ён адправіў А. А. Фету ліст: «''Які я шчаслівы… што пісаць лухту шматслоўную накшталт „Вайны“ я больш ніколі не стану''»{{sfn|ПСС, 90 т.|1928—1958|loc=Серия третья. Письма. Т. 61|с=247}}. Аднак, ці ледзь Талстой перакрсліваў важнасць сваіх папярэдніх тварэнняў. На пытанне {{Нп3|Такутомі Рока|Такутомі Рока|en|Kenjirō Tokutomi}} ў 1906 годзе, які свой твор Талстой любіць больш за ўсё, пісьменнік адказаў: «''Раман „Вайна і мір“''».

==== «[[Ганна Карэніна]]» ====
Не менш драматычным і сур’ёзным творам з’явіўся раман пра трагічнае каханне «''Ганна Карэніна''» ([[1873]]—[[1876]] гады). У адрозненне ад папярэдняй працы, у ім няма месца бясконца шчасліваму асалодзе асалодай быцця. У амаль аўтабіяграфічным рамане Левіна і Кіці яшчэ прысутнічаюць радасныя перажыванні, але ў малюнку сямейнага жыцця Долі ўжо больш горычы, а ў няшчасным завяршэнні любові Ганны Карэнінай і Вронскага столькі трывогі душэўнай жыцця, што гэты раман з’яўляецца па сутнасці пераходам да трэцяга перыяду літаратурнай дзейнасці Талстога, драматычнаму&lt;ref name=&quot;ЭСБЕ&quot; /&gt;.

У ім менш прастаты і яснасці душэўных рухаў, уласцівых героям «''Вайны і міру''», больш абвостранай чуласці, унутранай насцярожанасці і трывогі. Характары галоўных герояў больш складаныя і вытанчаныя. Аўтар імкнуўся паказаць тонкія нюансы любові, расчаравання, рэўнасці, адчаю, духоўнага прасвятлення{{sfn|БСЭ|1977}}.

Праблематыка дадзенага творы непасрэдна падводзіла Талстога да ідэйнаму пералому канца 1870-х гадоў{{sfn|БСЭ|1977}}.

==== Іншыя творы ====
[[Файл:WaltzByLeoTolstoy.jpg|thumb|150px|Вальс, складзены Талстым і запісаны С. І. Танеевым 10 лютага 1906 года.]]

У [[сакавік]]у [[1879]] года ў Маскве Леў Талстой пазнаёміўся з Васілём Пятровічам Шчагалёнкам, і ў тым жа годзе па яго запрашэнні той прыехаў у Ясную Паляну, дзе прабыў каля месяца-паўтара. Шчагалёнак распавёў Талстому мноства народных паданняў, былін і легенд, з якіх больш за дваццаць былі запісаныя Талстым (гэтыя запісы друкаваліся ў т. XLVIII Юбілейнага выдання твораў Талстога), а [[сюжэт]]ы некаторых Талстой, калі і не запісаў на паперу, то запомніў: шэсць напісаных Талстым твораў маюць крыніцай апавяданні Шчагалёнка ([[1881]] — «''Чым людзі жывыя''», [[1885]] — «''Два старыя''» і «''Тры старыя''», [[1905]] — «''Карней Васільеў''» і «''Малітва''», [[1907]] — «''Стары ў царкве''»). Акрамя гэтага, Талстой старанна запісаў шмат прымавак, прыказак, асобных выразаў і слоў, расказаных Шчагалёнкам&lt;ref&gt;''Соколов Ю. М.'' [http://feb-web.ru/feb/tolstoy/critics/l2c/l2c2200-.htm Лев Толстой и сказитель Щеголёнок] // Л. Н. Толстой: К 120-летию со дня рождения. (1828—1948) / Коммент. и ред. Н. Н. Гусева. — М.: Гос. лит. музей, 1948. — Т. II. — С. 200—207. — (Летописи Государственного литературного музея; Кн. 12)&lt;/ref&gt;.

Новае светасузіранне Талстога найбольш поўна выявілася ў яго творах «''{{нп3|Споведзь, Талстой|Споведзь|ru|Исповедь (Толстой)}}''» (1879—1880, апублікаваная ў 1884) і «''У чым мая вера?''» (1882—1884). Тэме хрысціянскага пачатку любові, якая пазбаўленая ўсялякай карысці і ўзвышаецца над любоўю пачуццёвай у барацьбе з целам, Талстой прысвяціў аповесць «''Крэйцарава саната''» (1887—1889, апублікаваная ў 1891) і «''Д’ябал''» (1889—1890, апублікаваная ў 1911). У 1890-я гады, спрабуючы тэарэтычна абгрунтаваць свае погляды на мастацтва, ён піша трактат «''Што такое мастацтва?''» (1897—1898). Але галоўнай мастацкай працай тых гадоў стаў яго раман «''Уваскрасенне''» (1889—1899), сюжэт якога быў заснаваны на сапраўднай судовай справе. Рэзкая крытыка царкоўных абрадаў у дадзеным творы стала адной з прычын адлучэння Талстога Найсвяцейшым сінодам ад [[Руская праваслаўная царква|праваслаўнай царквы]] ў 1901-м годзе. Найвышэйшымі дасягненнямі пачатку 1900-х гадоў стала аповесць «''{{нп3|Хаджы-Мурат|Хаджы-Мурат|ru|Хаджи-Мурат}}''» і драма «{{нп3|Жывы труп|Жывы труп|ru|Живой труп}}». У «''Хаджы-Мураце''» у роўнай меры выкрыты дэспатызм [[Шаміль|Шаміля]] і Мікалая I. У аповесці Талстой праславіў мужнасць барацьбы, сілу супраціўлення і любові да жыцця. П’еса «''Жывы труп''» стала сведчаннем новых мастацкіх пошукаў Талстога, аб’ектыўна блізкіх чэхаўскай драме{{sfn|БСЭ|1977}}.

==== Літаратурная крытыка твораў Шэкспіра ====
У сваім крытычным нарысе «''Аб Шэкспіра і аб драме''»{{sfn|Собр. соч., 22 т.|1978—1985|loc=Том XV|с=}} на падставе дэталёвага разбору некаторых найбольш папулярных твораў [[Уільям Шэкспір|Шэкспіра]], у прыватнасці, «''[[Кароль Лір|Караля Ліра]]''», «''{{нп3|Атэла|Атэла|ru|Отелло}}''», «''{{нп3|Фальстаф|Фальстафа|ru|Фальстаф}}''», «''Гамлета''» і інш., Талстой падвергнуў рэзкай крытыцы здольнасці Шэкспіра як драматурга. На выставе «[[Гамлет]]а» ён адчуваў «''асаблівыя пакуты''» за гэта «''фальшывае падабенства твораў мастацтва''»&lt;ref name=&quot;ЭСБЕ&quot; /&gt;.

=== Удзел у маскоўскім перапісе ===
[[Файл:Tolstoi-lev-life.jpg|thumb|left|225px|Л. М. Талстой у юнацтве, сталасці, старасці.]]
Л. Н. Талстой прыняў удзел у маскоўскім перапісе 1882 года{{sfn|Собр. соч., 22 т.|1978—1985|loc=Том XVI. «О переписи в Москве»|с=424—425}}. Ён пісаў пра гэта так: «''Я прапаноўваў скарыстаць перапіс для таго, каб даведацца пра галечу ў Маскве і дапамагчы ёй справай і грашыма, і зрабіць так, каб бедных не было ў Маскве''».

Талстой лічыў, што для грамадства цікавасць і значэнне перапісу ў тым, што яна дае яму люстэрка, у якое хочаш, не хочаш, паглядзіць усё грамадства і кожны з нас. Ён абраў сабе адзін з самых складаных участкаў, Праточны завулак, дзе знаходзілася начлежка, сярод маскоўскай галыцьбы гэта змрочны двухпавярховы будынак насіў назву «''Ржанова крэпасць''». Атрымаўшы распараджэнне Думы, Талстой за некалькі дзён да перапісу пачаў абыходзіць участак па плане, які яму быў выдадзены. Сапраўды, брудная начлежка, запоўненая жабракамі паслужыла для Талстога люстэркам, якое адлюстравала страшную беднасць народа. Пад свежым уражаннем ад убачанага, Л. М. Талстой напісаў свой знакаміты артыкул «''Аб перапісе ў Маскве''»{{sfn|Собр. соч., 22 т.|1978—1985|loc=Том XVI. «О переписи в Москве»|с=97—104}}. У гэтым артыкуле ён паказваў, што мэта перапісу была навуковай, і з’яўлялася [[Сацыялогія|сацыялагічным даследаваннем]]{{sfn|Собр. соч., 22 т.|1978—1985|loc=Том XVI. «О переписи в Москве»|с=97}}.

Нягледзячы на дэклараваныя Талстым добрыя мэты перапісу, насельніцтва з падазрэннем адносілася да гэтага мерапрыемства. З гэтай нагоды Талстой пісаў: «''Калі нам патлумачылі, што народ ужо даведаўся пра абыход кватэр і сыходзіць, мы папрасілі гаспадара замкнуць браму, а самі хадзілі на двор угаворваць людзей, якія ішлі''»&lt;ref&gt;{{артыкул|загаловак=Учёт мигрантов по электронным письмам эффективнее официальной статистики|спасылка=http://statuspress.com.ua/international-news/uchyot-migrantov-po-elektronnym-pismam-effektivnee-oficialnoj-statistiki.html|выданне=Статус. Экономические известия|тып=журнал|месца=Киев|год=2012-06-25|archivedate=25 верасня 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150925210026/http://statuspress.com.ua/international-news/uchyot-migrantov-po-elektronnym-pismam-effektivnee-oficialnoj-statistiki.html}}&lt;/ref&gt;. Леў Мікалаевіч спадзяваўся выклікаць у багатых спачуванне да гарадской галечы, сабраць грошы, набраць людзей, якія жадаюць садзейнічаць гэтай справе і разам з перапісам прайсці ўсе прытоны беднасці. Акрамя выканання абавязкаў перапісчыка пісьменнік хацеў увайсці ў зносіны з няшчаснымі, даведацца падрабязнасці іх патрэбы і дапамагчы ім грашыма і працай, высылкай з Масквы, змяшчэннем дзяцей у школы, старых у прытулкі і багадзельні{{sfn|Собр. соч., 22 т.|1978—1985|loc=Том XVI. «Так что же нам делать?»|с=176}}.

=== Леў Талстой у Маскве ===
[[Файл:Vozdvizenka9.jpg|thumb|right|260px|«Дом Балконскіх» у Маскве ([[вуліца Ваздзвіжанка]], 9)]]
Як піша масквавед Аляксандр Васькін, Леў Талстой прыязджаў у Маскву больш за сто пяцьдзесят разоў. Захаваліся шматлікія будынкі, звязаныя з жыццём і творчасцю пісьменніка, на вуліцах Плюшчыха, [[Сіўцаў Уражак]], [[вуліца Ваздзвіжанка|Ваздзвіжанка]], [[Цвярская вуліца (Масква)|Цвярская]], Ніжні Кіслоўскі завулак, Смаленскі бульвар, Земляробчы завулак, Вазнясенскі завулак і, нарэшце, Долгахамоўнічаскі завулак (суч. Вуліца Льва Талстога) і іншыя. Часта бываў пісьменнік і ў [[Маскоўскі Крэмль|Крамлі]], дзе жыла сям’я яго жонкі — Берсы. Талстой любіў хадзіць па Маскве пешшу, прычым нават зімой. Апошні раз пісьменнік прыязджаў у Маскву ў 1909 годзе&lt;ref&gt;{{кніга |аўтар=Васькин А. А.|загаловак= Московские адреса Льва Толстого|спасылка=http://liart.ru/ru/newinlib/13/ |месца=М. |выдавецтва=Спутник+ |год=2012 |isbn=ISBN 978-5-9973-1700-3}}&lt;/ref&gt;.

Акрамя таго, па вуліцы Ваздвіжанка, 9, знаходзіўся дом дзеда Льва Мікалаевіча — князя [[Мікалай Сяргеевіч Валконскі|Мікалая Сяргеевіча Валконскага]], набыты ім ў 1816 годзе ў Праскоўі Васільеўны Мураўёвай-Апостал (дачка генерал-паручніка В. У. Грушэцкага&lt;ref&gt;{{cite web|date=1997|url=http://www.outdoors.ru/book/msk/msk_strit1.php?str=76|title=Воздвиженка, 9. Дом В. В. Грушецкого|work=Москва. Архитектурный путеводитель. Ул.Воздвиженка|access-date=2010-11-23|archive-url=https://www.webcitation.org/64qf2YLTN?url=http://www.outdoors.ru/book/msk/msk_strit1.php?str=76|archive-date=21 студзеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, які і пабудаваў гэты дом&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://um.mos.ru/houses/2482/ |title=Дом старика Болконского |date=2013 |work=Узнай Москву |publisher=Департамент культурного наследия города Москвы |archive-url=https://web.archive.org/web/20170407081237/http://um.mos.ru/houses/2482/ |archive-date=7 красавіка 2017 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;, жонка пісьменніка сенатара І. М. Мураўёва-Апостала, маці траіх братоў [[Дзекабрысты|дзекабрыстаў]] Мураўёвых-Апосталаў). Князь Валконскі валодаў домам на працягу пяці гадоў, з-за чаго дом таксама вядомы ў Маскве як галоўны дом сядзібы князёў Валконскіх ці як «''дом Балконскіх''». Дом апісаны Л. М. Талстым як дом {{нп3|П'ера Безухаў|П'ера Безухава|ru|Пьер Безухов}}. Льву Мікалаевічу гэты дом быў добра знаёмы — ён часцяком бываў тут маладым на балях, дзе заляцаўся да цудоўнай князёўны Праскоўі Шчарбатавай: «''Са смуткам і дрымотнасцю паехаў да Руміных, і раптам абліло мяне. П[раскоўя] Ш[чарбатава] хараство. Свяжэй за яе не было даўно''». Рысамі прыгажуні Праскоўі ён надзяліў ў «''Ганне Карэнінай''» Кіці Шчарбацкую&lt;ref&gt;{{cite web | url =http://progulkipomoskve.ru/publ/ulicy_moskvy/vozdvizhenka/vozdvizhenka_dom_9/3-1-0-6 | title =Дом Болконских на Воздвиженке, 9 | work =Воздвиженка | publisher =Достопримечательности Москвы | access-date =2013-04-04 | archive-url =https://www.webcitation.org/6FdTtMKcJ?url=http://progulkipomoskve.ru/publ/ulicy_moskvy/vozdvizhenka/vozdvizhenka_dom_9/3-1-0-6 | archive-date =4 красавіка 2013 | url-status =live }}&lt;/ref&gt;.

У 1886, 1888 і 1889 гады Л. М. Талстой тройчы пешшу хадзіў з Масквы ў Ясную Паляну. У першым такім падарожжы яго спадарожнікамі былі палітычны дзеяч Міхаіл Стаховіч і Мікалай Ге (сын мастака [[Мікалай Мікалаевіч Гэ|М. М. Ге]]). У другім — таксама Мікалай Ге, а з другой паловы шляху (ад [[Серпухаў|Серпухава]]) далучыліся А. Н. Дунаеў і С. Д. Сыцін (брат выдаўца). Падчас трэцяга падарожжа Льва Мікалаевіча суправаджаў новы сябар і аднадумец 25-гадовы педагог Яўген Папоў&lt;ref&gt;{{кніга |аўтар=Булгаков В. Ф. |частка= Е. И. Попов (1864 — 1938)|загаловак=О Толстом друзья и близкие|спасылка=http://www.marsexx.ru/tolstoy/bulgakov-tolstoy-druzia.html }}&lt;/ref&gt;.

=== Адлучэнне ад царквы ===

[[Файл:Synod Tolstoy.gif|thumb|left|180px|Вызначэнне Сінода было абвешчана 24 лютага 1901 года і апублікавана ў «Царкоўных ведамасцях».]]

Пасля нараджэння Леў Талстой быў [[Хрышчэнне|ахрышчаны]] ў праваслаўе. Тым не менш, нягледзячы на сваё стаўленне да Праваслаўнай царквы, ён, як і большасць прадстаўнікоў адукаванага грамадства свайго часу, у юнацтве і маладосці быў абыякавы да рэлігійных пытаннях. Але ў сярэдзіне 1870-х ён праяўляе павышаную цікавасць да вучэння і набажэнства Праваслаўнай царквы: «''перачытаў усё, што мог, пра вучэнне царквы, …строга прытрымліваўся больш за год усіх прадпісанняў царквы, выконваючы ўсе пасты і наведваючы ўсе царкоўныя службы…''», следствам чаго было поўнае расчараванне ў царкоўнай веры&lt;ref name=&quot;answer-to-council&quot;&gt;{{cite web| author =Толстой Л.Н.| date =1901-04-04| url =http://az.lib.ru/t/tolstoj_lew_nikolaewich/text_0500.shtml| title =Ответ Синоду| archive-url =https://www.webcitation.org/6GX6DLkzs?url=http://az.lib.ru/t/tolstoj_lew_nikolaewich/text_0500.shtml| archive-date =11 мая 2013| access-date =10 ліпеня 2015| url-status =live}}&lt;/ref&gt;. Паваротным у бок ад вучэння Праваслаўнай Царквы часам для яго стала другая палова [[1879]] года&lt;ref&gt;''Ореханов Г. Л.'' Л. Н. Толстой и Русская Православная Церковь. К истории конфликта. Вторая половина XIX — начало XX в. // «Исторический архив». 2009, № 6, стр. 134.&lt;/ref&gt;. У [[1880-я]] ён стаў на пазіцыі адназначна крытычнага стаўлення да царкоўнага веравучэння, духавенства, афіцыйнай царкоўнасці. Публікацыя некаторых твораў Талстога была забароненая як духоўнай, так і свецкай цэнзурай. У 1899 годзе выйшаў раман Талстога «''Уваскрасенне''», у якім аўтар паказваў жыццё розных сацыяльных слаёў сучаснай яму Расіі; духавенства было намалявана механічна і спехам выконваючым абрады, а халоднага і цынічнага Тапарова некаторыя прынялі за карыкатуру на {{нп3|Канстанцін Пятровіч Пабеданосцаў|К. П. Пабеданосцава|ru|Победоносцев, Константин Петрович}}, обер-пракурора Святога Сінода.

Сваё вучэнне Леў Талстой ужываў у першую чаргу ў адносінах да ўласнага ладу жыцця. Ён адмаўляў царкоўныя трактоўкі неўміручасці і адпрэчваў царкоўны аўтарытэт; ён не прызнаваў ў правах дзяржаву, так як яна будуецца (на яго думку) на гвалце і прымусе&lt;ref name=&quot;Кольер&quot; /&gt;. Ён крытыкаваў царкоўнае вучэнне, згодна з якім «''жыццё, якое ёсць тут, на зямлі, з усіма яго радасцямі, прыгажосцямі, з усёю барацьбой розуму супраць цемры, — жыццё ўсіх людзей, якія жылі да мяне, усё маё жыццё з маёй унутранай барацьбой і перамогамі розуму ёсць жыццё не сапраўднае, а жыццё тых, хто загінуў, безнадзейна сапсаванае; жыццё жа сапраўднае, бязгрэшнае — у веры, гэта значыць ва ўяўленні, гэта значыць у вар’яцтве''». Леў Талстой быў не згодны з вучэннем царквы аб тым, што чалавек ад свайго нараджэння, па сваёй сутнасці з’яўляецца заганным і грэшным, бо, на яго думку, такое вучэнне «''пад корань вяне усё, што ёсць лепшага ў прыродзе чалавека''». Бачачы, як царква хутка страчвала свой уплыў на народ, пісьменнік, на думку К. Н. Ламунова, прыйшоў да высновы: «''Усё жывое — незалежна ад царквы''»{{sfn|Собр. соч., 22 т.|1978—1985|loc=Том XV|с=388}}.

У лютым [[1901]] года Сінод канчаткова схіліўся да думкі аб публічным асуджэнні Талстога і аб аб’яўленні яго адлучаным ад царквы. Актыўную ролю ў гэтым адыграў мітрапаліт Антоній (Вадкоўскі). Як значыцца ў камер-фур’ерскіх часопісах, 22 лютага Пабеданосцаў быў у [[Мікалай II (імператар расійскі)|Мікалая II]] у Зімовым палацы і гутарыў з ім каля гадзіны. Некаторыя гісторыкі лічаць, што Пабеданосцаў прыбыў да цара прама з Сінода з гатовым вызначэннем{{sfn|Клибанов|1989|loc=|с=433}}.

24 лютага (ст. ст.) [[1901]] года ў афіцыйным органе сінода «''Царкоўныя ведамасці, якія выдаюцца пры Свяцейшым Сінодзе''» было апублікавана «''Вызначэнне найсвяцейшага сінода ад 20-22 лютага 1901 г. № 557, з пасланнем верным дзецям праваслаўнай грэкарасійскія Касцёла пра графа Льва Талстога''».

&lt;div class=&quot;NavFrame collapsed&quot;&gt;
  &lt;div class=&quot;NavHead&quot; style=&quot;background:#CCCCFF&quot;&gt;Тэкст «''Вызначэння найсвяцейшага сінода''»&lt;/div&gt;
  &lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{{пачатак цытаты}}
''&lt;…&gt; Известный миру писатель, русский по рождению, православный по крещению и воспитанию своему, граф Толстой, в прельщении гордого ума своего, дерзко восстал на Господа и на Христа Его и на святое Его достояние, явно пред всеми отрёкся от вскормившей и воспитавшей его Матери, Церкви православной, и посвятил свою литературную деятельность и данный ему от Бога талант на распространение в народе учений, противных Христу и Церкви, и на истребление в умах и сердцах людей веры отеческой, веры православной, которая утвердила вселенную, которою жили и спасались наши предки и которою доселе держалась и крепка была Русь святая''.

''В своих сочинениях и письмах, в множестве рассеиваемых им и его учениками по всему свету, в особенности же в пределах дорогого Отечества нашего, он проповедует, с ревностью фанатика, ниспровержение всех догматов православной Церкви и самой сущности веры христианской; отвергает личного живаго Бога, во Святой Троице славимого, Создателя и Промыслителя вселенной, отрицает Господа Иисуса Христа — Богочеловека, Искупителя и Спасителя мира, пострадавшего нас ради человеков и нашего ради спасения и воскресшего из мёртвых, отрицает бессеменное зачатие по человечеству Христа Господа и девство до рождества и по рождестве Пречистой Богородицы Приснодевы Марии, не признаёт загробной жизни и мздовоздаяния, отвергает все таинства Церкви и благодатное в них действие Святаго Духа и, ругаясь над самыми священными предметами веры православного народа, не содрогнулся подвергнуть глумлению величайшее из таинств, святую Евхаристию. Всё сие проповедует граф Толстой непрерывно, словом и писанием, к соблазну и ужасу всего православного мира, и тем неприкровенно, но явно пред всеми, сознательно и намеренно отторг себя сам от всякого общения с Церковию православною''.

''Бывшие же к его вразумлению попытки не увенчались успехом. Посему Церковь не считает его своим членом и не может считать, доколе он не раскается и не восстановит своего общения с нею. &lt;…&gt; Посему, свидетельствуя об отпадении его от Церкви, вместе и молимся, да подаст ему Господь покаяние в разум истины. Молимтися, милосердый Господи, не хотяй смерти грешных, услыши и помилуй и обрати его ко святой Твоей Церкви. Аминь''&lt;ref&gt;Определение святейшего синода от 20—22 февраля 1901 года, с посланием верным чадам православныя грекороссийския церкви о графе Льве Толстом'' // «Церковные ведомости, издаваемые при святейшем правительствующем синоде», 24 февраля 1901, № 8, стр. 45—47 (общая годовая пагинация).&lt;/ref&gt;{{efn|Текст в извлечении по: «Определение святейшего синода», // «Санкт-Петербургские ведомости», 25 февраля (10 марта) 1901, № 54, стр. 1; в газете «Московские ведомости» от того же дня текст приводится в несколько иной орфографической редакции (написание некоторых окончаний и прописная — строчная).}}.
{{канец цытаты}}
 &lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

[[Файл:Leo Tolstoy in the hell.jpg|thumb|250px|«Леў Талстой у пекле». Збор Музея гісторыі рэлігіі і атэізму. 1883 год. На фрагменце сцяннога роспісу з царквы в. Тазова [[Курская губерня|Курскай губерні]] Талстой у абдымках [[Сатана|Сатаны]].]]

Паводле пераканання багасловаў, у тым ліку доктара гістарычных навук, кандыдата багаслоўя, доктара царкоўнай гісторыі святара Георгія Араханава, рашэнне Сінода адносна Талстога — гэта не праклён пісьменніка, а канстатацыя таго факту, што ён паводле ўласнага жадання больш не з’яўляецца членам Царквы. Акрамя таго, у Сінадальным акце 20-22 лютага гаварылася, што Талстой можа вярнуцца ў Царкву, калі ён прынясе пакаянне. Мітрапаліт Антоній (Вадкоўскі), які быў у той час першынства членам Свяцейшага Сінода, пісаў Соф’і Андрэеўне Талстой: «''Уся Расія смуткуе аб Вашым мужы, мы аб ім смуткуем. Не верце тым, хто кажа, што мы дамагаемся яго пакаяння з палітычнымі мэтамі''». Тым не менш, пісьменнік, яго асяроддзе і руская грамадскасць палічылі, што гэта вызначэнне — неапраўдана жорсткі акт. Напрыклад, калі Талстой прыехаў у Опціну пустынь, на пытанне аб тым, чаму ён не пайшоў да старцаў, ён адказаў, што не мог пайсці, так як адлучаны&lt;ref&gt;{{артыкул|аўтар=Ореханов Г. Л.|загаловак=Церковь скорбит о Льве Толстом|спасылка=http://www.foma.ru/article/index.php?news=7398|выданне=Фома|тып=журнал|месца=М.|выдавецтва=ИД «Фома»|год=апрель, 2012|выпуск=108|нумар=4|issn=1813-8993|archive-url=https://web.archive.org/web/20140715133843/http://www.foma.ru/article/index.php?news=7398|archive-date=15 ліпеня 2014}}&lt;/ref&gt;.

У «''Адказе сіноду''» Леў Талстой пацвердзіў свой разрыў з царквой: «''Тое, што я адрокся ад царквы, якая заве сябе праваслаўнай, гэта цалкам справядліва. Але адрокся я ад яе не таму, што я паўстаў на Госпада, а наадварот, толькі таму, што ўсімі сіламі душы жадаў служыць яму''»&lt;ref name=autogenerated1&gt;{{cite web| author =Толстой Л.Н.| date =1901-04-04| url =http://az.lib.ru/t/tolstoj_lew_nikolaewich/text_0500.shtml| title =Ответ Синоду| access-date =2013-03-31| archive-url =https://www.webcitation.org/6Fd7hy3UT?url=http://az.lib.ru/t/tolstoj_lew_nikolaewich/text_0500.shtml| archive-date =4 красавіка 2013| url-status =live}}&lt;/ref&gt;. Талстой пярэчыў супраць прад’яўленых яму ў вызначэнні сінода абвінавачванняў: «''Пастанова Сінода наогул мае шмат недахопаў. Яна незаконная або наўмысна двухсэнсоўная; яно адвольная, негрунтоўная, непраўдзівая і, акрамя таго, утрымлівае ў сабе паклёп і падбухторванне да дурных пачуццяў і ўчынкаў''». У тэксце «''Адказу сіноду''» Талстой падрабязна раскрывае гэтыя тэзісы, прызнаючы шэраг істотных разыходжанняў паміж догматамі Праваслаўнай Царквы і яго ўласным разуменнем вучэння Хрыста&lt;ref name=&quot;answer-to-council&quot; /&gt;.

Сінадальнае вызначэнне выклікала абурэнне пэўнай часткі грамадства; у адрас Талстога ішлі шматлікія лісты і тэлеграмы з выразам спагады і падтрымкі{{sfn|Клибанов|1989|loc=|с=434}}. У той жа час гэта вызначэнне справакавала паток лістоў і ад іншай часткі грамадства — з пагрозамі і лаянкай&lt;ref name=&quot;answer-to-council&quot; /&gt;.

У лістападзе 1909 года ён запісаў думку, якая паказвала яго шырокае разуменне рэлігіі:
{{пачатак цытаты}}
«''Я не хачу быць хрысціянінам, як не раіў і не хацеў бы, каб былі браманісты, будысты, канфуцыяністы, таасісты, магаметане і іншыя. Мы ўсе павінны знайсці, кожны ў сваёй веры, тое, што агульнае ўсім, і, адмовіўшыся ад выключнага, свайго, трымацца таго, што агульнае''»{{sfn|Бирюков П. Н.|2000|loc=Глава 15.|с=}}.
{{канец цытаты}}

У канцы лютага [[2001]] года праўнук графа Уладзімір Талстой, кіраўнік музеем-сядзібай пісьменніка ў Яснай Паляне, накіраваў ліст да Патрыярха Маскоўскага і ўсяе Русі [[Аляксій II|Аляксія II]] з просьбай перагледзець Сінадальнае вызначэнне&lt;ref&gt;{{cite web|date=2001-02-24|url=http://www.zavet.ru/news/news-s010222.htm|title=Правнук Льва Толстого предлагает Патриарху Алексию отменить &quot;решение&quot; об отлучении писателя от церкви.|publisher=ИТАР-ТАСС|access-date=2013-03-31|archive-url=https://www.webcitation.org/6Fd7ifsMr?url=http://www.zavet.ru/news/news-s010222.htm|archive-date=4 красавіка 2013|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. У адказ на ліст у Маскоўскім Патрыярхаце заявілі, што рашэнне аб адлучэнні Льва Талстога ад Царквы, вынесенае роўна 105 гадоў таму, перагледзець немагчыма, так як (паводле слоў сакратара па ўзаемаадносінах Царквы Міхаіла Дудко), гэта было б няправільным у адсутнасць чалавека, на якога распаўсюджваецца дзеянне царкоўнага суда&lt;ref&gt;{{cite web | date =2006-03-03 | url =http://www.pravoslavie.ru/news/16501.htm | title =Решение об отлучении Льва Толстого от церкви пересмотреть невозможно | publisher =Православие.Ru | access-date =2013-03-31 | archive-url =https://www.webcitation.org/6Fd7kDhcA?url=http://www.pravoslavie.ru/news/16501.htm | archive-date =4 красавіка 2013 | url-status =live }}&lt;/ref&gt;. У сакавіку 2009 года Уладзімір Талстой выказаў сваё меркаванне аб значэнні сінадальнага акта: «''Я вывучаў дакументы, чытаў газеты таго часу, знаёміўся з матэрыяламі грамадскіх дыскусій вакол адлучэння. І ў мяне ўзнікла адчуванне, што гэты акт даў сігнал да татальнага расколу расійскага грамадства. Раскалоліся і царская сям’я, і вышэйшая арыстакратыя, і памеснае дваранства, і інтэлігенцыя, і розначынскія пласты, і просты люд. Расколіна прайшла па целе ўсяго рускага, расійскага народа''»&lt;ref&gt;{{cite web| author =Выжутович В.В.| date =2009-03-19| url = http://www.rg.ru/2009/03/19/tolstoy.html| title =Наследный хранитель |publisher =Российская газета| access-date  = 2013-03-31}}&lt;/ref&gt;.

=== Адыход з Яснай Паляны, смерць і пахаванне ===
{{Урэзка|Выраўноўванне=right   
|Шырыня=200px   
|Загаловак=Ліст Л. М. Талстога жонцы, пакінуты перад ад'ездам з Яснай Паляны.
|Утрыманне=1910 г. Кастрычніка 28. Ясная Паляна.

Ад'езд мой засмуціць цябе. Шкадую аб гэтым, але зразумей і павер, што я не мог паступіць інакш. Становішча маё ў доме становіцца, стала невыносным. Акрамя ўсяго іншага, я не магу больш жыць у тых умовах раскошы, у якіх жыў, і раблю тое, што звычайна робяць старыя майго ўзросту: ідуць са свецкага жыцця, каб жыць у адзіноце і цішыні апошнія дні свайго жыцця.

Калі ласка, зразумей гэта і не ездзі за мной, калі і даведаешся, дзе я. Такі твой прыезд толькі пагоршыць тваё і маё становішча, але не зменіць майго рашэння. Дзякую цябе за тваю сумленную 48-гадовае жыццё са мной і прашу дараваць мне ва ўсім, чым я быў вінаваты перад табой, гэтак жа, як і я ад усёй душы дарую табе ва ўсім тым, чым ты магла быць вінаватая перада мной. Раю табе памірыцца з тым новым становішчам, у якое ставіць цябе мой ад'езд, і не мець супраць мяне нядобрага пачуцця. Калі захочаш што паведаміць мне, перадай Сашы, яна будзе ведаць, дзе я, і перашле мне, што трэба; сказаць ж пра тое, дзе я, яна не можа, таму што я ўзяў з яе абяцанне не казаць гэтага нікому.

Леў Талстой.

28 кастрычніка.

Сабраць рэчы і рукапісы мае і пераслаць мне я даручыў Сашы.

Л. Т.{{sfn|Собр. соч., 22 т.|1978—1985|loc=Том XX. Письмо С. А. Толстой 28 октября 1910 г.|с=316}}
}}
[[Файл:Tula YasnayaPolyana asv2019-09 img11 LNTolstoy House.jpg|thumb|left|225px|Ясная Паляна, дзе пісьменнік пражыў большую частку свайго жыцця.]]
У ноч на {{OldStyleDate|10|лістапада|1910|28|кастрычніка}} года Л. М. Талстой, выконваючы сваё рашэнне пражыць апошнія гады адпаведна сваіх поглядах, таемна пакінуў назаўжды Ясную Паляну ў суправаджэнні толькі свайго лекара Д. П. Макавіцкага. Пры гэтым у Талстога не было нават вызначанага плана дзеянняў{{sfn|Шифман А. И.|1978|loc=Глава VIII|с=41}}. Сваё апошняе падарожжа ён пачаў на станцыі [[Шчокіна]]. У той жа дзень, перасеўшы на станцыі Гарбачова ў іншы цягнік, даехаў да горада Бялёва Тульскай губерні, пасля — гэтак жа, але ўжо на іншым цягніку да станцыі Казельск, наняў фурмана і накіраваўся ў Опціну Пустынь, а адтуль на наступны дзень — у {{нп3|Шамордзінскі манастыр|Шамордзінскі манастыр|ru|Шамординский монастырь}}, дзе сустрэўся са сваёй сястрой, Марыяй Мікалаеўнай Талстой. Пазней у Шамордзіна таемна прыехала дачка Талстога {{нп3|Аляксандра Львоўна Талстая|Аляксандра Львоўна|ru|Толстая, Александра Львовна}}{{sfn|Шифман А. И.|1978|loc=Глава VIII|с=41}}.

Раніцай 31 кастрычніка ([[13 лістапада]]) Л. М. Талстой і суправаджаючыя адправіліся з Шамордзіна ў Казельск, дзе селі ў цягнік № 12, Смаленск — Раненбург, наступны ва ўсходнім кірунку. Квіткоў пры пасадцы купіць не паспелі; даехаўшы да Бялёва, приобрели билеты до {{нп3|Пасёлак Волава, Тульская вобласць|Волава|ru|Волово (Тульская область)}}, дзе мелі намер перасесці на які-небудзь цягнік, наступны ў паўднёвым кірунку. Суправаджаючыя Талстога пазней таксама сведчылі, што пэўнай мэты ў падарожжы не было. Пасля нарады вырашылі ехаць да яго пляменніцы Е. С. Дзенісенка, у [[Новачаркаск]], дзе хацелі паспрабаваць атрымаць замежныя пашпарты і затым ехаць у [[Балгарыя|Балгарыю]]; калі ж гэта не атрымаецца — ехаць на Каўказ{{sfn|Шифман А. И.|1978|loc=Глава VIII|с=41}}. Аднак па дарозе Л. М. Талстой адчуў сябе горш — прастуда павярнулася крупозным [[запаленне лёгкіх|запаленнем лёгкіх]] і суправаджаючыя вымушаныя былі ў той жа дзень перапыніць паездку і вынесці хворага Талстога з цягніка на першай вялікай станцыі побач з населеным пунктам. Гэтай станцыяй была Астапава (ныне Леў Талстой, [[Ліпецкая вобласць]]){{sfn|Шифман А. И.|1978|loc=Глава VIII|с=42}}.

Вестка пра хваробу Льва Талстога выклікала моцны перапалох як у вышэйшых колах, так і сярод членаў найсвяцейшага Сінода. Аб стане яго здароўя і становішчы спраў сістэматычна накіроўваліся шыфраваныя тэлеграмы міністэрству ўнутраных спраў і Маскоўскаму жандарскаму ўпраўленню чыгунак. Было скліканае экстраннае таемнае пасяджэнне Сінода, на якім, па ініцыятыве обер-пракурора Лук’янава, было пастаўлена пытанне аб адносінах царквы на выпадак сумнага зыходу хваробы Льва Мікалаевіча. Але пытанне станоўча так і не было вырашана&lt;ref name=&quot;бол&quot;&gt;{{кніга |аўтар=Петров Г.И. |частка=Болезнь и смерть Толстого |загаловак=Отлучение Льва Толстого от церкви |спасылка=http://istorijacerkvi.wordpress.com/история-церкви/петров-отлучение-льва-толстого/|адказны=Под ред. В. Ф. Реута |месца=М. |выдавецтва=Знание|год= 1964 |старонак=128 |тыраж=75 000 }}&lt;/ref&gt;.

Льва Мікалаевіча спрабавалі выратаваць шасцёра лекараў, але на іх прапановы дапамагчы ён толькі адказаў: «''Бог усё ўладкуе''». Калі ж яго спыталі, чаго яму самому хочацца, ён сказаў: «''Мне хочацца, каб мне ніхто не надакучваў''». Апошнімі асэнсаванымі яго словамі, якія ён вымавіў за некалькі гадзін да смерці старэйшаму сыну, ад хвалявання не ўдалося разабраць, але апошнімі, якія чуў лекар {{нп3|Душан Пятровіч Макавіцкі|Макавіцкі|ru|Маковицкий, Душан Петрович}}, былі: «''{{нп3|Сяргей Львовіч Талстой|Сярожа|ru|Толстой, Сергей Львович}}… ісціну… я люблю шмат, я люблю ўсіх…''»{{sfn|Маковицкий Д. П.|1979—1981|loc=Т. 90, кн. 4|с=430}}.

[[20 лістапада|7 (20) лістапада]] у 6 гадзін 5 хвілін пасля тыдня цяжкай{{sfn|Шифман А. И.|1978|loc=Глава VIII|с=42}} і пакутлівай хваробы (задыхаўся){{sfn|Маковицкий Д. П.|1979—1981|loc=Т. 90, кн. 4|с=431}} Леў Мікалаевіч Талстой памёр у доме начальніка станцыі І. І. Азоліна{{sfn|Шифман А. И.|1978|loc=Глава 4. Уход и смерть Л. Н. Толстого|с=156}}.

Калі Л. М. Талстой прыязджаў у Опціну Пустынь перад смерцю, ігуменам манастыра і скітоначальнікам быў старац {{нп3|Варсанофій Опцінскі|Варсанофій|ru|Варсонофий Оптинский}}. Талстой не адважыўся зайсці ў скіт, і старац паехаў за ім на станцыю Астапава, каб даць яму магчымасць прымірыцца з Касцёлам. Але яго не пусцілі да пісьменніка, як не пусцілі да яго жонку і некаторых з яго бліжэйшых сваякоў з ліку праваслаўных вернікаў&lt;ref&gt;{{артыкул|аўтар=Верина А.|загаловак=Преподобный Варсофоний Оптинский (1845—1913)|спасылка=http://www.foma.ru/article/index.php?news=1183|выданне=Фома|тып=журнал|месца=М.|год=октябрь, 2006|выпуск=42|нумар=10|issn=1813-899-3|archive-url=https://web.archive.org/web/20130513160121/http://www.foma.ru/article/index.php?news=1183|archive-date=13 мая 2013}}&lt;/ref&gt;.

9 лістапада 1910 года ў Яснай Паляне сабралася некалькі тысяч чалавек на пахаванне Льва Талстога. Сярод тых, хто сабраліся, былі сябры пісьменніка і прыхільнікі яго творчасці, мясцовыя сяляне і маскоўскія студэнты, а таксама прадстаўнікі дзяржаўных органаў і мясцовыя паліцыянты, накіраваныя ў Ясную Паляну ўладамі, якія асцерагаліся, што цырымонія развітання з Талстым можа суправаджацца супрацьурадавымі заявамі, а, магчыма, што нават выльецца ў дэманстрацыю. Акрамя таго — у Расіі гэта было першае публічнае пахаванне знакамітага чалавека, якое павінна было прайсці не паводле праваслаўнага абраду (без святароў і малітваў, без свечак і абразоў), як пажадаў сам Талстой. Цырымонія прайшла мірна, што было адзначана ў паліцэйскіх рапартах. Тыя, хто засталіся, выконваючы поўны парадак, з ціхім спевам праводзілі ад станцыі да сядзібы труну Талстога. Людзі сталі ў чаргу, моўчкі ўваходзілі ў пакой для развітання c целам&lt;ref name=&quot;Никелл&quot;&gt;{{cite web|url=http://krotov.info/history/20/1900/19100911.html|title=Смерть Толстого и жанр публичных похорон в Росии|author=Никелл У.|access-date=2013-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20150404165140/http://krotov.info/history/20/1900/19100911.html|archive-date=4 красавіка 2015}}&lt;/ref&gt;.

У гэты ж дзень у газетах была апублікавана рэзалюцыя Мікалая II на дакладзе [[Пётр Аркадзевіч Сталыпін|міністра ўнутраных спраў]] пра смерць Льва Мікалаевіча Талстога: «''Душэўна шкадую пра смерць вялікага пісьменніка, які ўвасобіў падчас росквіту свайго таленту ў творах сваіх вобразы аднаго са слаўных Часоў рускага жыцця. Гасподзь Бог няхай будзе яму міласэрны суддзя''»&lt;ref&gt;«Правительственный вестник», 1910, № 242, от 9 ноября&lt;/ref&gt;{{sfn|Лифшиц Г. М.|1961|loc=Том 2|с=324}}.

[[Файл:Tula YasnayaPolyana asv2019-09 img12 LNTolstoy grave.jpg|thumb|250px|left|Магіла Льва Талстога.]]
10 ([[23 лістапада|23]]) лістапада [[1910]] года Л. М. Талстой быў пахаваны ў Яснай Паляне, на ўзроўку ў лесе, дзе ў дзяцінстве ён разам з братам шукаў «''зелёную палочку''», якая захоўвала «''сакрэт''», як зрабіць усіх людзей шчаслівымі. Калі труну з нябожчыкам апускалі ў магілу, усе прысутныя поўна глыбокай пашаны схілілі каленяў&lt;ref name=&quot;Никелл&quot; /&gt;.

У студзені [[1913]] года было апублікавана ліст графіні С. А. Талстой ад 22 снежня 1912 года&lt;ref name=&quot;НЦОВ&quot;&gt;''Панихида на могиле графа Л. Н. Толстого'' // «Нижегородский церковно-общественный вестник», 1913, № 1 (6 января), стб. 21—22.&lt;/ref&gt;, у якім яна пацвярджала весткі ў друку аб тым, што на магіле яе мужа было здзейснена яго адпяванне нейкім святаром у яе прысутнасці, пры гэтым яна абвяргала чуткі пра тое, што святар быў несапраўдным. У прыватнасці, графіня пісала&lt;ref name=&quot;НЦОВ&quot; /&gt;: «''Заяўляю яшчэ, што Леў Мікалаевіч ні разу перад смерцю ня выказаў жадання не быць адпетым, а раней пісаў у сваім дзённіку 1895 года, як бы завяшчанне: „Калі можна, то (хаваць) без святароў і адпявання. Але калі гэта будзе непрыемна тым, хто будзе хаваць, то няхай хаваюць, як звычайна, але як мага танней і прасцей“''»{{sfn|Собр. соч., 22 т.|1978—1985|loc=Том XXII. Дневник. 27 марта 1895 г.|с=14}}. Святаром, які добраахвотна пажадаў парушыць волю Свяцейшага сінода і таемна адпець адлучанага графа, апынуўся Рыгор Лявонцьевіч Каліноўскі, — святар з сяла Іванькова Пераяслаўскага ўезда [[Палтаўская губерня|Палтаўскай губерні]]. Неўзабаве ён быў звольнены ад пасады, але не за супрацьзаконнае адпяванне Талстога, а «''з прычыны таго, што ён знаходзіцца пад следствам за забойства ў нецвярозым выглядзе селяніна &lt;…&gt;, прычым азначаны святар Каліноўскі паводзін і маральных якасцей даволі няўхвальных, гэта значыць горкі п’яніца і здольны на ўсялякія брудныя справы''», — як паведамлялася ў агентурных жандарскіх зводках&lt;ref&gt;{{артыкул|аўтар=Чисников В. Н.|загаловак=Тайное отпевание на могиле Л. Н. Толстого 12 декабря 1912 года|спасылка=http://magazines.russ.ru/neva/2008/9/ch17.html|выданне=Нева|тып=журнал|месца=СПб.|год=2008|нумар=9}}&lt;/ref&gt;

*** 
'''Даклад начальніка Пецярбургскага ахоўнага аддзялення палкоўніка фон Котэна міністру ўнутраных спраў Расійскай імперыі''':
{|
|{{пачатак цытаты}}
«''У дадатак да данясеннях ад 8 гэтага лістапада дакладваю Вашаму высакароддзю звесткі пра хваляванні навучэнскай моладзі, якія адбываліся 9 гэтага лістапада… з нагоды дня пахавання памерлага Л. М. Талстога. У 12 гадзін дня была адслужана ў Армянскай царквы паніхіда па нябожчыку Л. Н. Талстому, на якой прысутнічала каля 200 чалавек, якія маліліся, пераважна армян, і нязначная частка навучэнскай моладзі. Па заканчэнні паніхіды моляцца разышліся, але праз некалькі хвілін у царкву пачалі прыбываць студэнты і курсісткі. Аказалася, што на ўваходных дзвярах універсітэта і Вышэйшых жаночых курсаў былі вывешаны аб’явы, што паніхіда па Л. М. Талстым адбудзецца 9 лістапада ў гадзіну папаўдні ў вышэйадзначанай царквы''.&lt;br /&gt;
''Армянскае духавенства другі раз здзейсніла паніхіду, да канца якой царква ўжо не магла змясціць усіх людзей, якія маліліся, значная частка якіх стаяла на дзядзінцы і ў двары пры Армянскай царквы. Па заканчэнні паніхіды ўсе, хто быў на паперці і на царкоўным двары праспявалі „Вечная памяць“…''»{{sfn|Лифшиц Г. М.|1961|loc=Том 2|с=342}}
{{канец цытаты}}
|}

Талстой за два гады да смерці, 22 студзеня 1909, запісаў у сваім дзённіку:
{{пачатак цытаты}}
«''Учора быў архірэй&lt;…&gt; Асабліва непрыемна, што ён прасіў даць яму ведаць, калі я буду паміраць. Як бы не прыдумалі яны чаго-небудзь такога, каб запэўніць людзей, што я „пакаяўся“ перад смерцю. І таму заяўляю, здаецца, паўтараю, што вярнуцца да царквы, прычасціцца перад смерцю, я гэтак жа не магу, як не магу перад смерцю казаць нахабныя словы ці глядзець нахабныя карцінкі, і таму ўсе, што будуць казаць аб маім перадсмяротным пакаянні і паяднанні, — хлусня''».
{{канец цытаты|крыніца={{sfn|Собр. соч., 22 т.|1978—1985|loc=Том XXII. Избранные дневники 1895—1910|с=}}}}

На смерць Льва Талстога адрэагавалі не толькі ў Расіі, але і ва ўсім свеце. У Расіі прайшлі студэнцкія і рабочыя дэманстрацыі з партрэтамі памерлага, якія сталі водгукам на скон вялікага пісьменніка. Каб ушанаваць памяць Талстога, працоўныя Масквы і Санкт-Пецярбурга спынілі працу некалькіх заводаў і фабрык. Адбываліся легальныя і нелегальныя сходкі, сходы, выпускаліся ўлёткі, адмяняліся канцэрты і вечары, на момант жалобы былі зачыненыя тэатры і кінематографы, прыпынілі гандаль кнігарні і крамы. Многія людзі хацелі прыняць удзел у пахаванні пісьменніка, аднак урад, асцерагаючыся стыхійных хваляванняў, усяляк перашкаджаў гэтаму. Людзі не маглі ажыццявіць свайго намеру, таму Ясная Паляна была літаральна засыпаная тэлеграмамі. Дэмакратычная частка расійскага грамадства была абураная паводзінамі ўрада, які доўгія гады трэціраваў Талстога, забараняў яго творы, і, нарэшце, перашкаджаў ушанаванню яго памяці.

== Творчасць ==
Дэбютаваў з аповесцямі «Дзяцінства» (1852), «Гады падлетка» (1854), «Юнацтва» (1857) і ваеннымі апавяданнямі «Набег», «Высечка лесу». Стварыў мастацкія нарысы «Севастопаль у снежні месяцы», «Севастопаль у маі», «Севастопаль у жніўні 1855 г.», (1855—56).

У аповесці «Казакі» (1863, не завершана) асэнсаванне ролі казацтва ў гістарычным лёсе Расіі і ўсходняга славянства. Раман-эпапея «Вайна і мір» (1863—69) — нябачаная ў літаратуры новага часу з’ява паводле жанру, багацця і шырыні паказу народнага жыцця і гістарычных падзей, па псіхалагічнай распрацаванасці характараў; у ім выявілася тэндэнцыя пераходу ад пункту гледжання народа ва ўсім, з чаго складаецца жыццё чалавека, у форме гарманізацыі свету, збліжэння пачаткаў жыцця праз маральны, эстэтычны рух дзеяння да народнай праўды, прастаты, шчырасці. Трагічныя старонкі еўрапейскай гісторыі, вайны, дыпламатычнай і прыдворнай маны, чалавечых смярцей і няшчасцяў у ім ураўнаважваюцца старонкамі народнага гераізму, чалавечай любові, самаахвярнасці. У рамане «Ганна Карэніна» (1875—77) асэнсаваны шматлікія пласты паслярэформеннага жыцця, калі «ўсё перавярнулася і пачынае ўкладвацца».

Панарама жыцця з яго вечнымі пытаннямі дабра і зла, любові і нянавісці, смерці і бяссмерця прадстаўлена ў шматлікіх мастацкіх празаічных («Халстамер», «Смерць Івана Ільіча», абодва 1886; «Крэйцэрава саната», 1891; «Айцец Сергій», 1911, і інш.) і драматычных («Улада цемры», 1886; «Плады асветы», 1890) творах.

У рамане «Уваскрэсенне» (1899) праз лёс галоўных герояў, праз іх блуканне па «кругах» чалавечай чысціні, падзенняў, пакут, духоўнага ўваскрэсення, па «кругах» жорсткай і бязлітаснай бюракратычнай машыны Л. Талстой паказаў праўдзівую і кантрасную карціну розных бакоў жыцця тагачаснай Расіі.

У творах апошніх дзесяцігоддзяў — драме «Жывы труп», аповесцях «Пасля балю» (абедзве апубл. 1911), «Хаджы-Мурат» (апубл. 1912), т.зв. народных апавяданнях — дасягнуў незвычайнага майстэрства лаканічнага пісьма: тонкасць і глыбіня псіхалагічнага аналізу суседнічаюць у іх з адкрытай пропаведдзю супраць антыгуманных, жорсткіх праяў грамадскага жыцця. Усё большае месца ў яго творчасці займала [[публіцыстыка]].

== Светапогляд, публіцыстыка ==
На пачатку 1880-х гадоў пасля працяглай і складанай эвалюцыі светапогляду Л. Талстой адкрыта абвясціў пра разрыў з афіцыйнай царкоўнай дактрынай як пануючай ідэалагічнай сістэмай і пра пераход на пазіцыі «простага працоўнага народа». Ён напісаў шэраг філасофска-публіцыстычных трактатаў («Споведзь», 1879—80; «Даследаванне дагматычнага багаслоўя», 1879—84; «У чым мая вера?», 1883—84; «Дык што ж нам рабіць?», 1885—86, і інш.), у якіх абвінаваціў афіцыйную царкву ў падтрымцы і апраўданні вайны і насілля. У трактаце «Царства божае ўнутры вас» (1893, на франц. мове; у Расіі забаронена, апубл. 1906) галоўнымі аб’ектамі выкрывання сталі ваеншчына, мілітарызм, сацыяльна-палітычныя сілы, занятыя маральнай і эканамічнай падрыхтоўкай крывавых канфліктаў і сусветнай вайны.

Складаныя пытанні мастацтва ў трактаце «Што такое мастацтва?» (1897—98). У канцы XIX ст. стварыў уласную арыгінальную тэорыю, у аснове якой ідэя нягвалту — своеасаблівая «праграма міру» з універсальным комплексам маральных і сацыяльна-этычных патрабаванняў. Найвышэйшую мэту ён бачыў у яднанні людзей і іх самаўдасканаленні праз адмаўленне служыць злу гвалту.

Ён адгукаўся на балючыя і вострыя пытанні сучаснасці («Рабства нашага часу», «Не забі», абодва 1900; «Не магу маўчаць!», «Корань зла», абодва 1908, і інш.). Сусветны рэзананс атрымала яго антываенная публіцыстыка («Салдацкая памятка», «Афіцэрская памятка», абодва 1901; «Адумайцеся!», 1905).

== Беларускія пераклады ==
* Ці шмат чалавеку трэба зямлі і др. апавяданьні. — Вільня, 1928.
* Ад чаго зло на свеце. — Вільня, 1929.
* Хаджы-Мурат. — Мн., 1931.
* Васкрэсенне. — Мн., 1937.
* Палікушка. Пасля бала. — Мн., 1937.
* Севастопальскія апавяданні. — Мн., 1937.
* Каўказскі нявольнік. — Мн., 1941.
* Апавяданні для дзяцей. — Мн., 1946.
* Аповесці і апавяданні. — Мн., 1954.
* Смерць Івана Ільіча. Крэйцарава саната. Гаспадар і парабак. — Мн., 1977.

== Заўвагі ==
{{notelist}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==

=== Кнігі ===

==== Кнігі пісьменнікаў ====
* Леў Талстой і Беларусь. — Мн., 1981.
* ''Адамовіч А. М.'', ''Чубакоў С. Н.'' Талстой // БЭ у 18 т. — Т. 15. — Мн., 2002.
* ''Гусев Н. Н.'' Л. Н. Толстой: Материалы к биогр. — М., 1954—70.
* ''Гудзий Н. К.'' Лев Толстой. 3 изд. — М., 1960.
* ''Шифман А. Н.'' Лев Толстой и Восток. — М., 1960.
* ''Арденс Н. Н.'' Творческий путь Л. Н. Толстого. — М., 1962.
* Толстой и зарубежный мир. Т. 1—2. — М., 1965.
* ''Куприянова Е. Н.'' Эстетика Л. Н. Толстого. — М.; Л., 1966.
* ''Чубаков С. Н.'' «Все дело жизни»: (Лев Толстой и поиски мира). — Мн., 1978.
* ''Ломунов К. Н.'' Лев Толстой в современном мире. — М., 1975.
* Л. Н. Толстой в воспомннаннях современннков. Ч. 1—2. — М., 1978.
* ''Опульская Л. Д.'' Роман-эпопея Л. Н. Толстого «Война и мир». — М., 1987
* Библиографический указатель литературы о Л. Н. Толстом. — М., 1999.
* ''Бунин И. А.'' [http://rulitbox.16mb.com/bunin_indep.html Освобождение Толстого] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130728120425/http://rulitbox.16mb.com/bunin_indep.html |date=28 ліпеня 2013 }} // И. А. Бунин. Собр. соч. в 6 т. — М.: Худ. лит., 1988.
* {{кніга|аўтар=Вересаев В. В.|загаловак=Да здравствует весь мир! (О Льве Толстом)|спасылка=http://my-shop.ru/_files/product/pdf/70/696560.pdf|месца=М.|выдавецтва=Директ-Медиа|год=2010|старонак=188|isbn=978-5-9989-4303-4}}{{Недаступная спасылка}}
* ''Горький М.'' [http://gorkiy.lit-info.ru/gorkiy/vospominaniya/lev-tolstoj.htm Лев Толстой] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130728110609/http://gorkiy.lit-info.ru/gorkiy/vospominaniya/lev-tolstoj.htm |date=28 ліпеня 2013 }} // М. Горький. Собр. соч. в 22 т. — 2-е изд., испр. аўтаром. — М.—Л.: ГИЗ, 1927. — Т. 15.
* {{кніга|аўтар=Мережковский Д. С.|загаловак=Л. Толстой и Достоевский|спасылка=http://imwerden.de/pdf/merezhkovsky_tolstoj_i_dostoevsky_2000_text.pdf|адказны=РАН; изд.подготовила Е. А. Андрущенко; отв. ред. А.Л. Гришунин|месца=М.|выдавецтва=Наука|год=2000|серыя=Лит. памятники|старонак=586|isbn=5-02-011599-1}}
* ''Роллан Р.'' Жизнь Толстого // Ромен Роллан. Собр. соч. — М.: Гослитиздат, 1954. — Т. 2. «Жизни великих людей». — С. 219—368.

==== Працы літаратуразнаўцаў ====
* {{кніга|аўтар=Лакшин В. Я.|частка=Толстой Лев Николаевич|спасылка частка=http://slovari.yandex.ru/~книги/БСЭ/Толстой%20Лев%20Николаевич/|загаловак=Большая советская энциклопедия|выданне=3-е изд|месца=М.|выдавецтва=Сов. энциклопедия|год=1977|том=26|ref=БСЭ}}
* {{кніга|аўтар=Шкловский В. Б.|загаловак= Лев Толстой|спасылка=http://imwerden.de/pdf/shklovsky_lev_tolstoy_1963_text.pdf|месца=М.|выдавецтва=Мол. гвардия|год=1963|серыя=«Жизнь замечательных людей»|старонак=864|ref=Шкловский В. Б.}}
* {{кніга|аўтар=Эйхенбаум Б. М.|частка= Из студенческих лет Л. Н. Толстого|спасылка частка=http://feb-web.ru/feb/tolstoy/critics/eih/eih-091-.htm?cmd=p|загаловак=О прозе
|адказны=И. Г. Ямпольский|месца=Л.|выдавецтва=Худ. лит., Лен. отд-ние|год=1969|старонкі=91—116|старонак=116|ref=Эйхенбаум Б. М.}}

==== Працы талстоўцаў ====
* {{кніга|аўтар=Бирюков П. Н.|загаловак=Биография Л. Н. Толстого в 4-х томах, 1905—1922|спасылка=http://www.azlib.ru/t/tolstoj_lew_nikolaewich/text_0890.shtml|месца=М. |выдавецтва=Алгоритм|год=2000|том=I—IV|серыя=Гений в искусстве|ref=Бирюков П. Н.}}
* {{кніга|аўтар=Булгаков В. Ф.|частка=Воспоминания секретаря Льва Толстого|загаловак=О Толстом. Воспоминания и рассказы|спасылка=http://www.marsexx.ru/tolstoy/shiffman-o-bulg.htm|адказны=Вступ. ст., прим., указ. А. И. Шифмана|месца=Тула|выдавецтва=Приокское кн. изд-во|год=1978|старонак=479|ref=Шифман А. И.}}
* {{кніга
|аўтар=Гусев Н. Н.|загаловак=Лев Николаевич Толстой. Материалы к биографии с 1828 по 1855 год|спасылка=http://feb-web.ru/feb/tolstoy/chronics/g54/g54.htm|адказны=Под ред. М. К. Добрынина|месца=М.|выдавецтва=Изд-во АН СССР|год=1954|старонак=720|ref=Гусев Н. Н. 1828 — 1855}}
* {{кніга|аўтар=Гусев Н. Н.|загаловак= Лев Николаевич Толстой. Материалы к биографии с 1855 по 1869 год|спасылка=http://feb-web.ru/feb/tolstoy/chronics/g57/g57.htm|адказны=Под ред. А. И. Шифмана|месца=М.|выдавецтва=Изд-во АН СССР|год=1957|старонак=720|ref=Гусев Н. Н. 1855 — 1869}}
* {{кніга|аўтар=Гусев Н. Н.|загаловак= Лев Николаевич Толстой. Материалы к биографии с 1870 по 1881 год|спасылка= http://feb-web.ru/feb/tolstoy/chronics/g63/g63.htm
|адказны=Под ред. А. И. Шифмана|месца= М.|выдавецтва=Изд-во АН СССР|год= 1963|старонак=917|ref=Гусев Н. Н. 1869 — 1881}}
* {{кніга|аўтар=Маковицкий Д. П.|загаловак=У Толстого. 1904—1910: «Яснополянские записки» : В 4 кн|спасылка=http://feb-web.ru/feb/litnas/default.asp?/feb/litnas/texts/l90/l90.html
|адказны=АН СССР. Ин-т мировой лит. им. А. М. Горького; Ред. комис. изд. С. А. Макашин, М. Б. Храпченко, В. Р. Щербина|месца=М.|выдавецтва=Наука|год=1979—1981|том=90|серыя=Лит. наследство|ref=Маковицкий Д. П.}}

==== Марксісцкая крытыка ====
* {{кніга|частка=Толстой Л. Н.|спасылка частка=http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc_literature/4568/Толстой|загаловак=Литературная энциклопедия|адказны=Под ред. А. В. Луначарского|месца=М.|выдавецтва=Гослитиздат|год=1939|том=XI|старонак=824|ref=Лит. энциклопедия}}

==== Тэматычныя агляды і мемуары ====
* {{кніга|загаловак=Русское православие: вехи истории|адказны=Науч. ред. А. И. Клибанов|месца=М.|год=1989|старонкі=433—434|ref=Клибанов}}
* {{кніга|аўтар=Толстой С. М.|загаловак=«Толстой и Толстые». Очерки из истории рода|арыгінал=„Tolstoï et les Tolstoï“. Essais de histoire de la famille|адказны=Пер. с фр. Н. И. Азаровой|месца=М.|выдавецтва=Сов. Россия|год=1990|старонак=228|ref=Толстой С. М.}}
* {{кніга|загаловак=Л. Н. Толстой в воспоминаниях современников : в 2 т|спасылка=http://feb-web.ru/feb/tolstoy/default.asp?/feb/tolstoy/critics/vs0.html|адказны=Ред. С. А. Макашин; сост., подгот. текста и комм. Г. В. Краснова и Н. М. Фортунатова|месца=М.|выдавецтва=Худ. лит|год=1978|том=1—2|серыя=Лит. мемуары|старонак=623 + 672|ref=ЛМ}}
* Лев Толстой в Иерусалиме: Материалы международной научной конференции «Лев Толстой: После юбилея» / Сост. Е. Д. Толстая. — М.: Новое литературное обозрение, 2013. — 432 с., ил. — (Научная библиотека). 1500 экз., ISBN 978-5-444-80111-6

=== Артыкулы ===

==== Акадэмічныя даследаванні ====
* {{кніга|аўтар=Бурнашева Н. И.|частка=Комментарии. «Севастополь в декабре месяце»|спасылка частка=http://feb-web.ru/feb/tolstoy/texts/pss100/t02/T02-275-.htm|загаловак=Толстой Л. Н. Полн. собр. соч. : в 100 т. — Худ. произведения : в 18 т|адказны=Подг. текста и комм. Н. И. Бурнашевой; ред. тома Л. Д. Громова-Опульская|месца=М.|выдавецтва=Наука|год=2002|том=II|старонкі=393—394|isbn=5-02-022757-9|ref=Бурнашева Н. И.}}
* {{кніга|аўтар=Жданов В., Зайденшнур Э.|частка=Художественные произведения [в юбилейном собрании сочинений Л. Н. Толстого]|спасылка частка=http://feb-web.ru/feb/tolstoy/critics/ln2/ln2-436-.htm|загаловак=Лев Толстой|месца=М.|адказны=АН СССР. Ин-т мировой лит. им. А. М. Горького; ред. тома С. А. Макашин|выдавецтва=Изд-во АН СССР|год=1961|том=69. Кн. 2|серыя=Литературное наследство|старонкі=436—471|ref=Жданов, Зайденшур}}
* {{кніга|аўтар=Лифшиц Г. М.|частка=Политическая борьба вокруг смерти Толстого|спасылка частка=http://feb-web.ru/feb/tolstoy/critics/ln2/LN2-321-.HTM?cmd=2|загаловак=Лев Толстой|адказны=АН СССР. Ин-т мировой лит. им. А. М. Горького; ред. тома С. А. Макашин|месца=М.|выдавецтва=Изд-во АН СССР|год=1961|том=69. Кн. 2|старонкі=321—402|серыя=Литературное наследство|ref=Лифшиц Г. М.}}
* {{кніга|аўтар=Мотылёва Т. Л.|частка=Толстой и современные зарубежные писатели|спасылка частка= http://feb-web.ru/feb/litnas/texts/l691/ln1-141-.htm|загаловак=Лев Толстой|адказны=АН СССР. Ин-т мировой лит. им. А. М. Горького; ред. тома С. А. Макашин|месца=М.|выдавецтва=Изд. АН СССР|год=1961|том=69. Кн. 1|старонкі=141—150|серыя=Литературное наследство|ref=Мотылёва}}

==== Водгукі крытыкаў і дзеячаў культуры ====
* {{cite web| author =Адамович Г. В.| date =1960-12-03| url =http://booksbunker.com/georgiy_adamovich/66316/1.html| title =Толстой. Речь на собрании в Париже 3 декабря 1960 года| archive-url =https://web.archive.org/web/20141129022901/http://booksbunker.com/georgiy_adamovich/66316/1.html| archive-date =29 лістапада 2014| url-status =dead}}
* {{cite web| author = Белый А.| url =http://az.lib.ru/editors/b/belyj_a/text_0200.shtml | title =Лев Толстой и культура (1912) }}
* {{cite web| author = Вересаев В. В.| url =http://bookre.org/reader?file=181035 | title =Художник жизни (О Льве Толстом) }}
* {{cite web| author = Леонов Л. М.| date = 1960-11-19| url = http://feb-web.ru/feb/tolstoy/critics/ln1/ln1-007-.htm| title = Слово о Толстом (Речь на торжественном заседании в Большом театре СССР 19 ноября 1960 г.)| archive-url = https://www.webcitation.org/6FmjEvTwF?url=http://feb-web.ru/feb/tolstoy/critics/ln1/ln1-007-.htm| archive-date = 10 красавіка 2013| url-status = live}}
* ''Мейерхольд В. Э.'' [http://shepilovsky.ru/pyat-let-s-mejerxoldom-vstrechi-s-pasternakom/28 О Толстом, Чехове, Блоке и Маяковском] // (Цитируется по изданию: ''Гладков А. К.'' [http://biblioteka.teatr-obraz.ru/node/7069 Мейерхольд] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090523152226/http://biblioteka.teatr-obraz.ru/node/7069 |date=23 мая 2009 }}: В 2-х т. М.: 1990. Т.2: Пять лет с Мейерхольдом; Встречи с Пастернаком.)
* {{cite web|author=Розанов В. В.|url=http://www.bibliotekar.ru/rus-Rozanov/25.htm|title=На закате дней. К 55-летию литературной деятельности Л. Н. Толстого|archive-url=https://www.webcitation.org/6FmjGYr97?url=http://www.bibliotekar.ru/rus-Rozanov/25.htm|archive-date=10 красавіка 2013|url-status=live}}
* {{cite web | author =Розанов В. В. | url =http://www.bibliotekar.ru/rus-Rozanov/61.htm | title =Толстой в литературе | archive-url =https://www.webcitation.org/6FmjIkBDE?url=http://www.bibliotekar.ru/rus-Rozanov/61.htm | archive-date =10 красавіка 2013 | url-status =live }}
* ''Свенцицкий В. П.'' [http://az.lib.ru/s/swencickij_w_p/text_0130_venok.shtml Венок на могилу Льва Толстого] // Наш современник. 2010. № 11.— С. 242—261.
* ''Святополк-Мирский Д. П.'' [http://www.ontext.info/58618 Сюжеты и язык произведений Толстого // «История русской литературы»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304212424/http://www.ontext.info/58618 |date=4 сакавіка 2016 }}
* {{артыкул
| аўтар         = Чернышевский Н. Г.
| загаловак      = Детство и отрочество. Сочинение графа Л. Н. Толстого. Военные рассказы графа Л. Н. Толстого
| спасылка        = http://ngchernyshevsky.ru/works/texts/books/15-3/Tolstoy/
| аўтар выдання = Чернышевский Н. Г.
| выданне       = Полное собрание сочинений : в 15 т
| месца         = М.
| год           = 1947
| том           = 3
| старонкі      = 421–431
}}
* {{артыкул|аўтар=Чуковский К. И.|загаловак=Л. Толстой об Уолте Уитмане|спасылка=http://www.chukfamily.ru/Kornei/Prosa/witman.htm|месца=М.|выдавецтва=Литературная газета|год=1940-08-25}}

== Спасылкі ==
{{Commons}}
* [http://slounik.org/120817.html Характарыстыка творчасці на Slounik.org]
* [http://www.tula.net/tgpu/Tolstoy/ Свет Льва Талстога] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080312144720/http://www.tula.net/tgpu/Tolstoy/ |date=12 сакавіка 2008 }} (рус.)
* [http://tolstoy.ru/creativity/90-volume-collection-of-the-works/ Финальные электронные версии книг] 90-томного собрания сочинений Л. Н. Толстого.
* [http://www.readingtolstoy.ru/ Весь Толстой в один клик] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150522190659/http://www.readingtolstoy.ru/ |date=22 мая 2015 }} — проект по созданию эталонной электронной версии 90-томного собрания сочинений Льва Толстого.
* [http://dlib.rsl.ru/rsl01003000000/rsl01003713000/rsl01003713486/rsl01003713486.pdf Граф Лев Толстой, великий писатель земли русской, в портретах, гравюрах, живописи, скульптуре, карикатурах]. Составили [[Краснов, Платон Николаевич|П. Н. Краснов]] и Л. М. Вольф. {{СПб.}}; Т-во М. О. Вольф, 1903, 104 с.
* [http://lib.russportal.ru/index.php?id=biogr.tolstoi_ln02 Определение Святейшего Синода, от 20-22 февраля 1901 года № 557, с посланием верным чадам Православной Грекороссийской Церкви о графе Льве Толстом] «Церковные ведомости». СПб., 1901.
* [http://lib.russportal.ru/index.php?id=biogr.tolstoi_ln03 Письмо графини С. А. Толстой к Митрополиту С.-Петербургскому и Ладожскому Антонию (Вадковскому)] «Прибавления к Церковным ведомостям». СПб., 1901.
* [http://lib.russportal.ru/index.php?id=biogr.tolstoi_ln04 Ответ митрополита Антония графине С. А. Толстой на её письмо по поводу оповещения святейшего Синода об отпадении от православной церкви графа Л. Н. Толстого] СПб., 1912.
* {{Супрацоўнік РАН|52375|Льва Николаевича Толстого}}
* [http://www.foma.ru/article/index.php?news=4860 Интервью Петра Толстого, праправнука Льва Николаевича, о творчестве Толстого и его отношениях с церковью] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131010174819/http://www.foma.ru/article/index.php?news=4860 |date=10 кастрычніка 2013 }}
* ''Уильям Никелл.'' [http://krotov.info/history/20/1900/19100911.html Смерть Толстого и жанр публичных похорон в России] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150404165140/http://krotov.info/history/20/1900/19100911.html |date=4 красавіка 2015 }}
* [http://www.olrs.ru/ Общество любителей русской словесности им. Л. Н. Толстого].
* [http://russia-today.narod.ru/past/gen/tolstoy_lev_nic.htm Родословная графа Л. Н. Толстого].
* {{rodovid|113579}}
* {{cite web|url=http://elib.gnpbu.ru/sections/0100/tolstoj/|title=Биография и основные труды Л. Н. Толстого на сайте Научной педагогической электронной библиотеки|publisher=elib.gnpbu.ru|access-date=15 чэрвеня 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160809232813/http://elib.gnpbu.ru/sections/0100/tolstoj/|archive-date=9 жніўня 2016|url-status=dead}}
* [http://zpalochka.narod.ru/bibl.html «Сайт близких единомышленников Л. Н. Толстого».] Работы толстовцев 1880—1986 г.г. и далее.

=== Творчасць Л. М. Талстога ===

=== Зборы сачыненняў ===
* {{кніга
|аўтар=Толстой Л. Н. 
|загаловак=Полное собрание сочинений в 90 томах
|спасылка= http://az.lib.ru/t/tolstoj_lew_nikolaewich/
|выданне= Юбилейное выданне 
|месца=М. 
|выдавецтва=Гослитиздат 
|год=1928—1958
|ref=ПСС, 90 т.}}
* {{кніга
|аўтар= Толстой Л. Н.
|загаловак= Собрание сочинений в 22 томах
|спасылка= http://rvb.ru/tolstoy/toc.htm
|месца= М.
|выдавецтва= «Художественная литература»
|год= 1978—1985
|ref=Собр. соч., 22 т.}}
* [http://www.feb-web.ru/feb/tolstoy/ ЭНИ «Лев Толстой» ] в Фундаментальной электронной библиотеке «Русская литература и фольклор».
* [http://www.magister.msk.ru/library/tolstoy/tolstoy.htm Сочинения Л. Н. Толстого] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230511060304/http://www.magister.msk.ru/library/tolstoy/tolstoy.htm |date=11 мая 2023 }} и статьи о нём.
* [http://hobbitaniya.ru/tolstoyln/tolstoyln.php Сказки Толстого Льва Николаевича]{{Недаступная спасылка}}.
* [http://www.chukfamily.ru/Kornei/Prosa/tolstoi.htm Последняя статья Льва Николаевича Толстого].

=== Кінахроніка і аўдыёзапісы Л. М. Талстога ===
* [http://www.youtube.com/watch?v=h9QsDBSUR0I Кадры кинохроники с Л. Н. Толстым].
* [http://tolstoy.ru/media/audio-recordings/ Л. Н. Толстой читает сказку «Волк» (аудиозапись и текст)]
* [http://imwerden.de/cat/modules.php?name=books&amp;pa=showbook&amp;pid=131 Л. Н. Толстой читает свои 23 письма 1908—1909 годов].
* [http://imwerden.de/cat/modules.php?name=books&amp;pa=showbook&amp;pid=132 Л. Н. Толстой читает прозу и статьи].
* [http://reportage.su/year/1908 Аудиозаписи Л. Н. Толстого (1908 год)]

{{продкі}}
{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Талстой}}
[[Катэгорыя:Пісьменнікі Расійскай імперыі]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]]
[[Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі]]
[[Катэгорыя:Драматургі Расійскай імперыі]]
[[Катэгорыя:Публіцысты Расійскай імперыі]]
[[Катэгорыя:Талстыя|Леў Мікалаевіч]]
[[Катэгорыя:Удзельнікі Крымскай вайны]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Тульскай вобласці]]
[[Катэгорыя:Памерлі ў Ліпецкай вобласці]]</text>
      <sha1>gyz6cbqhx4mh9f20xfyyd725jefvxxn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лось</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52378</id>
    <revision>
      <id>5152653</id>
      <parentid>5088737</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T15:04:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5152653</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="165218" sha1="p1e43i9lpckia4o7id1opjqso0snxop" xml:space="preserve">{{значэнні}}
{{Таксон
| name         =  
| image file   = 
| image descr  = 
| regnum       = Жывёлы
| latin        = Alces alces
| parent       = Alces
| author       = [[Linnaeus]], 1758
| rang         = Від
| wikispecies  =  Alces alces
| commons      =  Category:Alces alces
|range map         = 
 |range map caption = 
 |range map width   = 
| iucnstatus =LC
| children name =  
| children      =
}}
'''Лось''' (''Alces alces'') — самы высокі, вялікі і цяжкі з [[Неанталогія|сучасных]] [[Біялагічны від|відаў]] [[Алені|аленяў]] і [[Манатыпны таксон|адзіны від]] у родзе '''''Alces'''''. Большасць дарослых самцоў маюць шырокія пальчатыя {{нп3|Аленевыя рогі|рогі|ru|Оленьи рога}} (у форме «адкрытай далоні»); іншыя прадстаўнікі сямейства аленевых маюць завостраныя рогі з дэндрытнай («падобнай да галінкі») канфігурацыяй. Ласі жывуць у {{нп3|Цыркумпалярнае распаўсюджанне|цыркумпалярных||Circumpolar distribution}} [[Тайга|барэальных лясах]] або {{нп3|Умераныя шыракалістыя і змешаныя лясы|ўмераных шыракалістых і змешаных лясах|uk|Помірні широколистяні та мішані ліси}} [[Паўночнае паўшар’е|паўночнага паўшар’я]], выбіраючы больш [[Умераны клімат|прахалодныя]] раёны з умераным кліматам, а таксама ў {{нп3|Субарктычны клімат|субарктычным клімаце|ru|Субарктический климат}}.

[[Паляванне]] сфармавала адносіны паміж ласём і чалавекам як у Еўразіі, так і ў Паўночнай Амерыцы. Да [[Ранні Новы час|каланіяльнай эпохі]] (каля 1600—1700 гадоў н.э.) ласі былі каштоўнай крыніцай ежы для некаторых [[Карэнныя амерыканцы ЗША|племянных груп]] і [[Індзейцы Канады|першых нацый]]. Паляванне і страта асяроддзя пражывання скарацілі арэал лася; гэтая фрагментацыя прывяла да назірання «гарадскіх ласёў» у некаторых раёнах.

Лось быў рэінтрадукаваны ў некаторыя месцы свайго ранейшага пражывання. У цяперашні час найбуйнейшыя папуляцыі сустракаюцца ў [[Канада|Канадзе]], ва ўсіх правінцыях (за выключэннем [[Нунавут]]а і [[Востраў Прынца Эдуарда|вострава Прынца Эдуарда]]); значная колькасць ласёў сустракаецца на [[Аляска|Алясцы]], у Злучаных Штатах (за межамі Аляскі і Новай Англіі) большасць ласёў сустракаецца далей на поўначы, захадзе і паўночным усходзе (уключаючы [[Каларада]], [[Айдаха]], [[Мічыган]], [[Мінесота|Мінесоту]], [[Мантана|Мантану]], [[Паўночная Дакота|Паўночную Дакоту]], [[Юта|Юту]], [[Вермонт]], [[Вісконсін]] і [[Ваёмінг]]), і асобныя экзэмпляры былі дакументальна зафіксаваны як качавыя далёка на поўдзень да заходняй [[Аклахома|Аклахомы]], паўночнага ўсходу [[Арызона|Арызоны]] і паўночны захад [[Нью-Мексіка]], сустракаюцца ў [[Фенаскандыя|Фенаскандыі]], [[Краіны Балтыі|краінах Балтыі]], [[Каўказ|Каўказскім]] рэгіёне, [[Беларусь|Беларусі]], [[Польшча|Польшчы]], [[Усходняя Еўропа|Усходняй Еўропе]], [[Манголія|Манголіі]], [[Казахстан]]е і [[Расія|Расіі]]. 

Пераважна {{нп3|Браўзеры (экалагічная група)|браўзеры||Browser}}, рацыён лася складаецца з наземнай і воднай расліннасці, у залежнасці ад сезону; вецце, галінкі і сухастой складаюць вялікую частку зімовага рацыёну. [[Драпежніцтва|Драпежнікамі]] ласёў з’яўляюцца [[Воўк|ваўкі]], [[мядзведзі]], [[Чалавек|людзі]], [[Расамаха|расамахі]] (рэдка, нападаюць цялят) і [[Касатка|касаткі]] (рэдка, калі ласі плаваюць у акіяне). У адрозненне ад большасці іншых відаў аленяў, ласі не ўтвараюць статкі і з’яўляюцца {{нп3|Прэсацыяльнасць|адзіночнымі жывёламі|uk|Пресоціальність}}, за выключэннем цялятаў, якія застаюцца з маці, пакуль у ласіцы зноў не пачнецца {{нп3|Эструс|цечка|ru|Эструс}} (звычайна праз 18 месяцаў пасля родаў). У гэты момант ласіха праганяе сваё ласяня. Лось звычайна павольны і маларухомы, але можа праяўляць агрэсію пры абароне і рухацца вельмі хутка, калі яго раззлаваць або спалохаць. Іх {{нп3|Гон|перыяд гону|uk|Гін}} восенню адрозніваецца энергічнымі баямі паміж самцамі за самку.

=== Этымалогія назвы ===
Лось — агульнаславянскае слова, якое паходзіць ад той жа асновы, што і назвы такіх жывёл, як і [[лань]] і [[Алені|алень]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://lexicography.online/etymology/krylov/%D0%BB/%D0%BB%D0%BE%D1%81%D1%8C|title=«Лось» в этимологическом словаре Крылова Г. А.|website=ΛΓΩ|access-date=2025-04-02}}&lt;/ref&gt;. Агульнае для беларусаў, украінцаў і рускіх слова роднаснае чэшскаму los і польскаму łоś. Вытокавае праславянскае *''olsь'' &gt; ''лось'' падобнае *''olda'' &gt; ''лода''&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://lexicography.online/etymology/shansky/%D0%BB/%D0%BB%D0%BE%D1%81%D1%8C|title=«Лось» в словаре Шанского Н. М.|website=ΛΓΩ|access-date=2025-04-02}}&lt;/ref&gt; і роднаснае стар.-ісл. elgr «лось» (*algi-), англасакс. еоlh м. (*еlhа-), стар.-верхн.-ням. ёlаhо «лось», лац. аlсēs, грэч. ἄλκη, далей, імаверна, стар.-інд. ŕ̥c̨уаs «самец антылопы», памірск. rus «каменны баран»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://lexicography.online/etymology/vasmer/%D0%BB/%D0%BB%D0%BE%D1%81%D1%8C|title=«Лось» в словаре М. Фасмера|website=ΛΓΩ|access-date=2025-04-02}}&lt;/ref&gt;.

== Апісанне ==
[[Файл:Moose_crossing_river_in_yellowstone.jpg|міні|250px|Пераправа праз раку]]
У сярэднім дарослы лось дасягае 1.4 — 2.1 метра ў вышыню ў карку (на 30 см вышэй, чым наступны па велічыні алень, [[вапіці]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://jackmanmaine.org/maine-moose.php|title=Moose Facts from Maine|website=jackmanmaine.org|access-date=2025-04-02|archive-date=3 верасня 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090903005022/http://jackmanmaine.org/maine-moose.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;). Хвост кароткі (ад 6 да 8 см у даўжыню) і выглядае рудыментарным; у адрозненне ад іншых капытных, хвост лася занадта кароткі, каб адмахвацца ад насякомых. Вага самцоў — 380—700 кг, самак (або «ласіц») — 200—490 кг, у залежнасці ад падвіда і індывідуальных узроставых асаблівасцяў або асаблівасцяў харчавання&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://academic.oup.com/mspecies/article/doi/10.2307/3503876/2600543|аўтар=Albert W. Franzmann|загаловак=Alces alces|год=1981-05-08|выданне=Mammalian Species|выпуск=154|старонкі=1–7|issn=0076-3519|doi=10.2307/3503876}}&lt;/ref&gt; Даўжыня цела з галавой — 2.4 — 3.1 метра, рудыментарны хвост — 5 — 12 см&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://doi.org/10.56021/9780801857898|аўтар=Ronald Nowak|загаловак=Walker's Mammals of the World|год=1999|выдавецтва=Johns Hopkins University Press|isbn=978-0-8018-5789-8}}&lt;/ref&gt;. Самы буйны падвід — аляскінскі (''A. a. gigas''), можа дасягаць больш за 2,1 метра ў карку, размах рагоў 1,8 метра і важыць у сярэднім 634.5 кг у самцоў і 478 кг у самак&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.adfg.alaska.gov/index.cfm?adfg=educators.notebookseries|title=Moose // Alaska Wildlife Notebook Series, Alaska Department of Fish and Game|last=dfg.webmaster@alaska.gov|website=www.adfg.alaska.gov|access-date=2025-04-02}}&lt;/ref&gt;. Аднак, як правіла, рогі дарослага лася дасягаюць 1.2 — 1.5 метра. Самым буйным пацверджаным прадстаўніком гэтага віду быў самец, застрэлены на [[Юкан (рака)|рацэ Юкан]] у верасні 1897 года, які важыў 820 кг і дасягаў 2.33 метра ў карку&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Кніга|спасылка=https://archive.org/details/guinnessbookofan00wood|аўтар=Gerald L. Wood|загаловак=The Guinness book of animal facts and feats|год=1982|выдавецтва=Enfield, Middlesex : Guinness Superlatives|старонак=266|isbn=978-0-85112-235-9}}&lt;/ref&gt;. Ёсць паведамленні пра выпадкі гібелі яшчэ больш буйных ласёў, напрыклад самца, забітага ў 2004 годзе, які важыў 1 043 кг&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.moosehuntinginfo.com/world-record-moose.php|title=World Record Trophy Moose|website=www.moosehuntinginfo.com|access-date=2025-04-02}}&lt;/ref&gt;, і самца, які, як паведамляецца, важыў 1 180 кг, але ніводны з іх не пацверджаны, а некаторыя могуць лічыцца ненадзейнымі&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;.

=== Галава ===

Галава буйная, гарбаносая, з віслай мясістай верхняй губой. Пад горлам мяккі скурысты падгрудак даўжынёй 25-40 см.

==== Рогі ====
[[Файл:Alces_alces_8492.JPG|міні|250px|{{нп3|Аленевыя рогі|Рогі|ru|Оленьи рога}} растуць, пакрытыя мяккім пухнатым {{нп3|Панты|аксамітным|ru|Панты}} покрывам. Крывяносныя сасуды ў аксаміце транспартуюць пажыўныя рэчывы для падтрымкі росту пантаў.]]
[[Файл:Moose_Skull_sideview.jpg|міні|250px|[[Чэрап]] лася]]
Рогі ласёў-самцоў — тыповыя для прадстаўнікоў сямейства [[Алені|аленевых]], памер і хуткасць росту вызначаюцца рацыёнам і ўзростам&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Кніга|спасылка=https://archive.org/details/moose0000rodg|аўтар=Art Rodgers|загаловак=Moose|год=2001|выдавецтва=Stillwater, MN : Voyageur Press|старонак=78|isbn=978-0-89658-521-8}}&lt;/ref&gt;. Памер і сіметрыя колькасці адростаў на рагах сігналізуюць пра здароўе лася, і ласіцы могуць выбіраць партнёраў паводле памеру і сіметрыі рагоў&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://bioone.org/journals/journal-of-mammalogy/volume-82/issue-3/1545-1542_2001_082_0814_FAIAOA_2.0.CO_2/FLUCTUATING-ASYMMETRY-IN-ANTLERS-OF-ALASKAN-MOOSE-SIZE-MATTERS/10.1644/1545-1542(2001)082%3C0814:FAIAOA%3E2.0.CO;2.short|аўтар=R. Terry Bowyer, Kelley M. Stewart, John G. Kie, William C. Gasaway|загаловак=FLUCTUATING ASYMMETRY IN ANTLERS OF ALASKAN MOOSE: SIZE MATTERS|год=2001-08|мова=en|выданне=Journal of Mammalogy|том=82|выпуск=3|issn=0022-2372|doi=10.1644/1545-1542(2001)082%3C0814:faiaoa%3E2.0.co;2.short}}&lt;/ref&gt;. Самцы выкарыстоўваюць рогі для дэманстрацыі дамінавання, для спарынгу або барацьбы з супернікамі&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

Рогі самца растуць у выглядзе цыліндрычных пучкоў, якія выступаюць з кожнага боку галавы пад прамым вуглом да сярэдняй лініі чэрапа, а затым раздвойваюцца. Ніжні зубец гэтай вілкі можа быць або простым, або падзеленым на два ці тры {{нп3|Зубец (структура)|зубцы||Tine (structural)}}, з некаторай пляскатасцю. У большасці ласёў рогі шырокія і пальчатыя (плоскія) з зубцамі (вастрыямі) па вонкавым краі&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. У межах экалагічнага арэала лася ў Еўропе паўночныя папуляцыі дэманструюць пальчаты малюнак рагоў, а рогі еўрапейскага лася, які жыве ў паўднёвай частцы яго арэала, звычайна маюць дэндрытны малюнак і параўнальна невялікія, магчыма, з-за эвалюцыйнага ціску палявання людзьмі, якія цэняць вялікія пальчатыя рогі. Еўрапейскі лось з рагамі, прамежкавымі паміж пальчатымі і дэндрытавымі формамі, сустракаецца ў сярэдзіне арэала з поўначы на поўдзень&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://jukuri.luke.fi/handle/10024/546819|аўтар=Tuire Nygrén, Jyrki Pusenius, Raisa Tiilikainen, Jan Korpelainen|загаловак=Moose antler type polymorphism: age and weight dependent phenotypes and phenotype frequencies in space and time|год=2007|мова=en}}&lt;/ref&gt;. Ласі з рагамі маюць больш востры слых, чым без рагоў. Даследаванне трафейных рагоў з дапамогай мікрафона паказала, што пальчатыя рогі дзейнічаюць як парабалічны адбівальнік, узмацняючы гук у вушах лася&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://engagedscholarship.csuohio.edu/scimath_facpub/213/|аўтар=George Bubenik, Peter Bubenik|загаловак=Palmated Antlers of Moose May Serve as A Parabolic Reflector of Sounds|год=2008-08-01|выданне=European Journal of Wildlife Research|том=54|выпуск=3|старонкі=533–535|doi=10.1007/s10344-007-0165-4}}&lt;/ref&gt;.

Рогі дарослых ласёў аляскінскага падвіду (ад 5 да 12 гадоў) маюць звычайны максімальны размах больш за 200 см. Да 13 гадоў рогі лася памяншаюцца ў памеры і сіметрыі. Самы шырокі зафіксаваны роскід склаў 210 см у папярочніку. Аляскінскі лось таксама трымае рэкорд самай вялікай вагі рагоў — 36 кг&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

Узрост паказвае дыяметр пучка рога, а не колькасць зубцоў&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. У [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыцы]] рогі лася (''A. a. americanus'') звычайна большыя, чым у еўразійскага лася, і маюць дзве лопасці з кожнага боку, як у матылька. Рогі еўразійскага лася нагадваюць марскую ракавіну з адной доляй з кожнага боку&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. У паўночнасібірскага лася (а''A. a. bedfordiae'') задні аддзел галоўнай вілкі дзеліцца на тры зубцы, без выразнай пляскатасці. У звычайнага лася (''A. a. alces'') гэтая галіна звычайна пашыраецца ў шырокую пальму з адным вялікім зубцом у аснове і мноствам меншых карчакоў на вольнай мяжы. Ёсць, аднак, [[Скандынавія|скандынаўскі]] падвід звычайнага лася, у якога рогі больш простыя і нагадваюць рогі ўсходнесібірскіх жывёл. У паўночнаамерыканскіх ласёў пальмацыя больш выразная, чым у тыповых скандынаўскіх ласёў.
[[Файл:Alces_alces.jpg|міні|250px|Маладая самка (''A. a. americana'') у пачатку чэрвеня.]]
Пасля шлюбнага перыяду самцы скідаюць рогі, каб захаваць энергію на зіму. Новы набор рагоў вырасце вясной. У рагоў займае ад трох да пяці месяцаў, каб цалкам развіцца, што робіць іх адным з самых хуткарослых органаў жывёл. Рост пантаў «сілкуецца» шырокай сістэмай крывяносных сасудаў у скурным покрыве, які змяшчае шматлікія валасяныя фалікулы, што надаюць яму «аксамітную» структуру&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Гэта патрабуе інтэнсіўнага выпасу на дыеце з высокім утрыманнем пажыўных рэчываў. Да верасня «аксаміт» выдаляецца шляхам трэння і адбівання, што змяняе колер рагоў. Няспелыя самцы могуць не скідаць рогі на зіму, але захоўваюць іх да наступнай вясны. Птушкі, драпежныя жывёлы і грызуны ядуць скінутыя рогі, бо яны поўныя бялку, а самі ласі з’ядаюць аксаміт пантаў, каб атрымаць пажыўныя рэчывы&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

Калі самца [[Кастрацыя|кастрыраваць]] фізічна або {{нп3|Хімічная кастрацыя|хімічным спосабам||Chemical castration}}, ён скіне цяперашні набор рагоў на працягу двух тыдняў, а затым адразу ж пачне адрошчваць новы набор дэфармаваных і бясформеных рагоў, якія ён будзе насіць да канца жыцця, не скідаючы зноў; падобныя дэфармаваныя рогі могуць быць вынікам дэфіцыту тэстастэрону, выкліканага {{нп3|Крыптархізм|крыптархізмам|ru|Крипторхизм}} або старасцю&lt;ref name=&quot;:22&quot;&gt;{{Кніга|загаловак=Ecology and management of the North American moose|адказны=Albert W. Franzmann, Wildlife Management Institute|год=1997|выданне=1. ed|месца=Washington, DC|выдавецтва=Smithsonian Inst. Press|старонак=733|серыя=A Wildlife Management Institute book|isbn=978-1-56098-775-8}}&lt;/ref&gt;. Гэтыя дэфармаваныя рогі складаюцца з жывых касцей, якія ўсё яшчэ растуць або могуць расці, бо тэстастэрон неабходны, каб спыніць рост рагоў&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Артыкул|спасылка=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17754996|аўтар=K. L|загаловак=Horns, Pronghorns, and Antlers. Evolution, Morphology, Physiology, and Social Significance. George A. Bubenik and Anthony B. Bubenik, Eds. Springer-Verlag, New York, 1990. xii, 562 pp., illus. $89|год=1990-12-07|выданне=Science (New York, N.Y.)|том=250|выпуск=4986|старонкі=1458|issn=0036-8075|doi=10.1126/science.250.4986.1458}}&lt;/ref&gt;. Яны могуць прымаць адну з дзвюх формаў. «Кактусавыя рогі»&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; звычайна захоўваюць прыблізную форму рагоў звычайнага лася, але маюць на сваёй паверхні шматлікія перламутрападобныя {{нп3|Экзастоз|экзастозы|ru|Экзостоз}}; створаныя з жывой косці, яны лёгка ламаюцца, але могуць адрасці. Перукі ({{IPAc-en|US|p|ə|'|ɹ|u:|k|s}}) — падобныя на пухліны рогі, якія пастаянна растуць, а іх знешні выгляд нагадвае каралы&lt;ref name=&quot;:22&quot; /&gt;. Як у [[Казуля еўрапейская|еўрапейскіх казуль]] у ласёў часцей развіваюцца перукі, чым рогі кактуса, чым у больш развітых аленяў, але ў адрозненне ад казуль у ласёў не адбываецца фатальнай дэкальцынацыі чэрапа ў выніку росту перукаў&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://books.google.com/books?id=bcWZX-IMEVkC&amp;pg=PA244|аўтар=Valerius Geist|загаловак=Deer of the World: Their Evolution, Behaviour, and Ecology|год=1998|выдавецтва=Stackpole Books|старонак=470|isbn=978-0-8117-0496-0}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;, а яны могуць падтрымліваць працяглы рост, пакуль не стануць занадта вялікімі для поўнага забеспячэння крывёй&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-gb|url=https://upcolorado.com/university-press-of-colorado/item/1827-ecology-and-management-of-the-north-american-moose-second-edition|title=University Press of Colorado - Ecology and Management of the North American Moose|website=upcolorado.com|access-date=2025-04-02}}&lt;/ref&gt;. арактэрныя на выгляд перукі (часта іх называюць «рагамі д’ябла») з’яўляюцца крыніцай некалькіх міфаў і легенд сярод многіх груп [[Інуіты|інуітаў]], а таксама шэрагу іншых плямёнаў карэнных народаў Паўночнай Амерыкі.

У вельмі рэдкіх выпадках у ласіц таксама могуць вырасці рогі. Звычайна гэта тлумачыцца гарманальным дысбалансам&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=http://www.alaskapublic.org/2009/10/19/it%E2%80%99s-a-bull-moose%E2%80%A6no-a-cow%E2%80%A6/|title=It’s a Bull Moose…No a Cow…|last=Patrick Yack, Alaska Public Media|website=Alaska Public Media|date=2009-10-20|access-date=2025-04-02|archive-date=20 студзеня 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120120114602/http://www.alaskapublic.org/2009/10/19/it%E2%80%99s-a-bull-moose%E2%80%A6no-a-cow%E2%80%A6/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

==== Пыса і нюх ====
Пыса лася вылучаецца сярод жывых аленевых буйнымі памерамі; таксама ёсць ноздры, якія лось можа закрываць, калі ласуецца воднай расліннасцю. Губа лася, у англамоўнай літаратуры {{lang-en|proboscis}} (літаральна хобат), імаверна, развілася як прыстасаванне да паўводнага харчавання са стратай {{нп3|Рынарый|рынарыя||Rhinarium}} і развіццём верхняга нюхальнага слупа, асобнага ад ніжняга дыхальнага слупа&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Артыкул|спасылка=https://doi.org/10.1096/fasebj.2019.33.1_supplement.767.19|аўтар=Anthony Santino Pagano, Jeffrey T. Laitman, Kurt Albertine, Samuel Marquez|загаловак=Evolution of the proboscis in the moose, &lt;i&gt;Alces alces&lt;/i&gt;: Evidence from Morphology and Ecology|год=2019-04|выданне=The FASEB Journal|том=33|выпуск=S1|issn=0892-6638|doi=10.1096/fasebj.2019.33.1_supplement.767.19}}&lt;/ref&gt;. Гэта раздзяленне спрыяе востраму нюху ласёў, якія яны выкарыстоўваюць для выяўлення крыніц вады, пошуку ежы пад снегам, а таксама для ідэнтыфікацыі партнёраў або драпежнікаў&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://doi.org/10.1002/ar.24022|аўтар=Samuel Márquez, Anthony S. Pagano, Carrie S. Mongle, Kurt H. Albertine, Jeffrey T. Laitman|загаловак=The Nasal Complex of a Semiaquatic Artiodactyl, the Moose (&lt;i&gt;Alces alces&lt;/i&gt;): Is it a Good Evolutionary Model for the Ancestors of Cetaceans?|год=2018-12-14|выданне=The Anatomical Record|том=302|выпуск=5|старонкі=667–692|issn=1932-8486|doi=10.1002/ar.24022}}&lt;/ref&gt;.

=== Тулава ===
Масіўнае тулава і шыя ў лася кароткія, карак высокі, у выглядзе гарба. Афарбоўка тулава параўнальна аднатонная, бурая. Ніжнія часткі бакоў, перад жывата і верхнія часткі ног крыху цямнейшыя за шыю і спіну. Сезонны дымарфізм у афарбоўцы выяўлены слаба&lt;ref&gt;{{кніга|ref=|спасылка=|аўтар=[[Барыс Парфёнавіч Савіцкі|Савицкий Б. П.]], [[Сяргей Уладзіміравіч Кучмель|Кучмель С. В.]], [[Леанід Дзмітрыевіч Бурко|Бурко Л. Д.]]|загаловак=Млекопитающие Беларуси|адказны=|год=2005|частка=|арыгінал=|выданне=|месца=Мінск|выдавецтва=Изд. центр БГУ|том=|старонкі=|старонак=319|серыя=|isbn=|тыраж=}}&lt;/ref&gt;.

==== Падгрудак ====
У самца і самкі лася ёсць {{нп3|падгрудак|||Dewlap}}&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.britannica.com/animal/moose-mammal#ref1022349|title=Moose {{!}} Habitat, Size, Weight, Diet, Antlers, &amp; Facts {{!}} Britannica|website=www.britannica.com|date=2025-03-23|access-date=2025-04-02}}&lt;/ref&gt;, які прадстаўляе сабой зморшчыну скуры пад падбародкам. Яго дакладная функцыя невядомая, але некаторыя марфалагічныя аналізы паказваюць на астуджальную (тэрмарэгуляцыйную) функцыю&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4949748/|аўтар=Jakob Bro-Jørgensen|загаловак=Evolution of the ungulate dewlap: thermoregulation rather than sexual selection or predator deterrence?|год=2016|выданне=Frontiers in Zoology|том=13|старонкі=33|issn=1742-9994|doi=10.1186/s12983-016-0165-x}}&lt;/ref&gt;. Іншыя тэорыі ўключаюць сігнал прыдатнасці ў спарванні, як візуальны і нюхальны сігнал, або як сігнал дамінавання самцоў, як і рогі&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-us|url=http://bioweb.uwlax.edu/bio203/s2012/hautala_gavi/|title=Moose - Homepage|website=bioweb.uwlax.edu|access-date=2025-04-02|archive-date=8 лютага 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180208200728/http://bioweb.uwlax.edu/bio203/s2012/hautala_gavi/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

==== Скура і поўсць ====
Шкура лася тыповая для [[Алені|сямейства аленевых]]. Валасяны пакроў лася складаецца з чатырох тыпаў валасоў: [[вейкі]], [[Вібрысы|вусы]], {{нп3|восцевыя валасы||uk|Остьове волосся}} і [[воўна]]. Даўжыня і гушчыня поўсці вар’іруецца ў залежнасці ад сезону, узросту і вобласці цела&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.researchgate.net/publication/260120646_Morphology_of_the_skin_of_Moose_Alces_alces_L|title=(PDF) Morphology of the skin of Moose (Alces alces L.)|website=ResearchGate|access-date=2025-04-02}}&lt;/ref&gt;. Поўсць складаецца з двух слаёў — верхняга з доўгіх восцевых валасоў і мяккага шарсцістага падшэрстка. Восцевыя валасы полыя і напоўнены паветрам для лепшай ізаляцыі, што таксама дапамагае жывёлам заставацца на плаву падчас плавання&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.newfoundlandbiggamehunting.com/post/newfoundland-moose-trivia|title=Newfoundland Big Game Hunting — Newfoundland Moose Trivia|website=www.newfoundlandbiggamehunting.com|access-date=2025-04-02|archive-date=2 красавіка 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250402183155/https://www.newfoundlandbiggamehunting.com/post/newfoundland-moose-trivia|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;.

=== Ногі ===
Ногі моцна выцягнутыя, на вадапоі лось змушана заходзіць глыбока ў ваду ці становіцца на запясці. Поўсць на нагах светла-шэрая, амаль белая.

==== Капыты ====
[[Файл:Tracksdeepsnow.JPG|злева|міні|250px|Доўгія ногі дазваляюць ласю лёгка прабірацца па глыбокай вадзе або снезе.]]
Як і ва ўсіх прадстаўнікоў атрада [[Парнакапытныя|парнакапытных]], ногі лася маюць два вялікія арагавелыя капыты, якія адпавядаюць трэцяму і чацвёртаму пальцам, з двума маленькімі заднебаковымі {{нп3|Прыбыты кіпцюр|прыбытымі кіпцюрамі||Dewclaw}} (рудыментарнымі пальцамі), якія адпавядаюць другому і пятаму пальцам. Капыт чацвёртага пальца шырэйшы за капыт трэцяга пальца, у той час як унутраны капыт трэцяга пальца даўжэйшы за капыт чацвёртага пальца. Такая канфігурацыя ступні спрыяе хадзе па мяккай зямлі&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://doi.org/10.1016/j.zool.2008.11.001|аўтар=Anna Keller, Marcus Clauss, Evelyne Muggli, Karl Nuss|загаловак=Even-toed but uneven in length: the digits of artiodactyls|год=2009-07|выданне=Zoology|том=112|выпуск=4|старонкі=270–278|issn=0944-2006|doi=10.1016/j.zool.2008.11.001}}&lt;/ref&gt;. Пад нагрузкай капыт расхінаецца, павялічваючы паверхню, што абмяжоўвае апусканне лапы лася ў мяккі грунт або снег і павялічвае эфектыўнасць пры плаванні. Маса цела на плошчу паверхні адбітка ступні лася займае сярэдняе значэнне паміж значэннямі ступні {{bt-bellat|Віларог{{!}}віларога|Antilocapra americana}}, якая мае жорсткія ступні без прыбытых кіпцюроў — аптымізаваная для хуткаснага бегу, і ступні [[Паўночны алень|карыбу]], якая больш круглявая з вялікімі кіпцюрамі, аптымізаванымі для хады па глыбокім снезе. Маса цела лася на плошчу {{нп3|След|следу||Footprint}} прыкладна ўдвая большая, чым у карыбу&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://publications.slu.se/?file=publ/show&amp;id=19275|аўтар=Caroline Lundmark|загаловак=Morphological and behavioral adaptations of moose to climate, snow, and forage|год=2008|мова=en|выданне=Acta Universitatis Agriculturae Sueciae|выпуск=2008:67|issn=1652-6880}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://doi.org/10.2307/1937779|аўтар=Edmund S. Telfer, John P. Kelsall|загаловак=Adaptation of Some Large North American Mammals for Survival In Snow|год=1984-12|выданне=Ecology|том=65|выпуск=6|старонкі=1828–1834|issn=0012-9658|doi=10.2307/1937779}}&lt;/ref&gt;.

Капыты на пярэдніх нагах завостраныя, што дазваляе ласю выкарыстоўваць іх як зброю ў сутычках з драпежнікамі накшталт ваўкоў ці мядзведзяў (але не ў шлюбных паядынках з супернікамі, каб не вырабіць ім калецтваў). Усяго аднаго ўдару такім капытом дастаткова для таго, каб прабіць ворагу чэрап ці распароць жывот.

== Арэал і месцы распаўсюджання ==
[[Файл:Thermal_image_of_a_cow_moose_during_winter.jpg|міні|250px|Цеплавая выява ласіцы. Яе густы, грубы мех з полымі валасінкамі ў сярэднім толькі на 8,3 °C вышэй за тэмпературу навакольнага асяроддзя — 23 °C, паказваючы нізкія страты цяпла.]]

Пашыраны ў лясной і лесастэпавай зонах [[Еўразія|Еўразіі]] і [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]].

Ласі патрабуюць асяроддзя пражывання з адпаведнымі ядомымі раслінамі (напрыклад, сажалкавая трава, маладыя дрэвы і кусты), хованкі ад драпежнікаў і абароны ад вельмі гарачага ці халоднага надвор’я. Каб задаволіць гэтыя патрабаванні, ласі падарожнічаюць па розных месцах пражывання з улікам сезонаў&lt;ref name=&quot;autogenerated12&quot;&gt;{{cite report|url=https://extension.unh.edu/resources/files/Resource003858_Rep5484.pdf|title=New Hampshire's moose population vs climate change|first=Kristine|last=Rines|publisher=New Hampshire Fish and Game Department|access-date=May 15, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180516103753/https://extension.unh.edu/resources/files/Resource003858_Rep5484.pdf|archive-date=May 16, 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Ласі — прыстасаваныя да холаду млекакормячыя з патоўшчанай скурай, шчыльнай цеплазахоўваючай поўсцю і нізкім суадносінамі паверхні да аб’ёму, што забяспечвае выдатную холадаўстойлівасць, але дрэнную ўстойлівасць ад спякоты. Ласі выжываюць у гарачым надвор’і, знаходзячыся ў цені або прахалодным ветры, або апускаючыся ў прахалодную ваду. У спякотнае надвор’е ласёў часта бачаць у балотах, азёрах і сажалках, дзе яны не толькі ядуць ля берага, але плаваюць і занырваюць на глыбіню. Пры цеплавым стрэсе ласі могуць не здабываць ежу летам і не набіраюць дастаткова тлушчу, каб перажыць зіму. Акрамя таго, ласіцы могуць не цяліцца без адпаведнага летняга прыросту вагі. Ласі патрабуюць доступу як да маладога лесу для харчавання, так і да спелага лесу для прытулку і хованкі. Парушаны пажарамі і высечкамі лес спрыяе росту кармоў для ласёў. Ласі таксама маюць патрэбу ў доступе да мінеральных лізунцоў, бяспечных месцаў для цялення і водных кармленняў&lt;ref name=&quot;autogenerated12&quot; /&gt;.

Ласі пазбягаюць раёнаў з невялікім снегам або без яго, бо гэта павялічвае рызыку нападу ваўкоў, і пазбягаюць раёнаў з глыбокім снегам, бо гэта пагаршае рухомасць. Такім чынам, ласі выбіраюць месца пражывання на аснове кампрамісаў паміж рызыкай драпежніцтва, даступнасцю ежы і глыбінёй снегу&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://doi.org/10.1111/j.2005.0906-7590.04263.x|аўтар=Christian Dussault, Jean‐Pierre Ouellet, Réhaume Courtois, Jean Huot, Laurier Breton, Hélène Jolicoeur|загаловак=Linking moose habitat selection to limiting factors|год=2005-08-20|выданне=Ecography|том=28|выпуск=5|старонкі=619–628|issn=0906-7590|doi=10.1111/j.2005.0906-7590.04263.x}}&lt;/ref&gt;. З рэінтрадукцыяй зуброў у барэальныя лясы ўзнікла некаторая заклапочанасць, што зубры будуць канкурыраваць з ласямі за зімовыя месцы пражывання, што пагоршыць дынаміку зніжэння папуляцыі ласёў. Аднак гэта не здаецца праблемай. Ласі аддаюць перавагу субальпійскім хмызнякам ранняй зімой, а зубры аддаюць перавагу вільготным асаковым далінным лугам ранняй зімой. Позняй зімой ласі аддаюць перавагу далінам рэк з ліставым лясным покрывам або альпійскай мясцовасці над лініяй дрэў, а зубры — вільготным асаковым лугам або сонечным паўднёвым травяністым схілам&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://doi.org/10.1007/s10344-018-1184-z|аўтар=Thomas S. Jung, Sophie M. Czetwertynski, Fiona K. A. Schmiegelow|загаловак=Boreal forest titans do not clash: low overlap in winter habitat selection by moose (Alces americanus) and reintroduced bison (Bison bison)|год=2018-04-16|выданне=European Journal of Wildlife Research|том=64|выпуск=3|issn=1612-4642|doi=10.1007/s10344-018-1184-z}}&lt;/ref&gt;.

=== Паўночная Амерыка ===
Пасля павелічэння на працягу большай часткі [[XX стагоддзе|XX стагоддзя]] папуляцыя ласёў у Паўночнай Амерыцы рэзка скарачалася з 1990-х гадоў. Папуляцыі значна павялічыліся з паляпшэннем асяроддзя пражывання і аховы, але цяпер папуляцыя ласёў хутка скарачаецца&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.nytimes.com/2013/10/15/science/earth/something-is-killing-off-the-moose.html|title=Moose Die-Off Alarms Scientists|first=Jim|last=Robbins|website=The New York Times|date=2013-10-14|access-date=2025-04-04}}&lt;/ref&gt;. Гэта зніжэнне было звязана з адкрыццём дарог і ландшафтаў у паўночным арэале ласёў, што дазволіла аленям размножыцца ў раёнах, дзе яны раней не былі распаўсюджаны. Такі замах аленяў на асяроддзе пражывання ласёў прывёў апошніх да кантакту з раней незнаёмымі ўзбуджальнікамі, у тым ліку з {{bt-bellat||Parelaphostrongylus tenuis}} і {{bt-bellat||Fascioloides magna}}, і, меркавана, гэтыя паразіты спрыялі зніжэнню папуляцыі ласёў&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.startribune.com/solved-deer-have-direct-role-in-death-of-minnesota-moose/455232463|title=Solved: Deer have direct role in death of Minnesota moose|first=Josephine|last=Marcotty|website=www.startribune.com|date=2017-11-07|access-date=2025-04-04|archive-date=16 красавіка 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250416152009/https://www.startribune.com/solved-deer-have-direct-role-in-death-of-minnesota-moose/455232463|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://firstforwildlife.wordpress.com/2014/12/02/studies-show-relationship-between-wolves-and-minnesota-moose-population-decline/|title=Studies Show Relationship between Wolves and Minnesota Moose Population Decline|last=firstforwildlife|website=First For Wildlife|date=2014-12-02|access-date=2025-04-04}}&lt;/ref&gt;.

У [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыцы]] арэал ласёў уключае амаль усю [[Канада|Канаду]] (за выключэннем [[Арктыка|Арктыкі]] і [[Ванкувер (востраў)|вострава Ванкувер]]), большую частку [[Аляска|Аляскі]], паўночную і ўсходнюю [[Паўночная Дакота|Паўночную Дакоту]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://gf.nd.gov/wildlife/id/ungulates/moose|title=Moose {{!}} North Dakota Game and Fish|website=gf.nd.gov|access-date=2025-04-04}}&lt;/ref&gt;, поўнач [[Новая Англія|Новай Англіі]], раён гор [[Адырандак]] і нагор’е Таканік на паўночным усходзе штата [[Нью-Ёрк (штат)|Нью-Ёрк]]&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://alcesjournal.org/index.php/alces/article/view/73|аўтар=David W. Wattles, Stephen DeStefano|загаловак=STATUS AND MANAGEMENT OF MOOSE IN THE NORTHEASTERN UNITED STATES|год=2011-01-13|мова=en|выданне=Alces|том=47|старонкі=53–68|issn=2293-6629}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://dec.ny.gov/nature/animals-fish-plants/moose|title=Moose - NYSDEC|website=dec.ny.gov|access-date=2025-04-04}}&lt;/ref&gt;, вярхоўі [[Скалістыя горы|Скалістых гор]], поўнач [[Мінесота|Мінесоты]], поўнач [[Вісконсін]]а, верхні паўвостраў [[Мічыган]]а і [[востраў Раяль]] у [[Верхняе (возера)|Верхнім возеры]]. Гэты велізарны арэал, які змяшчае разнастайныя асяроддзі пражывання, змяшчае чатыры з шасці паўночнаамерыканскіх падвідаў. На Захадзе папуляцыі ласёў распаўсюджваюцца па Канадзе ([[Брытанская Калумбія]] і [[Альберта (правінцыя)|Альберта]]). Ізаляваныя групы былі правераны на поўдні да гор [[Юта|Юты]] і [[Каларада]] і на захадзе да [[Уэнатчы|возера Уэнатчы]] ў [[Каскадныя горы|Вашынгтонскіх каскадах]]. На паўночным захадзе ЗША арэал уключае [[Ваёмінг]], [[Мантана|Мантану]], [[Айдаха]] і меншыя раёны [[Вашынгтон (штат)|Вашынгтона]] і [[Арэгон]]а&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dfw.state.or.us//conservationstrategy/news/2009/2009_october.asp|title=ODFW Oregon Conservation Strategy News|website=www.dfw.state.or.us|access-date=2025-04-04}}&lt;/ref&gt;. Ласі пашырылі свой арэал на поўдзень у заходніх Скалістых гарах, з першымі назіраннямі ў [[Елаўстонскі нацыянальны парк|Елаўстонскім нацыянальным парку]] ў 1868 годзе, а затым да паўночнага схілу [[Юінта (горы)|гор Юінта]] ў штаце [[Юта]] ў першай палове XX стагоддзя&lt;ref name=&quot;:30&quot;&gt;{{Артыкул|спасылка=https://digitalcommons.usu.edu/wild_facpub/2836/|аўтар=Michael L. Wolfe, Kent R. Hersey, David C. Stoner|загаловак=A History of Moose Management in Utah|год=2010|мова=en}}&lt;/ref&gt;. Гэта самая паўднёвая натуральна створаная папуляцыя ласёў у Злучаных Штатах&lt;ref name=&quot;:30&quot; /&gt;. У 1978 годзе некалькі жывёл былі выпушчаныя ў заходнім [[Каларада]], і цяпер папуляцыя ласёў у штаце складае больш за 2400 галоў&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://alcesjournal.org/index.php/alces/article/view/182|аўтар=M. Steven Nadeau, Nicholas J. DeCesare, Douglas G. Brimeyer, Eric J. Bergman, Richard B. Harris, Kent R. Hersey, Kari K. Huebner, Patrick E. Matthews, Timothy P. Thomas|загаловак=STATUS AND TRENDS OF MOOSE POPULATIONS AND HUNTING OPPORTUNITY IN THE WESTERN UNITED STATES|год=2017-08-21|мова=en|выданне=Alces|том=53|старонкі=99–112|issn=2293-6629}}&lt;/ref&gt;.

На паўночным усходзе Паўночнай Амерыкі гісторыя ласёў падвіду {{bt-bellat||Alces alces americana}} вельмі добра задакументавана: мяса лася было адным з асноўных прадуктаў харчавання карэнных народаў на працягу стагоддзяў. Англійская назва лася «moose» была перанесена ў англійскую мову ад слова, якое выкарыстоўвалася тымі, хто жыў у сучасным прыбярэжным [[Род-Айленд]]а. Карэнныя жыхары часта выкарыстоўвалі скуру лася ў якасці матэрыялу і яго мяса ў якасці інгрэдыента для {{нп3|Пемікан|пемікана|ru|Пеммикан}}, тыпу сушанага вяленага мяса, якое выкарыстоўвалася ў якасці крыніцы харчавання зімой або ў працяглых падарожжах&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://books.google.com/books?id=u-uomE8l8g8C&amp;pg=PA14|аўтар=Nancy Cappelloni|загаловак=Cranberry Cooking for All Seasons|год=2002|выдавецтва=Spinner Publications|старонак=152|isbn=978-0-932027-71-9}}&lt;/ref&gt;.

Гістарычны арэал падвіда распасціраўся ад [[Квебек (правінцыя)|Квебека]], {{нп3|Прыморскія правінцыі|Прыморскіх правінцый|ru|Приморские провинции}} і {{нп3|Усходняе Антарыё|Усходняга Антарыё|ru|Восточное Онтарио}} на поўдзень, каб уключыць усю [[Новая Англія|Новую Англію]] і ўрэшце заканчваўся на самым паўночна-ўсходнім ускрайку [[Пенсільванія|Пенсільваніі]] на захадзе, даходзячы дзесьці да вусця [[Гудзон|ракі Гудзон]] на поўдні. Лось вымер на большасці ўсходняй часткі ЗША на працягу 150 гадоў з-за празмернага палявання ў каланіяльную эпоху і знішчэння асяроддзя яго пражывання: нідэрландскія, французскія і брытанскія каланіяльныя крыніцы сведчаць аб яго прысутнасці ў сярэдзіне XVII стагоддзя ад поўдня штата [[Мэн (штат)|Мэн]] да раёнаў у межах 150 км каля сучаснага Манхэтэна. Аднак да 1870-х гадоў ва ўсім гэтым рэгіёне ў вельмі аддаленых лясах існавала толькі купка ласёў; засталося менш за 20 % прыдатных для іх месцапражыванняў&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www1.usgs.gov/coopunits/project/41817485313/sdestef|title=Massachusetts Project: Status, Movements, and Habitat Use of Moose in Massachusetts|website=www1.usgs.gov|access-date=2025-04-05|archive-date=24 сакавіка 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250324021039/https://www1.usgs.gov/coopunits/project/41817485313/sdestef|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

Аднак з 1980-х гадоў папуляцыя ласёў аднавілася дзякуючы аднаўленню багатых крыніц харчавання&lt;ref name=&quot;:40&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www1.usgs.gov/coopunits/project/41817485313/sdestef|title=Massachusetts Project: Status, Movements, and Habitat Use of Moose in Massachusetts|website=www1.usgs.gov|access-date=2025-04-05|archive-date=24 сакавіка 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250324021039/https://www1.usgs.gov/coopunits/project/41817485313/sdestef|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;, закіданню сельскагаспадарчых угоддзяў, лепшаму землеўпарадкаванню, ачыстцы ад забруджванняў і натуральнаму рассейванню з канадскіх {{нп3|Прыморскія правінцыі|Прыморскіх правінцый|ru|Приморские провинции}} і [[Квебек (правінцыя)|Квебека]]. На поўдзень ад канадска-амерыканскай мяжы ў [[Мэн (штат)|штаце Мэн]] пражывае большая частка папуляцыі з колькасцю ў 2012 годзе каля 76 000 ласёў&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.pressherald.com/2012/09/07/survey-shows-maine-has-about-76000-moose/|title=Survey estimates Maine has 76,000 moose|website=Press Herald|date=2012-09-07|access-date=2025-04-05}}&lt;/ref&gt;. Рассяленне з штата Мэн на працягу многіх гадоў прывяло да здаровага росту папуляцыі ў [[Вермонт|Вермонце]] і [[Нью-Гэмпшыр]]ы, у прыватнасці паблізу вадаёмаў і на вышыні да 910 метраў над узроўнем мора ў гарах. У [[Масачусетс|штаце Масачусетс]] лосі вымерлі да 1870 года, але зноў рэкаланізавалі штат у 1960-х гадах, папуляцыя пашырылася з Вермонта і Нью-Гэмпшыра; да 2010 года колькасць папуляцыі ацэньвалася ў 850—950 асобін&lt;ref name=&quot;:40&quot; /&gt;. Ласі аднавілі папуляцыі ва ўсходнім [[Нью-Ёрк (штат)|Нью-Ёрку]] і [[Канектыкут|Канэктыкуце]] і, здавалася, накіраваліся на поўдзень у бок {{нп3|Кэтскіл (горы)|гор Кэтскіл||Catskill Mountains}}, ранейшага месца пражывання&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=http://www.mass.gov/dfwele/dfw/wildlife/living/living_with_moose.htm|title=Living With Moose|last=Massachusetts Division of Fisheries and Wildlife|website=www.mass.gov|access-date=2025-04-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.maine.gov/ifw/hunting-trapping/hunting/species/moose/moose-permit.html|title=Moose Permit: Moose: Game Species: Hunting: Hunting &amp; Trapping: Maine Dept of Inland Fisheries and Wildlife|website=www.maine.gov|access-date=2025-04-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.ct.gov/dep/lib/dep/wildlife/pdf_files/outreach/connecticut_wildlife_magazine/cwso04.pdf Connecticut Wildlife Sep/Oct 2004] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100811104345/http://ct.gov/dep/lib/dep/wildlife/pdf_files/outreach/connecticut_wildlife_magazine/cwso04.pdf|date=August 11, 2010}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.cpbn.org/article/moose-are-loose|title=Moose are on the Loose|website=www.cpbn.org|access-date=2025-04-05|archive-date=22 чэрвеня 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100622071458/https://www.cpbn.org/article/moose-are-loose|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://www.csmonitor.com/2007/0214/p13s02-sten.html|загаловак=Forests lure moose to Massachusetts|выданне=Christian Science Monitor|issn=0882-7729}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=http://www.defenders.org/newsroom/defenders_magazine/winter_2007/moose_in_a_mess.php|title=Moose in a Mess? - Defenders of Wildlife|website=www.defenders.org|access-date=2025-04-05|archive-date=4 жніўня 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100804222937/http://www.defenders.org/newsroom/defenders_magazine/winter_2007/moose_in_a_mess.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://dec.ny.gov/nature/animals-fish-plants/moose|title=Moose - NYSDEC|website=dec.ny.gov|access-date=2025-04-05}}&lt;/ref&gt;.

На Сярэднім Захадзе ЗША ласі ў асноўным абмежаваныя верхнім рэгіёнам [[Вялікія азёры|Вялікіх азёр]], але адзіночных асобін, у асноўным непалаваспелых самцоў, сустракаюць на поўдні да ўсходняй Аёвы&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.kcrg.com/news/local/A-Moose-Still-on-the-Loose-in-Eastern-Iowa-234643041.html|title=A Moose Still on the Loose in Eastern Iowa {{!}} KCRG-TV9 {{!}} Cedar Rapids, Iowa News, Sports, and Weather {{!}} Local News|website=web.archive.org|date=2013-12-09|access-date=2025-04-05|archive-date=9 снежня 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131209012754/http://www.kcrg.com/news/local/A-Moose-Still-on-the-Loose-in-Eastern-Iowa-234643041.html|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;. Па невядомых прычынах папуляцыя ласёў на Сярэднім Захадзе хутка скарачаецца&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.nytimes.com/2013/10/15/science/earth/something-is-killing-off-the-moose.html|title=Moose Die-Off Alarms Scientists|first=Jim|last=Robbins|website=The New York Times|date=2013-10-14|access-date=2025-04-05}}&lt;/ref&gt;.

Ласі былі паспяхова інтрадукаваны на [[Ньюфаўндленд]] у 1878 і 1904 гадах&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.coastalsafari.com/MOOSE.htm|title=NEWFOUNDLAND MOOSE|website=www.coastalsafari.com|access-date=2025-04-05}}&lt;/ref&gt;, дзе цяпер яны з’яўляюцца дамінантнымі {{bt-bellat|Капытныя{{!}}капытнымі|Euungulata}}, і крыху менш паспяхова на [[Антыкосты|востраве Антыкосты]] ў [[Заліў Святога Лаўрэнція|заліве Святога Лаўрэнція]].

&lt;gallery heights=&quot;160px&quot; mode=&quot;packed&quot;&gt;
Файл:Alaskan_moose_pair_(6862339335).jpg|Ласіца і самец
Файл:Cow_moose.jpg|Ласіца
Файл:Alces_alces_(juvenile).jpg|Ласяня
&lt;/gallery&gt;

==== Змяншэнне колькасці папуляцыі ====
З 1990-х гадоў папуляцыі ласёў рэзка скараціліся ў большай частцы [[Умераны клімат|ўмеранай]] [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]], хоць яна застаецца стабільнымі ў [[Арктыка|арктычных]] і [[Субарктычны пояс|субарктычных]] рэгіёнах&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.cbc.ca/news/canada/north/moose-die-off-not-seen-in-yukon-where-populations-stable-1.2055719|title='Moose die-off' not seen in Yukon, where populations stable|date=October 16, 2013|work=cbc.ca|access-date=April 5, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20141230234825/http://www.cbc.ca/news/canada/north/moose-die-off-not-seen-in-yukon-where-populations-stable-1.2055719|archive-date=December 30, 2014|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Дакладныя прычыны гібелі асобных асобін не вызначаны, але большасць задакументаваных смяротных выпадкаў была звязана з драпежніцтвам ваўкоў, бактэрыяльнай інфекцыяй з-за траўмаў, атрыманых ад драпежнікаў, і [[Паразітызм|паразітамі]] аленяў віду {{bt-bellat||Odocoileus virginianus}}, перад якімі ў ласёў не выпрацавалася натуральная абарона, такімі як {{нп3|Пячоначныя смактуны|пячоначнымі смактунамі||Liver fluke}}, {{bt-bellat||Parelaphostrongylus tenuis}} і заражэнне {{bt-bellat||Dermacentor albipictus}}&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.nytimes.com/2013/10/15/science/earth/something-is-killing-off-the-moose.html|title=Moose Die-Off Alarms Scientists|first=Jim|last=Robbins|website=The New York Times|date=2013-10-14|access-date=2025-04-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-us|url=https://www.pbs.org/newshour/show/researchers-track-new-hampshire-moose-hopes-pinpointing-cause-population-decline|title=Researchers track New Hampshire moose in hopes of pinpointing cause of population decline|website=PBS News|date=2014-04-07|access-date=2025-04-05}}&lt;/ref&gt;. Значна ўплывае і драпежніцтва ласёў бурым мядзведзем&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://doi.org/10.1002/wsb.733|аўтар=Christopher J. Brockman, William B. Collins, Jeffery M. Welker, Donald E. Spalinger, Bruce W. Dale|загаловак=Determining kill rates of ungulate calves by brown bears using neck‐mounted cameras|год=2017-03|выданне=Wildlife Society Bulletin|том=41|выпуск=1|старонкі=88–97|issn=2328-5540|doi=10.1002/wsb.733}}&lt;/ref&gt;. Змяненне ландшафту ў выніку высечкі лясоў, прычыненай {{bt-bellat||Dendroctonus ponderosae}}, прывяло да таго, што самкі ласёў часцей здабываюць ежу на вырубаных участках, і гэта з’яўляецца галоўнай гіпотэзай аб тым, чаму папуляцыя ласёў скарачаецца ва ўсходніх паўночнаамерыканскіх лясах, бо гэта, верагодна, прыводзіць да росту драпежніцтва&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://doi.org/10.1002/jwmg.21963|аўтар=Alexandra L. Francis, Chris Procter, Gerald Kuzyk, Jason T. Fisher|загаловак=Female Moose Prioritize Forage Over Mortality Risk in Harvested Landscapes|год=2020-10-19|выданне=The Journal of Wildlife Management|том=85|выпуск=1|старонкі=156–168|issn=0022-541X|doi=10.1002/jwmg.21963}}&lt;/ref&gt;. Альтэрнатыўнай гіпотэзай біёлагаў аб агульным, не звязаным з паляваннем зніжэнні папуляцыі ласёў на паўднёвай частцы іх арэала з’яўляецца ўзмацненне цеплавога стрэсу, выкліканага хуткімі сезоннымі перападамі тэмпературы ў выніку [[Змена клімату|змены клімату, выкліканай чалавекам]]&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.scientificamerican.com/article/rapid-climate-changes-turn-north-woods-into-moose-graveyard/|title=Rapid Climate Changes Turn North Woods into Moose Graveyard|first=Daniel Cusick|last=ClimateWire|website=Scientific American|access-date=2025-04-07}}&lt;/ref&gt;. Біёлагі, якія вывучаюць папуляцыі ласёў, звычайна выкарыстоўваюць парог цеплавога стрэсу ў цёплы час года ад 14 and 24 °C&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://cdnsciencepub.com/doi/10.1139/cjz-2013-0175|аўтар=N.P. McCann, R.A. Moen, T.R. Harris|загаловак=Warm-season heat stress in moose (Alces alces)|год=2013-12|выданне=Canadian Journal of Zoology|том=91|выпуск=12|старонкі=893–898|issn=0008-4301|doi=10.1139/cjz-2013-0175}}&lt;/ref&gt;. Аднак павышэнне сярэдняй тэмпературы нязначнае — 0,83-1,11 °C, за апошнія 100 гадоў, прывялі да больш мяккіх зім, якія ствараюць спрыяльныя ўмовы для росквіту кляшчоў, паразітаў і іншых інвазійных відаў у паўднёвым арэале пражывання ласёў у Паўночнай Амерыцы&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0304380011003826|аўтар=Robert S. Rempel|загаловак=Effects of climate change on moose populations: Exploring the response horizon through biometric and systems models|год=2011-09|мова=en|выданне=Ecological Modelling|том=222|выпуск=18|старонкі=3355–3365|doi=10.1016/j.ecolmodel.2011.07.012}}&lt;/ref&gt;. Папуляцыя ласёў у [[Нью-Гэмпшыр]]ы ўпала з 7500 галоў у пачатку 2000-х гадоў да 4000 у 2014 годзе, а ў Вермонце колькасць знізілася да 2200 ад высокага ўзроўню ў 5000 жывёл у 2005 годзе. Значная частка зніжэння тлумачыцца {{bt-bellat||Dermacentor albipictus}}, на долю якога ў перыяд з 2017 па 2019 год прыйшлося 74 % усёй зімовай гібелі і 91 % зімовай гібелі ласянят у [[Вермонт|Вермонце]]&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://wildlife.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/jwmg.22101|аўтар=Jacob Debow, Joshua Blouin, Elias Rosenblatt, Cedric Alexander, Katherina Gieder, Walter Cottrell, James Murdoch, Therese Donovan|загаловак=Effects of Winter Ticks and Internal Parasites on Moose Survival in Vermont, USA|год=2021-09|мова=en|выданне=The Journal of Wildlife Management|том=85|выпуск=7|старонкі=1423–1439|issn=0022-541X|doi=10.1002/jwmg.22101}}&lt;/ref&gt;. Ласі з цяжкімі кляшчовымі інфекцыямі будуць шараваць сваю поўсць аж да сырой скуры, спрабуючы адарваць кляшчоў, што робіць іх белымі, калі іх поўсць сціраецца. Мясцовыя жыхары называюць іх ласямі-прывідамі&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://insideclimatenews.org/news/29052017/climate-change-ticks-killing-new-england-moose-hunters/|title=Climate Change Is Killing New England’s Moose. Can Hunters Save Them?|first=By Nicholas|last=Kusnetz|website=Inside Climate News|date=2017-05-29|access-date=2025-04-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.bostonglobe.com/metro/2017/01/13/winter-ticks-exact-heavy-toll-new-england-moose/PmpQ3QAHm9C1imAxkzMhDM/story.html|title=Ticks devastate Maine, N.H. moose populations - The Boston Globe|first=Share on Facebook Share on TwitterView|last=Comments|website=BostonGlobe.com|access-date=2025-04-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://theworld.org/stories/2017/03/13/moose-dying-ticks|title=Moose in New England face grisly deaths from tick infestations|website=The World from PRX|date=2017-03-13|access-date=2025-04-07}}&lt;/ref&gt;. Страта ўцяпляльнай зімовай поўсці праз спробы пазбавіць лася ад зімовага кляшча павялічвае рызыку пераахаладжэння зімой&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://doi.org/10.1139/z91-176|аўтар=W. M. Samuel|загаловак=Grooming by moose (&lt;i&gt;Alces alces&lt;/i&gt;) infested with the winter tick, &lt;i&gt;Dermacentor albipictus&lt;/i&gt; (Acari): a mechanism for premature loss of winter hair|год=1991-05-01|выданне=Canadian Journal of Zoology|том=69|выпуск=5|старонкі=1255–1260|issn=0008-4301|doi=10.1139/z91-176}}&lt;/ref&gt;.

=== Еўропа і Азія ===
[[Файл:Elk_(Alces_alces)_calf_Biebrzanski.jpg|міні|250px|''А. а. alces'' ласяня [[Бебжанскі нацыянальны парк]], [[Польшча]]]]
[[Файл:Jakt_på_utstoppet_elg.jpg|міні|250px|Пастаноўка палявання на лася ў [[Нарвегія|Нарвегіі]], дата невядомая]]
[[Файл:Alces alces elan trophee chateau Tanlay.jpg|міні|250px|{{нп3|Трафейнае паляванне|Трафейная|ru|Трофейная охота}} галава лася]]
[[Файл:Snowpoop.JPG|міні|250px|Звычайна на сцежках можна сустрэць ласіныя [[Кал|экскрыменты]]. У некаторых сувенірных крамах прадаюцца пакуначкі з імі, запячатаныя {{нп3|Шэлак|шэлакам|ru|Шеллак}} і падпісаныя жартоўнымі назвамі.]]
У [[Еўропа|Еўропе]] ласі ў цяперашні час сустракаюцца ў вялікай колькасці ў [[Нарвегія|Нарвегіі]], [[Швецыя|Швецыі]], [[Фінляндыя|Фінляндыі]], [[Латвія|Латвіі]], [[Эстонія|Эстоніі]], [[Польшча|Польшчы]], з больш сціплай колькасцю ў паўднёвай [[Чэхія|Чэхіі]], [[Беларусь|Беларусі]] і паўночнай [[Украіна|Украіне]] . Яны таксама шырока распаўсюджаныя ў [[Расія|Расіі]] да мяжы з Фінляндыяй на поўдзень да мяжы з Эстоніяй, Беларуссю і Украінай і цягнуцца далёка на ўсход да [[Енісей|ракі Енісей]] у [[Сібір]]ы . Еўрапейскі лось жыве ў большасці ўмераных раёнаў з прыдатным асяроддзем пражывання на кантыненце і нават у [[Шатландыя|Шатландыі]] з канца апошняга ледніковага перыяду, паколькі ў Еўропе была сумесь умераных барэальных і лісцяных лясоў. Да класічных часоў від, безумоўна, квітнеў як у [[Галія|Галіі]], так і ў [[Старажытная Германія|Вялікай Германіі]], як гэта паказваецца ў ваенных і паляўнічых справаздачах той эпохі. Аднак, калі рымская эпоха пераходзіла ў сярэднявечча, звер павольна знік: неўзабаве пасля праўлення [[Карл Вялікі|Карла Вялікага]] лось знік з [[Францыя|Францыі]], дзе яго арэал распасціраўся ад [[Нармандыя|Нармандыі]] на поўначы да [[Пірэнеі|Пірэнеяў]] на поўдні. Далей на ўсход ён захаваўся ў [[Эльзас]]е і [[Нідэрланды|Нідэрландах]] да [[IX стагоддзе|IX стагоддзя]], калі балоты ў апошніх былі асушаны, а лясы былі высечаны пад феадальныя землі ў першых. Ён знік са [[Швейцарыя|Швейцарыі]] да 1000 года, з заходняй [[Чэхія|Чэхіі]] да 1300 года, з [[Мекленбург]]а ў [[Германія|Германіі]] прыкладна да 1600 года, а з [[Венгрыя|Венгрыі]] і [[Каўказ]]а адпаведна да XVIII і XIX стагоддзяў.

Да пачатку XX стагоддзя апошнія ўгоддзі еўрапейскага лася знаходзіліся ў [[Фенаскандыя|фенаскандыйскіх]] раёнах і ў асобных раёнах [[Расія|Расіі]], некалькі мігрантаў сустракаліся на тэрыторыі сучасных [[Эстонія|Эстоніі]] і [[Літва|Літвы]]. [[СССР]] і [[Польшча|Польшчы]] ўдалося аднавіць часткі арэала ў сваіх межах (напрыклад, рэінтрадукцыя ў {{нп3|Кампінаскі нацыянальны парк|Кампінаскім нацыянальным парку|ru|Кампиноский национальный парк}} ў 1951 годзе і пазнейшая рэінтрадукцыя ў Беларусі ў 1958 годзе), але палітычныя ўскладненні абмежавалі магчымасць рэінтрадукцыі ў іншыя часткі арэала. Спробы ў 1930 годзе і паўторна ў 1967 годзе ў балоцістай мясцовасці на поўнач ад [[Берлін]]а не ўвянчаліся поспехам. У цяперашні час у Польшчы папуляцыі адзначаны ў даліне [[Бебжа|Бебжы]], {{нп3|Кампінаскі нацыянальны парк|Кампінасе|ru|Кампиноский национальный парк}} і ў [[Белавежская пушча|Белавежскай пушчы]] . Ён міграваў у іншыя часткі [[Усходняя Еўропа|Усходняй Еўропы]] і быў заўважаны ва ўсходняй і паўднёвай [[Германія|Германіі]]&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=http://link.springer.com/10.1007/s10344-009-0272-5|аўтар=Fiona Schönfeld|загаловак=Presence of moose (Alces alces) in Southeastern Germany|год=2009-08|мова=en|выданне=European Journal of Wildlife Research|том=55|выпуск=4|старонкі=449–453|issn=1612-4642|doi=10.1007/s10344-009-0272-5}}&lt;/ref&gt;. Дагэтуль не дасягнуўшы поспеху ў рэкаланізацыі гэтых тэрыторый шляхам натуральнага рассейвання з папуляцый, якія зыходзілі з [[Польшча|Польшчы]], [[Беларусь|Беларусі]], [[Украіна|Украіны]], [[Чэхія|Чэхіі]] і [[Славакія|Славакіі]], здаецца, ён дасягае большага поспеху ў міграцыі на поўдзень, на [[Каўказ]] . Лось занесены ў Дадатак III Бернскай канвенцыі&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://www.iucnredlist.org/species/41782/10539156|аўтар=Heikki Henttonen, Andreas Kranz, Michael Stubbe, Tiit Maran, Alexei Tikhonov|загаловак=IUCN Red List of Threatened Species: Alces alces ssp. alces|год=2006-05-19|выданне=IUCN Red List of Threatened Species}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.thelocal.de/20091002/22315|title=Wayward elk ‘Knutschi’ found dead|website=The Local Germany|date=2009-10-02|access-date=2025-04-08}}&lt;/ref&gt;.

У 2008 годзе два ласі былі рэінтрадукаваныя на [[Паўночна-Шатландскае нагор’е|Шатландскім нагор’і]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Euq1KEgysKg|title=Re-Introducing Moose to the Glen {{!}} Moose {{!}} BBC Studios|last=BBC Studios|date=2009-04-24|access-date=2025-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.telegraph.co.uk/earth/earthnews/3339404/Moose-to-roam-free-again-in-Scotland.html|title=Moose to roam free again in Scotland - Telegraph|website=web.archive.org|date=2010-01-27|access-date=2025-04-08|archive-date=27 студзеня 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100127184812/http://www.telegraph.co.uk/earth/earthnews/3339404/Moose-to-roam-free-again-in-Scotland.html|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt; ў {{нп3|Аладэйл (запаведнік)|Аладэйл||Alladale Wilderness Reserve}}&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.alladale.com/wilderness-reserve/highland-flora--fauna/european-elk---alces-alces.html|title=One moment, please...|website=www.alladale.com|access-date=2025-04-08|archive-date=19 студзеня 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120119054359/http://www.alladale.com/wilderness-reserve/highland-flora--fauna/european-elk---alces-alces.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Лось знік як пастаянны від з Даніі каля 4500 гадоў таму (у мінулым стагоддзі вельмі невялікая колькасць жыла ў [[Зеландыя (востраў)|Зеландыі]] без стварэння папуляцыі пасля таго, як пераплыла [[Эрэсун]] са [[Швецыя|Швецыі]])&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=da|url=https://pattedyratlas.lex.dk/Elg|title=Elg|website=Dansk Pattedyratlas {{!}} Lex|date=2017-08-15|access-date=2025-04-08}}&lt;/ref&gt;, але ў 2016-17 гадах дзесяць асобін былі завезены ў {{нп3|Ліль-Вільдмозе|||Lille Vildmose}} са [[Швецыя|Швецыі]]. У 2020 годзе гэтая папуляцыя павялічылася прыкладна да 25 жывёл&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=da|url=https://nordjyske.dk/nyheder/aalborg/elge-formerer-sig-lystigt-tre-nye-elgkalve-i-vildmosen/a27e64e2-43bd-4c9f-95f2-11da6706d6b6|title=Elge formerer sig lystigt: Tre nye elgkalve i Vildmosen|first=Ole Fink|last=Mejlgaard|website=www.nordjyske.dk|date=2020-06-02|access-date=2025-04-08}}&lt;/ref&gt;.

Папуляцыі ўсходнеазіяцкіх ласёў прымеркаваныя ў асноўным да тэрыторыі [[Расія|Расіі]], значна меншыя папуляцыі ў [[Манголія|Манголіі]] і Паўночна-Усходнім [[Кітай|Кітаі]]. Папуляцыі ласёў адносна стабільныя ў [[Сібір]]ы і павялічваюцца на [[Камчатка|паўвостраве Камчатка]]. У [[Манголія|Манголіі]] і [[Кітай|Кітаі]], дзе {{нп3|браканьерства||uk|Браконьєрство}} нанесла вялікія страты ласям, што прывяло іх да знікнення, яны ахоўваюцца, але прымяненне палітыкі слабае, а попыт на традыцыйныя лекі, атрыманыя з частак лася, высокі. У 1978 годзе Абласное паляўнічае ўпраўленне перавезла ў цэнтр Камчаткі 45 маладых ласёў. Іх прывезлі з [[Чукоцкі паўвостраў|Чукоткі]], дзе жывуць самыя вялікія ласі на планеце. Цяпер Камчатка кожны сезон рэгулярна з’яўляецца адказнай за самага вялікага трафейнага лася ў свеце. Паколькі гэта спрыяльнае асяроддзе для ласёў з мякчэйшым кліматам, меншай колькасцю снегу і багаццем ежы, ласі хутка размножыліся і рассяліліся па даліне [[Камчатка (рака)|ракі Камчаткі]] і многіх прылеглых рэгіёнах. Папуляцыя за апошнія 20 гадоў вырасла да больш чым 2900 жывёл.

Памеры лася вар’іруюцца. Згодна з {{нп3|Правіла Бергмана|правілам Бергмана|ru|Правило Бергмана}}, асобіны з папуляцыі на поўдні (''A. a. cameloides'') звычайна меншага памеру, у той час як ласі на поўначы і паўночным усходзе (''A. a. buturlini'') могуць параўнацца з велізарнымі памерамі аляскінскага лася (''A. a. gigas'') і цэняцца як каштоўныя {{нп3|Трафейнае паляванне|паляўнічыя трафеі|ru|Трофейная охота}}.

=== Новая Зеландыя ===
У 1900 годзе была спроба засяліць ласёў у раён [[Хакітыка|Хакітыкі]] правалілася; затым у 1910 годзе дзесяць ласёў (чатыры самцы і шэсць ласіц) былі завезены ў {{нп3|Фіёрдленд||uk|Фіордленд}}. Гэтая тэрыторыя лічыцца не вельмі прыдатным асяроддзем пражывання, і наступная малая колькасць назіранняў і забойстваў прывяла да некаторай здагадкі аб няўдачы гэтай папуляцыі&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://doi.org/10.1071/9781486306299|загаловак=Handbook of New Zealand Mammals|адказны=Carolyn King, David Forsyth|год=2021|выдавецтва=CSIRO Publishing|isbn=978-1-4863-0629-9}}&lt;/ref&gt;. Апошняе даказанае назіранне лася ў [[Новая Зеландыя|Новай Зеландыі]] адбылося ў 1952 годзе&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://teara.govt.nz/en/deer-and-deer-farming/page-1|title=Introduction and impact of deer|first=New Zealand Ministry for Culture and Heritage Te Manatu|last=Taonga|website=teara.govt.nz|access-date=2025-04-08}}&lt;/ref&gt;. Аднак у 1972 годзе быў знойдзены ласіны рог, а аналізы ДНК паказалі, што поўсць, сабраная ў 2002 годзе, была ласінай. Быў праведзены шырокі пошук, і хаця аўтаматычныя камеры не змаглі зрабіць фотаздымкі, былі заўважаныя плямы лёжак, пагрызы і адмеціны ад рагоў&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-NZ|url=https://www.nzherald.co.nz/nz/hairs-move-nz-moose-out-of-realm-of-nessie/ZLR2BGOTHEB4OW7I4OXDT4HEOA/|title=Hairs move NZ moose out of realm of Nessie|website=NZ Herald|date=2025-04-08|access-date=2025-04-08}}&lt;/ref&gt;.

== Экалогія і біялогія ==

=== Харчаванне ===
{{multiple image|image1=Moose exclosure.jpg|image2=Moose exclosure sign.jpg|footer=Гэтая агароджаная тэрыторыя з'яўляецца часткай доўгатэрміновага даследчага праекта па вывучэнні ўплыву прагляду ласёў на біяразнастайнасць раслін.|center}}
Лось з’яўляецца [[Фітафагія|траваедным]] {{нп3|Браўзеры (экалагічная група)|браўзерам||Browser}} і здольны есці шмат відаў раслін і пладоў. Сярэдні дарослы лось для падтрымання сваёй масы цела спажывае каля 23 000 кілакалорый (96 МДж) у дзень&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://books.google.com/books?id=Uj8lAQAAMAAJ&amp;dq=moose+calories+needed&amp;pg=PA96|аўтар=United States Bureau of Sport Fisheries and Wildlife|загаловак=Report of the Cooperative Wildlife Research Unit Program|год=1971|выдавецтва=The Bureau.|старонак=180}}&lt;/ref&gt;. Значную частку энергіі ласі атрымліваюць з наземнай расліннасці, якая пераважна складаецца з {{нп3|Разнатраўе|разнатраўя|ru|Разнотравье}}, а таксама свежых парасткаў дрэў: напрыклад, {{bt-bellat|вярба|Salix}} і {{bt-bellat|бяроза|Betula}}.

Лось тыпова драўнянаядная жывёла. У лясных экасістэмах адыгрывае вялікую роль як {{нп3|Кансументы|кансумент|ru|Консументы}} першага парадку, які ўжывае шмат драўняна-галінкавага корму&lt;ref&gt;{{кніга|ref=|спасылка=|аўтар=[[Віктар Фёдаравіч Дунін|Дунин В. Ф.]], [[Пётр Рыгоравіч Козла|Козло П. Г.]]|загаловак=Лось в Беларуси : экология и лесохозяйственное значение|адказны=[[Аляксандр Мікітавіч Курскоў|А. Н. Курсков]]|год=1992|частка=|арыгінал=|выданне=|месца=Минск|выдавецтва=Навука і тэхніка|том=|старонкі=|старонак=206, [2] с. : ил., табл.|серыя=|isbn=5-343-00996-4|тыраж=2200}}&lt;/ref&gt;. Корміцца ліствой, парасткамі карой і драўнінай {{bt-bellat|Асіна{{!}}асіны|Populus}}, {{bt-bellat|Вярба{{!}}вярбы|Salix}}, {{bt-bellat|Бяроза{{!}}бярозы|Betula}}&lt;ref name=&quot;Гельминтофауна&quot;&gt;{{кніга|ref=|спасылка=|аўтар=[[Уладзімір Антонавіч Пянькевіч|Пенькевич В. А.]], [[Алена Іванаўна Анісімава|Анисимова Е. И.]]|загаловак=Гельминтофауна диких копытных животных Беларуси|адказны=|год=2016|частка=|арыгінал=|выданне=|месца=Минск|выдавецтва=Белорусская наука|том=|старонкі=|старонак=247|серыя=|isbn=978-985-08-1966-6|тыраж=}}&lt;/ref&gt;. З травяністых раслін ужывае {{bt-bellat|падвей|Eriophorum}}, {{bt-bellat|скрыпень|Epilobium}}, {{bt-bellat|маннік|Glyceria}}, {{bt-bellat|бабок|Menyanthes}}, хвашчы, {{bt-bellat|гарлачык|Nymphaea}}, {{bt-bellat|аер|Acorus}}, {{bt-bellat|рагоз|Typha}}, {{bt-bellat|чарот|Scirpus}}, {{bt-bellat|трыснёг|Phragmites}}&lt;ref name=&quot;Гельминтофауна&quot; /&gt;. Зімой у асноўным харчуюцца карой і маладымі парасткамі {{bt-bellat|Хвоя{{!}}хвоі|Pinus}}, [[Лішайнікі|лішайнікам]]. З-пад снегу адкапваюць лісце {{bt-bellat|Брусніцы{{!}}брусніц|Vaccinium vitis-idaea}} і {{bt-bellat|Чарніцы{{!}}чарніц|Vaccinium myrtillus}}&lt;ref name=&quot;Гельминтофауна&quot; /&gt;.

Паколькі гэтыя наземныя расліны маюць даволі нізкі ўзровень [[Натрый|натрыю]], амаль палову яго рацыёну звычайна складаюць водныя расліны, у тым ліку прадстаўнікі сямейства {{bt-bellat|гарлачыкавыя|Nymphaeaceae}} і роду {{bt-bellat|эладэя|Elodea}}, якія, хоць і менш энергаёмістыя, забяспечваюць патрэбы лася ў натрыі&lt;ref name=&quot;:20&quot;&gt;{{Артыкул|спасылка=https://doi.org/10.1017/cbo9780511802713.021|загаловак=Notes|год=1998-02-26|выданне=Biology by Numbers|выдавецтва=Cambridge University Press|старонкі=224–232|isbn=978-0-521-57156-2}}&lt;/ref&gt;. Узімку ласёў часта цягне на праезную частку, каб слізаць соль, якая выкарыстоўваецца для расплаўлення снегу і лёду&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.abebooks.co.uk/products/isbn/9780762703302|title=Journey to New England: A Traveller's Guide - Harris, Patricia; Lyon, David: 9780762703302 - AbeBooks|website=www.abebooks.co.uk|access-date=2025-04-03}}&lt;/ref&gt;. Тыповы лось, вагой 360 кг, можа з’есці да 32 кг ежы ў дзень&lt;ref name=&quot;:20&quot; /&gt;.

У ласёў адсутнічаюць верхнія пярэднія [[зубы]], але ёсць восем вострых разцоў на ніжняй сківіцы. У іх таксама жорсткі язык, губы і дзёсны, якія дапамагаюць есці драўняную расліннасць. Ласі маюць шэсць пар вялікіх плоскіх карэнных зубоў і, перад імі, шэсць пар прэмаляраў, каб здрабняць ежу. Верхняя губа лася вельмі адчувальная, каб дапамагчы адрозніць свежыя парасткі ад больш цвёрдых галінак, і {{нп3|Учэпістасць|чэпкая||Prehensility}}, каб захапіць ежу. Улетку ласі могуць выкарыстоўваць гэтую чэпкую губу, каб хапаць галінкі і цягнуць, пазбаўляючы ўсю галінку лісця адным глытком, або каб выцягваць [[Трава|травы]], напрыклад, [[Дзьмухавец|дзьмухаўцы]], або водныя расліны цалкам з каранямі&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://archive.org/details/moose0000rodg|аўтар=Art Rodgers|загаловак=Moose|год=2001|выдавецтва=Stillwater, MN : Voyageur Press|старонак=78|isbn=978-0-89658-521-8}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://books.google.by/books/about/Seasons_of_the_Moose.html?id=WYfIVQSdXDMC&amp;redir_esc=y|аўтар=Jennie Promack|загаловак=Seasons of the Moose|год=1992|выдавецтва=Gibbs Smith, Publisher|старонак=106|isbn=978-0-87905-455-7}}&lt;/ref&gt;. Харчаванне лася часта залежыць ад яго месцазнаходжання, але яны, відаць, аддаюць перавагу маладым раслінам з [[Лістападныя расліны|лістападных дрэў]] з высокім утрыманнем цукру, такіх як {{bt-bellat|бяроза|Betula}}, {{bt-bellat||Populus tremuloides}} і {{bt-bellat|явар пенсільванскі|Acer pensylvanicum}}, сярод многіх іншых. Каб дабрацца да высокіх галін, лось можа прыгінаць невялікія саджанцы ўніз, выкарыстоўваючы чэпкую губу, рот або цела. Для вялікіх дрэў лось можа стаяць прама і хадзіць вертыкальна на задніх лапах, што дазваляе яму дацягвацца да галін даўжынёй да 4.26 метра&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://books.google.by/books/about/North_American_Big_game_Animals.html?id=htBNqCuY92QC&amp;redir_esc=y|аўтар=Byron William Dalrymple|загаловак=North American Big-game Animals|год=1985|выдавецтва=Outdoor Life Books|старонак=280|isbn=978-0-943822-56-3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://books.google.by/books/about/The_Land_and_Wildlife_of_North_America.html?id=cyx-AGUkIbAC&amp;redir_esc=y|аўтар=Peter Farb|загаловак=The Land and Wildlife of North America|год=1966|старонак=206}}&lt;/ref&gt;. Ласі могуць час ад часу ўжываць [[Папарацепадобныя|папараці]]&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://pubs.cif-ifc.org/doi/10.5558/tfc64238-3|аўтар=H. R. Timmermann, J. G. McNicol|загаловак=Moose Habitat Needs|год=1988-06|выданне=The Forestry Chronicle|том=64|выпуск=3|старонкі=238–245|issn=0015-7546|doi=10.5558/tfc64238-3}}&lt;/ref&gt;.

Ласі выдатныя плыўцы, забіраюцца ў ваду, каб паласавацца воднымі раслінамі, а таксама для астуджэння ў летнія дні і пазбаўлення ад [[Мошкі|мошак]]. Ласі здольныя ныраць больш чым на 5,5 метра, каб дабрацца да раслін на дне возера&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://books.google.com/books?id=SB_xAAAAMAAJ|аўтар=Randolph L. Peterson|загаловак=North American Moose|год=1955|выдавецтва=University of Toronto|старонак=336|isbn=978-0-8020-7021-0}}&lt;/ref&gt;, і складаная будова пысы можа дапамагчы ласю ў гэтым тыпе харчавання. Ласі — адзіныя алені, якія здольныя харчавацца пад вадой&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://books.google.by/books/about/Deer_of_the_World.html?id=bcWZX-IMEVkC&amp;redir_esc=y|аўтар=Valerius Geist|загаловак=Deer of the World: Their Evolution, Behaviour, and Ecology|год=1998|выдавецтва=Stackpole Books|старонак=470|isbn=978-0-8117-0496-0}}&lt;/ref&gt;. У якасці прыстасавання для харчавання раслінамі пад вадой нос уладкаваны тлушчавымі падушачкамі і цягліцамі, якія закрываюць ноздры пад ціскам вады, прадухіляючы трапленне вады ў нос&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://usatoday30.usatoday.com/news/science/2004-05-05-moose-nose_x.htm|title=USATODAY.com - Researchers take a look at the moose's enigmatic nose|website=usatoday30.usatoday.com|access-date=2025-04-03}}&lt;/ref&gt;. Іншыя віды аленяў таксама могуць вырываць расліны з вады, але ім трэба падняць галаву, каб праглынуць.

Ласі — гэта не [[выпасовыя жывёлы]], а {{нп3|Браўзеры (экалагічная група)|браўзеры||Browser}} (выбіральнікі). Як і [[жырафы]], ласі старанна выбіраюць ежу з меншай колькасцю [[Харчовыя валокны|абалоніны]] і большай канцэнтрацыяй пажыўных рэчываў. Стрававальная сістэма лася эвалюцыянавала, каб прыстасавацца да гэтай дыеты з адносна нізкім утрыманнем абалоніны. У адрозненне ад большасці капытных свойскіх жывёл ([[Жвачныя|жвачных]]), ласі не могуць пераварыць [[Сена (корм)|сена]], і скормліванне яго ласям можа прывесці да смерці&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://books.google.by/books/about/Comparative_Animal_Nutrition_and_Metabol.html?id=XvU6NH57RTAC&amp;redir_esc=y|аўтар=Peter R. Cheeke, Ellen Sue Dierenfeld|загаловак=Comparative Animal Nutrition and Metabolism|год=2010|выдавецтва=CABI|старонак=351|isbn=978-1-84593-631-0}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://m.juneauempire.com/stories/122603/sta_hay.shtml#.VroopVJvy-4|title=Deadly diet of hay can bring down a moose  {{!}} Juneau Empire - Alaska's Capital City Online Newspaper|first=TIM|last=MOWRY|website=m.juneauempire.com|access-date=2025-04-03|archive-date=1 сакавіка 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160301221605/http://m.juneauempire.com/stories/122603/sta_hay.shtml#.VroopVJvy-4|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.&lt;gallery heights=&quot;160&quot; mode=&quot;packed&quot;&gt;
Файл:Alces alces bark stripping.jpg|Зачыстка [[Кара (біялогія)|кары]]
Файл:Bull moose close up feeding on fireweed.JPG|Лось есць {{bt-bellat||Chamaenerion angustifolium}}
Файл:Moose 983 LAB.jpg|Лось брыдзе па [[Бабры|бабровай]] сажалцы
&lt;/gallery&gt;

=== Натуральныя драпежнікі ===
[[Файл:Moose_Tiger.jpg|злева|міні|250px|Сядло [[Жалезны век|жалезнага веку]] з [[Сібір]]ы з выявай лася, на якога палюе {{bt-bellat|бенгальскі тыгр|Panthera tigris tigris}}]]

У дарослага лася мала ворагаў, за выключэннем {{bt-bellat|Бенгальскі тыгр{{!}}бенгальскіх тыграў|Panthera tigris tigris}}, якія рэгулярна палююць на дарослых ласёў&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://books.google.by/books/about/Feline_Behaviour_and_Welfare.html?id=CyrA16_yt3MC&amp;redir_esc=y|аўтар=Andrew Ferguson Fraser|загаловак=Feline Behaviour and Welfare|год=2012|выдавецтва=CABI|старонак=210|isbn=978-1-84593-926-7}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://zslpublications.onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/j.1469-7998.2011.00871.x|аўтар=M. W. Hayward, W. Jędrzejewski, B. Jêdrzejewska|загаловак=Prey preferences of the tiger anthera tigris|год=2012|мова=en|выданне=Journal of Zoology|том=286|выпуск=3|старонкі=221–231|issn=1469-7998|doi=10.1111/j.1469-7998.2011.00871.x}}&lt;/ref&gt;, але зграя {{bt-bellat|Воўк{{!}}ваўкоў|Canis lupus}} усё яшчэ можа прадстаўляць пагрозу, асабліва для самак з ласянятамі&lt;ref name=&quot;:21&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.adfg.alaska.gov/index.cfm?adfg=educators.notebookseries|title=Alaska Wildlife Notebook Series, Alaska Department of Fish and Game|last=dfg.webmaster@alaska.gov|website=www.adfg.alaska.gov|access-date=2025-04-03}}&lt;/ref&gt;. Таксама вядома, што {{bt-bellat|Буры мядзведзь{{!}}бурыя мядзведзі|Ursus arctos}}&lt;ref name=&quot;:21&quot; /&gt; палююць на ласёў рознага памеру і з’яўляюцца адзіным драпежнікам, акрамя ваўка, які нападае на ласёў як у [[Еўразія|Еўразіі]], так і ў [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыцы]]. У [[Еўрапейская частка Расіі|еўрапейскай частцы Расіі]] ласі забяспечваюць бурым мядзведзям прыкладна 15 % штогадовай калорыйнасці рацыёну і з’яўляюцца найважнейшай крыніцай ежы для гэтых драпежнікаў вясной&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://bioone.org/journals/ursus/volume-2023/issue-34e11/URSUS-D-22-00007/Brown-bear-food-habits-in-natural-and-human-modified-landscapes/10.2192/URSUS-D-22-00007.short|аўтар=Sergey S. Ogurtsov, Anatoliy A. Khapugin, Anatoliy S. Zheltukhin, Elena B. Fedoseeva, Alexander V. Antropov, María del Mar Delgado, Vincenzo Penteriani|загаловак=Brown bear food habits in natural and human-modified landscapes in West-European Russia|год=2024-01|мова=en|выданне=Ursus|том=2023|выпуск=34e11|issn=1537-6176|doi=10.2192/ursus-d-22-00007.short}}&lt;/ref&gt;. Тым не менш, буры мядзведзь, хутчэй за ўсё, здабудзе здабычу ваўка або схопіць маладую асобіну, чым будзе паляваць на дарослых ласёў самастойна&lt;ref name=&quot;:21&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://doi.org/10.2981/10-113|аўтар=Bj⊘rn Dahle, Kjell Wallin, Göran Cederlund, Inga‐Lill Persson, Line Stabell Selvaag, Jon E. Swenson|загаловак=Predation on adult moose &lt;i&gt;Alces alces&lt;/i&gt; by European brown bears &lt;i&gt;Ursus arctos&lt;/i&gt;|год=2013-06|выданне=Wildlife Biology|том=19|выпуск=2|старонкі=165–169|issn=1903-220X|doi=10.2981/10-113}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://doi.org/10.1016/s0006-3207(96)00142-5|аўтар=David J. Mattson|загаловак=Use of ungulates by Yellowstone grizzly bears Ursus arctos|год=1997-07|выданне=Biological Conservation|том=81|выпуск=1-2|старонкі=161–177|issn=0006-3207|doi=10.1016/s0006-3207(96)00142-5}}&lt;/ref&gt;. {{bt-bellat|Барыбал{{!}}барыбалы|Ursus americanus}} і {{bt-bellat|Пума{{!}}пумы|Puma concolor}} могуць быць істотнымі драпежнікамі ласёў у маі і чэрвені і ў рэдкіх выпадках могуць паляваць на дарослых асобін (у асноўным ласіц, а не буйнейшых самцоў)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.frames.gov/catalog/2994|title=Effects of tree crushing on black bear predation on moose calves {{!}} Fire Research and Management Exchange System|website=www.frames.gov|access-date=2025-04-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.hww.ca/hww2.asp?id=87|title=Hinterland Who's Who - Cougar|website=www.hww.ca|access-date=2025-04-03|archive-date=26 верасня 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100926111053/http://hww.ca/hww2.asp?id=87|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. {{bt-bellat|Расамаха{{!}}Расамахі|Gulo gulo}}, хутчэй за ўсё, ядуць ласёў як падаль, але забіваюць ласёў, у тым ліку дарослых асобін, калі буйныя капытныя аслаблены суровымі зімовымі ўмовамі&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.adfg.alaska.gov/index.cfm?adfg=wolverine.printerfriendly#:~:text=Wolverines%20are%20opportunistic;%20eating%20about,are%20well%20adapted%20for%20scavenging.&amp;text=In%20the%20right%20situations,%20wolverines,when%20they%20are%20most%20vulnerable.|title=Wolverine Species Profile, Alaska Department of Fish and Game|last=dfg.webmaster@alaska.gov|website=www.adfg.alaska.gov|access-date=2025-04-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Scrafford, Matthew A., and Mark S. Boyce.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://academic.oup.com/jmammal/article-abstract/99/3/693/4992369?redirectedFrom=fulltext|аўтар=Matthew A Scrafford, Mark S Boyce|загаловак=Temporal patterns of wolverine (Gulo gulo luscus) foraging in the boreal forest|год=2018-06-01|выданне=Journal of Mammalogy|том=99|выпуск=3|старонкі=693–701|issn=0022-2372|doi=10.1093/jmammal/gyy030}}&lt;/ref&gt;. {{bt-bellat|Касатка{{!}}Касаткі|Orcinus orca}} — адзіны пацверджаны марскі драпежнік ласёў, паколькі вядома, што яны палююць на ласёў і іншых аленяў, якія плаваюць паміж астравамі паўночна-заходняга ўзбярэжжа Паўночнай Амерыкі. Аднак такія забойствы рэдкія і справа магчымасці, бо ласі не з’яўляюцца рэгулярнай часткай рацыёну касаткі&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://books.google.com/books?id=Rjksm-5-ap4C&amp;pg=PA23|аўтар=Robert W. Baird, Robin W. Baird|загаловак=Killer Whales of the World: Natural History and Conservation|год=2006|выдавецтва=MBI Publishing Company LLC|старонак=136|isbn=978-0-7603-2654-1}}&lt;/ref&gt;. Існуе па меншай меры адзін зарэгістраваны выпадак, калі {{bt-bellat||Somniosus microcephalus}} паглынула лася&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.cbc.ca/news/canada/newfoundland-labrador/moose-eating-shark-rescued-in-newfoundland-harbour-1.2434102|title=Moose-eating shark rescued in Newfoundland harbour}}&lt;/ref&gt;.
[[Файл:Wolves_attack_moose_2012-04-12_001_(cropped).jpg|міні|250px|Лася атакуюць ваўкі]]
[[Файл:Moose mom with calves and a bear, Denali National Park.png|міні|250px|Ласіца з цялятамі, да якіх набліжаецца [[буры мядзведзь]], Нацыянальны парк [[Нацыянальны парк Дэналі|Дэналі]], [[Аляска]]]]
У некаторых раёнах ласі з’яўляюцца асноўнай крыніцай ежы для ваўкоў. Выявіўшы ваўкоў, ласі звычайна ўцякаюць. Ваўкі часта ідуць за ласём на адлегласці ад 100 да 400 метраў, часам на адлегласці ад 2 да 3 км. Напады ваўкоў на маладых ласёў могуць доўжыцца некалькі секунд, хоць часам разам з дарослымі асобінамі яны могуць расцягвацца на некалькі дзён. Часам ваўкі заганяюць ласёў у неглыбокія ручаі або на замерзлыя рэкі, дзе іх рух значна абцяжараны. Часам ласі стаяць на сваім і абараняюцца, кідаючыся на ваўкоў або адбіваючыся ад іх сваімі магутнымі капытамі. Ваўкі звычайна забіваюць ласёў, раздзіраючы ім азадкі і {{нп3|прамежнасць||ru|Промежность}}, выклікаючы масіўную [[Крывацёк|страту крыві]]. Часам воўк можа абезрухоміць лася, укусіўшы яго за адчувальны нос, боль ад чаго можа {{нп3|Паралюш|паралізаваць|ru|Паралич}} лася. Ваўчыныя зграі ў першую чаргу нацэлены на цялят і старых жывёл, але могуць паляваць і здаровых дарослых ласёў. Ласі ва ўзросце ад двух да васьмі гадоў рэдка забіваюцца ваўкамі. Хаця на ласёў звычайна палююць зграямі, вядомыя выпадкі, калі адзінкавыя ваўкі паспяхова забівалі здаровых, дарослых ласёў&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://books.google.by/books/about/Carnivores_of_the_World.html?id=ydOOtgEACAAJ&amp;redir_esc=y|аўтар=Luke Hunter|загаловак=Carnivores of the World: Second Edition|год=2018|выдавецтва=Princeton University Press|старонак=256|isbn=978-0-691-18295-7}}&lt;/ref&gt;.

Даследаванні паляўніцтва драпежнікаў на ласёў паказваюць, што іх рэакцыя на ўяўныя пагрозы з’яўляецца хутчэй навучанай, чым інстынктыўнай. Практычна гэта азначае, што ласі больш уразлівыя ў раёнах, дзе папуляцыі ваўкоў і мядзведзяў былі знішчаны ў мінулым, але цяпер яны аднаўляюцца. Гэтыя ж даследаванні паказваюць, аднак, што ласі хутка вучацца і прыстасоўваюцца, уцякаючы з мясцовасці, калі яны адчуваюць пах ваўкоў, мядзведзяў або птушак-падальшчыкаў, такіх як [[Крумкачовыя|крумкачы]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-70741145.html|title=Recolonizing Carnivores and Naive Prey: Conservation Lessons from Pleistocene Extinctions. - Science {{!}} HighBeam Research|website=web.archive.org|date=2013-05-12|access-date=2025-04-03|archive-date=12 мая 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130512211113/http://www.highbeam.com/doc/1G1-70741145.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

=== Паразіты ===
Ласі пакутуюць на паразітаў, як знешніх, так і ўнутраных. {{нп3|Паразітарныя захворванні|Паразітозы|ru|Паразитарные болезни}} з’яўляюцца важнай прычынай захворвання і смяротнасці ласёў, а таксама спрыяюць уразлівасці да драпежнікаў&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://wildlife.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/jwmg.22101|аўтар=Jacob Debow, Joshua Blouin, Elias Rosenblatt, Cedric Alexander, Katherina Gieder, Walter Cottrell, James Murdoch, Therese Donovan|загаловак=Effects of Winter Ticks and Internal Parasites on Moose Survival in Vermont, USA|год=2021-09|мова=en|выданне=The Journal of Wildlife Management|том=85|выпуск=7|старонкі=1423–1439|issn=0022-541X|doi=10.1002/jwmg.22101}}&lt;/ref&gt;. Да {{нп3|Эктапаразітызм|эктапаразітаў||Ectoparasitic infestation}} ласёў адносяцца {{bt-bellat||Cephenemyia ulrichii}} і {{bt-bellat||Dermacentor albipictus}}. У [[Паўночная Еўропа|Паўночнай Еўропе]] {{bt-bellat||Cephenemyia ulrichii}} — паразіт, арэал якога, здаецца, пашыраецца&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=sv-SE|url=https://lakartidningen.se/klinik-och-vetenskap-1/2011/04/larver-av-nasstyngfluga-i-ogat-ovanligt-men-allvarligt-problem/#:~:text=Fall%20av%20human%20oftalmomyiasis%20fr%C3%A5n%20Dalarna%20och%20syd%C3%B6stra%20Finland%20redovisas&amp;text=Larver%20av%20%C3%A4lgens%20n%C3%A4sstyngfluga,%20Cephenemyia,larverna%20i%20en%20m%C3%A4nniskas%20%C3%B6ga.|title=Larver av nässtyngfluga i ögat – ovanligt men allvarligt problem|first=Thomas G. T.|last=Jaenson|website=Läkartidningen|date=2011-04-19|access-date=2025-04-03}}&lt;/ref&gt;.

{{нп3|Эндапаразітызм|Эндапаразіты|ja|内部寄生}} ласёў: {{bt-bellat||Echinococcus granulosus}}, {{bt-bellat||Parelaphostrongylus tenuis}}&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://meridian.allenpress.com/jwd/article/51/1/157/122429/NECROPSY-FINDINGS-IN-62-OPPORTUNISTICALLY|аўтар=Arno Wünschmann, Anibal G. Armien, Erika Butler, Mike Schrage, Bert Stromberg, Jeff B. Bender, Anna M. Firshman, Michelle Carstensen|загаловак=NECROPSY FINDINGS IN 62 OPPORTUNISTICALLY COLLECTED FREE-RANGING MOOSE (ALCES ALCES) FROM MINNESOTA, USA (2003–13)|год=2015-01-01|выданне=Journal of Wildlife Diseases|том=51|выпуск=1|старонкі=157|issn=0090-3558|doi=10.7589/2014-02-037}}&lt;/ref&gt;, {{нп3|лёгачныя чэрві|||Lungworm}} і [[Круглыя чэрві|нематоды]]. Сярод [[Гельмінтозы|гельмінтозаў]] найбольшую шкоду пагалоўю лася наносіць [[Смактуны|трэматода]] {{bt-bellat|парафасцыялопсіс фасцыялеморфа|Parafasciolopsis fasciolaemorpha}}&lt;ref name=&quot;Гельминтофауна&quot; /&gt;.

=== Сацыяльная структура і размнажэнне ===
[[Файл:Riddle_of_the_racks.jpg|міні|250px|У {{нп3|Кенай (нацыянальны рэзерват дзікай прыроды)|Нацыянальным запаведніку дзікай прыроды Кенай|ru|Кенай (национальный резерват дикой природы)}} чарапы двух самцоў, якія, верагодна, загінулі, калі іх рогі счапіліся падчас бойкі.]]
Ласі пераважна вядуць {{нп3|Дзённы лад жыцця жывёл|дзённы лад жыцця|ru|Дневной образ жизни животных}}. Як правіла, яны адзіночныя з наймацнейшымі сувязямі паміж ласіцай і ласянём. Ласі рэдка збіраюцца ў групы, у шлюбны перыяд іх можа быць некалькі асобін разам. Лад жыцця адрозніваецца маларухомасцю. За дзень лось праходзіць кіламетр-паўтара, а калі дастаткова ежы, то можа перасунуцца на 100—300 метраў. Бурая спіна і светлыя ногі робяць яго малазаўважным нават у зімнім лесе.

З пачатку жніўня лось пачынае вастрыць рогі аб маладыя дрэўцы, рыхтуючыся да шлюбных баёў. У сярэдзіне верасня самцы пачынаюць мычаць, прызываючы суродзіча на бой за самку.

Гон і спарванне адбываюцца ў верасні-кастрычніку. Падчас {{нп3|Гон (біялогія)|гону|ru|Гон (биология)}} дарослыя самцы цалкам спыняюць кармленне прыкладна на два тыдні; такія паводзіны тлумачацца нейрафізіялагічнымі зменамі, звязанымі з пераразмеркаваннем нюху для выяўлення мачы ласей і ласіц&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://www.jstor.org/stable/4600457|аўтар=Dale G. Miquelle|загаловак=Why Don't Bull Moose Eat during the Rut?|год=1990|выданне=Behavioral Ecology and Sociobiology|том=27|выпуск=2|старонкі=145–151|issn=0340-5443}}&lt;/ref&gt;. Самцы палігамныя і шукаюць некалькі самак для размнажэння. За час гону прадстаўнікі абодвух палоў клічуць адзін аднаго. Самцы цяжка рохкаюць, гэта можна пачуць на адлегласці да 500 метраў, самкі выдаюць гукі, падобныя да плачу. Самцы змагаюцца за самак: спачатку яны ацэньваюць, хто з іх дамінантны, і адзін самец можа адступіць, аднак супрацьстаянне можа перарасці ў бойку з выкарыстаннем рогаў. Бойкі самцоў вельмі жорсткія, хаця і не працяглыя. Калі сілы няроўныя, то слабейшы хутка збягае. Але калі б’юцца два роўныя па моцы самцы, то гэта можа быць бойка да пагібелі.

Самкі лася маюць васьмімесячны перыяд цяжарнасці, звычайна выношваюць аднаго ласяня або двайнят, калі ежы шмат&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://books.google.by/books/about/The_Smithsonian_Book_of_North_American_M.html?id=qNFgzIPGuSUC&amp;redir_esc=y|аўтар=American Society of Mammalogists, Smithsonian Institution|загаловак=The Smithsonian Book of North American Mammals|год=1999|выдавецтва=UBC Press|старонак=798|isbn=978-0-7748-0762-3}}&lt;/ref&gt;, у маі або чэрвені&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.dnr.state.mn.us/mammals/moose/index.html|title=Moose: Minnesota DNR|website=web.archive.org|date=2009-12-07|access-date=2025-04-04|archive-date=7 снежня 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091207233626/http://www.dnr.state.mn.us/mammals/moose/index.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Пры добрым харчаванні колькасць двайнят можа складаць ад 30 % да 40 %&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/moose|title=Moose|website=www.thecanadianencyclopedia.ca|access-date=2025-04-04}}&lt;/ref&gt;. Нованароджаныя ласі маюць поўсць чырванаватага адцення ў адрозненне ад карычневага колеру дарослых асобін. Маладняк застанецца з маці да моманту нараджэння наступных ласянят. Працягласць жыцця лася ў сярэднім — каля 15-25 гадоў. Папуляцыя ласёў стабільная і складае 25 ласянят на кожныя 100 ласіц ва ўзросце 1 года. Пры наяўнасці належнага харчавання, мяккага надвор’я і нізкай колькасці драпежнікаў ласі маюць велізарны патэнцыял для пашырэння папуляцыі&lt;ref name=&quot;A.T. Bergerud&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/moose|title=Moose|author=Crichton|first=Vince|publisher=[[The Canadian Encyclopedia]]|access-date=September 1, 2019|last2=A. T. Bergerud|last3=James-Abra|first3=Erin}}&lt;/ref&gt;.
&lt;gallery heights=&quot;120px&quot; mode=&quot;packed&quot;&gt;
Файл:Moose_calves_nursing.jpg|(нованароджаныя) Выкормліванне ласянят вясной.
Файл:Cowcalflyingdown.JPG|(3 месяцы) Ласяняты ўвесь час знаходзяцца побач з маці.
Файл:Ninemomoose.JPG|(9 месяцаў) Ласяня гатовае пакінуць сваю маці.
Файл:Mainstmoose.JPG|(10-11 месяцаў) Верагодна, нядаўна яго выгнала цяжарная маці.
&lt;/gallery&gt;

=== Агрэсія ===
Ласі звычайна не агрэсіўныя да людзей, але могуць нападаць, калі іх справакаваць або спалохаць. Ласі нападаюць на людзей больш, чым [[Мядзведзевыя|мядзведзі]] і [[Воўк|ваўкі]] агулам, але звычайна з нязначнымі наступствамі. У Амерыцы ласі раняць людзей больш, чым любыя іншыя дзікія млекакормячыя; ва ўсім свеце толькі гіпапатамы наносяць больш траўм&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://books.google.by/books/about/Adventure_Guide_Inside_Passage_Coastal_A.html?id=ARFyz_5UXK8C&amp;redir_esc=y|аўтар=Ed Readicker-Henderson, Lynn Readicker-Henderson|загаловак=Adventure Guide Inside Passage &amp; Coastal Alaska|год=2005-10|выдавецтва=Hunter Publishing, Inc|старонак=488|isbn=978-1-58843-515-6}}&lt;/ref&gt;. Калі яго пераследуюць або спалохаюць людзі або ў прысутнасці [[Сабака свойскі|сабакі]], лось можа атакаваць. Акрамя таго, як і ў выпадку з мядзведзямі або большасцю дзікіх жывёл, ласі, якія прывыклі да таго, што іх кормяць людзі, могуць паводзіць сябе агрэсіўна, калі ім адмаўляюць у ежы. У восеньскі шлюбны перыяд самцы могуць быць агрэсіўнымі да чалавека. Ласіцы абараняюць маладых ласянят і нападаюць на людзей, якія набліжаюцца, асабліва калі яны становяцца паміж маці і цялятамі. Ласі не тэрытарыяльныя, не разглядаюць людзей як ежу і звычайна не пераследуюць людзей, якія ўцякаюць&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.adfg.alaska.gov/index.cfm?adfg=species.main|title=Alaska's Species Information, Alaska Department of Fish and Game|last=dfg.webmaster@alaska.gov|website=www.adfg.alaska.gov|access-date=2025-04-03}}&lt;/ref&gt;.
[[Файл:Bull_moose_growing_new_antlers_and_shedding_fur.JPG|міні|250px|Самец, патрывожаны фатографам, апускае галаву і паказвае гатоўнасць да атакі]]
Ласі непрадказальныя. Яны, хутчэй за ўсё, нападуць, калі іх раздражняюць, пераследуюць або падыдуць занадта блізка. Лось, які падвергся пераследу, можа зліваць свой гнеў на кім заўгодна, хто знаходзіцца паблізу, і яны часта не робяць адрозненняў паміж сваімі крыўдзіцелямі і нявіннымі мінакамі. Ласі — вельмі шпаркія жывёлы з вельмі гнуткімі суставамі і вострымі капытамі, здольныя біць пярэднімі і заднімі нагамі. У адрозненне ад іншых буйных капытных млекакормячых, такіх як коні, ласі могуць біць ва ўсе бакі, у тым ліку ўбок. Такім чынам, няма бяспечнага боку, з якога можна падысці. Ласі перад нападам часта падаюць папераджальныя знакі, дэманструючы агрэсію мовай цела. Пастаянны глядзельны кантакт звычайна з’яўляецца першай прыкметай агрэсіі, а закладзеныя вушы або апушчаная галава — прыкметай хвалявання. Калі шэрсць на шыі і плячах лася ўстае дуба, гэта звычайна азначае непазбежнасць атакі. Цэнтры для наведвальнікаў [[Анкарыдж]]а папярэджваюць турыстаў, што «…ласі з натапыранай поўсцю — гэта тое, чаго трэба баяцца»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.goodreads.com/book/show/8164172-adventure-guide-to-the-alaska-highway|title=Adventure Guide to the Alaska Highway|website=Goodreads|access-date=2025-04-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://www.goodreads.com/book/show/7344374-explorer-s-guide-50-hikes-around-anchorage|аўтар=Lisa Maloney|загаловак=Explorer's Guide 50 Hikes Around Anchorage|год=2010|выданне=1st ed|месца=Erscheinungsort nicht ermittelbar|выдавецтва=W. W. Norton &amp; Company, Incorporated|старонак=1|isbn=978-0-88150-905-2, 978-1-58157-751-8}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-us|url=https://www.ebay.com/itm/313631665005|title=Aug 2002 Field &amp; Stream Magazine Elk, Moose and Caribou|website=eBay|access-date=2025-04-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://books.google.by/books?id=AbxTl7BNmpwC&amp;printsec=frontcover&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|аўтар=Paul Tawrell|загаловак=Wilderness Camping &amp; Hiking|год=2008-03-18|выдавецтва=Paul Tawrell|старонак=232|isbn=978-0-9740820-3-5}}&lt;/ref&gt;.

Ласіцы часцей выдаюць пратэстныя стогны, калі за імі заляцаюцца маленькія самцы. Гэта прыцягвае ўвагу буйных самцоў, спрыяе канкурэнцыі паміж самцамі і гвалту, памяншае пераслед ласіх з боку маленькіх самцоў і павялічвае магчымасці спарвання з буйнымі самцамі&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://doi.org/10.1007/s00265-011-1234-y|аўтар=R. Terry Bowyer, Janet L. Rachlow, Kelley M. Stewart, Victor Van Ballenberghe|загаловак=Vocalizations by Alaskan moose: female incitation of male aggression|год=2011-07-20|выданне=Behavioral Ecology and Sociobiology|том=65|выпуск=12|старонкі=2251–2260|issn=0340-5443|doi=10.1007/s00265-011-1234-y}}&lt;/ref&gt;. Гэта, у сваю чаргу, азначае, што ласіца мае хаця б невялікую ступень кантролю над тым, з якімі самцамі яна спарваецца&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.highbeam.com/doc/1P3-2416873911.html|title=FEMALE MOOSE MOANS PROVOKE BULL FIGHTS, FEMALES HAVE MORE CHOICE IN PICKING MATES, CONCLUDES IDAHO STATE UNIVERSITY STUDY - US Fed News Service, Including US State News {{!}} HighBeam Research|website=web.archive.org|date=2013-05-12|access-date=2025-04-04|archive-date=12 мая 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130512211143/http://www.highbeam.com/doc/1P3-2416873911.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

Нярэдка ласі праяўляюць агрэсію і да іншых жывёл, асабліва драпежнікаў. Мядзведзі нападаюць на маладых ласёў, радзей дарослых. Ёсць сведчанні, што аляскінскі лось паспяхова адбіўся ад нападаў чорных і бурых мядзведзяў. Зафіксаваны выпадкі, калі ласі тапталі на смерць нападаючых мядзведзяў і ваўкоў, таму ваўкі ў якасці здабычы ласёў выбіраюць у крайнім выпадку. Зарэгістраваны выпадак, калі самка лася забіла двух дарослых ваўкоў&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://www.biodiversitylibrary.org/page/34347342|аўтар=Ottawa Field-Naturalists' Club, Ottawa Field-Naturalists' Club|загаловак=The Canadian field-naturalist|год=1992|частка=v.106 (1992)|месца=Ottawa|выдавецтва=Ottawa Field-Naturalists' Club|старонак=608}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://www.biodiversitylibrary.org/part/356893|аўтар=J. L. Weaver, J. L. Weaver, C. Arvidson, P. Wood|загаловак=Two wolves, Canis lupus, killed by a Moose, Alces alces, in Jasper National Park, Alberta|год=1992|выданне=The Canadian field-naturalist|том=106|выпуск=1|старонкі=126––127|doi=10.5962/p.356893}}&lt;/ref&gt;. Лось, незалежна ад полу, пры небяспекцы выдае гучны рык, больш падобны да рыку драпежнай жывёлы. Еўрапейскія ласі часта больш агрэсіўныя за паўночнаамерыканскіх, напрыклад, шведскія ласі, якія часта моцна ўзбуджаюцца пры выглядзе драпежніка. Тым не менш, як і ўсе капытныя, якія, як вядома, нападаюць на драпежнікаў, больш агрэсіўныя асобіны заўсёды больш цёмнага колеру, прычым найбольш цёмны колер звычайна знаходзіцца ў месцах, звернутых да суперніка, што служыць натуральным папярэджаннем для іншых жывёл&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://books.google.by/books/about/Deer_of_the_World.html?id=bcWZX-IMEVkC&amp;redir_esc=y|аўтар=Valerius Geist|загаловак=Deer of the World: Their Evolution, Behaviour, and Ecology|год=1998|выдавецтва=Stackpole Books|старонак=470|isbn=978-0-8117-0496-0}}&lt;/ref&gt;.

== Эвалюцыйная гісторыя ==

[[Файл:Libracles gallicus.JPG|міні|250px|Мастацкая рэканструкцыя выявы {{bt-bellat||Libralces gallicus}}]]
[[Файл:Cervalces latifrons Tubingen.JPG|міні|250px|Рогі {{bt-bellat||Cervalces latifrons}}]]
[[Файл:Cervalces scotti - MUSE.JPG|міні|250px|Копія шкілета амерыканскага {{bt-bellat||Cervalces scotti}}]]
Ласі з’яўляюцца прадстаўнікамі падсямейства {{bt-bellat||Capreolinae}}. Прадстаўнікоў роду ласёў знаходзяць у адкладах {{нп3|Пліяцэн|пліяцэну|ru|Плиоцен}} — {{нп3|Эаплейстацэн|ранняга плейстацэну|ru|Эоплейстоцен}}&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Кніга|спасылка=https://archive.org/details/guinnessbookofan00wood|аўтар=Gerald L. Wood|загаловак=The Guinness book of animal facts and feats|год=1982|выдавецтва=Enfield, Middlesex : Guinness Superlatives|старонак=266|isbn=978-0-85112-235-9}}&lt;/ref&gt;. Некаторыя навукоўцы аб’ядноўваюць ласёў і ўсіх яго вымерлых сваякоў у адзін род, ''Alces''&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://link.springer.com/10.1007/978-3-319-65038-8_23-1|аўтар=Magdalena Niedziałkowska, Wiebke Neumann, Tomasz Borowik, Marta Kołodziej-Sobocińska, Jonas Malmsten, Jon M. Arnemo, Göran Ericsson|загаловак=Moose Alces alces (Linnaeus, 1758)|год=2022|адказны=Klaus Hackländer, Frank E. Zachos|мова=en|месца=Cham|выданне=Handbook of the Mammals of Europe|выдавецтва=Springer International Publishing|старонкі=1–32|isbn=978-3-319-65038-8|doi=10.1007/978-3-319-65038-8_23-1}}&lt;/ref&gt;, іншыя, напырклад {{нп3|Аўгуста Ацаролі||ru|Аццароли, Аугусто}}, абмяжоўваюць ''Alces'' толькі жывымі відамі, змяшчаючы выкапнёвыя віды ў роды {{bt-bellat||Cervalces}} і {{bt-bellat||Libralces}}&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;.

Самым раннім вядомым відам у лініі ласёў з’яўляецца {{bt-bellat||Libralces gallicus}}, які жыў у {{нп3|Пліяцэн|пліяцэне|ru|Плиоцен}} — {{нп3|Эаплейстацэн|раннім плейстацэне|ru|Эоплейстоцен}}&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0277379104001593|аўтар=Marzia Breda, Marco Marchetti|загаловак=Systematical and biochronological review of Plio-Pleistocene Alceini (Cervidae; Mammalia) from Eurasia|год=2005-03-01|выданне=Quaternary Science Reviews|том=24|выпуск=5|старонкі=775–805|issn=0277-3791|doi=10.1016/j.quascirev.2004.05.005}}&lt;/ref&gt;. ''Libralces gallicus'' паходзіць з цёплых саван пліяцэнавай Еўропы, а найбольш захаваныя шкілеты былі знойдзены ў паўднёвай Францыі. ''L. gallicus'' быў у 1,25 разы большы за аляскінскага лася ў лінейных памерах, што рабіла яго амаль у два разы масіўней. ''L. gallicus'' меў шмат яркіх адрозненняў ад сваіх сучасных нашчадкаў. У яго была больш доўгая, вузкая пыса і менш развітая насавая поласць, больш падобная да сучаснага аленя, без якіх-небудзь прыкмет сучаснай ласінай пысы. Яго твар нагадваў твар сучаснага {{bt-bellat|вапіці|Cervus canadensis}}. Аднак астатняя структура яго чэрапа, структура шкілета і зубы мелі моцнае падабенства з тымі рысамі, якія беспамылкова характэрныя для сучасных ласёў, што паказвае на падобны рацыён. Яго рогі складаліся з гарызанталі 2,5 метра, былі доўгімі, без зубцоў і заканчваліся невялікімі далонепадобнымі часткамі. Будова яго чэрапа і шыі сведчыць аб тым, што жывёла змагалася з выкарыстаннем высакахуткасных удараў, як {{bt-bellat||Ovis dalli}}, а не замыкаючы і скручваючы рогі, як сучасныя ласі. Іх доўгія ногі і структура костак сведчаць пра жывёлу, прыстасаванай да хуткага бегу па перасечанай мясцовасці&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Кніга|спасылка=https://books.google.by/books/about/Deer_of_the_World.html?id=bcWZX-IMEVkC&amp;redir_esc=y|аўтар=Valerius Geist|загаловак=Deer of the World: Their Evolution, Behaviour, and Ecology|год=1998|выдавецтва=Stackpole Books|старонак=470|isbn=978-0-8117-0496-0}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{Кніга|спасылка=https://books.google.by/books/about/Morphological_Change_in_Quaternary_Mamma.html?id=bx0wywEACAAJ&amp;redir_esc=y|аўтар=Anthony D. Barnosky|загаловак=Morphological Change in Quaternary Mammals of North America|год=1993|выдавецтва=Cabrigde University Press|старонак=415}}&lt;/ref&gt;.

У першай палове {{нп3|Ранні плейстацэн|ранняга плейстацэну||Early Pleistocene}} за {{bt-bellat||Libralces gallicus}} рушыў услед {{bt-bellat||Cervalces carnutorum}}. А за Cervalces carnutorum неўзабаве з’явіўся услед значна буйнейшы від пад назвай {{bt-bellat||Cervalces latifrons}}, які ўпершыню з’явіўся ў канцы ранняга плейстацэну&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=http://rgdoi.net/10.13140/RG.2.2.24751.53928|аўтар=Charalampos Kevrekidis, Dimitris S. Kostopoulos|загаловак=The southernmost occurrence of Cervalces latifrons (Johnson, 1874) (Artiodactyla: Cervidae) in Europe|год=2017|doi=10.13140/RG.2.2.24751.53928}}&lt;/ref&gt;. Мноства закамянеласцяў ''Cervalces latifrons'' было знойдзена па ўсёй Еўразіі. Як і яго нашчадкі, ён жыў у асноўным у паўночных шыротах і, верагодна, быў добра прыстасаваны да холаду. ''C. latifrons'' быў самым буйным з сучасных і гістарычных аленяў, яго рост у карку перавышаў 2.1 метра. Ён буйнейшы нават за {{bt-bellat||Megaloceros giganteus}}, які быў 1.8 метра вышыні ў карку. Яго рогі былі меншыя, чым у {{bt-bellat||Megaloceros giganteus}}, але параўнальныя па памеры з рагамі ''L. gallicus''. Аднак рогі мелі больш кароткую гарызантальную паласу і больш буйныя пальмы, якія больш нагадваюць рогі сучаснага лася&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:13&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.nhm.ac.uk/discover.html|title=Discover {{!}} Natural History Museum|website=www.nhm.ac.uk|access-date=2025-04-09}}&lt;/ref&gt;. Верагодна, дзесьці ў {{нп3|Сярэдні плейстацэн|сярэднім плейстацэне||Middle Pleistocene}} ''Cervalces latifrons'' мігравалі ў [[Паўночная Амерыка|Паўночную Амерыку]], даўшы пачатак віду {{bt-bellat||Cervalces scotti}}&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://link.springer.com/referenceworkentry/10.1007/978-3-319-65038-8_23-1|аўтар=Magdalena Niedziałkowska, Wiebke Neumann, Tomasz Borowik, Marta Kołodziej-Sobocińska, Jonas Malmsten, Jon M. Arnemo, Göran Ericsson|загаловак=Moose Alces alces (Linnaeus, 1758)|год=2022|адказны=Klaus Hackländer, Frank E. Zachos|мова=en|месца=Cham|выданне=Handbook of the Mammals of Europe|выдавецтва=Springer International Publishing|старонкі=1–32|isbn=978-3-319-65038-8|doi=10.1007/978-3-319-65038-8_23-1}}&lt;/ref&gt;. Лічыцца, што сучасны лось выйшаў ад ''Cervalces latifrons'' прыкладна ў канцы {{нп3|Сярэдні плейстацэн|сярэдняга плейстацэну||Middle Pleistocene}} — пачатку {{нп3|Позні плейстацэн|позняга плейстацэну||Late Pleistocene}}, верагодна, дзесьці ва [[Усходняя Азія|Усходняй Азіі]], а самыя раннія закамянеласці гэтага віду ў [[Еўропа|Еўропе]] адносяцца да пачатку позняга плейстацэну. Сучасны лось з’явіўся ў [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыцы]] толькі каля 15 000 гадоў таму, у канцы позняга плейстацэну&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/jbi.13935|аўтар=Meirav Meiri, Adrian Lister, Pavel Kosintsev, Grant Zazula, Ian Barnes|загаловак=Population dynamics and range shifts of moose ( Alces alces ) during the Late Quaternary|год=2020-10|мова=en|выданне=Journal of Biogeography|том=47|выпуск=10|старонкі=2223–2234|issn=0305-0270|doi=10.1111/jbi.13935}}&lt;/ref&gt;.

== Адносіны з людзьмі ==
[[Файл:1996. Stamp of Belarus 0123.jpg|thumb|250px|Выява лася на паштовай марцы Беларусі]]

=== Гісторыя ===
[[Файл:A_moose_with_reflection_in_Grand_Teton_NP.jpg|міні|250px|Лось і яго адлюстраванне]]
[[Файл:Collared_muddy_moose_yearlings.jpg|міні|250px|Два маладыя ласі ў ашыйніках для радыёсачэння]]
[[Петрогліф|Наскальныя малюнкі]] і [[Пячорны жывапіс|малюнкі ў пячорах]] Еўропы паказваюць, што паляванне на ласёў вялося з [[Каменны век|каменнага веку]]. Раскопкі ў {{нп3|Албю (Швецыя)|Албю||Alby, Öland}} ў [[Швецыя|Швецыі]], побач са {{нп3|Стура-Альварэт||uk|Стура-Альварет}}, выявілі рогі лася ў рэштках драўляных хацін з 6000 года да н.э., што сведчыць аб адным з самых ранніх паляванняў на ласёў у паўночнай Еўропе. У паўночнай Скандынавіі да гэтага часу можна знайсці рэшткі {{нп3|Звералоўная яма|лоўчых ям|ru|Звероловная яма}}, якія выкарыстоўваліся для палявання на ласёў. Гэтыя ямы, якія могуць быць памерам да 4 м × 7 м і 2 м глыбыні, маскіраваліся галінамі і лісцем. У іх былі б стромкія бакі, абабітыя дошкамі, каб ласі не маглі ўцячы, калі яны ўпалі. Ямы звычайна сустракаюцца вялікімі групамі, перасякаючы звычайныя дарожкі лася і цягнучыся на некалькі кіламетраў. У балотах і торфе знойдзены рэшткі драўляных агароджаў, прызначаных для накіравання жывёл да ям. У Нарвегіі ранні ўзор гэтых прылад для адлову быў датаваны прыкладна 3700 годам да н.э. Адлоў лася ў ямах — надзвычай эфектыўны спосаб палявання. Ужо ў [[XVI стагоддзе|XVI стагоддзі]] ўрад Нарвегіі спрабаваў абмежаваць іх выкарыстанне; аднак метад выкарыстоўваўся да [[XX стагоддзе|XX стагоддзя]].

Самае ранняе апісанне лася знаходзіцца ў ''[[Запіскі пра Гальскую вайну|Commentarii de Bello Gallico]]'' [[Гай Юлій Цэзар|Юлія Цэзара]], дзе ён апісваецца так:

{{цытата|Ёсць яшчэ [жывёлы], якіх завуць ''[[alces]]'' (ласі). Форма іх і разнастайны колер іх скуры вельмі падобныя на казуль, але памерам яны крыху перавышаюць іх і пазбаўленыя рагоў і маюць ногі без суставаў і звязкаў; яны таксама не ляжаць з мэтай адпачынку, і, калі яны былі кінуты ўніз якой-небудзь выпадковасцю, яны не могуць падняцца або ўстаць. Ложкамі ім служаць дрэвы; яны абапіраюцца на іх і, такім чынам, крыху адкінуўшыся, адпачываюць; калі паляўнічыя выяўляюць па слядах гэтых жывёл, куды яны прывыклі хадзіць, яны або падкопваюць усе дрэвы з коранем, або ўразаюцца ў іх настолькі, што здаецца, што верхняя частка дрэў засталася стаяць. Калі яны абапіраюцца на іх, то па звычцы збіваюць сваёй вагой дрэвы, якія не падтрымліваюцца, і самі падаюць разам з імі&lt;ref&gt;{{Cite book|publisher=Harper &amp; brothers|last1=Caesar|first1=Julius|first2=Aulus|last2=Hirtius|title=Caesar's Commentaries on the Gallic and civil wars|chapter=XXVII|page=154|year=1879|isbn=978-0-217-45287-8}}&lt;/ref&gt;.}}

У кнізе 8, раздзел 16 «{{нп3|Натуральная гісторыя (Пліній)|Натуральнай гісторыі|ru|Естественная история (Плиний)}}» [[Пліній Старэйшы|Плінія Старэйшага]] 77 года, лось і жывёла пад назвай ахліс, якая, меркавана, адна і тая ж жывёла, апісваюцца так:

{{цытата|…ёсць таксама лось, які вельмі нагадвае нашых бычкоў, толькі адрозніваецца даўжынёй вушэй і шыі. Ёсць таксама ахліс, які разводзіцца ў краіне [[Скандынавія|Скандынавіі]]; яго ніколі не бачылі ў гэтым горадзе, хоць у нас былі яго апісанні ад многіх асоб; ён не падобны на лася, але не мае суставаў на задніх нагах. Такім чынам, ён ніколі не ляжыць, але ляжыць на дрэве, пакуль спіць; яго можна злавіць, толькі папярэдне ўрэзаўшыся ў дрэва і, такім чынам, зладзіўшы для яго пастку, бо ў адваротным выпадку ён уцёк бы дзякуючы сваёй шпаркасці. Яго верхняя губа настолькі вялікая, што па гэтай прычыне ён вымушаны ісці назад, калі пасвіцца; у адваротным выпадку, пры руху наперад, губа б яму перашкаджала&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://old.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?lookup=Plin.+Nat.+8.16|title=Pliny the Elder, The Natural History|editor=John Bostock (physician)|archive-url=https://archive.today/20120713100336/http://old.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?lookup=Plin.+Nat.+8.16|archive-date=2012-07-13|access-date=2009-11-08}}&lt;/ref&gt;.}}

=== У якасці ежы ===
{{main|Ласяціна}}
[[Файл:Elk (482186353).jpg|250px|міні|Страва з ласяціны]]
[[Файл:Moose meat drying at a warehouse in Dease Lake, British Columbia (S2004-890 LS).jpg|250px|міні|Сушка ласяціны ў Брытанскай Калумбіі]]
У многіх краінах, дзе яны водзяцца, на ласёў палююць як на від [[Дзічына|дзічыны]]. Мяса лася на смак, як пісаў [[Генры Дэйвід Тора]] ў «The Maine Woods», «як мяккая ялавічына, магчыма, з большым смакам; часам як {{нп3|цяляціна|||Veal}}». Нягледзячы на тое, што ўзровень [[Бялкі|бялку]] ў {{нп3|Ласяціна|ласяціне|fi|Hirvenliha}} падобны да ўзроўню іншага параўнальнага {{нп3|Чырвонае мяса|чырвонага мяса||Red meat}}(напрыклад, [[Ялавічына|ялавічыны]], {{нп3|Аленіна (мяса)|аленіны|ru|Оленина}} і мяса [[вапіці]]), у ім нізкае ўтрыманне {{нп3|Тлушчы (дыеталогія)|тлушчу|ru|Жиры (диетология)}}, а тлушч, які прысутнічае, складаецца з большай долі {{нп3|Поліненасычаныя тлушчы|поліненасычаных тлушчаў|ru|Полиненасыщенные жиры}}, чым {{нп3|Насычаныя тлушчы||ru|Насыщенные жиры}}&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://a-z-animals.com/blog/moose-meat/|title=Moose Meat: Everything You Need to Know About This Healthy and Delicious Game Meat|first=Aaron|last=Webber|website=A-Z Animals|date=2023-09-03|access-date=2025-04-16}}&lt;/ref&gt;.

{{нп3|Валерыус Гейст|||Valerius Geist}}, які эміграваў у [[Канада|Канаду]] з [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|Савецкага Саюза]], напісаў у сваёй кнізе «Лось: паводзіны, экалогія, захаванне» ў 1999 годзе:

{{цытата|У Швецыі ні адно восеньскае меню не абыходзіцца без апетытнай стравы з лася. Шведы агароджваюць свае аўтамагістралі, каб знізіць гібель ласёў, і ствараюць аўтамабілі, абароненыя ад ласёў. Швецыя менш чым удвая меншая за канадскую правінцыю [[Брытанская Калумбія]], але штогадовая здабыча ласёў у Швецыі — больш за 150 000 — у два разы перавышае агульную здабычу ласёў у Паўночнай Амерыцы}}

Павелічэнне папуляцыі ласёў на [[Аляска|Алясцы]] ў мэтах палявання з’яўляецца адным з наступстваў дазволу паветраных метадаў выдалення ваўкоў у адведзеных раёнах. Некаторыя навукоўцы лічаць, што такое штучнае павелічэнне папуляцый дзічыны на самай справе шкодзіць як папуляцыям карыбу і ласёў, так і экасістэме ўвогуле. Гэта таму, што даследаванні паказалі, што калі гэтыя папуляцыі дзічыны штучна павялічваюцца, гэта прыводзіць як да {{нп3|Разбурэнне асяроддзя пражывання|разбурэння асяроддзя пражывання|ru|Разрушение среды обитания}}, так і да дэградацыі гэтых папуляцый&lt;ref&gt;[http://www.defenders.org/resources/publications/policy_and_legislation/aerial_hunting_q_and_a.pdf Aerial Hunting FAQs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100712145731/http://www.defenders.org/resources/publications/policy_and_legislation/aerial_hunting_q_and_a.pdf|date=July 12, 2010}}, Defenders of Wildlife — Protect America’s Wildlife (PAW) Act — Aerial hunting FAQs&lt;/ref&gt;.

==== Спажыванне субпрадуктаў ====
У [[Печань|печані]] і [[нырка]]х фінскіх ласёў узровень [[кадмій|кадмію]] — высокі, таму спажыванне гэтых органаў жывёл старэйшых за год забаронена ў Фінляндыі&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.foodnavigator.com/Article/2003/08/12/All-clear-for-Finnish-foods/|title=All-clear for Finnish foods|website=FoodNavigator.com|date=2003-08-11|access-date=2025-04-16}}&lt;/ref&gt;. У выніку даследавання, праведзенага ў 1988 годзе, {{нп3|Міністэрства прыродных рэсурсаў і лясной гаспадаркі Антарыа|Міністэрства прыродных рэсурсаў Антарыа|ru|Министерство природных ресурсов и лесного хозяйства Онтарио}} рэкамендавала адмовіцца ад ужывання нырак і печані лася і аленя. Узровень кадмію быў значна вышэйшым, чым у Скандынавіі&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/0048969788901659|аўтар=V. Glooschenko, C. Downes, R. Frank, H.E. Braun, E.M. Addison, J. Hickie|загаловак=Cadmium levels in Ontario moose and deer in relation to soil sensitivity to acid precipitation|год=1988-05|мова=en|выданне=Science of The Total Environment|том=71|выпуск=2|старонкі=173–186|doi=10.1016/0048-9697(88)90165-9}}&lt;/ref&gt;. Дэпартамент прыродных рэсурсаў [[Нью-Брансуік]]а раіць паляўнічым не ўжываць субпрадукты аленяў&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gnb.ca/cnb/news/he/2005e1188hw.htm|title=Public Health Advisory / Hunters and wildlife diseases (05/09/16)|website=web.archive.org|date=2019-07-03|access-date=2025-04-16|archive-date=3 ліпеня 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190703172302/https://www.gnb.ca/cnb/news/he/2005e1188hw.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

Было выяўлена, што спажыванне [[Кадмій|кадмію]] павышана сярод усіх спажыўцоў мяса лася, хоць было ўстаноўлена, што мяса толькі нязначна спрыяе штодзённаму спажыванню кадмію. Аднак спажыванне ласінай печані або нырак значна павялічвала спажыванне кадмію, і даследаванне паказала, што інтэнсіўныя спажыўцы ласіных органаў маюць адносна вузкі запас бяспекі ніжэй узроўняў, якія, верагодна, выклікаюць негатыўныя [[наступствы для здароўя]]&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://www.tandfonline.com/doi/pdf/10.1080/0265203031000094636|аўтар=L. Vahteristo, T. Lyytikäinen, E.-R. Venäläinen, M. Eskola, E. Lindfors, R. Pohjanvirta, R. Maijala|загаловак=Cadmium intake of moose hunters in Finland from consumption of moose meat, liver and kidney|год=2003-05-01|мова=EN|выданне=Food Additives &amp; Contaminants|doi=10.1080/0265203031000094636}}&lt;/ref&gt;.

== Дарожна-транспартныя здарэнні ==
[[Цэнтр мас]] лася знаходзіцца вышэй за капот большасці [[Легкавы аўтамабіль|легкавых аўтамабіляў]]. Пры сутыкненні ўдар раздушвае пярэднія стойкі даху і людзей на пярэдніх сядзеннях&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.vti.se/sv/publikationer/pdf/algdocka-av-gummi-for-krockprov.pdf|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20120311184713/http://www.vti.se/sv/publikationer/pdf/algdocka-av-gummi-for-krockprov.pdf|archive-date=March 11, 2012|access-date=October 4, 2011|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Сутыкненні такога тыпу часта бываюць смяротнымі; {{нп3|Рэмень бяспекі|рамяні бяспекі|ru|Ремень безопасности}} і {{нп3|Падушка бяспекі|падушкі бяспекі|ru|Подушка безопасности}} забяспечваюць невялікую абарону&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.vti.se/nordic/2-04mapp/annosv.html|title=Number 1, 2004, of Nordic Road &amp; Transport Research. Annotations Sweden|website=web.archive.org|date=2008-05-29|access-date=2025-04-16|archive-date=29 мая 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080529203439/http://www.vti.se/nordic/2-04mapp/annosv.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Пры сутыкненні з больш высокімі транспартнымі сродкамі (напрыклад, грузавікамі) большая частка дэфармацыі прыпадае на пярэднюю частку транспартнага сродку, і пасажырскі салон у значнай ступені захоўваецца. Сутыкненні з ласямі падштурхнулі да распрацоўкі выпрабаванняў транспартнага сродку, якія называюцца «{{нп3|Ласіны тэст||ru|Лосиный тест}}» ({{lang-sv|Älgtest}}, {{lang-de|Elchtest}}). Масачусецкае даследаванне паказала, што ў выніку сутыкненняў ласёў з аўтатранспартам назіраецца вельмі высокі ўзровень гібелі людзей і што такія сутыкненні прыводзяць да гібелі 3% масачусэтскай папуляцыі ласёў штогод&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=http://link.springer.com/10.1007/s00267-018-1058-x|аўтар=Katherine A. Zeller, David W. Wattles, Stephen DeStefano|загаловак=Incorporating Road Crossing Data into Vehicle Collision Risk Models for Moose (Alces americanus) in Massachusetts, USA|год=2018-09|мова=en|выданне=Environmental Management|том=62|выпуск=3|старонкі=518–528|issn=0364-152X|doi=10.1007/s00267-018-1058-x}}&lt;/ref&gt;.
[[Файл:Moose_carcass_at_a_solid_waste_facility,_Homer,_Alaska.jpg|міні|250px|Туша лася, прычына смерці якога невядомая, на сховішчы для перавозкі цвёрдых адходаў на Алясцы.]]
На дарогах у рэгіёнах, дзе існуе небяспека наезду на жывёлу, выкарыстоўваюцца знакі, якія папярэджваюць пра ласёў. Трохкутныя папераджальныя знакі, распаўсюджаныя ў [[Швецыя|Швецыі]], [[Нарвегія|Нарвегіі]] і [[Фінляндыя|Фінляндыі]], сталі жаданымі сувенірамі сярод турыстаў, якія падарожнічаюць па гэтых краінах, выклікаючы ў дарожных уладаў столькі выдаткаў, што ў некаторых рэгіёнах знакі з ласямі былі заменены на агульныя папераджальныя знакі без выявы&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=sv|url=https://www.allehanda.se/2007-08-13/algsafari-lockar-tusentals-turister|title=Älgsafari lockar tusentals turister|website=Allehanda.se|date=2007-08-13|access-date=2025-04-16}}&lt;/ref&gt;.

У Антарыа, Канада, прыкладна 265 ласёў гінуць кожны год у выніку сутыкнення з цягнікамі ({{На|2019}}). Сутыкненні ласёў з цягнікамі адбываліся часцей зімой са снегападам вышэйшым за сярэдні&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://www.alcesjournal.org/index.php/alces/article/view/242|аўтар=Joe Hamr, Mike Hall, Jesse N. Popp|загаловак=AN ASSESSMENT OF MOOSE AND ELK TRAIN COLLISIONS IN ONTARIO, CANADA|год=2019-05-07|мова=en|выданне=Alces|том=55|старонкі=1–12|issn=2293-6629}}&lt;/ref&gt;. У студзені 2008 года нарвежская газета {{нп3|Aftenposten|||Aftenposten}} падлічыла, што з 2000 года каля 13 000 ласёў загінулі ў выніку сутыкнення з нарвежскімі цягнікамі. Дзяржаўнае агенцтва, якое адказвае за чыгуначную інфраструктуру (Jernbaneverket), планавала выдаткаваць 80 мільёнаў [[Нарвежская крона|нарвежскіх крон,]] каб у будучыні знізіць узровень сутыкненняў шляхам агароджвання чыгункі, ачысткі расліннасці побач з пуцямі і забеспячэння альтэрнатыўных бесснежных месцаў кармлення для жывёл у іншых месцах&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.aftenposten.no/english/local/article2222872.ece|title=Railroad takes steps to reduce moose crashes - Aftenposten.no|website=web.archive.org|date=2008-09-28|access-date=2025-04-16|archive-date=28 верасня 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080928100858/http://www.aftenposten.no/english/local/article2222872.ece|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;.

У канадскай правінцыі [[Нью-Брансуік]] сутыкненні аўтамабіляў з ласямі настолькі частыя, што ўсе новыя шашы маюць агароджы, якія не дазваляюць ласям выходзіць на дарогу, як гэта даўно зроблена ў Фінляндыі, Нарвегіі і Швецыі. Дэманстрацыйны праект, Highway 7 паміж [[Фрэдэрыктан|Фрэдэрыктанам]] і [[Сент-Джон|Сент-Джонам]], дзе частата сутыкненняў ласёў адна з самых высокіх у правінцыі, не мела такіх агароджаў да 2008 года, хоць яна была і працягвае заставацца вельмі добрай&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.gnb.ca/0113/moose/alert-e.asp|title=Moose-Vehicle Collision Information - New Brunswick Department of Transportation|first=DOT|last=Communications|website=www.gnb.ca|access-date=2025-04-16|archive-date=14 студзеня 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070114141943/http://www.gnb.ca/0113/moose/alert-e.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.gnb.ca/cnb/news/tran/2008e0411tr.htm|title=More wildlife fencing to be installed on Route 7 in 2008 (08/04/08)|last=Province of New Brunswick|website=www.gnb.ca|access-date=2025-04-16|archive-date=17 студзеня 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110117200940/http://www.gnb.ca/cnb/news/tran/2008e0411tr.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. [[Ньюфаўндленд і Лабрадор]] рэкамендавалі аўтамабілістам быць асцярожнымі ў перыяд паміж змярканнем і світаннем, таму што ў гэты час ласі найбольш актыўныя і іх найбольш цяжка ўбачыць, што павялічвае рызыку сутыкненняў&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.gov.nl.ca/ti/roads/department/moose/|title=Moose Advisory}}&lt;/ref&gt;. Мясцовыя папярэджанні пра ласей часта паведамляюць на радыёстанцыях, каб аўтамабілісты маглі быць уважлівымі падчас руху ў пэўных раёнах. Электронная «сістэма выяўлення ласёў» была ўстаноўлена на двух участках {{нп3|Трансканадская шаша|Трансканадскай шашы|ru|Трансканадское шоссе}} ў Ньюфаўндлендзе ў 2011 годзе, але сістэма аказалася ненадзейнай і была выдалена ў 2015 годзе&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.cbc.ca/news/canada/newfoundland-labrador/moose-detection-lights-being-removed-not-effective-for-n-l-1.2951688|title=Moose detection lights being removed, 'not effective' for N.L.}}&lt;/ref&gt;. Да 2024 года папуляцыя ласёў у Ньюфаўндлендзе павялічвалася разам з колькасцю дарожна-транспартных здарэнняў&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.nytimes.com/2024/10/05/world/canada/newfoundland-moose-car-accidents.html|title=A Menace to Motorists, but the ‘Noble’ Moose Is Adopted by Newfoundland|first=Ian|last=Austen|website=The New York Times|date=2024-10-05|access-date=2025-04-16|last2=Willms|first2=Ian}}&lt;/ref&gt;.

У [[Швецыя|Швецыі]] дарога не будзе агароджана, калі на ёй не здарылася хаця б адна аварыя з ласём на кожны кіламетр у год.

Ва ўсходняй Германіі, дзе скудная папуляцыя павольна павялічваецца, з 2000 па 2007 год адбыліся два дарожна-транспартныя здарэнні з удзелам ласёў&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://www.iucnredlist.org/species/41782/10539156|аўтар=Heikki Henttonen, Andreas Kranz, Michael Stubbe, Tiit Maran, Alexei Tikhonov|загаловак=IUCN Red List of Threatened Species: Alces alces ssp. alces|год=2006-05-19|выданне=IUCN Red List of Threatened Species}}&lt;/ref&gt;.

=== Выкарыстанне ў якасці цяглавых і верхавых жывёл ===

На наскальных малюнках паблізу [[Ангара|Ангары]], [[Енісей|Енісея]], [[Лена|Лены]] адлюстравана, як людзі выкарыстоўваюць лася ў якасці свойскай жывёлы: запрагаюць, ездзяць вярхом. У XV стагоддзі на ласях ездзілі шведскія салдаты і паліцэйскія. Фермеры ЗША ў XIX стагоддзі запрагалі ласёў у плуг. Але ён так і не стаў такой звыклай свойскай жывёлай, як конь ці карова. Як цяглавую сілу яго можна выкарыстоўваць абмежавана — лось не вытрымлівае доўгіх нагрузак, бо мае маленькае, не адпаведнае масе цела, сэрца&lt;ref&gt;''Граковіч Е.'' Лось вядомы і загадкавы // Гоман Барысаўшчыны, № 2(107), 2008.&lt;/ref&gt;.

== У культуры ==

=== Геральдыка ===
Выяву лася можна сустрэць на гербах шматлікіх гарадоў:
&lt;gallery class=&quot;center&quot;&gt;
File:Coat of Arms of Rasony, Belarus.svg|Герб г.п.[[Расоны]]
Файл:Coat of Arms of Gusev (Kaliningrad oblast).png|Герб г.[[Гусеў (горад)|Гусева]] (Калінінградская вобл., Расія)
Файл:Coat of Arms of Yoshkar-Ola (Mariy-El).png|Герб г.[[Іашкар-Ала]] (Расія)
Файл:Coat of Arms of Miass (Chelyabinsk oblast) (2002).png|Герб г.[[Міяс]] (Расія)
Файл:Östersund vapen.svg|Герб г.[[Эстэрсунд]] ([[Швецыя]])
Файл:Escut Jelgava.png|Герб города [[Елгава]] ([[Латвія]]).
&lt;/gallery&gt;

=== Нумізматыка ===
Выява лася прысутнічае на шэрагу манет:
&lt;gallery class=&quot;center&quot;&gt;
File:RR5217-0044R.jpg|Расія (2015 год)
&lt;/gallery&gt;

=== Баністыка ===
&lt;gallery class=&quot;center&quot;&gt;
File:Belarus-1992-Bill-25-Obverse.jpg|25 [[Беларускі рубель|беларускіх рублёў]], (1992 год)
File:50 литовских талонов 1991.jpg|50 [[Літоўскі талон|літоўскіх талонаў]] (1993 год)
&lt;/gallery&gt;

=== Філатэлія ===
Выява лася на паштовых марках
&lt;center&gt;&lt;gallery&gt;
File:1996. Stamp of Belarus 0123.jpg|
File:The Soviet Union 1964 CPA 3051 stamp (Centenary of Moscow Zoo. Elk or moose (Alces alces)).jpg|
File:The Soviet Union 1957 CPA 1992 stamp (Eurasian Elk).jpg|
File:Stamps of Kazakhstan, 2014-009.jpg|
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Аленевыя]]
[[Катэгорыя:Сысуны Еўразіі]]
[[Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе]]
[[Катэгорыя:Жывёлы на манетах]]
[[Катэгорыя:Жывёлы на марках]]
[[Катэгорыя:Дзічына]]</text>
      <sha1>p1e43i9lpckia4o7id1opjqso0snxop</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Летні час</title>
    <ns>0</ns>
    <id>56048</id>
    <revision>
      <id>5152592</id>
      <parentid>4947613</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T12:19:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5152592</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8240" sha1="e6kpkjsqu2ng0senanmhihn8vrxpkk1" xml:space="preserve">'''Летні час''' ({{lang-en|daylight saving time}}) — час, ссунуты на 1 гадзіну наперад адносна часу, прынятага ў гэтым часавым поясе. Уводзіцца шматлікімі краінамі ў летні перыяд з мэтай эканоміі электраэнергіі на асвятленне. Упершыню летні час быў уведзены ў Германіі ў [[1916]] годзе.

У [[Еўропа|Еўропе]] пераход на летні час адбываецца ў апошнюю нядзелю сакавіка ў 2:00 пераводам стрэлак на 1 гадзіну наперад, а зваротны пераход здзяйсняецца ў апошнюю нядзелю кастрычніка ў 3:00 пераводам стрэлак на 1 гадзіну назад.

== Сучасны стан ==
[[Файл:DaylightSaving-World-Subdivisions.png|285px|right|thumb|{{Легенда|#1a80e6|раёны, дзе ўжываецца пераход на летні час}} {{Легенда|#ef690a|раёны, дзе пераход быў скасаваны}} {{Легенда|#c00000|раёны, дзе пераход ніколі не ўжываўся}}]]

У 2020 г. 73 краіны выкарыстоўваюць, у тым ці іншым варыянце, летні час (з іх у 9 краінах ён ужываецца не ва ўсіх рэгіёнах), і 168 краін не выкарыстоўваюць&lt;ref&gt;Гл. [http://www.timeanddate.com/time/dst2011.html статыстыку].&lt;/ref&gt;. У [[паўночнае паўшар’е|паўночным паўшар’і]] летні час выкарыстоўваецца часткова ў [[ЗША]], [[Канада|Канадзе]], [[Мексіка|Мексіцы]] (акрамя шэрагу штатаў і правінцый), цалкам ва ўсіх краінах [[Еўропа|Еўропы]], акрамя [[Беларусь|Беларусі]], [[Ісландыя|Ісландыі]] і [[Расія|Расіі]], а таксама ў [[Марока]], [[Іран]]е, краінах [[Блізкі Усход|Блізкага Усходу]]. У [[паўднёвае паўшар’е|паўднёвым паўшар’і]] летні час выкарыстоўваецца ў [[Аўстралія|Аўстраліі]] (у шэрагу штатаў), [[Новая Зеландыя|Новай Зеландыі]], [[Парагвай|Парагваі]], [[Чылі]].

Адмовіліся ад увядзення летняга часу [[Японія]], [[Кітай]], [[Індыя]], [[Сінгапур]], а таксама рэспублікі былога СССР: [[Узбекістан]], [[Таджыкістан]], [[Туркменістан]], [[Грузія]], [[Казахстан]], [[Кыргызстан]], [[Арменія]], [[Азербайджан]]. Пры гэтым Туркменістан, Грузія, Кыргызстан і большая частка Казахстана і Узбекістана захавалі «[[дэкрэтны час]]». Расія адмовілася ад пераводу стрэлак з восені 2011 года, прыняўшы [[закон «Пра вылічэнне часу»]], паводле якога рашэнне пра змену часавога пояса для суб’екта РФ прымаецца [[Урад Расіі|ўрадам Расіі]].

[[Украіна]], [[Малдова]], [[Літва]], [[Латвія]], [[Эстонія]] таксама могуць адмовіцца ад пераводу стрэлак з вясны ці восені 2021 года.

Варта адзначыць, што на экватары розніца паміж працягласцю дня ўлетку і ўзімку неістотная (на экватары дзень і ноч цэлы год прыблізна па 12 гадзін). Пры набліжэнні да Паўночнага ці Паўднёвага полюса розніца ў працягласці дня ўлетку і ўзімку становіцца ўсё больш істотнай. Гэта тлумачыць, чаму ў экватарыяльных ці трапічных краінах выкарыстанне «летняга» часу эканамічна немэтазгодна&lt;ref&gt;[http://www.webexhibits.org/daylightsaving/c.html Геаграфія «летняга» часу] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160609015207/http://www.webexhibits.org/daylightsaving/c.html |date=9 чэрвеня 2016 }}&lt;/ref&gt;.

У розных краінах ідзе ажыўленая палітычная барацьба за захаванне ці адмену летняга часу. За захаванне выступаюць [[энергетыка|энергетыкі]], вытворцы [[спартыўны інвентар|спартыўнага інвентару]] і сеткі [[рознічны гандаль|рознічнага гандлю]], за адмену — [[ахова здароўя]], [[транспарт]] і [[фермер]]ы.

Да [[2011]] года ў Беларусі і Расіі і да [[2002]] года ў Еўропе пераход на летні час ажыццяўляўся ў апошнюю нядзелю [[сакавік]]а ў 2:00 пераводам гадзіннікавых стрэлак на 1 гадзіну наперад, а зваротны пераход ажыццяўляўся ў апошнюю нядзелю [[кастрычнік]]а ў 3:00 пераводам стрэлак на 1 гадзіну назад.

Пачынаючы з 2002 года, паводле дырэктывы ЕС(2000/84/EC)&lt;ref&gt;[http://www.worldtimezone.com/dst_news/dst_news_europeanunion00.html DST News — European Union Daylight Saving Time news]&lt;/ref&gt;, у Еўропе пераход на летні час ажыццяўляецца ў 01:00 [[Сусветны каардынаваны час|па Грынвічы]].

У [[ЗША]] і [[Канада|Канадзе]] з 2007 года пераход на летні час ажыццяўляецца ў другую нядзелю сакавіка ў 2:00 і вяртаецца зваротна ў першую нядзелю лістапада, таксама ў 2:00&lt;ref&gt;[http://www.java.com/ru/download/faq/dst.xml Змены ў перыядзе дзеяння летняга часу ў ЗША ў 2007 г.]&lt;/ref&gt;. Варта заўважыць, што не па ўсёй тэрыторыі Злучаных Штатаў і Канады летні час выкарыстоўваецца аднолькава. Да прыкладу, у канадскай правінцыі [[Саскачэван (правінцыя)|Саскачэван]] стрэлкі не пераводзяць&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://ca24.ca/saskatchewan/iz-zhizni-news/2011-03-12/referendum-perehod-na-letnee-vremya |title=Улады Саскачэвана адмовіліся ад рэферэндуму наконт пераходу на летні час |access-date=23 жніўня 2011 |archive-date=11 студзеня 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120111101205/http://ca24.ca/saskatchewan/iz-zhizni-news/2011-03-12/referendum-perehod-na-letnee-vremya |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Спасылкі ==
* [http://www.worldtimezone.com/daylight.html Карта краін, якія пераходзяць на летні час, і даты пераходу]
* [http://www.daylight-savings-time.info/ Графічная выява часавых зон і летняга часу]
* [http://www.merlyn.demon.co.uk/uksumtim.htm Еўрапейскі пункт гледжання]{{ref-en}} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100430000139/http://www.merlyn.demon.co.uk/uksumtim.htm |date=30 красавіка 2010 }}

[[Катэгорыя:Час]]
[[Катэгорыя:Часавыя паясы]]
[[Катэгорыя:Лета]]</text>
      <sha1>e6kpkjsqu2ng0senanmhihn8vrxpkk1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дразды</title>
    <ns>0</ns>
    <id>56463</id>
    <revision>
      <id>5152621</id>
      <parentid>5084587</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T13:21:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>дапаўненне</comment>
      <origin>5152621</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2683" sha1="s8547502cqk1d7hgra0t13y17gw6yxm" xml:space="preserve">Назву '''Дразды́''' маюць:

* [[Дразды (вадасховішча)]]
* [[Дразды (род птушак)]] (гл. [[Дрозд чорны]])
* [[Дразды (канцлагер)]]
* [[Дрозды]] — беларускі гурт

== Населеныя пункты ==
=== [[Беларусь]] ===
* [[Брэсцкая вобласць]]:
** [[Дразды (Баранавіцкі раён)|Дразды]] — вёска ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]]

* [[Віцебская вобласць]]:
** [[Дразды (Бешанковіцкі раён)|Дразды]] — вёска ў [[Бешанковіцкі раён|Бешанковіцкім раёне]]
** [[Дразды (Віцебскі раён)|Дразды]] — вёска ў [[Віцебскі раён|Віцебскім раёне]]
** [[Дразды (Лёзненскі раён)|Дразды]] — вёска ў [[Лёзненскі раён|Лёзненскім раёне]]
** [[Дразды (Мёрскі раён)|Дразды]] — хутар у [[Мёрскі раён|Мёрскім раёне]]
** [[Дразды (Пастаўскі раён)|Дразды]] — вёска ў [[Пастаўскі раён|Пастаўскім раёне]]
** [[Дразды (Полацкі раён)|Дразды]] — вёска ў [[Полацкі раён|Полацкім раёне]]
** [[Дразды (Чашніцкі раён)|Дразды]] — вёска ў [[Чашніцкі раён|Чашніцкім раёне]]

* [[Гомельская вобласць]]:
** [[Дразды (Мазырскі раён)|Дразды]] — вёска ў [[Мазырскі раён|Мазырскім раёне]]

* [[Магілёўская вобласць]]:
** [[Дразды (Круглянскі раён)|Дразды]] — вёска ў [[Круглянскі раён|Круглянскім раёне]]

* [[Мінская вобласць]]:
** [[Дразды (Мінск)|Дразды]] — былая вёска, цяпер у складзе [[Мінск]]а
** [[Дразды (Стаўбцоўскі раён)|Дразды]] — вёска ў [[Стаўбцоўскі раён|Стаўбцоўскім раёне]]

=== [[Расія]] ===
* [[Дразды (Смаленская вобласць)]]
* [[Дразды (Усвяцкі раён)]]
=== [[Украіна]] ===
* [[Дразды (Білацэркаўскі раён)]]

== Гл. таксама ==
* [[Драздова Лаза]]
* [[Драздоўка]]
* [[Драздоўскі]]
* [[Драздоўшчына]]
* [[Дроздава]]

{{Неадназначнасць}}</text>
      <sha1>s8547502cqk1d7hgra0t13y17gw6yxm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Зборная Англіі па футболе</title>
    <ns>0</ns>
    <id>61355</id>
    <revision>
      <id>5152813</id>
      <parentid>4812328</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:35:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Markuss86</username>
        <id>106891</id>
      </contributor>
      <origin>5152813</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23740" sha1="3udr262sxq3mu8xfn7zc1bnruy5hxe9" xml:space="preserve">{{Зборная краіны па футболе
| Назва                      = {{Сцягафікацыя|Англія}}
| Лагатып                    = Arms of The Football Association (include star).svg
| Шырыня                     = 170px
| Мянушкі                    =
| Канфедэрацыя               = [[УЕФА]] ([[Еўропа]])
| Федэрацыя                  = [[Футбольная асацыяцыя Англіі]]
| Трэнер                     = 
| Капітан                    = 
| Найбольшая кол-ць гульняў  = [[Пітэр Шылтан]] (125)
| Лепшы бамбардзір           = [[Гары Кейн]] (59)
| Хатні стадыён              = [[Уэмблі]]
| Код ФІФА                   = ENG
&lt;!-- Форма --&gt;
| pattern_la1 = _eng26H
| pattern_b1  = _eng26H
| pattern_ra1 = _eng26H
| pattern_sh1 = _eng26H
| pattern_so1 = _eng26Hl
| leftarm1    = FFFFFF
| body1       = FFFFFF
| rightarm1   = FFFFFF
| shorts1     = FFFFFF 
| socks1      = FFFFFF
| pattern_la2 = _eng26A
| pattern_b2  = _eng26A
| pattern_ra2 = _eng26A
| pattern_sh2 = _eng26A
| pattern_so2 = _eng26Al
| leftarm2    = fe080a
| body2       = fe080a
| rightarm2   = fe080a
| shorts2     = 000040
| socks2      = fe080a
&lt;!-- Форма --&gt;
| Дзеючы рэйтынг             = 12 &lt;small&gt;(7 чэрвеня 2018)&lt;/small&gt;
| Найвышэйшы рэйтынг         = 3 &lt;small&gt;(жнівень 2012)&lt;/small&gt;
| Найніжэйшы рэйтынг         = 27 &lt;small&gt;(люты 1996)&lt;/small&gt;
| Рэйтынг Эла                = 7 &lt;small&gt;(18 красавіка 2018)&lt;/small&gt;
| Найвышэйшы рэйтынг Эла     = 1 &lt;small&gt;(1872 — 1876, 1892 — 1911, 1966 — 1970, 1987 — 1988)&lt;/small&gt;
| Найніжэйшы рэйтынг Эла     = 17 &lt;small&gt;(11 чэрвеня 1995)&lt;/small&gt;
| Першая гульня              = {{Футбол|SCT}} 0:0 {{Футбол|ENG||R}}&lt;br /&gt;([[Глазга]], [[Шатландыя]]; [[30 лістапада]] [[1872]])
| Перамога                   = {{Сцяг|Ірландыя|1783}} [[Зборная Ірландыі па футболе (1882—1950)|Ірландыя]] 0:13 {{Футбол|ENG||R}}&lt;br /&gt;([[Белфаст]], [[Ірландыя]]; [[18 лютага]] [[1882]])
| Паражэнне                  = {{Футбол|HUN||||||1949}} 7:1 {{Футбол|ENG||R}}&lt;br /&gt;([[Будапешт]], [[Венгрыя]]; [[24 мая]] [[1954]])
| Гульняў ЧС                 = 16
| Першы ЧС                   = 1950
| Дасягненні ЧС              = [[Файл:Gold medal world centered.svg|16px]] Чэмпіён ([[Чэмпіянат свету па футболе 1966|1966]])
| Чэмпіянат рэг              = [[Чэмпіянат Еўропы па футболе|Чэмпіянат Еўропы]]
| Гульняў рэг                = 10
| Першы рэг                  = [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 1968|1968]]
| Дасягненні рэг             = [[Выява:Silver medal europe.svg|16px]] 2 месца ([[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2020|2020]])
}}
'''Зборная Англіі па футболе''' ({{lang-en|England national football team}}) прадстаўляе [[Англія|Англію]] на міжнародных матчах і турнірах па [[футбол]]е з 1872 года. Кіруецца і кантралюецца [[Футбольная асацыяцыя Англіі|Футбольнай асацыяцыяй Англіі]], якая з’яўляецца адным з 55 членаў [[УЕФА]] (Саюз еўрапейскіх футбольных асацыяцый) і ўваходзіць у [[ФІФА]].

Чэмпіён свету [[Чэмпіянат свету па футболе 1966|1966]].

Мянушка: «Three Lions» — тры львы (намаляваны на эмблеме каманды).

== Выступы на турнірах ==

=== Чэмпіянат свету ===

{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;table&quot; style=&quot;font-size:80%; text-align:center&quot;
|- style=&quot;background:#0000b3; color:white&quot;
!colspan=9|Чэмпіянат свету
! style=&quot;width:1%;&quot; rowspan=&quot;26&quot;|
!width=&quot;16%&quot; rowspan=2|Найлепшы бамбардзір (галы)
!width=&quot;16%&quot; rowspan=2|Галоўны трэнер
! style=&quot;width:1%;&quot; rowspan=&quot;26&quot;|
!colspan=6|Кваліфікацыя
|- style=&quot;background:#0000b3; color:white&quot;
!width=&quot;11%&quot;|Год
!width=&quot;14%&quot;|Стадыя
!width=&quot;5%&quot;|{{Abbr|М|Месца|0}}
!width=&quot;3%&quot;|{{Abbr|ЗМ|Згуляныя матчы|0}}
!width=&quot;3%&quot;|{{Abbr|В|Выйгрышы|0}}
!width=&quot;3%&quot;|{{Abbr|Н|Нічыі|0}}
!width=&quot;3%&quot;|{{Abbr|П|Паразы|0}}
!width=&quot;3%&quot;|{{Abbr|ЗГ|Забітыя галы|0}}
!width=&quot;3%&quot;|{{Abbr|ПГ|Прапушчаныя галы|0}}
!width=&quot;3%&quot;|{{Abbr|ЗМ|Згуляныя матчы|0}}
!width=&quot;3%&quot;|{{Abbr|В|Выйгрышы|0}}
!width=&quot;3%&quot;|{{Abbr|Н|Нічыі|0}}
!width=&quot;3%&quot;|{{Abbr|П|Паразы|0}}
!width=&quot;3%&quot;|{{Abbr|ЗГ|Забітыя галы|0}}
!width=&quot;3%&quot;|{{Abbr|ПГ|Прапушчаныя галы|0}}
|-
|{{Сцяг|Уругвай}} [[Чэмпіянат свету па футболе 1930|1930]]
|style=&quot;background:#BEBEBE&quot; colspan=8| ''Не прымала ўдзел''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#BEBEBE&quot; |
| colspan=&quot;6&quot; style=&quot;background:#BEBEBE&quot; |
|-
|{{Сцяг|Італія|1861}} [[Чэмпіянат свету па футболе 1934|1934]]
|style=&quot;background:#BEBEBE&quot; colspan=8| ''Не прымала ўдзел''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#BEBEBE&quot; |
| colspan=&quot;6&quot; style=&quot;background:#BEBEBE&quot; |
|-
|{{Сцяг|Францыя}} [[Чэмпіянат свету па футболе 1938|1938]]
|style=&quot;background:#BEBEBE&quot; colspan=8| ''Не прымала ўдзел''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#BEBEBE&quot; |
| colspan=&quot;6&quot; style=&quot;background:#BEBEBE&quot; |
|-
|{{Сцяг|Бразілія|1889}} [[Чэмпіянат свету па футболе 1950|1950]]
|Групавы раўнд (топ-13)
|8-е / 13
|3
|1
|0
|2
|2
|2
|{{пачатак схаванага блока|Загаловак = 2 гульцы (1):|Рамка = |Фон_загалоўка= white |Выраўноўванне_тэксту = center}}
[[Стэн Мортэнсэн]]&lt;br&gt;[[Уілф Мэньян]]
|{{Сцяг|Англія}} [[Уолтэр Уінтэрботам]]
|3
|3
|0
|0
|14
|3
|-
|{{Сцяг|Швейцарыя||15px}} [[Чэмпіянат свету па футболе 1954|1954]]
|Чвэрцьфінал
|7-е / 16
|3
|1
|1
|1
|8
|8
|[[Нэт Лофтхаўс]] (3)
|{{Сцяг|Англія}} [[Уолтэр Уінтэрботам]]
|3
|3
|0
|0
|11
|4
|-
|{{Сцяг|Швецыя}} [[Чэмпіянат свету па футболе 1958|1958]]
|Групавы раўнд (топ-16)
|11-е / 16
|4
|0
|3
|1
|4
|5
|[[Дэрэк Кеван]] (2)
|{{Сцяг|Англія}} [[Уолтэр Уінтэрботам]]
|4
|3
|1
|0
|15
|5
|-
|{{Сцяг|Чылі}} [[Чэмпіянат свету па футболе 1962|1962]]
|Чвэрцьфінал
|8-е / 16
|4
|1
|1
|2
|5
|6
|[[Рон Флаўэрс]] (2)
|{{Сцяг|Англія}} [[Уолтэр Уінтэрботам]]
|4
|3
|1
|0
|16
|2
|-
|style=&quot;border: 3px solid red&quot;|{{Сцяг|Англія}} [[Чэмпіянат свету па футболе 1966|1966]]
|bgcolor=Gold|Фінал
|bgcolor=Gold|1-е / 16
|bgcolor=Gold|6
|bgcolor=Gold|5
|bgcolor=Gold|1
|bgcolor=Gold|0
|bgcolor=Gold|11
|bgcolor=Gold|3
|[[Джэфры Херст]] (4)
|{{Сцяг|Англія}} [[Альф Рамсей]]
|colspan=&quot;6&quot;|''Гаспадыня чэмпіянату''
|-
|{{Сцяг|Мексіка}} [[Чэмпіянат свету па футболе 1970|1970]]
|Чвэрцьфінал
|8-е / 16
|4
|2
|0
|2
|4
|4
|{{пачатак схаванага блока|Загаловак = 4 гульцы (1):|Рамка = |Фон_загалоўка= white |Выраўноўванне_тэксту = center}}
[[Алан Кларк (футбаліст)|Алан Кларк]]&lt;br&gt;[[Алан Малэры]]&lt;br&gt;[[Мартын Пітэрс]]&lt;br&gt;[[Джэфры Херст]]
|{{Сцяг|Англія}} [[Альф Рамсей]]
|colspan=&quot;6&quot;|''Дзеючы чэмпіён''
|-
|{{Сцяг|ФРГ}} [[Чэмпіянат свету па футболе 1974|1974]]
|style=&quot;background:#BEBEBE&quot; colspan=8| ''Не прайшла кваліфікацыю''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#BEBEBE&quot; |
|4
|1
|2
|1
|3
|4
|-
|{{Сцяг|Аргенціна}} [[Чэмпіянат свету па футболе 1978|1978]]
|style=&quot;background:#BEBEBE&quot; colspan=8| ''Не прайшла кваліфікацыю''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#BEBEBE&quot; |
|6
|5
|0
|1
|15
|4
|-
|{{Сцяг|Іспанія}} [[Чэмпіянат свету па футболе 1982|1982]]
|Групавы раўнд 2 (топ-12)
|6-е / 24
|5
|3
|2
|0
|6
|1
|{{пачатак схаванага блока|Загаловак = 2 гульцы (2):|Рамка = |Фон_загалоўка= white |Выраўноўванне_тэксту = center}}
[[Браян Робсан]]&lt;br&gt;[[Трэвар Фрэнсіс]]
|{{Сцяг|Англія}} [[Рон Грынвуд]]
|8
|4
|1
|3
|13
|8
|-
|{{Сцяг|Мексіка}} [[Чэмпіянат свету па футболе 1986|1986]]
|Чвэрцьфінал
|8-е / 24
|5
|2
|1
|2
|7
|3
|[[Гары Лінекер]] (6)
|{{Сцяг|Англія}} [[Бобі Робсан]]
|8
|4
|4
|0
|21
|2
|-
|{{Сцяг|Італія}} [[Чэмпіянат свету па футболе 1990|1990]]
|Паўфінал
|4-е / 24
|7
|3
|3
|1
|8
|6
|[[Гары Лінекер]] (4)
|{{Сцяг|Англія}} [[Бобі Робсан]]
|6
|3
|3
|0
|10
|0
|-
|{{Сцяг|ЗША}} [[Чэмпіянат свету па футболе 1994|1994]]
|style=&quot;background:#BEBEBE&quot; colspan=8| ''Не прайшла кваліфікацыю''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#BEBEBE&quot; |
|10
|5
|3
|2
|26
|9
|-
|{{Сцяг|Францыя}} [[Чэмпіянат свету па футболе 1998|1998]]
|1/8 фіналу
|9-е / 32
|4
|2
|1
|1
|7
|4
|{{пачатак схаванага блока|Загаловак = 2 гульцы (2):|Рамка = |Фон_загалоўка= white |Выраўноўванне_тэксту = center}}
[[Майкл Оўэн]]&lt;br&gt;[[Алан Шырэр]]
|{{Сцяг|Англія}} [[Глен Ходл]]
|8
|6
|1
|1
|15
|2
|-
|{{Сцяг|Паўднёвая Карэя}} {{Сцяг|Японія}} [[Чэмпіянат свету па футболе 2002|2002]]
|Чвэрцьфінал
|6-е / 32
|5
|2
|2
|1
|6
|3
|[[Майкл Оўэн]] (2)
|{{Сцяг|Швецыя}} [[Свен-Ёран Эрыксан]]
|8
|5
|2
|1
|16
|6
|-
|{{Сцяг|Германія}} [[Чэмпіянат свету па футболе 2006|2006]]
|Чвэрцьфінал
|7-е / 32
|5
|3
|2
|0
|6
|2
|[[Стывен Джэрард]] (2)
|{{Сцяг|Швецыя}} [[Свен-Ёран Эрыксан]]
|10
|8
|1
|1
|17
|5
|-
|{{Сцяг|ПАР}} [[Чэмпіянат свету па футболе 2010|2010]]
|1/8 фіналу
|13-е / 32
|4
|1
|2
|1
|3
|5
|{{пачатак схаванага блока|Загаловак = 3 гульцы (1):|Рамка = |Фон_загалоўка= white |Выраўноўванне_тэксту = center}}
[[Стывен Джэрард]]&lt;br&gt;[[Джэрмэйн Дэфо]]&lt;br&gt;[[Мэцью Апсан]]
|{{Сцяг|Італія}} [[Фабіа Капэла]]
|10
|9
|0
|1
|34
|6
|-
|{{Сцяг|Бразілія}} [[Чэмпіянат свету па футболе 2014|2014]]
|Групавы раўнд (топ-32)
|26-е / 32
|3
|0
|1
|2
|2
|4
|{{пачатак схаванага блока|Загаловак = 2 гульцы (1):|Рамка = |Фон_загалоўка= white |Выраўноўванне_тэксту = center}}
[[Уэйн Руні]]&lt;br&gt;[[Дэніел Старыдж]]
|{{Сцяг|Англія}} [[Рой Ходжсан]]
|10
|6
|4
|0
|31
|4
|-
|{{Сцяг|Расія}} [[Чэмпіянат свету па футболе 2018|2018]]
|Паўфінал
|4-е / 32
|7
|3
|2
|2
|12
|8
|[[Гары Кейн]] (6)
|{{Сцяг|Англія}} [[Гарэт Саўтгейт]]
|10
|8
|2
|0
|18
|3
|-
|{{Сцяг|Катар}} [[Чэмпіянат свету па футболе 2022|2022]]
|Чвэрцьфінал
|6-е / 32
|5
|3
|1
|1
|13
|4
|{{пачатак схаванага блока|Загаловак = 2 гульцы (3):|Рамка = |Фон_загалоўка= white |Выраўноўванне_тэксту = center}}
[[Маркус Рэшфард]]&lt;br&gt;[[Букаё Сака]]
|{{Сцяг|Англія}} [[Гарэт Саўтгейт]]
|10
|8
|2
|0
|39
|3
|-
|{{Сцяг|ЗША}} {{Сцяг|Канада}} {{Сцяг|Мексіка}} [[Чэмпіянат свету па футболе 2026|2026]]
|style=&quot;background:#BEBEBE&quot; colspan=8|
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#BEBEBE&quot; | 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|- style=&quot;background:#0000b3; color:white&quot;
!Усяго
!Перамога (1)
!16/22
!74
!32
!22
!20
!104
!68
![[Гары Лінекер|{{color|white|Гары Лінекер}}]] (10)
!
!122
!84
!27
!11
!314
!70
|}

=== Чэмпіянат Еўропы ===

{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;table&quot; style=&quot;font-size:80%; text-align:center&quot;
|- style=&quot;background:#0000b3; color:white&quot;
!colspan=9|Чэмпіянат Еўропы
! style=&quot;width:1%;&quot; rowspan=&quot;25&quot;|
!width=&quot;16%&quot; rowspan=2|Найлепшы бамбардзір (галы)
!width=&quot;16%&quot; rowspan=2|Галоўны трэнер
! style=&quot;width:1%;&quot; rowspan=&quot;25&quot;|
!colspan=6|Кваліфікацыя
|- style=&quot;background:#0000b3; color:white&quot;
!width=&quot;11%&quot;|Год
!width=&quot;14%&quot;|Стадыя
!width=&quot;5%&quot;|{{Abbr|М|Месца|0}}
!width=&quot;3%&quot;|{{Abbr|ЗМ|Згуляныя матчы|0}}
!width=&quot;3%&quot;|{{Abbr|В|Выйгрышы|0}}
!width=&quot;3%&quot;|{{Abbr|Н|Нічыі|0}}
!width=&quot;3%&quot;|{{Abbr|П|Паразы|0}}
!width=&quot;3%&quot;|{{Abbr|ЗГ|Забітыя галы|0}}
!width=&quot;3%&quot;|{{Abbr|ПГ|Прапушчаныя галы|0}}
!width=&quot;3%&quot;|{{Abbr|ЗМ|Згуляныя матчы|0}}
!width=&quot;3%&quot;|{{Abbr|В|Выйгрышы|0}}
!width=&quot;3%&quot;|{{Abbr|Н|Нічыі|0}}
!width=&quot;3%&quot;|{{Abbr|П|Паразы|0}}
!width=&quot;3%&quot;|{{Abbr|ЗГ|Забітыя галы|0}}
!width=&quot;3%&quot;|{{Abbr|ПГ|Прапушчаныя галы|0}}
|-
|{{Сцяг|Францыя}} [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 1960|1960]]
|style=&quot;background:#BEBEBE&quot; colspan=8| ''Не прымала ўдзел''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#BEBEBE&quot; |
| colspan=&quot;6&quot; style=&quot;background:#BEBEBE&quot; |
|-
|{{Сцяг|Іспанія|1945}} [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 1964|1964]]
|style=&quot;background:#BEBEBE&quot; colspan=8| ''Не прайшла кваліфікацыю''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#BEBEBE&quot; |
|2
|0
|1
|1
|3
|6
|-
|{{Сцяг|Італія}} [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 1968|1968]]
|bgcolor=#DEB887|Паўфінал
|bgcolor=#DEB887|3-е / 4
|bgcolor=#DEB887|2
|bgcolor=#DEB887|1
|bgcolor=#DEB887|0
|bgcolor=#DEB887|1
|bgcolor=#DEB887|2
|bgcolor=#DEB887|1
|{{пачатак схаванага блока|Загаловак = 2 гульцы (1):|Рамка = |Фон_загалоўка= white |Выраўноўванне_тэксту = center}}
[[Джэфры Херст]]&lt;br&gt;[[Бобі Чарльтан]]
|{{Сцяг|Англія}} [[Альф Рамсей]]
|8
|6
|1
|1
|18
|6
|-
|{{Сцяг|Бельгія}} [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 1972|1972]]
|style=&quot;background:#BEBEBE&quot; colspan=8| ''Не прайшла кваліфікацыю''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#BEBEBE&quot; |
|8
|5
|2
|1
|16
|6
|-
|{{Сцяг|Югаславія}} [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 1976|1976]]
|style=&quot;background:#BEBEBE&quot; colspan=8| ''Не прайшла кваліфікацыю''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#BEBEBE&quot; |
|6
|3
|2
|1
|11
|3
|-
|{{Сцяг|Італія}} [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 1980|1980]]
|Групавы раўнд (топ-8)
|6-е / 8
|3
|1
|1
|1
|3
|3
|{{пачатак схаванага блока|Загаловак = 3 гульцы (1):|Рамка = |Фон_загалоўка= white |Выраўноўванне_тэксту = center}}
[[Трэвар Брукінг]]&lt;br&gt;[[Тоні Вудкак (футбаліст)|Тоні Вудкак]]&lt;br&gt;[[Рэй Уілкінс]]
|{{Сцяг|Англія}} [[Рон Грынвуд]]
|8
|7
|1
|0
|22
|5
|-
|{{Сцяг|Францыя}} [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 1984|1984]]
|style=&quot;background:#BEBEBE&quot; colspan=8| ''Не прайшла кваліфікацыю''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#BEBEBE&quot; |
|8
|5
|2
|1
|23
|3
|-
|{{Сцяг|Германія}} [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 1988|1988]]
|Групавы раўнд (топ-8)
|7-е / 8
|3
|0
|0
|3
|2
|7
|{{пачатак схаванага блока|Загаловак = 2 гульцы (1):|Рамка = |Фон_загалоўка= white |Выраўноўванне_тэксту = center}}
[[Тоні Адамс]]&lt;br&gt;[[Браян Робсан]]
|{{Сцяг|Англія}} [[Бобі Робсан]]
|6
|5
|1
|0
|19
|1
|-
|{{Сцяг|Швецыя}} [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 1992|1992]]
|Групавы раўнд (топ-8)
|7-е / 8
|3
|0
|2
|1
|1
|2
|[[Дэвід Плат (футбаліст)|Дэвід Плат]] (1)
|{{Сцяг|Англія}} [[Грэхэм Тэйлар]]
|6
|3
|3
|0
|7
|3
|-
|style=&quot;border: 3px solid red&quot;|{{Сцяг|Англія}} [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 1996|1996]]
|bgcolor=#DEB887|Паўфінал
|bgcolor=#DEB887|3-е / 16
|bgcolor=#DEB887|5
|bgcolor=#DEB887|2
|bgcolor=#DEB887|3
|bgcolor=#DEB887|0
|bgcolor=#DEB887|8
|bgcolor=#DEB887|3
|[[Алан Шырэр]] (5)
|{{Сцяг|Англія}} [[Тэры Венэйблз]]
|colspan=6|''Гаспадыня чэмпіянату''
|-
|{{Сцяг|Бельгія}} {{Сцяг|Нідэрланды}} [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2000|2000]]
|Групавы раўнд (топ-16)
|11-е / 16
|3
|1
|0
|2
|5
|6
|[[Алан Шырэр]] (2)
|{{Сцяг|Англія}} [[Кевін Кіган]]
|10
|4
|4
|2
|16
|5
|-
|{{Сцяг|Партугалія}} [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2004|2004]]
|Чвэрцьфінал
|5-е / 16
|4
|2
|1
|1
|10
|6
|[[Уэйн Руні]] (4)
|{{Сцяг|Швецыя}} [[Свен-Ёран Эрыксан]]
|8
|6
|2
|0
|14
|5
|-
|{{Сцяг|Аўстрыя}} {{Сцяг|Швейцарыя||15px}} [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2008|2008]]
|style=&quot;background:#BEBEBE&quot; colspan=8| ''Не прайшла кваліфікацыю''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#BEBEBE&quot; |
|12
|7
|2
|3
|24
|7
|-
|{{Сцяг|Польшча}} {{Сцяг|Украіна}} [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2012|2012]]
|Чвэрцьфінал
|5-е / 16
|4
|2
|2
|0
|5
|3
|{{пачатак схаванага блока|Загаловак = 5 гульцоў (1):|Рамка = |Фон_загалоўка= white |Выраўноўванне_тэксту = center}}
[[Эндзі Кэрал]]&lt;br&gt;[[Джолеан Лескат]]&lt;br&gt;[[Уэйн Руні]]&lt;br&gt;[[Тэа Уолкат]]&lt;br&gt;[[Дэні Уэлбек]]
|{{Сцяг|Англія}} [[Рой Ходжсан]]
|8
|5
|3
|0
|17
|5
|-
|{{Сцяг|Францыя}} [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2016|2016]]
|1/8 фіналу
|12-е / 24
|4
|1
|2
|1
|4
|4
|{{пачатак схаванага блока|Загаловак = 4 гульцы (1):|Рамка = |Фон_загалоўка= white |Выраўноўванне_тэксту = center}}
[[Джэймі Вардзі]]&lt;br&gt;[[Эрык Даер]]&lt;br&gt;[[Уэйн Руні]]&lt;br&gt;[[Дэніел Старыдж]]
|{{Сцяг|Англія}} [[Рой Ходжсан]]
|10
|10
|0
|0
|31
|3
|-
|style=&quot;border: 3px solid red&quot;|{{Сцяг|Еўропа}} [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2020|2020]]
|bgcolor=#DCDCDC|Фінал
|bgcolor=#DCDCDC|2-е / 24
|bgcolor=#DCDCDC|7
|bgcolor=#DCDCDC|5
|bgcolor=#DCDCDC|2
|bgcolor=#DCDCDC|0
|bgcolor=#DCDCDC|11
|bgcolor=#DCDCDC|2
|[[Гары Кейн]] (4)
|{{Сцяг|Англія}} [[Гарэт Саўтгейт]]
|8
|7
|0
|1
|37
|6
|- style=&quot;background:#0000b3; color:white&quot;
!Усяго
!Фінал (1)
!10/16
!38
!15
!13
!10
!51
!37
![[Алан Шырэр|{{color|white|Алан Шырэр}}]] (7)
!
!108
!73
!24
!11
!258
!64
|}

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Спасылкі ==
* http://www.thefa.com/England/ {{ref-en}}
* http://www.englandstats.com/index.php {{ref-en}}

{{ВС}}
{{Навігацыйны блок2
|state     = collapsed
|загаловак = Міжнародныя турніры зборнай Англіі
&lt;!--|Склад зборнай Англіі па футболе на чэмпіянаце свету 1950
|Склад зборнай Англіі па футболе на чэмпіянаце свету 1954--&gt;
|Склад зборнай Англіі па футболе на чэмпіянаце свету 1958
|Склад зборнай Англіі па футболе на чэмпіянаце свету 1962
|Склад зборнай Англіі па футболе на чэмпіянаце свету 1966
|Склад зборнай Англіі па футболе на чэмпіянаце Еўропы 1968
|Склад зборнай Англіі па футболе на чэмпіянаце свету 1970
|Склад зборнай Англіі па футболе на чэмпіянаце Еўропы 1980
|Склад зборнай Англіі па футболе на чэмпіянаце свету 1982
|Склад зборнай Англіі па футболе на чэмпіянаце свету 1986
|Склад зборнай Англіі па футболе на чэмпіянаце Еўропы 1988
|Склад зборнай Англіі па футболе на чэмпіянаце свету 1990
|Склад зборнай Англіі па футболе на чэмпіянаце Еўропы 1992
|Склад зборнай Англіі па футболе на чэмпіянаце Еўропы 1996
|Склад зборнай Англіі па футболе на чэмпіянаце свету 1998
|Склад зборнай Англіі па футболе на чэмпіянаце Еўропы 2000
|Склад зборнай Англіі па футболе на чэмпіянаце свету 2002
|Склад зборнай Англіі па футболе на чэмпіянаце Еўропы 2004
|Склад зборнай Англіі па футболе на чэмпіянаце свету 2006
|Склад зборнай Англіі па футболе на чэмпіянаце свету 2010
|Склад зборнай Англіі па футболе на чэмпіянаце Еўропы 2012
|Склад зборнай Англіі па футболе на чэмпіянаце свету 2014
|Склад зборнай Англіі па футболе на чэмпіянаце Еўропы 2016
|Склад зборнай Англіі па футболе на чэмпіянаце свету 2018
|Склад зборнай Англіі па футболе на чэмпіянаце Еўропы 2020
|Склад зборнай Англіі па футболе на чэмпіянаце свету 2022
}}
{{Еўрапейскія футбольныя зборныя}}
{{Чэмпіёны свету па футболе}}

[[Катэгорыя:Зборная Англіі па футболе| ]]</text>
      <sha1>3udr262sxq3mu8xfn7zc1bnruy5hxe9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:На карце/Сенегал</title>
    <ns>10</ns>
    <id>67554</id>
    <revision>
      <id>5152689</id>
      <parentid>4288608</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T17:00:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Milenioscuro</username>
        <id>28560</id>
      </contributor>
      <comment>svg</comment>
      <origin>5152689</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="254" sha1="emakakwenzd4ylduqynqp8xel7wx1xy" xml:space="preserve">{{#switch:{{{1}}}
|name    = Сенегал
|top     = 16.9
|bottom  = 12.0
|left    = −17.8
|right   = −11.1
|image   = Senegal location map.svg
|image1  = Senegal relief location map.svg
}}&lt;noinclude&gt;
{{На карце (шыльда)}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>emakakwenzd4ylduqynqp8xel7wx1xy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Джон Стэйнбек</title>
    <ns>0</ns>
    <id>75483</id>
    <revision>
      <id>5152753</id>
      <parentid>4530601</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T03:46:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <comment>/* Творчасць */</comment>
      <origin>5152753</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4055" sha1="3lphvtcocci2q6mrtd2l7cfl2mhxyb9" xml:space="preserve">{{Пісьменнік}}
'''Джон Эрнст Стэ́йнбек'''{{sfn|БелЭн|2002}} ({{lang-en|John Ernst Steinbeck}} /ˈstaɪnˌbək/; {{ДН|27|2|1902}}, г. [[Салінас (Каліфорнія)|Салінас]], [[ЗША]] — {{ДС|20|12|1968}}) — амерыканскі [[пісьменнік]] і [[журналіст]].

== Біяграфічныя звесткі ==
Вучыўся ў [[Стэнфардскі ўніверсітэт|Стэнфардскім універсітэце]]. Шмат падарожнічаў, працаваў журналістам. Пры жыцці быў вельмі папулярны, многія творы выходзілі вялікімі тыражамі і рабіліся бэстсэлерамі.

== Творчасць ==
У ранніх [[раман]]ах «Залатая чаша» (1929), «Невядомаму богу» (1933), «Квартал Тартылья-Флэт» (1935), цыкле апавяданняў «Райская паша» (1932), зборніку навел «Доўгая даліна» (1938) прасочваюцца рамантычныя тэндэнцыі. Сацыяльная праблематыка выяўлена ў рамане «Бітва з няпэўным зыходам» (1936) і аповесці «Пра мышэй і людзей» (1937). Вяршыня яго творчасці — раман «Гронкі гневу» (1939, [[Гронкі гневу (фільм)|экранізаваны ў 1940]]) пра лёс даведзеных да галечы фермераў, якія вандруюць па краіне ў пошуках працы; праз пакуты і нястачы героі ўсведамляюць сябе часцінкай абяздоленага народа. Ваенная і антыфашысцкая тэматыка адлюстравана ў кнізе нарысаў «Бомбы ўніз» і аповесці «Месяц зайшоў» (абедзве 1942). У пасляваеннай творчасці Дж. Стэйнбека (раманы «Кансервавы рад», 1945; «Аўтобус, які заблудзіў», 1947; «Добры чацвер», 1954; аповесць «Жамчужына», 1947) вылучаецца філасофскі раман «На ўсходзе ад раю» (1952, экранізаваны ў 1955), у якім сцвярджаецца думка пра здольнасць чалавека перамагчы зло ў сабе і дасягнуць любых духоўных вышынь. Аўтар эпахальнага рамана «Зіма трывогі нашай» (1961), які ідэяй маральнага ўзвышэння чалавека спрыяў новаму ўздыму амерыканскай літаратуры. Кніга нарысаў «Падарожжа з Чарлі ў пошуках Амерыкі» (1962) — даследаванне маральна-грамадскага клімату ЗША.

== Узнагароды ==
* [[Пулітцэраўская прэмія]] (1940)
* [[Нобелеўская прэмія па літаратуры]] (1962)

== Беларускія пераклады ==
* Гронкі гневу: Раман / Джон Стэйнбек; Пер. на бел. мову С. Дорскага; Прадм. Г. Шупенькі. — Мн.: [[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]], 1993.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/БелЭн|15|Стэ́йнбек Джон Эрнст|Камароўская Т. Я.|229—230}}

{{Нобелеўская прэмія/літаратура}}
{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Стэйнбек Джон Эрнст}}
[[Катэгорыя:Пісьменнікі ЗША]]
[[Катэгорыя:Журналісты ЗША]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з ЗША]]</text>
      <sha1>3lphvtcocci2q6mrtd2l7cfl2mhxyb9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Антысемітызм</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91718</id>
    <revision>
      <id>5152664</id>
      <parentid>4891939</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T15:42:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jaŭhien</username>
        <id>59102</id>
      </contributor>
      <comment>Гісторыя і антысемітызм на Беларусі</comment>
      <origin>5152664</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24033" sha1="98pzfokh14j49v39pdzip54ygg9huyz" xml:space="preserve">'''Антысеміты́зм''' — адзін з відаў [[ксенафобія|ксенафобіі]], форма нацыянальнай нецярпімасці, якая выяўляецца ў варожым стаўленні да [[яўрэі|яўрэяў]] як этнічнай або рэлігійнай групы, часта грунтуецца на забабонах. Паняцце значыць варожасць да яўрэяў або [[Іўдаізм|іўдзеяў]], а не да ўсіх народаў [[Семіцкія мовы|семіцкай моўнай групы]]&lt;ref name=&quot;krap&quot;&gt;{{cite web|url=http://ec-dejavu.net/a-2/Antisemitism.html|title=Антисемитизм как феномен мировой культуры|author=Крапивенский С. Э.|date=2007|accessdate=2010-05-26|archiveurl=https://www.webcitation.org/65T14kRpu?url=http://ec-dejavu.net/a-2/Antisemitism.html|archivedate=15 лютага 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя ==
Лічаць, што паняцце «антысемітызм» увёў нямецкі публіцыст Вільгельм Мар у 1879 годзе, які называў групу сваіх прыхільнікаў «антысеміцкай лігай»&lt;ref&gt;{{ЭЯЭ|10243|Антисемитизм}}&lt;/ref&gt;. Нямецкі гісторык Міхаэль Уладзіка піша, што ўпершыню паняцце ўжыта ў энцыклапедыі «Rotteck-Welckeschen Staatslexikon» у 1865 годзе, а пасля памылкова прыпісана Мару&lt;ref&gt;[[:de:Michael Wladika|Michael Wladika]]: ''Hitlers Vätergeneration: Die Ursprünge des Nationalsozialismus in der k.u.k. Monarchie.'' Böhlau, Wien 2005, ISBN 3205773373, [http://books.google.de/books?id=hAh8RPuxUEUC&amp;pg=PA60 S. 60]&lt;/ref&gt;.

Гэтая з’ява вядома са старажытнасці. На думку шэрага даследчыкаў&lt;ref&gt;Напрыклад, Louis H. Feldman. AntiSemitism in the Ancient World, 1997&lt;/ref&gt;, антысемітызм паўстаў і развіўся ў свеце антычнага [[паганства]].

Гістарычныя карані антысемітызму ідуць ад часоў вымушанага масавага перасялення яўрэяў з [[Палесціна|Палесціны]] ў іншыя краіны [[Рымская імперыя|Рымскай імперыі]] ў I ст. н.э., іх шматвяковых блуканняў па краінах [[Еўропа|Еўропы]], дзе яны ўспрымаліся мясцовым насельніцтвам як «іншароднае цела». У эпоху [[феадалізм]]у ў [[Германія|Германіі]], [[Аўстра-Венгрыя|Аўстра-Венгрыі]], [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] яўрэі былі непаўнапраўнымі, падвяргаліся рэлігійным і нацыянальным ганенням, часта іх сялілі ў асобных, ізаляваных кварталах ([[гета]]). У выніку буржуазных рэвалюцый гэтыя прававыя абмежаванні ў большасці краін зняты, але міфы пра «сусветную змову яўрэяў», іх вінаватасць у розных супярэчнасцях і няўстойлівасці жыцця перыядычна адраджаліся. У Расіі для яўрэяў у канцы XVIII стагоддзя была ўведзена [[мяжа аселасці]], дзейнічалі законы, якія забаранялі ім купляць зямлю, паступаць на дзяржаўную службу, займаць афіцэрскія пасады ў арміі, служыць у паліцыі, працаваць на чыгунцы, у паштовых установах і іншае. У 1880-я гады і ў перыяд [[Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расіі|рэвалюцыі 1905—1907 гадоў]] па Расіі пракаціліся хвалі [[пагром]]аў, арганізатарамі якіх найчасцей выступалі палітычная паліцыя, шавіністычныя арганізацыі, аддзяленні чарнасоценнага «[[Саюз рускага народа|Саюза рускага народа]]». Асабліва жахлівыя формы набыў антысемітызм у [[Трэці рэйх|нацысцкай Германіі]] і акупаваных ёю краінах, калі гітлераўцы знішчылі каля 6 мільёнаў яўрэяў, у тым ліку 3 мільёны грамадзян былога [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]]&lt;ref name=&quot;БелЭн&quot;&gt;{{Крыніцы/БелЭн|артыкул=Антысемітызм|том=1|старонкі=399—400}}&lt;/ref&gt;.

== Антысемітызм на Беларусі ==
На [[Беларусь|Беларусі]], дзе яўрэі пражывалі з XIV—XVI стагоддзяў, антыяўрэйскія акцыі напачатку мелі эпізадычны характар, пазней праяўляліся ў выступленнях на [[сойм]]ах, у [[магістрат]]ах і [[цэх]]ах з патрабаваннямі абмежавання яўрэяў у правах&lt;ref name=&quot;БелЭн&quot; /&gt;.

Найбольш антысемітызм на Беларусі праявіўся напярэдадні і ў час рэвалюцыі 1905—1907 гадоў. На абвастрэнне сітуацыі паўплываў яўрэйскі пагром, арганізаваны царскімі ўладамі ў красавіку 1903 года ў [[Кішынёў|Кішынёве]]. Адпаведныя акцыі рыхтаваліся і ў некаторых гарадах і мястэчках Беларусі — у [[Пінск]]у, [[Шклоў|Шклове]] і інш. У [[Бабруйск]]у, [[Бешанковічы|Бешанковічах]], [[Гомель|Гомелі]], [[Копысь|Копысі]], [[Мінск]]у адбыліся сходы рабочых, на якіх абмяркоўваліся пытанні стварэння баявых дружын для адпору пагромшчыкам. Яны былі створаны ў Пінску (300 чал.), Копысі (150), [[Орша|Оршы]], Гомелі, [[Магілёў|Магілёве]], Мінску і іншых гарадах і мястэчках. Дружыны прадухілілі пагромы ў Шклове, [[Смаляны, Аршанскі раён|Смалянах]] Аршанскага павета і інш&lt;ref name=&quot;ЭГБ&quot;&gt;{{Крыніцы/ЭГБ|артыкул=Антысемітызм|том=1|старонкі=129—131}}&lt;/ref&gt;.

Аднак у Гомелі 1 верасня 1903 года адбыўся яўрэйскі пагром, у якім удзельнічала і частка рабочых чыгуначных майстэрняў. Паліцыя і вайсковыя нарады не толькі не прымалі ніякіх захадаў супраць пагромшчыкаў, але і душылі супраціўленне ім з боку рабочых дружын, арганізаваных Гомельскім сацыял-дэмакратычным камітэтам [[Бунд]]а. Толькі вечарам паліцыя і салдаты спынілі пагром, выкарыстаўшы пры гэтым зброю. У афіцыйных ацэнках гомельскага пагрому дзеянні мясцовых улад, паліцыі і войска цалкам апраўдваліся, а дружыннікаў абвінавачвалі ва ўзброеным супраціўленні войску, накіраванаму для ўтаймавання пагромшчыкаў. Іншая ацэнка падзей у Гомелі была дадзена ў сацыял-дэмакратычным друку, які рэзка крытыкаваў пазіцыю ўлад і расцэньваў пагромы як інструмент адцягнення ўвагі насельніцтва ад рэвалюцыйнага руху. Да гадавіны пагрому 1 верасня 1904 года ў Гомелі былі выдадзены прысвечаныя гэтай падзеі лістоўкі, арганізаваны 4 масоўкі і палітычная стачка пратэсту з удзелам 700 рабочых&lt;ref name=&quot;ЭГБ&quot; /&gt;.

Восенню 1904 пры садзейнічанні мясцовых улад адбыўся пагром у Магілёве, праўда, непараўнальна меншы па маштабах, чым у Гомелі. Напружаная абстаноўка ў гэтых адносінах назіралася і ў іншых гарадах і мястэчках Беларусі ([[Дзятлава]], [[Мазыр]], [[Слонім]]), але дзякуючы контрзахадам сацыял-дэмакратычных арганізацый пагромы там не адбыліся. Бундаўская прэса адзначала, што ў цэлым антысемітызм сярод беларускага насельніцтва не атрымаў шырокага распаўсюджвання. У пераважнай масе яно адносілася да яўрэяў дружалюбна. Гэтаму садзейнічала агітацыя сацыял-дэмакратаў, якая ў перыяд рэвалюцыі 1905—1907 гадоў узмацнілася. У красавіку—маі 1905 года сацыял-дэмакратычныя арганізацыі Бабруйска, [[Ваўкавыск]]а, Гомеля, Магілёва, [[Парычы|Парычаў]] і іншых гарадоў і мястэчак Беларусі разгарнулі шырокую кампанію пратэсту супраць пагрому ў [[Жытомір]]ы. У сувязі з гэтым гомельскія арганізацыі [[Расійская сацыял-дэмакратычная рабочая партыя|РСДРП]] і камітэт Бунда 12 мая 1905 года правялі агульнагарадскую палітычную забастоўку пратэсту і вулічныя маніфестацыі&lt;ref name=&quot;ЭГБ&quot; /&gt;.

У час Усерасійскай палітычнай стачкі ў кастрычніку 1905 года [[Чарнасоценцы|чарнасоценцам]] удалося арганізаваць яўрэйскія пагромы ў [[Полацк]]у, Оршы, [[Рэчыца|Рэчыцы]] і іншых гарадах. Полацкія чарнасоценцы выступілі 23 кастрычніка 1905 года, праз 2 дні пасля завяршэння ў горадзе ўсеагульнай стачкі, у час якой улада некалькі дзён знаходзілася ў руках мясцовага рэвалюцыйнага камітэта. Пасля малебна яны разам з духавенствам арганізавалі шэсце на цэнтральнай вуліцы, якое ператварылася ў яўрэйскі пагром. Рабочыя дружыны спрабавалі спыніць пагромшчыкаў, але апошніх падтрымалі паліцыя і 2 роты салдат; звыш 60 дружыннікаў забарыкадаваліся ў гасцініцы «Залаты якар», другі атрад — у гасцініцы «Парыж». Большасць з іх загінула ў баі. У Оршы ў барацьбе з пагромшчыкамі загінуў 31 рабочы. У час пагрому ў Рэчыцы на дапамогу мясцовым дружыннікам быў накіраваны атрад рабочых з Гомеля (30 чал.). Рэчыцкія чарнасоценцы, даведаўшыся пра гэта, наладзілі засаду. У выніку 9 гомельскіх дружыннікаў былі забіты, астатнія — паранены. Трывожнай была сітуацыя і ў Гомелі. Але тут вырашальную ролю адыграла пазіцыя чыгуначнікаў (выключна хрысціян, у большасці беларусаў), якія актыўна далучыліся да Усерасійскай палітычнай стачкі. Агульны сход дэлегатаў Гомельскага вузла [[Лібава-Роменская чыгунка|Лібава-Роменскай]] і [[Палескія чыгункі|Палескіх]] чыгунак 30 кастрычніка 1905 года, абмеркаваўшы пытанне аб пагромах, прыняў рэзалюцыю, у якой гаварылася: «Мы… заяўляем, што рабочыя і служачыя мясцовых чыгунак не толькі не будуць садзейнічаць пагромам і насіллю, але, наадварот, рашуча і энергічна пойдуць супраць граміл» (газета «Северо-Западный край», 1905, № 779). Рабочыя чыгуначных майстэрняў арганізавалі баявую дружыну, на кругласутачнае патруляванне вуліц выходзіла да 100 чалавек. У такіх умовах гомельская «чорная сотня» не адважылася на выступленне. Рэзалюцыі аналагічнага зместу і адпаведныя арганізацыйныя захады былі прыняты і ў іншых гарадах Беларусі. Рабочыя мінскага завода «Тэхнолаг», у асноўным беларусы, заслухаўшы 24 кастрычніка 1905 года прадстаўніка мясцовай групы РСДРП, выказалі ў сваёй рэзалюцыі глыбокае абурэнне пагромамі яўрэяў, [[Армяне|армян]], [[Інтэлігенцыя|інтэлігенцыі]] і свядомых рабочых. Ацэньваючы гэта як «контррэвалюцыйныя спробы з боку абсалютызму… затрымаць і задушыць рост вызваленчага руху», яны заявілі, што ўсе сродкі, якія ёсць у іх распараджэнні, накіруюць «супраць гэтых гнюсных спроб пагромаў». Бязлітасную барацьбу з кіраўнікамі пагромаў абвясцілі ў сваёй рэзалюцыі ўсе беларускія рабочыя гарбарных заводаў [[Смаргонь|Смаргоні]]. У такіх умовах выступаць у ролі пагромшчыкаў давялося непасрэдна паліцыі і карнікам, што і адбылося ў Гомелі ў студзені 1906 года. Калі рабочыя Гомеля забастоўкамі адзначалі гадавіну рэвалюцыі, нягледзячы на палажэнне аб надзвычайнай ахове, пачаліся карныя акцыі, якія 13 студзеня выліліся ў пагром. Было падпалена некалькі яўрэйскіх магазінаў. Ноччу пажар ахапіў большую частку горада. Пажарнікам дазволілі распачаць яго тушэнне толькі на другі дзень. Афіцыйным расследаваннем высветлена, што мясцовы жандарскі начальнік ротмістр Падгарычані яшчэ да пагрому перадаў «чорнай сотні» 38 рэвальвераў, адабраных у рэвалюцыянераў, а таксама захопленую раней падпольную друкарню для публікацыі адпаведнай агітацыйнай літаратуры&lt;ref name=&quot;ЭГБ&quot; /&gt;.

У 1920-я гады яўрэйскія пагромы на тэрыторыі Беларусі ўчынялі польскія ўлады, атрады [[Станіслаў Нікадзімавіч Булак-Балаховіч|Станіслава Булак-Балаховіча]], бандыцкія фарміраванні. У гады [[Сталінскія рэпрэсіі ў Беларусі|сталінскага тэрору]] былі ліквідаваны створаныя ў 1920-я гады яўрэйскія культурна-асветніцкія арганізацыі і школы, распачаты рэпрэсіі супраць дзеячаў яўрэйскай культуры. На тэрыторыі Беларусі ў час яе акупацыі [[Нацыянал-сацыялізм|нацыстамі]] створана 70 лагераў смерці (гета) і знішчана больш за 300 тысяч яўрэяў. Пасля вайны ўлады Беларусі (як і іншых рэспублік былога СССР) праводзілі палітыку скрытага антысемітызму&lt;ref name=&quot;БелЭн&quot; /&gt;.

== Антысемітызм у СССР ==
{{main|Антысемітызм у СССР}}

Палітыка дзяржаўнага антысемітызму праводзілася пасля [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] і кіраўніцтвам СССР, сведчаннем чаго сталі кампаніі супраць так званых [[Барацьба з касмапалітызмам|касмапалітаў]] (1949), «справа ўрачоў» (1953) і інш

Сталінскі антысемітызм не быў ні этнічным, ні расісцкім, ані выкліканым рэлігійнай антыпатыяй, як у Расійскай імперыі. Антысемітызм ператварыўся ў частку афіцыйнай палітыкі, калі стала зразумела, што Ізраіль займае прынцыповую праамерыканскую пазіцыю. Такім чынам сталінскі антысемітызм быў цалкам «палітычным», хоць гэта можа быць толькі прыцерушэннем&lt;ref&gt;Medvedev, R., Medvedev Z. The unknown Stalin: his life, death and legacy / Roy Medvedev and Zhores Medvedev; translated by Ellen Dahrendorf. — Woodstock, N.Y.: Overlook Press, 2004. — 335 p. — P. 262. — ISBN 1585675024.&lt;/ref&gt;. [[Святлана Іосіфаўна Алілуева|Святлана Алілуева]] тлумачыць чысткі старых партыйных функцыянераў «антысемітызмам… які ўзрос у самой партыі»&lt;ref&gt;Only one year / Svetlana Alliluyeva; Translated from the Russian by Paul Chavchavadze. — New York: Harper &amp; Row, [1969]. — VIII, 444 p. — P. 153. — ISBN 0-06-010102-4.&lt;/ref&gt;.

Падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] кіраўніцтва СССР неахвотна прызнавала Халакост на акупаванай тэрыторыі. Сам [[Іосіф Вісарыёнавіч Сталін|Іосіф Сталін]] згадаў пра генацыд еўрапейскіх яўрэяў толькі аднойчы — у прамове 7 лістапада 1941 года. Савецкае кіраўніцтва сцвярджала на афіцыйным узроўні, што на акупаваных тэрыторыях нямецкія акупацыйныя ўлады ставяцца да яўрэяў як да ўсіх іншых народаў. Толькі ў снежні 1942 года, пасля ціску з боку сусветнага яўрэйскага грамадства, кіраўніцтва СССР выдала дэкларацыю «Выкананне плана па вынішчэнні яўрэйскага насельніцтва Еўропы гітлераўскім рэжымам»&lt;ref&gt;Smilovitsky, L. Antisemitism in the Soviet Partisan Movement, 1941—1944: The Case of Belorussia // Holocaust and Genocide Studies. — 2006. — Vol. 20. — № 2. — P. 209.&lt;/ref&gt;.

== Вядомыя антысеміты ==
* [[Вальтэр Грос]]
* [[Адольф Гітлер]]
* [[Генрых Гімлер]]
* [[Ясір Арафат]]
* [[Садам Хусейн]]
* [[Алі Хаменеі]]
* [[Халед Машаль]]
* [[Ях’я Сінвар]]

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

=== Літаратура ===
* [http://shoa.com.ua/php/content/view/267/9/ Антысемітызм у нацысцкай Германіі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100630192102/http://shoa.com.ua/php/content/view/267/9/ |date=30 чэрвеня 2010 }}
* [http://www.spectr.org/2003/057/dinkevich.htm Антысемітызм. Катастрофа.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110709153114/http://www.spectr.org/2003/057/dinkevich.htm |date=9 ліпеня 2011 }}
* ''Küntzel M.'' [http://www.jcpa.org/phas/phas-kuntzel-s05.htm National Socialism and Anti-Semitism in the Arab World] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110927014548/http://www.jcpa.org/phas/phas-kuntzel-s05.htm |date=27 верасня 2011 }}. Jewish Political Studies Review 17:1-2 (Spring 2005) {{ref-en}}
* {{cite web
 |author      = [[:en:Ramin Jahanbegloo|Ramin Jahanbegloo]]
 |url         = http://digirep.rhul.ac.uk/items/95384612-e85a-c3e0-9e54-7eb194972375/1/Ramin_Jahanbegloo.pdf
 |title       = The Holocaust Denial in Iran and Anti-Semitic Discourse in the Muslim World
 |publisher   = [[:en:Royal Holloway, University of London|Royal Holloway, University of London]]
 |accessdate  = 2011-4-29
 |lang        = en
 |archiveurl  = https://www.webcitation.org/612zuI1T9?url=http://digirep.rhul.ac.uk/file/95384612-e85a-c3e0-9e54-7eb194972375/1/Ramin_Jahanbegloo.pdf
 |archivedate = 19 жніўня 2011
 |url-status     = live
}}

== Спасылкі ==
{{commonscat|Antisemitism}}
* [http://www.jcpa.org/JCPA/Templates/showpage.asp?DBID=1&amp;LNGID=1&amp;TMID=84&amp;FID=624 Post-Holocaust and Anti-Semitism] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100613011050/http://www.jcpa.org/JCPA/Templates/showpage.asp?DBID=1&amp;LNGID=1&amp;TMID=84&amp;FID=624 |date=13 чэрвеня 2010 }}
* {{кніга|аўтар=Stephen Roth Institute.|загаловак=Antisemitism Worldwide, 2000/1|спасылка=http://books.google.com/books?id=Db7i1y806WUC|выдавецтва=University of Nebraska Press|год=2002|allpages=360|isbn=9780803259454}}
* [http://www1.yadvashem.org/yv/ru Нацыянальны мемарыял Катастрофы (Халакоста) і Гераічнасці]

[[Катэгорыя:Антысемітызм| ]]
[[Катэгорыя:Расізм]]
[[Катэгорыя:Ксенафобія]]

{{Бібліяінфармацыя}}</text>
      <sha1>98pzfokh14j49v39pdzip54ygg9huyz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алан Шэпард</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92846</id>
    <revision>
      <id>5152803</id>
      <parentid>5034199</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:13:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <comment>афармленне, арфаграфія</comment>
      <origin>5152803</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5189" sha1="ngbqylt0giaks0mlfpyp3kxfjlhgbei" xml:space="preserve">{{Касманаўт
|імя = Алан Бартлет Шэпард
|партрэт = Alan-shepard.jpg
|подпіс = Алан Шэпард, фота зроблена [[NASA]]
|Краіна = {{USA}}
|Спецыяльнасць = [[Астранаўт]]
|Місіі = [[КА Меркурый|«Меркурый»]] &lt;small&gt;([[5 мая]] [[1961]])&lt;/small&gt;, &lt;br /&gt; 1-ы амерыканец у [[Сусвет|космасе]]&lt;br /&gt;
[[Апалон-14|«Апалон-14»]], &lt;br /&gt; 5-ы чалавек на [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяцы]]
|дата нараджэння = 18.11.1923
|дата смерці = 21.07.1998
|месца нараджэння = 
|узнагароды =
{{{!}} style=&quot;background:transparent;&quot;
{{!}} {{Медаль за выдатную службу, НАСА}} {{!!}} {{Медаль за выдатную службу, НАСА}}
{{!}}}
{{{!}} style=&quot;background:transparent;&quot;
{{!}} {{Медаль За выключныя дасягненні}} {{!!}} {{Касмічны медаль пашаны Кангрэса}}
{{!}}}
{{{!}} style=&quot;background:transparent&quot;
{{!}} {{Медаль За заслугі ў засваенні космасу}}
{{!}}}
}}
{{Цёзкі2|Шэпард}}
'''Алан Бартлет Шэпард''', малодшы ({{lang-en|Alan Bartlett Shepard, Jr.}}; [[18 лістапада]] [[1923]], Дэры, [[Нью-Гэмпшыр|штат Нью-Гэмпшыр]], ЗША — [[21 ліпеня]] [[1998]], Мантэрэе, [[Каліфорнія|штат Каліфорнія]], ЗША) — амерыканскі астранаўт, [[контр-адмірал]] амерыканскіх ВМС. Першы амерыканец, які здзейсніў субарбітальны касмічны палёт. Другі касмічны палёт Шэпард выканаў у якасці камандзіра касмічнага карабля «Апалон-14», пасадачны модуль якога здзейсніў пасадку на паверхню Месяца.

== Познія гады ==
[[1971]] годзе Алан Шэпард быў дэлегатам [[Генеральная Асамблея ААН|Генеральнай Асамблеі ААН]].

У [[1994]] годзе сумесна з двума журналістамі ён выдаў кнігу «Moon Shot: The Inside Story of America’s Race to the Moon» («Палёт на Месяц: унутраная гісторыя амерыканскай месяцавай гонкі»). [[Дональд Кент Слейтан|Дзіка Слейтана]] таксама прылічаюць да аўтараў гэтай кнігі, але ён памёр перш, чым праект быў скончаны і стаў аўтарам толькі намінальна. Цікаўна, што ў выданні кнігі 1994-га года змешчаны калаж з некалькіх фотаздымкаў, дзе выяўлены Шэпард, які б’е на Месяцы па мячы для [[гольф]]а (у рэчаіснасці гэты эпізод здымаўся толькі на тэлекамеру, і якасць гэтай здымкі значна горшы). Па кнізе быў створаны тэлевізійны міні-серыял у 1994 годзе.

Памёр [[21 ліпеня]] [[1998]] года ад [[лейкемія|лейкеміі]] у шпіталі горада [[Горад Мантэрэй, Каліфорнія|Мантэрэй]]. Праз пяць тыдняў сканала яго жонка Луіза Шэпард. Абодва былі крэміраваны, і іх попел быў развеяны над морам. У іх трое дочак і шасцёра ўнукаў&lt;ref&gt;[https://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/shepard-alan.html]&lt;/ref&gt;.

== Узнагароды ==
* Узнагароджаны залатымі медалямі НАСА «[[Медаль за выдатную службу, НАСА|За выдатную службу]]» і «[[Медаль «За выключныя дасягненні»|За выключныя дасягненні]]», [[Касмічны медаль пашаны Кангрэса|Касмічным медалём пашаны Кангрэса]], медалём дэ Лаво і медалём імя Лэнглі. У яго гонар названа новае крыло [[планетарый|планетарыя]] у горадзе [[Горад Канкорд, Нью-Гэмпшыр|Канкорд]].

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
{{Commonscat-inline|Alan Shepard}}

{{Людзі, якія пабылі на Месяцы}}
{{Узнагароджаныя Касмічным медалём пашаны Кангрэса}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Шэпард}}
[[Катэгорыя:Астранаўты ЗША]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Нью-Гэмпшыры]]
[[Катэгорыя:Памерлі ад лейкеміі]]
[[Катэгорыя:Людзі, якія пабылі на Месяцы]]
[[Катэгорыя:НАСА]]</text>
      <sha1>ngbqylt0giaks0mlfpyp3kxfjlhgbei</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152804</id>
      <parentid>5152803</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:13:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5152804</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5041" sha1="rphsk7a9etqlx2bo8ogwz077ulqb6nu" xml:space="preserve">{{Касманаўт
|імя = Алан Бартлет Шэпард
|партрэт = Alan-shepard.jpg
|подпіс = Алан Шэпард, фота зроблена [[NASA]]
|Краіна = {{USA}}
|Спецыяльнасць = [[Астранаўт]]
|Місіі = [[КА Меркурый|«Меркурый»]] &lt;small&gt;([[5 мая]] [[1961]])&lt;/small&gt;, &lt;br /&gt; 1-ы амерыканец у [[Сусвет|космасе]]&lt;br /&gt;
[[Апалон-14|«Апалон-14»]], &lt;br /&gt; 5-ы чалавек на [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяцы]]
|дата нараджэння = 18.11.1923
|дата смерці = 21.07.1998
|месца нараджэння = 
|узнагароды =
{{{!}} style=&quot;background:transparent;&quot;
{{!}} {{Медаль за выдатную службу, НАСА}} {{!!}} {{Медаль за выдатную службу, НАСА}}
{{!}}}
{{{!}} style=&quot;background:transparent;&quot;
{{!}} {{Медаль За выключныя дасягненні}} {{!!}} {{Касмічны медаль пашаны Кангрэса}}
{{!}}}
{{{!}} style=&quot;background:transparent&quot;
{{!}} {{Медаль За заслугі ў засваенні космасу}}
{{!}}}
}}
{{Цёзкі2|Шэпард}}
'''Алан Бартлет Шэпард''', малодшы ({{lang-en|Alan Bartlett Shepard, Jr.}}; {{ВД-Прэамбула}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[астранаўт]], [[контр-адмірал]] амерыканскіх ВМС. Першы амерыканец, які здзейсніў субарбітальны касмічны палёт. Другі касмічны палёт Шэпард выканаў у якасці камандзіра касмічнага карабля «Апалон-14», пасадачны модуль якога здзейсніў пасадку на паверхню Месяца.

== Познія гады ==
[[1971]] годзе Алан Шэпард быў дэлегатам [[Генеральная Асамблея ААН|Генеральнай Асамблеі ААН]].

У [[1994]] годзе сумесна з двума журналістамі ён выдаў кнігу «Moon Shot: The Inside Story of America’s Race to the Moon» («Палёт на Месяц: унутраная гісторыя амерыканскай месяцавай гонкі»). [[Дональд Кент Слейтан|Дзіка Слейтана]] таксама прылічаюць да аўтараў гэтай кнігі, але ён памёр перш, чым праект быў скончаны і стаў аўтарам толькі намінальна. Цікаўна, што ў выданні кнігі 1994-га года змешчаны калаж з некалькіх фотаздымкаў, дзе выяўлены Шэпард, які б’е на Месяцы па мячы для [[гольф]]а (у рэчаіснасці гэты эпізод здымаўся толькі на тэлекамеру, і якасць гэтай здымкі значна горшы). Па кнізе быў створаны тэлевізійны міні-серыял у 1994 годзе.

Памёр [[21 ліпеня]] [[1998]] года ад [[лейкемія|лейкеміі]] у шпіталі горада [[Горад Мантэрэй, Каліфорнія|Мантэрэй]]. Праз пяць тыдняў сканала яго жонка Луіза Шэпард. Абодва былі крэміраваны, і іх попел быў развеяны над морам. У іх трое дочак і шасцёра ўнукаў&lt;ref&gt;[https://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/shepard-alan.html]&lt;/ref&gt;.

== Узнагароды ==
* Узнагароджаны залатымі медалямі НАСА «[[Медаль за выдатную службу, НАСА|За выдатную службу]]» і «[[Медаль «За выключныя дасягненні»|За выключныя дасягненні]]», [[Касмічны медаль пашаны Кангрэса|Касмічным медалём пашаны Кангрэса]], медалём дэ Лаво і медалём імя Лэнглі. У яго гонар названа новае крыло [[планетарый|планетарыя]] у горадзе [[Горад Канкорд, Нью-Гэмпшыр|Канкорд]].

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
{{Commonscat-inline|Alan Shepard}}

{{Людзі, якія пабылі на Месяцы}}
{{Узнагароджаныя Касмічным медалём пашаны Кангрэса}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Шэпард}}
[[Катэгорыя:Астранаўты ЗША]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Нью-Гэмпшыры]]
[[Катэгорыя:Памерлі ад лейкеміі]]
[[Катэгорыя:Людзі, якія пабылі на Месяцы]]
[[Катэгорыя:НАСА]]</text>
      <sha1>rphsk7a9etqlx2bo8ogwz077ulqb6nu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Генры Фонда</title>
    <ns>0</ns>
    <id>93755</id>
    <revision>
      <id>5152749</id>
      <parentid>4948345</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T03:39:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <origin>5152749</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4895" sha1="iv5dmjjhv4gkqvnlqunugjr0r2z9cgp" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Фонда}}
{{Кінематаграфіст
| Імя              = Генры Фонда
| Арыгінал імя   = Henry Fonda
| Фота             = Henry Fonda in Slim.JPG
| Шырыня           = 270px
| Подпіс          = &lt;small&gt;Генры Фонда ў фільме «Разумнік» (1937)&lt;/small&gt;
| Імя пры нараджэнні = Генры Джэймс Фонда
| Дата нараджэння    = 
| Месца нараджэння   = 
| Дата смерці      = 
| Месца смерці     = 
| Прафесія        = 
| Гады актыўнасці  = 
| Кірунак      = 
| Узнагароды          =
| imdb_id          = 0000020
| Сайт             = 
}}
'''Генры Джэйнс Фонда''' ({{lang-en|Henry Jaynes Fonda}}; [[16 мая]] [[1905]] — [[12 жніўня]] [[1982]]) — амерыканскі акцёр тэатра і кіно, лаўрэат прэміі «[[Оскар]]», бацька акцёраў [[Пітэр Фонда|Пітэра]] і [[Джэйн Фонда]].

Фонда стаў вядомы як акцёр Брадвея. Яго дэбют у [[Галівуд]]зе адбыўся ў 1935 годзе. Кар’ера рэзка пайшла ў гару пасля атрымання намінацыі на прэмію Оскар у 1940 годзе за ролю Тома Джоада ў фільме «[[Гронкі гневу (фільм)|Гронкі гневу]]», пастаўленым паводле аднайменнага рамана [[Джон Стэйнбек|Джона Стэйнбека]] аб фермерскай сям’і з Аклахомы, якая ў часы Вялікай Дэпрэсіі ў пошуках лепшага жыцця пераязджае на Захад, трапляючы ў Пыльны кацёл.

Усе шэсць дзесяцігоддзяў у Галівудзе Генры Фонда падтрымліваў свой вобраз моцнага, абаяльнага мужчыны ў фільмах, якія сталі класікай Галівуда: «Выпадак у Окс-Боў», «Містэр Робертс», «Дванаццаць угневаных мужчын». Пазней ён здымаўся ў цяжкіх эпічных карцінах, як напрыклад, «[[Аднойчы на Дзікім Захадзе]]» (у ролі нягодніка-забойцы) рэжысёра Серджа Леонэ, а таксама ў такіх лёгкіх камедыях як «Тваё, маё і наша» з [[Люсіль Бол]].

== Зноскі ==
{{reflist}}

== Спасылкі ==
{{commons|Henry Fonda|Генры Фонда}}
* [http://www.ibdb.com/person.php?id=40805IBDB Генры Фонду на сайце Internet Broadway Database]
* [http://www.meredy.com/fondatriv.htm Meredy’s Henry Fonda Trivia] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180111132717/http://www.meredy.com/fondatriv.htm |date=11 студзеня 2018 }}
* [http://fonda.org/gedtree/1024.html Fonda family tree] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20051124052128/http://fonda.org/gedtree/1024.html |date=24 лістапада 2005 }}
* [http://www.thegoldenyears.org/hfonda.html Classic Movies (1939—1969): Henry Fonda] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060225020022/http://www.thegoldenyears.org/hfonda.html |date=25 лютага 2006 }}
* [http://www.tcmdb.com/participant.jsp?participantId=63585 Генры Фонду на сайце Turner Classic Movies] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100906043150/http://www.tcmdb.com/participant.jsp?participantId=63585 |date=6 верасня 2010 }}

{{продкі}}
{{Бібліяінфармацыя}}
{{Прэмія «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю}}
{{Прэмія «Залаты глобус» за найлепшую мужчынскую ролю — драма}}
{{Прэмія BAFTA за найлепшую мужчынскую ролю}}
{{Прэмія Сесіля Б. Дэміля}}

{{DEFAULTSORT:Фонда}}
[[Катэгорыя:Акцёры ЗША]]
[[Катэгорыя:Акцёры вестэрнаў]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар»]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты ганаровай прэміі «Оскар»]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BAFTA]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Тоні»]]
[[Катэгорыя:Акцёры XX стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Грэмі»]]
[[Катэгорыя:Пчаляры]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Сесіля Б. Дэ Міля]]</text>
      <sha1>iv5dmjjhv4gkqvnlqunugjr0r2z9cgp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152776</id>
      <parentid>5152749</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T06:30:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <comment>/* Зноскі */</comment>
      <origin>5152776</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4927" sha1="k0c70uram1ifbjwbea1ao3o747ej5bu" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Фонда}}
{{Кінематаграфіст
| Імя              = Генры Фонда
| Арыгінал імя   = Henry Fonda
| Фота             = Henry Fonda in Slim.JPG
| Шырыня           = 270px
| Подпіс          = &lt;small&gt;Генры Фонда ў фільме «Разумнік» (1937)&lt;/small&gt;
| Імя пры нараджэнні = Генры Джэймс Фонда
| Дата нараджэння    = 
| Месца нараджэння   = 
| Дата смерці      = 
| Месца смерці     = 
| Прафесія        = 
| Гады актыўнасці  = 
| Кірунак      = 
| Узнагароды          =
| imdb_id          = 0000020
| Сайт             = 
}}
'''Генры Джэйнс Фонда''' ({{lang-en|Henry Jaynes Fonda}}; [[16 мая]] [[1905]] — [[12 жніўня]] [[1982]]) — амерыканскі акцёр тэатра і кіно, лаўрэат прэміі «[[Оскар]]», бацька акцёраў [[Пітэр Фонда|Пітэра]] і [[Джэйн Фонда]].

Фонда стаў вядомы як акцёр Брадвея. Яго дэбют у [[Галівуд]]зе адбыўся ў 1935 годзе. Кар’ера рэзка пайшла ў гару пасля атрымання намінацыі на прэмію Оскар у 1940 годзе за ролю Тома Джоада ў фільме «[[Гронкі гневу (фільм)|Гронкі гневу]]», пастаўленым паводле аднайменнага рамана [[Джон Стэйнбек|Джона Стэйнбека]] аб фермерскай сям’і з Аклахомы, якая ў часы Вялікай Дэпрэсіі ў пошуках лепшага жыцця пераязджае на Захад, трапляючы ў Пыльны кацёл.

Усе шэсць дзесяцігоддзяў у Галівудзе Генры Фонда падтрымліваў свой вобраз моцнага, абаяльнага мужчыны ў фільмах, якія сталі класікай Галівуда: «Выпадак у Окс-Боў», «Містэр Робертс», «Дванаццаць угневаных мужчын». Пазней ён здымаўся ў цяжкіх эпічных карцінах, як напрыклад, «[[Аднойчы на Дзікім Захадзе]]» (у ролі нягодніка-забойцы) рэжысёра Серджа Леонэ, а таксама ў такіх лёгкіх камедыях як «Тваё, маё і наша» з [[Люсіль Бол]].

== Фільмаграфія ==

== Зноскі ==
{{reflist}}

== Спасылкі ==
{{commons|Henry Fonda|Генры Фонда}}
* [http://www.ibdb.com/person.php?id=40805IBDB Генры Фонду на сайце Internet Broadway Database]
* [http://www.meredy.com/fondatriv.htm Meredy’s Henry Fonda Trivia] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180111132717/http://www.meredy.com/fondatriv.htm |date=11 студзеня 2018 }}
* [http://fonda.org/gedtree/1024.html Fonda family tree] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20051124052128/http://fonda.org/gedtree/1024.html |date=24 лістапада 2005 }}
* [http://www.thegoldenyears.org/hfonda.html Classic Movies (1939—1969): Henry Fonda] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060225020022/http://www.thegoldenyears.org/hfonda.html |date=25 лютага 2006 }}
* [http://www.tcmdb.com/participant.jsp?participantId=63585 Генры Фонду на сайце Turner Classic Movies] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100906043150/http://www.tcmdb.com/participant.jsp?participantId=63585 |date=6 верасня 2010 }}

{{продкі}}
{{Бібліяінфармацыя}}
{{Прэмія «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю}}
{{Прэмія «Залаты глобус» за найлепшую мужчынскую ролю — драма}}
{{Прэмія BAFTA за найлепшую мужчынскую ролю}}
{{Прэмія Сесіля Б. Дэміля}}

{{DEFAULTSORT:Фонда}}
[[Катэгорыя:Акцёры ЗША]]
[[Катэгорыя:Акцёры вестэрнаў]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар»]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты ганаровай прэміі «Оскар»]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BAFTA]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Тоні»]]
[[Катэгорыя:Акцёры XX стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Грэмі»]]
[[Катэгорыя:Пчаляры]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Сесіля Б. Дэ Міля]]</text>
      <sha1>k0c70uram1ifbjwbea1ao3o747ej5bu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152778</id>
      <parentid>5152776</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T06:33:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <comment>/* Фільмаграфія */</comment>
      <origin>5152778</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5032" sha1="o5k928q0owjhjz9kxntnl6w4jtl7pqp" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Фонда}}
{{Кінематаграфіст
| Імя              = Генры Фонда
| Арыгінал імя   = Henry Fonda
| Фота             = Henry Fonda in Slim.JPG
| Шырыня           = 270px
| Подпіс          = &lt;small&gt;Генры Фонда ў фільме «Разумнік» (1937)&lt;/small&gt;
| Імя пры нараджэнні = Генры Джэймс Фонда
| Дата нараджэння    = 
| Месца нараджэння   = 
| Дата смерці      = 
| Месца смерці     = 
| Прафесія        = 
| Гады актыўнасці  = 
| Кірунак      = 
| Узнагароды          =
| imdb_id          = 0000020
| Сайт             = 
}}
'''Генры Джэйнс Фонда''' ({{lang-en|Henry Jaynes Fonda}}; [[16 мая]] [[1905]] — [[12 жніўня]] [[1982]]) — амерыканскі акцёр тэатра і кіно, лаўрэат прэміі «[[Оскар]]», бацька акцёраў [[Пітэр Фонда|Пітэра]] і [[Джэйн Фонда]].

Фонда стаў вядомы як акцёр Брадвея. Яго дэбют у [[Галівуд]]зе адбыўся ў 1935 годзе. Кар’ера рэзка пайшла ў гару пасля атрымання намінацыі на прэмію Оскар у 1940 годзе за ролю Тома Джоада ў фільме «[[Гронкі гневу (фільм)|Гронкі гневу]]», пастаўленым паводле аднайменнага рамана [[Джон Стэйнбек|Джона Стэйнбека]] аб фермерскай сям’і з Аклахомы, якая ў часы Вялікай Дэпрэсіі ў пошуках лепшага жыцця пераязджае на Захад, трапляючы ў Пыльны кацёл.

Усе шэсць дзесяцігоддзяў у Галівудзе Генры Фонда падтрымліваў свой вобраз моцнага, абаяльнага мужчыны ў фільмах, якія сталі класікай Галівуда: «Выпадак у Окс-Боў», «Містэр Робертс», «Дванаццаць угневаных мужчын». Пазней ён здымаўся ў цяжкіх эпічных карцінах, як напрыклад, «[[Аднойчы на Дзікім Захадзе]]» (у ролі нягодніка-забойцы) рэжысёра Серджа Леонэ, а таксама ў такіх лёгкіх камедыях як «Тваё, маё і наша» з [[Люсіль Бол]].

== Фільмаграфія ==
* 1957 — [[12 угневаных мужчын (фільм, 1957)|12 угневаных мужчын]]

== Зноскі ==
{{reflist}}

== Спасылкі ==
{{commons|Henry Fonda|Генры Фонда}}
* [http://www.ibdb.com/person.php?id=40805IBDB Генры Фонду на сайце Internet Broadway Database]
* [http://www.meredy.com/fondatriv.htm Meredy’s Henry Fonda Trivia] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180111132717/http://www.meredy.com/fondatriv.htm |date=11 студзеня 2018 }}
* [http://fonda.org/gedtree/1024.html Fonda family tree] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20051124052128/http://fonda.org/gedtree/1024.html |date=24 лістапада 2005 }}
* [http://www.thegoldenyears.org/hfonda.html Classic Movies (1939—1969): Henry Fonda] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060225020022/http://www.thegoldenyears.org/hfonda.html |date=25 лютага 2006 }}
* [http://www.tcmdb.com/participant.jsp?participantId=63585 Генры Фонду на сайце Turner Classic Movies] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100906043150/http://www.tcmdb.com/participant.jsp?participantId=63585 |date=6 верасня 2010 }}

{{продкі}}
{{Бібліяінфармацыя}}
{{Прэмія «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю}}
{{Прэмія «Залаты глобус» за найлепшую мужчынскую ролю — драма}}
{{Прэмія BAFTA за найлепшую мужчынскую ролю}}
{{Прэмія Сесіля Б. Дэміля}}

{{DEFAULTSORT:Фонда}}
[[Катэгорыя:Акцёры ЗША]]
[[Катэгорыя:Акцёры вестэрнаў]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар»]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты ганаровай прэміі «Оскар»]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BAFTA]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Тоні»]]
[[Катэгорыя:Акцёры XX стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Грэмі»]]
[[Катэгорыя:Пчаляры]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Сесіля Б. Дэ Міля]]</text>
      <sha1>o5k928q0owjhjz9kxntnl6w4jtl7pqp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152779</id>
      <parentid>5152778</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T06:34:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <comment>/* Фільмаграфія */</comment>
      <origin>5152779</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5109" sha1="5932bya7gy3dtzb00q1swutgzul72aj" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Фонда}}
{{Кінематаграфіст
| Імя              = Генры Фонда
| Арыгінал імя   = Henry Fonda
| Фота             = Henry Fonda in Slim.JPG
| Шырыня           = 270px
| Подпіс          = &lt;small&gt;Генры Фонда ў фільме «Разумнік» (1937)&lt;/small&gt;
| Імя пры нараджэнні = Генры Джэймс Фонда
| Дата нараджэння    = 
| Месца нараджэння   = 
| Дата смерці      = 
| Месца смерці     = 
| Прафесія        = 
| Гады актыўнасці  = 
| Кірунак      = 
| Узнагароды          =
| imdb_id          = 0000020
| Сайт             = 
}}
'''Генры Джэйнс Фонда''' ({{lang-en|Henry Jaynes Fonda}}; [[16 мая]] [[1905]] — [[12 жніўня]] [[1982]]) — амерыканскі акцёр тэатра і кіно, лаўрэат прэміі «[[Оскар]]», бацька акцёраў [[Пітэр Фонда|Пітэра]] і [[Джэйн Фонда]].

Фонда стаў вядомы як акцёр Брадвея. Яго дэбют у [[Галівуд]]зе адбыўся ў 1935 годзе. Кар’ера рэзка пайшла ў гару пасля атрымання намінацыі на прэмію Оскар у 1940 годзе за ролю Тома Джоада ў фільме «[[Гронкі гневу (фільм)|Гронкі гневу]]», пастаўленым паводле аднайменнага рамана [[Джон Стэйнбек|Джона Стэйнбека]] аб фермерскай сям’і з Аклахомы, якая ў часы Вялікай Дэпрэсіі ў пошуках лепшага жыцця пераязджае на Захад, трапляючы ў Пыльны кацёл.

Усе шэсць дзесяцігоддзяў у Галівудзе Генры Фонда падтрымліваў свой вобраз моцнага, абаяльнага мужчыны ў фільмах, якія сталі класікай Галівуда: «Выпадак у Окс-Боў», «Містэр Робертс», «Дванаццаць угневаных мужчын». Пазней ён здымаўся ў цяжкіх эпічных карцінах, як напрыклад, «[[Аднойчы на Дзікім Захадзе]]» (у ролі нягодніка-забойцы) рэжысёра Серджа Леонэ, а таксама ў такіх лёгкіх камедыях як «Тваё, маё і наша» з [[Люсіль Бол]].

== Фільмаграфія ==
* 1940 — [[Гронкі гневу (фільм)|Гронкі гневу]]
* 1957 — [[12 угневаных мужчын (фільм, 1957)|12 угневаных мужчын]]

== Зноскі ==
{{reflist}}

== Спасылкі ==
{{commons|Henry Fonda|Генры Фонда}}
* [http://www.ibdb.com/person.php?id=40805IBDB Генры Фонду на сайце Internet Broadway Database]
* [http://www.meredy.com/fondatriv.htm Meredy’s Henry Fonda Trivia] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180111132717/http://www.meredy.com/fondatriv.htm |date=11 студзеня 2018 }}
* [http://fonda.org/gedtree/1024.html Fonda family tree] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20051124052128/http://fonda.org/gedtree/1024.html |date=24 лістапада 2005 }}
* [http://www.thegoldenyears.org/hfonda.html Classic Movies (1939—1969): Henry Fonda] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060225020022/http://www.thegoldenyears.org/hfonda.html |date=25 лютага 2006 }}
* [http://www.tcmdb.com/participant.jsp?participantId=63585 Генры Фонду на сайце Turner Classic Movies] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100906043150/http://www.tcmdb.com/participant.jsp?participantId=63585 |date=6 верасня 2010 }}

{{продкі}}
{{Бібліяінфармацыя}}
{{Прэмія «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю}}
{{Прэмія «Залаты глобус» за найлепшую мужчынскую ролю — драма}}
{{Прэмія BAFTA за найлепшую мужчынскую ролю}}
{{Прэмія Сесіля Б. Дэміля}}

{{DEFAULTSORT:Фонда}}
[[Катэгорыя:Акцёры ЗША]]
[[Катэгорыя:Акцёры вестэрнаў]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар»]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты ганаровай прэміі «Оскар»]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BAFTA]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Тоні»]]
[[Катэгорыя:Акцёры XX стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Грэмі»]]
[[Катэгорыя:Пчаляры]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Сесіля Б. Дэ Міля]]</text>
      <sha1>5932bya7gy3dtzb00q1swutgzul72aj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ян Флемінг</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94480</id>
    <revision>
      <id>5152765</id>
      <parentid>4646987</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T05:49:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DobryBrat</username>
        <id>5701</id>
      </contributor>
      <comment>вікіфікацыя, выдалена няслушная інфармацыя</comment>
      <origin>5152765</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1452" sha1="ei80l3c0s9pjwdh277srkh08qw9ue5l" xml:space="preserve">{{Цёзкі2|Флемінг}}
{{Пісьменнік
 |Імя                  = Ян Флемінг
 |Арыгінал імя       = Ian Fleming
 |Выява          = 
 |Шырыня               = 200px
 |Апісанне выявы = Партрэт Яна Флемінга
 |Грамадзянства          = {{сцягафікацыя|Вялікабрытанія}}
 |Род дзейнасці     = 
 |Гады актыўнасці      = 
 |Кірунак          = 
 |Жанр                 = 
 |Мова твораў    = 
 |Вікісховішча            = 
 |Вікікрыніца             = 
}}
'''Ян Ланкастэр Флемінг''' ({{lang-en|Ian Lancaster Fleming}}; {{ВД-Прэамбула}}) — англійскі [[пісьменнік]], аўтар раманаў пра супершпіёна [[Джэймс Бонд|Джэймса Бонда]]. Менавіта па яго раманах, аповядах і персанажах знята 22 фільма пра Агента 007.

{{зноскі}}
{{продкі}}
{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Флемінг}}
[[Катэгорыя:Англамоўныя пісьменнікі]]
[[Катэгорыя:Пісьменнікі Вялікабрытаніі]]
[[Катэгорыя:Аўтары дэтэктыўнай прозы]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі Ітана]]
[[Катэгорыя:Джэймс Бонд|*]]</text>
      <sha1>ei80l3c0s9pjwdh277srkh08qw9ue5l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152773</id>
      <parentid>5152765</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T06:23:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DobryBrat</username>
        <id>5701</id>
      </contributor>
      <comment>дапаўненне, вікіфікацыя</comment>
      <origin>5152773</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2843" sha1="0hn3sblkcdk8n885q2vvuirtmcb2nsd" xml:space="preserve">{{Цёзкі2|Флемінг}}
{{Пісьменнік
 |Імя                  = Ян Флемінг
 |Арыгінал імя       = Ian Fleming
 |Выява          = 
 |Шырыня               = 200px
 |Апісанне выявы = Партрэт Яна Флемінга
 |Грамадзянства          = {{сцягафікацыя|Вялікабрытанія}}
 |Род дзейнасці     = 
 |Гады актыўнасці      = 
 |Кірунак          = 
 |Жанр                 = 
 |Мова твораў    = 
 |Вікісховішча            = 
 |Вікікрыніца             = 
}}
'''Ян Ланкастэр Флемінг''' ({{lang-en|Ian Lancaster Fleming}}; {{ВД-Прэамбула}}) — англійскі [[пісьменнік]], аўтар раманаў пра супершпіёна [[Джэймс Бонд|Джэймса Бонда]].

== Спадчына ==
Студыя «Eon Productions», якая здымала фільмы пра Бонда, пачала з фільма «Доктар Но» ў 1962 годзе і працягвала экранізацыі пасля смерці Флемінга. Нараўне з двума фільмамі іншых кінакампаній было знята 25 экранізацый, апошняя з якіх — «Не час паміраць» — была створана ў 2021 годзе&lt;ref&gt;{{cite news|last=Masters|first=Tim|title=James Bond: Skyfall opens new chapter for 007|url=http://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-15579556|access-date=2011-11-04|newspaper=[[BBC News]]|location=London|date=2011-11-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20111104172730/http://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-15579556|archive-date=2011-11-04}}&lt;/ref&gt;. Студыя «Eon Productions» сабрала ў сусветным пракаце звыш за 6,2 мільярдаў долараў, што зрабіла серыю фільмаў пра Бонда адной з самых касавых&lt;ref&gt;{{cite web|title=Movie Franchises|url=http://www.the-numbers.com/movies/series/franchisesW.php|work=The Numbers|publisher=Nash Information Services, LLC|access-date=2015-11-06|archive-url=https://www.webcitation.org/6Hut6j6Jm?url=http://www.the-numbers.com/movies/franchises/sort/World|archive-date=2013-07-06|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons}}

{{продкі}}
{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Флемінг}}
[[Катэгорыя:Англамоўныя пісьменнікі]]
[[Катэгорыя:Пісьменнікі Вялікабрытаніі]]
[[Катэгорыя:Аўтары дэтэктыўнай прозы]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі Ітана]]
[[Катэгорыя:Джэймс Бонд|*]]</text>
      <sha1>0hn3sblkcdk8n885q2vvuirtmcb2nsd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колін Фёрт</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94498</id>
    <revision>
      <id>5152809</id>
      <parentid>4972482</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:18:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <comment>арфаграфія</comment>
      <origin>5152809</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18467" sha1="446ur1upgbnurtbwjdfjvasagrmus3c" xml:space="preserve">{{Кінематаграфіст
| Імя = Колін Фёрт
| Арыгінал імя = Colin Firth
| Фота = Colin Firth - 66th Venice International Film Festival, 2009 (5).jpg
| Шырыня = 220px
| Подпіс = ''Колін Фёрт на венецыянскім кінафестывалі 2009 года''
| Імя пры нараджэнні = 
| Дата нараджэння = 
| Месца нараджэння =  [[Грэйшот]], [[Хэмпшыр]], [[Вялікабрытанія]]
| Дата смерці =
| Месца смерці =
| Грамадзянства = {{GBR}}
| Прафесія = акцёр
| Гады актыўнасці =
| Кірунак =
| Узнагароды = [[BAFTA]] (2010, 2011) &lt;br /&gt;«[[Залаты глобус]]» (2011) &lt;br /&gt; «[[Оскар]]» ([[Оскар (кінапрэмія, 2011)|2011]]){{Ордэн Брытанскай імперыі|грамадзянскі|CBE}}
| imdb_id = 
| Сайт =
}}

'''Колін Эндру Фёрт''', [[Ордэн Брытанскай імперыі|CBE]] ({{lang-en|Colin Andrew Firth}}; {{ДН|10|9|1960}}, [[Грэйшот]], [[Хэмпшыр]]) — брытанскі акцёр тэатра, кіно і тэлебачання. Лаўрэат прэмій «[[Оскар]]», «[[Залаты глобус]]» і [[BAFTA]] у намінацыі «[[Прэмія «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю|Найлепшая мужчынская роля]]» за фільм «[[Прамова караля]]».

== Біяграфія ==
У [[1984]] годзе ён зняўся ў тэлевізійным фільме «Дама з камеліямі» з удзелам [[Грэта Скакі|Грэты Скакі]] і [[Бен Кінгслі|Бена Кінгслі]]. У [[1989]] ён зняўся ў галоўнай ролі ў фільме [[Мілаш Форман|Мілаша Формана]] [[Вальмон (фільм)|«Вальмон»]], экранізацыі эпісталярнага рамана [[Небяспечныя сувязі (раман)|«Небяспечныя сувязі»]] [[П'ер Амбруаз Франсуа Шадэрло дэ Лакло|П’ера Амбруаза Франсуа Шадэрло дэ Лакло]].

У шасцісерыйным тэлевізійным фільме вытворчасці [[BBC]] «[[Пыха і перадузятасць (міні-серыял, 1995)|Пыха і перадузятасць]]» па матывах [[Пыха і перадузятасць|аднайменнага рамана]] [[Джэйн Осцін]] Фёрт сыграў галоўную мужчынскую ролю — ''[[Містэр Дарсі|містэра Дарсі]]''. Персанажа з такім жа імем ён сыграў у сучасным фільме пра пыху і перадузятасць — «[[Дзённік Брыджыт Джонс (фільм)|Дзённіку Брыджыт Джонс]]».

Колін Фёрт жыве ў [[Італія|Італіі]] і [[Лондан]]е. У [[1997]] г. ён жаніўся на Лівіі Гіджыёлі — італьянскім рэжысёры-дакументалісце, у іх двое сыноў. У Фёрта ёсць старэйшы сын Уіл ад актрысы [[Мэг Цілі]], які пражывае са сваёй маці ў [[Канада|Канадзе]] і [[ЗША]]. У Коліна Фёрта ёсць сястра Кейт і малодшы брат [[Джонатан Фёрт|Джонатан]], які таксама стаў акцёрам.
[[Выява:ColinFirth LiviaGiuggioli Jan2011.jpg|thumb|230px|Колін Фёрт з жонкай Лівіяй]]

За ўдзел у рэжысёрскім дэбюце [[Том Форд (рэжысёр)|Тома Форда]] «[[Самотны мужчына (фільм)|Самотны мужчына]]» Колін Фёрт быў удастоены прыза [[Венецыянскі кінафестываль|Венецыянскага кінафестывалю]] за [[Кубак Вальпі за найлепшую мужчынскую ролю|найлепшую мужчынскую ролю]] і прэмію [[BAFTA]] як [[Прэмія BAFTA за найлепшую мужчынскую ролю|найлепшы акцёр]]. Быў намінаваны на суісканне прэміі «[[Оскар]]» за [[Прэмія «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю|найлепшую мужчынскую ролю]] 2009 года, але прайграў у канчатковым выніку [[Джэф Брыджэс|Джэфу Брыджэсу]].

З [[2002]] года Фёрт з’яўляецца паслом арганізацыі, якая аказвае дапамогу краінам у стадыі развіцця «Oxfam».
1 снежня [[2007]] года, Колін Фёрт з жонкай Лівіяй адкрыў у Лондане магазін экалагічных тавараў ''ECO-AGE''&lt;ref&gt;{{cite web|author=|datepublished=|url=http://women.timesonline.co.uk/tol/life_and_style/women/the_way_we_live/article2856825.ece|title=Colin Firth's new eco-store|lang=en|publisher=timesonline.co.uk|accessdate=2011-01-20|archive-date=15 чэрвеня 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110615151851/http://women.timesonline.co.uk/tol/life_and_style/women/the_way_we_live/article2856825.ece|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

У чацвер 13 студзеня 2011 года на [[Галівудская «Алея славы»|Алеі славы]] ў [[Галівуд]]зе была адкрыта «зорка» з яго імем&lt;ref&gt;{{cite web|author=|datepublished=|url=http://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-12188284|title=Colin Firth honoured on Hollywood Walk of Fame|lang=en|publisher=bbc.co.uk|accessdate=2011-01-14}}&lt;/ref&gt;, а 16 студзеня Фёрт стаў лаўрэатам прэміі «[[Залаты глобус]]» у намінацыі [[Прэмія «Залаты глобус» за найлепшую мужчынскую ролю — драма|«Найлепшы драматычны акцёр»]] за ролю ў фільме «[[Прамова караля]]». За гэту кінапрацу ён ужо атрымаў мноства ўзнагарод, а 18 студзеня Брытанская кінаакадэмія назвала яго імя ў ліку [[BAFTA (прэмія, 2011)|намінантаў на прэмію BAFTA]] у катэгорыі «Найлепшы акцёр»&lt;ref&gt;{{cite web|author=|datepublished=|url=http://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-12213618|title=The King's Speech leads Bafta field|lang=en|publisher=bbc.co.uk|accessdate=2011-01-20}}&lt;/ref&gt;, і 13 лютага ён, як і ў папярэднім годзе, атрымаў узнагароду BAFTA за найлепшую мужчынскую ролю&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bafta.org/awards/film/2011-film-awards,1572,BA.html|title=2011 Film Awards Winners and Nominees|lang=en|publisher=bafta.org|accessdate=2011-02-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110110061729/http://www.bafta.org/awards/film/2011-film-awards%2C1572%2CBA.html|archivedate=10 студзеня 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. 27 лютага 2011 года стаў лаўрэатам прэміі «[[Оскар (кінапрэмія, 2011)|Оскар]]» у намінацыі «Найлепшы акцёр»&lt;ref&gt;{{cite web|author=|datepublished=|url=http://www.oscars.org/awards/academyawards/83/nominees.html|title=Winners and Nominees for the 83rd Academy Awards|lang=en|publisher=www.oscars.org|accessdate=2011-02-28}}&lt;/ref&gt;.

У красавіку [[2011]] года Колін Фёрт быў уключаны ў спіс 100 найбольш уплывовых людзей свету па версіі часопіса ''«[[Time]]»''.&lt;ref&gt;[http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2066367_2066369_2066448,00.html Colin Firth — Time] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130123105541/http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2066367_2066369_2066448,00.html |date=23 студзеня 2013 }}&lt;/ref&gt;

Пасля ён з’явіўся ў вобразе агента [[Сакрэтная разведвальная служба|MI6]] Біла Хэйдана ў фільме ''«[[Шпіён, выйдзі вон!]]»'', а таксама выканаў ролю сакрэтнага агента Гары Харта ў фільме ''«[[Кінгсман: Сакрэтная служба]]»'' (2014). Праз некалькі год зняўся ў працягу фільма ''«[[Кінгсман: Залаты пярсцёнак]]»'' (2017). У 2018 годзе Фёрт зняўся ў музычным фэнтэзійным фільме ''«[[Мэры Попінс вяртаецца (фільм)|Мэры Попінс вяртаецца]]»'', а ў наступным годзе зняўся ў ваенным фільме ''«[[1917 (фільм, 2019)|1917]]»'', які атрымаў прэмію «[[Залаты глобус]]» як найлепшы драматычны фільм. Фільмы Фёрта сабралі больш за 3 мільярды долараў па ўсім свеце&lt;ref&gt;[https://www.boxofficemojo.com/people/chart/?id=colinfirth.htm «Colin Firth’s Box Office Stats»]. The Movie Times.&lt;/ref&gt;. У 2011 годзе ён атрымаў зорку на Галівудскай алеі славы, а таксама быў абраны адным з самых уплывовых людзей паводле версіі газеты [[Time]]&lt;ref&gt;[http://www.time.com/time/specials/packages/completelist/0,29569,2066367,00.html «Full List — The 2011 TIME 100»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110725004700/http://www.time.com/time/specials/packages/completelist/0%2C29569%2C2066367%2C00.html |date=25 ліпеня 2011 }}. Time&lt;/ref&gt;.

== Цікавыя факты ==
* Колін Фёрт тройчы працаваў з акцёрам [[Томас Сангстэр|Томасам Сангстэрам]] у фільмах: «[[Любоў насамрэч]]» (у гэтым фільме на здымачнай пляцоўцы яны не сустракаліся), «[[Мая жудасная няня]]», «[[Апошні легіён, фільм|Апошні легіён]]».
* Фёрт піша мастацкую прозу. Яго першае апавяданне — «Кіраванне нічым» ({{lang-en|The Department of Nothing}}).

== Асабістае жыццё ==
У 1989 годзе Фёрт пачаў сустракацца з [[Мег Цілі]], сваёй партнёркай па фільме [[Вальмон]]. У 1990 годзе ў іх з'явіўся сын, Уільям Джозеф Фёрт. Колін і цяпер падтрымлівае сувязь са сваім сынам і з астатнімі дзецьмі Цілі, для якіх ён з'яўляўся айчымам. У 1994 годзе, пасля разрыву з Цілі, у Фёрта пачаліся адносіны з партнёркай па фільме «[[Пыха і перадузятасць (міні-серыял, 1995)|Пыха і перадузятасць]]», [[Джэніфер Эль]]. Іх раман доўжыўся год. Цяпер Колін Фёрт жанаты на Лівіі Джыўджыёлі, італьянскім прадзюсары і рэжысёры. У іх двое сыноў, Лука і Матэа.

== Фільмаграфія ==
{{УФільмеВерх}}
{{УФільме|2003|[[Любоў насамрэч]]|Love Actually|Джэймі}}
{{УФільмеНіз}}

== Узнагароды ==
* [[1998]] — [[Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША за найлепшы акцёрскі склад у ігравым кіно]] — ''«[[Закаханы Шэкспір]]»''
* [[2001]] — [[Еўрапейская кінапрэмія — прыз глядацкіх сімпатый найлепшаму еўрапейскаму акцёру]] — ''«[[Дзённік Брыджыт Джонс, фільм|Дзённік Брыджыт Джонс]]»''
* [[2009]] — [[Прэмія BAFTA за найлепшую мужчынскую ролю]] — ''«[[Самотны мужчына, фільм|Самотны мужчына]]»''
* [[2009]] — [[Кубак Вальпі за найлепшую мужчынскую ролю]] — ''«Самотны мужчына»''
* [[2010]] — [[Прэмія «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю]] — ''«[[Прамова караля]]»''
* [[2010]] — [[Прэмія «Залаты глобус» за найлепшую мужчынскую ролю — драма]] — ''«Прамова караля»''
* [[2010]] — [[Прэмія BAFTA за найлепшую мужчынскую ролю]] — ''«Прамова караля»''
* [[2010]] — [[Прэмія брытанскага незалежнага кіно]] за найлепшую мужчынскую ролю — ''«Прамова караля»''
* [[2010]] — [[Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША за найлепшую мужчынскую ролю]] — ''«Прамова караля»''
* [[2010]] — [[Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША за найлепшы акцёрскі склад у ігравым кіно]] — ''«Прамова караля»''
* [[2011]] — [[Еўрапейская кінапрэмія найлепшаму еўрапейскаму акцёру]] — ''«Прамова караля»''

=== Намінацыі ===
* [[1988]] — Прэмія [[BAFTA]] у вобласці тэлебачання за найлепшую мужчынскую ролю — ''«[[Падзенне, фільм, 1988|Падзенне]]»''
* [[1995]] — Прэмія [[BAFTA]] у вобласці тэлебачання за найлепшую мужчынскую ролю — ''«[[Пыха і перадузятасць (міні-серыял, 1995)|Пыха і перадузятасць]]»''
* [[1996]] — [[Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША за найлепшы акцёрскі склад у ігравым кіно]] — ''«[[Англійскі пацыент]]»''
* [[2001]] — [[Прэмія BAFTA за найлепшую мужчынскую ролю другога плану]] — ''«[[Дзённік Брыджыт Джонс (фільм)|Дзённік Брыджыт Джонс]]»''
* [[2001]] — [[Спадарожнік (прэмія)|Прэмія «Спадарожнік»]] за найлепшую мужчынскую ролю другога плану — камедыя ці мюзікл — ''«Дзённік Брыджыт Джонс»''
* [[2001]] — [[Прайм-тайм прэмія «Эмі»]] за найлепшую мужчынскую ролю другога плану — міні-серыял ці кінастужка — ''«[[Змова, фільм, 2001|Змова]]»''
* [[2001]] — [[Спадарожнік (прэмія)|Прэмія «Спадарожнік»]] за найлепшую мужчынскую ролю другога плану — серыял, міні-серыял ці тэлевізійны фільм — ''«Змова»''
* [[2003]] — [[Еўрапейская кінапрэмія — прыз глядацкіх сімпатый найлепшаму еўрапейскаму акцёру]] — ''«[[Дзяўчына з жамчужнай завушніцай (фільм)|Дзяўчына з жамчужнай завушніцай]]»''
* [[2007]] — [[Прэмія брытанскага незалежнага кіно]] за найлепшую мужчынскую ролю другога плану — ''«[[Калі ты ў апошні раз бачыў свайго бацьку?, фільм|Калі ты ў апошні раз бачыў свайго бацьку?]]»''
* [[2009]] — [[Прэмія «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю]] — ''«[[Самотны мужчына, фільм|Самотны мужчына]]»''
* [[2009]] — [[Прэмія «Залаты глобус» за найлепшую мужчынскую ролю — драма]] — ''«Самотны мужчына»''
* [[2009]] — [[Спадарожнік (прэмія)|Прэмія «Спадарожнік»]] за найлепшую мужчынскую ролю — драма — ''«Самотны мужчына»''
* [[2009]] — [[Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША за найлепшую мужчынскую ролю]] — ''«Самотны мужчына»''

== Зноскі ==
{{reflist}}

== Спасылкі ==
{{commons-inline|Colin Firth|Колін Фёрт}}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{Навігацыйны блок2
 |загаловак = Узнагароды Коліна Фёрта
 |state     = collapsed
 |спіс1           = 
{{Прэмія «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю}}
{{Еўрапейская кінапрэмія найлепшаму еўрапейскаму акцёру}}
{{Прэмія BAFTA за найлепшую мужчынскую ролю}}
{{Прэмія «Залаты глобус» за найлепшую мужчынскую ролю — драма}}
{{Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША за найлепшую мужчынскую ролю}}
{{Прэмія «Спадарожнік» за найлепшую мужчынскую ролю — кінафільм}}
}}

{{DEFAULTSORT:Фёрт Колін}}
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BAFTA]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты Еўрапейскай кінапрэміі]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Кубак Вальпі»]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар»]]
[[Катэгорыя:Галівудская алея славы]]</text>
      <sha1>446ur1upgbnurtbwjdfjvasagrmus3c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152811</id>
      <parentid>5152809</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:20:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <comment>стыль</comment>
      <origin>5152811</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18546" sha1="m5hxutbiwgpog35czbzod8y8gxuq44z" xml:space="preserve">{{Кінематаграфіст
| Імя = Колін Фёрт
| Арыгінал імя = Colin Firth
| Фота = Colin Firth - 66th Venice International Film Festival, 2009 (5).jpg
| Шырыня = 220px
| Подпіс = ''Колін Фёрт на венецыянскім кінафестывалі 2009 года''
| Імя пры нараджэнні = 
| Дата нараджэння = 
| Месца нараджэння =  [[Грэйшот]], [[Хэмпшыр]], [[Вялікабрытанія]]
| Дата смерці =
| Месца смерці =
| Грамадзянства = {{GBR}}
| Прафесія = акцёр
| Гады актыўнасці =
| Кірунак =
| Узнагароды = [[BAFTA]] (2010, 2011) &lt;br /&gt;«[[Залаты глобус]]» (2011) &lt;br /&gt; «[[Оскар]]» ([[Оскар (кінапрэмія, 2011)|2011]]){{Ордэн Брытанскай імперыі|грамадзянскі|CBE}}
| imdb_id = 
| Сайт =
}}

'''Колін Эндру Фёрт''', [[Ордэн Брытанскай імперыі|CBE]] ({{lang-en|Colin Andrew Firth}}; {{ВД-Прэамбула}}) — [[Вялікабрытанія|брытанскі]] [[акцёр]] [[Тэатр|тэатра]], [[Кінамастацтва|кіно]] і [[Тэлебачанне|тэлебачання]]. Лаўрэат прэмій «[[Оскар]]», «[[Залаты глобус]]» і [[BAFTA]] у намінацыі «[[Прэмія «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю|Найлепшая мужчынская роля]]» за фільм «[[Прамова караля]]».

== Біяграфія ==
У [[1984]] годзе ён зняўся ў тэлевізійным фільме «Дама з камеліямі» з удзелам [[Грэта Скакі|Грэты Скакі]] і [[Бен Кінгслі|Бена Кінгслі]]. У [[1989]] ён зняўся ў галоўнай ролі ў фільме [[Мілаш Форман|Мілаша Формана]] [[Вальмон (фільм)|«Вальмон»]], экранізацыі эпісталярнага рамана [[Небяспечныя сувязі (раман)|«Небяспечныя сувязі»]] [[П'ер Амбруаз Франсуа Шадэрло дэ Лакло|П’ера Амбруаза Франсуа Шадэрло дэ Лакло]].

У шасцісерыйным тэлевізійным фільме вытворчасці [[BBC]] «[[Пыха і перадузятасць (міні-серыял, 1995)|Пыха і перадузятасць]]» па матывах [[Пыха і перадузятасць|аднайменнага рамана]] [[Джэйн Осцін]] Фёрт сыграў галоўную мужчынскую ролю — ''[[Містэр Дарсі|містэра Дарсі]]''. Персанажа з такім жа імем ён сыграў у сучасным фільме пра пыху і перадузятасць — «[[Дзённік Брыджыт Джонс (фільм)|Дзённіку Брыджыт Джонс]]».

Колін Фёрт жыве ў [[Італія|Італіі]] і [[Лондан]]е. У [[1997]] г. ён жаніўся на Лівіі Гіджыёлі — італьянскім рэжысёры-дакументалісце, у іх двое сыноў. У Фёрта ёсць старэйшы сын Уіл ад актрысы [[Мэг Цілі]], які пражывае са сваёй маці ў [[Канада|Канадзе]] і [[ЗША]]. У Коліна Фёрта ёсць сястра Кейт і малодшы брат [[Джонатан Фёрт|Джонатан]], які таксама стаў акцёрам.
[[Выява:ColinFirth LiviaGiuggioli Jan2011.jpg|thumb|230px|Колін Фёрт з жонкай Лівіяй]]

За ўдзел у рэжысёрскім дэбюце [[Том Форд (рэжысёр)|Тома Форда]] «[[Самотны мужчына (фільм)|Самотны мужчына]]» Колін Фёрт быў удастоены прыза [[Венецыянскі кінафестываль|Венецыянскага кінафестывалю]] за [[Кубак Вальпі за найлепшую мужчынскую ролю|найлепшую мужчынскую ролю]] і прэмію [[BAFTA]] як [[Прэмія BAFTA за найлепшую мужчынскую ролю|найлепшы акцёр]]. Быў намінаваны на суісканне прэміі «[[Оскар]]» за [[Прэмія «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю|найлепшую мужчынскую ролю]] 2009 года, але прайграў у канчатковым выніку [[Джэф Брыджэс|Джэфу Брыджэсу]].

З [[2002]] года Фёрт з’яўляецца паслом арганізацыі, якая аказвае дапамогу краінам у стадыі развіцця «Oxfam».
1 снежня [[2007]] года, Колін Фёрт з жонкай Лівіяй адкрыў у Лондане магазін экалагічных тавараў ''ECO-AGE''&lt;ref&gt;{{cite web|author=|datepublished=|url=http://women.timesonline.co.uk/tol/life_and_style/women/the_way_we_live/article2856825.ece|title=Colin Firth's new eco-store|lang=en|publisher=timesonline.co.uk|accessdate=2011-01-20|archive-date=15 чэрвеня 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110615151851/http://women.timesonline.co.uk/tol/life_and_style/women/the_way_we_live/article2856825.ece|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

У чацвер 13 студзеня 2011 года на [[Галівудская «Алея славы»|Алеі славы]] ў [[Галівуд]]зе была адкрыта «зорка» з яго імем&lt;ref&gt;{{cite web|author=|datepublished=|url=http://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-12188284|title=Colin Firth honoured on Hollywood Walk of Fame|lang=en|publisher=bbc.co.uk|accessdate=2011-01-14}}&lt;/ref&gt;, а 16 студзеня Фёрт стаў лаўрэатам прэміі «[[Залаты глобус]]» у намінацыі [[Прэмія «Залаты глобус» за найлепшую мужчынскую ролю — драма|«Найлепшы драматычны акцёр»]] за ролю ў фільме «[[Прамова караля]]». За гэту кінапрацу ён ужо атрымаў мноства ўзнагарод, а 18 студзеня Брытанская кінаакадэмія назвала яго імя ў ліку [[BAFTA (прэмія, 2011)|намінантаў на прэмію BAFTA]] у катэгорыі «Найлепшы акцёр»&lt;ref&gt;{{cite web|author=|datepublished=|url=http://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-12213618|title=The King's Speech leads Bafta field|lang=en|publisher=bbc.co.uk|accessdate=2011-01-20}}&lt;/ref&gt;, і 13 лютага ён, як і ў папярэднім годзе, атрымаў узнагароду BAFTA за найлепшую мужчынскую ролю&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bafta.org/awards/film/2011-film-awards,1572,BA.html|title=2011 Film Awards Winners and Nominees|lang=en|publisher=bafta.org|accessdate=2011-02-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110110061729/http://www.bafta.org/awards/film/2011-film-awards%2C1572%2CBA.html|archivedate=10 студзеня 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. 27 лютага 2011 года стаў лаўрэатам прэміі «[[Оскар (кінапрэмія, 2011)|Оскар]]» у намінацыі «Найлепшы акцёр»&lt;ref&gt;{{cite web|author=|datepublished=|url=http://www.oscars.org/awards/academyawards/83/nominees.html|title=Winners and Nominees for the 83rd Academy Awards|lang=en|publisher=www.oscars.org|accessdate=2011-02-28}}&lt;/ref&gt;.

У красавіку [[2011]] года Колін Фёрт быў уключаны ў спіс 100 найбольш уплывовых людзей свету па версіі часопіса ''«[[Time]]»''.&lt;ref&gt;[http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2066367_2066369_2066448,00.html Colin Firth — Time] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130123105541/http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2066367_2066369_2066448,00.html |date=23 студзеня 2013 }}&lt;/ref&gt;

Пасля ён з’явіўся ў вобразе агента [[Сакрэтная разведвальная служба|MI6]] Біла Хэйдана ў фільме ''«[[Шпіён, выйдзі вон!]]»'', а таксама выканаў ролю сакрэтнага агента Гары Харта ў фільме ''«[[Кінгсман: Сакрэтная служба]]»'' (2014). Праз некалькі год зняўся ў працягу фільма ''«[[Кінгсман: Залаты пярсцёнак]]»'' (2017). У 2018 годзе Фёрт зняўся ў музычным фэнтэзійным фільме ''«[[Мэры Попінс вяртаецца (фільм)|Мэры Попінс вяртаецца]]»'', а ў наступным годзе зняўся ў ваенным фільме ''«[[1917 (фільм, 2019)|1917]]»'', які атрымаў прэмію «[[Залаты глобус]]» як найлепшы драматычны фільм. Фільмы Фёрта сабралі больш за 3 мільярды долараў па ўсім свеце&lt;ref&gt;[https://www.boxofficemojo.com/people/chart/?id=colinfirth.htm «Colin Firth’s Box Office Stats»]. The Movie Times.&lt;/ref&gt;. У 2011 годзе ён атрымаў зорку на Галівудскай алеі славы, а таксама быў абраны адным з самых уплывовых людзей паводле версіі газеты [[Time]]&lt;ref&gt;[http://www.time.com/time/specials/packages/completelist/0,29569,2066367,00.html «Full List — The 2011 TIME 100»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110725004700/http://www.time.com/time/specials/packages/completelist/0%2C29569%2C2066367%2C00.html |date=25 ліпеня 2011 }}. Time&lt;/ref&gt;.

== Цікавыя факты ==
* Колін Фёрт тройчы працаваў з акцёрам [[Томас Сангстэр|Томасам Сангстэрам]] у фільмах: «[[Любоў насамрэч]]» (у гэтым фільме на здымачнай пляцоўцы яны не сустракаліся), «[[Мая жудасная няня]]», «[[Апошні легіён, фільм|Апошні легіён]]».
* Фёрт піша мастацкую прозу. Яго першае апавяданне — «Кіраванне нічым» ({{lang-en|The Department of Nothing}}).

== Асабістае жыццё ==
У 1989 годзе Фёрт пачаў сустракацца з [[Мег Цілі]], сваёй партнёркай па фільме [[Вальмон]]. У 1990 годзе ў іх з'явіўся сын, Уільям Джозеф Фёрт. Колін і цяпер падтрымлівае сувязь са сваім сынам і з астатнімі дзецьмі Цілі, для якіх ён з'яўляўся айчымам. У 1994 годзе, пасля разрыву з Цілі, у Фёрта пачаліся адносіны з партнёркай па фільме «[[Пыха і перадузятасць (міні-серыял, 1995)|Пыха і перадузятасць]]», [[Джэніфер Эль]]. Іх раман доўжыўся год. Цяпер Колін Фёрт жанаты на Лівіі Джыўджыёлі, італьянскім прадзюсары і рэжысёры. У іх двое сыноў, Лука і Матэа.

== Фільмаграфія ==
{{УФільмеВерх}}
{{УФільме|2003|[[Любоў насамрэч]]|Love Actually|Джэймі}}
{{УФільмеНіз}}

== Узнагароды ==
* [[1998]] — [[Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША за найлепшы акцёрскі склад у ігравым кіно]] — ''«[[Закаханы Шэкспір]]»''
* [[2001]] — [[Еўрапейская кінапрэмія — прыз глядацкіх сімпатый найлепшаму еўрапейскаму акцёру]] — ''«[[Дзённік Брыджыт Джонс, фільм|Дзённік Брыджыт Джонс]]»''
* [[2009]] — [[Прэмія BAFTA за найлепшую мужчынскую ролю]] — ''«[[Самотны мужчына, фільм|Самотны мужчына]]»''
* [[2009]] — [[Кубак Вальпі за найлепшую мужчынскую ролю]] — ''«Самотны мужчына»''
* [[2010]] — [[Прэмія «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю]] — ''«[[Прамова караля]]»''
* [[2010]] — [[Прэмія «Залаты глобус» за найлепшую мужчынскую ролю — драма]] — ''«Прамова караля»''
* [[2010]] — [[Прэмія BAFTA за найлепшую мужчынскую ролю]] — ''«Прамова караля»''
* [[2010]] — [[Прэмія брытанскага незалежнага кіно]] за найлепшую мужчынскую ролю — ''«Прамова караля»''
* [[2010]] — [[Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША за найлепшую мужчынскую ролю]] — ''«Прамова караля»''
* [[2010]] — [[Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША за найлепшы акцёрскі склад у ігравым кіно]] — ''«Прамова караля»''
* [[2011]] — [[Еўрапейская кінапрэмія найлепшаму еўрапейскаму акцёру]] — ''«Прамова караля»''

=== Намінацыі ===
* [[1988]] — Прэмія [[BAFTA]] у вобласці тэлебачання за найлепшую мужчынскую ролю — ''«[[Падзенне, фільм, 1988|Падзенне]]»''
* [[1995]] — Прэмія [[BAFTA]] у вобласці тэлебачання за найлепшую мужчынскую ролю — ''«[[Пыха і перадузятасць (міні-серыял, 1995)|Пыха і перадузятасць]]»''
* [[1996]] — [[Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША за найлепшы акцёрскі склад у ігравым кіно]] — ''«[[Англійскі пацыент]]»''
* [[2001]] — [[Прэмія BAFTA за найлепшую мужчынскую ролю другога плану]] — ''«[[Дзённік Брыджыт Джонс (фільм)|Дзённік Брыджыт Джонс]]»''
* [[2001]] — [[Спадарожнік (прэмія)|Прэмія «Спадарожнік»]] за найлепшую мужчынскую ролю другога плану — камедыя ці мюзікл — ''«Дзённік Брыджыт Джонс»''
* [[2001]] — [[Прайм-тайм прэмія «Эмі»]] за найлепшую мужчынскую ролю другога плану — міні-серыял ці кінастужка — ''«[[Змова, фільм, 2001|Змова]]»''
* [[2001]] — [[Спадарожнік (прэмія)|Прэмія «Спадарожнік»]] за найлепшую мужчынскую ролю другога плану — серыял, міні-серыял ці тэлевізійны фільм — ''«Змова»''
* [[2003]] — [[Еўрапейская кінапрэмія — прыз глядацкіх сімпатый найлепшаму еўрапейскаму акцёру]] — ''«[[Дзяўчына з жамчужнай завушніцай (фільм)|Дзяўчына з жамчужнай завушніцай]]»''
* [[2007]] — [[Прэмія брытанскага незалежнага кіно]] за найлепшую мужчынскую ролю другога плану — ''«[[Калі ты ў апошні раз бачыў свайго бацьку?, фільм|Калі ты ў апошні раз бачыў свайго бацьку?]]»''
* [[2009]] — [[Прэмія «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю]] — ''«[[Самотны мужчына, фільм|Самотны мужчына]]»''
* [[2009]] — [[Прэмія «Залаты глобус» за найлепшую мужчынскую ролю — драма]] — ''«Самотны мужчына»''
* [[2009]] — [[Спадарожнік (прэмія)|Прэмія «Спадарожнік»]] за найлепшую мужчынскую ролю — драма — ''«Самотны мужчына»''
* [[2009]] — [[Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША за найлепшую мужчынскую ролю]] — ''«Самотны мужчына»''

== Зноскі ==
{{reflist}}

== Спасылкі ==
{{commons-inline|Colin Firth|Колін Фёрт}}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{Навігацыйны блок2
 |загаловак = Узнагароды Коліна Фёрта
 |state     = collapsed
 |спіс1           = 
{{Прэмія «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю}}
{{Еўрапейская кінапрэмія найлепшаму еўрапейскаму акцёру}}
{{Прэмія BAFTA за найлепшую мужчынскую ролю}}
{{Прэмія «Залаты глобус» за найлепшую мужчынскую ролю — драма}}
{{Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША за найлепшую мужчынскую ролю}}
{{Прэмія «Спадарожнік» за найлепшую мужчынскую ролю — кінафільм}}
}}

{{DEFAULTSORT:Фёрт Колін}}
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BAFTA]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты Еўрапейскай кінапрэміі]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Кубак Вальпі»]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар»]]
[[Катэгорыя:Галівудская алея славы]]</text>
      <sha1>m5hxutbiwgpog35czbzod8y8gxuq44z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бялыніцкі абраз Божай Маці</title>
    <ns>0</ns>
    <id>96688</id>
    <revision>
      <id>5152618</id>
      <parentid>5152334</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T13:12:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5152618</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12215" sha1="3x9hbeprnu9rxz5816o72qjtu01kt0m" xml:space="preserve">{{Абраз
|назва             = Бялыніцкі абраз Божай Маці
|арыгінал             = 
|выява          = Маці Божая Бялыніцкая. Сноў.jpg
|шырыня               = 200px
|подпіс              = Бялыніцкі абраз Маці Божай у Снове, XVII ст.
|дата з'яўлення       = 
|іконаграфічны тып = Адзігітрыя
|месца знаходжання     = [[Бялынічы]]
|шанаваныя спісы        = 
|дата святкавання    =
* Каталікі: 8 (20) верасня.
* Праваслаўныя: 25 (12 па юліянскім календары) красавіка.
|Вікісховішча =
}}

'''Бялыніцкі абраз Божай Маці''' — Каралевы Беларусі — абраз [[Багародзіца|Багародзіцы]], шануецца каталіцкім, праваслаўным і ўніяцкім насельніцтвам усходняй Беларусі як цудатворны.

== Версіі аб паходжанні абраза ==
Існуюць два розныя паданні — праваслаўнае і каталіцкае, якія апавядаюць пра гісторыю абраза. Праваслаўнае паданне мае дзве версіі. Адна з версій кажа, што пасля разгрому [[Кіеў|Кіева]] татарскімі войскамі [[Батый|Батыя]] некалькі манахаў, узяўшы з сабой старажытны абраз візантыйскага пісання, сышлі, ратуючыся, у лесе. Свой доўгі шлях яны завяршылі на ўзвышшы ля ракі [[Друць]] — правам прытоку Дняпра, дзе і заснавалі царкву св. Іллі Прарока і мужчынскі манастыр. Ужо ў першую ноч на абраным месцы ад іконы пачало зыходзіць незвычайнае ззянне. Цуд паўтараўся і ў наступныя ночы, якія сталі ад ззяння белымі. У памяць аб гэтым цудзе мястэчка, дзе быў заснаваны манастыр, нібыта і атрымала назву [[Бялынічы]]. Пазней абраз быў выкрадзены манахамі-кармелітамі.

Па іншай версіі ікона была выкрадзена каталікамі з варот праваслаўнага [[Аршанскі Куцеінскі манастыр|Аршанскага Куцеінскага манастыра]] і перададзена ў кармеліцкі манастыр. [[Бялыніцкі касцёл і кляштар кармелітаў|Бялыніцкі касцёл і кляштар каталіцкага манаскага ордэна кармелітаў абутых]] быў заснаваны [[Леў Сапега|Львом Сапегам]] — вялікім канцлерам літоўскім ў [[1622]] г. лічыцца, што фундацыя была знакам падзякі Богу за перамогу ў [[1618]] г. над войскамі маскоўскага цара.

Абедзве версіі каталіцкага падання гавораць, што абраз з’явіўся ў кармеліцкім Бялыніцкім кляштары цудоўным чынам. Па адной версіі ікона была намалявана [[анёл]]ам на аконнай аканіцы. Па іншай — абраз напісаў [[пілігрым]]-жывапісец падчас спеваў манахамі літаніі Божай Маці. Жывапісец завяршыў сваю працу да моманту сканчэння спеваў. Жывапісцам быў [[анёл]].

Большасць гісторыкаў схільныя лічыць, што цудатворны абраз у Бялынічах быў напісаны ў 1634—1635 гг. невядомым мастаком.

== Гісторыя ==
[[Файл:Богоматерь Белыничская.jpg|thumb|Бялыніцкі абраз з фондаў [[Магілёўскі абласны мастацкі музей імя Паўла Масленікава|Магілёўскага абласнога мастацкага музея імя Паўла Масленікава]]. XVIII стагоддзе, палатно, алей, дрэва, разьба, пазалота|left|250px]]
У час [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|вайны Рэчы Паспалітай з Маскоўскай дзяржавай]] кармеліты ў [[1655]] г. перавезлі абраз ва ўмацаванае мястэчка — [[Ляхавічы]], якое доўгі час потым знаходзілася ў аблозе войскаў цара Аляксея Міхайлавіча. Аблога Ляхавіч была знятая пасля перамогі польска-літоўскіх [[бітва пад Палонкай|войскаў пад Палонкай]] [[2 ліпеня]] [[1660]]. Вызваленне Ляхавіч было прыпісана камандзірам крэпасці [[Мікалай Уладзіслаў Юдзіцкі|Мікалаем Юдзіцкім]] цудоўнай сіле Бялыніцкай іконы Божай Маці, перад якой быў выкананы падзячны гімн «[[Te Deum]]» («Цябе, Бога хвалім»).

[[Файл:Маці Божая Бялыніцкая. Каменная статуя-анёл.jpg|thumb|Маці Божая Бялыніцкая. Каменная статуя-анёл, інагураваная з нагоды [[Дзень беларускага пісьменства|Дня беларускага пісьменства]] ў Бялынічах (6 верасня 2020)|right|250px]]

Камісіі [[Віленскі біскуп|Віленскага біскупа]] у [[1755]] г. было прад’яўлена 9 сведчанняў цудаў Бялыніцкай іконы: 1) напісанне яе анёлам; 2) аблога Ляхавіцкі крэпасці; 3-9) сведчанні вылячэнняў ў 1671, 1706, 1720, 1737, 1722 гг.

Абраз знаходзіўся ў Ляхавічах да [[1760]]. У 1760 г. абраз урачыста перанеслі ў [[Бялынічы]] ў ізноў пабудаваны касцёл. Яшчэ падчас знаходжання цудатворнага абразу ў Ляхавічах біскуп Віленскі [[Міхаіл Зяньковіч]] атрымаў у [[1754]] дазвол і [[була|булы]] Папы рымскага [[Бенедыкт XIV|Бенедыкта XIV]] на каранацыю абраза. Залатыя кароны з гербамі [[Сапегі|Сапегаў]] і [[Агінскія|Агінскіх]] былі выраблены на сродкі гэтых магнацкіх родаў.

Урачыстая каранацыя абраза адбылася [[20 верасня]] [[1761]] г. Для правядзення свята перад домам Агінскіх пабудавалі альтанку з трыўмфальнымі варотамі, куды быў змешчаны абраз. Каранацыю па даручэнні біскупа Зяньковіча здзейсніў біскуп смаленскі [[Ежы Мікалай Гільзен]]. Пропаведзь здзейсніў вядомы дамініканскі прапаведнік — Ваўжынец Аўлачымскі.

Пасля ўскладання карон ікона была перанесена ў храм. Свята працягвалася цэлы тыдзень. У ім прымалі ўдзел жыхары [[Шклоў|Шклова]], [[Мсціслаў|Мсціслава]], [[Орша|Оршы]], [[Віцебск]]а.

Каранацыя пашырыла славу цудатворнай Бялыніцкай іконы Дзевы Марыі. У манастыр у святы Ушэсця Гасподняга, Сашэсця Святога Духа, Шкаплернай Божай Маці, св. Іллі і Раства Багародзіцы ішлі шматлікія групы паломнікаў з Галоўчына, Кудзіна, Царкавішча, Эсьмон, Цяцерына, Бялевіч, Княжыч.

Пасля першага падзелу Рэчы Паспалітай (1773 г.) Бялынічы ўвайшлі ў Расійскую імперыю. Паўстанне 1831 г. паслужыла падставай да закрыцця ў 1832 г. толькі ў Магілёўскай губерні 23 каталіцкіх манастыроў, у тым ліку і ў Бялынічах. Касцёл быў перададзены дысацэзіяльнаму духавенству.

У 1861 годзе ў выданне «Pieśni nabožnyja» («Песні набожныя») былі ўключаны такія радкі&lt;ref&gt;«Pieśni nabožnyja», 1861.&lt;/ref&gt;:

{{Пачатак цытаты}}

&lt;poem&gt;Ty Białynicka Najczystsza Dziewa,
Świataja Maci sirockaho rodu,
Litwy i Rusi možna Karalewa,
Uprasi Syna, kab dau nam Swabodu.
&lt;/poem&gt;

{{Канец цытаты}}

Пасля паўстання 1863—1864 гг. многія пакінутыя дзеючымі касцёлы былі зачынены і перададзены праваслаўнай царкве.

У 1876 г. адбылася перадача Бялыніцкага касцёла з цудатворнай іконай Рускай Праваслаўнай царкве. Лічаць, што апошні парафіяльны святар ксёндз Люцыян Гадлеўскі схаваў арыгінал і пакінуў у касцёле копію. Арыгінал жа, — піша ксёндз Тадэвуш Крагель (Беласток), — па здагадцы некаторых знаходзіцца ў Волі-Гутоўскай.

У 1924 г. бальшавікі закрылі царкву. Абраз быў перададзены ў абласны музей Магілёва, дзе захоўваўся разам з Крыжам Ефрасінні Полацкай. Сляды святынь губляюцца у 1941 г. пад час эвакуацыі каштоўнасцей.

Глыбокая пашана беларусаў да цудатворнага Бялыніцкага абраза знайшла адлюстраванне ў створаных шматлікіх жывапісных копіях, эстампах, якія беражліва захоўваюцца ў хрысціянскіх храмах. Перад абразом Найсвяцейшай Багародзіцы моляцца аб вылячэнні ад хвароб, аб суцяшэнні ў скрусе.

Свята абраза:
* Каталіцкая царква — 8 (20) верасня.
* Праваслаўная царква — 25 (12 па юліянскім календары) красавіка.

== Гл. таксама ==
[[Файл:Царква. Бялынічы.jpg|міні|справа|Царква ў гонар абраза Божай Маці «Бялыніцкі»]]
* [[Беларускі іканапіс]]
* [[Царква ў гонар Іконы Бялыніцкай Божай Маці]]

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:Bjalynickaja}}

{{Цудатворныя абразы Беларусі}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Абразы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Іканаграфія Багародзіцы]]
[[Катэгорыя:Бялынічы]]</text>
      <sha1>3x9hbeprnu9rxz5816o72qjtu01kt0m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Пейслі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>99197</id>
    <revision>
      <id>5152886</id>
      <parentid>3485629</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T11:57:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Autumndancer</username>
        <id>168015</id>
      </contributor>
      <origin>5152886</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="763" sha1="kop4861otds15zv793kd9pf5dapp0t7" xml:space="preserve">{{НП}}
{{значэнні2|Пейслі (значэнні)}}
'''Пе́йслі''' ({{lang-en|Paisley}}, {{lang-gd|Pàislig}}) — горад у [[Шатландыя|Шатландыі]], адміністрацыйны цэнтр вобласці [[Рэнфрушыр]].

Паводле падання святы [[Мірын з Пэйслі|Мірын]] пабудаваў тут першую каталіцкую царкву ў Шатландыі да часоў [[Рэфармацыя ў Шатландыі|Рэфармацыі]].

== Вядомыя ўраджэнцы і жыхары ==
* [[Джэрард Батлер]] — шаіландскі акцёр.

[[Катэгорыя:Гарады Шатландыі]]
[[Катэгорыя:Рэнфрушыр]]</text>
      <sha1>kop4861otds15zv793kd9pf5dapp0t7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152887</id>
      <parentid>5152886</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T11:58:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Autumndancer</username>
        <id>168015</id>
      </contributor>
      <origin>5152887</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="834" sha1="4ugy5349vntben2liiu5y6sq599elcw" xml:space="preserve">{{НП}}
{{значэнні2|Пейслі (значэнні)}}
'''Пе́йслі''' ({{lang-en|Paisley}}, {{lang-gd|Pàislig}}) — горад у [[Шатландыя|Шатландыі]], адміністрацыйны цэнтр вобласці [[Рэнфрушыр]]. Паводле падання святы [[Мірын з Пейслі|Мірын]] пабудаваў тут першую каталіцкую царкву ў Шатландыі да часоў [[Рэфармацыя ў Шатландыі|Рэфармацыі]].

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Вядомыя ўраджэнцы і жыхары ==
* [[Джэрард Батлер]] — шаіландскі акцёр.
{{зноскі}}
[[Катэгорыя:Гарады Шатландыі]]
[[Катэгорыя:Рэнфрушыр]]</text>
      <sha1>4ugy5349vntben2liiu5y6sq599elcw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Эндру Лі Потс</title>
    <ns>0</ns>
    <id>102070</id>
    <revision>
      <id>5152802</id>
      <parentid>4468049</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:09:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <comment>арфаграфія</comment>
      <origin>5152802</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7166" sha1="ddh3fjpavm36oogbhi4ai18vek9c536" xml:space="preserve">{{Кінематаграфіст
 |Імя              = Эндру Лі Потс
 |Арыгінал імя   = Andrew Lee Potts
 |Фота             =
 |Шырыня           = 220px
 |Подпіс          = 
 |Імя пры нараджэнні = 
 |Дата нараджэння    = 
 |Месца нараджэння   = 
 |Дата смерці      = 
 |Месца смерці     = 
 |Прафесія        = 
 |Грамадзянства      = {{GBR}}
 |Гады актыўнасці  = 1989 - &lt;small&gt;цяперашні час&lt;/small&gt;
 |Кірунак      = 
 |Узнагароды          = 
 |imdb_id          = 0498517
 |Сайт             = [http://andrewleepotts.com andrewleepotts.com]
}}

'''Эндру Лі Потс''' ({{lang-en|Andrew Lee Potts}}, нар. 29 кастрычніка 1979, [[Брэдфард]], [[Заходні Ёркшыр]], [[Вялікабрытанія]]) — англійскі {{акцёр|Англіі|XX стагоддзя|XXI стагоддзя}} і {{рэжысёр|Англіі|XXI стагоддзя}}.

== Біяграфія ==
Нарадзіўся 29 кастрычніка 1979 года ў Брэдфардзе, Заходні Ёркшыр, Вялікабрытанія. Бацьку клічуць Алан (нар. [[1951]]), а маці Сьюзан. У яго ёсць старэйшая сястра, [[Сара-Джэйн Потс]], таксама актрыса. Скончыў ''Школу выканальніцкіх мастацтваў Лідса'' і пачаў сваю кар’еру ў музычным тэатры, адначасна прымаючы ўдзелы ў тэлевізійных праектах і фільмах англійскага тэлебачання, такіх як «Children’s Ward», «Біццё сэрца», «Дэлзіл і Пэскаў», «[[Сакрэтныя матэрыялы Стрэйнджа]]», «[[Вайна Фойла]]», «Fat Friends», «Дохлая рыба», «Rose and Maloney» і «Тагерт».

Эндру Лі стаў вядомым пасля выхаду на экраны навукова-фантастычнага тэлесерыяла «[[Партал юрскага перыяду]]», у ролі ''Конара Тэмпла'' (былы студэнт ''Катэра'', які стаў спецыялістам па даследаванню, тэхніцы і абсталяванню), яго партнёркай па пляцоўцы стала [[Ханна Спірыт]], былая ўдзельніца моладзевай папулярнай групы «S Club 7», з якой Эндру Лі заручыўся ў [[2008]] годзе.

У [[2009]] годзе яго бацьку, Алану Потсу, які, па словах самога Эндру, стаў своеасаблівым правобразам жыццярадаснага Конара Тэмпла, быў пастаўлены дыягназ — неаперабельны [[Карцынома|рак]]. Эндру Лі, які здымаўся тады ў 3 сезоне «Партала юрскага перыяду», атрымаў спецыяльны дазвол ад кінакампаніі пакінуць здымачную пляцоўку ў любы момант, калі гэта спатрэбіцца&lt;ref name=&quot;Алан&quot;&gt;[http://handrew.ucoz.net/publ/alan_potts/1-1-0-13 Алан Поттс] // HandreW {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

Наступная праца, якая прыносіць Потсу ўжо шырэйшую вядомасць, — экранізацыя вядомай казкі [[Люіс Кэрал|Люіса Кэрала]] міні-серыял «[[Аліса ў Краіне цудаў (фільм, 2009)|Аліса ў краіне цудаў]]» ([[2009]]) рэжысёра і сцэнарыста [[Нік Уілінг|Ніка Уілінга]], у якім Эндру сыграў адну з галоўных роляў — ''[[Капялюшнік]]а''.

Усяго на рахунку маладога акцёра налічваецца больш 40 роляў.

У наш час жыве з [[Ханна Спірыт|Ханнай Спірыт]] у [[Брайтан]]е&lt;ref name=&quot;ЛІА&quot;&gt;[http://www.thetelegraphandargus.co.uk/leisure/leisure_living/leisure_living_features/4778509.Survival_instinct/ Life is a rollercoaster for Andrew-Lee Potts] {{ref-en}}&lt;/ref&gt;.

== Іншыя сферы дзейнасці ==

=== Рэжысура ===

== Фільмаграфія ==
* [[Нацыя вампіраў]] (2012)
* [[Партал юрскага перыяду: Новы свет]] (серыял)
* [[Доктар Марцін, серыял|Доктар Марцін]] (серыял) (2011)
* Гарачая жанчына (серыял) (2010)
* [[Аліса ў Краіне цудаў (фільм, 2009)|Аліса ў Краіне цудаў (мінісерыял)]] (2009)
* Сэрца Дракона (2008)
* Барвовая імга (2008)
* [[Партал юрскага перыяду]] (серыял) (2007—2011)
* [[Вяртанне ў дом начных зданяў]] (відэа) (2007)
* 1408 (2007)
* Папкорн (2007)
* Кафеін (2006)
* Trial &amp; Retribution: Sins of the Father (ТБ) (2006)
* Rude Awakenings (2005)
* Dipper (2005)
* Ідэал (серыял) (2005—2009)
* Дохлая рыба (2004)
* Белы шквал (2004)
* Абсалютная ўлада (серыял) (2003—2005)
* Каралева супраць Рыма (2003)
* [[Сакрэтныя матэрыялы Стрэйнджа]] (серыял) (2003)
* Паэт (2003)
* Ride, The (2002)
* High Speed (2002)
* [[Вайна Фойла]] (серыял) (2002—2008)
* Амерыканскае пасольства (серыял) (2002)
* Night Flight (ТБ) (2002)
* [[Сям’я Рабінзонаў]] (2002)
* Бункер (2001)
* [[Браты па зброі (тэлесерыял)|Браты па зброі]] (серыял) (2001)
* New Year’s Day (2001)
* Anchor Me (ТБ) (2000)
* Rage (1999)
* Lost in France (ТБ) (1998)
* Trial &amp; Retribution (серыял) (1997—2009)
* Hetty Wainthropp Investigates (серыял) (1996—1998)
* Дэлзіл і Пэскаў (серыял) (1996—2008)
* Біццё сэрца (серыял) (1992—2009)
* Тагерт (серыял) (1983—2010)

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
{{Commonscat|Andrew Lee Potts}}
* {{facebook|andrew.l.potts.5}}
* {{facebook|100001014786489}} (для паклоннікаў)
* {{twitter|andrewleepotts}}
* [http://andrewleepotts.com Andrew Lee Potts Online] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111214010039/http://andrewleepotts.com/ |date=14 снежня 2011 }}
* [http://andrewleepotts.net Adoring Andrew Lee Potts] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180307183813/http://andrewleepotts.net/ |date=7 сакавіка 2018 }}
* [http://handrew.ucoz.net/ Партал прысвечаны Эндру Лі Потсу і Ханне Спірыт] {{ref-ru}}
{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Потс Эндру Лі}}</text>
      <sha1>ddh3fjpavm36oogbhi4ai18vek9c536</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аліса ў Краіне цудаў (фільм, 2009)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>102073</id>
    <revision>
      <id>5152801</id>
      <parentid>4352457</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:08:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <comment>арфаграфія</comment>
      <origin>5152801</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4440" sha1="hinq1wyyjmfhcfrhwf1l80sxm18cdzg" xml:space="preserve">{{значэнні|Аліса ў Краіне цудаў (значэнні){{!}}Аліса ў Краіне цудаў}}
{{Тэлесерыял
| Беларуская назва           = Аліса ў краіне цудаў
| Арыгінальная назва          = Alice
| выява      = 
| подпіс          = 
| жанр             = [[сямейны фільм]]&lt;br /&gt;[[казка]]
| даўжыня            = 86 хвіл.
| кампазітар       = Бен Мінк
| аўтар            = [[Нік Уілінг]]
| прадзюсар         = Майкл О’Конар
| рэжысёр         = [[Нік Уілінг]]
| сцэнарыст        = [[Нік Уілінг]]
| у ролях          = [[Кацярына Скарсон]]&lt;br /&gt;[[Кэці Бэйтс]]&lt;br /&gt;[[Эндру Лі Потс]]&lt;br /&gt;[[Мэт Фруэр]] &lt;br /&gt;[[Гары Дын Стэнтан]] &lt;br /&gt;[[Колм Міні]] &lt;br /&gt;[[Цім Кары]]
| краіна           = 
| тэлеканал = [[Syfy]]
| першы_паказ = 6 снежня 2009
| апошні_паказ = 7 снежня 2009
| лік = 2
| сайт =
| imdb = 1461312
}}

'''«Аліса ў краіне цудаў»''' ({{lang-en|«Alice»}}) — сумесны [[Канада|канадска]]-[[Вялікабрытанія|брытанскі]] міні-серыял [[2009]] года па матывах [[Аліса ў Краіне цудаў|аднайменнай]] кнігі [[Льюіс Кэрал|Льюіса Кэрала]]. Рэліз на DVD 4 сакавіка 2010 года.

== У ролях ==
{{У ролях уверсе}}
{{У ролях|[[Кацярына Скарсонэ]]||Аліса Хэмілтан}}
{{У ролях|[[Кэці Бэйтс]]||Каралева Чырваў}}
{{У ролях|[[Эндру Лі Потс]]||Капялюшнік / Дэвід}}
{{У ролях|[[Цім Кары]]||Дода}}
{{У ролях|[[Колм Міні]]||Кароль Чырваў}}
{{У ролях|{{не перакладзена|Філіп Уінчэстэр||en|Philip Winchester}}||Джэк Чэйз / Чырвовы Валет}}
{{У ролях|[[Мэт Фруэр]]||Белы Рыцар Чарлі}}
{{У ролях|[[Цімаці Уэбер]]||Роберт Хэмілтан / Цясляр}}
{{У ролях|[[Юджын Ліпінскі]]|дактары|Ды і Дум}}
{{У ролях|[[Алекс Даякан]]||Пацукалоў}}
{{У ролях|[[Гары Дын Стэнтан]]||Вусень}}
{{У ролях|[[Алесандра Джуліяні]]||Дзявятка Крэсцяў}}
{{У ролях|{{не перакладзена|Зэк Сант’яга||en|Zak Santiago}}||Дзясятка Крэсцяў}}
{{У ролях|{{не перакладзена|Шарлот Салівэн||en|Charlotte Sullivan}}||Герцагіня}}
{{У ролях|[[Тэрыл Ротэры]]||Кэрал Хэмілтан}}
{{У ролях ніз}}

== Цікавыя факты ==
* Арыгінальная кніжка Люіса Кэрала «[[Аліса ў Краіне цудаў|Alice’s Adventures in Wonderland]]» тройчы з'яўляецца ў фільме: у лясной каморцы, куды Алісу прывяла кошка Дына (яна ж — Чэшырскі Кот), у [[гіпноз|гіпнатычным]] сне Алісы, і ў яе доме ў канцы фільма, на ложку.
* Імя аднаго з герояў — Джэк (''Jack'') — у амерыканскай картачнай калодзе таксама мае абазначэнне [[Валет]].

== Спасылкі ==
* {{imdb title|1461312|Alice}}
* [http://www.syfy.com/alice/index.php Alice] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120224221057/http://www.syfy.com/alice/index.php |date=24 лютага 2012 }} at [[Syfy]]
* [http://www.sfuniverse.com/2009/06/08/new-alice-event-features-sci-fi-cast/ New Alice Event Features Sci Fi Cast]

[[Катэгорыя:Тэлевізійныя міні-серыялы Вялікабрытаніі]]
[[Катэгорыя:Тэлевізійныя міні-серыялы Канады]]
[[Катэгорыя:Фільмы-казкі]]
[[Катэгорыя:Сямейныя фільмы]]
[[Катэгорыя:Экранізацыі твораў Льюіса Кэрала]]
[[Катэгорыя:Тэлесерыялы Вялікабрытаніі]]</text>
      <sha1>hinq1wyyjmfhcfrhwf1l80sxm18cdzg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Філалагічны факультэт БДУ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>106414</id>
    <revision>
      <id>5152619</id>
      <parentid>5152273</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T13:16:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>алф.парадак, арфаграфія</comment>
      <origin>5152619</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43616" sha1="jyv4zilo2cqrmhjsxe1a4zfdggmrhhl" xml:space="preserve">{{rq|neutral|renew}}
{{Картка факультэта
| name        = Філалагічны факультэт
| university  = [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт]]
| image       = 
| latin_name  = Faculty of philology
| motto       = 
| established = 1939
| head        = Важнік Сяргей Аляксандравіч
| city        = {{BLR}}, [[Мінск]], [[Вуліца Карла Маркса (Мінск)|вул. К. Маркса]], 31
| homepage    = http://www.philology.bsu.by
}}
'''Філалагічны факультэт БДУ''' — структурнае падраздзяленне [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]], галоўны факультэт краіны па падрыхтоўцы філолагаў.

* Глыбокія веды ў галіне літаратуры, мовазнаўства і культуры, тэорыі і практыкі перакладаў, камп’ютарных моўных тэхналогій, лінгвістычнай крыміналістыкі і інш;
* Найбуйнейшы цэнтр падрыхтоўкі русістаў для замежных студэнтаў;
* Рэспубліканскія цэнтры славістыкі і кітайскай філалогіі;
* Навуковыя семінары па актуальных праблемах сучаснага мовазнаўства, літаратуразнаўства, лінгвадыдактыкі;
* Навучальныя лабараторыі, камп’ютарныя, лінгафонныя і спецыялізаваныя кабінеты для інавацыйнага навучання будучых філолагаў;
* Перападрыхтоўка па спецыяльнасці «Руская мова як замежная» з атрыманнем дыплома дзяржаўнага ўзору;
* Магістратура для беларускіх і замежных грамадзян па літаратуразнаўстве і мовазнаўстве; аспірантура і дактарантура па розных профілях мовазнаўства і літаратуразнаўства;
* Народныя паэты і пісьменнікі Беларусі, вядомыя крытыкі, гісторыкі і тэарэтыкі літаратуры з’яўляюцца выпускнікамі філалагічнага факультэта;
* Аматарскія тэатры, дыскусійныя клубы, літаратурныя аб’яднанні, фальклорныя калектывы і кінаклубы; вечары жывой музыкі, балі, турзлёты і нават уласная прэс-служба.

== Гісторыя ==
Падрыхтоўка [[Філалогія|філолагаў]] вядзецца ў [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|БДУ]] з 1921 г. — ад першых дзён заснавання ўніверсітэта&lt;ref name=&quot;history&quot;/&gt;. Аднак да 1939 г. асобнага філалагічнага факультэта не існавала. Да 1931 г. спецыялістаў па мове і літаратуры рыхтавалі на этнолага-лінгвістычным аддзяленні (пазней перайменавана ў літаратурна-лінгвістычнае аддзяленне) педагагічнага факультэта.

З 1931 г. падрыхтоўка філолагаў у БДУ на восем гадоў была спынена. У 1939 г. роля ўніверсітэта ў навукова-педагагічным жыцці краіны была перагледжана. Адраджэнне філалагічнай адукацыі адбывалася на якасна новым узроўні: у газеце «[[Савецкая Беларусь (газета)|Савецкая Беларусь]]» ад 21 ліпеня 1939 г. было апублікавана паведамленне аб стварэнні самастойнага філалагічнага факультэта з двума аддзяленнямі: беларускай мовы і літаратуры, а таксама рускай мовы і літаратуры. Дэканам філалагічнага факультэта быў прызначаны вядомы вучоны-лінгвіст прафесар [[Цімафей Пятровіч Ломцеў|Ц. П. Ломцеў]], які адначасова з’яўляўся першым загадчыкам кафедры рускай мовы і літаратуры.

З пачаткам [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] дзейнасць універсітэта часова прыпынілася. Толькі 15 мая 1943 г. [[Савет Народных Камісараў СССР]] прыняў пастанову аб аднаўленні работы ўніверсітэта на станцыі Сходня Хімкінскага раёна Маскоўскай вобласці.

Пасля вызвалення Беларусі ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў БДУ вярнуўся ў Мінск. Два наступныя дзесяцігоддзі адзначаліся колькасным і якасным развіццём факультэта: адкрываліся новыя аддзяленні, рэарганізоўваліся кафедры. У канцы 1940-х гг. на факультэце былі два аддзяленні: 1) [[Логіка|логікі]], псіхалогіі і рускай мовы&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lektsii.net/3-19166.html|title=Создание отделения логики, психологии и русского языка на филфаке БГУ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150523134406/https://lektsii.net/3-19166.html|archivedate=2015-05-23|lang=ru}}&lt;/ref&gt;; 2) журналістыкі (факультэт журналістыкі&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; быў створаны ў БДУ ў 1944 г., а з 1946 па 1967 г. ён функцыянаваў як аддзяленне філалагічнага факультэта).

У 1951 г. пасля чарговай рэарганізацыі ў склад факультэта ўваходзілі чатыры аддзяленні: 1) беларускай мовы і літаратуры; 2) рускай мовы і літаратуры; 3) журналістыкі; 4) логікі і [[Псіхалогія|псіхалогіі]]. З 1957 года размяшчаўся ў [[Дом № 1 БДУ|доме № 1 БДУ]]&lt;ref name=&quot;Тамковіч&quot;&gt;{{Артыкул|ref=Тамковіч|аўтар=Тамковіч Ю. В.|загаловак=[https://www.academia.edu/68277451/%D0%A1%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%B0_%D1%80%D1%8D%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D1%80%D1%83%D0%BA%D1%86%D1%8B%D1%96_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D0%B4% Спроба рэканструкцыі карты Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта ў 1921-1941 гг.]|год=2021|выданне=[[Беларускі гістарычны часопіс]]|нумар=10 (267), кастрычнік|старонкі=18-27}}&lt;/ref&gt;.

У чэрвені 1967 г. [[Факультэт журналістыкі БДУ|аддзяленне журналістыкі]] было рэарганізавана ў самастойны факультэт. На філалагічным факультэце засталіся два аддзяленні: 1) беларускай мовы і літаратуры; 2) рускай мовы і літаратуры.

Філалагічны факультэт быў самым вялікім ва ўніверсітэце. Так, у 1968/69 нав. г. тут навучаліся 2652 студэнты. Гэта колькасць заставалася амаль нязменнай на працягу наступных сарака гадоў. У канцы 1960-х і ў 1970-я гг. пачынаюць інтэнсіўна развівацца сувязі факультэта з універсітэтамі іншых савецкіх рэспублік, актывізуецца міжнародная дзейнасць.

З 1985 г. на факультэце адбываюцца структурныя змены. Для ўдасканалення навукова-даследчай работы былі створаны дзве навукова-даследчыя лабараторыі (НДЛ): 12 лістапада 1985 г. распачала сваю дзейнасць НДЛ беларускага фальклору і дыялекталогіі (навуковы кіраўнік прафесар [[Алег Антонавіч Лойка|А. А. Лойка]], якога пазней змяніў вядомы збіральнік, даследчык і папулярызатар беларускай народнай культуры [[Васіль Ліцьвінка|В. Дз. Ліцьвінка]]); 1 красавіка 1987 г. — НДЛ тэарэтычнай і прыкладной лінгвістыкі (загадчык прафесар У. А. Карпаў)&lt;ref name=&quot;history&quot;/&gt;.

24 чэрвеня 1988 г. ад кафедры рускай мовы адгалінаваліся дзве новыя: рускай мовы як замежнай і методыкі выкладання беларускай і рускай мовы і літаратуры. Загадчыкам першай быў абраны доктар філалагічных навук, прафесар У. В. Макараў, а другой — доктар педагагічных навук, прафесар [[Л. А. Мурына]].

Новая старонка ў гісторыі факультэта пачынаецца з 1991 г. На першым этапе адбылася даволі істотная рэарганізацыя структуры факультэта:
* на пачатку 1993/94 нав. г. была ўтворана кафедра [[Славістыка|славістыкі]], кафедра беларускай літаратуры падзелена на кафедры тэорыі і гісторыі літаратуры і беларускай літаратуры ХХ ст.;
* у 1993 г. адбыўся падзел кафедры беларускай мовы на кафедры сучаснай беларускай мовы і гісторыі беларускай мовы;
* на пачатку 1994/95 нав. г. кафедра гісторыі і тэорыі літаратуры падзелена на кафедры тэорыі літаратуры і гісторыі беларускай літаратуры;
* на пачатку 1995/96 нав. г. створана кафедра класічнай філалогіі.

У 1992 годзе факультэт пераехаў у [[будынак былой Мінскай партыйнай школы]] па [[Вуліца Карла Маркса (Мінск)|вуліцы Карла Маркса]].

У 1993 г. на факультэце пачалася падрыхтоўка славістаў. На дадзены момант{{калі?}} прадстаўлены наступныя напрамкі: [[Польская мова|паланістыка]], [[Украінская мова|украіністыка]], [[Балгарская мова|балгарыстыка]], [[Чэшская мова|багемістыка]], [[Славацкая мова|славакістыка]] і [[Сербская мова|сербістыка]].

У 1994 г. упершыню ва ўніверсітэце быў праведзены набор студэнтаў дзённай формы навучання на спецыяльнасць «Класічныя мовы і літаратуры», у 1995 г. — «Беларуская і нямецкая мовы», «Беларуская і французская мовы», «Беларуская і англійская мовы». Аддзяленні беларускай мовы і літаратуры, рускай мовы і літаратуры пачалі сумесную падрыхтоўку па спецыяльнасці «Беларуская і руская мовы і літаратуры».

У 1996 г. дэканам факультэта стала доктар педагагічных навук, прафесар [[Л. А. Мурына]]. Пад яе кіраўніцтвам факультэт працягваў актыўна развівацца. Былі створаны новыя і відазмененыя існуючыя спецыяльнасці.

Улічваючы актывізацыю рознабаковых адносін паміж [[Беларусь|Беларуссю]] і [[Кітай|Кітаем]], з 2001 г. на філалагічным факультэце пачалася падрыхтоўка [[Сіналогія|кітаістаў]].

У 2002 г. дэканам факультэта быў абраны доктар філалагічных навук, прафесар [[Іван Сямёнавіч Роўда|І. С. Роўда]]. У гэтыя гады істотна актывізавалася міжнародная дзейнасць, пачалося матэрыяльна-тэхнічнае пераабсталяванне факультэта. Умацаваліся сувязі з пасольствамі тых дзяржаў, мовы якіх вывучаюцца на факультэце. Пры матэрыяльнай падтрымцы гэтых краін быў адкрыты цэлы шэраг спецыялізаваных кабінетаў: польскай філалогіі (2003); аўдыявізуальных сродкаў (2003); кітайскай філалогіі (2003); беларускай філалогіі (2004); украінскай філалогіі (2004); італьянскай філалогіі (2005); рускай філалогіі (2007); нямецкай філалогіі (2009); чэшскай філалогіі (2011); славацкай філалогіі (2011); сербскай філалогіі (2014).

З 2006 г. на факультэце функцыянуе кабінет-музей беларускай народнай культуры&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://earchives.bsu.by/handle/link/963 |title=Выставка кукол в музее белорусской народной культуры на филологическом факультете БГУ |access-date=6 жніўня 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190806091028/http://earchives.bsu.by/handle/link/963 |archivedate=6 жніўня 2019 |url-status=dead |lang=ru}}&lt;/ref&gt;.&lt;!-- і Цэнтр турэцкай культуры&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://earchives.bsu.by/handle/link/3340 |title=Открытие Центра турецкого языка и культуры |access-date=6 жніўня 2019 |archive-date=5 жніўня 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190805082110/http://earchives.bsu.by/handle/link/3340 |url-status=dead |lang=ru}}&lt;/ref&gt; --&gt;&lt;!-- іншы факультэт --&gt;

З улікам патрэб вучэбнага працэсу лабараторыя беларускага фальклору была рэарганізавана з навуковай у вучэбна-навуковую, створаны Цэнтр інфармацыйных тэхналогій.

За апошнія гады тэхнічная база факультэта значна абнавілася: створаны камп’ютарныя класы, лекцыйныя аўдыторыі абсталяваны мультымедыйнымі праектарамі.

=== Навукоўцы-філолагі ===
Падрыхтоўка спецыялістаў-філолагаў ва ўніверсітэце пачалася з першага года яго заснавання на этнолага-лінгвістычным аддзяленні факультэта грамадскіх навук БДУ. Пасля працягвалася на літаратурна-лінгвістычным аддзяленні педагагічнага факультэта. На ім працавалі такія вядомыя навукоўцы-філолагі, як акадэмік АН БССР [[Іван Іванавіч Замоцін|І. І. Замоцін]], прафесары [[Яўген Іванавіч Барычэўскі|Я. І. Барычэўскі]], [[Аляксандр Мікалаевіч Вазнясенскі|А. М. Вазнясенскі]], [[Міхаіл Мікалаевіч Піятуховіч|М. М. Піятуховіч]], [[Пётр Апанасавіч Бузук|П. А. Бузук]]. З восені [[1923]] года лекцыі па [[Беларуская мова|беларускай мове]] і методыцы яе выкладання пачаў чытаць выдатны педагог, класік беларускай літаратуры [[Якуб Колас]].

Годам нараджэння самастойнага філалагічнага факультэта стаў [[1939]] год. Першым дэканам быў прызначаны выдатны навуковец-лінгвіст прафесар [[Цімафей Пятровіч Ломцеў]]. Працяглы час дэканам факультэта з’яўляўся доктар філалагічных навук, прафесар [[Міхась Рыгоравіч Ларчанка]] (1943—1945, 1955—1963).

У кастрычніку 1968 студэнты-філолагі [[БДУ]], сярод лідараў якіх былі [[Алесь Разанаў]], [[Віктар Ярац]] і [[Леў Барташ]], звярнуліся ў [[ЦК КПБ]] з лістом на імя [[П. М. Машэраў|П. М. Машэрава]] (ліст падпісала некалькі соцень чалавек), дзе патрабавалі вяртання выкладання на беларускай мове. У выніку арганізатары падпісання ліста атрымалі ярлыкі «буржуазных [[Беларускі нацыяналізм|нацыяналістаў]]».

Асновай філалагічнага факультэта да сярэдзіны 1990-х гадоў былі два аддзяленні беларускай мовы і літаратуры і рускай мовы і літаратуры (з восені 1947 па восень 1967 года ў склад факультэта ўваходзіла яшчэ і аддзяленне журналістыкі&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=История факультета журналистики БГУ |url=https://journ.bsu.by/ob-institute/istoriya.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181106075258/http://www.journ.bsu.by/ob-institute/istoriya.html |archivedate=2018-11-06 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;). У свой час студэнтамі факультэта, а некаторыя пазней і выкладчыкамі, былі народныя пісьменнікі Беларусі [[Кандрат Крапіва]], [[Іван Мележ]], [[Ніл Гілевіч]], [[Іван Навуменка]], [[Рыгор Барадулін]], акадэмік АН Беларусі [[Аляксандр Падлужны]], член-карэспандэнты АН Беларусі [[Аляксандр Мікалаевіч Булыка|Аляксандр Булыка]], [[Міхась Мушынскі]] і іншыя.

=== Троху лічбаў&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.school7.goroo-orsha.by/index.php/filfak-bgu-zhdet-vas.html|title=Филфак БГУ ждет Вас!|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190806082356/http://www.school7.goroo-orsha.by/index.php/filfak-bgu-zhdet-vas.html |archivedate=6 жніўня 2019 |lang=ru}}&lt;/ref&gt; ===
На філалагічным факультэце навучаецца больш за дзве тысячы студэнтаў, магістрантаў, аспірантаў з Беларусі, а таксама краін блізкага і далёкага замежжа. Навучальны працэс забяспечваюць 17 кафедраў, вучэбна-навуковая лабараторыя беларускага фальклору, лабараторыя тэхнічных сродкаў навучання, 10 спецыялізаваных кабінетаў. Акрамя таго, на базе факультэта функцыянуе цэнтр філалагічнай падрыхтоўкі, які арганізуе заняткі па беларускай, рускай і замежнай мовах, літаратурах, а таксама праводзіць набор на курсы па вывучэнні замежных моў для студэнтаў універсітэта. На факультэце працуе больш за 30 прафесараў, дактароў навук і звыш 120 дацэнтаў, кандыдатаў навук.

За гады вучобы ва ўніверсітэце студэнты-філолагі атрымліваюць глыбокія веды па гісторыі нацыянальнай і сусветнай літаратуры, культуры, вывучаюць працэсы гістарычнага развіцця моў, даследуюць іх сучасны стан, а таксама спасцігаюць сакрэты літаратурна-мастацкай дзейнасці, метадаў аўтаматычнай апрацоўкі тэкстаў, тэорыі і практыкі перакладу, камп’ютарных тэхналогій выкладання мовы. Студэнты славянскай, рамана-германскай, усходняй філалогіі праходзяць моўную практыку ў краінах вывучаемай мовы: [[Польшча|Польшчы]], [[Чэхія|Чэхіі]], [[Германія|Германіі]], [[Кітай|Кітая]] і інш. Для студэнтаў і магістрантаў арганізавана каля 80 навуковых спецсемінараў па актуальных праблемах сучаснага [[літаратуразнаўства]] і [[Мовазнаўства|лінгвістыкі]], створаны ўмовы для свабоднага карыстання ў навучальных мэтах рэсурсамі Internet — абсталяваны 3 камп’ютарныя класы на факультэце і 3 міжфакультэцкія медыятэкі. Па жаданні студэнты вывучаюць дадаткова адну са славянскіх ці заходнееўрапейскіх моў на вячэрніх курсах&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://philology.bsu.by/by/facultyinfo/vuchjebny-cjentr-flalagchnaj-padryhtouk|title=Вучэбныя курсы філалагічнага факультэта|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240308104249/https://philology.bsu.by/by/facultyinfo/vuchjebny-cjentr-flalagchnaj-padryhtouk|archivedate=2024-03-08}}&lt;/ref&gt;, пасля заканчэння якіх атрымліваюць адпаведнае пасведчанне. Акрамя таго, студэнтам прадстаўляецца магчымасць паралельнага навучання на любым факультэце БДУ для атрымання другой спецыяльнасці.

Пасля 3, 4 курсаў, а таксама выпускнікі любога факультэта (спецыяльнасці) ВНУ Рэспублікі Беларусь могуць дадаткова прайсці перападрыхтоўку па спецыяльнасці «Руская мова як замежная» з атрыманнем дыплома дзяржаўнага ўзору.

== Міжнароднае супрацоўніцтва ==
Факультэт мае дагаворы аб супрацоўніцтве з 22 замежнымі ўніверсітэтамі&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://philology.bsu.by/by/facultyinfo/mzhnarodnae-supracounctva/229-perechen-dogovorov-o-nauchnom-sotrudnichestve-s-zarubezhnymi-organizatsiyami|title=Перечень договоров о научном сотрудничестве с зарубежными организациями|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221130105707/https://philology.bsu.by/by/facultyinfo/mzhnarodnae-supracounctva/229-perechen-dogovorov-o-nauchnom-sotrudnichestve-s-zarubezhnymi-organizatsiyami|archivedate=2022-11-30|lang=ru}}&lt;/ref&gt;. На факультэце вядзецца падрыхтоўка каля 200 спецыялістаў з замежных краін&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://philology.bsu.by/by/facultyinfo/mzhnarodnae-supracounctva/47-padrykhto-ka-spetsyyalista-z-zamezhnykh-krain|title=Падрыхтоўка спецыялістаў з замежных краін|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221130101837/https://philology.bsu.by/by/facultyinfo/mzhnarodnae-supracounctva/47-padrykhto-ka-spetsyyalista-z-zamezhnykh-krain|archivedate=2022-11-30}}&lt;/ref&gt;. Ёсць магчымасць праходжання моўнай практыкі ў краінах вывучаемай мовы.

Супрацоўнікі факультэта з’яўляюцца членамі міжнародных таварыстваў і асацыяцый&lt;ref&gt;[http://philology.bsu.by/by/facultyinfo/mzhnarodnae-supracounctva/231-uchastie-v-mezhdunarodnykh-organizatsiyakh-vuzov Участие в международных организациях вузов] {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;, прымаюць удзел у міжнародных практах&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://philology.bsu.by/by/facultyinfo/mzhnarodnae-supracounctva/232-uchastie-v-realizuemykh-i-novykh-mezhdunarodnykh-proektakh|title=Международный научно-исследовательский проект «Русский язык за пределами России»|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240302210255/https://philology.bsu.by/by/facultyinfo/mzhnarodnae-supracounctva/232-uchastie-v-realizuemykh-i-novykh-mezhdunarodnykh-proektakh|archivedate=2024-03-02|lang=ru}}&lt;/ref&gt;.

== Газета «Слова» ==
Газета «Слова» была створана па ініцыятыве Прэс-службы філалагічнага факультэта БДУ як газета для студэнтаў і пра студэнтаў. Першы выпуск газеты быў прысвечаны 94-годдзю [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]], якое адзначалася [[30 кастрычніка]] 2015 года.

На старонках газеты можна пазнаёміцца з творчасцю маладых паэтаў і празаікаў філфака, тут расказваецца пра студэнцкае жыццё і цікавыя падзеі, творчасць і дасягненні, таленты і знакамітыя імёны, размешчана шмат фотаздымкаў з мерапрыемстваў.

== Часопіс «Філалогія» ==
«Часопіс Беларускага дзяржаўнага універсітэта. Філалогія» заснаваны Беларускім дзяржаўным універсітэтам у 1969 годзе. Часопіс арыентаваны на прафесараў, выкладчыкаў, навуковых супрацоўнікаў, аспірантаў, магістрантаў і студэнтаў устаноў вышэйшай адукацыі, якія працуюць у галіне лінгвістыкі, літаратуразнаўства, методыкі выкладання моў і літаратур. Перыядычнасць — 3 разы на год (люты, чэрвень, красавік). Публікацыя бясплатная. Рабочыя мовы — беларуская, руская, англійская. Усе навуковыя артыкулы праходзяць падвойнае сляпое рэцэнзаванне.

Да 2017 года выходзіў пад назвай «Веснік БДУ. Серыя 4, Філалогія. Журналістыка. Педагогіка». На працягу ўсіх гадоў выданне захоўвае пазіцыі вядучага ў Рэспубліцы Беларусь акадэмічнага часопіса па фундаментальных тэарэтычных і прыкладных праблемах лінгвістыкі і літаратуразнаўства. Публікуе арыгінальныя навуковыя артыкулы, агляды ў галіне мовазнаўства, літаратуразнаўства, методыкі выкладання моў і літаратур; хранікальныя матэрыялы, рэцэнзіі на манаграфіі, падручнікі і вучэбныя дапаможнікі, а таксама юбілейныя артыкулы. Матэрыялы выдання прысвечаны актуальным праблемам тэорыі літаратуры, беларускай літаратуры, рускай літаратуры, замежнай літаратуры, славянскіх літаратур, класічнай філалогіі, беларускай і іншых славянскіх моў, германскіх, раманскіх, усходніх моў, тэарэтычнага мовазнаўства, прыкладной лінгвістыкі, рыторыкі і методыкі выкладання моў і літаратур, а таксама сумежных дысцыплін.

Галоўны рэдактар часопіса — Сяргей Мікалаевіч Запрудскі, кандыдат філалагічных навук, дацэнт, дацэнт кафедры гісторыі беларускай мовы філалагічнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта.

Часопіс уключаны ў Пералік навуковых выданняў Рэспублікі Беларусь, рэкамендаваных Вышэйшай атэстацыйнай камісіяй Рэспублікі Беларусь для апублікавання вынікаў дысертацыйных даследаванняў, публікацыі часопіса індэксуюцца ў базах даных Расійскага індэкса навуковага цытавання (РІНЦ).

== Структура ==

=== Кафедры ===
* Англійскага мовазнаўства;
* Гісторыі беларускай мовы;
* Беларускай літаратуры і культуры;
* Гісторыі беларускай літаратуры;
* Замежнай літаратуры;
* Класічнай філалогіі;
* Нямецкага мовазнаўства;
* Прыкладной лінгвістыкі;
* Раманскага мовазнаўства;
* Рускай літаратуры;
* Рускай мовы;
* Рыторыкі і методыкі выкладання мовы і літаратуры;
* Славянскіх літаратур;
* Сучаснай беларускай мовы;
* Тэарэтычнага і славянскага мовазнаўства;
* Тэорыі літаратуры;
* Кітайскай філалогіі.

=== Спецыялізацыі ===
* Беларуская філалогія;
* Руская філалогія;
* Класічная філалогія;
* Славянская філалогія (польская, балгарская, чэшская, сербская, украінская);
* Рамана-германская філалогія (англійская, нямецкая, французская, італьянская);
* Усходняя філалогія (кітайская).

== Дэканы ==
* [[Цімафей Пятровіч Ломцеў]] (1939—1941);
* [[Міхась Рыгоравіч Ларчанка]] (1943—1945);
* [[Міхаіл Іванавіч Жыркевіч]] (1945—1947);
* [[Лука Васільевіч Шашкоў]] (1947—1951);
* [[Марыя Андрэеўна Жыдовіч]] (1951—1952);
* [[Юрый Аляксандравіч Васільеў]] (1952—1955);
* [[Міхась Рыгоравіч Ларчанка]] (1955—1963);
* [[Рыгор Булацкі|Рыгор Васільевіч Булацкі]] (1963—1967);
* [[Аляксей Арсенцьевіч Волк]] (1967—1990);
* [[Алег Лойка|Алег Антонавіч Лойка]] (1991—1996);
* [[Ларыса Аляксандраўна Мурына]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://elib.bsu.by/bitstream/123456789/13970/1/103.pdf |title=Лариса Александровна Мурина |archive-date=6 жніўня 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190806093308/http://elib.bsu.by/bitstream/123456789/13970/1/103.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt; (1996—2002);
* [[Іван Сямёнавіч Роўда]] (2002—2021);
* Сяргей Аляксандравіч Важнік (з 2021 года)&lt;ref name=&quot;history&quot;&gt;{{Cite web|url=https://philology.bsu.by/by/facultyinfo/z-gstory|title=З гісторыі|publisher=Філалагічны факультэт БДУ}}&lt;/ref&gt;.

== Выпускнікі ==
{{кал|2}}
* [[Аксана Аляксееўна Данільчык]] — беларуская [[паэтэса]], [[перакладчыца]], [[Літаратуразнавец|літаратуразнаўца]];
* [[Уладзімір Аляксандравіч Навумовіч]] — беларускі [[літаратуразнавец]], [[крытык]];
* [[Алесь Адамовіч]] — беларускі [[пісьменнік]] і грамадскі дзеяч;
* [[Славамір Генрыхавіч Адамовіч|Славамір Адамовіч]] — беларускі паэт, грамадскі дзеяч, адзін з заснавальнікаў [[Таварыства Тутэйшыя|Таварыства маладых літаратараў «Тутэйшыя»]], лідар арганізацыі «Правы рэванш», сябра «Таварыства вольных літаратараў», актывіст Руху салідарнасці «Разам»;
* [[Сцяпан Хусейнавіч Александровіч|Сцяпан Аляксандравіч]] — беларускі пісьменнік, [[літаратуразнаўца]], крытык, [[краязнаўца]];
* [[Алена Мікалаеўна Анісім|Алена Анісім]] — беларуская мовазнаўца і палітычная дзеячка;
* [[Алесь Бадак]] — беларускі пісьменнік, паэт-песеннік, [[публіцыст]], крытык;
* [[Аляксандр Мікалаевіч Булыка|Аляксандр Булыка]] — беларускі мовазнавец, доктар філалагічных навук, прафесар, член-карэспандэнт [[АН Беларусі]];
* [[Генадзь Мікалаевіч Бураўкін|Генадзь Бураўкін]] — беларускі паэт, перакладчык, дзяржаўны і грамадскі дзеяч;
* [[Анатоль Іванавіч Бутэвіч|Анатоль Бутэвіч]] — беларускі дзяржаўны дзеяч, [[дыпламат]], пісьменнік, перакладчык, публіцыст, крытык;
* [[Валянцін Рыгоравіч Вячорка|Вінцук Вячорка]] — філолаг, выкладчык, журналіст, палітвязень Беларусі;
* [[Ніл Сымонавіч Гілевіч|Ніл Гілевіч]] — беларускі паэт, перакладчык, празаік, драматург, літаратуразнавец, [[фалькларыст]] і грамадскі дзеяч;
* [[Сцяпан Мітрафанавіч Грабчыкаў|Сцяпан Грабчыкаў]] — беларускі і савецкі мовазнаўца, кандыдат філалагічных навук;
* [[Генрых Вацлававіч Далідовіч|Генрых Далідовіч]] — беларускі пісьменнік;
* [[Таццяна Мікалаеўна Дасаева|Таццяна Дасаева]] — беларускі літаратуразнавец, крытык;
* [[Уладзімір Максімавіч Дамашэвіч|Уладзімір Дамашэвіч]] — беларускі [[празаік]], нарысіст;
* [[Аркадзь Іосіфавіч Жураўскі|Аркадзь Жураўскі]] — беларускі мовазнавец;
* [[Сяргей Іванавіч Законнікаў|Сяргей Законнікаў]] — беларускі паэт, публіцыст, журналіст, грамадскі дзеяч;
* [[Васіль Васілевіч Зуёнак|Васіль Зуёнак]] — беларускі паэт;
* [[Вольга Міхайлаўна Іпатава|Вольга Іпатава]] — беларуская пісьменніца, перакладчыца, грамадскі дзеяч;
* [[Іна Каліта|Іна У. Каліта]] — беларуская і чэшская лінгвістка, [[славіст]]ка;
* [[Генадзь Кляўко]] — беларускі паэт, перакладчык, дзіцячы празаік, журналіст;
* [[Арсень Ліс]] — беларускі фалькларыст, літаратуразнавец, літаратар;
* [[Яўгенія Лязо]] — беларуская літаратарка.
* [[Хрысціна Аляксееўна Лялько|Хрысціна Лялько]] — беларуская пісьменніца, перакладчыца і [[журналістка]];
* [[Марыя Аляксандраўна Мартысевіч|Марыя Мартысевіч]] — беларуская перакладчыца, паэтэса, [[эсэіст]]ка, літаратуразнавец;
* [[Іван Якаўлевіч Навуменка|Іван Навуменка]] — беларускі пісьменнік і літаратуразнавец;
* [[Зміцер Альбертавіч Падбярэзскі|Зміцер Падбярэзскі]] — беларускі музычны журналіст і крытык, пісьменнік і тэлевядучы;
* [[Алесь Пашкевіч]] — беларускі паэт, празаік, літаратуразнаўца, публіцыст;
* [[Мікалай Рыгоравіч Прыгодзіч|Мікалай Прыгодзіч]] — беларускі мовазнавец, доктар філалагічных навук, прафесар, загадчык кафедры гісторыі беларускай мовы філалагічнага факультэта БДУ;
* [[Іван Сямёнавіч Роўда|Іван Роўда]] — беларускі мовазнавец, доктар філалагічных навук, прафесар, дэкан філалагічнага факультэта БДУ;
* [[Алена Мікалаеўна Рудэнка|Алена Рудэнка]] — беларускі [[філолаг]], мовазнаўца, выкладчык рускай мовы і літаратуры;
* [[Мікалай Віктаравіч Рудкоўскі|Мікалай Рудкоўскі]] — беларускі драматург, [[сцэнарыст]], рэжысёр, радыёвядучы;
* [[Васіль Якаўлевіч Сахарчук|Васіль Сахарчук]] — беларускі паэт, перакладчык;
* [[Давід Рыгоравіч Сімановіч|Давід Сімановіч]] — беларускі паэт, перакладчык;
* [[Людміла Дзмітрыеўна Сінькова|Людміла Сінькова]] — літаратуразнаўца, доктар філалагічных навук, [[прафесар]];
* [[Франц Іванавіч Сіўко|Франц Сіўко]] — беларускі пісьменнік;
* [[Васіль Дзянісавіч Старычонак|Васіль Старычонак]] — савецкі і беларускі філолаг;
* [[Галіна Паўлаўна Тварановіч|Галіна Тварановіч]] — беларускі літаратуразнавец, паэтэса;
* [[Мікалай Валянцінавіч Трус|Мікола Трус]] — літаратуразнавец, славіст, перакладчык, публіцыст, спецыяліст музейнай справы;
* [[Андрэй Валер’евіч Хадановіч|Андрэй Хадановіч]] — беларускі паэт, перакладчык, філолаг;
* [[Кім Хадзееў]] — філосаф, [[культуролаг]], пісьменнік;
* [[Іван Аляксеевіч Чарота|Іван Чарота]] — перакладчык, літаратуразнавец, літаратурны крытык, славіст, [[гісторык культуры]], грамадскі дзеяч, выкладчык універсітэта.
* [[Іван Фёдаравіч Штэйнер|Іван Штэйнер]] — беларускі літаратуразнавец, доктар філалагічных навук, прафесар.
* [[Юры Аляксандравіч Нагорны]] — настаўнік, грамадскі дзеяч, абаронца беларускай мовы і культуры.
{{кал-канец}}

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Спасылкі ==
* [http://www.philology.bsu.by/ Сайт філалагічнага факультэта БДУ]

{{Факультэты БДУ}}

[[Катэгорыя:1939 год у Мінску]]
[[Катэгорыя:Філалагічны факультэт БДУ| ]]</text>
      <sha1>jyv4zilo2cqrmhjsxe1a4zfdggmrhhl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лочын</title>
    <ns>0</ns>
    <id>110661</id>
    <revision>
      <id>5152654</id>
      <parentid>4238589</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T15:13:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5152654</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5499" sha1="sla2a30d4i3mjsxgosgvjdlnz1552mk" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
 |статус                  = Вёска
 |беларуская назва        = Лочын
 |арыгінальная назва      = 
 |краіна                  = Беларусь
 |падначаленне            = 
 |герб                    = 
 |сцяг                    = 
 |шырыня герба            = 
 |шырыня сцяга            = 
 |выява                   = 
 |подпіс                  = 
 |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 32|lat_sec = 38
 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 36|lon_sec = 15
 |CoordAddon              = 
 |CoordScale              = 
 |памер карты краіны      = 
 |памер карты вобласці    = 
 |памер карты раёна       = 
 |вобласць                = Магілёўская
 |раён                    = Асіповіцкі
 |сельсавет               = Лапіцкі
 |пасялковы савет         = 
 |карта краіны            = 
 |карта вобласці          = 
 |карта раёна             = 
 |унутранае дзяленне      = 
 |від главы               = 
 |глава                   = 
 |дата заснавання         = 
 |першае згадванне        = 
 |ранейшыя назвы          = 
 |статус з                = 
 |плошча                  = 
 |від вышыні              = 
 |вышыня цэнтра НП        = 
 |афіцыйная мова          = 
 |афіцыйная мова-ref      = 
 |двароў                  = 
 |насельніцтва            = 
 |год перапісу            = 
 |шчыльнасць              = 
 |нацыянальны склад       = 
 |канфесійны склад        = 
 |часавы пояс             = +1
 |DST                     = 
 |тэлефонны код           = 
 |паштовы індэкс          = 
 |паштовыя індэксы        = 
 |аўтамабільны код        = 6
 |від ідэнтыфікатара      = 
 |лічбавы ідэнтыфікатар   = 
 |катэгорыя ў Commons     = 
 |сайт                    = 
 |мова сайта              = 
 |мова сайта 2            = 
 |мова сайта 3            = 
 |мова сайта 4            = 
 |мова сайта 5            = 
 |add1n                   = 
 |add1                    = 
 |add2n                   = 
 |add2                    = 
 |add3n                   = 
 |add3                    = 
|OpenStreetMap         = 243022331
}}

'''Ло́чын'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Ločyn}}, {{lang-ru|Лочин}}) — [[вёска]] ў [[Асіповіцкі раён|Асіповіцкім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Лапіцкі сельсавет|Лапіцкага сельсавета]].

== Гісторыя ==
=== Пад уладай Расійскай імперыі ===
У [[1899]]—[[1908]] гг. дзейнічала Лочынская лесапільная фабрыка. У 1899 г. мела паравы кацёл, у 1908 г. — лакамабіль (24 к.с.), 2 цыркулярныя пілы. У [[1900]] г. вырабляла 14 тыс. шт. дошак для скрынак. У [[1904]] г. працавала 175 чал.

=== Найноўшы час ===
У [[Першая сусветная вайна|Першую сусветную вайну]] ў лютым — снежні 1918 года была пад акупацыяй войскаў кайзераўскай Германіі.

25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] вёска абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. З 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі вёска ўвайшла ў склад [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]].

У жніўні 1919 — ліпені 1920 вёска знаходзілася пад польскай уладай.

Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў маі 1943 — маі 1944 года гітлераўцамі было спалена 77 двароў, забіта 736 чалавек&lt;ref name=&quot;Бер&quot;/&gt;.

== Насельніцтва ==
Перад вайной у вёсцы жыло 436 чалавек у 77 дварах&lt;ref name=&quot;Бер&quot;&gt;[http://db.narb.by/search/2616 Лочин] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180405160505/http://db.narb.by/search/2616 |date=5 красавіка 2018 }} {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* {{SgKP|V|675|Łoczyn}}
{{Commons|Category:}}

{{Лапіцкі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Лапіцкі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Асіповіцкага раёна]]</text>
      <sha1>sla2a30d4i3mjsxgosgvjdlnz1552mk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Касцёл Маці Божай Анёльскай і кляштар францысканцаў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>112743</id>
    <revision>
      <id>5152722</id>
      <parentid>4429774</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T20:12:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29972-15</username>
        <id>168335</id>
      </contributor>
      <comment>Выпраўлены правапіс</comment>
      <origin>5152722</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28698" sha1="l1jbncpd4x752d0hco4uhvc80250od9" xml:space="preserve">{{Храм
|Тып храма        = 
|Беларуская назва     = Касцёл Маці Божай Анёльскай і кляштар францысканцаў
|Арыгінальная назва  = 
| Выява =
| Подпіс выявы =Касцёл Маці Божай Анёльскай і кляштар францысканцаў
| Шырыня выявы =
|Сучасны статус    = {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|412Г000034}}
|Краіна = Беларусь
|Краіна2 =
|Назва месцазнаходжання = Горад
|Месцазнаходжанне = Гродна
 |lat_dir =N |lat_deg =53.671958|lat_min =|lat_sec =
 |lon_dir =E |lon_deg =23.822336|lon_min =|lon_sec =
 |region   =  
 |CoordScale = 
|Канфесія = [[Каталіцтва]]
|Епархія =
|Добрапрыстойнасць =
|Ордэнская прыналежнасць = [[Францысканцы]]
|Тып будынка = Трохнефавая базіліка
|Архітэктурны стыль = [[барока]]
|Аўтар праекта =
|Будаўнік =
|Заснавальнік = 
|Першае згадванне =
|Заснаванне =
|Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}}
|Скасаваны =
|Пачатак будаўніцтва = 1635
|Заканчэнне будаўніцтва = 1700
|Рэліквіі = ікона Маці Божай Анёльскай
|Сучасны стан = Касцёл дзеючы, кляштар выкарыстоўваецца пад шпіталь
|Сайт =
|Commons = Church of Virgin Mary of the Angels
}}
'''Касцёл Маці Божай Анёльскай і кляштар францысканцаў''' — помнік [[Архітэктура|архітэктуры]] [[Віленскае барока|віленскага барока]] XVII-XVIII стагоддзяў. Знаходзіцца па адрасе: г. [[Гродна]], [[вуліца Чырвонапартызанская, Гродна|вуліца Чырвонапартызанская]], 2-1. Комплекс пабудаваны ў [[1635]]—[[1700]] гады на сродкі Сузанны і [[Яўстах Курч|Яўстаха]] Курчаў на левым беразе [[Нёман|ракі Нёман]]. Складаны рэльеф мясцовасці вызначыў асіметрычную кампазіцыю комплекса.

Комплекс уключае касцёл, вежу-званіцу, кляштар і браму з агароджай. Таксама да комплексу францысканцаў адносіцца капліца, якая размешчана на могілках па завулку Перамогі.&lt;ref name=&quot;catholic.by&quot;&gt;[http://www.catholic.by/2/belarus/dioceses/grodnensis/100617.html Гродна — парафія Маці Божай Анёльскай (францысканскі касцёл)]&lt;/ref&gt; Касцёл і кляштар утвараюць замкнёны ўнутраны дворык у выглядзе няправільнага чатырохвугольніка.

== Гісторыя ==
{{Падвойная выява|left|Jaŭstach Kurč. Яўстах Курч (XVII).jpg|170|Suzanna Kurč (Tyškievič). Сузанна Курч (Тышкевіч).jpg|165|Фундатары касцёла: [[Яўстах Курч]]|Сузанна з [[Тышкевічы|Тышкевічаў]]}}
У 1635 годзе ў Гродна па запрашэнні Упіцкага старасты Яўстаха Курча і яго жонкі Сузанны з рода Тышкевічаў прыбылі францысканцы. Для будаўніцтва касцёла ім быў вылучаны вучастак у Занёманскім прадмесці, а на час будаўніцтва ім быў ахвяраваны вялікі абсталяваны мураваны дом, размешчаны па [[Маставая вуліца (Гродна)|вуліцы Маставой]], які яны прадалі ў [[1651]] годзе пасля пабудовы касцёла. У гэты ж час быў збудаваны невялікі драўляны касцёлік Анёльскай Божай Маці, які быў знішчаны ў [[1659]] годзе падчас [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|вайны з Маскоўскай дзяржавай]]. У [[1660]] годзе было пачата будаўніцтва трохнефавай базілікі з дабудаванай з левага боку (ад [[нартэкс]]а) званіцы з гадзіннікам і мураванага кляштарнага будынка. У [[1697]] годзе будаўніцтва было скончана і новая святыня стала парафіяльным касцёлам.

Касцёл асвечаны ў гонар Дзевы Марыі ад Анёлаў [[22 лістапада]] [[1744]]. У [[1759]] годзе была праведзена частковая перабудова касцёла. Быў зняты вялікі [[купал]] з-над галоўнага нефа, вежа паднята на 4 метры і накрыта малым шлемам у стылі [[ракако]]. Сродкі на выраб алтара, аргана і перабудову касцёла, гэтак жа як і на арган у [[Кафедральны касцёл Святога Францішка Ксаверыя|езуіцкім касцёле]], ахвяравала [[Кашталяны мсціслаўскія|мсціслаўская кашталянка]] Канстанцыя Лазавая з Юндзілаў. Пад пліткавай падлогай касцёла знаходзіліся тры пахавальні: Юндзілаў, айцоў францысканцаў і князя Агінскага, які быў прывезены са Свіслачы.
[[Выява:Занёманскае прадмесце.jpg|thumb|250px|left|Францысканскі кляштар XIX стагоддзя, мастак [[Напалеон Орда]]]]

Ля касцёла функцыянаваў драўляны прытулак для бяздомных. Падчас пажару [[22 красавіка]] [[1832]] года прытулак згарэў і не быў адбудаваны. Пасля [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 годоў]] касцёл выконваў ролю [[Расійская імперыя|расійскай]] турмы для польскіх ксяндзоў і манахаў. Кляштар функцыянаваў як вязніца да самага [[1919]] года. У [[1920]] годзе быў расстраляны [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|бальшавікамі]] пробашч касцёла Блажэй Юстван. У [[1922]]—[[1927]] гадах працаваў пры парафіі Св. Максімільян Марыя Кольбэ. У пасляваенныя гады касцёл дзейнічаў.&lt;ref&gt;[http://slowo.grodnensis.by/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1771&amp;Itemid=&amp;ed=398 Антон Шыдлоўскі. Касцёл анельскай Божай маці (францысканскі). Слова жыцця, 30 кастрычніка 2010]&lt;/ref&gt;

З касцёлам звязаны імёны вядомага рэлігійнага дзеяча Максіміліяна Кольбе, які ў 1920-я гады быў манахам кляштара і загінуў у [[Фашызм|фашысцкім]] [[канцлагер]]ы (кананізаваны ў [[1983]] годзе), а таксама айца [[Язэп Мельхіёр Фардон|Мельхіёра Фардона]]&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;{{кніга
|аўтар          = Семенчук А. А., Гостев и др.
|частка         = 
|загаловак      = Королевский город Гродно
|арыгінал       = 
|спасылка       = 
|адказны        = 
|выданне        = 
|месца          = 
|выдавецтва     = Рифтур
|год            = 2010
|том            = 
|старонкі       = 37
|старонак       = 70
|серыя          = 
|isbn           = 9-78956-919230
|тыраж          = 
}}.&lt;/ref&gt;.

У [[1988]]—[[1989]] гады пробашчам парафіі з’яўляўся ксёндз [[Тадэвуш Кандрусевіч]], першы [[архібіскуп]] [[Беларусь|Беларусі]].

== Касцёл ==

=== Экстэр'ер ===
[[Выява:Фасад касцёла францысканцаў.JPG|справа|thumb|220px|Фасад касцёлу францысканцаў, другі і трэці ярусы]]
Касцёл ёсць [[неф|трохнефавай]] [[базіліка|базілікай]] з вялікай паўцыркульнай [[апсіда]]й. Цэнтральны неф і апсіда вырашаны як адзіны аб'ём і накрыты агульным двухсхільным [[дах]]ам, а больш нізкія бакавыя нефы — аднасхільным дахам.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;{{кніга
|аўтар          = 
|частка         = 
|загаловак      = Гродно. Энциклопедический справочник.
|арыгінал       = 
|спасылка       = 
|адказны        = 
|выданне        = редколлегия И.П. Шамякин
|месца          = Мн.
|выдавецтва     = Бел. Сов. Энциклопедия
|год            = 1989
|том            = 
|старонкі       = 272
|старонак       = 438
|серыя          = 
|isbn           = 5-85700-015-7
|тыраж          = 
}}.&lt;/ref&gt;
[[Выява:Вітраж фр. касцёла.JPG|злева|thumb|150px|Геаметрычны арнамент на другім ярусе]]
Галоўны [[фасад]], які інтэрпрэтуе рымскі езуіцкі касцёл [[Іль-Джэзу|Іль Джэзу]], з'яўляецца трох'яруснай плоскасцю з трохвугольным [[франтон]]ам у завяршэнні і плаўнымі схіламі прамежкавага яруса, інтэнсіўнай крапоўкай [[пілястра]]мі і гарызантальнай штрыхоўкай карнізных прафіліровак. На ім выразна адзначана вось [[Сіметрыя|сіметрыі]] — размешчаныя па ярусах арачныя галоўны ўваход, ніша, вялікае акно хораў. У пластычнай распрацоўцы фасада адчуваецца [[дысананс]] паміж вязкімі магутнымі і шырокімі пілястрамі ніжняга яруса 17 ст. і вытанчанымі падоўжанымі плоскасцямі верхніх ярусаў, якія шчыльна запоўнены дэкаратыўным аздабленнем 18 ст.&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;&gt;{{кніга
|аўтар          = Кулагін А.М.
|частка         = 
|загаловак      = Каталіцкія храмы на Беларусі: Энцаклапедычны даведнік.
|арыгінал       = 
|спасылка       = 
|адказны        = 
|выданне        = 
|месца          = 
|выдавецтва     = БелЭн
|год            = 2001
|том            = 
|старонкі       = 47
|старонак       = 216
|серыя          = 
|isbn           = 985-11-0199-0
|тыраж          = 
}}.&lt;/ref&gt; Такім чынам, галоўны фасад падзелены на 3 ярусы: першы (захавалася афармленне 17 стагоддзя) з невялікім паўцыркулярным уваходным праёмам, члянёны шырокімі пілястрамі і завершаны [[карніз]]ным поясам, другі і трэці (перабудаваны ў 18 ст.), падзелены тонкімі [[Лапатка (архітэктура)|лапаткамі]] і завершаны трохвугольным франтонам.

Бакавыя фасады і апсіда маюць лучковыя і прамавугольныя вокны, расчлянёныя спаранымі лапаткамі і завершаныя карнізным поясам. Апсідную частку касцёла ўпрыгожвае паліхромны роспіс па [[шкло|шклу]]. Асноўныя матывы, якія выкарастоўваюцца ў вітражы: раслінны і геаметрычны [[арнамент]], сюжетныя кампазіцыі на [[Новы Запавет|новазапаветнія]] тэмы жыцця [[Ісус Хрыстос|Хрыста]] і [[Дзева Марыя|Дзевы Марыі]]. Поліхрамія яркая, насычаная, мажорная.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;/&gt;

=== Інтэр'ер ===
[[Файл:Franciszkanie Grodno fc03.jpg|міні|злева|Інтэр'ер]]
[[Інтэр’ер]] касцёла вылучаецца багаццем архітэктурнай пластыкі, мастацка-дэкаратыўным строем (разьба па дрэву, лепка, скульптура)&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt; і мае суцэльную дынамічную прасторавую кампазіцыю.&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;/&gt;

Цэнтральны неф касцёла аддзелены ад бакавых 6 [[слуп]]амі і перакрыты [[крыж]]овымі скляпеннямі. Бакавыя нефы раскрываюцца ў цэнтральны невялікімі [[Арка|арачнымі]] праёмамі і перакрытыя цыліндрычнымі скляпеннямі. Столь [[Прэзбітэрый|прэсбітэрыя]] і цэнтральнага нефа размалявана. У пресбітэрыі змешчаны 4 кампазіцыі [[евангеліст]]аў, што сядзяць на аблоках. Скляпенні ўпрыгожвае кампазіцыя «Пастыр са статкам авечак» на фоне зялёнага пейзажа. Мадэліроўка кампазіцыі светаценевая, [[каларыт]] яркі, шмат халодных зялёных і сініх колераў. Роспіс выкананы ў стылі [[рамантызм]]у. Пры ўваходзе размешчаны [[хоры]].
[[Файл:Franciszkanie Grodno fc09.jpg|thumb|Арган]]
У цэнтральны неф выходзіць разны драўляны [[амбон]] у стылі ракако (1-ая палова 18 ст.), які ўпрыгожаны [[гарэльеф]]нымі выявамі чатырох евангелістаў, [[акант]]ам і [[Валюта (архітэктура)|валютамі]]. Амбон захаваў барочную мастацкую трактоўку, [[Кафедра (хрысціянства)|кафедра]]-бутон традыцыйна ўпрыгожана гарэльефнымі выявамі 4 евангелістаў, акантавымі і валютнымі выгінамі. [[Балхадзін]] амбона выкананы ў выглядзе кароны са скульптурай [[архістратыг]]а [[Архангел Міхаіл|Міхаіла]], якую нясуць над кафедрай 2 [[анёл]]ы.

[[Файл:Franciszkanie Grodno fc14.jpg|міні|злева|Галоўны алтар]]
Мастацкай процівагай галоўнаму нефу служыць магутны алтар, высока ўзняты пад скляпенне галерэяй хораў. Яго пластычная [[архітэктоніка]], сакавітая разьба і скульптурныя постаці музычных алегорый — усё аб'яднана ў дынамічную мастацкую кампазіцыю ў стылі [[ракако]]. Шэдэўрам стылю з'яўляецца алтарная перагародка ў выглядзе трэльяжнай хваліста выгнутай сценкі, якая дэкаравана [[Бюст (скульптура)|бюстамі]], [[ваза]]мі, [[гірлянда]]мі-косамі, фігурнымі панэлямі ў бела-бежава-залацістым каларыце. У касцёле знаходзіцца абраз Іосіфа Міховіча «Антоній з дзіцём» ([[1872]]), абразы «Маці Божая Анёльская» ў [[серабро|сярэбранай]] шаце (17-18 стст.), «Маці Божая з дзіцём» (18-19 стст.), «Маці Божая Чанстахоўская» ў шаце (2 пал. 18 ст.).&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;/&gt;
 
У інтэр'еры 7 алтароў. Галоўны [[алтар]] драўляны, выкананы ў стылі позняга барока (першая палова 18 ст.), узняты на высокі (2,3 м) [[пастамент]]-табернакль. Мае двух'ярусную кампазіцыю, упрыгожаны [[скульптура]]й і накладной разьбой, асноўным матывам якой з'яўляецца [[акант]], архітэктурныя дэталі імітаваны пад [[мармур]].&lt;ref&gt;{{кніга
|аўтар          = 
|частка         = 
|загаловак      = Гродно. Энциклопедический справочник.
|арыгінал       = 
|спасылка       = 
|адказны        = 
|выданне        = редколлегия И.П. Шамякин
|месца          = Мн.
|выдавецтва     = Бел. Сов. Энциклопедия
|год            = 1989
|том            = 
|старонкі       = 273
|старонак       = 438
|серыя          = 
|isbn           = 5-85700-015-7
|тыраж          = 
}}.&lt;/ref&gt;
Складаецца з двух ярусаў порцікаў, сярод [[Каланада|каланад]] якіх змешчаны скульптурныя выявы святых [[Францыск Асізскі|Францыска]] і [[Антоній Вялікі|Антонія]] (унізе) і двух [[Епіскап|біскупаў]] (уверсе). [[Анёл]]ы падтрымліваюць франтоны, упрыгожваюць іх і прастору над імі [[тымпан]]амі. Фонавыя часткі алтара запоўнены накладной пазалочанай разьбой на тэму выгінаў акантавага лісця. Галоўная алтарная кампазіцыя «Ушанаванне Багародзіцы» (азначана ў апісанні касцёла [[1700]] года «ў сярэбранай сукенцы [[Аўгсбург|аўгсбургскага]] выканання») займае [[Трыўмфальная арка|трыўмфальную арку]] чатырохкалоннага барочнага порціка; у цэнтры другога яруса карціна «[[Стыгматы]]зацыя Св. Францыска», акаймаваная авальнай разной рамай-рондай. Абедзве выяўленчыя кампазіцыі выкананыя ў мяшанай паліхромнай тэхніцы жывапісу і [[гіпс]]авага [[гарэльеф]]у, што стварае эфект пераходу плоскаснага фонавага выяўлення ў аб'ёмнае вонкавае. Завяршае вышыннае алтарнае збудаванне змешчаная ў [[Люнет (архітэктура)|люнеце]] скляпення гарэльефная выява «Усхваленне Марыі», над якой лунае [[голуб]] — сімвал [[Святы Дух|Святога Духа]].&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;/&gt;
[[Файл:«Святы Францішак». XVIII ст. Абраз з гродзенскага францішканскага касцёла.jpg|thumb|«Святы Францішак». [[XVIII ст.]]]]
Астатнія кулісныя стукавыя алтары каменныя, тынкаваныя, выкананыя ў стылі неабарока ў 19 стагоддзі, але ўпрыгожаны барочнымі скульптурамі (першая палова 18 ст.), алтарнымі выявамі ў сярэбраных [[аклад]]ах 18 стагоддзя. У правым бакавым алтары знаходзіцца цудадзейная ікона Багародзіцы Анёльскай.

== Вежа-званіца ==
[[Выява:Вежа-званіца.JPG|справа|thumb|150px|Вежа-званіца]]
Да паўночнага боку галоўнага фасада касцёла прыбудавана квадратная трох'ярусная [[вежа]]-званіца. Яна таксама набыла познебарочную пластыку, яе формы пазбаўлены [[прамы вугал|прамых вуглоў]] і [[Геаметрыя|геаметрычнай]] [[Прамая|прамалінейнасці]] — усё скруглена, плаўна абмалявана, расчлянёна пілястрамі, густа штрыхаванымі карнізамі, арачнымі аконнымі праёмамі і круглымі [[Люкарна|люкарнямі]].&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;/&gt; Першы ярус мае агульную з суадносным ярусам касцёла [[пластыка|пластыку]] 17 ст., вокны маленькія паўцыркульныя, расчлянёныя шырокімі пілястрамі і карнізнымі паясамі. Другі і трэці ярусы перабудаваны ў насычанай рэльефнай пластыцы позняга барока, што праяўляецца ў выразных вялікіх чляненнях, у маляўнічым [[сілуэт|сілуэце]]. У сценах размешчаны вялікія паўцыркульныя і круглыя вокны, самі сцены расчлянёныя рэльефнымі лапаткамі і развітым карнізам. Званіцу вянчае высокі фігурны шлем.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;/&gt;

== Кляштар ==
[[Файл:Franciszkanie Grodno fc19.jpg|міні|злева|Дворык кляштара]]
З паўднёвага боку да касцёла далучаны кляштар — двухпавярховы П-падобны няправільны ў плане аб'ём, што ўтварае замкнёны ўнутраны дворык, у які выходзіць абхадная па [[келля]]х [[Скляпенне|скляпеністая]] [[галерэя]], злучаная з паўднёвай [[санкрыстыя]]й храма. Пластыка фасада стрыманая, сцены маюць невялікія прамавугольныя вокны, расчленены пілястрамі, якія ствараюць манатонны рытм, і завершаны карнізамі. Планіроўка [[галерэя|галерэйная]], [[калідор]] праходзіць на працягу ўсяго [[перыметр]]а кляштара. У паўднёва-заходнім баку будынка знаходзіцца вялікі аб'ём ў форме [[рызаліт]]у, у якім знаходзіліся [[бібліятэка]] і трапезная, якая выступае знадворку самастойным аб'ёмам. Першы паверх будынка мае скляпеністыя перакрыцці, другі — плоскія.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;/&gt;

== Брама і агароджа комплекса ==
[[Выява:Брама касцёла францыск.JPG|left|thumb|150px|Галоўная брама ля ўваходу]]
У паўночна-заходнім баку комплекса часткова захавалася цагляная агароджа вышынёй 2-3 метры. Сцяна перад галоўным фасадам касцёла мае з унутранага боку паўцыркульныя нішы, са знешняга боку плоская.
[[Брама]] перад галоўным фасадам аформлена ў стылі барока, мае два ярусы: першы з арачным праходам раскрапаваны спаранымі пілястрамі, другі вырашаны ў выглядзе разарванага франтона, сярэдняя частка якога ўвенчана трохвугольным франтонам, [[атык]] якога мае прамавугольныя [[ніша|нішы]] для скульптуры.

== Капліца ==
Капліца была пабудавана ў [[1854]] годзе на сродкі пана Якуба Румеля.

Узведзена з бутавага каменю і атынкаванай [[цэгла|цэглы]], прамавугольная ў плане пад двухсхільным бляшаным дахам з [[вальма]]м над алтаром, бязвежавая і безапсідная. Галоўны фасад пазначаны чатырохкалонным тасканскім [[порцік]]ам. Малітоўная зала перакрытая плоскай [[Столь|столлю]], пад алтарнай часткай — [[склеп]]-пахавальня. Над мураваным алтаром — Укрыжаванне. Злева ад капліцы пабудавана двух'ярусная шатровая званіца з жоўтай цэглы (цяпер атынкавана).

У [[1882]] годзе тэрыторыя могілак была павялічана і абнесена бутавым мурам намаганнямі ксянза Стацкевіча і парафіян, збудаваны домік вартаўніка, пра што сведчаць мемарыяльныя пліты на слупах уваходнай брамы.

У пасляваенныя гады капліца была зачынена, з 1990-х гг. адноўлена і дзейнічае зноў.&lt;ref name=&quot;catholic.by&quot;/&gt;

== Дзейнасць суполкі ==
Расклад набажэнстваў (магчымы змены)

Св. [[Імша]] ў [[нядзеля|нядзелю]] і святы — 8.00, 9.30, 11.00, 12.30,19.00, (20.00 у летні час)

Св. Імша ў будні — 8.00, 8.30, 19.00

Адпуст: 2 жніўня&lt;ref name=&quot;catholic.by&quot;/&gt;

{{зноскі}}
== Літаратура ==
* Гродно. Энциклопедический справочник / Белорус. Сов. Энцикл.; Редкол.: И. П. Шамякин (гл.ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1989. — 438 с., [12] л. ил.: ил.


== Спасылкі ==
{{ГККРБ|412Г000034}}
{{Commons|Category:Church of Virgin Mary of the Angels}}
{{Дэканат Гродна-Захад}}
{{Касцёлы Гродна}}
{{Славутасці Гродна}}

[[Катэгорыя:Касцёлы Гродна]]
[[Катэгорыя:Касцёлы Гродзенскай дыяцэзіі]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1697 годзе]]
[[Катэгорыя:Францысканскія кляштары Беларусі]]
[[Катэгорыя:Збудаванні Гродна ў стылі барока]]
[[Катэгорыя:1697 год у Еўропе]]
[[Катэгорыя:XVII стагоддзе ў Гродне]]</text>
      <sha1>l1jbncpd4x752d0hco4uhvc80250od9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Партал:Біяграфіі/Новыя артыкулы</title>
    <ns>100</ns>
    <id>121975</id>
    <revision>
      <id>5152668</id>
      <parentid>5152251</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T15:50:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NirvanaBot</username>
        <id>40832</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+14 новых</comment>
      <origin>5152668</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2167" sha1="1xfw0o37799m1ugw6c0cbqgmh22zvh1" xml:space="preserve">{{Новы артыкул|Альфонс Парчэўскі|2026-06-08T14:55:23Z|Aliaksei Lastouski}}
{{Новы артыкул|In This Moment|2026-06-08T14:51:43Z|DzBar}}
{{Новы артыкул|Арцемій Уладзіміравіч Арцыхоўскі|2026-06-08T13:25:32Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|Уладзімір Аляксандравіч Ляўданскі|2026-06-08T10:07:54Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|5 Seconds of Summer|2026-06-08T08:41:28Z|DzBar}}
{{Новы артыкул|Бен Ходжэс|2026-06-08T06:19:37Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|Fireball (альбом)|2026-06-08T06:02:05Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|Shades of Deep Purple|2026-06-08T05:30:04Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|Аляксандра Аляксандраўна Мамаева|2026-06-08T01:52:17Z|MocnyDuham}}
{{Новы артыкул|Run for Your Life|2026-06-07T21:34:18Z|Цімур}}
{{Новы артыкул|Уладзімір Бяляўскі|2026-06-07T19:41:22Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Акт аб празрыстасці файлаў Эпштэйна|2026-06-07T19:29:28Z|DBatura}}
{{Новы артыкул|Сцяпан Васілевіч Говін|2026-06-07T19:26:59Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|If I Needed Someone|2026-06-07T16:34:45Z|Цімур}}
{{Новы артыкул|Андрэй Міхайлавіч Арцымовіч|2026-06-07T15:02:29Z|M.L.Bot}}
{{Новы артыкул|Тобі Фокс|2026-06-07T11:29:52Z|Ф-чан}}
{{Новы артыкул|Яўгенія Лязо|2026-06-07T10:05:25Z|ZolaSukhar}}
{{Новы артыкул|Аляксандр Сяргеевіч Клачко|2026-06-07T08:32:50Z|~2026-33610-84}}
{{Новы артыкул|Вольга Аляксандраўна Галаўнёва|2026-06-06T20:42:23Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Wait (песня The Beatles)|2026-06-06T19:33:53Z|Цімур}}
&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1xfw0o37799m1ugw6c0cbqgmh22zvh1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Музычны альбом</title>
    <ns>0</ns>
    <id>136854</id>
    <revision>
      <id>5152687</id>
      <parentid>4581613</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T16:58:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emilia Noah</username>
        <id>155537</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Іншыя тыпы альбомаў */</comment>
      <origin>5152687</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13603" sha1="89kzcjp3s89fho585dnvz43dxetx4tb" xml:space="preserve">{{значэнні|Альбом}}

[[Выява:Earlyalbum1.jpg|thumb|right|250px|Раннія альбомы былі пакункам 78 абаротавых запісаў у форме кнігі, падобныя да альбомаў з фатаграфіямі.]]

'''Музычны альбом''' — набор музычных кампазіцый, выпушчаных разам, у стандартным фармаце, даступных для прайгравання на папулярных прыладах, што граюць музыку.

Выраз ''«альбомны запіс»'' з’явіўся пасля таго, як некалькі грампласцінак сталі прадавацца як адно выданне, змешчаныя ў кнігу, якая нагадвае [[фотаальбом]]. Пазней ''«альбомам»'' сталі зваць доўгайграючыя 33⅓ аб/хв [[12&quot;|12-цалёвыя пласцінкі]] (гл. таксама [[LP]]), таму што ў іх уваходзіла столькі музыкі, колькі раней утрымоўваў цэлы альбом. Стандартам папулярнай музыкі стала 12–14 песень у альбоме, першапачаткова аўтарскія адлічэнні залежалі ад колькасці песень.

Цяпер, калі грампласцінкі сталі архаізмам, тэрмін ''«альбом»'' прымяняецца да любой калекцыі гукавых запісаў, такіх як [[кампакт-касета]], [[CD|кампакт-дыск]], [[мінідыск]], [[DVD-Audio]], [[SACD]]. У музычных [[анлайн-крамах]], такіх як [[iTMS]], група з некалькіх запісаў, выпушчаных у адзін і той жа час, таксама завецца альбомам.

== Класіфікацыя музычных альбомаў ==
=== Класіфікацыя па аб’ёме ===
* Звычайным '''«стандартным» альбомам''' або «[[LP]]» ([[лонгплэй]], {{lang-en|'''L'''ong '''P'''lay}}) звычайна завуць альбом, выпушчаны на адной 12-цалёвай кружэлцы або на адным кампакт-дыску з часам гучання парадку 30—80 хвілін.
* '''[[Міні-альбом]]''' або «EP» ({{lang-en|'''E'''xtended '''P'''lay}}) — прамежкавы варыянт паміж стандартным альбомам і [[самотнік]]ам (сінглам). Звычайна на EP больш працяглы час гучання і больш кампазіцый, чым на сінглах, але менш, чым на альбоме.
* '''[[Падвойны альбом]]''' — альбом, выпушчаны на двух носьбітах інфармацыі (12-цалёвых пласцінках або CD) і з часам гучання прыблізна ў 1,5-2 разы большым, чым LP. Шматлікія падвойныя альбомы, выпушчаныя на пласцінках яшчэ да эры кампакт-дыскаў, былі пазней перавыдадзеныя на адным кампакт-дыску, таму што апошні фармат дапушчае вялікую працягласць гучання.
** '''[[Патройны альбом]]''' — тое ж, што і [[падвойны альбом]], толькі на трох носьбітах інфармацыі (напрыклад, [[Joe's Garage]] [[Фрэнк Запа|Фрэнка Запы]]). Некаторыя патройныя альбомы, выпушчаныя на пласцінках, перавыдаваліся пазней на двух кампакт-дысках.
* '''[[Бокс-сэт]]''' ({{lang-en|box set}}) — камплект з некалькіх носьбітаў. Звычайна гэта камплект з трох і больш CD у адмысловай агульнай скрынцы або пакунку.

Гл. таксама: [[сінгл]]. Сінглы звычайна не адносяць да альбомаў, таму што яны часта складаюцца толькі з адной-дзвюх песень.

=== Класіфікацыя па тыпах запісу і кампазіцый ===
* '''[[Студыйны альбом]]''' — альбом, запісаны ў студыі гуказапісу.
* '''[[Канцэртны альбом]]''', «канцэртнік» — альбом з запісам канцэртнага выступу. Звычайна на ім запісанае выкананне кампазіцый на сцэне «ўжывую», перад публікай (часта чутныя воплескі і іншыя гукі, якія выдаюцца публікай).
* '''[[зборнік (музыка)|Зборнік]]''' — звычайна зборнік раней апублікаванага матэрыялу. На складанцы могуць быць кампазіцыі як аднаго, так і некалькіх выканаўцаў. Нярэдка выканаўцы выпускаюць адным альбомам складанку сваіх лепшых твораў або хітоў.
* '''«Праграмны» альбом''' (ён жа «нумарны», «асноўны», «стандартны», «парадкавы» і проста «альбом» у вузейшым значэнні) — расплывістае паняцце для пазначэння звычайна тых альбомаў аднаго выканаўца, якія, у адрозненне ад зборнікаў і большасці канцэртнікаў, утрымоўваюць толькі новы матэрыял, які яшчэ не выдаваўся. Звычайна гэта чарговы запісаны студыйны альбом. Аднак існуе мноства гібрыдных з'яў (напрыклад, канцэртны альбом з такім матэрыялам, які ніколі не быў запісаны ў студыі), і гэтае паняцце, нягледзячы на распаўсюджанасць, з'яўляецца толькі ўмоўным.

=== Іншыя тыпы альбомаў ===
* '''[[Бутлег]]''' — неафіцыйны альбом. Напрыклад, выпушчаны падпольна або нелегальна зборнік або канцэртны запіс. Бутлегі ў асноўным выпускаліся ў ЗША, Германіі і большай часткай у Італіі. Дзесьці да сярэдзіны [[1990-я|90-х гадоў]] у Еўропе бутлегі былі ў вольным продажы, нягледзячы на тое, што яны не з’яўляліся афіцыйнымі выданнямі, іх можна было набыць у любой музычнай краме. Пазней з пашырэннем Еўрасаюза гэтую справу прыкрылі. На дадзены момант на CD бутлегі выходзяць вельмі рэдка. З іншага боку, усе пірацкія запісы выкладваюцца ў інтэрнэт, адкуль іх можна спампаваць.
* '''[[Дэмазапіс|Дэма]]''' — дэманстрацыйны запіс. Звычайна гэта адзін з першых запісаў музыкі або гурта, створаны яшчэ да выхаду першых рэлізаў (г. зн. афіцыйна не выдадзены) і прызначаны для азнаямлення зацікаўленых асоб (уладальнікі і агенты [[лэйбл]]аў, арганізатары канцэртаў / фестываляў / конкурсаў, стваральнікі зборнікаў, патэнцыйныя фэны, музычныя крытыкі) з яго музыкай і планаваным творчым кірункам.
* '''Дэбютны альбом''' — першы альбом выканаўца (гл. ''[[дэбют]]'').
* '''[[Канцэптуальны альбом]]''' — альбом, усе кампазіцыі якога аб'яднаныя адной ідэяй ([[канцэпцыя|канцэпцыяй]]). На канцэптуальных альбомах, у параўнанні з іншымі, звычайна ўгледжваецца некаторая аўтарская задума ў складзе і парадку кампазіцый.
* '''[[Магнітаальбом]]''' — музычны альбом, выпушчаны на магнітафоннай стужцы, аўдыякасеце. Звычайна выпуск магнітаальбомаў вырабляўся неафіцыйна (што адрознівае іх ад афіцыйных выпушчаных [[лэйбл]]амі аўдыякасет), і часта самімі ж музыкамі.
* '''[[Прома]]''' — адмысловы выпуск (як правіла, параўнальна невялікім тыражом) музычнага альбома або іншага рэлізу для бясплатнага распаўсюджвання з мэтай [[прамоўшэн]]у. Не прызначаны для продажу або шырокага распаўсюджвання, у адрозненне ад асноўнага выпуску. Прома-копіі могуць, напрыклад, рассылацца тэле- і радыёстанцыям для трансляцыі новых песень або кліпаў у іх эфіры, а таксама музычным журналістам, каб тыя напісалі рэцэнзіі напярэдадні афіцыйнай даты рэлізу.
* '''[[Саўндтрэк]]''' ({{lang-en|soundtrack}}, даслоўна: ''гукавая дарожка'') — альбом з музыкай з аднаго (радзей — некалькіх) фільмаў. Можа быць як зборнікам некалькіх выканаўцаў, так і альбомам аднаго.
* '''Сумесны альбом''' — альбом, запісаны сумесна выканаўцамі, якія звычайна ўжо маюць самастойную музычную кар'еру. Характарызуецца, як правіла, толькі тым, што ў якасці выканаўца паказаны не адзін чалавек або адзін гурт (або нават адмысловая назва сумеснага праекту), а некалькі (прыклад: «[[The Basement Tapes]]» — сумесны альбом [[Боб Дзілан|Боба Дзілана]] і гурта [[The Band]]).
* '''Сольны альбом''' (ён жа «сольнік») — альбом, выпушчаны пад імем аднаго музыкі. Часам гэты музыка быў раней вядомы ў складзе гурта, і выпуск «сольнікаў» можа расцэньвацца як сольная кар'ера (асобна ад прац гурта і сумесных праектаў) і як рэалізацыя індывідуальных творчых памкненняў. Такія альбомы адрознівае ад іншых рэлізаў толькі тое, што ў якасці выканаўца паказаны адзін чалавек, а не некалькі або назва гурта. Але гэта не заўсёды азначае, што альбом быў цалкам запісаны адным чалавекам. У запісы сольнага альбома аднаго музыкі магло ўдзельнічаць мноства іншых. Напрыклад, на двух сольніках [[Сід Барэт|Сіда Барэта]] запісваліся і ўсё яго калегі па гурце [[Pink Floyd]] і іншыя музыкі, але альбомы былі выпушчаны пад імем аднаго Барэта.
* '''[[Спліт-альбом|Спліт]]''' ({{lang-en|split}}, даслоўна: ''расшчапленне'') — альбом, на якім кожнаму з двух (радзей — больш) выканаўцаў прадстаўлена па некалькі кампазіцый, або прыкладна роўны час гучання. У эпоху грампласцінак кожнаму гурту адводзіўся адзін бок пласцінкі.
* '''[[Трыб’ют-альбом]]''' ({{lang-en|tribute}}, даслоўна: ''даніна, калектыўны дарунак'') — альбом-зборнік з [[кавер-версія]]мі песень аднаго выканаўца, выкананых іншымі. Звычайна гэта робіцца як [[даніна]] павагі і знак шанавання творчасці аднаго выканаўца.
==Спасылкі==
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Музычныя альбомы]]
[[Катэгорыя:Тыпы музычных альбомаў| ]]</text>
      <sha1>89kzcjp3s89fho585dnvz43dxetx4tb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Любоў Дзмітрыеўна Усава</title>
    <ns>0</ns>
    <id>139561</id>
    <revision>
      <id>5152718</id>
      <parentid>5134619</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T19:42:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5152718</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12873" sha1="3l8n3s4klcptqlwm8gb68bvj107rxxa" xml:space="preserve">{{Архітэктар
|выява                    = 
|памер                    = 
|подпіс                   = 
|імя                      =Любоў Дзмітрыеўна Усава
|арыгінальнае імя         =
|грамадзянства            =
|дата нараджэння          =  
|месца нараджэння         = 
|дата смерці              = 
|месца смерці             = 
|працаваў у гарадах       =[[Мінск]]
|стыль                    = [[Сталінскі ампір]]
|найважнейшыя пабудовы    =[[Беларускі рэспубліканскі тэатр юнага гледача]]&lt;br/&gt;[[Будынак Рэспубліканскага Палаца піянераў і школьнікаў|Палац піянераў]]&lt;br/&gt;[[Выканаўчы камітэт СНД|Будынак абкама КПБ]]&lt;br/&gt;[[БНТУ|Галоўны корпус БПІ]]&lt;br/&gt;[[Вароты Мінска]]&lt;br/&gt;[[Сквер Траецкая гара]]&lt;br/&gt;[[Парк Перамогі (Мінск)|Парк Перамогі]]

|горадабудаўнічыя праекты = [[Водна-зялёны дыяметр Мінска]]
|рэстаўрацыя помнікаў     = 
|нерэалізаваныя праекты   = 
|навуковыя працы          = 
|узнагароды               = 
|вікісховішча             = Category:Liubo%C5%AD_Vusava
}}
'''Любоў Дзмітрыеўна Усава''' ({{ДН|6|9|1921}}, {{месца нараджэння|Іркуцк}}, [[Іркуцкая губерня]] [[РСФСР]] — {{ДС|2|1|2015}}) — савецкі беларускі [[архітэктар]].

== Біяграфія ==
Нарадзілася ў [[Іркуцк]]у [[6 верасня]] [[1921]] года ў сям’і служачых. У [[1930-я]] гады яе сям’я пераехала ў [[Масква|Маскву]], дзе Любоў пасля заканчэння школы паступіла ў [[Маскоўскі архітэктурны інстытут]]. У час [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] знаходзілася ў эвакуацыі ў [[Ташкент|Ташкенце]], назад вярнулася толькі ў [[1945]] годзе. Абараніла ў [[1947]] з адзнакай дыпломны праект, пасля чаго была размеркавана на працу ў [[Мінск]] ў [[Мінскпраект|архітэктурна-планіровачную майстэрню]] пры [[Мінгарвыканкам]]е, дзе працаваў яе муж [[Васіль Іосіфавіч Герашчанка]]&lt;ref name=&quot;kariatida&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.bsc.by/story/kariatida-gradostroitelstva-lyubov-usova |title=КАРИАТИДА ГРАДОСТРОИТЕЛЬСТВА: ЛЮБОВЬ УСОВА |access-date=20 кастрычніка 2012 |archive-date=20 студзеня 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180120125902/https://www.bsc.by/story/kariatida-gradostroitelstva-lyubov-usova |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. З [[1953]] у [[Мінгарпраект|Мінгарпраекце]], з [[1960]] года ў інстытуце «[[Мінскпраект]]»&lt;ref name=&quot;АБ&quot;/&gt;.

Член [[Саюз архітэктараў СССР|Саюза архітэктараў СССР]] з [[1949]] года&lt;ref name=&quot;АСБ&quot;&gt;{{крыніцы/Архітэктары Савецкай Беларусі|Усова Любовь Дмитриевна}}&lt;/ref&gt;.

== Творчасць ==
Асноўныя работы ў [[Мінск]]у: рэканструкцыя [[Рэспубліканскі Палац піянераў і школьнікаў (будынак)|Рэспубліканскага Палаца піянераў і школьнікаў]] ([[1952]]), [[Тэатр юнага гледача Беларусі|Тэатра юнага гледача]] ([[1956]]), [[будынак абкама КПБ (Мінск)|абкам]] (цяпер тут размяшчаецца [[Выканаўчы камітэт СНД]]) па [[Вуліца Кірава (Мінск)|вул. Кірава]] і [[будынак гаркама КПБ (Мінск)|гаркам КПБ]] ([[1954]]; усе з [[Аляксандр Пятровіч Воінаў|А. Воінавым]]), [[Вароты Мінска|жылыя дамы на Прывакзальнай плошчы]] ([[1952]]; сумесна з мужам), аднаўленне і рэканструкцыя [[галоўны корпус БНТУ|галоўнага корпуса БПІ]] ([[1950]], у сааўтарстве з з [[Л. Рымінскі]]м), [[Комплекс будынкаў БНТУ|інтэрнаты]] ([[1955]]), [[Комплекс будынкаў БНТУ|бібліятэчны і спартыўны карпусы БПІ]] ([[1967]]), [[Рэспубліканскі Дом юнага тэхніка]] па [[Першамайская вуліца (Мінск)|вул. Першамайскай]] (1968)&lt;ref name=&quot;АБ&quot;&gt;{{крыніцы/Архітэктура Беларусі (1993)|Усава Любоў Дзмітрыеўна}}&lt;/ref&gt;. Выканала шэраг прац па прывязцы і рэканструкцыі школ, дзіцячых садоў, праектавала жылыя дамы для рабочых [[Мотавелазавод]]а, жылыя кварталы заводаў электрашчытоў і запчастак&lt;ref name=&quot;kariatida&quot;/&gt;

[[Файл:Minsk CIS executive committee.JPG|thumb|злева|[[Будынак Мінскага абласнога камітэта КПБ]]]]
[[File:Belarus-Minsk-Railway Station Square-4.jpg|злева|thumb|[[Вароты Мінска]] на [[Прывакзальная плошча (Мінск)|Прывакзальнай плошчы]] (арх. [[Б. Рубаненка]], [[Л. Галубоўскі]], [[А. Карабельнікаў]], Л. Усава, [[В. Герашчанка]], 1947—1956 гг.)]]

Удзельнічала ў стварэнні [[Сквер Траецкая гара|сквера]] ля [[Дзяржаўны тэатр оперы і балета Беларусі|тэатра оперы і балета]], [[Парк Перамогі (Мінск)|парку Перамогі]].

Займалася рэканструкцыяй [[Цэнтральны дзіцячы парк імя Максіма Горкага (Мінск)|дзіцячага парку імя М. Горкага]]: набярэжная р. [[Свіслач (прыток Бярэзіны)|Свіслач]], пешаходны мост цераз яе, Дзіцячыя кафэ «Летняе»&lt;ref name=&quot;АСБ&quot;/&gt; ([[1970]]), «Зімовае»&lt;ref name=&quot;АСБ&quot;/&gt; (1975) і інш. ([[1960]]—[[1970]]). У [[1970-я]] гады ўдзельнічала ў рашэнні праблемы абваднення і воднага добраўпарадкавання Мінска, у прыватнасці сааўтар праектаў дэталёвай планіроўкі [[Водна-зялёны дыяметр Мінска|водна-зялёнага дыяметра Мінска]] (паўночна-заходняй і паўднёва-ўсходняй часткі), вадасховішчаў [[Крыніца (вадасховішча)|«Крыніца»]] і [[Дразды (вадасховішча)|«Дразды»]] з вадаскідамі ([[1976]]&lt;ref name=&quot;АСБ&quot;/&gt;), ПДП зоны адпачынку [[Вяча (зона адпачынку)|«Вяча»]] (1970—80, у сааўт.), лугапарка на паўднёвым беразе, лесапарку на ўсходнім беразе [[Заслаўскае вадасховішча|Заслаўскага вадасховішча]], заходняй часткі [[Водна-зялёны дыяметр Мінска|водна-зялёнага дыяметра]] ў Мінску ([[1974]]—[[1976]])&lt;ref name=&quot;АСБ&quot;/&gt;. Выканала рэканструкцыю старажытнага парку ў [[Пружаны|Пружанах]] ([[1978]]) і інш&lt;ref name=&quot;АБ&quot;/&gt;.

== Узнагароды ==
За творчую дзейнасць Любоў Дзмітрыеўна Усава неаднаразова ўзнагароджвалася медалямі&lt;ref name=&quot;АСБ&quot;/&gt;, [[грамата Вярхоўнага Савета БССР|граматамі Вярхоўнага Савета БССР]] (1954, 1968&lt;ref name=&quot;АСБ&quot;/&gt;), ганаровымі граматамі і граматамі інстытута «[[Мінскпраект]]», дыпломамі [[Саюз архітэктараў СССР|Саюзаў архітэктараў СССР]] і [[Саюз архітэктараў БССР|БССР]]. У [[1989]] годзе занесена ў кнігу пашаны інстытута «Мінскпраект»&lt;ref name=&quot;kariatida&quot;/&gt;.

== Сям’я ==
У шлюбе з архітэктарам [[Васіль Іосіфавіч Герашчанка|Васілём Герашчанкам]], мае 2 сыноў, Сяргея і [[Дзмітрый Васілевіч Герашчанка|Дзмітрыя]], і малодшую дачку, таксама архітэктараў&lt;ref name=&quot;bsc&quot;&gt;{{Cite web |url=https://bsc.by/ru/story/k-100-letiyu-so-dnya-rozhdeniya-arhitektora-v-i-gerashchenko |title=К 100-летию со дня рождения архитектора В. И. Геращенко |access-date=4 верасня 2018 |archive-date=29 жніўня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230829130147/https://bsc.by/ru/story/k-100-letiyu-so-dnya-rozhdeniya-arhitektora-v-i-gerashchenko |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;minsknews&quot;&gt;[https://minsknews.by/arhitektor-lyubov-usova-kogda-idu-po-ulitsam-goroda-i-smotryu-na-zdaniya-slovno-obshhayus-s-druzyami-i-kollegami/ Архитектор Любовь Усова: «Когда иду по улицам города и смотрю на здания, словно общаюсь с друзьями и коллегами»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171102194526/http://minsknews.by/arhitektor-lyubov-usova-kogda-idu-po-ulitsam-goroda-i-smotryu-na-zdaniya-slovno-obshhayus-s-druzyami-i-kollegami/ |date=2 лістапада 2017 }}&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/Архітэктура Беларусі (1993)|Усава Любоў Дзмітрыеўна}}
* {{крыніцы/Архітэктары Савецкай Беларусі|Усова Любовь Дмитриевна}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:Liuboŭ Vusava}}
* [http://www.bsc.by/story/kariatida-gradostroitelstva-lyubov-usova КАРИАТИДА ГРАДОСТРОИТЕЛЬСТВА: ЛЮБОВЬ УСОВА] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180120125902/https://www.bsc.by/story/kariatida-gradostroitelstva-lyubov-usova |date=20 студзеня 2018 }} {{ref-ru}}
* [http://arcp.by/ru/article/lyubov-usova-ya-mozhet-byt-nemnozhko-schastlivee-drugih Любовь Усова: «Я, может быть, немножко счастливее других…»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151018225123/http://arcp.by/ru/article/lyubov-usova-ya-mozhet-byt-nemnozhko-schastlivee-drugih |date=18 кастрычніка 2015 }} {{ref-ru}}
* [http://minsknews.by/blog/2014/10/09/arhitektor-lyubov-usova-kogda-idu-po-ulitsam-goroda-i-smotryu-na-zdaniya-slovno-obshhayus-s-druzyami-i-kollegami/ Минск-Новости: Архитектор Любовь Усова] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151019001918/http://minsknews.by/blog/2014/10/09/arhitektor-lyubov-usova-kogda-idu-po-ulitsam-goroda-i-smotryu-na-zdaniya-slovno-obshhayus-s-druzyami-i-kollegami/ |date=19 кастрычніка 2015 }} {{ref-ru}}
* [http://www.ctv.by/lyudmila-usova-o-legende-belorusskogo-zodchestva-i-sozdannyh-eyu-znakovyh-obektah-minska Людмила Усова: о легенде белорусского зодчества и созданных ею знаковых объектах Минска] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180830020326/http://www.ctv.by/lyudmila-usova-o-legende-belorusskogo-zodchestva-i-sozdannyh-eyu-znakovyh-obektah-minska |date=30 жніўня 2018 }}
* {{bis.nlb.by|134909|Усава Любоў Дзмітрыеўна}}
{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Усава Любоў Дзмітрыеўна}}
[[Катэгорыя:Архітэктары Мінска]]
[[Катэгорыя:Архітэктары Беларусі]]</text>
      <sha1>3l8n3s4klcptqlwm8gb68bvj107rxxa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лыскава (Пружанскі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>145791</id>
    <revision>
      <id>5152697</id>
      <parentid>4894278</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T18:07:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5152697</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14116" sha1="s4z8uy42hpvevdkaeid6zat7cxdlwc1" xml:space="preserve">{{Значэнні|Лыскава}}
{{НП-Беларусь
 |статус                  = Аграгарадок
 |беларуская назва        = Лыскава
 |краіна                  = Беларусь
 |выява                   = Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы (Лыскаў) 017.Jpeg
 |lat_deg = 52 |lat_min= 51 |lat_sec= 17
 |lon_deg= 24 |lon_min = 36 |lon_sec = 54
 |CoordAddon              = type:city(14600)_region:BY
 |вобласць                = Брэсцкая
 |раён                    = Пружанскі
 |сельсавет               = Зеляневіцкі
 |вышыня цэнтра НП        = 177
 |двароў                  = 191
 |насельніцтва            = 401&lt;ref&gt;Лыскава // {{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|4-2к}} — С. 518&lt;/ref&gt;
 |год перапісу            = 2005
 |часавы пояс             = +2
 |DST                     = ёсць
 |тэлефонны код           = +375 1632
 |паштовыя індэксы        = 225158&lt;ref name=&quot;belpost&quot;&gt;{{Спасылка| url = http://zip.belpost.by/street/lyskovo-brest-pruzhanskiy-lyskovskiy| загаловак = Алфавитный список улиц по Лысково| назва праекта = Пружанский район| выдавецтва = [[Белпошта]]| дата = 28 кастрычніка 2011| мова = ru}}{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;
 |аўтамабільны код        = 
 |від ідэнтыфікатара      = СААТА
 |лічбавы ідэнтыфікатар   = 1256825049
 |катэгорыя ў Commons     = Lyskava
 |сайт                    = 
|OpenStreetMap         = 242986242
}}
'''Лы́скава'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Lyskava}}, {{lang-ru|Лысково}}) — [[аграгарадок]] у [[Пружанскі раён|Пружанскім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Зеляневіцкі сельсавет|Зеляневіцкага сельсавета]]. Насельніцтва — 401 жыхар, 191 двор (2005). Знаходзіцца за 43 км на паўночны ўсход ад Пружан, 40 км ад чыгуначнай станцыі [[Ваўкавыск]] на лініі [[Баранавічы]] — [[Свіслач (горад)|Свіслач]].

Лыскава вядома сваім [[Лыскаўскі замак|замкам]]. Каля мясцовага касцёла размяшчаецца магіла [[Францішак Карпінскі|Францішка Карпінскага]].

== Гісторыя ==
Упершыню згадана пад 1504 годам у дакуменце з [[Метрыка Вялікага Княства Літоўскага|Метрыкі ВКЛ]]. У XVI ст. паселішча было велікакняжацкім сталовым уладаннем у [[Ваўкавыскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ваўкавыскім павеце]] [[Новагародскае ваяводства|Навагрудскага ваяводства]].

У 1527 годзе ваявода віцебскі [[Мацей Клочка]] заснаваў у Лыскаве касцёл. Па яго смерці ў 1543 годзе жонка Кацярына з Глябовічаў аддала Лыскаў каралеве [[Бона Сфорца|Боне]]&lt;ref&gt;{{cite web | date = 10 верасня 2010| url = http://volkovysk.blogspot.com/2010/09/blog-post_7241.html| title = З мінулага Міжэрычаў| work = Блог жителя Волковыска| access-date = 30 снежня 2011 }}&lt;/ref&gt;. У другой палове XVI ст. тут існаваў [[Лыскаўскі замак|гаспадарскі (велікакняжацкі) замак]]. З 1690 года паселішча знаходзілася ва ўладанні [[Быхаўцы|Быхаўцаў]], у гэты час тут было 33 двары. У 1751 годзе маршалак ваўкавыскі Я. Быхавец заснаваў у Лыскаве [[Кляштар місіянераў (Лыскава)|кляштар місіянераў]] з [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Лыскава)|касцёлам Найсвяцейшай Тройцы]] (пабудаваны ў 1763—1785). Пры кляштары дзейнічала школа, шпіталь і бібліятэка&lt;ref&gt;[[Валерый Шаблюк]]. Лыскава // {{Крыніцы/ЭГБ|4к}} С. 407.&lt;/ref&gt;.

У выніку [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] Лыскаў апынуўся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], дзе стаў цэнтрам [[Лыскаўская воласць|воласці]] [[Ваўкавыскі павет (Расійская імперыя)|Ваўкавыскага павета]] [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. Паводле перапісу 1897 года тут было 868 жыхароў, 110 двароў, царква, сінагога, 2 млыны, 21 крама, 4 карчмы, 3 [[год|рэгулярныя]] кірмашы. У пачатку XX стагоддзя 1150 жыхароў.

Згодна з [[Рыжскі мірны дагавор 1921 года|Рыжскім мірным дагаворам]] Лыскаў ({{lang-pl|Łysków}}) апынуўся ў складзе міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], цэнтр [[гміна Лыскаў|гміны]] [[Ваўкавыскі павет (1921—1940)|Ваўкавыскага павета]] [[Беластоцкае ваяводства (1919—1939)|Беластоцкага ваяводства]]&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.radzima.net/be/miejsce/lyskow-1.html| title = Лысково, вёска| publisher = Radzima.net| date = 26 сакавіка 2012}}&lt;/ref&gt;. У [[1921]] годзе тут налічвалася 899 жыхароў&lt;ref name=&quot;skorowidz&quot;&gt;{{кніга|загаловак = Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej - Tom V - Województwo Białostockie|месца = [[Варшава|Warszawa]]|выдавецтва = [[Цэнтральны статыстычны офіс Польшчы|Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej]]|год = 1924}}&lt;/ref&gt;.

У 1939 годзе, на пачатку [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] у выніку [[Польскі паход Чырвонай Арміі (1939)|польскага паходу Чырвонай Арміі]], Лыскаў далучаны да [[БССР]] у складзе [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]], дзе 12 кастрычніка 1940 года стаў цэнтрам [[Лыскаўскі сельсавет|сельсавета]] [[Ружанскі раён|Ружанскага]], з 25 снежня 1962 года — [[Пружанскі раён|Пружанскага раёнаў]]. Станам на 1940 год у вёсцы было 1250 жыхароў, 290 двароў&lt;ref name=&quot;Бер&quot;&gt;[http://db.narb.by/search/2659 Лысково] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160306141156/http://db.narb.by/search/2659 |date=6 сакавіка 2016 }} {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;. Падчас вайны ў сакавіку 1944 года гітлераўцамі было спалена 90 дамоў, забіта 536 чалавек&lt;ref name=&quot;Бер&quot; /&gt;.

У 1970 годзе — 622 жыхары; у 1972 годзе — 611 жыхароў, 201 двор&lt;ref&gt;[[Валерый Шаблюк]]. Лыскава // {{Крыніцы/ЭГБ|4к}} С. 408.&lt;/ref&gt;; у 2003 годзе — 400 жыхароў, 200 двароў.

Пасля скасавання [[Лыскаўскі сельсавет|Лыскаўскага сельсавета]] [[7 верасня]] [[2006]] года вёска Лыскава ўключана ў склад [[Зеляневіцкі сельсавет|Зеляневіцкага сельсавета]]&lt;ref&gt;{{cite web| date = 26 сакавіка 2012| url = http://bankzakonov.com/regional_pravo_by_2010/blocki6/rtf-z4k3a3.htm| title = Решение Брестского областного Совета депутатов от 07.09.2006 N 261 «Об изменениях в административно-территориальном устройстве Пружанского района Брестской области»| publisher = Банк законов| language = ru| access-date = 22 снежня 2012| archive-url = https://web.archive.org/web/20160305033740/http://bankzakonov.com/regional_pravo_by_2010/blocki6/rtf-z4k3a3.htm| archive-date = 5 сакавіка 2016| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;.

== Інфраструктура ==
У Лыскаве працуюць сярэдняя школа, дашкольная ўстанова, бальніца, дом культуры, бібліятэка, тры крамы, пункт бытавога абслугоўвання, рамонтна-механічныя майстэрні, ветпункт, лясніцтва.

== Транспарт ==
Аўтамабільныя дарогі {{Код дарогі|Дарога Р98, Беларусь|Р98|red|white}} «Абход тэрыторыі [[нацыянальны парк Белавежская пушча|нацыянальнага парку „Белавежская пушча“]]» і {{Код дарогі|Дарога Н521, Беларусь|Н521|white|red|red}} [[Ружаны]] — Лыскава — [[Дабучын]]&lt;ref&gt;{{cite web| date = 26 сакавіка 2012| url = http://www.zoneby.net/legal/n06docs/zk06235i/stranica11.htm| title = Решение Брестского областного исполнительного комитета от 22 декабря 2007 г. №1094 «Об утверждении перечня местных автомобильных дорог Брестской области»| work = Спецпраект «Зона»| publisher = [[Валерый Леванеўскі]]| language = ru| access-date = 22 снежня 2012| archive-url = https://web.archive.org/web/20160306001420/http://www.zoneby.net/legal/n06docs/zk06235i/stranica11.htm| archive-date = 6 сакавіка 2016| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;.

== Славутасці ==
[[Файл:Łyskaŭ, Bazylanski. Лыскаў, Базылянскі (1899).jpg|thumb|Грэка-каталіцкая царква, разабраная расійскімі ўладамі ў 1897 годзе.]]
* [[Лыскаўскі замак|Валы замкавыя]]
* [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Лыскава)|Касцёл Найсв. Тройцы]] і [[Кляштар місіянераў (Лыскава)|кляштар місіянераў]] ([[XVIII стагоддзе|XVIII ст.]])
* Капліца могілкавая
* Магіла [[Францішак Карпінскі|Францішка Карпінскага]]
* [[Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Лыскава)|Царква Нараджэння Божай Маці]] (1933)
* Брацкая магіла ([[1941]]—[[1944]])

=== Страчаная спадчына ===
* Замак ([[XVI стагоддзе|XVI ст.]])
* Царква Покрыва Прасв. Багародзіцы (XVIII ст., грэка-каталіцкая)
* [[Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса (Лыскава)|Касцёл Найсвяцейшага Сэрца]] (пач. XX ст.)

== Вядомыя асобы ==
* [[Еўна Фішалевіч Азеф]] (1869—1918) — расійскі [[рэвалюцыянер]].
* {{нп5|Азрыел Берашы||he|עזריאל ברושי}} (1897—1986) — ізраільскі [[педагог]].
* [[Аляксандр Мікалай Гараін]] (1651—1735) — вялікалітоўскі рэлігійны дзеяч.
* [[Францішак Карпінскі]] (1741—1825) — польскі [[паэт]].
* [[Валянцін Міхайлавіч Семяняка]] (нар. 1963) — беларускі палітык.
* [[Ігнат Цэйзік]] (1779—1860) — [[музыкант]], [[скульптар]], малявальшчык, [[гравёр]] і [[каліграф]].
* {{нп5|Ісраэль Шахат||he|ישראל שוחט}} (1886—1961) — ізраільскі ваенны, палітычны і грамадскі дзеяч.
* {{нп5|Эліэзэр Шахат||he|אליעזר שוחט}} (1971—1874) — дзеяч [[сіянізм]]у.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|4-2}}
* {{SgKP|V|862|Łysków}}
* Łysków // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|XV-II|287}}.
* {{Крыніцы/ЭГБ|4}}

== Спасылкі ==
{{Commonscat|Lyskava}}
* [http://be/miesca/lyskava.html Лыскава]{{Недаступная спасылка}} на сайце [[Radzima.org]]
* {{ГБ|http://globustut.by/lyskovo/index.htm}}

{{Зеляневіцкі сельсавет}}

[[Катэгорыя:Зеляневіцкі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Пружанскага раёна]]
[[Катэгорыя:Лыскава (Пружанскі раён)| ]]
[[Катэгорыя:Мястэчкі Новагародскага ваяводства]]</text>
      <sha1>s4z8uy42hpvevdkaeid6zat7cxdlwc1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Франка Мадыльяні</title>
    <ns>0</ns>
    <id>157161</id>
    <revision>
      <id>5152647</id>
      <parentid>4463665</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T14:22:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Krateven</username>
        <id>65271</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>{{Бібліяінфармацыя}}</comment>
      <origin>5152647</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3012" sha1="kp7rhiouy1rr73nlx3ddyc1zzmpoa3e" xml:space="preserve">{{Навуковец 
 |Імя                  = 
 |Арыгінал імя         = 
 |Фота                 = 
 |Шырыня               = 
 |Подпіс               = 
 |Дата нараджэння      = 
 |Месца нараджэння     = 
 |Дата смерці          = 
 |Месца смерці         =
 |Грамадзянства        = 
 |Навуковая сфера      = 
 |Месца працы          = 
 |Навуковая ступень    = 
 |Навуковае званне     = 
 |Альма-матэр          = 
 |Навуковы кіраўнік    = 
 |Знакамітыя вучні     = 
 |Вядомы як            = 
 |Вядомая як           = 
 |Узнагароды і прэміі  = 
 |Роспіс               = 
 |Шырыня роспісу       = 
 |Сайт                 = 
 |Вікікрыніцы             = 
}}
{{Цёзкі2|Мадыльяні}}
'''Франка Мадыльяні''' ({{lang-it|Franco Modigliani}}; {{ДН|18|6|1918}}, [[Рым]] — {{ДС|25|9|2003}}, Кембрыдж, [[Масачусетс|штат Масачусетс]]) — амерыканскі эканаміст [[яўрэі|яўрэйска]]-італьянскага паходжання.
 
Вучань Джэйкаба (Яшы) Маршака. Лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па эканоміцы|Нобелеўскай прэміі па эканоміцы]] (1985) «За аналіз фінансавых рынкаў і паводзін людзей у адносінах да ашчаджэнняў».
 
Скончыў [[Рымскі ўніверсітэт]] і Новую школу сацыяльных даследаванняў (Нью-Ёрк). Выкладаў у Калумбійскім, Ілінойскім, Паўночна-Заходняй універсітэтах, [[Масачусецкі тэхналагічны інстытут|Масачусецкім тэхналагічным інстытуце]] (у 1962—1988 гадах).
 
Прэзідэнт Эканаметрычнага таварыства (1962).
 
Прэзідэнт Амерыканскай эканамічнай асацыяцыі (1976)
 
Яго ўнучка — Лея Мадыльяні (Leah Modigliani) — нью-ёркскі эканаміст, віцэ-прэзідэнт банка Morgan Stanley.

== Працы ==
* «Нацыянальны даход і міжнародны гандаль» (National Incomes and International Trade, 1953; у суаўтарстве з Хансам Нейсерам);
* «Рэформа міжнароднай аплатнай сістэмы» (The Reform of the International Payments System, 1971; у суаўтарстве з Г. Аскары);
* «Збор твораў» у 3 тт. (The Collected Papers, 1980).

{{Бібліяінфармацыя}}


{{Нобелеўская прэмія па эканоміцы 1976—2000}}

{{DEFAULTSORT:Мадыльяні}}</text>
      <sha1>kp7rhiouy1rr73nlx3ddyc1zzmpoa3e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>3D-прынтар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>158877</id>
    <revision>
      <id>5152874</id>
      <parentid>5019965</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T11:34:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5152874</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21282" sha1="9hkz4egymaztm9j1kp7tndg3m9g3spy" xml:space="preserve">[[Файл:ORDbot quantum.jpg|thumb|right|3D-прынтар]]
[[Файл:Hyperboloid Print.ogv|thumb|Дэманстрацыя працы 3D-прынтара]]
'''3D-прынтар''' — [[прылада]], якая выкарыстоўвае метад паслойнага стварэння фізічнага аб’екта на аснове віртуальнай 3D-мадэлі.

== Тэхналогія ==

3D-друк можа ажыццяўляцца рознымі спосабамі і з выкарыстаннем розных матэрыялаў, але ў аснове любога з іх ляжыць прынцып паслойнага стварэння цвёрдага аб’екта.

Ужываюцца дзве тэхналогіі фарміравання пластоў:
* Лазерная
*# ''Лазерны друк'' — ультрафіялетавы [[лазер]] паступова, піксель за пікселем, засвечвае вадкі [[фотапалімер]], або фотапалімер засвечваецца ўльтрафіялетавай лямпаю праз фоташаблон, які змяняецца з новым пластом. Пры гэтым вадкі палімер дубянее і ператвараецца ў досыць трывалы пластык.
*# ''Лазернае [[спяканне]]'' — пры гэтым лазер выпальвае ў парашку з лёгкасплаўнага пластыка, пласт за пластом, контур будучай дэталі. Пасля гэтага лішні парашок стрэсваецца з гатовай дэталі.
*# ''Ламінаванне'' — дэталь ствараецца з вялікай колькасці пластоў працоўнага матэрыяла, якія паступова накладваюцца адзін на аднаго і склейваюцца, пры гэтым лазер выразае ў кожным контур перасячэння будучай дэталі.
* Струменевая
*# ''Застыванне матэрыялу пры астуджэнні'' — раздаткавая галоўка выціскае на платформу-аснову, якая ахалоджвае, кроплі разагрэтага тэрмапластыка. Кроплі хутка застываюць і зліпаюцца адзін з адным, фармуючы пласты будучага аб’екта.
*# ''[[Полімерызацыя]] [[фотапалімер]]нага пластыка пад дзеяннем ультрафіялетавай лямпы'' — спосаб падобны на папярэдні, але пластык цвярдзее пад дзеяннем ультрафіялета.
*# ''Склейванне ці [[спяканне]] парашковага матэрыялу'' — падобна на лазернае спяканне, толькі парашковая аснова (часам на аснове здробненай паперы ці цэлюлозы) склейваецца вадкім (часам клейкім) рэчывам, якія паступаюць са струменевай галоўкі. Пры гэтым можна прайграць афарбоўку дэталі, выкарыстоўваючы рэчывы розных колераў. Існуюць узоры 3D-прынтараў, якія выкарыстоўваюць галоўкі струменевых прынтараў.
*# Густыя [[кераміка|керамічныя]] змясі таксама ўжываюцца ў якасці матэрыялу, які сам цвярдзее, для 3D-друку буйных архітэктурных мадэляў&lt;ref&gt;[http://www.contourcrafting.org/ Contour Crafting] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120422134904/http://www.contourcrafting.org/ |date=22 красавіка 2012 }}&lt;/ref&gt;.
*# ''Біяпрынтары'' — друк 3D-структуры будучага аб’екта (органа для перасадкі) вырабляецца ствалавымі клеткамі. Далей дзяленне, рост і мадыфікацыі клеткаў забяспечвае канчатковае фарміраванне аб’екта.

Таксама вядомыя дзве тэхналогіі пазіцыянавання друкавалай галоўкі:
* Дэкартавая, калі ў канструкцыі выкарыстоўваюцца тры ўзаемна-перпендыкулярныя накіравальныя, уздоўж кожнай з якіх рухаецца або друкавалая галоўка, або аснова мадэлі.
* Пры дапамозе трох паралелаграмаў, калі тры радыяльна-сіметрычна размешчаных рухавіка согласованно разам кранаюць асновы трох паралелаграмаў, прымацаваных да друкавалай галоўкі. (гл. артыкул [[Дэльта-робат]] і праект [http://www.kickstarter.com/projects/deltamaker/deltamaker-an-elegant-3d-printer-0 DeltaMaker])

== Існыя тэхналогіі ==
{{sect-stub}}
[[Файл:3D printer in a school workshop.jpg|thumb|3Д прынтар ў школьнай майстэрні. Бурація, Расія]]
[[Файл:Samples of 3D printer products. School workshop.jpg|thumb|Узоры 3Д друку]]
* [[Лазерная стэрэалітаграфія]] ([[:en:Stereolithography|Laser Stereolithography]], SLA) — аб’ект фармуецца са спецыяльнага вадкага [[фотапалімер]]а, які дубянее пад дзеяннем лазернага выпраменьвання (ці выпраменьвання [[Ртутная газаразрадная лямпа|ртутных лямпаў]]). Пры гэтым лазернае выпраменьванне фармуе на паверхні бягучы пласт распрацоўванага аб’екта, пасля чаго, аб’ект апускаецца ў [[фотапалімер]] на таўшчыню аднаго пласта, каб лазер мог прыступіць да фарміравання наступнага пласта.
* Селектыўнае лазернае спяканне ([[:en:Selective laser sintering|Selective Laser Sintering]], SLS) — аб’ект фармуецца з топкага парашковага матэрыялу (пластык, [[Металы|метал]]) шляхам яго плаўлення пад дзеяннем лазернага выпраменьвання. Матэрыял на аснове парашка наносіцца на платформу тонкім раўнамерным пластом (звычайна спецыяльным валікам, які выраўноўвае), пасля чаго лазернае выпраменьванне фармуе на паверхні бягучы пласт распрацоўванага аб’екта. Затым платформа апускаецца на таўшчыню аднаго пласта і на яе зноў наносіцца матэрыял на аснове парашка. Дадзеная тэхналогія не мае патрэбы ў падтрымных структурах «віслых у паветры» элементаў распрацоўванага аб’екта, за кошт запаўнення пустэчаў парашком. Для памяншэння неабходнай для спякання энергіі, тэмпература працоўнай камеры звычайна падтрымліваецца на ўзроўні ледзь ніжэй кропкі плаўлення працоўнага матэрыялу, а для прадухілення акіслення, працэс праходзіць у бескіслародным асяроддзі.
* Электронна-прамянёвае плаўленне ([[:en:Electron beam melting|Electron Beam Melting]], EBM) — аналагічная тэхналогіі SLS, толькі тут аб’ект фармуецца шляхам плаўлення металічнага парашка электронным прамянём у вакууме.
* Мадэляванне метадам наплаўлення ([[:en:Fused deposition modeling|Fused Deposition Modeling]], FDM) — аб’ект фармуецца шляхам папластовай кладкі расплаўленай ніткі з топкага працоўнага матэрыялу (пластык, метал, воск). Працоўны матэрыял падаецца ў [[Экструзія (тэхналагічны працэс)|экструзійную]] галоўку, якая выціскае на платформу, якая ахалоджвае, тонкую нітку расплаўленага матэрыялу, фармуючы такім чынам бягучы пласт распрацоўванага аб’екта. Далей платформа апускаецца на таўшчыню аднаго пласта, каб можна было вырабіць наступны пласт. Часта ў дадзенай тэхналогіі ўдзельнічаюць дзве працоўныя галоўкі — адна выціскае на платформу працоўны матэрыял, іншая — матэрыял падтрымкі.
* Выраб аб’ектаў з выкарыстаннем ламінавання ([[:en:Laminated object manufacturing|Laminated Object Manufacturing]], LOM) — аб’ект фармуецца папластовым склейваннем (нагрэвам, ціскам) тонкіх плёнкаў працоўнага матэрыялу, з выразаннем (з дапамогаю лазернага прамяня ці рэжучай прылады) адпаведных контураў на кожным пласце. За кошт адсутнасці пустэчаў, дадзеная тэхналогія не мае патрэбы ў падтрымных структурах «віслых у паветры» элементаў распрацоўванага аб’екта, аднак, выдаленне лішняга матэрыялу (звычайна яго падзяляюць на дробныя кавалачкі) у некаторых сітуацыях можа выклікаць цяжкасці.

== Ужыванне тэхналогіі ==
* Для [[Хуткая прататыпаванне|хуткага прататыпавання]], гэта значыць хуткага выраба прататыпаў мадэляў і аб’ектаў для далейшай даводкі. Ужо на этапе праектавання можна кардынальным вобразам змяніць канструкцыю вузла ці аб’екта ў цэлым. У інжынерыі такі падыход здольны істотна зменшыць выдаткі ў вытворчасці і засваенні новай прадукцыі.
* Для [[Хуткая вытворчасць|хуткай вытворчасці]] — выраб гатовых дэталяў з матэрыялаў, падтрымоўваных 3D-прынтарамі. Гэта выдатнае рашэнне для маласерыйнай вытворчасці.
* Выраб мадэляў і формаў для [[Ліццё|ліцейнай вытворчасці]].
* Канструкцыя з празрыстага матэрыялу дазваляе ўбачыць працу механізму «знутры», што ў прыватнасці было скарыстана інжынерамі [[Porsche]] пры вывучэнні току масла ў [[Трансмісія|трансмісіі]] аўтамабіля яшчэ пры распрацоўцы.
* Вытворчасць розных дробязяў у хатніх умовах.
* Вытворчасць складаных, масіўных, трывалых і недарагіх сістэм. Напрыклад [[Беспілотны лятальны апарат|беспілотны самалёт]] [[Polecat]] кампаніі [[Lockheed Corporation|Lockheed]], вялікая частка дэталяў якога была выраблена метадам трохмернага друку.
* Распрацоўкі [[Місурыйскі ўніверсітэт|універсітэта Місуры]], якія дазваляюць наносіць на спецыяльны бія-гель згусткі клеткаў зададзенага тыпу. Развіццё дадзенай тэхналогіі — гадоўля паўнавартасных органаў.
* У медыцыне, пры пратэзаванні і вытворчасці [[Імплантаты|імплантатаў]] (фрагменты шкілета, чэрапа&lt;ref&gt;[http://www.cadpoint.ru/news/1-latest-news/683-implantat-75-skull-printed-on-the-3d-printer.html Тэхналогія Oxford Performance Materials па вытворчасці імплантатаў з дапамогаю 3D-друку ўхвалена ў ЗША. Пацярпеламу ў аўтакатастрофе імплантавалі 75 % чэрапной скрынкі.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130405072558/http://www.cadpoint.ru/news/1-latest-news/683-implantat-75-skull-printed-on-the-3d-printer.html |date=5 красавіка 2013 }}&lt;/ref&gt;, касцей, храстковыя тканіны). Вядуцца эксперыменты па друку донарскіх органаў&lt;ref&gt;[http://www.cadpoint.ru/video/684-3d-printing-of-donor-organs-will-be-mastered-by-2015.html Эксперыменты ўніверсітэта Герыёт-Ват (Эдынбург, Шатландыя) па 3D-друку ствалавымі клеткамі.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130401093613/http://www.cadpoint.ru/video/684-3d-printing-of-donor-organs-will-be-mastered-by-2015.html |date=1 красавіка 2013 }}&lt;/ref&gt;.
* Для стварэння будынкаў і збудаванняў&lt;ref&gt;[http://tedxtalks.ted.com/video/TEDxOjai-Behrokh-Khoshnevis-Con/ TEDxOjai — Behrokh Khoshnevis — Contour Crafting: Automated Construction]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.youtube.com/watch?v=SLIwaIOKfYc/ TEDxMedellin — Behrokh Khoshnevis — Robotic Construction by Contour Crafting.]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.cadpoint.ru/news/1-latest-news/681-dus-architects-print-house-amsterdame.html Першы цалкам надрукаваны жылы будынак з’явіцца ў Амстэрдаме.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130404093029/http://www.cadpoint.ru/news/1-latest-news/681-dus-architects-print-house-amsterdame.html |date=4 красавіка 2013 }}&lt;/ref&gt;.
* Для стварэння зброі&lt;ref&gt;[http://www.hardware.slashdot.org/story/12/09/04/1837209/should-we-print-guns-cody-r-wilson-says-yes-video/ Should We Print Guns? Cody R. Wilson Says «Yes» (Video)]&lt;/ref&gt;.
* Вытворчасці карпусоў эксперыментальнай тэхнікі (аўтамабілі&lt;ref&gt;[http://www.cadpoint.ru/news/1-latest-news/672-presented-the-first-car-designed-by-3d-printer.html Прадстаўлены першы аўтамабіль, створаны з дапамогаю 3D-прынтара.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130316091527/http://www.cadpoint.ru/news/1-latest-news/672-presented-the-first-car-designed-by-3d-printer.html |date=16 сакавіка 2013 }}&lt;/ref&gt;, тэлефоны, радыё-электроннае абсталяванне)
* Харчовая вытворчасць &lt;ref&gt;[http://rnd.cnews.ru/reviews/index_science.shtml?2013/03/20/522975 Друкаваная ежа будучыні: забудзься пра крамы]&lt;/ref&gt;

== Прыкладанні ==
Пасля стварэння 3D-мадэлі выкарыстоўваюцца [[САПР]]-сістэмы, якія падтрымліваюць кіраванне 3D-друкам. Часта мадэлі захоўваюць у фармаце [[STL (фармат файла)|STL]].

== Самастварэнне ==
{{main|Праект RepRap}}
[[Файл:RepRap 'Mendel'.jpg|thumb|right|250px|Трохмерны [[прынтар]] RepRap версія 2.0 (Мендэль), які часткова здольны ўзнавіць самога сябе) ]]

Да нядаўняга часу лічыліся навуковай фантастыкай 3D-прынтары, здольныя ўзнавіць дэталі ўласнай канструкцыі, гэта значыць рэпліцыраваць. Цяпер распрацоўка такой машыны вядзецца [[Праект RepRap|праектам RepRap]], на дадзены момант прынтар ужо вырабляе больш за палову ўласных дэталяў. Праект уяўляе сабой [[Распрацоўка з агульнадаступнымі напрацоўкамі|распрацоўку з агульнадаступнымі напрацоўкамі]] і ўся інфармацыя пра канструкцыю распаўсюджваецца па ўмовах ліцэнзіі [[GNU General Public License]].

Праект першага ў гісторыі недарагога рэпліцыраванага (гэта значыць здольнага ўзнавіць прынамсі часткова самога сябе) трохмернага прынтара — RepRap актыўна рэалізуецца ў нашы дні англійскімі канструктарамі [[Універсітэт Бата|ўніверсітэта Бата]]. «Самая галоўная асаблівасць RepRap складаецца ў тым, што з самага пачатку ён быў задуманы як рэпліцыраваная сістэма: прынтар, які сам сябе раздрукоўвае» (Адрыян Боўэр, адзін з супрацоўнікаў праекта RepRap).

== Гл. таксама ==
* [[3D-сканар]]
* [[Хуткае прататыпаванне]]
* [[Спіс новых перспектыўных тэхналогій]]
* [[Будаўнічы 3d прынтар]]
* [[Fab lab]]

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
; Прылады
* [[Праект RepRap]] — адкрыты праект па стварэнні 3D-прынтара сваімі рукамі
* [http://fabathome.org/ Fab@Home]{{ref-en}} — іншы адкрыты праект па стварэнні 3D-прынтара сваімі рукамі
* [http://www.tantillus.org/Home.html Tantillus The Portable Open Source 3D Printer]{{Недаступная спасылка}}{{ref-en}} — адкрыты праект па стварэнні партатыўнага 3D-прынтара сваімі рукамі

; Артыкулы і агляды
* [http://www.3dnews.ru/peripheral/3d-print/ 3D-прынтары] [[3DNews]]
* [http://theoryandpractice.ru/posts/1754-napechatat-gorod-kak-3d-tekhnologii-privedut-k-kulturnoy-revolyutsii Надрукаваць горад: як 3D-тэхналогіі прывядуць да культурнай рэвалюцыі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130404083736/http://theoryandpractice.ru/posts/1754-napechatat-gorod-kak-3d-tekhnologii-privedut-k-kulturnoy-revolyutsii |date=4 красавіка 2013 }}
* [http://blogerator.ru/page/3d-pechat-industrialno-cifrovaja-revoljucija-3d-printer-makerbot-cena-opisanie-perspektivy-1 3D-друк: трэцяя індустрыяльна-лічбавая рэвалюцыя] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161215010919/http://blogerator.ru/page/3d-pechat-industrialno-cifrovaja-revoljucija-3d-printer-makerbot-cena-opisanie-perspektivy-1 |date=15 снежня 2016 }}
* [http://www.moderniz.ru/publ/domashnie_3d_printery_uzhe_realnost/1-1-0-85 Хатнія 3D-прынтары ўжо рэальнасць?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130823065115/http://www.moderniz.ru/publ/domashnie_3d_printery_uzhe_realnost/1-1-0-85 |date=23 жніўня 2013 }}
* [http://www.3device.ru/ Сайт па 3D-прынтарам і сумежнай тэматыцы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130131073924/http://www.3device.ru/ |date=31 студзеня 2013 }}
* [http://habrahabr.ru/post/169437/ 3D прынтары. Агляд дасягненняў за 2012 год]

[[Катэгорыя:Прылады адлюстравання інфармацыі]]
[[Катэгорыя:Прататыпаванне]]</text>
      <sha1>9hkz4egymaztm9j1kp7tndg3m9g3spy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Казімір Стаброўскі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>171115</id>
    <revision>
      <id>5152656</id>
      <parentid>4796773</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T15:20:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-33840-54</username>
        <id>169484</id>
      </contributor>
      <comment>Не ну, Баранавіцкі раён знаходзіцца ў Брэсцкай вобласці ж</comment>
      <origin>5152656</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12237" sha1="ke3blx7tb2uke4wvqlg31mmr2p4coq7" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Стаброўскі}}
{{мастак}}
[[Файл:Kazimierz Stabrowski grób.JPG|thumb|Магіла Казіміра Стаброўскага]]
'''Казімір Стабро́ўскі'''{{sfn|БелЭн|2002}} ({{lang-pl|Kazimierz Stabrowski}}; {{ДН|21|11|1869}}, маёнтак [[Крупляны]], [[Баранавіцкі раён]], [[Брэсцкая вобласць]] — {{ДС|8|6|1929}}) — [[жывапіс]]ец, [[педагог]].

== Біяграфія ==
Паходзіў з сям’і землеўладальнікаў. У 1880—1887 гадах навучаўся ў Беластоцкай рэальнай вучэльне, а пасля, у 1887—1897 гадах, навучаўся ў [[Імператарская Акадэмія мастацтваў|Імператарскай акадэміі прыгожых мастацтваў у Санкт-Пецярбургу]] пад кіраўніцтвам [[Пвал Чысцякоў|Паўла Чысцякова]], пазней (з 1895 г.) у майстэрні [[Ілья Рэпін|Ільі Рэпіна]]. У Акадэміі ён падтрымліваў кантакты з іншымі студэнтамі з [[Літва|Літвы]], сярод якіх былі: [[Фердынанд Рушчыц]], [[Генрык Вейсенгоф]] i [[Станіслаў Богуш-Сестранцэвіч (мастак)|Станіслаў Богуш-Сестранцэвіч]], а таксама з рускімі, асабліва з сябрамі Таварыства А. Куінджы&lt;ref&gt;Sławomir Bołdok. Modernista czy mistyk?. «Gazeta Antykwaryczna». Nr 25, 04/1998.&lt;/ref&gt;.

У 1893 годзе ён здзейсніў азнаямленчую паездку на Усход, у [[Бейрут]] і Палесціну, па дарозе наведаўшы [[Адэса|Адэсу]], [[Канстанцінопаль]], [[Грэцыя|Грэцыю]] і [[Егіпет]]. У адпаведнасці з практыкай акадэмічных жывапісцаў ён сабраў там вялікі матэрыял, які пазней выкарыстаў, між іншым, для стварэння гістарычнай кампазіцыі, якая стала яго дыпломным праектам, карцінай пад назвай «''Магамет у пустыні (Уцёкі з Меккі)''»&lt;ref name=&quot;autonazwa1&quot;&gt;S. Bołdok.&lt;/ref&gt;.

Сваё майстэрства Стаброўскі ўдасканальваў у [[Акадэмія Жуліяна|Акадэміі Жуліяна]] ў [[Парыж]]ы (1897—1898), дзе пазнаёміўся з творчасцю [[акадэмізм|акадэмічных]] мастакоў [[Жан-Жазеф Бенжамен-Канстант|Бенжамена-Канстанта]] i [[Жан-Поль Ларан|Жана-Поля Ларана]]&lt;ref&gt;[https://culture.pl/pl/tworca/kazimierz-stabrowski Kazimierz Stabrowski]&lt;/ref&gt;, таксама з новымі тэндэнцыямі ў мастацтве: [[імпрэсіянізм]]ам і [[фавізм]]ам. Пасля вяртання ў Санкт-Пецярбург браў актыўны ўдзел у мастацкім жыцці гораду, але выстаўляўся таксама ў Парыжы (Святовая выстаўка, 1900), [[Мюнхен]] ([[1901]]), [[Венецыя]] (1903).

У 1902 годзе ажаніўся са скульптаркай Юліяй Янішэўскай, з якой пазнаёміўся ў Пецярбургскай Акадэміі. У тым жа годзе стаў сябрам {{нп3|Таварыства польскім мастакоў &quot;Sztuka&quot;||pl|Towarzystwo Artystów Polskich „Sztuka”}}. У 1903 г. пасяліўся ў Варшаве, займаўся арганізатарскай і выкладчыцкай дзейнасцю. Разам з [[Конрад Кшыжаноўскі|Конрадам Кшыжаноўскім]] ён спачатку кіраваў прыватнай мастацкай школай, на базе якой удалося аднавіць зачыненую па [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|студзеньскім паўстанні]] варшаўскую [[Школа прыгожых мастацтваў у Варшаве|Школу прыгожых мастацтваў у Варшаве]]. Яе адкрыццё адбылося 19 сакавіка 1904 г. Першым дырэктарам Школы стаў Стаброўскі — на гэтай пасадзе ён працаваў да 1909 г. У выніку канфлікту з педагагічнай радай і Камітэтам апекі на фоне грамадскай дзейнасці Стаброўскага ў галіне [[эзатэрыка|эзатэрыкі]] звольніўся&lt;ref&gt;Materiały ''Słownika artystów polskich'' ISPAN i E. Charazińska (praca mgr.) za Radosław Okulicz-Kozaryn, ''Litwin wśród spadkobierców Króla-Ducha'', Poznań 2007, s. 177, przyp. 15.&lt;/ref&gt;.

У 1909—1913 гадах шмат падарожнічаў, у тым ліку: у [[Францыя|Францыю]], [[Германія|Германію]], [[Швецыя|Швецыю]], [[Іспанія|Іспанію]], [[Італія|Італію]] і [[Канарскі архіпелаг|Канарскія астравы]]. Летнія месяцы праводзіў з сям’ёй у {{нп3|Лужнава|Длужневе|lv|Lūznava}} (у [[шляхецкая сядзіба|сядзібе]] ''{{нп3|Сядзіба ў Лужнава|Длужнава|lv|Lūznavas muiža}}'') на тэрыторыі сучаснай [[Латвія|Латвіі]].

Пасля [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]], якую Стаброўскі правёў у Пецярбургу, у 1918 годзе вярнуўся ў Варшаву. У Расіі новая эстэтыка яго твораў была раскрытыкавана кансерватыўнымі сіламі, але была падтрымана часопісам «[[Свет мастацтва (часопіс)|Мир искусства]]» ({{lang-be|Свет мастацтва}})&lt;ref name=&quot;autonazwa1&quot; /&gt;. У 1920-я гады Стаброўскі зноў шмат падарожнічаў у пошуках матываў жывапісу ў Грэцыю, Турцыю, Марока, Боснію, Швецыю і Нарвегію. У 1922 годзе стаў адным з заснавальнікаў мастацкай групы «''Sursum Corda''»&lt;ref&gt;I. Kossowska.&lt;/ref&gt;.

У красавіку 1927 г. адбылася яго выстаўка з нагоды 40-годдзя мастацкай дзейнасці ў Гарадской мастацкай галерэі ў Лодзі&lt;ref&gt;«Łódź w Ilustracji», [[24]] IV 1927, nr 17, s. 6&lt;/ref&gt;.

Памёр у 1929, пахаваны [[Старыя Павонзкі|Старых Павонзках]] (магіла 205-2-8)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://cmentarze.um.warszawa.pl/pomnik.aspx?pom_id=37589 |title=Cmentarz Stare Powązki: Kazimierz Stabrowski |access-date=30 мая 2024 |archive-date=20 студзеня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220120223129/https://cmentarze.um.warszawa.pl/pomnik.aspx?pom_id=37589 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

== Творчасць ==
Пісаў фігурныя кампазіцыі па матывах казак, легенд і гісторыі (напрыклад, ''«Эгле, каралева вужоў»'', 1900). Ён спалучаў сімвалічныя, фантастычныя і нават містычныя кампазіцыі (цікавіўся [[тэасофія]]й) з дэкаратыўнасцю і стылістыкай мадэрн. Ствараў таксама падарожныя пейзажы і партрэты, займаўся мастацкім рамяством. Сярод яго прац: «Магамет у пустыні» ([[1894]]), «Цішыня ў вёсцы» (паміж 1894—1900), серыя з 11 карцін «Шэсце навальніцы», «Белая ноч у Петраградзе каля раз’езда», «Змярканне ў Лазенкаўскім парку ў Варшаве», «Белыя ночы», партрэты [[С. Дамброўскі|С. Дамброўскага]], [[Ф. Радашэўскі|Ф. Радашэўскага]], [[Л. Рытлінская|Л. Рытлінскай]], [[В. Семяшкова]]й і інш.

== Galeria ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;140&quot;&gt;
Stabrowski-Śnieżynka.jpg|''Сняжынка'', 1891
Eglė žalčių karalienė.jpg|''Эгле, каралева вужоў'', 1900
Kazimierz Stabrowski, Paw - portret Zofii z Jakimowiczów Borucińskiej.jpg|''Паўлін — Партрэт Соф'я з Якімовічаў Баруцінскай'', 1908, [[Нацыянальны музей у Варшаве]]
Kazimierz Stabrowski - Portrait of Bronisław Brykner in fanciful costume - MP 474 - National Museum in Warsaw.jpg|''Партрэт Браніслава Брыкнера ў фантастычным строі'', 1908, Нацыянальны музей у Варшаве
Stabrowski Krolewna.jpg|''Каралева'', 1909-1910
Kazimierz Stabrowski - Consoler of monsters - MP 4622 MNW - National Museum in Warsaw.jpg|''Суцяшыцель пачвар'', 1920, Нацыянальны музей у Варшаве
Kazimierz Stabrowski - Portrait of Laura Pytlińska - MP 464 MNW - National Museum in Warsaw.jpg|''Партрэт Лаўры Пытлінскай'', 1922, Нацыянальны музей у Варшаве
Kazimierz Stabrowski - Fairy tale jewels - MP 465 MNW - National Museum in Warsaw.jpg|''Каштоўнасці з казкі'', 1923, Нацыянальны музей у Варшаве
Kazimierz Stabrowski - Lotosy w parku w Palermo.jpg|''Лотасы ў парку ў Палерма'', 1924, Нацыянальны музей у Варшаве
Kazimierz Stabrowski - Faun – Villa Borghese - MP 3375 MNW - National Museum in Warsaw.jpg|''Фаўн – віла Баргезэ'', 1924, Нацыянальны музей у Варшаве
Portret Eugenii Kierbedziowej - fundatorki Biblioteki Publicznej.jpg| &quot;Партрэт Яўгеніі Кербедзь&quot;, паміж 1909 і 1913
&lt;/gallery&gt;

{{Зноскі}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|15|Стаброўскі Казімір||126}}
* L. Skalska, ''Kazimierz Stabrowski — lata studiów i początki działalności artystycznej'', Rocznik Muzeum Narodowego w Warszawie 1975, t. 19, s. 613nn.
* S. Bołdok, ''Modernista czy mistyk?'', Gazeta Antykwaryczna nr (025) 04/1998 [https://web.archive.org/web/20160307232402/http://sztuka.pl/index.php?chash=e84936f8f0&amp;id=111&amp;tx_ttnews&amp;#91;backpid&amp;#93;=764&amp;tx_ttnews&amp;#91;cat&amp;#93;=150&amp;tx_ttnews&amp;#91;tt_news&amp;#93;=1613 online]
* E. Charazińska, ''Kazimierz Stabrowski — malarz i pedagog'' (niepubl. praca magisterska) Uniw. Warszawski 1974
* ''Od starożytności do współczesności — Malarstwo i rzeźba'', Wydawnictwo Naukowe PWN S.A., Warszawa 2006

== Спасылкі ==
* {{bis.nlb.by|129281|Стаброўскі Казімір}}
* [https://www.limis.lt/personalities/3970642 Kazimieras Stabrauskas] — галерэя
* [http://artyzm.com/artysta.php?id=616 Kazimierz Stabrowski] — галерэя
* [https://polona.pl/search/?filters=contributor:%22Stabrowski,_Kazimierz_(1869--1929)_Autor_wzoru%22,public:1,hasTextContent:0 Паштоўкі з рэпрадукцыямі прац] у бібліятэцы Polona

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Стаброўскі Казімір}}
[[Катэгорыя:Мастакі Польшчы]]
[[Катэгорыя:Мастакі Расійскай імперыі]]
[[Катэгорыя:Мастакі XIX стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Мастакі XX стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Баранавіцкім раёне]]</text>
      <sha1>ke3blx7tb2uke4wvqlg31mmr2p4coq7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152712</id>
      <parentid>5152656</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T18:59:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5152712</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12109" sha1="r9avby1uyg6hw7reb8o6lysawzdlah0" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Стаброўскі}}
{{мастак}}
[[Файл:Kazimierz Stabrowski grób.JPG|thumb|Магіла Казіміра Стаброўскага]]
'''Казімір Стабро́ўскі'''{{sfn|БелЭн|2002}} ({{lang-pl|Kazimierz Stabrowski}}; {{ВД-Прэамбула}}) — [[жывапіс]]ец, [[педагог]].

== Біяграфія ==
Паходзіў з сям’і землеўладальнікаў. У 1880—1887 гадах навучаўся ў Беластоцкай рэальнай вучэльне, а пасля, у 1887—1897 гадах, навучаўся ў [[Імператарская Акадэмія мастацтваў|Імператарскай акадэміі прыгожых мастацтваў у Санкт-Пецярбургу]] пад кіраўніцтвам [[Пвал Чысцякоў|Паўла Чысцякова]], пазней (з 1895 г.) у майстэрні [[Ілья Рэпін|Ільі Рэпіна]]. У Акадэміі ён падтрымліваў кантакты з іншымі студэнтамі з [[Літва|Літвы]], сярод якіх былі: [[Фердынанд Рушчыц]], [[Генрык Вейсенгоф]] i [[Станіслаў Богуш-Сестранцэвіч (мастак)|Станіслаў Богуш-Сестранцэвіч]], а таксама з рускімі, асабліва з сябрамі Таварыства А. Куінджы&lt;ref&gt;Sławomir Bołdok. Modernista czy mistyk?. «Gazeta Antykwaryczna». Nr 25, 04/1998.&lt;/ref&gt;.

У 1893 годзе ён здзейсніў азнаямленчую паездку на Усход, у [[Бейрут]] і Палесціну, па дарозе наведаўшы [[Адэса|Адэсу]], [[Канстанцінопаль]], [[Грэцыя|Грэцыю]] і [[Егіпет]]. У адпаведнасці з практыкай акадэмічных жывапісцаў ён сабраў там вялікі матэрыял, які пазней выкарыстаў, між іншым, для стварэння гістарычнай кампазіцыі, якая стала яго дыпломным праектам, карцінай пад назвай «''Магамет у пустыні (Уцёкі з Меккі)''»&lt;ref name=&quot;autonazwa1&quot;&gt;S. Bołdok.&lt;/ref&gt;.

Сваё майстэрства Стаброўскі ўдасканальваў у [[Акадэмія Жуліяна|Акадэміі Жуліяна]] ў [[Парыж]]ы (1897—1898), дзе пазнаёміўся з творчасцю [[акадэмізм|акадэмічных]] мастакоў [[Жан-Жазеф Бенжамен-Канстант|Бенжамена-Канстанта]] i [[Жан-Поль Ларан|Жана-Поля Ларана]]&lt;ref&gt;[https://culture.pl/pl/tworca/kazimierz-stabrowski Kazimierz Stabrowski]&lt;/ref&gt;, таксама з новымі тэндэнцыямі ў мастацтве: [[імпрэсіянізм]]ам і [[фавізм]]ам. Пасля вяртання ў Санкт-Пецярбург браў актыўны ўдзел у мастацкім жыцці гораду, але выстаўляўся таксама ў Парыжы (Святовая выстаўка, 1900), [[Мюнхен]] ([[1901]]), [[Венецыя]] (1903).

У 1902 годзе ажаніўся са скульптаркай Юліяй Янішэўскай, з якой пазнаёміўся ў Пецярбургскай Акадэміі. У тым жа годзе стаў сябрам {{нп3|Таварыства польскім мастакоў &quot;Sztuka&quot;||pl|Towarzystwo Artystów Polskich „Sztuka”}}. У 1903 г. пасяліўся ў Варшаве, займаўся арганізатарскай і выкладчыцкай дзейнасцю. Разам з [[Конрад Кшыжаноўскі|Конрадам Кшыжаноўскім]] ён спачатку кіраваў прыватнай мастацкай школай, на базе якой удалося аднавіць зачыненую па [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|студзеньскім паўстанні]] варшаўскую [[Школа прыгожых мастацтваў у Варшаве|Школу прыгожых мастацтваў у Варшаве]]. Яе адкрыццё адбылося 19 сакавіка 1904 г. Першым дырэктарам Школы стаў Стаброўскі — на гэтай пасадзе ён працаваў да 1909 г. У выніку канфлікту з педагагічнай радай і Камітэтам апекі на фоне грамадскай дзейнасці Стаброўскага ў галіне [[эзатэрыка|эзатэрыкі]] звольніўся&lt;ref&gt;Materiały ''Słownika artystów polskich'' ISPAN i E. Charazińska (praca mgr.) za Radosław Okulicz-Kozaryn, ''Litwin wśród spadkobierców Króla-Ducha'', Poznań 2007, s. 177, przyp. 15.&lt;/ref&gt;.

У 1909—1913 гадах шмат падарожнічаў, у тым ліку: у [[Францыя|Францыю]], [[Германія|Германію]], [[Швецыя|Швецыю]], [[Іспанія|Іспанію]], [[Італія|Італію]] і [[Канарскі архіпелаг|Канарскія астравы]]. Летнія месяцы праводзіў з сям’ёй у {{нп3|Лужнава|Длужневе|lv|Lūznava}} (у [[шляхецкая сядзіба|сядзібе]] ''{{нп3|Сядзіба ў Лужнава|Длужнава|lv|Lūznavas muiža}}'') на тэрыторыі сучаснай [[Латвія|Латвіі]].

Пасля [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]], якую Стаброўскі правёў у Пецярбургу, у 1918 годзе вярнуўся ў Варшаву. У Расіі новая эстэтыка яго твораў была раскрытыкавана кансерватыўнымі сіламі, але была падтрымана часопісам «[[Свет мастацтва (часопіс)|Мир искусства]]» ({{lang-be|Свет мастацтва}})&lt;ref name=&quot;autonazwa1&quot; /&gt;. У 1920-я гады Стаброўскі зноў шмат падарожнічаў у пошуках матываў жывапісу ў Грэцыю, Турцыю, Марока, Боснію, Швецыю і Нарвегію. У 1922 годзе стаў адным з заснавальнікаў мастацкай групы «''Sursum Corda''»&lt;ref&gt;I. Kossowska.&lt;/ref&gt;.

У красавіку 1927 г. адбылася яго выстаўка з нагоды 40-годдзя мастацкай дзейнасці ў Гарадской мастацкай галерэі ў Лодзі&lt;ref&gt;«Łódź w Ilustracji», [[24]] IV 1927, nr 17, s. 6&lt;/ref&gt;.

Памёр у 1929, пахаваны [[Старыя Павонзкі|Старых Павонзках]] (магіла 205-2-8)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://cmentarze.um.warszawa.pl/pomnik.aspx?pom_id=37589 |title=Cmentarz Stare Powązki: Kazimierz Stabrowski |access-date=30 мая 2024 |archive-date=20 студзеня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220120223129/https://cmentarze.um.warszawa.pl/pomnik.aspx?pom_id=37589 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

== Творчасць ==
Пісаў фігурныя кампазіцыі па матывах казак, легенд і гісторыі (напрыклад, ''«Эгле, каралева вужоў»'', 1900). Ён спалучаў сімвалічныя, фантастычныя і нават містычныя кампазіцыі (цікавіўся [[тэасофія]]й) з дэкаратыўнасцю і стылістыкай мадэрн. Ствараў таксама падарожныя пейзажы і партрэты, займаўся мастацкім рамяством. Сярод яго прац: «Магамет у пустыні» ([[1894]]), «Цішыня ў вёсцы» (паміж 1894—1900), серыя з 11 карцін «Шэсце навальніцы», «Белая ноч у Петраградзе каля раз’езда», «Змярканне ў Лазенкаўскім парку ў Варшаве», «Белыя ночы», партрэты [[С. Дамброўскі|С. Дамброўскага]], [[Ф. Радашэўскі|Ф. Радашэўскага]], [[Л. Рытлінская|Л. Рытлінскай]], [[В. Семяшкова]]й і інш.

== Galeria ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;140&quot;&gt;
Stabrowski-Śnieżynka.jpg|''Сняжынка'', 1891
Eglė žalčių karalienė.jpg|''Эгле, каралева вужоў'', 1900
Kazimierz Stabrowski, Paw - portret Zofii z Jakimowiczów Borucińskiej.jpg|''Паўлін — Партрэт Соф'я з Якімовічаў Баруцінскай'', 1908, [[Нацыянальны музей у Варшаве]]
Kazimierz Stabrowski - Portrait of Bronisław Brykner in fanciful costume - MP 474 - National Museum in Warsaw.jpg|''Партрэт Браніслава Брыкнера ў фантастычным строі'', 1908, Нацыянальны музей у Варшаве
Stabrowski Krolewna.jpg|''Каралева'', 1909-1910
Kazimierz Stabrowski - Consoler of monsters - MP 4622 MNW - National Museum in Warsaw.jpg|''Суцяшыцель пачвар'', 1920, Нацыянальны музей у Варшаве
Kazimierz Stabrowski - Portrait of Laura Pytlińska - MP 464 MNW - National Museum in Warsaw.jpg|''Партрэт Лаўры Пытлінскай'', 1922, Нацыянальны музей у Варшаве
Kazimierz Stabrowski - Fairy tale jewels - MP 465 MNW - National Museum in Warsaw.jpg|''Каштоўнасці з казкі'', 1923, Нацыянальны музей у Варшаве
Kazimierz Stabrowski - Lotosy w parku w Palermo.jpg|''Лотасы ў парку ў Палерма'', 1924, Нацыянальны музей у Варшаве
Kazimierz Stabrowski - Faun – Villa Borghese - MP 3375 MNW - National Museum in Warsaw.jpg|''Фаўн – віла Баргезэ'', 1924, Нацыянальны музей у Варшаве
Portret Eugenii Kierbedziowej - fundatorki Biblioteki Publicznej.jpg| &quot;Партрэт Яўгеніі Кербедзь&quot;, паміж 1909 і 1913
&lt;/gallery&gt;

{{Зноскі}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|15|Стаброўскі Казімір||126}}
* L. Skalska, ''Kazimierz Stabrowski — lata studiów i początki działalności artystycznej'', Rocznik Muzeum Narodowego w Warszawie 1975, t. 19, s. 613nn.
* S. Bołdok, ''Modernista czy mistyk?'', Gazeta Antykwaryczna nr (025) 04/1998 [https://web.archive.org/web/20160307232402/http://sztuka.pl/index.php?chash=e84936f8f0&amp;id=111&amp;tx_ttnews&amp;#91;backpid&amp;#93;=764&amp;tx_ttnews&amp;#91;cat&amp;#93;=150&amp;tx_ttnews&amp;#91;tt_news&amp;#93;=1613 online]
* E. Charazińska, ''Kazimierz Stabrowski — malarz i pedagog'' (niepubl. praca magisterska) Uniw. Warszawski 1974
* ''Od starożytności do współczesności — Malarstwo i rzeźba'', Wydawnictwo Naukowe PWN S.A., Warszawa 2006

== Спасылкі ==
* {{bis.nlb.by|129281|Стаброўскі Казімір}}
* [https://www.limis.lt/personalities/3970642 Kazimieras Stabrauskas] — галерэя
* [http://artyzm.com/artysta.php?id=616 Kazimierz Stabrowski] — галерэя
* [https://polona.pl/search/?filters=contributor:%22Stabrowski,_Kazimierz_(1869--1929)_Autor_wzoru%22,public:1,hasTextContent:0 Паштоўкі з рэпрадукцыямі прац] у бібліятэцы Polona

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Стаброўскі Казімір}}
[[Катэгорыя:Мастакі Польшчы]]
[[Катэгорыя:Мастакі Расійскай імперыі]]
[[Катэгорыя:Мастакі XIX стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Мастакі XX стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Баранавіцкім раёне]]</text>
      <sha1>r9avby1uyg6hw7reb8o6lysawzdlah0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Леў Абрамавіч Сыркін</title>
    <ns>0</ns>
    <id>185694</id>
    <revision>
      <id>5152605</id>
      <parentid>4629101</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T12:59:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5152605</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3762" sha1="clizyycspcrc1x31tve60izo75mjytb" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Сыркін}}
{{Вучоны}}
'''Леў Абрамавіч Сыркін''' ({{lang-ru|Лев Абрамович Сыркин}}; {{ДН|2|8|1894}}, [[Шчадрын (Жлобінскі раён)|Шчадрын]], [[Жлобінскі раён]], [[Гомельская вобласць]] — {{ДС|17|3|1951}}, {{МС|Масква||}}) — савецкі гігіеніст, [[антраполаг]], [[педагог]], арганізатар [[Гігіена|гігіенічнай]] навукі і адукацыі. [[Доктар медыцынскіх навук]], [[прафесар]].

== Біяграфія ==
Нарадзіўся ў сям’і служачага лясной канторы. Атэстат сталасці з залатым медалём атрымаў у Гомельскай гімназіі. Вучыўся на першым курсе медыцынскага факультэта [[Цюрыхскі ўніверсітэт|Цюрыхскага ўніверсітэта]], затым — на аналагічным факультэце 1-га Маскоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта, які скончыў у 1919 годзе са званнем лекара. З 1922 года на кафедры сацыяльнай медыцыны (гігіены) пад кіраўніцтвам Н. А. Сямашка. З гэтага моманту пачалася яго шматгранная навукова — даследчая, адміністрацыйная і педагагічная праца.

З 1930 годзе ўзнначальваў першую ў [[СССР]] кафедру школьнай гігіены 2-га Маскоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта (у далейшым — [[2-гі Маскоўскі медыцынскі інстытут]]), затым ён — прафесар кафедры гігіены. З 1943 г. і да канца жыцця ўзначальваў кафедру гігіены Фармацэўтычнага інстытута (цяпер фармацэўтычны факультэт Першага МДМУ імя І. М. Сечанава).

У 1944 годзе, пад патранажам Н. А. Сямашка, спрыяў з’яўленню Інстытута школьнай гігіены ў структуры Акадэміі педагагічных навук (цяпер Інстытут узроставай фізіялогіі РАТ). Мэтай было навуковае забеспячэнне сістэмы аховы здароўя дзяцей, правядзенне гігіенічных даследаванняў у агульнаадукацыйных школах, дзіцячых дамах і садках, спецыялізаваных і пазашкольных установах у пасляваенны час.

Аўтар кіраўнікоў па фізічным развіцці падручнікаў па школьнай гігіене з 1932 па 1948 год, артыкулаў па сацыяльнай гігіене, гігіене дзяцей і падлеткаў.

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* [http://all-gigiena.ru/personi/sirkin-lev-abramovich] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140208020105/http://all-gigiena.ru/personi/sirkin-lev-abramovich |date=8 лютага 2014 }}
{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Сыркін Леў Абрамавіч}}
[[Катэгорыя:Дактары медыцынскіх навук]]
[[Катэгорыя:Антраполагі СССР]]
[[Катэгорыя:Педагогі СССР]]
[[Катэгорыя:Гігіеністы]]</text>
      <sha1>clizyycspcrc1x31tve60izo75mjytb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Птушкі ў цярноўніку (міні-серыял)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>188845</id>
    <revision>
      <id>5152806</id>
      <parentid>4761103</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:14:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Feeleman перанёс старонку [[Птушкі ў цярноўніку (мінісерыял)]] у [[Птушкі ў цярноўніку (міні-серыял)]]: Назва з памылкай правапісу</comment>
      <origin>4761103</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4175" sha1="nh00wwhycopygfcqxgky9eksburx6j9" xml:space="preserve">{{Серыял}}
«'''Птушкі ў цярноўніку'''» ({{lang-en|The Thorn Birds}}, {{lang-ru|Поющие в терновнике}}) — міні-серыял, экранізацыя [[Птушкі на цернях (раман)|твора]] [[Аўстралія|аўстралійскай]] пісьменніцы [[Колін Мак-Калау]].

== Сюжэт ==
Экранізацыя вядомага [[Птушкі на цернях (раман)|рамана]] пісьменніцы [[Колін Мак-Калау]] расказвае эпічную гісторыю жыцця сям’і Кліры, якая пераехала з [[Новая Зеландыя|Новай Зеландыі]] на ранча ў [[Аўстралія|Аўстраліі]]. Падзеі разгортваюцца вакол забароненага кахання Мэгі Кліры і амбіцыйнага каталіцкага святара Ральфа дэ Брыкасара.

== У ролях ==
* [[Рычард Чэмберлен]] — ''Айцец Ральф дэ Брыкасар''
* [[Рэйчэл Уорд]] — ''Мэген «Мэгі» Кліры''
* [[Джын Сіманс (актрыса)|Джын Сіманс]] — ''Фіёна «Фiя» Кліры''
* [[Рычард Кілі]] — ''Падрык «Пэддзі» Кліры''
* [[Барбара Стэнвік]] — ''Мэры Элізабэт Кліры Карсан''
* [[Крыстафер Пламер]] — ''Архіепіскап Віторыа дзі Канціні-Верчэзэ''
* [[Браян Браўн]] — ''Люк О’Ніл''
* [[Мэр Уінінхэм]] — ''Джасціна О’Ніл''
* [[Пайпер Лоры]] — ''Эн Мюлер''
* [[Брэт Кален]] — ''Боб Кліры''

== Узнагароды і намінацыі ==
* 1984 — перамога ў намінацыі «Найлепшы акцёр міні-серыяла або фільма на ТБ» «[[Птушкі на цернях (раман)|Птушкі ў цярноўніку]]» [[Рычард Чэмберлен]] на прэмію [[Залаты глобус]].

== Цікавыя факты ==
Прадмова да фільма, узятая з кнігі:
{{цытата|Ёсць такая легенда - пра птушку, што спявае толькі адзін раз за ўсё жыццё, але затое прыгажэй чым усе на свеце. Аднойчы яна пакідае сваё гняздо і ляціць шукаць куст цярноўніку, і не супакоіцца, пакуль не знойдзе. Сярод калючых галін запявае яна песню і кідаецца грудзьмі на самы доўгі, самы востры шып. І, узвышаючыся над невымоўнаю мукаю, так спявае, паміраючы, што гэтай радаснай песні пазайздросцілі б і жаўрук, і салавей. Адзіная, непараўнальная песня, і дастаецца яна коштам жыцця. Але ўвесь свет замірае, прыслухоўваючыся, і сам Бог усміхаецца ў нябёсах. Бо ўсё самае лепшае купляецца толькі коштам вялікай пакуты... Прынамсі так кажа легенда.}}

== Зноскі ==
{{reflist}}

== Спасылкі ==
* {{IMDb title|0085101|«Птушкі ў цярноўніку»}}
* {{cite web|url=http://www.museum.tv/eotvsection.php?entrycode=thornbirds|title=The Thorn Birds|publisher=Encyclopedia of Television|lang=en|accessdate=2013-02-27|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EzcOWtde?url=http://www.museum.tv/eotvsection.php?entrycode=thornbirds|archivedate=9 сакавіка 2013|url-status=dead}}

{{бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове]]
[[Катэгорыя:Фільмы Аўстраліі]]
[[Катэгорыя:Тэлесерыялы ЗША]]
[[Катэгорыя:Фільмы-драмы ЗША]]</text>
      <sha1>nh00wwhycopygfcqxgky9eksburx6j9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152821</id>
      <parentid>5152806</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T09:03:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <comment>+[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»]]; +[[Катэгорыя:Тэлесерыялы 1983 года]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5152821</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4318" sha1="nhbeghln7rcbxp1scqvtny7w9gioqr6" xml:space="preserve">{{Серыял}}
«'''Птушкі ў цярноўніку'''» ({{lang-en|The Thorn Birds}}, {{lang-ru|Поющие в терновнике}}) — міні-серыял, экранізацыя [[Птушкі на цернях (раман)|твора]] [[Аўстралія|аўстралійскай]] пісьменніцы [[Колін Мак-Калау]].

== Сюжэт ==
Экранізацыя вядомага [[Птушкі на цернях (раман)|рамана]] пісьменніцы [[Колін Мак-Калау]] расказвае эпічную гісторыю жыцця сям’і Кліры, якая пераехала з [[Новая Зеландыя|Новай Зеландыі]] на ранча ў [[Аўстралія|Аўстраліі]]. Падзеі разгортваюцца вакол забароненага кахання Мэгі Кліры і амбіцыйнага каталіцкага святара Ральфа дэ Брыкасара.

== У ролях ==
* [[Рычард Чэмберлен]] — ''Айцец Ральф дэ Брыкасар''
* [[Рэйчэл Уорд]] — ''Мэген «Мэгі» Кліры''
* [[Джын Сіманс (актрыса)|Джын Сіманс]] — ''Фіёна «Фiя» Кліры''
* [[Рычард Кілі]] — ''Падрык «Пэддзі» Кліры''
* [[Барбара Стэнвік]] — ''Мэры Элізабэт Кліры Карсан''
* [[Крыстафер Пламер]] — ''Архіепіскап Віторыа дзі Канціні-Верчэзэ''
* [[Браян Браўн]] — ''Люк О’Ніл''
* [[Мэр Уінінхэм]] — ''Джасціна О’Ніл''
* [[Пайпер Лоры]] — ''Эн Мюлер''
* [[Брэт Кален]] — ''Боб Кліры''

== Узнагароды і намінацыі ==
* 1984 — перамога ў намінацыі «Найлепшы акцёр міні-серыяла або фільма на ТБ» «[[Птушкі на цернях (раман)|Птушкі ў цярноўніку]]» [[Рычард Чэмберлен]] на прэмію [[Залаты глобус]].

== Цікавыя факты ==
Прадмова да фільма, узятая з кнігі:
{{цытата|Ёсць такая легенда - пра птушку, што спявае толькі адзін раз за ўсё жыццё, але затое прыгажэй чым усе на свеце. Аднойчы яна пакідае сваё гняздо і ляціць шукаць куст цярноўніку, і не супакоіцца, пакуль не знойдзе. Сярод калючых галін запявае яна песню і кідаецца грудзьмі на самы доўгі, самы востры шып. І, узвышаючыся над невымоўнаю мукаю, так спявае, паміраючы, што гэтай радаснай песні пазайздросцілі б і жаўрук, і салавей. Адзіная, непараўнальная песня, і дастаецца яна коштам жыцця. Але ўвесь свет замірае, прыслухоўваючыся, і сам Бог усміхаецца ў нябёсах. Бо ўсё самае лепшае купляецца толькі коштам вялікай пакуты... Прынамсі так кажа легенда.}}

== Зноскі ==
{{reflist}}

== Спасылкі ==
* {{IMDb title|0085101|«Птушкі ў цярноўніку»}}
* {{cite web|url=http://www.museum.tv/eotvsection.php?entrycode=thornbirds|title=The Thorn Birds|publisher=Encyclopedia of Television|lang=en|accessdate=2013-02-27|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EzcOWtde?url=http://www.museum.tv/eotvsection.php?entrycode=thornbirds|archivedate=9 сакавіка 2013|url-status=dead}}

{{бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове]]
[[Катэгорыя:Фільмы Аўстраліі]]
[[Катэгорыя:Тэлесерыялы ЗША]]
[[Катэгорыя:Фільмы-драмы ЗША]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»]]
[[Катэгорыя:Тэлесерыялы 1983 года]]</text>
      <sha1>nhbeghln7rcbxp1scqvtny7w9gioqr6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Яўген Канстанцінавіч Анішчанка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191901</id>
    <revision>
      <id>5152606</id>
      <parentid>5152529</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T13:00:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5152606</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12045" sha1="dtisbo9dhejptki0x12hu8kkme5flt8" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Анішчанка}}
{{навуковец}}
'''Яўге́н Канстанці́навіч Ані́шчанка''' ({{ВДП}}) — [[беларусы|беларускі]] [[Гісторыя|гісторык]]. [[Кандыдат навук|Кандыдат гістарычных навук]] (1989).

Даследаваў гісторыю [[Падзелы Рэчы Паспалітай|падзелаў Рэчы Паспалітай]] і іншыя тэмы па [[гісторыя Беларусі|гісторыі Беларусі]] XVIII—XIX стст. З’яўляецца аўтарам 27 кніг і больш за 400 навуковых артыкулаў, у тым ліку ў часопісах «[[Беларускі гістарычны часопіс]]», «[[Полымя (часопіс)|Полымя]]»&lt;ref name=&quot;BSMU&quot;&gt;[http://www.bsmu.by/page/3/871/Спіс Супрацоўнікаў кафедры грамадскага здароўя і аховы здароўя БДМУ.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140829064412/http://www.bsmu.by/page/3/871/|date=29 жніўня 2014}} (рус.)&lt;/ref&gt;. Адзін з аўтараў «[[Энцыклапедыя гісторыі Беларусі|Энцыклапедыі гісторыі Беларусі]]», «Нарысы гісторыі Беларусі» (ч. 1, Мн. : [[Беларусь (выдавецтва)|Беларусь]], 1994), «Гісторыя сялянства Беларусі» (Т. 1, Мн. : [[Беларуская навука (выдавецтва)|Беларуская навука]], 1997). Адзін з арганізатараў [[Грамадскае аб’яднанне|ГА]] «[[Асацыяцыя свабодных беларускіх гісторыкаў]]».

== Біяграфія ==
Нарадзіўся ў сям’і [[Аграномія|агранома]] і [[Калгас|калгасніцы]]. Пасля шасці класаў васьмігадовай школы у вёсцы Бранцава скончыў [[Гімназія-каледж мастацтваў імя І. В. Ахрэмчыка|Рэспубліканскую школу-інтэрнат па музыцы і выяўленчым мастацтве]], клас [[жывапіс]]у разам з вядомымі [[Мастак|мастакамі]] [[Аляксандр Анатолевіч Ісачоў|Аляксандрам Ісачовым]] і [[Андрэй Мікалаевіч Смаляк|Андрэем Смаляком]] (1968—1972), затым — на выдатна [[гістарычны факультэт БДУ]] (1973—1978).

Пасля двухгадовай службы камандзірам узвода ва [[Узброеныя Сілы СССР|Узброеных Сілах СССР]], працаваў у Мінску [[настаўнік]]ам у СШ № 43, 73 і 116 (1981—1983), выкладчыкам у [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт культуры і мастацтваў|Мінскім інстытуце культуры]] (1983—1985).

З 1985 года — у [[Інстытут гісторыі НАНБ|Інстытуце гісторыі АН БССР]] (з 1991 года — [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|НАН Беларусі]]): у 1985—1986 гадах — старшы лабарант, у 1986—1989 гадах — [[Аспірантура|аспірант]], у 1989—1992 гадах — [[малодшы навуковы супрацоўнік]], у 1992—1993 гадах — [[навуковы супрацоўнік]], у 1993—2007 гадах — [[старшы навуковы супрацоўнік]]. У 1989 годзе абараніў [[кандыдат навук|кандыдацкую]] [[дысертацыя|дысертацыю]] па тэме «Земельные отношения в Восточной Белоруссии во второй половине XVIII — начале XIX вв.» (навуковы кіраўнік [[Васіль Іванавіч Мялешка|В. І. Мялешка]]).

У 2004 годзе абараніў [[доктар навук|доктарскую]] дысертацыю па тэме «Палітычная гісторыя Беларусі ў часы падзелу Рэчы Паспалітай», якая, аднак, не была зацверджана [[Вышэйшая атэстацыйная камісія Рэспублікі Беларусь|ВАК РБ]]&lt;ref name=NN&gt;[http://nashaniva.by/index.php?c=ar&amp;i=6877 Яўген Анішчанка: «За Каваленем Інстытут гісторыі ператварыўся ў магілу»]{{Недаступная спасылка}} — артыкул на сайце газеты «[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]»&lt;/ref&gt;.

19 лютага 2007 года атэстацыйная камісія Інстытута гісторыі прызнала, што Анішчанка не адпавядае пасадзе старшэйшага навуковага супрацоўніка, якую ён займаў: яму было ўказана на адсутнасць рэцэнзій на публікацыі калег і слабую прэзентацыю вынікаў сваіх даследаванняў на навуковых канферэнцыях. На наступны дзень вучоны падаў заяву аб звальненні з Інстытута, таму што па выніках атэстацыі яму не было прапанавана ні выправіць недахопы ў працы, ні перавесціся на іншую пасаду. На думку Анішчанкі, сапраўднай прычынай такога рашэння атэстацыйнай камісіяй у адносінах да яго з’яўляліся тэматыка і вынікі яго даследаванняў&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://naviny.by/rubrics/society/2007/02/27/ic_news_116_267422|title=Из Института истории НАН Беларуси уволен ученый Евгений Анищенко|website=naviny.by|date=2007-02-27|access-date=2026-06-08}}&lt;/ref&gt;, якія не адпавядаюць дзяржаўнай ідэалогіі, адкрытая крытыка з яго боку палітыкі кіраўніцтва Інстытута, накіраванай на ліквідацыю рэшткаў акадэмічных свабод, а таксама яго актыўная грамадзянская і прафесійная пазіцыя&lt;ref name=NN/&gt;.

Пасля звальнення Яўген Анішчанка ў 2009—2010 гадах працаваў дворнікам (сцвярджаў, што праз грамадскі рэзананс, звязаны з яго звальненнем, яго не бралі нават настаўнікам у школу&lt;ref&gt;[http://www.polskieradio.pl/zagranica/by/news/artykul49055.html ''Гарачка Г.'' Беспрацоўны гісторык // Беларуская служба Польскага радыё для замежжа. — 01.03.2007]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;). У 2007—2009 гадах быў галоўным архівістам і вядучым навуковым супрацоўнікам [[Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі|Нацыянальнага гістарычнага архіва Беларусі]], у 2010—2013 гадах працаваў на пасадзе [[дацэнт]]а кафедры права і паліталогіі ў [[Інстытут парламентарызму і прадпрымальніцтва|Інстытуце парламентарызму і прадпрымальніцтва]]&lt;ref&gt;Корзенко, Г. В. Историки Беларуси в начале XXI столетия. Биобиблиографический справочник. — Мн. : [[Беларуская навука (выдавецтва)|Белорусская наука]], 2007. — С. 14; Институт истории НАН Беларуси в лицах. 1929—2008 гг. Биобиблиографический справочник. — Мн.: [[Беларуская навука (выдавецтва)|Беларуская навука]], 2008. — С. 111, 371, 386, 391.&lt;/ref&gt;. З 2013 года працаваў выкладчыкам гісторыі медыцыны на пасадзе [[дацэнт]]а кафедры грамадскага здароўя і аховы здароўя [[Беларускі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта]]&lt;ref name=BSMU/&gt;.

Памёр 16 мая 2021 года ад наступстваў [[COVID-19|каранавіруснай інфекцыі]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/272989|title=Памёр гісторык Яўген Анішчанка|website=Наша Ніва|date=2021-05-16|access-date=2026-06-08}}&lt;/ref&gt;.

== Сям’я ==
Жонка (трэцяя) Ажгірэй Аліна, дзеці Дзяніс і Аляксандр.

== Бібліяграфія ==
{{Загатоўка раздзела}}
* Анішчанка, Я. К. Інкарпарацыя: Літоўская правінцыя ў падзелах Рэчы Паспалітай / Я. К. Анішчанка. — Мн. : Хурсік, 2003. — 470 с.
* Анішчанка, Я. К. Палітычная гісторыя у часы падзелу Рэчы Паспалітай : Доктарская дысертацыя / Я. К. Анішчанка. — Мн. : [[Віктар Уладзіміравіч Хурсік|Хурсік]], 2006. — 256 с.
* Анішчанка, Я. К. Збор твораў : у 6 т. / Я. К. Анішчанка. — Мн. : [[Віктар Уладзіміравіч Хурсік|Выд. В. Хурсік]], 2004—2010. — Т. 4: Ураднікі беларускіх земляў ВКЛ пры Станіславе Панятоўскім: спісы на рус. мове. — 2008. — 532 с.
* Анішчанка, Я. К. Збор твораў : у 6 т. / Я. К. Анішчанка. — Мн. : [[Віктар Уладзіміравіч Хурсік|Выд. В. Хурсік]], 2004—2010. — Т. 5: Абывацелі правінцыі: Інструкцыі шляхецкіх сеймікаў беларускіх земляў ВКЛ (Літоўская правінцыя). Зб. дакум. — 2009. — 532 с.
* Анищенко, Е. К. Шляхта Мстиславского воеводства: Список XVIII ст. / Е. К. Анищенко. — Мн. : В. Хурсик, 2013. — 308 с. ISBN 978-985-7025-01-5
* Анищенко, Е. К. Шляхта Речицкого повета. Список XVIII ст. — Мн. : В. Хурсик, 2014. — 230 с.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* ''Корзенко, Г. В.'' Историки Беларуси в начале XXI столетия. Биобиблиографический справочник / Г. В. Корзенко. — Мн. : [[Беларуская навука (выдавецтва)|Белорусская наука]]. — 2007.

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Анішчанка Яўген Канстанцінавіч}}
[[Катэгорыя:Кандыдаты гістарычных навук]]
[[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Архівісты Беларусі]]
[[Катэгорыя:Памерлі ад каранавіруснай інфекцыі COVID-19]]</text>
      <sha1>dtisbo9dhejptki0x12hu8kkme5flt8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152608</id>
      <parentid>5152606</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T13:01:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5152608</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11901" sha1="qqsq1t3rs8cwif1746g8n27xn9fjzb2" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Анішчанка}}
{{навуковец}}
'''Яўге́н Канстанці́навіч Ані́шчанка''' ({{ВДП}}) — [[беларусы|беларускі]] [[Гісторыя|гісторык]]. [[Кандыдат навук|Кандыдат гістарычных навук]] (1989).

Даследаваў гісторыю [[Падзелы Рэчы Паспалітай|падзелаў Рэчы Паспалітай]] і іншыя тэмы па [[гісторыя Беларусі|гісторыі Беларусі]] XVIII—XIX стст. З’яўляецца аўтарам 27 кніг і больш за 400 навуковых артыкулаў, у тым ліку ў часопісах «[[Беларускі гістарычны часопіс]]», «[[Полымя (часопіс)|Полымя]]»&lt;ref name=&quot;BSMU&quot;&gt;[http://www.bsmu.by/page/3/871/Спіс Супрацоўнікаў кафедры грамадскага здароўя і аховы здароўя БДМУ.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140829064412/http://www.bsmu.by/page/3/871/|date=29 жніўня 2014}} (рус.)&lt;/ref&gt;. Адзін з аўтараў «[[Энцыклапедыя гісторыі Беларусі|Энцыклапедыі гісторыі Беларусі]]», «Нарысы гісторыі Беларусі» (ч. 1, Мн. : Беларусь, 1994), «Гісторыя сялянства Беларусі» (Т. 1, Мн. : [[Беларуская навука (выдавецтва)|Беларуская навука]], 1997). Адзін з арганізатараў ГА «[[Асацыяцыя свабодных беларускіх гісторыкаў]]».

== Біяграфія ==
Нарадзіўся ў сям’і [[Аграномія|агранома]] і [[Калгас|калгасніцы]]. Пасля шасці класаў васьмігадовай школы ў вёсцы Бранцава скончыў [[Гімназія-каледж мастацтваў імя І. В. Ахрэмчыка|Рэспубліканскую школу-інтэрнат па музыцы і выяўленчым мастацтве]], клас жывапісу разам з вядомымі мастакамі [[Аляксандр Анатолевіч Ісачоў|Аляксандрам Ісачовым]] і [[Андрэй Мікалаевіч Смаляк|Андрэем Смаляком]] (1968—1972), затым — на выдатна [[гістарычны факультэт БДУ]] (1973—1978).

Пасля двухгадовай службы камандзірам узвода ва [[Узброеныя Сілы СССР|Узброеных Сілах СССР]], працаваў у Мінску настаўнікам у СШ № 43, 73 і 116 (1981—1983), выкладчыкам у [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт культуры і мастацтваў|Мінскім інстытуце культуры]] (1983—1985).

З 1985 года — у [[Інстытут гісторыі НАНБ|Інстытуце гісторыі АН БССР]] (з 1991 года — [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|НАН Беларусі]]): у 1985—1986 гадах — старшы лабарант, у 1986—1989 гадах — [[Аспірантура|аспірант]], у 1989—1992 гадах — [[малодшы навуковы супрацоўнік]], у 1992—1993 гадах — [[навуковы супрацоўнік]], у 1993—2007 гадах — [[старшы навуковы супрацоўнік]]. У 1989 годзе абараніў [[кандыдат навук|кандыдацкую]] [[дысертацыя|дысертацыю]] па тэме «Земельные отношения в Восточной Белоруссии во второй половине XVIII — начале XIX вв.» (навуковы кіраўнік [[Васіль Іванавіч Мялешка|В. І. Мялешка]]).

У 2004 годзе абараніў доктарскую дысертацыю па тэме «Палітычная гісторыя Беларусі ў часы падзелу Рэчы Паспалітай», якая, аднак, не была зацверджана [[Вышэйшая атэстацыйная камісія Рэспублікі Беларусь|ВАК РБ]]&lt;ref name=NN&gt;[http://nashaniva.by/index.php?c=ar&amp;i=6877 Яўген Анішчанка: «За Каваленем Інстытут гісторыі ператварыўся ў магілу»]{{Недаступная спасылка}} — артыкул на сайце газеты «[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]»&lt;/ref&gt;.

19 лютага 2007 года атэстацыйная камісія Інстытута гісторыі прызнала, што Анішчанка не адпавядае пасадзе старшэйшага навуковага супрацоўніка, якую ён займаў: яму было ўказана на адсутнасць рэцэнзій на публікацыі калег і слабую прэзентацыю вынікаў сваіх даследаванняў на навуковых канферэнцыях. На наступны дзень вучоны падаў заяву аб звальненні з Інстытута, таму што па выніках атэстацыі яму не было прапанавана ні выправіць недахопы ў працы, ні перавесціся на іншую пасаду. На думку Анішчанкі, сапраўднай прычынай такога рашэння атэстацыйнай камісіяй у адносінах да яго з’яўляліся тэматыка і вынікі яго даследаванняў&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://naviny.by/rubrics/society/2007/02/27/ic_news_116_267422|title=Из Института истории НАН Беларуси уволен ученый Евгений Анищенко|website=naviny.by|date=2007-02-27|access-date=2026-06-08}}&lt;/ref&gt;, якія не адпавядаюць дзяржаўнай ідэалогіі, адкрытая крытыка з яго боку палітыкі кіраўніцтва Інстытута, накіраванай на ліквідацыю рэшткаў акадэмічных свабод, а таксама яго актыўная грамадзянская і прафесійная пазіцыя&lt;ref name=NN/&gt;.

Пасля звальнення Яўген Анішчанка ў 2009—2010 гадах працаваў дворнікам (сцвярджаў, што праз грамадскі рэзананс, звязаны з яго звальненнем, яго не бралі нават настаўнікам у школу&lt;ref&gt;[http://www.polskieradio.pl/zagranica/by/news/artykul49055.html ''Гарачка Г.'' Беспрацоўны гісторык // Беларуская служба Польскага радыё для замежжа. — 01.03.2007]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;). У 2007—2009 гадах быў галоўным архівістам і вядучым навуковым супрацоўнікам [[Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі|Нацыянальнага гістарычнага архіва Беларусі]], у 2010—2013 гадах працаваў на пасадзе [[дацэнт]]а кафедры права і паліталогіі ў [[Інстытут парламентарызму і прадпрымальніцтва|Інстытуце парламентарызму і прадпрымальніцтва]]&lt;ref&gt;Корзенко, Г. В. Историки Беларуси в начале XXI столетия. Биобиблиографический справочник. — Мн. : [[Беларуская навука (выдавецтва)|Белорусская наука]], 2007. — С. 14; Институт истории НАН Беларуси в лицах. 1929—2008 гг. Биобиблиографический справочник. — Мн.: [[Беларуская навука (выдавецтва)|Беларуская навука]], 2008. — С. 111, 371, 386, 391.&lt;/ref&gt;. З 2013 года працаваў выкладчыкам гісторыі медыцыны на пасадзе [[дацэнт]]а кафедры грамадскага здароўя і аховы здароўя [[Беларускі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта]]&lt;ref name=BSMU/&gt;.

Памёр 16 мая 2021 года ад наступстваў [[COVID-19|каранавіруснай інфекцыі]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/272989|title=Памёр гісторык Яўген Анішчанка|website=Наша Ніва|date=2021-05-16|access-date=2026-06-08}}&lt;/ref&gt;.

== Сям’я ==
Жонка (трэцяя) Аліна Ажгірэй, дзеці Дзяніс і Аляксандр.

== Бібліяграфія ==
{{Загатоўка раздзела}}
* Анішчанка, Я. К. Інкарпарацыя: Літоўская правінцыя ў падзелах Рэчы Паспалітай / Я. К. Анішчанка. — Мн. : Хурсік, 2003. — 470 с.
* Анішчанка, Я. К. Палітычная гісторыя у часы падзелу Рэчы Паспалітай : Доктарская дысертацыя / Я. К. Анішчанка. — Мн. : [[Віктар Уладзіміравіч Хурсік|Хурсік]], 2006. — 256 с.
* Анішчанка, Я. К. Збор твораў : у 6 т. / Я. К. Анішчанка. — Мн. : [[Віктар Уладзіміравіч Хурсік|Выд. В. Хурсік]], 2004—2010. — Т. 4: Ураднікі беларускіх земляў ВКЛ пры Станіславе Панятоўскім: спісы на рус. мове. — 2008. — 532 с.
* Анішчанка, Я. К. Збор твораў : у 6 т. / Я. К. Анішчанка. — Мн. : [[Віктар Уладзіміравіч Хурсік|Выд. В. Хурсік]], 2004—2010. — Т. 5: Абывацелі правінцыі: Інструкцыі шляхецкіх сеймікаў беларускіх земляў ВКЛ (Літоўская правінцыя). Зб. дакум. — 2009. — 532 с.
* Анищенко, Е. К. Шляхта Мстиславского воеводства: Список XVIII ст. / Е. К. Анищенко. — Мн. : В. Хурсик, 2013. — 308 с. ISBN 978-985-7025-01-5
* Анищенко, Е. К. Шляхта Речицкого повета. Список XVIII ст. — Мн. : В. Хурсик, 2014. — 230 с.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* ''Корзенко, Г. В.'' Историки Беларуси в начале XXI столетия. Биобиблиографический справочник / Г. В. Корзенко. — Мн. : [[Беларуская навука (выдавецтва)|Белорусская наука]]. — 2007.

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Анішчанка Яўген Канстанцінавіч}}
[[Катэгорыя:Кандыдаты гістарычных навук]]
[[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Архівісты Беларусі]]
[[Катэгорыя:Памерлі ад каранавіруснай інфекцыі COVID-19]]</text>
      <sha1>qqsq1t3rs8cwif1746g8n27xn9fjzb2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Партал:Біялогія/Новыя артыкулы</title>
    <ns>100</ns>
    <id>193297</id>
    <revision>
      <id>5152669</id>
      <parentid>5152252</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T15:51:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NirvanaBot</username>
        <id>40832</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+1 новых</comment>
      <origin>5152669</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2253" sha1="rvbjj3yvy7b6zc2rqbh06k6iqlmswvw" xml:space="preserve">{{Новы артыкул|Высыпка|2026-06-07T18:25:14Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Кайданкі|2026-06-07T07:03:16Z|DobryBrat}}
{{Новы артыкул|Кайданы|2026-06-06T18:18:03Z|DobryBrat}}
{{Новы артыкул|Сасна веймутава ў сядзібе акадэміка В. В. Пашкевіча|2026-06-05T20:06:18Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Макадамія|2026-06-03T13:00:41Z|Culamar}}
{{Новы артыкул|Аўсяніца лугавая|2026-06-01T18:05:49Z|JerzyKundrat}}
{{Новы артыкул|Лебядзіны заказнік|2026-06-01T17:09:53Z|JerzyKundrat}}
{{Новы артыкул|Падсады (заказнік)|2026-06-01T17:04:19Z|JerzyKundrat}}
{{Новы артыкул|Дакудаўскі заказнік|2026-06-01T16:42:53Z|JerzyKundrat}}
{{Новы артыкул|Салтан Кекезавіч Магаметаў|2026-06-01T14:43:13Z|DBatura}}
{{Новы артыкул|Луі Жан Мары Дабантон|2026-06-01T09:14:56Z|JerzyKundrat}}
{{Новы артыкул|Мінскі японскі сад|2026-05-30T10:51:22Z|Γλωσσολαλιά}}
{{Новы артыкул|Пушча|2026-05-25T06:46:19Z|M.L.Bot}}
{{Новы артыкул|Фёдар Сяргеевіч Фешчанка|2026-05-24T20:34:52Z|DobryBrat}}
{{Новы артыкул|Горкі каштан васьмітычынкавы|2026-05-23T11:14:21Z|JerzyKundrat}}
{{Новы артыкул|Апельсін (плод)|2026-05-22T15:26:11Z|Γλωσσολαλιά}}
{{Новы артыкул|Тамара Амвросьеўна Будкевіч|2026-05-22T08:10:36Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Уладзімір Пятровіч Заманскі|2026-05-17T17:40:15Z|StarDeg}}
{{Новы артыкул|Векавы дуб (Шыпілавічы)|2026-05-06T15:10:21Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Векавы вяз (Мар’іна Горка)|2026-05-06T14:54:52Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rvbjj3yvy7b6zc2rqbh06k6iqlmswvw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Чэмпіянаты свету па хакеі з шайбай</title>
    <ns>10</ns>
    <id>195306</id>
    <revision>
      <id>5152716</id>
      <parentid>5151596</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T19:37:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emilia Noah</username>
        <id>155537</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>5152716</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49756" sha1="odkegcga113xk25dim2grk53696ej35" xml:space="preserve">{{Navbox
|name    = Чэмпіянаты свету па хакеі з шайбай
|title   = [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай|Чэмпіянаты свету па хакеі з шайбай]]
|bodyclass = hlist
|state   = &lt;includeonly&gt;{{{state|collapsed}}}&lt;/includeonly&gt;
|image   = [[Выява:Praha, magistrát na Mariánském náměstí, pohár pro mistra světa IIHF v ledním hokeji (2).jpg|100пкс]]
|above   = 
|style = 
|group1  = Каманды {{Не перакладзена 5|Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2027|чэмпіянату 2027|de|Eishockey-Weltmeisterschaft der Herren 2027}}
|list1   =
* {{Сцяг|Аўстрыя}} {{Не перакладзена 5|Зборная Аўстрыі па хакеі з шайбай|Аўстрыя|de|Österreichische Eishockeynationalmannschaft}}
* {{Сцяг|Венгрыя}} {{Не перакладзена 5|Зборная Венгрыі па хакеі з шайбай|Венгрыя|hu|Magyar férfi jégkorong-válogatott}}
* {{Сцяг|Германія}} [[Зборная Германіі па хакеі з шайбай|Германія]]
* {{Сцяг|Данія}} [[Зборная Даніі па хакеі з шайбай|Данія]]
* {{Сцяг|ЗША}} [[Зборная ЗША па хакеі з шайбай|ЗША]]
* {{Сцяг|Казахстан}} [[Зборная Казахстана па хакеі з шайбай|Казахстан]]
* {{Сцяг|Канада}} [[Зборная Канады па хакеі з шайбай|Канада]]
* {{Сцяг|Латвія}} [[Зборная Латвіі па хакеі з шайбай|Латвія]]
* {{Сцяг|Нарвегія}} [[Зборная Нарвегіі па хакеі з шайбай|Нарвегія]]
* {{Сцяг|Славакія}} [[Зборная Славакіі па хакеі з шайбай|Славакія]]
* {{Сцяг|Славенія}} {{Не перакладзена 5|Зборная Славеніі па хакеі з шайбай|Славенія|sl|Slovenska moška hokejska reprezentanca}}
* {{Сцяг|Украіна}} [[Зборная Украіны па хакеі з шайбай|Украіна]]
* {{Сцяг|Фінляндыя}} [[Зборная Фінляндыі па хакеі з шайбай|Фінляндыя]]
* {{Сцяг|Чэхія}} {{Не перакладзена 5|Зборная Чэхіі па хакеі з шайбай|Чэхія|cs|Česká hokejová reprezentace}}
* {{Сцяг|Швейцарыя}} [[Зборная Швейцарыі па хакеі з шайбай|Швейцарыя]]
* {{Сцяг|Швецыя}} [[Зборная Швецыі па хакеі з шайбай|Швецыя]]

|group2  = Чэмпіянаты свету
|list2   =
* [[Хакей на летніх Алімпійскіх гульнях 1920|1920]]
* [[Хакей на зімніх Алімпійскіх гульнях 1924|1924]]
* [[Хакей на зімніх Алімпійскіх гульнях 1928|1928]]
* [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1930|1930]]
* [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1931|1931]]
* [[Хакей на зімніх Алімпійскіх гульнях 1932|1932]]
* [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1933|1933]]
* [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1934|1934]]
* [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1935|1935]]
* [[Хакей на зімніх Алімпійскіх гульнях 1936|1936]]
* [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1937|1937]]
* [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1938|1938]]
* [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1939|1939]]
* [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1947|1947]]
* [[Хакей на зімніх Алімпійскіх гульнях 1948|1948]]
* [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1949|1949]]
* [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1950|1950]]
* [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1951|1951]]
* [[Хакей на зімніх Алімпійскіх гульнях 1952|1952]]
* [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1953|1953]]
* [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1954|1954]]
* [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1955|1955]]
* [[Хакей на зімніх Алімпійскіх гульнях 1956|1956]]
* [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1957|1957]]
* [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1958|1958]]
* [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1959|1959]]
* [[Хакей на зімніх Алімпійскіх гульнях 1960|1960]]
* [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1961|1961]]
* [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1962|1962]]
* [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1963|1963]]
* [[Хакей на зімніх Алімпійскіх гульнях 1964|1964]]
* [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1965|1965]]
* [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1966|1966]]
* [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1967|1967]]
* [[Хакей на зімніх Алімпійскіх гульнях 1968|1968]]
* [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1969|1969]]
* [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1970|1970]]
* [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1971|1971]]
* [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1972|1972]]
* [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1973|1973]]
* [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1974|1974]]
* [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1975|1975]]
* [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1976|1976]]
* [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1977|1977]]
* [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1978|1978]]
* [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1979|1979]]
* [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1981|1981]]
* [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1982|1982]]
* [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1983|1983]]
* [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1985|1985]]
* [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1986|1986]]
* [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1987|1987]]
* [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1989|1989]]
* [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1990|1990]]
* [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1991|1991]]
* [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1992|1992]]
* [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1993|1993]]
* [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1994|1994]]
* [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1995|1995]]
* [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1996|1996]]
* [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1997|1997]]
* [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1998|1998]]
* [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1999|1999]]
* [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2000|2000]]
* [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2001|2001]]
* [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2002|2002]]
* [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2003|2003]]
* [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2004|2004]]
* [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2005|2005]]
* [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2006|2006]]
* [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2007|2007]]
* [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2008|2008]]
* [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2009|2009]]
* [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2010|2010]]
* [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2011|2011]]
* [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2012|2012]]
* [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2013|2013]]
* [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2014|2014]]
* [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2015|2015]]
* [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2016|2016]]
* [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2017|2017]]
* [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2018|2018]]
* [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2019|2019]]
* &lt;s&gt;[[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2020|2020]]&lt;/s&gt;
* [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2021|2021]]
* [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2022|2022]]
* [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2023|2023]]
* [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2024|2024]]
* [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2025|2025]]
* {{Не перакладзена 5|Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2026|2026|de|Eishockey-Weltmeisterschaft der Herren 2026}}
* ''{{Не перакладзена 5|Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2027|2027|de|Eishockey-Weltmeisterschaft der Herren 2027}}''
* ''{{Не перакладзена 5|Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2028|2028|ru|Чемпионат мира по хоккею с шайбой 2028}}''
*''{{Не перакладзена 5|Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2029|2029|sk|Majstrovstvá sveta v ľadovom hokeji 2029}}''
*''{{Не перакладзена 5|Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2030|2030|ru|Чемпионат мира по хоккею с шайбой 2030}}''
|group3  = Фіналы
|list3   =
* [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1920|1920]]
* [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1924|1924]]
* [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1928|1928]]
* [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1930|1930]]
* [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1931|1931]]
* [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1932|1932]]
* [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1933|1933]]
* [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1934|1934]]
* [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1935|1935]]
* [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1936|1936]]
* [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1937|1937]]
* [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1938|1938]]
* [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1939|1939]]
* [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1947|1947]]
* [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1948|1948]]
* [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1949|1949]]
* [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1950|1950]]
* [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1951|1951]]
* [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1952|1952]]
* [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1953|1953]]
* [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1954|1954]]
* [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1955|1955]]
* [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1956|1956]]
* [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1957|1957]]
* [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1958|1958]]
* [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1959|1959]]
* [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1960|1960]]
* [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1961|1961]]
* [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1962|1962]]
* [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1963|1963]]
* [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1964|1964]]
* [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1965|1965]]
* [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1966|1966]]
* [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1967|1967]]
* [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1968|1968]]
* [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1969|1969]]
* [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1970|1970]]
* [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1971|1971]]
* [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1972|1972]]
* [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1973|1973]]
* [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1974|1974]]
* [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1975|1975]]
* [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1976|1976]]
* [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1977|1977]]
* [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1978|1978]]
* [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1979|1979]]
* [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1981|1981]]
* [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1982|1982]]
* [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1983|1983]]
* [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1985|1985]]
* [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1986|1986]]
* [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1987|1987]]
* [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1988|1988]]
* [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1989|1989]]
* [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1990|1990]]
* [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1991|1991]]
* [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1992|1992]]
* [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1993|1993]]
* [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1994|1994]]
* [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1995|1995]]
* [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1996|1996]]
* [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1997|1997]]
* [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1998|1998]]
* [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1999|1999]]
* [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2000|2000]]
* [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2001|2001]]
* [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2002|2002]]
* [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2003|2003]]
* [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2004|2004]]
* [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2005|2005]]
* [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2006|2006]]
* [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2007|2007]]
* [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2008|2008]]
* [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2009|2009]]
* [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2010|2010]]
* [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2011|2011]]
* [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2012|2012]]
* [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2013|2013]]
* [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2014|2014]]
* [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2015|2015]]
* [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2016|2016]]
* [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2017|2017]]
* [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2018|2018]]
* [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2019|2019]]
* &lt;s&gt;[[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2020|2020]]&lt;/s&gt;
* [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2021|2021]]
* [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2022|2022]]
* [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2023|2023]]
* [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2024|2024]]
* [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2025|2025]]
* [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2026|2026]]
* ''[[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2027|2027]]''
* ''[[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2028|2028]]''
* ''[[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2029|2029]]''
* ''[[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2030|2030]]''
|group4  = Склады каманд
|list4   =
* [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 1920|1920]]
* [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 1924|1924]]
* [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 1928|1928]]
* [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 1930|1930]]
* [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 1931|1931]]
* [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 1932|1932]]
* [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 1933|1933]]
* [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 1934|1934]]
* [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 1935|1935]]
* [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 1936|1936]]
* [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 1937|1937]]
* [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 1938|1938]]
* [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 1939|1939]]
* [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 1947|1947]]
* [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 1948|1948]]
* [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 1949|1949]]
* [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 1950|1950]]
* [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 1951|1951]]
* [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 1952|1952]]
* [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 1953|1953]]
* [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 1954|1954]]
* [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 1955|1955]]
* [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 1956|1956]]
* [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 1957|1957]]
* [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 1958|1958]]
* [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 1959|1959]]
* [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 1960|1960]]
* [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 1961|1961]]
* [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 1962|1962]]
* [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 1963|1963]]
* [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 1964|1964]]
* [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 1965|1965]]
* [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 1966|1966]]
* [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 1967|1967]]
* [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 1968|1968]]
* [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 1969|1969]]
* [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 1970|1970]]
* [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 1971|1971]]
* [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 1972|1972]]
* [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 1973|1973]]
* [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 1974|1974]]
* [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 1975|1975]]
* [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 1976|1976]]
* [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 1977|1977]]
* [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 1978|1978]]
* [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 1979|1979]]
* [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 1981|1981]]
* [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 1982|1982]]
* [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 1983|1983]]
* [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 1985|1985]]
* [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 1986|1986]]
* [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 1987|1987]]
* [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 1989|1989]]
* [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 1990|1990]]
* [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 1991|1991]]
* [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 1992|1992]]
* [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 1993|1993]]
* [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 1994|1994]]
* [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 1995|1995]]
* [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 1996|1996]]
* [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 1997|1997]]
* [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 1998|1998]]
* [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 1999|1999]]
* [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2000|2000]]
* [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2001|2001]]
* [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2002|2002]]
* [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2003|2003]]
* [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2004|2004]]
* [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2005|2005]]
* [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2006|2006]]
* [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2007|2007]]
* [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2008|2008]]
* [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2009|2009]]
* [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2010|2010]]
* [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2011|2011]]
* [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2012|2012]]
* [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2013|2013]]
* [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2014|2014]]
* [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2015|2015]]
* [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2016|2016]]
* [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2017|2017]]
* [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2018|2018]]
* [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2019|2019]]
* &lt;s&gt;[[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2020|2020]]&lt;/s&gt;
* [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2021|2021]]
* [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2022|2022]]
* [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2023|2023]]
* [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2024|2024]]
* [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2025|2025]]
* [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2026|2026]]
* ''[[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2027|2027]]''
* ''[[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2028|2028]]''
* ''[[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2029|2029]]''
* ''[[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2030|2030]]''
|group5  = {{Не перакладзена 5|Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай|Дывізіён I|ru|Первый дивизион чемпионата мира по хоккею с шайбой}}
|list5   =
* [[Група B чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1951|1951]]
* [[Група B чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1952|1952]]
* [[Група B чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1953|1953]]
* [[Група B чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1955|1955]]
* [[Група B чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1956|1956]]
* [[Група B чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1961|1961]]
* [[Група B чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1962|1962]]
* [[Група B чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1963|1963]]
* [[Група B чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1964|1964]]
* [[Група B чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1965|1965]]
* [[Група B чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1966|1966]]
* [[Група B чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1967|1967]]
* [[Група B чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1968|1968]]
* [[Група B чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1969|1969]]
* [[Група B чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1970|1970]]
* [[Група B чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1971|1971]]
* [[Група B чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1972|1972]]
* [[Група B чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1973|1973]]
* [[Група B чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1974|1974]]
* [[Група B чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1975|1975]]
* [[Група B чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1976|1976]]
* [[Група B чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1977|1977]]
* [[Група B чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1978|1978]]
* [[Група B чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1979|1979]]
* [[Група B чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1981|1981]]
* [[Група B чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1982|1982]]
* [[Група B чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1983|1983]]
* [[Група B чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1985|1985]]
* [[Група B чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1986|1986]]
* [[Група B чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1987|1987]]
* [[Група B чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1989|1989]]
* [[Група B чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1990|1990]]
* [[Група B чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1991|1991]]
* [[Група B чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1992|1992]]
* [[Група B чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1993|1993]]
* [[Група B чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1994|1994]]
* [[Група B чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1995|1995]]
* [[Група B чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1996|1996]]
* [[Група B чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1997|1997]]
* [[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1998|1998]]
* [[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1999|1999]]
* [[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2000|2000]]
* [[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2001|2001]]
* [[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2002|2002]]
* [[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2003|2003]]
* [[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2004|2004]]
* [[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2005|2005]]
* [[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2006|2006]]
* [[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2007|2007]]
* [[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2008|2008]]
* [[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2009|2009]]
* [[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2010|2010]]
* [[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2011|2011]]
* [[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2012|2012]]
* [[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2013|2013]]
* [[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2014|2014]]
* [[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2015|2015]]
* [[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2016|2016]]
* [[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2017|2017]]
* [[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2018|2018]]
* [[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2019|2019]]
* &lt;s&gt;[[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2020|2020]]&lt;/s&gt;
* &lt;s&gt;[[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2021|2021]]&lt;/s&gt;
* [[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2022|2022]]
* [[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2023|2023]]
* [[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2024|2024]]
* [[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2025|2025]]
* [[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2026|2026]]
* ''[[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2027|2027]]''
* ''[[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2028|2028]]''
* ''[[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2029|2029]]''
* ''[[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2030|2030]]''
|group6  = {{Не перакладзена 5|Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай|Дывізіён II|ru|Второй дивизион чемпионата мира по хоккею с шайбой}}
|list6   =
* [[Група C чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1961|1961]]
* [[Група C чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1963|1963]]
* [[Група C чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1966|1966]]
* [[Група C чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1967|1967]]
* [[Група C чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1969|1969]]
* [[Група C чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1970|1970]]
* [[Група C чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1971|1971]]
* [[Група C чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1972|1972]]
* [[Група C чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1973|1973]]
* [[Група C чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1974|1974]]
* [[Група C чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1975|1975]]
* [[Група C чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1976|1976]]
* [[Група C чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1977|1977]]
* [[Група C чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1978|1978]]
* [[Група C чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1979|1979]]
* [[Група C чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1981|1981]]
* [[Група C чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1982|1982]]
* [[Група C чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1983|1983]]
* [[Група C чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1985|1985]]
* [[Група C чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1986|1986]]
* [[Група C чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1987|1987]]
* [[Група C чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1989|1989]]
* [[Група C чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1990|1990]]
* [[Група C чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1991|1991]]
* [[Група C чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1992|1992]]
* [[Група C чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1993|1993]]
* [[Група C чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1994|1994]]
* [[Група C чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1995|1995]]
* [[Група C чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1996|1996]]
* [[Група C чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1997|1997]]
* [[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1998|1998]]
* [[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1999|1999]]
* [[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2000|2000]]
* [[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2001|2001]]
* [[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2002|2002]]
* [[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2003|2003]]
* [[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2004|2004]]
* [[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2005|2005]]
* [[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2006|2006]]
* [[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2007|2007]]
* [[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2008|2008]]
* [[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2009|2009]]
* [[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2010|2010]]
* [[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2011|2011]]
* [[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2012|2012]]
* [[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2013|2013]]
* [[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2014|2014]]
* [[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2015|2015]]
* [[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2016|2016]]
* [[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2017|2017]]
* [[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2018|2018]]
* [[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2019|2019]]
* &lt;s&gt;[[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2020|2020]]&lt;/s&gt;
* &lt;s&gt;[[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2021|2021]]&lt;/s&gt;
* [[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2022|2022]]
* [[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2023|2023]]
* [[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2024|2024]]
* [[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2025|2025]]
* [[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2026|2026]]
* ''[[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2027|2027]]''
* ''[[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2028|2028]]''
* ''[[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2029|2029]]''
* ''[[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2030|2030]]''
|group7  = {{Не перакладзена 5|Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай|Дывізіён III|ru|Третий дивизион чемпионата мира по хоккею с шайбой}}
|list7   =
* [[Група D чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1987|1987]]
* [[Група D чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1989|1989]]
* [[Група D чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1990|1990]]
* [[Група D чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1992|1992]]
* [[Група D чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1994|1994]]
* [[Група D чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1995|1995]]
* [[Група D чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1996|1996]]
* [[Група D чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1997|1997]]
* [[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1998|1998]]
* [[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1999|1999]]
* [[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2000|2000]]
* [[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2001|2001]]
* [[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2002|2002]]
* [[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2003|2003]]
* [[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2004|2004]]
* [[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2005|2005]]
* [[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2006|2006]]
* [[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2007|2007]]
* [[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2008|2008]]
* [[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2009|2009]]
* [[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2010|2010]]
* [[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2011|2011]]
* [[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2012|2012]]
* [[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2013|2013]]
* [[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2014|2014]]
* [[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2015|2015]]
* [[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2016|2016]]
* [[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2017|2017]]
* [[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2018|2018]]
* [[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2019|2019]]
* &lt;s&gt;[[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2020|2020]]&lt;/s&gt;
* &lt;s&gt;[[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2021|2021]]&lt;/s&gt;
* [[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2022|2022]]
* [[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2023|2023]]
* [[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2024|2024]]
* [[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2025|2025]]
* [[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2026|2026]]
* ''[[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2027|2027]]''
* ''[[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2028|2028]]''
* ''[[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2029|2029]]''
* ''[[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2030|2030]]''
|group8  = {{Не перакладзена 5|Дывізіён IV чэмпіянату свету па хакеі з шайбай|Дывізіён IV|ru|Четвёртый дивизион чемпионата мира по хоккею с шайбой}}
|list8   =
*&lt;s&gt;[[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2020 (IV дывізіён)|2020]]&lt;/s&gt;
*&lt;s&gt;[[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2021 (IV дывізіён)|2021]]&lt;/s&gt;
* [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2022 (IV дывізіён)|2022]]
* [[Дывізіён IV чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2023|2023]]
* [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2024 (IV дывізіён)|2024]]
* [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2025 (IV дывізіён)|2025]]
*&lt;s&gt;[[Дывізіён IV чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2026|2026]]&lt;/s&gt;
* ''[[Дывізіён IV чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2027|2027]]''
* ''[[Дывізіён IV чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2028|2028]]''
* ''[[Дывізіён IV чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2029|2029]]''
* ''[[Дывізіён IV чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2030|2030]]''
| below = 
* [[Спіс медалістаў чэмпіянату свету па хакеі з шайбай|Медалісты]]
* [[Спіс чэмпіянатаў свету па хакеі з шайбай па наведвальнасці|Наведвальнасць]]
* [[Спіс індывідуальных узнагарод чэмпіянатаў свету па хакеі з шайбай|Індывідуальныя ўзнагароды]]
}}&lt;noinclude&gt;
{{collapsible option}}

[[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Хакей]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>odkegcga113xk25dim2grk53696ej35</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Якія спяваюць у цярноўніку (мінісерыял)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>196516</id>
    <redirect title="Птушкі ў цярноўніку (міні-серыял)" />
    <revision>
      <id>5152827</id>
      <parentid>3033127</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T09:18:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>10096</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня → [[Птушкі ў цярноўніку (міні-серыял)]]</comment>
      <origin>5152827</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="74" sha1="1x4xeddznojo5b1gkmeycnat79zne5s" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Птушкі ў цярноўніку (міні-серыял)]]</text>
      <sha1>1x4xeddznojo5b1gkmeycnat79zne5s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Апяразвальны лішай</title>
    <ns>0</ns>
    <id>203090</id>
    <revision>
      <id>5152732</id>
      <parentid>5152295</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T20:38:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KrBot</username>
        <id>24355</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+ {{ізаляваны артыкул}}</comment>
      <origin>5152732</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4737" sha1="i7rxa3nvugact0uvccy3at2fjzg6cgl" xml:space="preserve">{{Хвароба
| Name           = Апяразвальны лішай (''herpes zoster'')
| ICD10          = {{ICD10|B|02}}
| ICD9 = {{ICD9|053}}
| ICDO =
| Image = Herpes zoster neck.png
| Caption = Пухіры пры апяразвальным лішаі на шыі і плячы
| OMIM =
| MedlinePlus = 000858
| eMedicineSubj = med
| eMedicineTopic = 1007
| eMedicine_mult = {{eMedicine2|derm|180}} {{eMedicine2|emerg|823}} {{eMedicine2|oph|257}} {{eMedicine2|ped|996}}
| DiseasesDB = 29119
}}
'''Апяразвальны лішай'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/БЭ|том=1|старонка=442|артыкул=Апяразвальны лішай}}&lt;/ref&gt; — [[запаленне]] [[нерв]]овых вузлоў ([[ганглій]]) і [[Скура|скуры]] праз [[Інфекцыя|заражэнне]] [[вірусы|вірусам]] [[Ветраная воспа|вятранкі]] ў [[дарослы]]м узросце. Найчасцей здараецца пасля 50 гадоў. У выніку ўскладнення хваробы назіраецца [[неўралгія]], рухальныя парушэнні, зніжэнне адчувальнасці, паніжэнне вастрынні [[зрок]]у, пагаршэнне [[слых]]у і [[бактэрыя]]льнае заражэнне ([[стрэптакок]], [[стафілакок]]).

== Папярэджанне ==
[[Хвароба]] прадухіляецца праз штодзённыя [[шпацыр]]ы на свежым паветры, устойлівы расклад харчавання, штодзённае ўжыванне кісламалочных вырабаў, белага [[мяса]], [[рыбы]] ([[ласось]] і [[селядзец]]) і алею (аліўкавага). Таксама ў харчаванні маюць прысутнічаць [[арэхі]], [[бабовыя]], [[брокалі]], [[гарбуз]], [[кабачкі]], [[морква]], зяленіва, [[цытрусавыя]] і зялёная [[гарбата]].

== Прычыны ==
Запаленню спрыяе аслаблены [[імунітэт]], [[стрэс]], цялеснае раненне, [[пераахаладжэнне]], [[Гармоны|гарманальная]] і прамянёвая тэрапія, [[хіміятэрапія]] пры [[Рак, захворванне|раку]] крыві.

== Праявы ==
Хвароба пачынаецца з моцнага, калючага [[Боль|болю]] ў [[Спіна|спіне]], {{нп3|Паясніца|паясніцы|en|Lumbar}} або ў вобласці [[Рабро|рэбраў]]. Адзначаецца слабасць і млоснасць. Затым на скуры ўзнікаюць невыразныя ружаватыя плямы. Праз суткі на іх месцы з’яўляюцца вадзяністыя пухіры, якія паступова падсыхаюць і ўтвараюць скарынкі. Пры пашырэнні заражэння на [[трайчасты нерв]] высыпанні ўзнікаюць на [[твар]]ы, [[Слізістая абалонка|слізістай абалонцы]] [[нос]]а і [[Вока|вочным]] яблыку. Пры распаўсюдзе заражэння на [[Вуха|вушы]] ружаватыя плямы ўзнікаюць на [[вушная ракавіна|вушной ракавіне]] і вакол яе, у {{нп3|Вонкавы слыхавы праход|вонкавым слыхавым праходзе|en|Ear canal}}&lt;ref&gt;{{Артыкул|аўтар=[[Вольга Кулінковіч]].|загаловак=Апаясвальны лішай|спасылка=http://old.zviazda.by/ru/pril/article.php?id=74069|выданне=[[Краіна здароўя]]|тып=|год=9 лютага 2011|нумар=[http://old.zviazda.by/ru/pril/?id=29&amp;prilid=74067 7 (243)]|старонкі=[http://old.zviazda.by/a2ttachments/74096/9lut-5.indd.pdf 3]|issn=}}{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;.
{| style=&quot;margin:auto;&quot;
|+ Развіццё сыпу па днях
! Першы !! Другі !! Пяты !! Шосты
|- valign=&quot;top&quot;
| [[Файл:ShinglesDay1.JPG|143px]]
| [[Файл:ShinglesDay2 ed.JPG|120px]]
| [[Файл:ShinglesDay5 ed.JPG|145px]]
| [[Файл:ShinglesDay6 ed.JPG|149px]]
|}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}
{{Бібліяінфармацыя}}
{{ізаляваны артыкул|date=2026-06-08}}

[[Катэгорыя:Вірусныя інфекцыі]]
[[Катэгорыя:Захворванні скуры і яе прыдаткаў]]</text>
      <sha1>i7rxa3nvugact0uvccy3at2fjzg6cgl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2013 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва</title>
    <ns>0</ns>
    <id>219862</id>
    <revision>
      <id>5152805</id>
      <parentid>5016562</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:14:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5152805</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="72561" sha1="ow88k8wz8yl0ypejzuag6ivptoxtgce" xml:space="preserve">[[Файл:Anniversary 85 Gabriel Vashchenko Genadz Buraukin Vasil Sharangovich.jpg|міні|320 пкс|Адкрыццё юбілейнай выстаўкі жывапісу Гаўрылы Вашчанкі ў [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі]], прысвечанай 85-годдзю мастака. Злева направа: [[Гаўрыла Вашчанка]], [[Генадзь Бураўкін]], [[Васіль Пятровіч Шаранговіч|Васіль Шаранговіч]].]]

'''[[2013]]''' год быў адзначаны шэрагам падзей, якія пакінулі прыкметны след у гісторыі [[Выяўленчае мастацтва Беларусі|беларускага выяўленчага мастацтва]].

== З’явіліся ==
* [[5 чэрвеня]] — бюст [[Іван Хруцкі|Івану Хруцкаму]] ў [[Наваполацк]]у, каля дзіцячай школы мастацтваў па [[Маладзёжная вуліца (Наваполацк)|вуліцы Маладзёжнай]]. Помнік з’яўляецца дакладнай копіяй бюста, усталяванага на магіле Хруцкага ў вёсцы Захарнічы, што недалёка ад Полацка. Мемарыяльны знак з палімербетона выканаў віцебскі скульптар [[Аляксандр Гвоздзікаў]]. Бюст жывапісца стаў падарункам да 55-годдзя Наваполацка ад яго вядомага жыхара, спартсмена [[Вадзім Анатолевіч Дзевятоўскі|Вадзіма Дзевятоўскага]]&lt;ref&gt;[http://govorim.by/vitebskaya-oblast/vitebsk/novosti-vitebska/94855-vadim-devyatovskiy-podaril-rodnomu-gorodu-byust-ivana-hruckogo.html Вадим Девятовский подарил родному городу бюст Ивана Хруцкого {{ref-ru}}]&lt;/ref&gt;.
* [[5 снежня]] — скульптура «Дзядзька Антось» на Заходнем рынку ў Мінску. Скульптары Ігар Засімовіч і Кацярына Зантарыя. Архітэктар Максім Лебядзеў&lt;ref&gt;[http://minsknews.by/blog/2013/12/04/skulptura/ Фотафакт. Адкрыццё скульптуры ў Мінску]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;.

&lt;center&gt;&lt;gallery mode=packed heights=220&gt;
|Манумент [[Іван Хруцкі|Івану Хруцкаму]], [[Наваполацк]]
|«Дзядзька Антось», Мінск

&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

* серыя памятных манет [[Дзяржбанк Рэспублікі Беларусь|Дзяржбанка Рэспублікі Беларусь]] «[[Слуцкія паясы]]». Мастак — С. Някрасава

&lt;center&gt;&lt;gallery mode=packed heights=180&gt;
Выява:Słuckija pajasy. Kalekcyjanavańnie (silver coin, averse).png
Выява:Słuckija pajasy. Mietki (silver coin, averse).png
Выява:Słuckija pajasy. Radziviły (silver coin, averse).png
Выява:Słuckija pajasy. Tkactva (silver coin, averse).png
Выява:Słuckija pajasy. Šlachiecki kaścium (silver coin, averse).png
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

* мастацкія капэрты і паштоўкі
&lt;gallery mode=packed heights=150&gt;
Выява:Belarusian posrcard 2013 by Mikola Ryzhy 175 anniversary Kastus Kalinowsky.jpg|Мастак [[Мікола Рыжы]]
Выява:Eos-by0110s.jpg|[[Уладзімір Іванавіч Пракапцоў|Уладзімір Пракапцоў]] «Аўтапартрэт»

&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

== Памерлі ==
* [[6 лютага]] — [[Уладзімір Іванавіч Стальмашонак|Уладзімір Стальмашонак]] (нар. [[1928 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1928]]), беларускі [[мастак]], [[педагог]]. Народны мастак Беларусі, [[Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР|Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі]]
* [[9 сакавіка]] — [[Пётр Рыгоравіч Журбей|Пётр Журбей]] (нар. [[1945 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1945]]), беларускі рэстаўратар, мастак і педагог&lt;ref&gt;[http://artmuseum.by/ru/news/novosti-2014/restavrator-petr-grigorevich-zhurbej-1502194509032013 Реставратор Петр Григорьевич Журбей (15.02.1945–09.03.2013) {{ref-ru}}]&lt;/ref&gt;
* [[10 сакавіка]] — [[Барыс Уладзіміравіч Аракчэеў|Барыс Аракчэеў]] (нар. [[1926 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1926]]), беларускі [[мастак]], [[педагог]], [[Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі]]
* [[6 ліпеня]] — [[Кастусь Харашэвіч]], беларускі [[мастак]]-[[жывапісец]] (нар. [[1927 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1927]])&lt;ref name=&quot;Charasz&quot;&gt;http://www.rh.by/by/74/250/1825/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304203814/http://www.rh.by/by/74/250/1825/ |date=4 сакавіка 2016 }} Харашэвіч Кастусь // [[Рэгіянальная газета]]&lt;/ref&gt;
* [[14 ліпеня]] — [[Алена Георгіеўна Лось|Алена Лось]] (нар. [[1933 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1933]]), беларускі графік
* [[26 жніўня]] — [[Арлен Міхайлавіч Кашкурэвіч|Арлен Кашкурэвіч]] (нар. [[1928 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1928]]), беларускі мастак-[[Графіка (мастацтва)|графік]]. [[Народны мастак Беларусі]] ([[1973]])&lt;ref&gt;Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8. Мн.: Бел. Эн, 1999. — 576 с ISBN 985-11-0144-3&lt;/ref&gt;, [[Заслужаны дзеяч мастацтваў Рэспублікі Беларусь]]
* [[17 верасня]] — [[Віктар Пятровіч Маркавец|Віктар Маркавец]] (нар. [[1947 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1947]]), беларускі [[жывапісец]]
* [[31 кастрычніка]] — [[Аляксей Васілевіч Кузьміч|Аляксей Кузьміч]] (нар. [[1945 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1945]]), беларускі мастак-жывапісец
* [[26 лістапада]] — [[Нінэль Іванаўна Шчасная|Нінэль Шчасная]] (нар. [[1933 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1933]]), беларускі жывапісец і графік
* [[5 снежня]] — [[Зміцер Іваноўскі]], [[Гродна|гарадзенскі]] мастак&lt;ref&gt;[http://www.t-styl.info/by/116/news/11836/ Памёр вядомы гарадзенскі мастак Зміцер Іваноўскі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150426145423/http://www.t-styl.info/by/116/news/11836/ |date=26 красавіка 2015 }}&lt;/ref&gt;
* [[5 снежня]] — [[Абрам Ісакавіч Рабкін|Абрам Рабкін]] (нар. [[1925 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1925]]), расійскі мастак родам з [[Бабруйск]]у

== Падзеі ==

=== I квартал ===
* [[3 студзеня]] — [[28 студзеня]]: юбілейная выстаўка народнага мастака Беларусі [[Віктар Аляксандравіч Грамыка|Віктара Грамыкі]] «Убачыць зямлю ўсю», [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]]
* [[8 студзеня]] — [[19 студзеня]]: праект [[Валера Песін|Валерыя Песіна]] «Дзённік / Diary», [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]]&lt;ref&gt;[http://modernartmuseum.by/by/all/vyistavki/praekt_valeryiya_pesna_dzyonnk_diary.html Праект Валерыя Песіна «Дзённік»]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;
* [[15 студзеня]] — [[2 лютага]]: выстаўка '''«Сумоўе драўлянай скульптуры»''' памяці [[Леанід Рыгоравіч Давідзенка|Леаніда Давідзенкі]], [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]]&lt;ref&gt;[http://modernartmuseum.by/by/all/vyistavki/vyistava_sumoe_dralyanaj_skulpturyi_pamyacz_leanda_ryigoravcha_davdzenka.html Выстава «Сумоўе драўлянай скульптуры»]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;
* [[15 студзеня]] — [[30 студзеня]]: выстаўка жывапісу [[Кастусь Качан|Кастуся Качана]], «Галерэя Мастацтва», Мінск&lt;ref&gt;[http://artgallery.by/vystavki/vystavka_kachana/ Выстаўка жывапісу Канстанціна Качана] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130620221537/http://artgallery.by/vystavki/vystavka_kachana/ |date=20 чэрвеня 2013 }}&lt;/ref&gt;
* [[22 студзеня]] — [[2 лютага]]: выстаўка Аляксея Жданава '''«З жыцця мутантаў або ўспамін пра будучыню»''' з калекцыі сям’і мастака і прыватных збораў, [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]]&lt;ref&gt;[http://modernartmuseum.by/by/all/vyistavki/alyaksej_zhdana_z_zhyiczczya_mutanta_abo_spamn_pra_buduchyinyu.html Выстава Аляксея Жданава «З жыцця мутантаў або ўспамін пра будучыню»]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;
* [[31 студзеня]] — [[18 лютага]]: выстаўка жывапісу [[Леанід Дзмітрыевіч Шчамялёў|Леаніда Шчамялёва]], «Галерэя Мастацтва», Мінск&lt;ref&gt;[http://artgallery.by/vystavki/vystavka_shemelev/ Выстаўка жывапісу Леаніда Дзмітрыевіча Шчамялёва] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160310235426/http://artgallery.by/vystavki/vystavka_shemelev/ |date=10 сакавіка 2016 }}&lt;/ref&gt;
* [[5 лютага]]: урачыстае адкрыццё юбілейнй выстаўкі жывапісу і графікі [[Леанід Дзмітрыевіч Шчамялёў|Леаніда Шчамялёва]] «Мастак і час», з нагоды 90-годдзя майстра, [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]]
* [[7 лютага]] — [[2 сакавіка]] — выставачны праект [[Уладзімір Якаўлевіч Цэслер|Уладзіміра Цэслера]] '''«Практыка рынкавага рэалізму»''', [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]]&lt;ref&gt;[http://modernartmuseum.by/by/all/vyistavki/uladzmr_czesler_praktyika_ryinkavaga_realzma.html Выставачны праект Уладзіміра Цэслера «Практыка рынкавага рэалізму»]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;
* [[12 лютага]] — [[28 лютага]]: культурна-адукацыйны праект [[Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт|Еўрапейскага гуманітарнага ўніверсітэта]] '''Artes Liberales''', галерэя «Ў»&lt;ref&gt;[http://afisha.tut.by/news/culture/334600.html Культурно-образовательный проект Artes Liberales открылся в Минске {{ref-ru}}] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305023052/http://afisha.tut.by/news/culture/334600.html |date=5 сакавіка 2016 }}&lt;/ref&gt;
&lt;gallery mode=packed heights=150&gt;
Выява:Artes Liberales Y- Gallery Minsk 12.02.2013 01.JPG
Выява:Artes Liberales Y- Gallery Minsk 12.02.2013 02.JPG
Выява:Artes Liberales Y- Gallery Minsk 12.02.2013 Maksim Zhbankou 02.JPG
Выява:Artes Liberales Y- Gallery Minsk 12.02.2013 Vika Shcherbakova.JPG
Выява:Artes Liberales Y- Gallery Minsk 12.02.2013 Vika Tatiana.JPG
Выява:Artes Liberales Y- Gallery Minsk 12.02.2013.JPG
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

* [[19 лютага]] — [[5 сакавіка]]: выстаўка жывапісу Таццяны Грыневіч '''«Прыцягненне»''', «Галерэя Мастацтва», Мінск&lt;ref&gt;[http://artgallery.by/vystavki/vystavka_grinevich/ Выстаўка жывапісу «Прыцягненне» Таццяны Грыневіч] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140116094801/http://artgallery.by/vystavki/vystavka_grinevich/ |date=16 студзеня 2014 }}&lt;/ref&gt;
* [[20 лютага]] — [[28 лютага]]: выстаўка кітайскага жывапісу Марыны Эльяшэвіч '''«Насустрач ветру»''', [[Мінская абласная бібліятэка імя А. С. Пушкіна]]
* [[26 лютага]] — адкрыццё выстаўкі абстрактнага мастацтва '''«Арт-крок — 2013»''', галерэя «Ракурс», [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]]
* [[27 лютага]] — адкрыццё выстаўкі твораў жывапісу да юбілею [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863 года]] і [[Кастусь Каліноўскі|Кастуся Каліноўскага]] сябраў суполкі «Пагоня» [[Беларускі саюз мастакоў|Беларускага саюза мастакоў]] Алеся Цыркунова і Генадзя Драздова ў мінскай сядзібе [[Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны]]&lt;ref&gt;[http://novychas.info/kultura/vystava_zyvapisu_da_jubilieju/ Выстаўка жывапісу — да юбілею паўстання 1863 года і Каліноўскага.]&lt;/ref&gt;
* [[27 лютага]] — [[27 сакавіка]] [[2013]]: выстаўка твораў каліграфіі сучаснага мастака [[Кітайская Народная Рэспубліка|Кітая]] Лі Цзо '''«Знакі, накрэсленыя на нябёсах»''', [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]]
* [[5 сакавіка]] — [[16 сакавіка]]: выстаўка '''«З калекцыі Музея сучаснага выяўленчага мастацтва: мастацкае шкло»''', [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]]&lt;ref&gt;[http://modernartmuseum.by/by/all/vyistavki/xudozhestvennoe_steklo.html Выстаўка «З калекцыі Музея сучаснага выяўленчага мастацтва: мастацкае шкло»]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;
* [[6 сакавіка]] — [[29 красавіка]]: выстаўка жывапісу Ганны Сілівончык '''«Столік на дваіх»''', [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]]
* [[12 сакавіка]]: адкрыццё выстаўкі твораў мастакоў былога аб’яднання «Няміга-17» '''«Лінія жыцця»''' ў [[Палац Румянцавых — Паскевічаў|палацы Румянцавых-Паскевічаў]], Гомель&lt;ref&gt;[http://odsgomel.org/rus/news/gomel/39794/ 12 марта в Гомеле откроется выставка белорусских художников «Линия жизни» {{ref-ru}}]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;
* [[14 сакавіка]] — [[1 красавіка]]: выстаўка '''MUZA''' творчага аб’яднання МАRТ у выставачнай зале [[Віцебск]]ага цэнтра сучаснага мастацтва. Удзельнікі выстаўкі: Алег Захарэвіч (куратар творчага аб’яднання), Уладзімір Канцадайлаў (куратар выставы), Сяргей Сотнікаў, [[Віктар Шылко]], Алена Гурына, Лілія Кулянёнак, [[Алег Кастагрыз]] (Віцебск), [[Юрый Уладзіміравіч Якавенка|Юрый Якавенка]] і Сяргей Грыневіч ([[Гродна]])&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://news.vitebsk.cc/2013/03/12/priglashaet-muza/#prettyPhoto |title=''{{нп3|Народныя навіны Віцебска|Народныя навіны Віцебска|en|Narodnya Naviny Vitsebska}}''. «Запрашае MUZA». |access-date=6 сакавіка 2015 |archive-date=5 сакавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305135019/http://news.vitebsk.cc/2013/03/12/priglashaet-muza/#prettyPhoto |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[15 сакавіка]]: адкрыццё выстаўкі '''«Подых Сусвету»''', прысвечанай 100-годдзю з дня нараджэння народнага мастака БССР, лаўрэата Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь [[Віталь Канстанцінавіч Цвірка|Віталя Цвіркі]], [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]]
* [[19 сакавіка]] — [[30 сакавіка]]: выстаўка аўтарскіх работ майстра інтэр’ернай лялькі Галіны Дзмітрук '''«LUX INTERIOR»''', [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]]&lt;ref&gt;[http://modernartmuseum.by/by/all/vyistavki/lyalk_galnyi_dzmtruk_lux_interior.html Выстаўка Галіны Дзмітрук «LUX INTERIOR»]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;
* [[26 сакавіка]] — [[13 красавіка]]: выстаўка фатаграфій Віктара Малашчыца '''«Беларусь у абдымках зорак»''', [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]]&lt;ref&gt;[http://modernartmuseum.by/by/all/vyistavki/vyistaka_fatagrafj_vktara_malyishchyicza_belarus_u_abdyimkax_zorak.html Выстаўка фатаграфій Віктара Малышчыца]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;
* [[28 сакавіка]] — [[16 красавіка]]: персанальная выстаўка [[Людміла Іванаўна Пятруль|Людмілы Пятруль]] '''«Габелены Людмилы Пятруль»''', Палац мастацтва, Мінск
* [[28 сакавіка]] — [[16 красавіка]]: мемарыяльная выстаўка малюнка і акварэлі [[Яўген Сяргеевіч Шатохін|Яўгена Шатохіна]], Палац мастацтва, Мінск
* [[28 сакавіка]] — [[16 красавіка]]: персанальная выстаўка [[Мікалай Кузьміч Дуброва|Мікалая Дубровы]], Палац мастацтва, Мінск&lt;ref&gt;[http://belartunion.by/vystavy/galery.html Выстаўка Мікалая Кузьміча Дубровы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130529133855/http://belartunion.by/vystavy/galery.html |date=29 мая 2013 }}&lt;/ref&gt;

=== II квартал ===

* [[3 красавіка]] — [[20 красавіка]]: выстаўка Уладзіміра Лапо '''«Крок у змрок»''', [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]]&lt;ref&gt;[http://modernartmuseum.by/by/all/vyistavki/uladzmr_lapo_krok_u_zmrok.html Выстаўка Уладзімір Лапо «Крок у змрок»]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;
* [[3 красавіка]] — [[20 красавіка]]: выстаўка графікі [[Георгій Сяргеевіч Скрыпнічэнка|Георгія Скрыпнічэнкі]], [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]]&lt;ref&gt;[http://modernartmuseum.by/by/all/vyistavki/grafka_georgya_skryipnchenki.html Выстаўка графікі Георгія Скрыпнічэнкі]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;
* [[15 красавіка]]: у рамках выстаўкі «Мастацкі Пецярбург: шкло, эмаль, кераміка» адбыўся круглы стол па тэме «Праблемы і перспектывы развіцця сучаснага мастацтва шкла, керамікі і эмалі ў краінах СНД» з удзелам прадстаўнікоў Елагінаастраўскога палаца-музея рускага дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва і інтэр’ера XVIII—XX стст., [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]]
* [[15 красавіка]] — [[27 красавіка]]: выстаўка шаржаў Міхаіла Шабаліна, [[Мінская абласная бібліятэка імя А. С. Пушкіна]]
* [[20 красавіка]] — [[27 красавіка]]: мастацкая выстаўка, прысвечаная 180-годдзю з дня нараджэння [[Альфрэд Ізідор Ромер|Альфрэда Ромера]], Палац мастацтва, Мінск&lt;ref&gt;[http://mastackaya-vystava-prysvechanaya-180-goddzu-z-dnya-naradzhen.afisha.360.by Мастацкая выстаўка, прысвечаная 180-годдзю з дня нараджэння Альфрэда Ромера] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160419204259/http://mastackaya-vystava-prysvechanaya-180-goddzu-z-dnya-naradzhen.afisha.360.by/ |date=19 красавіка 2016 }}&lt;/ref&gt;
* [[23 красавіка]] — [[15 мая]]: Міжнародны фестываль саверсізму й ігдрасілізму '''ДАХ-КРАХ-ХХ «Пад канец канца…»''', [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]]&lt;ref&gt;[http://modernartmuseum.by/by/all/vyistavki/mzhnarodnyi_festyival_saverszmu_j_gdraslzmu_dax-krax-xx_napryikanczyi_kancza.html Міжнародны фестываль саверсізму й ігдрасілізму ДАХ-КРАХ-ХХ «Пад канец канца…»]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;
* май — у [[Вілейка|Вілейцы]] ля кінатэатра «Мір» была усталявана скульптурная кампазіцыя, прысвечаная памяці беларуска-польскага мастака-авангардыста [[Уладзіслаў Максімілянавіч Страмінскі|Уладзіслава Страмінскага]]. Кампазіцыю з элементамі [[унізм|ўнізму]], якая сімвалізуе творчасць Страмінскага, выканалі студэнты [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў]] Фёдар Саратцаў і Станіслаў Шашкоў. Ініцыятар пленэра, у межах якога стваралася кампазіцыя, загадчык кафедры скульптуры мастацкага факультэта гэтай [[ВНУ]] [[Уладзімір Іванавіч Слабодчыкаў|Уладзімір Слабодчыкаў]]&lt;ref&gt;[http://www.rh.by/by/257/10/8065/ Мастак Уладзіслаў Страмінскі: лёс, творчасць і Вілейка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140104092024/http://www.rh.by/by/257/10/8065/ |date=4 студзеня 2014 }} // «[[Рэгіянальная газета]]»&lt;/ref&gt;.
* [[2 мая]] — [[19 мая]]: персанальная выстаўка [[Сяргей Дзмітрыевіч Салохін|Сяргея Салохіна]], прысвечаная 70-годдзю мастака, Палац мастацтва, Мінск&lt;ref&gt;[http://belartunion.by/vystavy/galery.html Палац мастацтва, Мінск. Анонсы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130529133855/http://belartunion.by/vystavy/galery.html |date=29 мая 2013 }}&lt;/ref&gt;
* [[2 мая]] — [[19 мая]]: персанальная выстаўка Аксаны Аракчэевай «[[Барыс Уладзіміравіч Аракчэеў|Бацькаў]] дар», Палац мастацтва, Мінск
* [[8 мая]] — [[19 мая]]: выстаўка ветэранаў-мастакоў '''«Фарбы пераможнай вясны»''', Палац мастацтва, Мінск&lt;ref&gt;[http://farby-peramozhnaj-vyasny-1.afisha.360.by/ Выстаўка «ФАРБЫ ПЕРАМОЖНАЙ ВЯСНЫ»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305161337/http://farby-peramozhnaj-vyasny-1.afisha.360.by/ |date=5 сакавіка 2016 }}&lt;/ref&gt;
* [[8 мая]] — [[2 чэрвеня]]: выстаўка жывапісу Віктара Каралёва, «Галерэя Мастацтва», Мінск&lt;ref&gt;[http://artgallery.by/vystavki/1480-2/ Выстаўка жывапісу Віктара Каралёва]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;
* [[18 мая]]: '''Ноч музеяў'''
* [[24 мая]] — [[16 чэрвеня]]: Рэспубліканская мастацкая выстаўка '''«ПРАЕКТ»''', Палац мастацтва, Мінск&lt;ref&gt;[http://gedranovich.by/be/node/306#.VLr2Z9KsXwY Рэспубліканская мастацкая выстава «ПРАЕКТ»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151013184005/http://gedranovich.by/be/node/306#.VLr2Z9KsXwY |date=13 кастрычніка 2015 }}&lt;/ref&gt;
&lt;center&gt;&lt;gallery mode=packed heights=190&gt;
Выява:Project 24.05.2013 Khobotov Gubarev.JPG|[[Леанід Хобатаў]], [[Валянцін Губараў]], Віталь Герасімаў, Анна Грыневіч
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;
* [[28 мая]] — [[8 чэрвеня]]: выстаўка жывапісу Аляксандр Забаўчыка '''«Чалавек»''', [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]]
* [[3 чэрвеня]] — [[17 чэрвеня]]: выстаўка жывапісу Леаніда Мядведскага '''«Звычайныя пейзажы»''', «Галерэя Мастацтва», Мінск
* [[6 чэрвеня]] — [[20 верасня]]: арт-праект '''«Мастак і горад. Казімір Малевіч»''', [[плошча Якуба Коласа]], Мінск&lt;ref&gt;[http://modernartmuseum.by/by/all/vyistavki/praekt_mastak_gorad._kazmr_malevch.html Праект «Мастак і горад. Казімір Малевіч»]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;
* [[12 чэрвеня]]: урачыстае адкрыццё выстаўкі карцін народнага мастака СССР, акадэміка Расійскай акадэміі мастацтваў [[:ru:Шилов, Александр Максович|Аляксандра Шылава]], [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]]
* [[18 чэрвеня]] — [[13 ліпеня]]: праект '''«Голас жанчыны ў мастацтве»''', [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]]&lt;ref&gt;[http://modernartmuseum.by/by/all/vyistavki/praekt_golas_zhanchyinyi_mastacztve.html Праект «Голас жанчыны ў мастацтве»]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;
* [[18 чэрвеня]] — [[2 ліпеня]]: выстаўка жывапісу Івана Сямілетава '''«Сапраўдная гісторыя»''', «Галерэя Мастацтва», Мінск
* [[20 чэрвеня]] — [[13 ліпеня]]: выстаўка флуарэсцэнтнага дызайну і графікі Кацярыны Лісіцынай і Алеся Філіпава '''«ЛЮМІН»''', [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]]&lt;ref&gt;[http://modernartmuseum.by/by/all/vyistavki/lyumn.html Выстаўка флуарэсцэнтнага дызайну і графікі Кацярыны Лісіцынай і Алеся Філіпава «ЛЮМІН»]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;
* [[20 чэрвеня]] — [[7 ліпеня]]: персанальная выстаўка [[Яўген Георгіевіч Каробушкін|Яўгена Каробушкіна]] '''«Паэзія паўсядзённасці»''', Палац мастацтва, Мінск
* [[20 чэрвеня]] — [[7 ліпеня]]: персанальная выстаўка [[Валянціна Уладзіміраўна Іванькова|Валянціны Іваньковай]], Палац мастацтва, Мінск&lt;ref&gt;[http://persanalnaya-vystava-valyanciny-uladzimirayny-ivankovaj.afisha.360.by/ Персанальная выстава Валянціны Уладзіміраўны Іваньковай] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305165105/http://persanalnaya-vystava-valyanciny-uladzimirayny-ivankovaj.afisha.360.by/ |date=5 сакавіка 2016 }}&lt;/ref&gt;
* [[20 чэрвеня]] — [[7 ліпеня]]: персанальная выстаўка [[Пётр Канстанцінавіч Паршын|Пятра Паршына]], Палац мастацтва, Мінск&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://afisha.relax.by/expo/10336920-persanalynaja-vystava-pyatra-kanstanc-nav-cha-parshyna/minsk/ |title=Выстаўка Пятра Канстанцінавіча Паршына |access-date=18 студзеня 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151016140223/http://afisha.relax.by/expo/10336920-persanalynaja-vystava-pyatra-kanstanc-nav-cha-parshyna/minsk/ |archivedate=16 кастрычніка 2015 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[3 ліпеня]] — [[1 жніўня]]: выстаўка жывапісных твораў, прысвечаная Дню Незалежнасці Рэспублікі Беларусь, [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]]. У экспазіцыю ўвайшлі творы беларускіх мастакоў, напісаныя ў пасляваенны час. Сярод удзельнікаў: [[Мікалай Трафімавіч Бандарчук|Мікалай Бандарчук]], [[Павел Нічыпаравіч Гаўрыленка|Павел Гаўрыленка]], [[Віктар Аляксандравіч Грамыка|Віктар Грамыка]] , [[Соф'я Дзмітрыеўна Лі|Соф’я Лі]], [[Монас Ісакавіч Манасзон|Монас Манасзон]], [[Валянцін Мікалаевіч Савіцкі|Валянцін Савіцкі]], [[Уладзімір Антонавіч Тоўсцік|Уладзімір Тоўсцік]]&lt;ref&gt;[http://www.artmuseum.by/by/vyst/m%D1%96nulyiya-vyista%D1%9Ek%D1%96/3-l%D1%96penya-2013-goda-pachala-praczavacz-vyistava-zhyivap%D1%96snyix-tvora%D1%9E,-pryisvechanaya-dnyu-nezalezhnascz%D1%96-respubl%D1%96 Выстаўка жывапісных твораў, прысвечаная Дню Незалежнасці Рэспублікі Беларусь] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305041556/http://www.artmuseum.by/by/vyst/m%D1%96nulyiya-vyista%D1%9Ek%D1%96/3-l%D1%96penya-2013-goda-pachala-praczavacz-vyistava-zhyivap%D1%96snyix-tvora%D1%9E,-pryisvechanaya-dnyu-nezalezhnascz%D1%96-respubl%D1%96 |date=5 сакавіка 2016 }}&lt;/ref&gt;
&lt;center&gt;&lt;gallery mode=packed heights=180&gt;
Выява:Пераправа. 1945.jpg|[[Павел Нічыпаравіч Гаўрыленка|Павел Гаўрыленка]] «Пераправа», [[1945 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1945]]
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;
* [[16 ліпеня]] — [[3 жніўня]]: выстаўка жывапісу Вячаслава Ігнаценкі '''«Калейдаскоп»''', [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]]&lt;ref&gt;[http://modernartmuseum.by/by/all/vyistavki/zhyivaps_vyachaslava_gnaczenk_maldova_kalejdaskop.html Выстаўка жывапісу Вячаслава Ігнаценкі «Калейдаскоп»]&lt;/ref&gt;
* [[16 ліпеня]] — [[31 ліпеня]]: мастацкая выстаўка '''«ЗАЛАТЫ ФОНД ІІ»''', Палац мастацтва, Мінск
* [[26 ліпеня]] — [[26 жніўня]]: выстаўка твораў жывапісу, графікі і скульптуры мастакоў Беларусі, чый юбілей прыпаў на 2013 год, [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]]
* [[30 ліпеня]] — [[31 жніўня]]: персанальная выстаўка Уладзіміра Акулава '''«Месцазнаходжанне»''', [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]]&lt;ref&gt;[http://belavangard.by/?p=4450 ''belavangard.by'' 2013 — выставка Владимира Акулова «Местоположение» {{ref-ru}}] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150704054833/http://belavangard.by/?p=4450 |date=4 ліпеня 2015 }}&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;&lt;gallery mode=packed heights=100&gt;

Выява:Vladimir Akulov Exhibitions in Minsk Modern Ars Museum 30.07.2013 08.JPG
Выява:Vladimir Akulov Exhibitions in Minsk Modern Ars Museum 30.07.2013 03.JPG

&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

=== III квартал ===

* [[7 жніўня]] — [[24 жніўня]]: фотавыстаўка Вольгі Савіч '''«Скарбонка Часу»''', [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]]&lt;ref&gt;[http://modernartmuseum.by/by/all/vyistavki/fotavyistaka_volg_savch_skarbonka_chasu.html Фотавыстаўка Вольгі Савіч «Скарбонка Часу»]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;
* [[8 жніўня]] — [[15 верасня]]: выстаўка '''«Выратаваныя каштоўнасці»''' са збору Музея «Выратаваныя мастацкія каштоўнасці» — філіяла Брэсцкага абласнога краязнаўчага музея, на якой прадстаўлены некалькі дзясяткаў твораў заходнееўрапейскага, усходняга і рускага мастацтва — іканапіс і мастацкае ліццё, узоры дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва. У экспазіцыі прадстаўлены больш за 300 помнікаў гісторыі і культуры, твораў выяўленчага і дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва. Яна складаецца з помнікаў нумізматыкі і баністыкі XV—XX стагоддзяў, прадметаў з каштоўных металаў, а таксама твораў мастацтва краін Усходу і Заходняй Еўропы. Дапаўнялі экспазіцыю творы сакральнага мастацтва — узоры [[растоў]]скай [[фініфц]]і, рускага меднага ліцця і рарытэтныя кніжныя выданні&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://afisha.relax.by/expo/10338293-vyratavanyja-kashto-nasc-/minsk/ |title=Выратаваныя каштоўнасці |access-date=16 красавіка 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151016134140/http://afisha.relax.by/expo/10338293-vyratavanyja-kashto-nasc-/minsk/ |archivedate=16 кастрычніка 2015 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;&lt;gallery mode=packed heights=150&gt;
Выява:Абраз &quot;Святы Прападобны Нифант&quot;.JPG|Святы Прападобны Ніфант. Кан. XIX — пачатак XX ст.
Выява:Абраз &quot;Тайная вячэра&quot;.JPG|Тайная вячэра. Кан. XIX — пач. XX ст. 
Выява:Абраз &quot;Троіца старазапаветная&quot;.JPG|Троіца старазапаветная. XIX ст.
Выява:Абраз &quot;Нараджэнне Багародзіцы&quot;.JPG|Нараджэнне Багародзіцы XIX ст.
Выява:Абраз &quot;Уваскрэшанне з 12-ю святамі&quot;.JPG|Уваскрэшанне з 12-ю святамі
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

* [[9 жніўня]] — [[17 жніўня]]: выстаўка твораў [[Уладзімір Іванавіч Пракапцоў|Уладзіміра Пракапцова]] «Струны прасторы і часу», прысвечаная 60-годдзю з дня нараджэння мастака, [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]]
* [[9 жніўня]]: адкрыццё выстаўкі '''«Пад знакам Меноры. З гісторыі яўрэйства на Беларусі»''', прысвечанай 90-гадоваму юбілею дзеючага Прэзідэнта Дзяржавы Ізраіль [[Шымон Перэс|Шымона Перэса]] і 100-годдзю з дня нараджэння былога Прэм’ер-міністра Ізраіля [[Менахем Бегін|Менахема Бегіна]], [[Нацыянальны гістарычны музей Рэспублікі Беларусь]]
* [[28 жніўня]] — [[7 верасня]]: выстаўка народнага майстра Вольгі Бабурынай '''«Правы выцінанкі»''', [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]]&lt;ref&gt;[http://modernartmuseum.by/by/all/vyistavki/vyistaka_narodnaga_majstra_volg_baburyinaj_pravyi_vyicznank.html Выстаўка народнага майстра Вольгі Бабурынай]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;
* [[29 жніўня]] — [[18 верасня]]: мастацкая выстаўка творчага аб’яднання «Верасень» [[Беларускі саюз мастакоў|Беларускага саюза мастакоў]], Палац мастацтва, Мінск
* [[29 жніўня]] — [[18 верасня]]: юбілейная выстаўка жывапісу Народнага мастака Беларусі [[Віталь Канстанцінавіч Цвірка|Віталя Цвіркі]] '''«Віталь Цвірка. 100…»''', Палац мастацтва, Мінск&lt;ref&gt;[http://www.interfax.by/event/104265 Выстаўка Віталя Канстанцінавіча Цвіркі «Віталь ЦВІРКА. 100…»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131105061314/http://www.interfax.by/event/104265 |date=5 лістапада 2013 }}&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;&lt;gallery mode=packed heights=190&gt;
Выява:Opening of an Exhibition in Palace of Art, Minsk - Uladzimir Zinkevich.JPG|Уступнае слова [[Уладзімір Леанідавіч Зінкевіч|Уладзіміра Зінкевіча]]
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

* [[30 жніўня]] — [[30 верасня]]: выстаўка '''«Родам з мястэчка»''', прысвечаная юбілеям знакамітых ураджэнцаў Беларусі, вядомых палітычных дзеячаў Дзяржавы Ізраіль, лаўрэатаў Нобелеўскай прэміі міру — 90-годдзю [[Шымон Перэс|Шымона Перэса]], дзявятага, дзеючага, прэзідэнта краіны і 100-годдзю Менахема Бегіна (1913—1992), сёмага прэм’ер-міністра, [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]]
* [[5 верасня]]: адкрыццё выстаўкі жывапісу Аляксея Хацкевіча '''«D.A.R.»''', Галерэя сучаснага мастацтва «Ў»

&lt;center&gt;&lt;gallery mode=packed heights=100&gt;
Выява:Paintings Exhibition D.A.R. Alexey Khatskevich Y-Gallery 5.09.2013 01.JPG
Выява:Paintings Exhibition D.A.R. Alexey Khatskevich Y-Gallery 5.09.2013 03.JPG
Выява:Paintings Exhibition D.A.R. Alexey Khatskevich Y-Gallery 5.09.2013 06.JPG
Выява:Paintings Exhibition D.A.R. Alexey Khatskevich Y-Gallery 5.09.2013 12.JPG
Выява:Paintings Exhibition D.A.R. Alexey Khatskevich Y-Gallery 5.09.2013 11.JPG
Выява:Paintings Exhibition D.A.R. Alexey Khatskevich Y-Gallery 5.09.2013 08.JPG
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

* [[6 верасня]] — [[21 верасня]]: выстаўка твораў Надзі Букі '''«Без межаў»''', галерэя «Універсітэт культуры», Мінск

&lt;center&gt;&lt;gallery mode=packed heights=100&gt;
Выява:Nadia Buka Exhibition in Gallery University of Culture 06.09.2013 02.JPG
Выява:Nadia Buka Exhibition in Gallery University of Culture 06.09.2013 06.JPG
Выява:Nadia Buka Exhibition in Gallery University of Culture 06.09.2013 13.JPG
Выява:Nadia Buka Exhibition in Gallery University of Culture 06.09.2013 Oksana Arakcheeva.JPG
Выява:Nadia Buka Exhibition in Gallery University of Culture 06.09.2013 08.JPG
Выява:Nadia Buka Exhibition in Gallery University of Culture 06.09.2013 Larisa Finkelshtein.JPG
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

* [[10 верасня]] — [[21 верасня]]: выставачны праект «Студыя Палітра», прысвечанага 10-годдзю студыі, [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]]&lt;ref&gt;[http://modernartmuseum.by/by/all/vyistavki/vyistavachna-teatralnyi_praekt_studyiya_paltra.html Выставачны праект «Студыя Палітра»]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;
* [[10 верасня]]: адкрыццё выстаўкі аўтарскага канцэпт-праекта Сяргея Шылы '''«Штрых-код»''', прысвечанай рускаму паэту, спеваку і акцёру Ўладзіміру Высоцкаму, [[Мінская абласная бібліятэка імя А. С. Пушкіна]]

&lt;center&gt;&lt;gallery mode=packed heights=100&gt;
Выява:Exhibition of Sergey Shilo about Vladimir Vysotsky 10.09.2013 in Pushkin`s library, Minsk 05.JPG
Выява:Exhibition of Sergey Shilo about Vladimir Vysotsky 10.09.2013 in Pushkin`s library, Minsk 12.JPG
Выява:Exhibition of Sergey Shilo about Vladimir Vysotsky 10.09.2013 in Pushkin`s library, Minsk Larisa Finkelshtein 02.JPG
Выява:Exhibition of Sergey Shilo about Vladimir Vysotsky 10.09.2013 in Pushkin`s library, Minsk 12.JPG
Выява:Exhibition of Sergey Shilo about Vladimir Vysotsky 10.09.2013 in Pushkin`s library, Minsk 14.JPG
Выява:Exhibition of Sergey Shilo about Vladimir Vysotsky 10.09.2013 in Pushkin`s library, Minsk 15.JPG
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

* [[14 верасня]] — [[12 кастрычніка]]: фотавернісаж [[Яўген Аляксеевіч Колчаў|Яўгена Колчава]] «Скульптура вачыма скульптара», [[Мемарыяльны музей-майстэрня Заіра Ісакавіча Азгура|Мемарыяльны музей-майстэрня З. І. Азгура]]
* [[14 верасня]] — [[19 кастрычніка]]: выстаўка з фондаў [[Вілейка|Вілейскага]] краязнаўчага музею «З Вілейкі з каханнем», Гарадская мастацкая галерэя твораў Леаніда Шчамялёва
* [[19 верасня]] — [[29 верасня]]: выстаўка жівапісу і графікі '''«Гарадскія матывы Аляксандра Пуцейкі»''', мастацкая галерэя Міхаіла Савіцкага, Мінск
* [[24 верасня]] — [[28 верасня]]: штогадовы фестываль моладзевых эксперыментальных арт-праектаў '''«Fun House 2013»''', [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]]&lt;ref&gt;[http://modernartmuseum.by/by/all/vyistavki/shtogadovyi_festyival_moladzevyix_eksperyimentalnyix_art-_praekta_fun_house_2013.html Фестываль моладзевых эксперыментальных арт-праектаў «Fun House 2013»]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;
* [[24 верасня]] — [[8 кастрычніка]]: выстаўка жывапісу Васіля Пяшкуна, галерэя «Мастацтва», Мінск
* [[24 верасня]] — [[4 кастрычніка]]: выстаўка '''«Паштоўкi з Вiшнева»''', [[Мінская абласная бібліятэка імя А. С. Пушкіна]]

=== IV квартал ===

* [[1 кастрычніка]] — [[12 кастрычніка]]: персанальная выстаўка Алега Скавародкі '''«Жывапіс. Паэзія колеру»''', [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]]&lt;ref&gt;[http://modernartmuseum.by/by/all/vyistavki/zhyivaps_alega_skavarodk_paezya_koleru.html Выстаўка Алега Скавародкі «Жывапіс. Паэзія колеру»]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;
* [[8 кастрычніка]] — [[5 лістапада]]: выстаўка беларускага мастака [[Вячаслаў Адамавіч Захарынскі|Вячаслава Захарынскага]], [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]]
* [[8 кастрычніка]] — [[21 кастрычніка]]: выстаўка жывапісу Уладзіміра Зленкі '''«Змрокі»''', «Галерэя Мастацтва», Мінск
* [[10 кастрычніка]]: адкрыццё выстаўкі '''«100 гадоў італьянскай моды: абутак і сумкі»''', [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]], Мінск
* [[15 кастрычніка]] — [[26 кастрычніка]]: выстаўка жывапісу Уладзіміра Клімушкі '''«Сінтагмы»''', [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]]
* [[16 кастрычніка]] — [[2 лістапада]]: выстаўка мастацкага тэкстылю Маргарыты Шчамялёвай '''«Колер 2013»''', [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]]&lt;ref&gt;[http://modernartmuseum.by/by/all/vyistavki/vyistaka_tekstyilyu_margaryityi_shchamyalyovaj_koler_2013.html Выстаўка «Колер 2013»]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;
* [[17 кастрычніка]] — [[3 лістапада]]: персанальная выстаўка '''«Срэбра пачуццяў»''' ([[Анатоль Бараноўскі]], Алена Бараноўская, Віталь Герасімаў). Палац мастацтваў. г. [[Мінск]]
* [[17 кастрычніка]] — [[3 лістапада]]: мастацкая юбілейная выстаўка Леаніда Міхайлавіча Гоманава '''«Спатканне»''', Палац мастацтва, Мінск
* [[17 кастрычніка]] — [[3 лістапада]]: мастацкая юбілейная выстаўка Аляксандра Сямёнавіча Сушы, Палац мастацтва, Мінск
* [[22 кастрычніка]]: урачыстае адкрыццё выстаўкі '''«Венгерская рапсодыя. Мастакі Сольнака»''' з калекцыі Дзяржаўнага музея імя Янаша Дам’яніча ў горадзе Сольнаку, [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]]
* [[23 кастрычніка]]: адкрыццё выставаўкі '''«Выпадкова з мэтай»'''. У праекце былі прадстаўлены фотаздымкі невядомай Каліфорніі спадара К., Гарадская мастацкая галерэя твораў Л. Шчамялёва
* [[23 кастрычніка]] — [[6 лістапада]]: выстаўка жывапісу '''«Тры погляду — адзін свет»'''. Рыгор, Наталля і Галіна Івановы, «Галерэя Мастацтва», Мінск
* [[31 кастрычніка]] — адкрыцце выстаўкі Літоўскага кінаплакату ў Музее беларускага кіно, Мінск
* [[1 лістапада]] — [[13 лістапада]]: выстаўка фотаздымкаў творчай студыі «Мінск-2012», [[Мінская абласная бібліятэка імя А. С. Пушкіна]]
* [[5 лістапада]] — [[23 лістапада]]: фатаграфічны праекта Сяргея Ждановіча '''«INCERTUM»''', [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]]
* [[6 лістапада]] — [[21 лістапада]]: мастацкая юбілейная выстава [[Анатоль Пятровіч Жураўлёў|Анатоля Жураўлёва]] '''«Гарызонты»''', Палац мастацтва, Мінск
&lt;center&gt;&lt;gallery mode=packed heights=140&gt;
Выява:Exhibition of Anatoly Zhuravlev in Minsk Palace of Arts 6.11.2013 Horizons Family.jpg|З сям'ёй
Выява:Exhibition of Anatoly Zhuravlev in Minsk Palace of Arts 6.11.2013 Horizons 01.JPG|Выступае [[Рыгор Сітніца]]
Выява:Exhibition of Anatoly Zhuravlev in Minsk Palace of Arts 6.11.2013 Horizons 02.JPG|Выступае [[Ларыса Давыдаўна Фінкельштэйн|Ларыса Фінкельштэйн]]
Выява:Exhibition of Anatoly Zhuravlev in Minsk Palace of Arts 6.11.2013 Horizons 06.JPG|
Выява:Anatol Zhurauliou in Minsk Palace of Arts 6.11.2013 Horizons.jpg|
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

* [[6 лістапада]] — [[21 лістапада]]: мастацкая юбілейная выстаўка Мікалая Дундзіна '''«Віцебская гісторыя»''', Палац мастацтва, Мінск&lt;ref&gt;[http://belartunion.by/arhiv.html Выстаўка Мікалая Дундзіна «Віцебская гісторыя»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150206114351/http://belartunion.by/arhiv.html |date=6 лютага 2015 }}&lt;/ref&gt;
* [[6 лістапада]] — [[21 лістапада]]: мастацкая юбілейная выстаўка [[Генадзь Баляслававіч Козел|Генадзя Козела]] '''«ШТРЫХ-КОД»''', Палац мастацтва, Мінск
* [[6 лістапада]] — [[21 лістапада]]: выстаўка жывапісу Сяргея Цімохава, прысвечаная памяці мастака, Палац мастацтва, Мінск
&lt;center&gt;&lt;gallery mode=packed heights=190&gt;
|«Спас»
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;
* [[8 лістапада]]: адкрыццё выстаўкі твораў Дар’і Сумаравай-Копач і Віктара Копача, Галерэя «Мастацтва», Мінск
* [[12 лістапада]] — [[23 лістапада]]: праект Рэспублікі Беларусь '''«Дэкадыроўка. Архетып адэкватнага часу»''', які быў прадстаўлены ў верасні—кастрычніку 2013 года на 5 Маскоўскай біенале сучаснага мастацтва, [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]]

&lt;center&gt;&lt;gallery mode=packed heights=160&gt;

Выява:Minsk Museum of Belarusian Modern Art Konstantin Selikhanov sculpture.JPG|[[Канстанцін Уладзіміравіч Селіханаў|Канстанцін Селіханаў]]

&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

* [[12 лістапада]] — [[5 снежня]]: персанальная выстаўка дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва '''«Толькі вечныя каштоўнасці»''', прымеркаваная да 60-гадовага юбілею двух віцебскіх мастакоў Юрыя і Таццяны Рудэнкаў, [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]]
* [[13 лістапада]]: адкрыццё выстаўкі жывапісу Алега Скавародкі '''«Паэзія колеру»''', Віцебскі цэнтр сучаснага мастацтва
* [[19 лістапада]] — [[11 студзеня]]: фатаграфічны праект Алесі Філіпавай '''«Масала»''', [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]]
* [[22 лістапада]] — [[5 снежня]]: персанальная выстаўка жівапісу [[Аляксей Антонавіч Марачкін|Аляксея Марачкіна]] '''«СтART»''', арт-галерэя «Мастацтва», Мінск&lt;ref&gt;[http://artgallery.by/vystavki/start60/ Выстаўка жывапісу «СтART» Алеся Мары (Аляксея Марачкіна)]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;
&lt;center&gt;&lt;gallery mode=packed heights=150&gt;
Выява:Alex Mara.jpg|Мастак Аляксей Марачкін
Выява:Alex Mara Exhibition Skripnichenko.jpg|З мастаком [[Георгій Сяргеевіч Скрыпнічэнка|Георгіем Скрыпнічэнкай]]
Выява:Alex Mara Exhibition Buraukin.jpg|З паэтам [[Генадзь Мікалаевіч Бураўкін|Генадзем Бураўкіным]]
Выява:Alex Mara Exhibition.jpg|
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

* [[22 лістапада]]: адкрыццё выстаўкі Віктара Сямашкі '''«EX ABRUPTO»''', [[Мемарыяльны музей-майстэрня Заіра Ісакавіча Азгура|Мемарыяльны музей-майстэрня З. І. Азгура]]
* [[22 лістапада]] — [[14 снежня]]: '''«Пейзажыццё»''', калектыўная выстаўка жывапісу, галерэя «ЛаСандр-Арт», Мінск. Удзельнікі — беларускія мастакі [[Аляксандр Мікалаевіч Грышкевіч|Аляксандр Грышкевіч]], Валянцін Губараў, Уладзімір Канцадайлаў, Ілона Касабука
&lt;center&gt;&lt;gallery mode=packed heights=100&gt;
Выява:PaysageLife Artists 01.jpg
Выява:PaysageLife Artists 02.jpg
Выява:PaysageLife Spartak Arytiunian.jpg
Выява:PaysageLife Still Life.jpg
Выява:PaysageLife Rimashevski Nekrashevich.jpg
Выява:PaysageLife Valentin Gubarev.jpg
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

* [[23 лістапада]] — адкрыццё скульптурнай кампазіцыі ў Рагачове, прысвечанай згушчанаму малаку і 75-годдзю ААТ «Рагачоўскі малочна-кансервавы камбінат». Скульптура вышынёй каля чатырох метраў, якая з’яўляецца дакладнай копіяй сіне-блакітны банкі згушчанага малака, выканана ў антычнай тэхніцы [[мазаіка|мазаікі]] з каляровага шкла. Аўтар твора — мастак-манументаліст, выкладчык [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў]] Глеб Отчык, які выйграў конкурс эскізаў&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://realt.onliner.by/2013/11/24/pamyatnik-5/ |title=Памятник белорусской сгущенке установили в Рогачеве. {{ref-ru}} |access-date=1 ліпеня 2015 |archive-date=29 студзеня 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150129075540/http://realt.onliner.by/2013/11/24/pamyatnik-5 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[26 лістапада]] — [[15 снежня]]: ІІ-я Трыенале сучаснага беларускага дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва '''«БелАртДэко — 2013»''', Палац мастацтва, Мінск
* [[26 лістапада]] — [[15 снежня]]: мастацкая выстаўка '''«100 год беларускаму плакату»''', прысвечаная 100-годдзю з дня выхаду першага друкаванага беларускага плаката, Палац мастацтва, Мінск&lt;ref&gt;[http://minsknews.by/blog/2013/11/27/plakat-2/ Выстаўка «100 год беларускаму плакату»]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;
* [[29 лістапада]] — [[14 снежня]]: арт-праект '''«Н2О»''', прысвечаны міжнароднаму году воднага супрацоўніцтва, Галерэя «Універсітэт культуры», Мінск

&lt;center&gt;&lt;gallery mode=packed heights=160&gt;
Выява:
Выява:Denis Barsukov Gazirovka 2013.JPG|[[Дзяніс Валер'евіч Барсукоў|Дзяніс Барсукоў]]
Выява:
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

* [[29 лістапада]] — [[8 снежня]]: персанальная мастацкая выстаўка твораў Алены Марцьянавай, [[Мінская абласная бібліятэка імя А. С. Пушкіна]]
* [[3 снежня]] — [[14 снежня]]: выстаўка «З калекцыі Музея сучаснага выяўленчага мастацтва: аўтарскае шкло, фатаграфія», [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]]&lt;ref&gt;[http://modernartmuseum.by/by/all/vyistavki/vyistaka_z_kalekczyi_muzeya_suchasnaga_vyiyalenchaga_mastacztva_atarskae_shklo_fatagrafya.html Выстаўка «З калекцыі Музея сучаснага выяўленчага мастацтва: аўтарскае шкло, фатаграфія»]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;
* [[6 снежня]]: адкрыццё персанальнай выстаўкі твораў жывапісу [[Мікола Рыжы|Міколы Рыжага]] '''«Нацюрморт у раме»''', прысвечанай 60-годдзю мастака, галерэя БелАРТ, Мінск&lt;ref&gt;[http://naviny.by/rubrics/culture/2013/12/07/ic_media_photo_117_6422/ ''Naviny.by''. Выставка Николая Рыжего «Натюрморт в раме» {{ref-ru}}] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151026025504/http://naviny.by/rubrics/culture/2013/12/07/ic_media_photo_117_6422/ |date=26 кастрычніка 2015 }}&lt;/ref&gt;.

&lt;center&gt;&lt;gallery mode=packed heights=100&gt;
Выява:Mikola Ryžy 50 Anniversary.jpg|Віншаванні ад выдавецкага цэнтра «Марка»
Выява:Mikola Ryžy 50 Anniversary Art critic's speech.JPG|Традыцыйны выступ мастацтвазнаўцы Таццяны Браценковай
Выява:Mikola Ryžy 50 Anniversary Gratulations.JPG|Віншаванні ад сакурсніка па БДАМ Віктара Мікіты
Выява:Mikola Ryžy 50 Anniversary Vladimir Savich.JPG|Справа на фота — старшыня Саюза мастакоў Беларусі [[Уладзімір Пятровіч Савіч|Уладзімірам Савічам]]
Выява:Mikola Ryžy 50 Anniversary Oleg Sudlenkov.JPG|З калекцыянерам Алегам Судленковым
Выява:Mikola Ryžy 50 Anniversary Fedotova Markina.JPG|З студэнтамі-мастацтвазнаўцамі
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

* [[6 снежня]] — [[19 снежня]]: выстаўка жывапісу '''«Смак сонца»''' Андрэя Савіча, «Галерэя Мастацтва», Мінск&lt;ref&gt;[http://artgallery.by/vystavki/smak_sonca/ Выстаўка жывапісу «Смак сонца» Андрэя Савіча] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160311201650/http://artgallery.by/vystavki/smak_sonca/ |date=11 сакавіка 2016 }}&lt;/ref&gt;
* [[12 снежня]]: урачыстае адкрыццё юбілейнай выстаўкі [[жывапіс]]у [[Гаўрыла Вашчанка|Гаўрылы Вашчанкі]] '''«Таямніца ночы»''' ў [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі]], прысвечанай 85-годдзю мастака&lt;ref&gt;[http://artmuseum.by/ru/news/novosti-2013/sostoyalos-torzhestvennoe-otkryitie-vyistavki-tajna-nochi ''ArtMuseum.by''. Состоялось торжественное открытие выставки «Тайна ночи» {{ref-ru}}]&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;&lt;gallery mode=packed heights=120&gt;
Выява:Anniversary 85 Gabriel Vashchenko Genadz Buraukin Vasil Sharangovich.jpg|выступае [[Генадзь Бураўкін]]
Выява:Anniversary 85 Gabriel Vashchenko in National Belarusian Art Museum.jpg|[[Юрый Васілевіч Гаўрын|Юрый Гаўрын]], [[Барыс Луцэнка]], [[Ларыса Давыдаўна Фінкельштэйн|Ларыса Фінкельштэйн]]
Выява:Anniversary 85 Gavriil Vashchenko National Belarusian Art Museum Rygor Sitnica.jpg|выступае [[Рыгор Сітніца]]
Выява:Anniversary 85 Gavriil Vashchenko Vasily Sharangovich.jpg|выступае [[Васіль Пятровіч Шаранговіч|Васіль Шаранговіч]]
Выява:Anniversary 85 Gavriil Vashchenko National Belarusian Art Museum Family.jpg|[[Ларыса Давыдаўна Фінкельштэйн|Ларыса Фінкельштэйн]], [[Гаўрыла Вашчанка]], Канстанцін Вашчанка
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

* [[12 снежня]] — [[15 студзеня]]: выстаўка маляваных дываноў Алены Кіш '''«На шчасце»''', галерэя Міхаіла Савіцкага, Мінск

&lt;center&gt;&lt;gallery mode=packed heights=120&gt;
Выява:Exhibition Alena Kish in Gallery Mikhail Savitski 12.12.2013 02.JPG
Выява:Exhibition Alena Kish in Gallery Mikhail Savitski 12.12.2013 04.JPG
Выява:Exhibition Alena Kish in Gallery Mikhail Savitski 12.12.2013 05.JPG
Выява:Exhibition Alena Kish in Gallery Mikhail Savitski 12.12.2013 06.JPG
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

* [[17 снежня]] — [[4 студзеня]]: выстаўка Вольгі Сазыкінай '''«Міміка лёгкіх: рэканструкцыя. Дзённік Дыхання»''', [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]]
* [[17 снежня]]: адкрыццё праекта Ганны Балаш і Аляксея Андрэева, Гарадская мастацкая галерэя твораў Л. Шчамялёва
* [[23 снежня]] — [[13 студзеня]] [[2014]]: міжнародная выстаўка мастацкага шкла з Беларусі, ЗША, Латвіі, Літвы, Чэхіі '''«Празрыстае»''', [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]]
* [[24 снежня]] — [[18 студзеня]]: выстаўка жывапісу [[Сяргей Аркадзевіч Грыневіч|Сяргея Грыневіча]] '''«Кастынг»''', [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]]&lt;ref&gt;[http://modernartmuseum.by/by/all/vyistavki/vyistak_zhyivapsu_syargeya_gryinevcha_kastying.html Выстаўка жывапісу Сяргея Грыневіча «Кастынг»]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;&lt;gallery mode=packed heights=110&gt;
Выява:Minsk Museum of Belarusian Modern Art Natalia Sharangovich.jpg|Уступнае слова дырэктара [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва]] [[Наталля Васілеўна Шаранговіч|Наталлі Шаранговіч]]
|Інсталяцыя
Выява:Minsk Museum of Modern Art Casting Grinevich Eugeny Kolchev.jpg|[[Яўген Аляксеевіч Колчаў|Яўген Колчаў]]
|Серыя твораў, прысвечаная Сяргеем Грыневічам [[Джэймс Бонд|Бонду]]
Выява:Minsk Museum of Belarusian Modern Art Zesler 02.jpg|[[Уладзімір Якаўлевіч Цэслер|Уладзімір Цэслер]]
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

* [[28 снежня]]: адкрыццё выстаўкі твораў жівапісу [[Леанід Дзмітрыевіч Шчамялёў|Леаніда Шчамялёва]] «XX, XXI…», прысвечанай 90-годдзю мастака, [[Мастацкая галерэя Міхаіла Савіцкага]]&lt;ref&gt;[http://whereminsk.by/minsk/event/one/827 выстаўка жывапісу Леаніда Шчамялёва «XX, XXI…»]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;&lt;gallery mode=packed heights=100&gt;
Выява:Opening of an exhibition of Leonid Shchemelyov 28.12.2013 01.jpg
Выява:Opening of an exhibition of Leonid Shchemelyov 28.12.2013 08.jpg
Выява:Opening of an exhibition of Leonid Shchemelyov 28.12.2013 11.jpg
Выява:Exhibition of Leonid Shchemeliov 28.12.2013 Andrey Smolyak.jpg
Выява:Larisa Finkelshtein Leanid Shchamialiou.jpg
Выява:Exhibition of Leonid Shchemelyov 28.12.2013 Zima 1957 Nikolay Prudnikov.jpg
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

* выстаўка '''«Інфернальнасць»''', [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]], Мінск

== Галерэя жывапісу ==
&lt;center&gt;&lt;gallery mode=packed heights=190&gt;
Выява:Igor Tishin - Panama. Oil on canvas, 170x150 cm.JPG|[[Ігар Мікалаевіч Цішын|Ігар Цішын]] «Панама». Палатно, алей, 170 х 150 см
Выява:
Выява:Мелодия любви.х.м.70х90.2014.jpg|[[Алег Васілевіч Касцючэнка|Алег Касцючэнка]] «Мелодыя кахання». Палатно, алей, 70 х 90 см
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

== Жывапіс Марты Шматавай ==
&lt;center&gt;&lt;gallery mode=packed heights=190&gt;
Выява:Marta Shmatava 2013 Casimirs and Squares.JPG|«Казіміры і квадраты». Палатно, алей, 120 х 150 см
Выява:Marta Shmatava 2013 Conjurer 100x80.jpg|«Штукар». Палатно, алей, 100 x 80 см
Выява:Marta Shmatava 2013 His Muses 120x100.jpg|«Яго музы». Палатно, алей, 120 x 100 см
Выява:2013 Listen soundlessness 130x130.jpg|«Слухай бязгучнасць». Палатно, алей, 130 x 130 см
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* [http://artgallery.by/vystavki/vystavki2013/ Галерэя «Мастацтва». Выстаўкі 2013. ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180203205601/http://artgallery.by/vystavki/vystavki2013/ |date=3 лютага 2018 }}
{{Гады ў гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва}}

[[Катэгорыя:2013 год у Беларусі]]
[[Катэгорыя:Гісторыя беларускага выяўленчага мастацтва паводле гадоў]]
[[Катэгорыя:2013 год у культуры і мастацтве|Беларусь]]</text>
      <sha1>ow88k8wz8yl0ypejzuag6ivptoxtgce</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2014 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва</title>
    <ns>0</ns>
    <id>219863</id>
    <revision>
      <id>5152810</id>
      <parentid>5016563</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:20:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5152810</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60136" sha1="iqi4w6co9vbpld6v9usn2ug2n82sdcm" xml:space="preserve">[[Файл:Bastalia Gallery of Shchemeliov Projekt Tanya Markina.JPG|міні|270 пкс|Творчая майстэрня «Басталія» ў праекце «Дыялог эпох. Інтэрпрэтацыі»]]
'''[[2014]]''' год быў адзначаны шэрагам падзей, якія пакінулі прыкметны след у гісторыі [[Выяўленчае мастацтва Беларусі|беларускага выяўленчага мастацтва]].

== Падзеі ==

=== I квартал ===
* [[9 студзеня]] — [[15 лютага]]: праект Ганны Балаш «Мадэль Ані», [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]]
* [[10 студзеня]] — [[3 лютага]]: выстаўка «[[Роберт Генін]]. У пошуках раю», [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]]&lt;ref&gt;[http://artmuseum.by/ru/news/novosti-2014/fotootchet-ob-otkryitii-vyistavki-robert-genin-v-poiskax-raya  ''ArtMuseum.by''. Фотоотчет об открытии выставки «Роберт Генин. В поисках рая» {{ref-ru}}]&lt;/ref&gt;
* [[15 студзеня]]: урачыстае адкрыццё персанальнай выстаўкі графікі [[Васіль Пятровіч Шаранговіч|Васіля Шаранговіча]], прысвечанай 75-годдзю мастака, памятнае гашэнне мастацкай капэрты з арыгинальнай маркай «[[Жывапіс]] В. П. Шаранговіча»&lt;ref&gt;[http://artmuseum.by/ru/news/novosti-2014/fotootchyot-o-prazdnovanii-75-letiya-narodnogo-xudozhnika-belarusi-professora-vasiliya-petrovicha-sharangovicha ''ArtMuseum.by''. Фотоотчёт о праздновании 75-летия народного художника Беларуси, профессора Василия Петровича Шаранговича {{ref-ru}}]&lt;/ref&gt;
* [[15 студзеня]]: у [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі]] адбылося адкрыццё персанальнай выставы гомельскага мастака Валерыя Ляшкевіча, які не мае пэўнага месца жыхарства, і прэзентацыя дакументальнага фільма пра яго&lt;ref&gt;[http://artmuseum.by/ru/news/novosti-2014/personalnaya-vyistavka-valeriya-lyashkevicha-i-prezentacziya-dokumentalnogo-filma-o-xudozhnike-perekryostok ''ArtMuseum.by''. Персональная выставка Валерия Ляшкевича {{ref-ru}}]&lt;/ref&gt;
* [[20 студзеня]] — [[23 лютага]]: выстаўка іканапісу «Бог сялянскі, хрысціянскі. [[Бабіцкая іканапісная школа|Бабіцкая ікона]]»&lt;ref&gt;[http://artmuseum.by/ru/vyst/proshedshie-vyistavki/bog-krestyanskij-xristianskij-babichskaya-ikona ''ArtMuseum.by''. Бог крестьянский, христианский. Бабичская икона] {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.
* [[22 студзеня]] — [[9 лютага]]: выстаўка твораў [[Павел Васілевіч Масленікаў|П. В. Масленікава]] «Настаўнік і вучні», прысвечаная 100-годдзю мастака.
* [[23 студзеня]]: адкрыццё выстаўкі Марыны Эльяшэвіч «Карункі снегу белага», [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]], Мінск
* [[4 лютага]] — [[15 лютага]]: выстаўка жывапісу «Крыніца святла», [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]]&lt;ref&gt;[http://modernartmuseum.by/by/all/vyistavki/grupavaya_vyistaka_zhyivapsu_kryincza_svyatla.html Выстаўка жывапісу «Крыніца святла»]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;
* [[14 лютага]] — [[27 лютага]]: выстаўка жывапісу Алены Шлегель «Алфавіт», «Галерэя Мастацтва», Мінск
* [[12 лютага]] — [[10 сакавіка]]: выстаўка твораў [[Арлен Міхайлавіч Кашкурэвіч|Арлена Кашкурэвіча]], [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]]&lt;ref&gt;[http://artmuseum.by/ru/news/novosti-2014/otkryitie-vyistavki-proizvedenij-arlena-mixajlovicha-kashkurevicha Открытие выставки произведений Арлена Михайловича Кашкуревича {{ref-ru}}]&lt;/ref&gt;
* [[17 лютага]] — [[28 лютага]]: выстаўка пейзажнага фотаздымку «Карпаты — чарiвний край», [[Мінская абласная бібліятэка імя А. С. Пушкіна]]
* [[19 лютага]] — [[7 сакавіка]]: выстаўка станковай графікі [[Валерый Пятровіч Славук|Валерыя Славука]] і кабінетнай скульптуры Мікалая Байрачнага, [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]]
* [[27 лютага]] — [[28 сакавіка]]: выстаўка твораў Дзмітрыя Лазовага, [[Мінская абласная бібліятэка імя А. С. Пушкіна]]
* [[5 сакавіка]]: адкрыццё выстаўкі баціка і графікі мастакоў Алены і Валерыі Лянка, [[Мінская абласная бібліятэка імя А. С. Пушкіна]]
* [[6 сакавіка]] — [[30 сакавіка]]: '''праект Канстанціна Селіханава «Логасы. Тое, што робіць нашае жыццё камфортным»''', Галерэя сучаснага мастацтва «Ў», Мінск&lt;ref&gt;[http://ygallery.by/exhibitions/0006816/ «Логасы. Тое, што робіць нашае жыццё камфортным»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140304230953/http://ygallery.by/exhibitions/0006816/ |date=4 сакавіка 2014 }}&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;&lt;gallery mode=packed heights=110&gt;
Выява:LOGOSES - Exhibition by Konstantin Selikhanov 6.03.2014 Ў gallery Minsk 02.JPG
Выява:LOGOSES - Exhibition by Konstantin Selikhanov 6.03.2014 Ў gallery Minsk 04.JPG
Выява:LOGOSES - Exhibition by Konstantin Selikhanov 6.03.2014 Ў gallery Minsk 01.JPG
Выява:LOGOSES - Exhibition by Konstantin Selikhanov 6.03.2014 Ў gallery Minsk BELSAT.JPG
Выява:LOGOSES - Exhibition by Konstantin Selikhanov 6.03.2014 Ў gallery Minsk - Maxim Petrul.JPG|[[Максім Міхайлавіч Пятруль|Максім Пятруль]], [[Альгерд Бахарэвіч]]
Выява:Logoses Selikhanov.jpg
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

* [[11 сакавіка]] — [[29 сакавіка]]: '''групавы праект «Штучнае асвятленне. [[Клара Цэткін|Клара]] і [[Роза Люксембург|Роза]]»''', [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]]. Жывапіс — Марта Шматава. Фотамастацтва — Мікалай Батвіннік&lt;ref&gt;[http://modernartmuseum.by/by/all/vyistavki/grupavyi_praekt_shtuchnae_asvyatlenne._klara_roza1.html Выстаўка «Штучнае асвятленне. Клара і Роза»]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;&lt;gallery mode=packed heights=150&gt;
Выява:Marta Shmatava Mooving 120 x 240 Group exhibition Clara and Rose 2014 Minsk.JPG|Марта Шматава «Рух»
Выява:Marta Shmatava Who am I? Group exhibition Clara and Rosa 2014 Minsk.jpg|Марта Шматава «Хто я?»
Выява:Marta Shmatava Exhibition Clara and Rosa 2014 Minsk.jpg|Марта Шматава
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;&lt;gallery mode=packed heights=120&gt;

Выява:Nickolai Botvinnik Rozengauz Tatiana Radzivilko.jpg
Выява:Nickolai Botvinnik Rozengauz Ilona Kasabuka.jpg
Выява:Nickolai Botvinnik Rozengauz Zoya Luzevich.jpg
Выява:Nickolai Botvinnik Rozengauz Elena Shlegel.jpg
Выява:Nickolai Botvinnik Rozengauz Marta Shmatova.jpg
Выява:Nickolai Botvinnik Rozengauz Katerina Sumareva.jpg
Выява:Nickolai Botvinnik Rozengauz Tatiana Kondratenko.jpg
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

* [[21 сакавіка]] — [[18 красавіка]]: выстаўка жывапісу [[Кастусь Качан|Кастуся Качана]] і [[Уладзімір Уладзіміравіч Кожух|Уладзіміра Кожуха]] «Духоўны свет», [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]]&lt;ref&gt;[http://artmuseum.by/by/vyst/m%D1%96nulyiya-vyista%D1%9Ek%D1%96/vyistaka-zhyivapsu-uladzmra-kozhuxa-kanstanczna-kachana-duxonyi-svet ''ArtMuseum.by''. Выстаўка жывапісу Канстанціна Качана і Уладзіміра Кожуха]&lt;/ref&gt;
* [[27 сакавіка]] — [[10 ліпеня]]: '''арт-праект «[[Дзесяць стагоддзяў мастацтва Беларусі|10 стагоддзяў мастацтва Беларусі]]»''', [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]]&lt;ref&gt;[http://artmuseum.by/ru/news/novosti-2014/itogi-vyistavki-desyat-vekov-iskusstva-belarusi ''ArtMuseum.by''. Итоги выставки «Десять веков искусства Беларуси» {{ref-ru}}]&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;&lt;gallery mode=packed heights=150&gt;
Выява:Dormition of the Mother of God - Ten Centuries of Art in Belarus.JPG|Успенне Маці Божай. Невядомы майстар. 2-я палова XVIII ст. Дрэва, разьба, паліхрамія.
Выява:Маці Божая Агнявідная. Веткаўская школа. Ікона ў шытым бісерным акладзе.jpg|[[Маці Божая]] Агнявідная. [[Веткаўская іканапісная школа|Веткаўская школа]]
Выява:Royal doors 10 centuries of art of Belarus.JPG|Царская брама. XVIII век. Дрэва, разьба, пазалота.
Выява:Aron Kodesh by Dave ben Israel 10 Centuries of Art of Belarus.JPG|Арон кодэш. Майстар — Дэйв, сын Ізраіля. XVIII ст. Дрэва, разьба.
Выява:Chaim Soutine EVA.jpg|[[Хаім Суцін]], «[[Ева]]», 1928
Выява:Хлопчык у саламяным капелюшы.jpg|[[Іван Хруцкі]], «Хлопчык у саламяным капелюшы»
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

=== II квартал ===
* [[1 красавіка]] — [[16 красавіка]]: выстаўка Віктара Пятрова «Зялёная сцяна старога дома — 2», [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]]
* [[11 красавіка]] — [[25 красавіка]]: выстаўка Анастасіі Шумілінай «Назву прыдумай сам», [[Мінская абласная бібліятэка імя А. С. Пушкіна]]
* [[15 красавіка]]: ўрачыстае адкрыццё выстаўкі «Арт-крок — 2014», галерэя «Лабірынт», [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]], Мінск&lt;ref&gt;[http://portal.nlb.by/portal/page/portal/index/detailed_news?param0=97672&amp;lang=ru&amp;rubricId=893 Арт-крок — 2014 {{ref-ru}}]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;
* [[19 красавіка]] — [[27 красавіка]]: персанальная выстаўка жывапісу Галіны Горавай «Касмічнае падарожжа», Палац мастацтва, Мінск
* [[21 красавіка]] — [[10 чэрвеня]]: '''выстаўка сучаснага мастацтва «Avant-gARTe. Ад квадрата да аб’екта»''' ў рамках правядзення Чэмпіянату свету па хакеі, Мінск&lt;ref&gt;[http://modernartmuseum.by/by/all/vyistavki/vyistaka_suchasnaga_mastacztva_avant-garte._ad_kvadrata_da_abekta.html «Avant-gARTe. Ад квадрата да аб’екта» {{ref-ru}}]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;
* [[23 красавіка]] — [[11 мая]]: '''выстаўка секцыі жывапісу [[Беларускі саюз мастакоў|Саюза мастакоў Беларусі]] «Лабірынт»''', Палац мастацтва, Мінск

&lt;center&gt;&lt;gallery mode=packed heights=120&gt;
Выява:Exhibition LABIRINT Palace of Art 23.04.2014 Minsk 01.JPG
Выява:Exhibition LABIRINT Palace of Art 23.04.2014 Minsk 03.JPG
Выява:Exhibition LABIRINT Palace of Art 23.04.2014 Minsk 05.JPG
Выява:Exhibition LABIRINT Palace of Art 23.04.2014 Minsk 07.JPG
Выява:Exhibition LABIRINT Palace of Art 23.04.2014 Minsk Oleg Kostiuchenko.JPG
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

* [[27 красавіка]]: юбілейная выстаўка Міхаіла Барздыкі, прымеркаваная да 70-годдзя мастака, [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]], Минск
* [[30 красавіка]] — [[15 мая]]: '''выстаўка «Арэна БелАрт», прысвечаная Чэмпиянату мира па хакеі''', Палац мастацтва, Мінск
&lt;gallery mode=packed heights=190&gt;

|«Гульні з дажджом». Куратар — [[Ларыса Давыдаўна Фінкельштэйн|Ларыса Фінкельштэйн]]
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;
* [[30 красавіка]] — [[18 мая]]: '''выстаўка «TRANSCENSUM»''' Аляксея Краўчанкі і [[Віктар Аляксандравіч Шылко|Віктара Шылко]] ў межах праекта '''«ForteПРОУН — Дырэкторыя Авангарду»'''&lt;ref&gt;[http://mtis.tv/news/vo-dvorec-iskusstva-na-chetyre-vystavki.html Во Дворец искусства — на четыре выставки! {{ref-ru}}]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;
&lt;gallery mode=packed heights=130&gt;
Выява:Exhibition TRANSCENSUM FortePROUN Palace of Art 30.04.2014 Minsk 01.JPG
Выява:Exhibition TRANSCENSUM FortePROUN Palace of Art 30.04.2014 Minsk 09.JPG
Выява:Exhibition TRANSCENSUM FortePROUN Palace of Art 30.04.2014 Minsk 11.JPG
Выява:Exhibition TRANSCENSUM FortePROUN Palace of Art 30.04.2014 Minsk 13.JPG
Выява:Exhibition TRANSCENSUM FortePROUN Palace of Art 30.04.2014 Minsk 12.JPG
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

* [[8 мая]] — [[14 верасня]]: выстаўка «Back in BSSR / Зноў у БССР» плакаты і прадметы савецкай эпохі (1940 — 80-я), Музей гісторыі горада Мінска
* [[13 мая]] — [[25 мая]]: '''Рэспубліканская моладзевая выстаўка Беларускага саюза мастакоў «UNDER 35»''', Палац мастацтва, Мінск

&lt;center&gt;&lt;gallery mode=packed heights=100&gt;
Выява:Exhibition UNDER 35 in Palace of Art Minsk 13.05.2014 05.JPG
Выява:Exhibition UNDER 35 in Palace of Art Minsk 13.05.2014 Andrey Yarashevich.JPG
Выява:Exhibition UNDER 35 in Palace of Art Minsk 13.05.2014 Obereg Oleg Kostsiuchenko.JPG
Выява:Exhibition UNDER 35 in Palace of Art Minsk 13.05.2014 Vasil Tsimashou.JPG
Выява:Exhibition UNDER 35 in Palace of Art Minsk 13.05.2014 Yuri Peuneu 01.JPG
Выява:Exhibition UNDER 35 in Palace of Art Minsk 13.05.2014 Logvin Semiletov Sustov.JPG
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

* [[17 мая]]: '''Ноч музеяў'''

&lt;center&gt;&lt;gallery mode=packed heights=100&gt;
Выява:Night of Museums 2014 in National Art Museum - Larisa Finkelshtein Divina Armonia.JPG
Выява:Night of Museums 2014 in National Art Museum of Belarus 02.JPG
Выява:Night of Museums 2014 in National Art Museum of Belarus 03.JPG
Выява:Night of Museums 2014 in National Art Museum of Belarus 04.JPG
Выява:Night of Museums 2014 in National Art Museum of Belarus 05.JPG
Выява:Night of Museums 2014 in National Art Museum of Belarus 01.JPG
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

* [[17 мая]] — [[29 чэрвеня]]: выстаўка жывапісу [[Аляксандр Анатолевіч Ісачоў|Аляксандра Ісачова]] і Алега Арлова, мастацкая галерэя імя Міхаіла Савіцкага, Мінск
* [[19 мая]]: ўрачыстае адкрыццё мемарыяльнай дошкі ў гонар [[Міхал Казімір Агінскі|Міхаіла Казіміра Агінскага]] на новым будынку [[Слонімскі драматычны тэатр|драмтэатра ў Слоніме]], скульптар [[Леанід Леанідавіч Богдан|Леанід Богдан]]&lt;ref&gt;[http://www.bel-jurist.com/page/mih-kaz-oginsky Мемориальная доска в честь Михаила Казимира Огинского на новом здании драмтеатра в Слониме]&lt;/ref&gt;
* [[19 мая]] — [[28 мая]]: выстаўка твораў Сяргея Лебедзева «Песні гор», [[Мінская абласная бібліятэка імя А. С. Пушкіна]]
* [[20 мая]] — [[1 чэрвеня]]: '''Рэспубліканская выстаўка секцыі скульптуры Беларускага саюза мастакоў «Беларуская скульптура: ХХІ»''', Палац мастацтва

&lt;center&gt;&lt;gallery mode=packed heights=110&gt;
Выява:Exhibition Belarusian Sculpture XXI in Palace of Art 20.05.2014 01.jpg
Выява:Exhibition Belarusian Sculpture XXI in Palace of Art 20.05.2014 02.jpg
Выява:Exhibition Belarusian Sculpture XXI in Palace of Art 20.05.2014 03.jpg
Выява:Exhibition Belarusian Sculpture XXI in Palace of Art 20.05.2014 04.jpg
Выява:Exhibition Belarusian Sculpture XXI in Palace of Art 20.05.2014 05.jpg
Выява:Exhibition Belarusian Sculpture XXI in Palace of Art 20.05.2014 06.jpg
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

* [[20 мая]] — [[2 чэрвеня]]: выстаўка жывапісу Сямёна Дамарада «Па ціхай вадзе», «Галерэя Мастацтва», Мінск&lt;ref&gt;[http://artgallery.by/vystavki/domarad2014/ Выстаўка жывапісу Сямёна Дамарада «Па ціхай вадзе»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160322014149/http://artgallery.by/vystavki/domarad2014/ |date=22 сакавіка 2016 }}&lt;/ref&gt;
* [[29 мая]] — [[16 чэрвеня]]: выстаўка жывапісу і графікі Віктара Ігнатавіча Кліменкі (1941—2010) «Мы толькі вандроўнікі…»&lt;ref&gt;[http://artmuseum.by/ru/news/novosti-2014/vyistavka-zhivopisi-i-grafiki-viktora-ignatovicha-klimenko-19412010-myi-tolko-stranniki ''ArtMuseum.by''. Выставка живописи и графики Виктора Игнатовича Клименко]&lt;/ref&gt;
* [[3 чэрвеня]] — [[16 чэрвеня]]: выстаўка жывапісу Івана Мядзведзева «Прыбалтыка. 60 — гадоў назад», «Галерэя Мастацтва», Мінск&lt;ref&gt;[http://artgallery.by/vystavki/medvedev/ «Прыбалтыка. 60 — гадоў назад»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160416033041/http://artgallery.by/vystavki/medvedev/ |date=16 красавіка 2016 }}&lt;/ref&gt;
* [[4 чэрвеня]] — [[15 чэрвеня]]: персанальная выстаўка жывапісу Васіля Касцючэнкі «Зямляне», Палац мастацтва, Мінск&lt;ref&gt;[http://www.belta.by/ru/all_news/culture/V-Minske-otkrylas-personalnaja-vystavka-zhivopisi-Vasilija-Kostjuchenko_i_671446.html В Минске открылась персональная выставка живописи Василия Костюченко]&lt;/ref&gt;
* [[11 чэрвеня]] — [[21 чэрвеня]]: '''арт-праект Васіля Зянько «EX NIHILO»''', галерэя «Універсітэт культуры», Мінск&quot;&lt;ref&gt;[http://whereminsk.by/minsk/news/one/1600 арт-праект Васіля Зянько «EX NIHILO»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304131341/http://whereminsk.by/minsk/news/one/1600 |date=4 сакавіка 2016 }}&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;&lt;gallery mode=packed heights=120&gt;
Выява:Leonid Khobotov in Gallery University of Culture 11.06.2014.JPG
Выява:Olga Arkhipova in Gallery University of Culture 11.06.2014.JPG
Выява:Vasily Zenko Exhibition in Gallery University of Culture 11.06.2014-03.JPG
Выява:Vasily Zenko Exhibition in Gallery University of Culture 11.06.2014-06.JPG
Выява:Vasily Zenko Exhibition in Gallery University of Culture 11.06.2014-07.JPG
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

* [[12 чэрвеня]] — [[21 чэрвеня]]: мастацка-адукацыйны праект «Штучны адбор», [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]]
* [[18 чэрвеня]] — [[29 чэрвеня]]: '''персанальная юбілейная выстаўка [[Наталля Арсенцьеўна Чорнагалова|Наталлі Чорнагаловы]]''', Палац мастацтва, Мінск

&lt;center&gt;&lt;gallery mode=packed heights=110&gt;
Выява:Exhibition of Natalia Chernogolova in Minsk Palace of Art 22.06.2014 01.JPG
Выява:Exhibition of Natalia Chernogolova in Minsk Palace of Art 22.06.2014 02.JPG
Выява:Exhibition of Natalia Chernogolova in Minsk Palace of Art 22.06.2014 03.JPG
Выява:Exhibition of Natalia Chernogolova in Minsk Palace of Art 22.06.2014.JPG
Выява:Exhibition of Natalia Chernogolova in Minsk Palace of Art 22.06.2014 04.JPG
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

* [[18 чэрвеня]] — [[29 чэрвеня]]: '''персанальная выстаўка жывапісу Барыса Зэхера''', прысвечаная юбілею мастака, Палац мастацтва, Мінск&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://afisha.relax.by/expo/10348862-personalynaja-vystavka-khudozhnika-igorya-vlasova/minsk/ |title=Выстаўка Ігара Уласава «Каханне да жыцця» |access-date=17 студзеня 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140701141336/http://afisha.relax.by/expo/10348862-personalynaja-vystavka-khudozhnika-igorya-vlasova/minsk/ |archivedate=1 ліпеня 2014 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;&lt;gallery mode=packed heights=110&gt;
Выява:Boris Ivanov's Exhibition in Palace of Art 18.06.2014 Rygor Sitnitsa.JPG
Выява:Boris Ivanov's Exhibition in Palace of Art 18.06.2014 Mikola Zalatukha.JPG
Выява:Boris Ivanov's Exhibition in Palace of Art 18.06.2014 04.JPG
Выява:Boris Ivanov's Exhibition in Palace of Art 18.06.2014 05.JPG
Выява:Boris Ivanov's Exhibition in Palace of Art 18.06.2014 07.JPG
Выява:Boris Ivanov's Exhibition in Palace of Art 18.06.2014 06.JPG
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

* [[18 чэрвеня]] — [[29 чэрвеня]]: '''персанальная юбілейная выстаўка Марыты Голубевай «Час піць гарбату…»''', Палац мастацтва, Мінск

&lt;center&gt;&lt;gallery mode=packed heights=120&gt;
Выява:Marita Holubeva Exhibition in Palace of Art 18.06.2014.jpg
Выява:Exhibition in Palace of Art 2014-06-18 Leanid Khobatau.jpg
Выява:Marita Holubeva Exhibition in Palace of Art 18.06.2014 05.jpg
Выява:Marita Holubeva Exhibition in Palace of Arts 18.06.2014 Yuri Gavrin.jpg
Выява:Marita Holubeva Exhibition in Palace of Art 18.06.2014 07.jpg
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

* [[18 чэрвеня]] — [[29 чэрвеня]]: '''Рэспубліканская выстаўка секцыі манументальна-дэкаратыўнага мастацтва «Спектар»''', Палац мастацтва, Мінск
&lt;center&gt;&lt;gallery mode=packed heights=100&gt;
Выява:Republican exhibition of monumental and decorative arts Spector 18.06.2014 Palace of Arts Minsk 01.jpg
Выява:Republican exhibition of monumental and decorative arts Spector 18.06.2014 Palace of Arts Minsk 02.jpg
Выява:Republican exhibition of monumental and decorative arts Spector 18.06.2014 Palace of Arts Minsk 03.jpg
Выява:Republican exhibition of monumental and decorative arts Spector 18.06.2014 Palace of Arts Minsk 05.jpg
Выява:Republican exhibition of monumental and decorative arts Spector 18.06.2014 Palace of Arts Minsk 04.jpg
Выява:Republican exhibition of monumental and decorative arts Spector 18.06.2014 Palace of Arts Minsk 06.jpg
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

* [[25 чэрвеня]] — [[5 ліпеня]]: '''выстаўка акварэлі Любові Абрамавай «D ∙ ART ∙ S»''', [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]]

=== III квартал ===
* [[1 ліпеня]]: адкрыццё выстаўкі творчай суполкі «Абуджэнне» ў выставачнай зале Палаца культуры [[Узда|Узды]]. Удзельнікі — мастакі Яўген Шунейка, Фёдар Ладуцька, Андрэй Лычкоўскі і Уладзімір Сайко&lt;ref&gt;[http://www.uzdanews.by/?p=28388 Сустрэча з мастацтвам] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304100552/http://www.uzdanews.by/?p=28388 |date=4 сакавіка 2016 }}&lt;/ref&gt;
* [[8 ліпеня]] — [[26 ліпеня]]: выстаўка графікі Марыны Эльяшэвіч «Перакрыжаванне дарог», [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]]&lt;ref&gt;[http://modernartmuseum.by/by/all/vyistavki/vyistaka_grafk_maryinyi_elyashevch_perakryizhavanne_darog.html Выстаўка Марыны Эльяшэвіч «Перакрыжаванне дарог»]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;
* [[15 ліпеня]] — [[15 жніўня]]: выстаўка Аксаны Бодзiш «Бачнае — Нябачнае», Цэнтр Сучасных Мастацтваў, Мінск
* [[22 ліпеня]] — [[23 жніўня]]: выстаўка жывапісу [[Міхаіл Рыгоравіч Шыкаў|Міхаіла Шыкава]] «Сады», [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]]

&lt;center&gt;&lt;gallery mode=packed heights=150&gt;
Выява:Mikhail Shikaŭ Exhibition Gardens in Minsk Museum of Modern Fine Art 22.07.2014 01.JPG
Выява:Mikhail Shikaŭ Exhibition Gardens in Minsk Museum of Modern Fine Art 22.07.2014 02.JPG
Выява:Mikhail Shikaŭ Exhibition Gardens in Minsk Museum of Modern Fine Art 22.07.2014 04.JPG
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

* [[7 жніўня]] — [[23 жніўня]]: выстаўка скульптуры [[Сяргей Апанасавіч Бандарэнка|Сяргея Бандарэнкі]] «Конь і яго рыцар», [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]]
* [[7 жніўня]] — [[10 верасня]]: культурна-асветніцкі праект «Перазвон стагоддзяў», прымеркаваны да 100-годдзя пачатку Першай сусветнай вайны, галерэя «Лабірынт», [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]], Минск&lt;ref&gt;[http://portal.nlb.by/portal/page/portal/index/detailed_news?param0=104532&amp;lang=ru&amp;rubricId=893 «Перезвон столетий» {{ref-ru}}]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;
* [[14 жніўня]] — [[14 верасня]]: арт-праект [[Орша|аршанскага]] мастака-графіка Паўла Сідаровіча «BELLUM OMNIUM CONTRA OMNES», Цэнтр Сучасных Мастацтваў, Мінск
* [[26 жніўня]] — [[6 верасня]]: выстаўка беларускага графіка Сяргея Баленка «…нічога іншага не прапаноўваецца…», [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]]&lt;ref&gt;[http://modernartmuseum.by/by/all/vyistavki/vyistaka_grafk_syargeya_balenka_..._nchoga_nshaga_ne_prapanovaeczcza.html Выстаўка графіка Сяргея Баленка «… нічога іншага не прапаноўваецца …»]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;
* [[5 верасня]] — [[10 кастрычніка]]: '''арт-праект «Дыялог эпох. Інтэрпрэтацыі»''', Гарадская мастацкая галерэя твораў [[Леанід Дзмітрыевіч Шчамялёў|Л. Шчамялёва]]&lt;ref&gt;[http://artdigest-belarus.com/afisha/ АртДайджест—Беларусь. Пресс-релиз выставки «Диалог эпох. Интерпретации» {{ref-ru}}] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150120010446/http://artdigest-belarus.com/afisha/ |date=20 студзеня 2015 }}&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;&lt;gallery mode=packed heights=100&gt;
Выява:Dialogue epochs. Interpretations - Exhibition 5.09.2014 Minsk 01.JPG|[[Канстанцін Уладзіміравіч Селіханаў|К. Селіханаў]], [[Алег Васілевіч Касцючэнка|А. Касцючэнка]], А. Некрашэвіч, С. Грыневіч, Р. Вашкевіч, [[Адам Глобус|А. Глобус]], [[Ларыса Давыдаўна Фінкельштэйн|Л. Фінкельштэйн]]
Выява:Dialogue epochs. Interpretations - Exhibition 5.09.2014 Minsk 04.JPG|
Выява:Dialogue epochs. Interpretations - Exhibition 5.09.2014 Minsk - Adam Globus Sergey Grinevich.JPG|[[Адам Глобус]], Алена Адамчык, Сяргей Грыневіч
Выява:Dialogue epochs. Interpretations - Exhibition 5.09.2014 Minsk 06.JPG
Выява:Dialogue epochs. Interpretations - Exhibition 5.09.2014 Minsk - Ruslan Vashkevich.JPG|Інтэрв'ю з мастаком Русланам Вашкевічам
Выява:Dialogue epochs. Interpretations - Exhibition 5.09.2014 Minsk - Alexandr Nekrashevich.JPG|Беларускі мастак Аляксандр Некрашэвіч
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

* [[8 верасня]] — '''адкрыццё праекту «АРТ-Забор»''' у [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі]]
&lt;center&gt;&lt;gallery mode=packed heights=120&gt;
Выява:ART-ZABOR in National Art Museum of Belarus 8.09.2014 01.JPG|Адкрыццё выставы «АРТ-Забор» 8 верасня 2014.
Выява:ART-ZABOR in National Art Museum of Belarus 8.09.2014 Uladzimir Prakaptsou.JPG|Алег Хусаенаў, [[Уладзімір Пракапцоў]]
Выява:ART-ZABOR in National Art Museum of Belarus 8.09.2014 Ruslan Vashkevich 01.JPG|Мастак Руслан Вашкевіч
Выява:ART-ZABOR in National Art Museum of Belarus 8.09.2014 09 Yury Yakovenko`s Exhibition.JPG|Інсталяцыя [[Юрый Уладзіміравіч Якавенка|Юрыя Якавенкі]]
Выява:ART-ZABOR in National Art Museum of Belarus 8.09.2014 Siarhey Hrynevich.JPG|Мастак Сяргей Грыневіч
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

* [[9 верасня]] — [[27 верасня]]: выстаўка жывапісу Народнага мастака Беларусі, прафесара [[Уладзімір Антонавіч Тоўсцік|Уладзіміра Тоўсціка]] «Чалавек і горад», [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]]
* [[11 верасня]] — адкрыццё выстаўкі «Мастакі Парыжскай школы з Беларусі» ў галерэі Літоўскага мастацкага музея ў рамках Дзён культуры Беларусі ў Літве&lt;ref&gt;[http://artmuseum.by/ru/news/novosti-2014/otkryitie-vyistavki-xudozhniki-parizhskoj-shkolyi-iz-belarusi-v-litovskom-xudozhestvennom-muzee  ''ArtMuseum.by''. Адкрыццё выстаўкі «Мастакі Парыжскай школы з Беларусі» ў галерэі Літоўскага мастацкага музея ў рамках Дзён культуры Беларусі ў Літве]&lt;/ref&gt;
* [[16 верасня]] — [[29 верасня]]: выстаўка графікі Вялянціны Шобы «Каляндар», «Галерэя Мастацтва», Мінск
* [[19 верасня]] — [[18 кастрычніка]]: '''выстаўка жывапісу Васіля Матусевіча і [[Валера Песін|Валерыя Песіна]] «Пасля лета»''', галерэя «ЛаСандр-Арт», Мінск&lt;ref&gt;[http://minsknews.by/blog/2014/09/19/hudozhestvennaya-galereya-lasandr-art-priglashaet-na-vyistavku-zhivopisi-posle-leta/ Выстаўка жывапісу Васіля Матусевіча і Валерыя Песіна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150428170546/http://minsknews.by/blog/2014/09/19/hudozhestvennaya-galereya-lasandr-art-priglashaet-na-vyistavku-zhivopisi-posle-leta/ |date=28 красавіка 2015 }}&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;&lt;gallery mode=packed heights=120&gt;
Выява:Opening Exhibition of Vasily Matusevich's paintings 19.09.2014 LaSandr-Art Gallery 01.JPG
Выява:Opening Exhibition of Valera Pesin's paintings 19.09.2014 with Wife in LaSandr-Art Gallery Minsk.JPG
Выява:Opening Exhibition of Pesin's and Matusevich's paintings 19.09.2014 Hanna Karaleva Vika Retskaya.JPG
Выява:Opening Exhibition of Vasily Matusevich's paintings 19.09.2014 with Zoya in LaSandr-Art Gallery.JPG
Выява:Siarhej Chareūski Valera Pesin LaSandr-Art 2014 September 19 Minsk.JPG
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

* [[23 верасня]] — [[11 кастрычніка]]: '''выстаўка керамікі Валерыя Калтыгіна «З Любоўю да Вас…»''', [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]]&lt;ref&gt;[http://modernartmuseum.by/by/all/vyistavki/persanalnaya_vyistaka_keramk_valeryiya_kaltyigna_z_lyuboyu_da_vas.html Выстаўка Валерыя Калтыгіна «З Любоўю да Вас…»]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;
* [[30 верасня]] — [[11 кастрычніка]]: '''фатаграфічны праект Віктара Гіліцкага «Апошні візіт»''', [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]]

=== IV квартал ===

* [[13 кастрычніка]] — [[30 кастрычніка]]: выстаўка жывапісу Ірыны Ясюкайць-Дударавай '''«Погляд цішыні»''', «Галерэя Мастацтва», Мінск
* [[14 кастрычніка]]: '''выстаўка жывапісу Уладзіміра Акулава''', прысвечаная 60-годдзю мастака, галерэя «Панарама», [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]], Мінск&lt;ref&gt;[http://portal.nlb.by/portal/page/portal/index/detailed_news?param0=108432&amp;lang=ru&amp;rubricId=893 Выставка живописи Владимира Акулова {{ref-ru}}] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150711034541/http://portal.nlb.by/portal/page/portal/index/detailed_news?param0=108432&amp;lang=ru&amp;rubricId=893 |date=11 ліпеня 2015 }}&lt;/ref&gt;


* [[14 кастрычніка]] — [[28 кастрычніка]]: '''выстаўка жывапісу Уладзіміра Савіча «Парог»''', «Галерэя Мастацтва», Мінск
* [[20 кастрычніка]] — [[18 лістапада]]: '''Сто твораў за сто гадоў''', выстаўка жывапісу сям’і [[Шыбнёў|Шыбнёвых]], [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]]
&lt;center&gt;&lt;gallery mode=packed heights=190&gt;
Выява:Shibniov exhibitions Minsk National Art Museum.jpg
Выява:Shibniovs exhibitions Minsk National Art Museum.jpg
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

* [[22 кастрычніка]] — [[24 лістапада]]: '''Рэспубліканская мастацкая выстаўка «Разумны метал»''', галерэя «Ракурс», [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]]

&lt;center&gt;&lt;gallery mode=packed heights=150&gt;
Файл:Smart Metal - Art project of Larisa Finkelshtein in National Library of Belarus on October 22, 2014 - 01.JPG|
Файл:Smart Metal - Art project of Larisa Finkelshtein in National Library of Belarus on October 22, 2014 - 02.JPG|[[Ларыса Давыдаўна Фінкельштэйн|Ларыса Фінкельштэйн]]
Файл:Smart Metal - Art project of Larisa Finkelshtein in National Library of Belarus on October 22, 2014 - 08.JPG|Народны артыст Беларусі [[Барыс Іванавіч Луцэнка|Барыс Луцэнка]]
Файл:Smart Metal - Art project of Larisa Finkelshtein in National Library of Belarus on October 22, 2014 - 11.JPG|Беларускі мастак-канцэптуаліст і спявак [[Сяргей Рыгоравіч Шыла|Сяргей Шыла]]
Файл:Smart Metal - Art project of Larisa Finkelshtein in National Library of Belarus on October 22, 2014 - 13.JPG|[[Леанід Яўсеевіч Дзягілеў|Леанід Дзягілеў]]
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

* [[23 кастрычніка]] — [[9 лістапада]]: '''выстаўка секцыі графікі Беларускага саюза мастакоў «Tour de Беларусь. Пралог»''', Палац Мастацтва, Мінск

&lt;center&gt;&lt;gallery mode=packed heights=110&gt;
Выява:Tour de Minsk - Exhibition of drawings in Palace of Art, Minsk 23.10.2014 03.JPG
Выява:Tour de Minsk - Exhibition of drawings in Palace of Art, Minsk 23.10.2014 05.JPG
Выява:Tour de Minsk - Exhibition of drawings in Palace of Art, Minsk 23.10.2014 01.JPG
Выява:Yury Yakovenko 23.10.2014 Palace of Art Minsk.jpg
Выява:Tour de Minsk - Exhibition of drawings in Palace of Art, Minsk 23.10.2014 02.JPG
Выява:Tour de Belarus Exhibition of drawings in Palace of Art 23.10.2014 Roman Sustov.JPG
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

* [[29 кастрычніка]] — [[11 лістапада]]: '''выстаўка жывапісу Юліі Мацуры''', «Галерэя Мастацтва», Мінск
* [[30 кастрычніка]] — [[1 снежня]]: '''выстаўка графікі Юрыя Якавенкі «Царства Саламона»''', галерэя «Ракурс», [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]], Мінск&lt;ref&gt;[http://www.nlb.by/portal/page/portal/index/detailed_news?param0=109332&amp;lang=ru&amp;rubricId=893 «Царство Соломона» {{ref-ru}}]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;
&lt;center&gt;&lt;gallery mode=packed heights=100&gt;
Выява:Yury Yakovenko's exhibition in Minsk - National Library of Belarus 30.10.2014 - 05.JPG|[[Юрый Уладзіміравіч Якавенка|Юрый Якавенка]]
Выява:Yury Yakovenko's exhibition in Minsk 30.10.2014 Mikhail Borozna.JPG|[[Міхаіл Рыгоравіч Баразна|Міхаіл Баразна]]
Выява:Yury Yakovenko's exhibition in Minsk 30.10.2014 Rygor Sitnica.JPG|[[Рыгор Сямёнавіч Сітніца|Рыгор Сітніца]]
Выява:Yury Yakovenko's exhibition in Minsk 30.10.2014 Siarhej Chareūski Georgy Skripnichenko.JPG|[[Сяргей Васілевіч Харэўскі|Сяргей Харэўскі]] з [[Георгій Сяргеевіч Скрыпнічэнка|Георгіем Скрыпнічэнкам]]
Выява:Yury Yakovenko's exhibition in Minsk - National Library of Belarus 30.10.2014 - 04.JPG|[[Яўген Антонавіч Ксяневіч|Яўген Ксяневіч]]
Выява:Yury Yakovenko's exhibition in Minsk - National Library of Belarus 30.10.2014 - 03.JPG

&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

* [[31 кастрычніка]] — [[22 лістапада]]: '''біенале «ПаСТУЛат»''', галерэя «Універсітэт Культуры»

&lt;center&gt;&lt;gallery mode=packed heights=110&gt;
Выява:Biennale POSTULAT 2014 Minsk 31.10.JPG|«Вострае шматкроп'е». [[Алег Васілевіч Касцючэнка|Алег Касцючэнка]]
Выява:Biennale POSTULAT 2014 Minsk 31.10 Dmitry Surski.JPG|Старшыня Саюза дызайнераў Беларусі Дзмітрый Сурскі
Выява:Biennale POSTULAT 2014 Minsk 31.10. Hanna Silivonchik.JPG
Выява:Denis_Barsukov_Three_Colors_2014.JPG|[[Дзяніс Валер'евіч Барсукоў|Дзяніс Барсукоў]] «Тры колеры». Палатно, алей.
Выява:Biennale POSTULAT 2014 Minsk 31.10 Vasily Matusevich.JPG
Выява:Biennale POSTULAT 2014 Minsk 31.10. Uliana Fedotova.jpg
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

* [[12 лістапада]] — [[23 лістапада]]: персанальная выстаўка жывапісу [[Пётр Пятровіч Шарыпа|Пятра Шарыпы]], прысвечаная памяці мастака (11.04.1942 — 03.11.2013), Палац Мастацтва, Мінск&lt;ref&gt;[http://belartunion.by/vystavy/galery.html Галерэя ПАЛАЦ МАСТАЦТВА] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130529133855/http://belartunion.by/vystavy/galery.html |date=29 мая 2013 }}&lt;/ref&gt;
* [[12 лістапада]] — [[23 лістапада]]: выстаўка Тараса Паражняка, прысвечанай 90-годдзю мастака, Палац Мастацтва, Мінск&lt;ref&gt;[http://belartunion.by/vystavy/galery.html Галерэя ПАЛАЦ МАСТАЦТВА. Выстаўка Тараса Паражняка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130529133855/http://belartunion.by/vystavy/galery.html |date=29 мая 2013 }}&lt;/ref&gt;
* [[13 лістапада]] — [[13 снежня]]: '''«Сума Сумарум». Праект былой галерэі «Шостая лінія»'''. Праект быў прадстаўлены на дзвюх пляцоўках горада Мінска — у [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музеі сучаснага выяўленчага мастацтва]] і Цэнтры Сучасных Мастацтваў&lt;ref&gt;[http://modernartmuseum.by/by/all/vyistavki/suma_sumarum._proekt_legendarnoj_galerei_shestaya_liniya.html «Сума Сумарум». Праект легендарнай галерэі «Шостая лінія»]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;&lt;gallery mode=packed heights=120&gt;
Выява:Vernissage Suma Sumarum 12.11.2014 Varabiev Bigdai.JPG|Ірына Бігдай скрозь скульптуру Андрэя Вараб'ёва
Выява:Opening Vernissage Suma Sumarum 12.11.2014 Sharangovich Borozna Bigdai 01.JPG|Наталля Шаранговіч, [[Міхаіл Рыгоравіч Баразна|Міхаіл Баразна]], Ірына Бігдай
|Цімафей Ізотаў, [[Валера Песін]]
|[[Наталля Васілеўна Шаранговіч|Наталля Шаранговіч]], [[Валера Песін]]
Выява:Vernissage Suma Sumarum 12.11.2014 Minsk Savchenko Kozhemiakin.JPG|Ігар Саўчанка, Сягей Кажамякін
|Каменныя твары Ігара Кашкурэвіча
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

* [[13 лістапада]] — [[26 лістапада]]: выстаўка жывапісу Зоі Луцэвіч, «Галерэя Мастацтва», Мінск
* [[13 лістапада]] — [[30 лістапада]]: выстаўка Алены Марцьянавай «Сумбурны стыль-life», [[Мінская абласная бібліятэка імя А. С. Пушкіна]]
* [[17 лістапада]] — [[31 снежня]]: выстаўка «Выратаваныя каштоўнасці», на якой прадстаўлены некалькі дзясяткаў твораў заходнееўрапейскага, усходняга і рускага мастацтва — іканапіс і мастацкае ліццё, узоры дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва. У экспазіцыі прадстаўлены больш за 300 помнікаў гісторыі і культуры, твораў выяўленчага і дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва. Яна складаецца з помнікаў нумізматыкі і баністыкі XV—XX стагоддзяў, прадметаў з каштоўных металаў, а таксама твораў мастацтва краін Усходу і Заходняй Еўропы. Дапаўняюць выстаўку творы сакральнага мастацтва — узоры [[растоў]]скай [[фініфц]]і, рускага меднага ліцця і рарытэтныя кніжныя выданні
* [[27 лістапада]] — [[11 снежня]]: выстаўка жывапісу Вікторыі Ільіной «Вежа», «Галерэя Мастацтва», Мінск&lt;ref&gt;[http://artgallery.by/vystavki/vystavka-ilina-viktoriya/ Выстаўка жывапісу Вікторыі Ільіной «Вежа»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160311075416/http://artgallery.by/vystavki/vystavka-ilina-viktoriya/ |date=11 сакавіка 2016 }}&lt;/ref&gt;
* [[27 лістапада]] — [[14 снежня]]: '''IV біенале жывапісу, графікі і скульптуры «Формазмест-703»''', Палац Мастацтва, Мінск

&lt;center&gt;&lt;gallery mode=packed heights=110&gt;
Выява:4th Belarusian Biennale of painting, graphics and sculpture 27.11.2014 01.jpg|[[Аляксандр Валянцінавіч Дранец|Аляксандр Дранец]], Леанід Хобатаў, Анна Грыневіч, [[Леў Барысавіч Алімаў|Леў Алімаў]], [[Ігар Сяргеевіч Засімовіч|Ігар Засімовіч]]
Выява:4th Belarusian Biennale of painting, graphics and sculpture 27.11.2014 10.jpg|Марта Шматава на фоне яе твора
Выява:IV Biennale FORMAZMEST Palace of Art Minsk 27.11.2014 Spartak Arutiunian.JPG|Скульптар [[Спартак Аруцюнян]]
Выява:4th Belarusian Biennale of painting, graphics and sculpture 27.11.2014 09.JPG|Мастакі Тамара Шэлест, Уладзімір Канцадайлаў
|Cкульптура [[Аляксандр Уладзіміравіч Батвінёнак|Аляксандра Батвінёнка]], прысвечаная [[Анатоль Анікейчык|Анатолю Анікейчыку]]
|«[[Пабла Пікаса]]». Скульптар [[Аляксандр Уладзіміравіч Батвінёнак|Аляксандр Батвінёнак]]
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

* [[16 снежня]] — [[17 студзеня]]: выстаўка «Кераміка начы» па выніках міжнароднага пленэру па кераміцы «Арт-жыжаль 2014», Цэнтр Сучасных Мастацтваў, Мінск&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://art-center.by/afisha/art_zhyizhal_2014_keramka_nachyi.html |title=Выстаўка «Кераміка начы» |access-date=25 студзеня 2015 |archive-date=26 сакавіка 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220326073229/http://art-center.by/afisha/art_zhyizhal_2014_keramka_nachyi.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[17 снежня]] — [[18 студзеня]]: выстаўка жывапісу [[Васіль Кузьміч Касцючэнка|Васіля Касцючэнкі]] «Каляровыя аповеды», [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]]&lt;ref&gt;[http://artdigest-belarus.com/novosti/minsk/37-adkrycce-vystavy-zhyvapsu-vaslya-kascyuchenk-kalyarovyya-apovyady.html  Сайт ArtDigest-Belarus. Адкрыццё выстаўкі жывапісу Васіля Касцючэнкі «Каляровыя аповеды»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305044203/http://artdigest-belarus.com/novosti/minsk/37-adkrycce-vystavy-zhyvapsu-vaslya-kascyuchenk-kalyarovyya-apovyady.html |date=5 сакавіка 2016 }}&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;&lt;gallery mode=packed heights=150&gt;
Выява:Interview Vasily Kostiuchenko to BELSAT in Minsk Museum Modern Art 17.12.2014.jpg| [[Васіль Кузьміч Касцючэнка|Васіль Касцючэнка]] дае інтэрв'ю каналу [[БелСат]]
Выява:Vasily Kostiuchenko Exhibition in Minsk Museum Modern Art 17.12.2014 Larisa Finkelshtein.jpg|[[Леанід Яўсеевіч Дзягілеў|Леанід Дзягілеў]], [[Ларыса Давыдаўна Фінкельштэйн|Ларыса Фінкельштэйн]]
Выява:Vasily Kostiuchenko Exhibition in Minsk Museum Modern Art 17.12.2014.jpg|дырэктар Музею сучаснага мастацтва [[Наталля Васілеўна Шаранговіч|Наталля Шаранговіч]], мастакі Васіль Кастючэнка, [[Рыгор Абрамавіч Несцераў|Рыгор Несцераў]]
Выява:Vasily Kostiuchenko Exhibition in Minsk Museum Modern Art 17.12.2014 Olga Rybchinska.jpg|Вольга Рыбчынская, Наталля Шаранговіч
Выява:Vasily Kostiuchenko Exhibition in Minsk Museum Modern Art 17.12.2014 Simon Domorad.jpg|Беларускія мастакі Спартак Арутюнян, [[Сямён Уладзіміравіч Дамарад|Сямён Дамарад]]

&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

== З’явіліся ==
* [[2 красавіка]] — памятны знак [[Гарадскія шалі (Мінск)|Гарадскія шалі]] у [[Мінск]]у, усталява­ны ля [[Мінская ратуша|гарадской ра­ту­шы]], які свед­чыць пра атры­ман­не го­ра­дам [[Магдэбургскае права|Магдэбургска­га пра­ва]] ў [[1499]] го­дзе. Скульптар [[Аляксандр Віктаравіч Прохараў|Аляксандр Прохараў]], архітэктар [[Сяргей Георгіевіч Багласаў|Сяргей Багласаў]]. Кам­па­зі­цыя скла­да­ец­ца з фі­гур трох гара­джан, якія за­клю­ча­юць здзел­ку по­бач з вя­лі­кі­мі ша­ля­мі: адзін уз­важ­вае груз, дру­гі ад­дае ма­не­ты, трэ­ці пры­мае за­роб­ле­ныя гро­шы&lt;ref name=&quot;zviazda&quot;&gt;{{Cite web |url=http://zviazda.by/2014/04/38537.html |title=«Гарадскія шалі» як права на самакіраванне |access-date=5 ліпеня 2015 |archive-date=10 ліпеня 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140710010017/http://zviazda.by/2014/04/38537.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Музей-дача Васіля Быкава]]
* [[Помнік Альгерду (Віцебск)|Помнік Альгерду, Віцебск]]
* [[Помнік Ізяславу]], Заслаўе
* [[Помнік Максіму Танку]], Мядзел

== Памерлі ==
* [[3 лютага]] — [[Аляксандр Ігаравіч Дасужаў|Аляксандр Дасужаў]] (нар. [[1945 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1945]]), беларускі мастак-[[Графіка (мастацтва)|графік]]
* [[12 лютага]] — [[Рыгор Піліпавіч Клікушын|Рыгор Клікушын]], беларускі мастак-[[Графіка (мастацтва)|графік]], член [[Беларускі саюз мастакоў|Саюза мастакоў Беларусі]]. Удзельнік [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]].
* [[14 лютага]] — [[Гаўрыла Харытонавіч Вашчанка|Гаўрыла Вашчанка]] (нар. [[1928 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1928]]), беларускі [[мастак]], [[жывапіс]]ец&lt;ref name=&quot;БС&quot;&gt;{{кніга
|аўтар          = 
|частка         = Ващенко Гавриил Харитонович
|загаловак      = Биографический справочник
|арыгінал       = 
|спасылка       = 
|адказны        = 
|выданне        = 
|месца          = Мн.
|выдавецтва     = «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки
|год            = 1982
|том            = 5
|старонкі       = 107
|старонак       = 737
|серыя          = 
|isbn           = 
|тыраж          = 
}}&lt;/ref&gt;. [[Народны мастак Беларусі]] (1988). [[Заслужаны дзеяч мастацтваў Рэспублікі Беларусь|Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі]] (1977)&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;. Прафесар (1980)&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;. Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Беларусі

* [[1 сакавіка]] — [[Леанід Мендэлевіч Левін|Леанід Левін]] (нар. [[1936 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1936]]), [[заслужаны архітэктар Рэспублікі Беларусь]], адзін з аўтараў мемарыяльнага комплексу «[[Хатынь]]»
* [[25 красавіка]] — [[Генадзь Хацкевіч]] (нар. [[1952 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1952]]), беларускі мастак
* [[13 ліпеня]] — [[Язэп Крупскі]] (нар. [[1934 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1934]]), беларускі мастак
* [[29 жніўня]] — [[Канстанцін Пятровіч Шаранговіч|Канстанцін Шаранговіч]] (нар. [[1956 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1956]]), беларускі мастак-графік, педагог
* [[3 кастрычніка]] — [[Рыгор Кійко]], беларускі мастак-кераміст, уваходзіў у творчую суполку [[Беларускі Саюз мастакоў|БСМ]] «Пагоня»
* [[3 кастрычніка]] — [[Алена Канстанцінаўна Рэсіна]], беларускі мастацтвазнаўца, супрацоўнік [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага мастацкага музею Беларусі]], аўтар манаграфій аб [[Іван Фаміч Хруцкі|Іване Хруцкім]], куратар выстаў жывапісу [[Апалінарый Гіляравіч Гараўскі|А. Гараўскага]], [[Вітольд Каэтанавіч Бялыніцкі-Біруля|В. Бялыніцкага-Бірулі]], [[Іван Фаміч Хруцкі|І. Хруцкага]]&lt;ref&gt;[http://artmuseum.by/ru/news/novosti-2014/ushla-iz-zhizni-elena-konstantinovna-resina Ушла из жизни Елена Константиновна Ресина {{ref-ru}}]&lt;/ref&gt;
* [[19 кастрычніка]] — Фёдар Адамавіч Ястраб
* [[3 лістапада]] — [[Пётр Пятровіч Шарыпа|Пётр Шарыпа]] (нар. [[1942 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1942]]), беларускі мастак-жывапісец, педагог

== Галерэя жывапісу ==
&lt;center&gt;&lt;gallery mode=packed heights=180&gt;
Выява:Marta Shmatava 2014 Color dream 100x80.jpg|Марта Шматава «Каляровая мара». Палатно, алей, 100 x 80 см.
Выява:Marta Shmatava 2014 Two and moon 100x80.JPG|Марта Шматава «Двое пад луной». Палатно, алей, 100 х 80 см.
Выява:Мелодия любви.х.м.70х90.2014.jpg|[[Алег Васілевіч Касцючэнка|Алег Касцючэнка]] «Мелодыя кахання». Палатно, алей, 70 х 90 см.
Выява:Красные туфельки.х.м.70х70.2014.jpeg|Алег Касцючэнка «Чырвоныя пантофлі». Палатно, алей, 70 х 70 см.

&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

== Галерэя скульптуры ==
&lt;center&gt;&lt;gallery mode=packed heights=210&gt;
Выява:Maksim Piatrul Counterbutterfly 2014.JPG|[[Максім Міхайлавіч Пятруль|Максім Пятруль]], «Матылёк», h = 45 cм, бронза, сілумін, граніт
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;
{{зноскі}}
{{Гады ў гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва}}

[[Катэгорыя:2014 год у Беларусі]]
[[Катэгорыя:Гісторыя беларускага выяўленчага мастацтва паводле гадоў]]
[[Катэгорыя:2014 год у культуры і мастацтве|Беларусь]]</text>
      <sha1>iqi4w6co9vbpld6v9usn2ug2n82sdcm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1991 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва</title>
    <ns>0</ns>
    <id>221190</id>
    <revision>
      <id>5152788</id>
      <parentid>4393380</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T07:04:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5152788</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6929" sha1="16zeqqdkorql6tlc330ek17oktxm0mb" xml:space="preserve">[[Выява:Миоры Успенский Костел 02.jpg|міні|«Помнік ненароджанаму дзіцяці». Скульптар [[Аляксандр Валянцінавіч Дранец|Аляксандр Дранец]]. [[Касцёл Узнясення Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Мёры)|Касцёл Узнясення Найсвяцейшай Дзевы Марыі, Мёры]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.miorysport.vitebsk.by/Pamyatniki_arhitektury.htm |title={{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150404221006/ |date=4 красавіка 2015 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150404221006/ |date=4 красавіка 2015 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150404221006/ |date=4 красавіка 2015 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150404221006/ |date=4 красавіка 2015 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150404221006/ |date=4 красавіка 2015 }} Памятники архитектуры и скульптуры {{ref-ru}} |access-date=3 ліпеня 2015 |archive-date=4 красавіка 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150404221006/http://www.miorysport.vitebsk.by/Pamyatniki_arhitektury.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.]]
'''[[1991]]''' год быў адзначаны шэрагам падзей, якія пакінулі прыкметны след у гісторыі [[Выяўленчае мастацтва Беларусі|беларускага выяўленчага мастацтва]].

== Падзеі ==
* [[21 мая]] — [[9 ліпеня]]: выстаўка «Bieł Art. Панарама беларускага мастацтва» ў [[Варшава|Варшаве]], у ліцейнай зале фабрыкі [[Ян Пётр Норблін|Норбліна]]. У выстаўцы бралі ўдзел мастакі [[Уладзімір Іванавіч Акулаў|Уладзімір Акулаў]], Мацвей Басаў, [[Уладзімір Мікалаевіч Вішнеўскі|Уладзімір Вішнеўскі]], Канстанцін Гарэцкі, [[Аляксандр Ігаравіч Дасужаў|Аляксандр Дасужаў]], [[Мікалай Мікалаевіч Дундзін|Мікалай Дундзін]], Аляксей Жданаў, Валер Жукін, Аляксандар Забаўчык, Рыгор Іваноў, [[Артур Клінаў]], Тодар Копша, Уладзіслаў Куфко, Уладзімір Лапо, Рышард Май, Аляксандр Малей, Лізавета Малішэўская, Сяргей Малішэўскі, Валянцін Нудноў, [[Валера Песін]], {{нп3|Андрэй Плясанаў|Андрэй Плясанаў|be-x-old|Андрэй Плясанаў}}, Віктар Пятроў, Наталля Ражкоўская, Анатоль Ржавуцкі, Алесь Родзін, Вольга Сазыкіна, Алена Сысун, Аляксандр Тарановіч, Віктар Шылко&lt;ref&gt;[http://belavangard.by/?p=913 ''Беларускі авангард''. 1991 — выстава «Bieł Art»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150413182759/http://belavangard.by/?p=913 |date=13 красавіка 2015 }}&lt;/ref&gt;
* Калектыўныя выстаўка беларускіх мастакоў у галерэі «Zachenta», Варшава, Польшча
* Рэспубліканская выстаўка «Аблічча чалавечы», Палац мастацтва, Минск
* Рэспубліканская выстаўка «100 гадоў з дня нараджэння [[Максім Адамавіч Багдановіч|Максіма Багдановіча]], Палац мастацтва, Мінск

== Ганаровыя званні ==
* [[Віктар Аляксандравіч Грамыка|Віктар Грамыка]] атрымаў ганаровае званне [[Народны мастак Беларусі|Народнага мастака Беларусі]]
* [[Васіль Пятровіч Шаранговіч|Васіль Шаранговіч]] атрымаў ганаровае званне [[Народны мастак Беларусі|Народнага мастака Беларусі]]
* [[Барыс Іванавіч Казакоў|Барыс Казакоў]] атрымаў ганаровае званне [[заслужаны дзеяч мастацтваў Рэспублікі Беларусь|заслужанага дзеяча мастацтваў Беларусі]]

== З’явіліся ==
* [[Віцебскі музей Марка Шагала]]
* [[Чашніцкі раённы гістарычны музей]]

== Памерлі ==
* [[5 сакавіка]] — [[Ісаак Юльевіч Бароўскі|Ісаак Бароўскі]] (нар. [[1921 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1921]]), беларускі савецкі мастак
* [[24 чэрвеня]] — [[Міхаіл Міхайлавіч Зялёнкін|Міхаіл Зялёнкін]] (нар. [[1920 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1920]]), беларускі мастак, [[Герой Савецкага Саюза]] ([[1946 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1946]])
* [[25 лістапада]] — [[Мікола Ганчароў]] (нар. [[1934 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1934]]), беларускі [[Графіка (мастацтва)|графік]], [[мастацтвазнавец]], [[пісьменнік]].
* [[29 снежня]] — [[Васіль Васілевіч Галубовіч|Васіль Галубовіч]] (нар. [[1909 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1909]]), беларускі тэатральны мастак, выкладчык [[Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут|БТМІ]]

== Галерэя жывапісу==
&lt;gallery widths=160 heights=180&gt;
Выява:Alexey Kuzmich - Sacred Russia 1991.jpg|[[Аляксей Васілевіч Кузьміч|А. В. Кузьміч]]. «Святая [[Расія|Русь]]»
&lt;/gallery&gt;

{{зноскі}}
{{Гады ў гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва}}

[[Катэгорыя:1991 год у Беларусі]]
[[Катэгорыя:Гісторыя беларускага выяўленчага мастацтва паводле гадоў]]
[[Катэгорыя:1991 год у культуры і мастацтве|Беларусь]]</text>
      <sha1>16zeqqdkorql6tlc330ek17oktxm0mb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Усяж</title>
    <ns>0</ns>
    <id>221663</id>
    <revision>
      <id>5152622</id>
      <parentid>5152221</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T13:22:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>афармленне, троху арфаграфія</comment>
      <origin>5152622</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28282" sha1="k0t78gh3ituzf8vuz4x3690mtiysxzp" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|статус                = пасёлак
|беларуская назва      = Усяж
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = Хэ.щлб.JPG
|подпіс                = 
 |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 04|lat_sec = 41
 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 00|lon_sec = 35
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Смалявіцкі
|сельсавет             = Усяжскі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             =
|глава                 =
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 3300 
|год перапісу          = 2021
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = UTC+3 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        =222212 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            =
|мова сайта 2          = 
|мова сайта 3          = 
|мова сайта 4          = 
|мова сайта 5          = 
|add1n                 = Этнахаронім
|add1                  = усяжцы, усяжчанін, усяжчанка
|add2n                 = 
|add2                  = 
|add3n                 = 
|add3                  = 
}}
[[Файл:The baptism of the cross by water in the village of Usyazh (Minsk region, Belarus), 2015.jpg|thumb|Асвячэнне крыжа]]

'''У́сяж'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Ву́сяж'''&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Usiaž}}, {{lang-ru|Усяж}}) — [[пасёлак]] у [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Усяжскі сельсавет|Усяжскага сельсавета]]. За 8 кіламетраў на паўночны захад ад Смалявіч і 9 кіламетраў ад чыгуначнай станцыі [[Смалявічы (станцыя)|Смалявічы]], 35 кіламетраў ад [[Мінск]]а.

== Гісторыя ==
Пасёлак Усяж знаходзіцца ў раёне невялікай ракі [[Усяжа (рака)|Усяжа]], ад якой верагодна атрымаў назву.

Пастановай [[СНК БССР]] № 28 ад 07.01.1941 г. і [[СНК СССР]] № 277 ад 08.02.1941 г. в 35 км ад беларускай сталіцы пачалося будаўніцтва торфабрыкетнага завода і электрастанцыі на тарфяным урочышчы «Усяж». Да чэрвеня 1941 г. былі ўзведзены падмурак галоўнага корпуса завода і некалькі жылых дамоў. Вайна спыніла будаўніцтва завода і жылых дамоў. У жніўні 1944 года будаўніцтва аднавілася. Першыя работнікі і тэхніка размяшчаліся ў бліжэйшых вёсках Емяльянава, Шпакоўшчына, Трубічына. Адначасова вялося будаўніцтва завода і пасёлка. [[Файл:Красный дом.JPG|thumb|Красный дом]] [[Файл:Здание 4-хэтажки.jpg|thumb|Школьная вуліца]]

* 1946 год — праведзена асушванне першачарговага ўчастка торфаздабычы, пабудаваны два жылых бараку, часавы будынак заводакіраўніцтва, сталовая.
* 1947—1949 годы — вядзецца будаўніцтва тарфяных палёў. Пачалася першая здабыча торфу. Пабудаваныя лазня і тры 18-кватэрныя дамы па вул. Паркавая.
* 1950 год — уведзены ў эксплуатацыю механічны цэх і аўтагараж, вядзецца будаўніцтва жылых дамоў па вуліцы Першамайская, Савецкая і Камсамольская.
* 1952 год — 27 чэрвеня завод выпусціў першыя тоны брыкетаў. У гэтым жа годзе былі пабудаваны будынка пажарнага дэпо і сярэдняй школы. Завяршылася будаўніцтва некалькіх жылых дамоў.
* 1953 год — адкрылася бальніца і крамы. Пабудаваны дзіцячы сад.
* 1954 год — здабыча торфу і выпуск брыкетаў павялічылася ў некалькі разоў. Пабудаваны і здадзены ў эксплуатацыю Дом культуры і заводакіраўніцтва.
* 1966—1968 гг. — пачатак інтэнсіўнага будаўніцтва пасёлка. Завершана будаўніцтва жылых дамоў па вул. Першамайская і вуліцы Савецкая. Быў пабудаваны і пушчаны ў эксплуатацыю завод сілікатных вырабаў. Ішла падрыхтоўка да будаўніцтва жылых дамоў па вуліцы Прамысловая. Так паступова рос пасёлак, прыязджалі з усіх куткоў краіны людзі, працягвалася будаўніцтва і азеляненне вуліц. За наступныя гады было завершана будаўніцтва жылых дамоў па вул. Паркавай і яе добраўпарадкаванне. Планавалася будаўніцтва дамоў па вул. Першамайская і вул. Прамысловая.
* 1980 гады — спланавалася будаўніцтва індывідуальных дамоў па вул. Паркавая і пакладзен пачатак будаўніцтву завулка Школьнага.
* 1990—2000 гады — завершана будаўніцтва жылых дамоў зав. Школьнага. Збудаваны і здадзены ў эксплуатацыю фізкультурна — аздараўленчы комплекс. Вядзецца будаўніцтва індывідуальных дамоў па вул. Зялёная.

Завершана будаўніцтва 8 вуліц і завулкаў: Паркавая, Савецкая, Камсамольская, Першамайская, Садовая, Зялёная, Прамысловая; зав.: Школьны, Завадскі.

У 2008 годзе адміністрацыйны цэнтр Усяжскага сельсавета перанесены з пасёлка Усяж у аграгарадок [[Куркава (Смалявіцкі раён)|Куркава]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d908n0015278&amp;q_id=107337|title=Решение Смолевичского районного Совета депутатов от 5 марта 2008 года № 66 &quot;О преобразовании некоторых сельских населенных пунктов в агрогородки&quot;|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=}}&lt;/ref&gt;. У 2013 годзе адміністрацыйны цэнтр Усяжскага сельсавета перанесены з аграгарадка Куркава ў пасёлак Усяж&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d913n0060696&amp;q_id=107143|title=Решение Смолевичского районного Совета депутатов от 24 сентября 2013 года № 172 &quot;О переносе административного центра Усяжского сельсовета в поселок Усяж&quot;|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=}}&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
* 2,3 тыс. жыхароў, 612 двароў (па дадзеных 2014 года)

== Інфраструктура ==
ААТ «ТБЗ Усяж», РУП «Завод сілікатных вырабаў», ЗУПВП «Завод цеплаабменных абсталявання», прадпрыемства «Амкадор-Усяж» — кіруючая кампанія холдынгу, ААТ «ПарадХiмСтрой», КУП «ЖКХ аддзялення п. Усяж», «Белтопгазкомплект», урачэбная амбулаторыя, аддзяленне сувязі, аддзяленне «[[Беларусбанк]]а», парк адпачынку, прыход храма Увядзення ў храм Прысвятой Багародзіцы, лясніцтва.[[Файл:Кафе-бар.jpg|thumb|Кафе-бар]]

=== Гандаль і паслугі ===
Кафэ, сталовая, крама «На гары», крама «Спадарожнік», крама Прадуктовая, крама «Белтопгазкомплект», крама «прамтаварных», крама «Мяса-малако», крама «Вясна», крама «Зялёны», крама «Універсам», мінімаркет «Дабраном», сталовая, цэнтр бытавога абслугоўвання, лазня-саўна, цырульня, салон-цырульня, аптэка.

Працуе выязны гандаль.

== Эканоміка ==
 
Прамысловасць пасёлка прадстаўлена прадпрыемствамі па вырабе паліўных брыкетаў на аснове [[торф]]у, па вырабе колаў для кар’ерных самазвалаў вялікай і асабліва вялікай грузападымальнасці, па вытворчасці медна-латуневых радыятараў для астуджання вады, масла і паветра ў розных сістэмах рухавікоў магутнасцю ад 200 кВт да 5000 кВт, гэтак жа прадпрыемства па выпуску спецыяльных машын высокага тэхнічнага ўзроўню.

== Адукацыя і культура ==

=== Школа ===
[[Файл:СОШ п.УСЯЖ.JPG|thumb|СОШ ва Усяжы.]]
На тэрыторыі пасёлка працуе Усяжская сярэдняя школа.

Узнікла школа як ''Емяльянаўская няпоўная сямігадовая школа'' ў 1922 годзе. Па дадзеных архіву такі адрас і такую характарыстыку мела раней Усяжскага СШ, а першапачаткова 80 гадоў таму назад — Емяльянаўская няпоўная 7-гадовая школа. З дня заснавання Емяльянаўская НСШ абслугоўвае наступныя населеныя пункты: Емяльянава, Трубічына, Шпакоўшчына, Дубовік, калгас «Перамога», Малае Залужжа, Каменка, калгас «Зара».

Школьны будынак першапачаткова ўяўляла сабой некалькі прыстасаваных драўляных памяшканняў без электрычнасці, ацяпланае трымя топкамі.

На 1940—1941 нав. год у Емяльянаўскай НСШ было 6 класных пакояў, 1 фізічны кабінет, 1 настаўніцкая, 2 калідора, 1 кватэра дырэктара (22 м ²), 2 кватэры настаўнікаў, 1 кухня, бібліятэка (663 кнігі).

Усяго на пачатак 1940—1941 нав. года ў школе было 290 навучэнцаў, 53 піянера, 7 членаў УЛКСМ, 1 платны піянерскі важаты. Заняткі праходзілі ў дзве змены: 1 змена — 205 чалавек, 2 змена — 85 чалавек. Усяго было 9 клас-камплектаў. У школе працавалі гурткі — літаратурны — 37 чалавек, харавы — 33 чалавекі, драматычны — 17 чалавек, тры балетных — 35 чалавек.

Нягледзячы на цяжкія ўмовы, большасць навучэнцаў мелі добрыя і выдатныя адзнакі. У прадваенным 1941 з 23 выпускнікоў сёмага класа — 8 вучняў мела толькі выдатныя адзнакі.

Першым дырэктарам быў Ярмак Уладзімір Іванавіч (загінуў на фронце ў час вайны), затым Холад В. А., а яго намеснік Славецкі В. Ф. Першыя настаўніка: Леановіч В. М., Руды А. Я., Славецкая З. І., Сташэўская В. П., Васковец М. Б., Зязюля Т. Ф., Крепская Э. У., Крес М. І., Шулер Р. А., Хоціна В. А.

Вайна перапыніла заняткі. Школа ў перыяд з 1941 па 1944 не працавала. У кастрычніку 1944 яна аднавіла сваю працу. Заняткі праходзілі ў тых жа будынках.

З 1945 па 1973 дырэктарам школы працаваў Падбярозка Фёдар Рыгоравіч. Ён нарадзіўся ў 1918 годзе ў в. Трубічына. У 1935 годзе скончыў Емяльянаўскую НСШ, у 1938 — Смалявіцкую сярэднюю школу, скончыў [[Аршанскі настаўніцкі інстытут]].

У 1951 годзе быў закладзены новы школьны цагляны будынак на 280 вучнёўскіх месцаў у п. Усяж. У жніўні 1952 будаўніцтва было скончана і ў верасні таго ж года Емельяновская школа была пераведзена ў пасёлак Усяж і атрымала статус сярэдняй школы. Выпускнікі 1955 атрымалі атэстат аб сярэдняй адукацыі.

У 1964—1965 гады ў школе працавала 33 настаўнікі, вышэйшую адукацыю мела 13 чалавек, Няскончанае вышэйшае — 8 чалавек, сярэдне-спецыяльную — 12 чалавек.

У лютым 1976 пачалося будаўніцтва прыбудовы да школы на 320 вучнёўскіх месцаў са спартыўным і актавай заламі, сталовай.

У 1978 прыбудаваны будынак здадзены ў эксплуатацыю.

З 1973 па 1986 гады — дырэктарам школы працаваў Казак Мікалай Уласавіч.

З 1994 па 1998 гады — пасаду дырэктара школы меў Лагуцік Віктар Адольфавіч.

У цяперашні час педагагічны калектыў складае 38 настаўнікаў. Вышэйшую адукацыю маюць 32 настаўнікі, сярэдне-спецыяльную — 6 настаўнікаў. За 50 гадоў сярэднюю адукацыю атрымалі 1258 навучэнцаў. З іх медалістаў — 50 чалавек.

Матэрыяльна-тэхнічную базу школы складаюць: спартыўная зала, актавая зала, сталовая, бібліятэка, камп’ютарны клас, неабходныя ТСО, стадыён. Школа мае прышкольны ўчастак.

=== Дзіцячы сад ===
[[Файл:Йцукенгггггрпавыф.jpg|thumb|Дзяцячы сад]]
У кастрычніку 1953 года здадзены ў эксплуатацыю будынкі дзіцячай дашкольнай установы. Два тыпавых будынка праектнай магутнасцю — 60 месцаў. У будынку дзіцячых ясляў размясціліся два групавыя пакоя, кабінет медыцынскай сястры, кладоўкі для бялізны і прадуктаў. У другім будынку — два групавыя пакоя, кабінет загадчыцы, кухня. Групавыя пакоі былі разлічаны: адна — утрыманне і выхаванне дзяцей ранняга ўзросту, тры — для дзяцей дашкольнага ўзросту.

З моманту адкрыцця дашкольнай установы і многія наступныя гады ўзначальвала працу ўстановы Чаткова Марыя Іванаўна. У педагагічным калектыве былі такія выхавальнікі як: Мытнік Вера Мікалаеўна, Зязюля Лідзія Андрэеўна, Яноўская Зінаіда Мікалаеўна, Катлярская Людміла Васільеўна, Барыс Серафіма Паўлаўна, Дзядовіч Ніна Іванаўна, Серадюк Ганна Рыгораўна.

У канцы 1988 года было здадзена ў эксплуатацыю новы 2-павярховы будынак дзіцячай дашкольнай установы праектнай магутнасцю — 115 месцаў. У будынку размясціліся: 6 групавых пакояў, музычная зала, харчаблок, некалькі кабінетаў, пральня.

У цяперашні час узначальвае працу дашкольнай адукацыйнай установы Дайлід Святлана Валер’еўна — малады, энергічны кіраўнік і малады гурт педагогаў: Кізіна Валянціна Уладзіміраўна, Бароўская Ірына Уладзіміраўна, Сакалоўская Святлана Іванаўна, Даніловіч Таццяна Іванаўна, Фраловіч Ірына Міхайлаўна. У штатным раскладзе ДДУ прадугледжаны: памочнікі выхавальнікаў, медыцынская сястра, кухары, кастэлянша, дворнік, вартаўнікі, прыбіральшчыцы, рабочыя.

=== Дом культуры ===
[[Файл:Дом культ.JPG|thumb|Дом культуры]]
У кастрычніку 1954 года быў здадзены ў эксплуатацыю новы тыпавы будынак Дома культуры.

Рэгулярна працавала бібліятэка. Працаваў харавой гурток. Актыўную працу вяла більярдная.

У 1963 годзе пачаў працаваць духавы аркестр, які ўзначаліў Казімір Станіслававіч Скуратовіч. У 1970 годзе пачаў сваю дзейнасць вакальна-інструментальны ансамбль «Равеснік». У 1980 годзе пасаду дырэктара заняла Раіса Аляксандраўна Язвінскі. Яна ўнесла вялікі ўклад у працу Дома культуры. Аднавіла харавы калектыў, запрасіўшы маладога спецыяліста Лілію Уладзіміраўну Ерашэвіч.

З 1985 года працягнуў кіраваць харавым калектывам Леў Самуілавіч Шехтман. Калектыў пачаў выязджаць у раён, наведваць розныя конкурсы і за межамі раёна. Нядоўгі час прапрацавалі кіраўнікамі калектыву Дома культуры: Зінаіда Уладзіміраўна Паддубная, Алена Іванаўна Мыцько, Наталля Сцяпанаўна Сіўко, Людміла Мар’янаўна Сухадольская, Уладзімір Цімафеевіч Серадюк.

[[Файл:Маладзічкі.jpg|thumb|Маладзічкі]]У 1999 годзе дырэктарам Дома культуры стала Святлана Рыгораўна Гушчанская, мастацкі кіраўнік — Наталля Іванаўна Сташкевіч.

Неаднаразова калектыў Дома культуры прымаў удзел у розных конкурсах і фестывалях раённага, абласнога і рэспубліканскага маштабу. Былі ўзнагароджаны ганаровымі граматамі і каштоўнымі падарункамі.

Са студзеня месяца 2007 Дом культуры перайшоў з Усяжскага сельскага Савета ў ведамства раённага аддзела культуры Смалявіцкага раённага выканаўчага камітэта.

У цяперашні час дырэктарам Дома культуры з’яўляецца Наталля Іванаўна Сташкевіч. Мастацкі кіраўнік — Святлана Рыгораўна Гушчанская.

;У Доме культуры дзейнічае 23 гурткі
* «Журавінка» — харавыя і сольныя спевы
* «Фантазія» — праца з падручным матэрыялам
* «Інтэлектуал» — развіццё інтэлекту
* «Забаўлянка» — драматычная дзейнасць
* «Рандэву» — эстрадныя танцы
* «Элегія» — стылізаваныя танцы
* «Вясёлка» — дзіцячыя танцы
* «Ля-ля-фа» — сольны спеў[[Файл:ДК п.Усяж.JPG|thumb|ДК п. Усяж]] «Чытанка» — дэкламацыя
* «Маладзічкі» — народны фальклорны ансамбль
* «Лявоніха» — драматызацыя
* «Альфа» — сольныя спевы
* «Ало» — вакальнае трыа
* «Just go» — рэп-гурт
* «M.J.» — рэп-гурт
* «Kastalia» — дзіцячы эстрадны ансамбль
* «Камея» — дзіцячая вакальная група
* «Фабрыка» — вакальнае трыа «Равеснік» — вакальна-інструментальны ансамбль
* «У коле сяброў» — аматарскае аб’яднанне
* «Моладзь XXI стагоддзя» — аматарскае аб’яднанне
* «Новая зорка» — аматарскае аб’яднанне
* «Патрыёт» — аматарскае аб’яднанне

На базе Дома культуры актыўна прымаюць удзел людзі рознай узроставай катэгорыі ў агульным складзе — 400 чалавек.

== Спорт ==
* Фізкультурна-аздараўленчы комплекс

== Славутасць ==

=== Памятныя мясціны ===
* Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан. Усталяваны манумент у 1963 годзе. У магіле пахаваны 21 ваенны. 17 партызан і 155 невядомых.

== Легенды ==
У некалькі кіламетраў ад Усяжа, знаходзіцца «Замкавая гара», з якою звязана даволі цікавая таямнічая легенда. Непадалёку ад Усяжа знаходзіцца вялікі лес, а ў ім «Каменскае» возера. У даўнешныя часы ля возера на высокай гары стаяў замак. Жыла ў ім княжна, дзяўчына незвычайнай прыгажосці. Яна да ўсіх была ласкава, ніколі нікога не пакрыўдзіла.

І вось аднойчы пасватаўся да яе Чорны рыцар. Сам ён заўжды быў і чорны, і жорсткі, ніколі нікому не спачуваў. Сказаў Чорны рыцар дзяўчыне, калі яна яму адмовіць, то спаліць ён замак, людзей зарэжа, а яе возьме сілай.

Сабрала княгіня ў вечары народ і сказала: — «Не хачу я выходзіць за яго замуж, гэта жорсткі чалавек і я з ім прападу. Але ёсць у мяне адна мэта — калі вы хочаце застацца жывымі, дык тады я вас выпушчу з замка, а сама загіну, уйду пад зямлю разам з замкам». Жыхары замка адмовіліся пакідаць сваю гаспадыню і з першымі промнямі сонца ўзнялася дзяўчына на сцяну замка, узняла ў гору рукі, зямля раступілася і паглынула замак разам з людзьмі.

У цяперашні час, жыхары, якім па 70-80 гадоў на Сарокавым полі летам косяць сена. Кажуць мужыкі, калі раніцай выйсці на гэта поле з касой, то можна ўбачыць, як з гары выходзіць залатая дзяўчына і валасы ў яе дадолу залатыя. Паглядзіць яна па старанам, а тады ціхенька-ціхенька падымаецца на самую вышыню гары. Калі прыкладзеш вуха да гэтай гары і доўга-доўга будзеш слухаць, то можна пачуць званы.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|16}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Усяжскі сельсавет}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Усяжскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Смалявіцкага раёна]]</text>
      <sha1>k0t78gh3ituzf8vuz4x3690mtiysxzp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152623</id>
      <parentid>5152622</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T13:23:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5152623</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28280" sha1="4i4g8og3wpcqxfb4pctt1w3vb7d3zmh" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|статус                = пасёлак
|беларуская назва      = Усяж
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = Хэ.щлб.JPG
|подпіс                = 
 |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 04|lat_sec = 41
 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 00|lon_sec = 35
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Смалявіцкі
|сельсавет             = Усяжскі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             =
|глава                 =
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 3300 
|год перапісу          = 2021
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = UTC+3 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        =222212 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            =
|мова сайта 2          = 
|мова сайта 3          = 
|мова сайта 4          = 
|мова сайта 5          = 
|add1n                 = Этнахаронім
|add1                  = усяжцы, усяжчанін, усяжчанка
|add2n                 = 
|add2                  = 
|add3n                 = 
|add3                  = 
}}
[[Файл:The baptism of the cross by water in the village of Usyazh (Minsk region, Belarus), 2015.jpg|thumb|Асвячэнне крыжа]]

'''У́сяж'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Ву́сяж'''&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Usiaž}}, {{lang-ru|Усяж}}) — [[пасёлак]] у [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Усяжскі сельсавет|Усяжскага сельсавета]]. За 8 кіламетраў на паўночны захад ад Смалявіч і 9 кіламетраў ад чыгуначнай станцыі [[Смалявічы (станцыя)|Смалявічы]], 35 кіламетраў ад [[Мінск]]а.

== Гісторыя ==
Пасёлак Усяж знаходзіцца ў раёне невялікай ракі [[Усяжа (рака)|Усяжа]], ад якой імаверна атрымаў назву.

Пастановай [[СНК БССР]] № 28 ад 07.01.1941 г. і [[СНК СССР]] № 277 ад 08.02.1941 г. в 35 км ад беларускай сталіцы пачалося будаўніцтва торфабрыкетнага завода і электрастанцыі на тарфяным урочышчы «Усяж». Да чэрвеня 1941 г. былі ўзведзены падмурак галоўнага корпуса завода і некалькі жылых дамоў. Вайна спыніла будаўніцтва завода і жылых дамоў. У жніўні 1944 года будаўніцтва аднавілася. Першыя работнікі і тэхніка размяшчаліся ў бліжэйшых вёсках Емяльянава, Шпакоўшчына, Трубічына. Адначасова вялося будаўніцтва завода і пасёлка. [[Файл:Красный дом.JPG|thumb|Красный дом]] [[Файл:Здание 4-хэтажки.jpg|thumb|Школьная вуліца]]

* 1946 год — праведзена асушванне першачарговага ўчастка торфаздабычы, пабудаваны два жылых бараку, часавы будынак заводакіраўніцтва, сталовая.
* 1947—1949 гады — вядзецца будаўніцтва тарфяных палёў. Пачалася першая здабыча торфу. Пабудаваныя лазня і тры 18-кватэрныя дамы па вул. Паркавая.
* 1950 год — уведзены ў эксплуатацыю механічны цэх і аўтагараж, вядзецца будаўніцтва жылых дамоў па вуліцы Першамайская, Савецкая і Камсамольская.
* 1952 год — 27 чэрвеня завод выпусціў першыя тоны брыкетаў. У гэтым жа годзе былі пабудаваны будынка пажарнага дэпо і сярэдняй школы. Завяршылася будаўніцтва некалькіх жылых дамоў.
* 1953 год — адкрылася бальніца і крамы. Пабудаваны дзіцячы сад.
* 1954 год — здабыча торфу і выпуск брыкетаў павялічылася ў некалькі разоў. Пабудаваны і здадзены ў эксплуатацыю Дом культуры і заводакіраўніцтва.
* 1966—1968 гг. — пачатак інтэнсіўнага будаўніцтва пасёлка. Завершана будаўніцтва жылых дамоў па вул. Першамайская і вуліцы Савецкая. Быў пабудаваны і пушчаны ў эксплуатацыю завод сілікатных вырабаў. Ішла падрыхтоўка да будаўніцтва жылых дамоў па вуліцы Прамысловая. Так паступова рос пасёлак, прыязджалі з усіх куткоў краіны людзі, працягвалася будаўніцтва і азеляненне вуліц. За наступныя гады было завершана будаўніцтва жылых дамоў па вул. Паркавай і яе добраўпарадкаванне. Планавалася будаўніцтва дамоў па вул. Першамайская і вул. Прамысловая.
* 1980 гады — спланавалася будаўніцтва індывідуальных дамоў па вул. Паркавая і пакладзен пачатак будаўніцтву завулка Школьнага.
* 1990—2000 гады — завершана будаўніцтва жылых дамоў зав. Школьнага. Збудаваны і здадзены ў эксплуатацыю фізкультурна — аздараўленчы комплекс. Вядзецца будаўніцтва індывідуальных дамоў па вул. Зялёная.

Завершана будаўніцтва 8 вуліц і завулкаў: Паркавая, Савецкая, Камсамольская, Першамайская, Садовая, Зялёная, Прамысловая; зав.: Школьны, Завадскі.

У 2008 годзе адміністрацыйны цэнтр Усяжскага сельсавета перанесены з пасёлка Усяж у аграгарадок [[Куркава (Смалявіцкі раён)|Куркава]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d908n0015278&amp;q_id=107337|title=Решение Смолевичского районного Совета депутатов от 5 марта 2008 года № 66 &quot;О преобразовании некоторых сельских населенных пунктов в агрогородки&quot;|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=}}&lt;/ref&gt;. У 2013 годзе адміністрацыйны цэнтр Усяжскага сельсавета перанесены з аграгарадка Куркава ў пасёлак Усяж&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d913n0060696&amp;q_id=107143|title=Решение Смолевичского районного Совета депутатов от 24 сентября 2013 года № 172 &quot;О переносе административного центра Усяжского сельсовета в поселок Усяж&quot;|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=}}&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
* 2,3 тыс. жыхароў, 612 двароў (па дадзеных 2014 года)

== Інфраструктура ==
ААТ «ТБЗ Усяж», РУП «Завод сілікатных вырабаў», ЗУПВП «Завод цеплаабменных абсталявання», прадпрыемства «Амкадор-Усяж» — кіруючая кампанія холдынгу, ААТ «ПарадХiмСтрой», КУП «ЖКХ аддзялення п. Усяж», «Белтопгазкомплект», урачэбная амбулаторыя, аддзяленне сувязі, аддзяленне «[[Беларусбанк]]а», парк адпачынку, прыход храма Увядзення ў храм Прысвятой Багародзіцы, лясніцтва.[[Файл:Кафе-бар.jpg|thumb|Кафе-бар]]

=== Гандаль і паслугі ===
Кафэ, сталовая, крама «На гары», крама «Спадарожнік», крама Прадуктовая, крама «Белтопгазкомплект», крама «прамтаварных», крама «Мяса-малако», крама «Вясна», крама «Зялёны», крама «Універсам», мінімаркет «Дабраном», сталовая, цэнтр бытавога абслугоўвання, лазня-саўна, цырульня, салон-цырульня, аптэка.

Працуе выязны гандаль.

== Эканоміка ==
 
Прамысловасць пасёлка прадстаўлена прадпрыемствамі па вырабе паліўных брыкетаў на аснове [[торф]]у, па вырабе колаў для кар’ерных самазвалаў вялікай і асабліва вялікай грузападымальнасці, па вытворчасці медна-латуневых радыятараў для астуджання вады, масла і паветра ў розных сістэмах рухавікоў магутнасцю ад 200 кВт да 5000 кВт, гэтак жа прадпрыемства па выпуску спецыяльных машын высокага тэхнічнага ўзроўню.

== Адукацыя і культура ==

=== Школа ===
[[Файл:СОШ п.УСЯЖ.JPG|thumb|СОШ ва Усяжы.]]
На тэрыторыі пасёлка працуе Усяжская сярэдняя школа.

Узнікла школа як ''Емяльянаўская няпоўная сямігадовая школа'' ў 1922 годзе. Па дадзеных архіву такі адрас і такую характарыстыку мела раней Усяжскага СШ, а першапачаткова 80 гадоў таму назад — Емяльянаўская няпоўная 7-гадовая школа. З дня заснавання Емяльянаўская НСШ абслугоўвае наступныя населеныя пункты: Емяльянава, Трубічына, Шпакоўшчына, Дубовік, калгас «Перамога», Малае Залужжа, Каменка, калгас «Зара».

Школьны будынак першапачаткова ўяўляла сабой некалькі прыстасаваных драўляных памяшканняў без электрычнасці, ацяпланае трымя топкамі.

На 1940—1941 нав. год у Емяльянаўскай НСШ было 6 класных пакояў, 1 фізічны кабінет, 1 настаўніцкая, 2 калідора, 1 кватэра дырэктара (22 м ²), 2 кватэры настаўнікаў, 1 кухня, бібліятэка (663 кнігі).

Усяго на пачатак 1940—1941 нав. года ў школе было 290 навучэнцаў, 53 піянера, 7 членаў УЛКСМ, 1 платны піянерскі важаты. Заняткі праходзілі ў дзве змены: 1 змена — 205 чалавек, 2 змена — 85 чалавек. Усяго было 9 клас-камплектаў. У школе працавалі гурткі — літаратурны — 37 чалавек, харавы — 33 чалавекі, драматычны — 17 чалавек, тры балетных — 35 чалавек.

Нягледзячы на цяжкія ўмовы, большасць навучэнцаў мелі добрыя і выдатныя адзнакі. У прадваенным 1941 з 23 выпускнікоў сёмага класа — 8 вучняў мела толькі выдатныя адзнакі.

Першым дырэктарам быў Ярмак Уладзімір Іванавіч (загінуў на фронце ў час вайны), затым Холад В. А., а яго намеснік Славецкі В. Ф. Першыя настаўніка: Леановіч В. М., Руды А. Я., Славецкая З. І., Сташэўская В. П., Васковец М. Б., Зязюля Т. Ф., Крепская Э. У., Крес М. І., Шулер Р. А., Хоціна В. А.

Вайна перапыніла заняткі. Школа ў перыяд з 1941 па 1944 не працавала. У кастрычніку 1944 яна аднавіла сваю працу. Заняткі праходзілі ў тых жа будынках.

З 1945 па 1973 дырэктарам школы працаваў Падбярозка Фёдар Рыгоравіч. Ён нарадзіўся ў 1918 годзе ў в. Трубічына. У 1935 годзе скончыў Емяльянаўскую НСШ, у 1938 — Смалявіцкую сярэднюю школу, скончыў [[Аршанскі настаўніцкі інстытут]].

У 1951 годзе быў закладзены новы школьны цагляны будынак на 280 вучнёўскіх месцаў у п. Усяж. У жніўні 1952 будаўніцтва было скончана і ў верасні таго ж года Емельяновская школа была пераведзена ў пасёлак Усяж і атрымала статус сярэдняй школы. Выпускнікі 1955 атрымалі атэстат аб сярэдняй адукацыі.

У 1964—1965 гады ў школе працавала 33 настаўнікі, вышэйшую адукацыю мела 13 чалавек, Няскончанае вышэйшае — 8 чалавек, сярэдне-спецыяльную — 12 чалавек.

У лютым 1976 пачалося будаўніцтва прыбудовы да школы на 320 вучнёўскіх месцаў са спартыўным і актавай заламі, сталовай.

У 1978 прыбудаваны будынак здадзены ў эксплуатацыю.

З 1973 па 1986 гады — дырэктарам школы працаваў Казак Мікалай Уласавіч.

З 1994 па 1998 гады — пасаду дырэктара школы меў Лагуцік Віктар Адольфавіч.

У цяперашні час педагагічны калектыў складае 38 настаўнікаў. Вышэйшую адукацыю маюць 32 настаўнікі, сярэдне-спецыяльную — 6 настаўнікаў. За 50 гадоў сярэднюю адукацыю атрымалі 1258 навучэнцаў. З іх медалістаў — 50 чалавек.

Матэрыяльна-тэхнічную базу школы складаюць: спартыўная зала, актавая зала, сталовая, бібліятэка, камп’ютарны клас, неабходныя ТСО, стадыён. Школа мае прышкольны ўчастак.

=== Дзіцячы сад ===
[[Файл:Йцукенгггггрпавыф.jpg|thumb|Дзяцячы сад]]
У кастрычніку 1953 года здадзены ў эксплуатацыю будынкі дзіцячай дашкольнай установы. Два тыпавых будынка праектнай магутнасцю — 60 месцаў. У будынку дзіцячых ясляў размясціліся два групавыя пакоя, кабінет медыцынскай сястры, кладоўкі для бялізны і прадуктаў. У другім будынку — два групавыя пакоя, кабінет загадчыцы, кухня. Групавыя пакоі былі разлічаны: адна — утрыманне і выхаванне дзяцей ранняга ўзросту, тры — для дзяцей дашкольнага ўзросту.

З моманту адкрыцця дашкольнай установы і многія наступныя гады ўзначальвала працу ўстановы Чаткова Марыя Іванаўна. У педагагічным калектыве былі такія выхавальнікі як: Мытнік Вера Мікалаеўна, Зязюля Лідзія Андрэеўна, Яноўская Зінаіда Мікалаеўна, Катлярская Людміла Васільеўна, Барыс Серафіма Паўлаўна, Дзядовіч Ніна Іванаўна, Серадюк Ганна Рыгораўна.

У канцы 1988 года было здадзена ў эксплуатацыю новы 2-павярховы будынак дзіцячай дашкольнай установы праектнай магутнасцю — 115 месцаў. У будынку размясціліся: 6 групавых пакояў, музычная зала, харчаблок, некалькі кабінетаў, пральня.

У цяперашні час узначальвае працу дашкольнай адукацыйнай установы Дайлід Святлана Валер’еўна — малады, энергічны кіраўнік і малады гурт педагогаў: Кізіна Валянціна Уладзіміраўна, Бароўская Ірына Уладзіміраўна, Сакалоўская Святлана Іванаўна, Даніловіч Таццяна Іванаўна, Фраловіч Ірына Міхайлаўна. У штатным раскладзе ДДУ прадугледжаны: памочнікі выхавальнікаў, медыцынская сястра, кухары, кастэлянша, дворнік, вартаўнікі, прыбіральшчыцы, рабочыя.

=== Дом культуры ===
[[Файл:Дом культ.JPG|thumb|Дом культуры]]
У кастрычніку 1954 года быў здадзены ў эксплуатацыю новы тыпавы будынак Дома культуры.

Рэгулярна працавала бібліятэка. Працаваў харавой гурток. Актыўную працу вяла більярдная.

У 1963 годзе пачаў працаваць духавы аркестр, які ўзначаліў Казімір Станіслававіч Скуратовіч. У 1970 годзе пачаў сваю дзейнасць вакальна-інструментальны ансамбль «Равеснік». У 1980 годзе пасаду дырэктара заняла Раіса Аляксандраўна Язвінскі. Яна ўнесла вялікі ўклад у працу Дома культуры. Аднавіла харавы калектыў, запрасіўшы маладога спецыяліста Лілію Уладзіміраўну Ерашэвіч.

З 1985 года працягнуў кіраваць харавым калектывам Леў Самуілавіч Шехтман. Калектыў пачаў выязджаць у раён, наведваць розныя конкурсы і за межамі раёна. Нядоўгі час прапрацавалі кіраўнікамі калектыву Дома культуры: Зінаіда Уладзіміраўна Паддубная, Алена Іванаўна Мыцько, Наталля Сцяпанаўна Сіўко, Людміла Мар’янаўна Сухадольская, Уладзімір Цімафеевіч Серадюк.

[[Файл:Маладзічкі.jpg|thumb|Маладзічкі]]У 1999 годзе дырэктарам Дома культуры стала Святлана Рыгораўна Гушчанская, мастацкі кіраўнік — Наталля Іванаўна Сташкевіч.

Неаднаразова калектыў Дома культуры прымаў удзел у розных конкурсах і фестывалях раённага, абласнога і рэспубліканскага маштабу. Былі ўзнагароджаны ганаровымі граматамі і каштоўнымі падарункамі.

Са студзеня месяца 2007 Дом культуры перайшоў з Усяжскага сельскага Савета ў ведамства раённага аддзела культуры Смалявіцкага раённага выканаўчага камітэта.

У цяперашні час дырэктарам Дома культуры з’яўляецца Наталля Іванаўна Сташкевіч. Мастацкі кіраўнік — Святлана Рыгораўна Гушчанская.

;У Доме культуры дзейнічае 23 гурткі
* «Журавінка» — харавыя і сольныя спевы
* «Фантазія» — праца з падручным матэрыялам
* «Інтэлектуал» — развіццё інтэлекту
* «Забаўлянка» — драматычная дзейнасць
* «Рандэву» — эстрадныя танцы
* «Элегія» — стылізаваныя танцы
* «Вясёлка» — дзіцячыя танцы
* «Ля-ля-фа» — сольны спеў[[Файл:ДК п.Усяж.JPG|thumb|ДК п. Усяж]] «Чытанка» — дэкламацыя
* «Маладзічкі» — народны фальклорны ансамбль
* «Лявоніха» — драматызацыя
* «Альфа» — сольныя спевы
* «Ало» — вакальнае трыа
* «Just go» — рэп-гурт
* «M.J.» — рэп-гурт
* «Kastalia» — дзіцячы эстрадны ансамбль
* «Камея» — дзіцячая вакальная група
* «Фабрыка» — вакальнае трыа «Равеснік» — вакальна-інструментальны ансамбль
* «У коле сяброў» — аматарскае аб’яднанне
* «Моладзь XXI стагоддзя» — аматарскае аб’яднанне
* «Новая зорка» — аматарскае аб’яднанне
* «Патрыёт» — аматарскае аб’яднанне

На базе Дома культуры актыўна прымаюць удзел людзі рознай узроставай катэгорыі ў агульным складзе — 400 чалавек.

== Спорт ==
* Фізкультурна-аздараўленчы комплекс

== Славутасць ==

=== Памятныя мясціны ===
* Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан. Усталяваны манумент у 1963 годзе. У магіле пахаваны 21 ваенны. 17 партызан і 155 невядомых.

== Легенды ==
У некалькі кіламетраў ад Усяжа, знаходзіцца «Замкавая гара», з якою звязана даволі цікавая таямнічая легенда. Непадалёку ад Усяжа знаходзіцца вялікі лес, а ў ім «Каменскае» возера. У даўнешныя часы ля возера на высокай гары стаяў замак. Жыла ў ім княжна, дзяўчына незвычайнай прыгажосці. Яна да ўсіх была ласкава, ніколі нікога не пакрыўдзіла.

І вось аднойчы пасватаўся да яе Чорны рыцар. Сам ён заўжды быў і чорны, і жорсткі, ніколі нікому не спачуваў. Сказаў Чорны рыцар дзяўчыне, калі яна яму адмовіць, то спаліць ён замак, людзей зарэжа, а яе возьме сілай.

Сабрала княгіня ў вечары народ і сказала: — «Не хачу я выходзіць за яго замуж, гэта жорсткі чалавек і я з ім прападу. Але ёсць у мяне адна мэта — калі вы хочаце застацца жывымі, дык тады я вас выпушчу з замка, а сама загіну, уйду пад зямлю разам з замкам». Жыхары замка адмовіліся пакідаць сваю гаспадыню і з першымі промнямі сонца ўзнялася дзяўчына на сцяну замка, узняла ў гору рукі, зямля раступілася і паглынула замак разам з людзьмі.

У цяперашні час, жыхары, якім па 70-80 гадоў на Сарокавым полі летам косяць сена. Кажуць мужыкі, калі раніцай выйсці на гэта поле з касой, то можна ўбачыць, як з гары выходзіць залатая дзяўчына і валасы ў яе дадолу залатыя. Паглядзіць яна па старанам, а тады ціхенька-ціхенька падымаецца на самую вышыню гары. Калі прыкладзеш вуха да гэтай гары і доўга-доўга будзеш слухаць, то можна пачуць званы.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|16}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Усяжскі сельсавет}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Усяжскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Смалявіцкага раёна]]</text>
      <sha1>4i4g8og3wpcqxfb4pctt1w3vb7d3zmh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Леў з Амфіпаліса</title>
    <ns>0</ns>
    <id>227639</id>
    <revision>
      <id>5152642</id>
      <parentid>5071482</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T13:59:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5152642</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8834" sha1="63bo2ldwy2bfvhchxlpuovj4qzqgjtv" xml:space="preserve">[[Файл:Lion of Amphipolis BW 2017-10-05 09-38-25.jpg|міні|200пкс|Леў з Амфіпаліса]]
[[Файл:ΛΕΩΝ ΑΜΦΙΠΟΛΗΣ - ΞΟΜΑΛΗΣ.png|міні|200пкс|Гістарычныя фота Льва, у 1945 і 1992 гады]]

'''Леў з Амфіпаліса''' — [[мармур]]овы леў, магільны помнік, мемарыяльная скульптура вайсковай славы 4 стагоддзя да нашай эры. Леў стаіць на правым, заходнім беразе ракі [[Струма|Стрымон]] — прама насупраць старажытнага горада [[Амфіпаліс]]а. Згодна з апошнімі археалагічнымі адкрыццямі, мяркуецца, што Леў быў пастаўлены на вяршыні [[Грабніца ў Амфіпалісе|грабніцы ў Амфіпалісе]]&lt;ref&gt;[http://www.kathimerini.gr/33322/article/politismos/arxeio-politismoy/to-liontari-ths-amfipolhs-agnanteyei-thn-arxikh-toy-8esh Το Λιοντάρι της Αμφίπολης αγναντεύει την αρχική του θέση]&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя знаходкі ==
Адкрыццё помніка звязана з гісторыяй [[Першая Балканская вайна|Першай Балканскай вайны]], падчас якой, грэчаскія салдаты знайшлі абломкі мармуру ў кустах на заходнім беразе ракі [[Струма|Стрымон]]. На гэтым месцы ў [[1913]] годзе пачалі раскопкі грэчаскія [[археолаг]]і. Пазней, падчас выканання дрэнажных работ кампаніяй Monx-Gioulen ў вусці моста цераз раку Стрымон каля старажытных руін у багне ракі былі выяўленыя велізарныя абломкі мармуровага льва. У жніўні [[1916]] года брытанскія салдаты, якія падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай]] будавалі абарончыя збудаванні на мосце, знайшлі мармуровыя часткі льва і паспрабавалі перавезці на бераг, для таго, каб пераправіць у Англію. Акрамя Амфіпальскага льва, яны выявілі і мноства іншых знаходак старажытнай эпохі, у тым ліку, са старажытных грабніц. З 1917 да 1936 гады ішлі работы па вывучэнні і аднаўленні помніка. У [[1937]] годзе, дзякуючы ініцыятыве пасла [[ЗША]] ў [[Афіны|Афінах]], прыватных [[спонсар]]аў і дапамогі грэчаскай дзяржавы, Леў быў адноўлены амерыканскімі і французскімі археолагамі. Кіраўнік 28-й археалагічнай экспедыцыі [[Катэрына Перыстэры]] адзначае, што матэрыял [[пастамент]]а Льва выкарыстоўваўся для ўзвядзення плаціны яшчэ ў часы Рымскай эпохі &lt;ref&gt;[http://archaeologynewsnetwork.blogspot.com/2013/04/dig-links-lion-of-amphipolis-to-nearby.html#.VCGckhbvHIU Dig links Lion of Amphipolis to nearby burial-mound ]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;.

== Апісанне ==
Вышыня [[мармур]]овага льва роўная 5,30 метра. Катэрына Перыстэры, кіраўнік 28-й археалагічнай экспедыцыі, сцвярджае, што [[Грабніца ў Амфіпалісе]] і помнік Льву маюць параўнальныя архітэктурныя асаблівасці і яны абодва датуюцца апошняй чвэрцю 4-га стагоддзя да нашай эры. Сфінксы, знойдзеныя пры раскопках [[Грабніца ў Амфіпалісе|Грабніцы ў Амфіпалісе]], і Леў выкананы ў адной і той жа майстэрні. Леў і [[Грабніца ў Амфіпалісе|грабніца]] з'яўляецца адзіным помнікам. Леў быў пастаўлены на вяршыні [[Грабніца ў Амфіпалісе|ўзгорка Каста]] ў знак важнасці і значнасці пахаванай асобы, пазней быў перанесены рымлянамі за пяць кіламетрах ад пагорка пры будаўніцтве імі плаціны каля ракі Стрымон. Па словах [[архітэктар]]а эскпедыцыі Міхаліса Лефандзіса, той факт, што Леў знаходзіўся на вяршыні пагорка, тлумачыць, чаму Леў мае не вельмі дакладныя формы, бо знаходзячыся на вышыні 35 — 40 метраў, ён бы не выглядаў правільным здалёк&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ilovegreece.ru/actual/news/culture/amphipolis-riddles-leo-and-the-sphinx |title=Амфиполис:загадки Льва и Сфинксов |access-date=8 красавіка 2015 |archive-date=25 верасня 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140925131834/http://www.ilovegreece.ru/actual/news/culture/amphipolis-riddles-leo-and-the-sphinx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

Доўгі час [[гісторык]]і лічылі, што мармуровы леў — [[кенатаф]] аднаго з палкаводцаў [[Аляксандр Македонскі|Аляксандра Македонскага]]. У [[1941]] годзе шведскі [[археолаг]] [[Оскар Брунер]], у сваёй кнізе «Помнік Льва Амфіпальскага», мяркуючы, што так званы «Саркафаг Аляксандра» з [[Сідон]]а быў выраблены для [[Лаамедант]]а, параўноўваючы архітэктуру і сюжэт сцэн на саркафагу з Сідона з архітэктурай помніка льва, прыходзіць да высновы аб тым, што Леў з Амфіпаліса быў устаноўлены ў яго ж гонар&lt;ref&gt;[http://www.emprosnet.gr/blogs/hronografima/63530-o-lesvios-laomedon-timithike-me-ton-leonta-tis-amfipolis O Λέσβιος Λαομέδων τιμήθηκε με τον λέοντα της Αμφίπολης] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141005185513/http://www.emprosnet.gr/blogs/hronografima/63530-o-lesvios-laomedon-timithike-me-ton-leonta-tis-amfipolis |date=5 кастрычніка 2014 }}&lt;/ref&gt;. [[Прафесар]] [[археалогія|археалогіі]] [[Дзімітрыс Лазарыдыс]], які першым пачаў даследаваць грабніцу ў Амфіпалісе, таксама лічыў, што Леў узведзены ў гонар [[Лаамедант]]а&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.matiastanea.gr/gr/external/aHR0cDovL2ZlZWRwcm94eS5nb29nbGUuY29tL35yL0NpdHlvZnBldGFsb3VkZXMvfjMveTVaVzk5c3NmVncvaW5kZXgucGhw |title=Σπάνιες φωτογραφίες: Όταν βρήκαν τον Λέοντα της Αμφίπολης. Πώς ήρθε στο φως |access-date=8 красавіка 2015 |archive-date=27 лістапада 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241127004559/http://www.matiastanea.gr/gr/external/aHR0cDovL2ZlZWRwcm94eS5nb29nbGUuY29tL35yL0NpdHlvZnBldGFsb3VkZXMvfjMveTVaVzk5c3NmVncvaW5kZXgucGhw |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}
* [http://news247.gr/eidiseis/afieromata/spanies_fwtografies_otan_vrhkan_ton_leonta_ths_amfipolhs_pws_hrthe_sto_fws.3020061.html Σπάνιες φωτογραφίες: Όταν βρήκαν τον Λέοντα της Αμφίπολης. Πώς ήρθε στο φως] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140920190734/http://news247.gr/eidiseis/afieromata/spanies_fwtografies_otan_vrhkan_ton_leonta_ths_amfipolhs_pws_hrthe_sto_fws.3020061.html |date=20 верасня 2014 }} {{ref-el}}

[[Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты ў Грэцыі]]
[[Катэгорыя:Амфіпаліс]]
[[Катэгорыя:Надмагільныя помнікі]]
[[Катэгорыя:Скульптура Старажытнай Грэцыі]]</text>
      <sha1>63bo2ldwy2bfvhchxlpuovj4qzqgjtv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1921 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва</title>
    <ns>0</ns>
    <id>228013</id>
    <revision>
      <id>5152767</id>
      <parentid>5143878</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T06:13:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5152767</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12979" sha1="pirwk6ajcscs1oc3ttzjk0ykrjk1iiz" xml:space="preserve">[[Выява:Портрет Ю.М. Пэна.jpg|міні|240 px|[[Абрам Бразер]]. Партрэт [[Іегуда Пэн|Юдэля Пэна]], [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|НММ РБ]].]]
'''[[1921]]''' год быў адзначаны шэрагам падзей, якія пакінулі прыкметны след у гісторыі [[Выяўленчае мастацтва Беларусі|беларускага выяўленчага мастацтва]].

== Падзеі ==
* Выйшаў першы нумар часопіса [[Мастацтва (1921)|«Мастацтва»]] («Искусство»), [[Віцебск]]
* Верасень — адбылася 1-я Мінская мастацкая выстаўка, арганізаваная мастацкім аддзелам галоўпалітасветы, у якой паказалі свае працы мастакі М. Філіповіч, Я. Кругер, Д. Полазаў, В. Кудрэвіч, І. Гембіцкі, М. Станюта, М. Аксельрод, [[Пальміра Любаміраўна Мрачкоўская|П. Мрачкоўская]], І. Валадзько, П. Гуткоўскі, С. Каўроўскі, М. Слепян і інш&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.maslovka.org/modules.php?name=Content&amp;pa=showpage&amp;pid=640&amp;page=2 |title=1921 г. Белорусская ССР : ПЕРВАЯ ХУДОЖЕСТВЕННАЯ ВЫСТАВКА ПОДОТДЕЛА ИЗО ХУДОЖЕСТВЕННОГО ОТДЕЛА ГЛАВПОЛИТПРОСВЕТА ССРБ |access-date=14 студзеня 2018 |archive-date=5 жніўня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210805052222/https://www.maslovka.org/modules.php?name=Content&amp;pa=showpage&amp;pid=640&amp;page=2 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* У Віцебску адбылася персанальная выстаўка жываісу, скульптуры і графікі [[Абрам Маркавіч Бразер|А. Бразера]].
* У Маскоўскім габрэйскім камерным тэатры адбылася персанальная выстаўка [[Марк Шагал|М. Шагала]].
* Акадэмічным цэнтрам Наркамасветы БССР была арганізаваная экспедыцыя па вывучэнню і даследаванню беларускага народнага мастацтва, у складзе якой былі мінскія мастакі [[Дзмітрый Мікалаевіч Полазаў|Дзмітрый Полазаў]] (кіраўнік), [[Павел Макаравіч Гуткоўскі|Павел Гуткоўскі]], [[Янкель Мордухавіч Кругер|Янкель Кругер]], {{нп3|Канстанцін Сцяпанавіч Елісееў|Канстанцін Елісееў|ru|Елисеев, Константин Степанович}}, фалькларыст і кампазітар [[Уладзімір Васілевіч Тэраўскі|Уладзімір Тэраўскі]] і інш. Толькі ў [[Слуцк]]у і навакольных вёсках за шэсць тыдняў было сабрана і часткова сфатаграфавана мноства помнікаў старажытнага мастацтва, знойдзена значная колькасць узораў [[Слуцкі пояс|слуцкіх паясоў]] і тканін. Са [[Свята-Стэфанаўская царква (Слуцк)|Стэфанаўской царквы]] XVII стагоддзя ў Слуцку экспедыцыяй быў вывезен абраз «[[Узнясенне (Слуцк)|Ушэсце Гасподне]]» XVII стагоддзя, які належыць [[Беларускі іканапіс|беларускай школе]] [[іканапіс]]у (цяпер у [[НММ РБ]]). Пра вынікі працы Дзмітрый Полазаў зрабіў даклад на пасяджэнні [[Мінскае таварыства гісторыі і старажытнасці|Мінскага таварыства гісторыі і старажытнасці]]&lt;ref&gt;[http://knihi.com/storage/kastounasci/01/22.html Людміла Налівайка. Рыцары аховы помнікаў]&lt;/ref&gt;.
&lt;center&gt;&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;240&quot;&gt;
Выява:The Ascension Mid 17 th c.jpg|«[[Узнясенне (Слуцк)|Ушэсце Гасподне]]»
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

== З’явіліся ==
* [[Беларускі музей у Вільні]]. Музей названы ў гонар памерлага ў 1919 годзе беларускага дзеяча [[Іван Іванавіч Луцкевіч|Івана Луцкевіча]].

== Нарадзіліся ==
* [[1 студзеня]] — [[Уладзімір Пракопавіч Белавусаў|Уладзімір Белавусаў]], беларускі савецкі кінамастак. [[Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР|Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі]](1973)&lt;ref&gt;{{кніга
|частка         = Владимир Прокофьевич Белоусов
|загаловак      = Биографический справочник
|месца          = Мн.
|выдавецтва     = «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки
|год            = 1982
|том            = 5
|старонкі       = 51
|старонак       = 737
}}&lt;/ref&gt;
* [[2 красавіка]] — [[Юрый Аляксандравіч Булычоў|Юрый Булычоў]] (пам. [[1976 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1976]]),  беларускі савецкі мастак кіно, вядомы па кінастужцы [[Міколка-паравоз (фільм)|«Міколка-паравоз»]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;&gt;{{кніга
|частка         = Булычёв Юрий Александрович
|загаловак      = Биографический справочник
|месца          = Мн.
|выдавецтва     = «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки
|год            = 1982
|том            = 5
|старонкі       = 90
|старонак       = 737
}}&lt;/ref&gt;
* [[2 ліпеня]] — [[Галіна Гаўрылаўна Азгур|Галіна Азгур]] (пам. [[2015 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2015]]), жывапісец, член [[Беларускі саюз мастакоў|Беларускага саюза мастакоў]], жонка скульптара [[Заір Азгур|Заіра Азгура]]
* [[31 ліпеня]] — [[:ru:Радоман, Игорь Владимирович|Ігар Радаман]] (пам. [[1992 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1992]]), мастак-жывапісец родам з Беларусі, партрэтыст, пейзажыст, аўтар манументальных роспісаў і нацюрмортаў; заслужаны дзеяч мастацтваў РСФСР (1982)
* [[6 верасня]] — [[Любоў Дзмітрыеўна Усава|Любоў Усава]], савецкі беларускі [[архітэктар]]. Разам з архітэктарам [[Аляксандр Пятровіч Воінаў|А. Воінавым]], як суаўтар, спраектавала [[Беларускі рэспубліканскі тэатр юнага гледача]], Палац піянераў у Мінску, будынак абкама КПБ (зараз Выканаўчага камітэта СНД). Разам з Л. Рымінскім праектавала і аднаўляла галоўны корпус [[БНТУ|БПІ]].  Праектавала «Вароты Мінска» сумесна з мужам, В. І. Герашчанкам, у раёне [[Прывакзальная плошча (Мінск)|Прывакзальнай плошчы]]&lt;ref name=&quot;kariatida&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.bsc.by/story/kariatida-gradostroitelstva-lyubov-usova |title=Кариатида градостроительства: Любовь Усова |access-date=12 красавіка 2015 |archive-date=20 студзеня 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180120125902/https://www.bsc.by/story/kariatida-gradostroitelstva-lyubov-usova |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[21 верасня]] — [[Міхась Бельскі]] (пам. [[1988 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1988]]), беларускі [[мастак]], [[Графіка (мастацтва)|графік]].&lt;ref name=&quot;alb&quot;&gt;{{cite web
 | url       = http://www.albiongallery.ru/cgi-bin/popup?id=27&amp;type=1
 | archive-url       = https://web.archive.org/web/20160304125950/http://www.albiongallery.ru/cgi-bin/popup?id=27&amp;type=1
 | title       = Бельский Михаил Леонтьевич (1921–1988)
 | work       = Галерэя «Альбіён»
 | date       = 10 мая 2013
 | access-date       = 12 красавіка 2015
 | archive-date       = 4 сакавіка 2016
 | url-status       = dead
 }}&lt;/ref&gt;
* [[18 лістапада]] — [[Ісаак Юльевіч Бароўскі|Ісаак Бароўскі]] (пам. [[1991 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1991]]), беларускі савецкі мастак
* [[4 снежня]] — [[Рыгор Піліпавіч Клікушын|Рыгор Клікушын]] (пам. [[2014 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2014]]), беларускі мастак-графік

== Галерэя графікі ==
&lt;center&gt;&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Файл:Arkady Astapovich. To the twilight.JPG|[[Аркадзь Антонавіч Астаповіч|Аркадзь Астаповіч]] «Да змяркання». Папера, туш. [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|НММ РБ]]
Файл:Arkady Astapovich. Winter in the forest.JPG|[[Аркадзь Антонавіч Астаповіч|Аркадзь Астаповіч]] «Зіма ў лесе». Папера, туш. [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|НММ РБ]]
Файл:Słucak, Uścinaŭskaja, Bernardynski. Слуцак, Усьцінаўская, Бэрнардынскі (J. Kruher, 1921).jpg|[[Янкель Мордухавіч Кругер|Якаў Кругер]] «Бернардзінскі касцёл у Слуцку»
Файл:Якаў Кругер. Халодная сінагога ў Слуцку.JPG|[[Янкель Мордухавіч Кругер|Якаў Кругер]] «Халодная сінагога ў Слуцку»
Файл:Слуцкая халодная сінагога, Я. М. Кругер 1921.jpg|[[Янкель Мордухавіч Кругер|Якаў Кругер]] «Слуцкая халодная сінагога»
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

== Галерэя жывапісу ==
&lt;center&gt;&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;110&quot;&gt;
Выява:Зімовы пейзаж. Вятка. (Ратонда ў Аляксандраўскім садзе) Жукоўскі.jpg|[[Станіслаў Юльянавіч Жукоўскі|Станіслаў Жукоўскі]] «Зімовы пейзаж», [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|НММ РБ]]
Выява:1921. Еврей-пекарь.jpg|[[Іегуда Пэн|Юдэль Пэн]] «Яўрэй-пекар»
Выява:1921. На Купалле.jpg|[[Міхась Філіповіч]] «На [[Купалле]]», [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|НММ РБ]]
Выява:Les oursons jouant devant la maison 1921 Henryk Weyssenhoff.jpg|[[Генрых Уладзіслававіч Вейсенгоф|Генрых Вейсенгоф]] «Гульні па-за межамі дому»
Выява:Таямнічая песня.jpg|[[Генрых Уладзіслававіч Вейсенгоф|Генрых Вейсенгоф]] «Таямнічая песня»
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

{{зноскі}}
{{Гады ў гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва}}

[[Катэгорыя:1921 год у Беларусі]]
[[Катэгорыя:Гісторыя беларускага выяўленчага мастацтва паводле гадоў]]</text>
      <sha1>pirwk6ajcscs1oc3ttzjk0ykrjk1iiz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Агнём і мячом</title>
    <ns>0</ns>
    <id>231418</id>
    <revision>
      <id>5152800</id>
      <parentid>4942522</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:07:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <comment>арфаграфія</comment>
      <origin>5152800</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1325" sha1="0n18ujelc1xzgx5n3re8o40208cy6o5" xml:space="preserve">'''Агнём і мячом''' можа азначаць:
* [[Агнём і мячом, выраз|Агнём і мячом]] — крылатая фраза, вядомая з антычных часоў.
* «[[Агнём і мячом (раман)|Агнём і мячом]]» — гістарычны раман польскага пісьменніка Генрыка Сянкевіча.
* «[[Агнём і мячом (тэлесерыял)|Агнём і мячом]]» — гістарычны польскі міні-серыял, зняты рэжысёрам Ежы Гофманам.
* «[[Агнём і мячом, анімэ|Агнём і мячом]]» — японскі анімацыйны тэлесерыял ''Gun×Sword'', лакалізаваны на рускую мову пад такой назвай.
* «[[Tzar: Burden of the Crown|Агнём і мячом]]» — стратэгія ў рэальным часе, распрацаваная балгарскай студыяй Haemimont Games і выпушчаная PAN Interactive у 1999 годзе пад арыгінальнай назвай ''Tzar: Burden of the Crown''.
* «[[Mount &amp; Blade. Агнём і мячом]]» — камп'ютарная ролевая гульня з серыі Mount &amp; Blade.

{{неадназначнасць}}</text>
      <sha1>0n18ujelc1xzgx5n3re8o40208cy6o5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Быкі (вёска)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>235176</id>
    <revision>
      <id>5152731</id>
      <parentid>5152304</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T20:38:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KrBot</username>
        <id>24355</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+ {{ізаляваны артыкул}}</comment>
      <origin>5152731</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4098" sha1="gpe3pm7c1sb1b9myhq6inwbhvp8aph1" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Быкі
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = 
|подпіс                = 
 |lat_dir = |lat_deg = 55|lat_min = 40|lat_sec = 33
 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 59|lon_sec = 49
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Віцебская
|раён                  = Гарадоцкі
|сельсавет             = Бычыхінскі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 
|год перапісу          = 
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|мова сайта 3          = 
|мова сайта 4          = 
|мова сайта 5          = 
|add1n                 = 
|add1                  = 
|add2n                 = 
|add2                  = 
|add3n                 = 
|add3                  = 
|OpenStreetMap         = 243043045
}}

'''Быкі́'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Byki}}, {{lang-ru|Быки}}) — [[вёска]] ў [[Гарадоцкі раён|Гарадоцкім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Бычыхінскі сельсавет|Бычыхінскага сельсавета]].

== Памятныя месцы ==

* Абеліск на месцы гібелі [[Мікалай Мартынавіч Рудык|Мікалая Рудыка]], на поўнач вёскі&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://savehistory.by/karta/5290-severnee-d-byki-obelisk-geroyu-sovetskogo-soyuza-rudyk-n-m/|title=Обелиск Герою Советского Союза Рудык Н. М., севернее д. Быки, Городокский район, Витебская область}}&lt;/ref&gt;.
* Помнік у памяць [[Іван Мікалаевіч Антонаў|Івана Антонава]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://savehistory.by/karta/2752-d-byki-pamyatnik-geroyu-sovetskogo-soyuza-antonovu-i-n/|title=Памятник Герою Советского Союза Антонову И.Н., д. Быки, Городокский район, Витебская область}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Бычыхінскі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}
{{ізаляваны артыкул|date=2026-06-08}}

[[Катэгорыя:Бычыхінскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Гарадоцкага раёна]]</text>
      <sha1>gpe3pm7c1sb1b9myhq6inwbhvp8aph1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Пунькі (Глыбоцкі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>235588</id>
    <revision>
      <id>5152617</id>
      <parentid>5152351</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T13:09:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Славутасць */ афармленне, арфаграфія</comment>
      <origin>5152617</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6219" sha1="bf7p6xpe5yauyjic71aazmf5a2h10e6" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Пунькі}}
{{НП-Беларусь
|скасаваны             = так
|статус                = хутар
|беларуская назва      = Пунькі
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = 
|подпіс                = 
 |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
 |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Віцебская
|раён                  = Глыбоцкі
|сельсавет             = Падсвільскі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 
|год перапісу          = 
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|мова сайта 3          = 
|мова сайта 4          = 
|мова сайта 5          = 
|add1n                 = 
|add1                  = 
|add2n                 = 
|add2                  = 
|add3n                 = 
|add3                  = 
|OpenStreetMap         = 
}}

'''Пу́нькі'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Puńki}}, {{lang-ru|Пуньки}}) — былы&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; [[хутар]] у [[Глыбоцкі раён|Глыбоцкім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіў у склад [[Падсвільскі сельсавет|Падсвільскага сельсавета]].

== Гісторыя ==
У 1921—1939 гадах вёска ў складзе [[Пліса (гміна)|гміны Пліса]] [[Дзісенскі павет (1921—1940)|Дзісенскага павета]] [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]] [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]&lt;ref&gt;Wykaz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1938, wolumin — 1, s. 6.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.senat.gov.pl/gfx/senat/pl/senatopracowania/70/plik/m-631.pdf {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220427214757/https://www.senat.gov.pl/gfx/senat/pl/senatopracowania/70/plik/m-631.pdf |date=27 красавіка 2022 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/;3950665&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Piotr Eberhardt, ''Formowanie się polskiej granicy wschodniej po II wojnie światowej'', «Dzieje Najnowsze», Rocznik L — 2018 (2), 2018, s. 95-100.&lt;/ref&gt;.

Да 15 кастрычніка 1960 года хутар уваходзіў у склад [[Галубіцкі сельсавет (Пліскі раён)|Галубіцкага сельсавета]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 кастрычніка 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 31.&lt;/ref&gt;.
[[Файл:Засценак Пунькі. 1924.jpg|міні|Засценак Пунькі. 1924.]]
Ліквідаваны ў 2018 годзе&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[http://www.pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D918v0091184&amp;p1=1 Решение Глубокского районного Совета депутатов от 30 августа 2018 г. № 28 Об упразднении сельских населенных пунктов Глубокского района]&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
* 1921 год — 5 жыхароў, 1 двор&lt;ref name=&quot;skorowidz2&quot;&gt;Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej — Tom VII — Część II — Ziemia Wileńska — Powiaty: Brasław, Duniłowicze, Brasław i Wilejka, Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1923, s 67.&lt;/ref&gt;.
* 1931 год — 15 жыхароў, 3 двары&lt;ref&gt;Wykaz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1938, wolumin — 1, s. 22&lt;/ref&gt;.

== Славутасць ==

* Да 130-й гадавіны з дня нараджэння [[Язэп Драздовіч|Язэпа Драздовіча]] 10 кастрычніка 2018 года на месцы яго нараджэння — былога хутара Пунькі Глыбоцкага раёна ўсталяваны памятны знак.

== Вядомыя асобы == 
* [[Язэп Нарцызавіч Драздовіч]] (1888—1954) — беларускі мастак, скульптар, этнограф, археолаг, педагог, пісьменнік.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Заліўка НП-Беларусь}}</text>
      <sha1>bf7p6xpe5yauyjic71aazmf5a2h10e6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лукас Лейва</title>
    <ns>0</ns>
    <id>267757</id>
    <revision>
      <id>5152678</id>
      <parentid>5134395</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T16:24:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5152678</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7627" sha1="nr2a6ech0eybnzwxump7dok195xj0ol" xml:space="preserve">{{Футбаліст
|імя                          = Лукас Лейва
|поўнае імя                   = Лукас Пецыні Лейва
|выява                        = 
|апісанне выявы               = 
|месца нараджэння             = 
|грамадзянства                = {{Сцягафікацыя|Бразілія}}&lt;br /&gt; {{Сцягафікацыя|Італія}} 
|рост                         = 
|вага                         = 
|пазіцыя                      = [[паўабаронца (футбол)|паўабаронца]]
|цяперашні клуб               = 
|нумар                        = 
|маладзёжныя клубы            = {{футбольная кар’ера
 |2004—2005|{{Сцяг|Бразілія||20px}} [[ФК Грэміу|Грэміу]]|}}
|клубы                        = {{футбольная кар’ера
 |2005—2007|{{Сцяг|Бразілія||20px}} [[ФК Грэміу|Грэміу]]|38 (5)
 |2007—2017|{{Сцяг|Англія||20px}} [[ФК Ліверпул|Ліверпул]]|247 (1)
 |2017—2022|{{Сцяг|Італія||20px}} [[ФК Лацыа|Лацыа]]|155 (2)
 |2022—2023|{{Сцяг|Бразілія||20px}} [[ФК Грэміу|Грэміу]]|18 (3) }}
|нацыянальная зборная        = {{футбольная кар’ера
 |2006—2007|{{Сцяг|Бразілія||20px}} [[Зборная Бразіліі па футболе U-20|Бразілія (да 20)]]|9 (4)
 |2008|{{Сцяг|Бразілія||20px}} [[Зборная Бразіліі па футболе|Бразілія]] (алімп.)|7 (0)
 |2007—2013|{{Сцяг|Бразілія||20px}} [[Зборная Бразіліі па футболе|Бразілія]]|24 (0) }}
|медалі                      = 
 {{турнір|[[Летнія Алімпійскія гульні|Алімпійскія гульні]]}}
  {{медаль|Бронза|[[Летнія Алімпійскія гульні 2008|Пекін 2008]]|[[Футбол на летніх Алімпійскіх гульнях 2008, мужчыны|футбол]]}}
|абнаўленне даных пра клуб   = 18 сакавіка 2023
|абнаўленне даных пра зборную = 20 лістапада 2013
}}
'''Лу́кас Пецы́ні Ле́йва'''{{Практычная транскрыпцыя|pt}} ({{lang-pt|Lucas Pezzini Leiva}}; нар. {{ДН|9|1|1987}}, [[Дарадус]], [[Бразілія]]) — [[Бразілія|бразільскі]] футбаліст, паўабаронца. Ігрок [[Зборная Бразіліі па футболе|нацыянальнай зборнай Бразіліі]] (2007—2013). Акрамя бразільскага пашпарта Лукас мае таксама італьянскі.

== Клубная кар’ера ==
=== «Грэміу» ===
Лукас пачаў сваю кар’еру ў [[ФК Грэміу|«Грэміу»]], якому ўжо ў першы свой сезон дапамог дамагчыся права выступаць у элітным дывізіёне [[чэмпіянат Бразіліі па футболе|чэмпіянату Бразіліі]]. У наступны год яго клуб атрымаў перамогу ў [[Ліга Гаўшу|Лігу Гаўшу]] і заняў трэцяе месца ў чэмпіянаце Бразіліі, а сам Лукас атрымаў ганаровую ўзнагароду ад часопіса [[Placar]].

=== «Ліверпул» ===
26 ліпеня 2007 года Лукас быў афіцыйна прадстаўлены ў якасці іграка [[ФК Ліверпул|«Ліверпула»]] і на наступны дзень дэбютаваў у новай камандзе ў фінальным матчы таварыскага турніру ў [[Ганконг]]у, у якім «чырвоныя» саступілі [[ФК Портсмут|«Портсмуту»]]. У складзе «Ліверпула» выступаў на працягу дзесяці гадоў.

=== «Лацыа» ===
У ліпені 2017 года перайшоў у італьянскі [[ФК Лацыа|«Лацыа»]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://by.tribuna.com/football/1053107384.html |title=«Ливерпуль» объявил о переходе Лукаса Лейвы в «Лацио» |access-date=18 ліпеня 2017 |archive-date=15 лістапада 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191115193929/https://by.tribuna.com/football/1053107384.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

=== Вяртанне ў «Грэміу» ===
У чэрвені 2022 года ў якасці свабоднага агента вярнуўся ў [[ФК Грэміу|«Грэміу»]], падпісаўшы кантракт да снежня 2023 года. У сакавіку 2023 года з-за праблем p сэрцам абвясціў пра завяршэнне кар’еры&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2023-03-18|url = https://www.pressball.by/news/football/436435|title = Футбол. Лукас Лейва завершил карьеру из-за проблем с сердцем|website = pressball.by|accessdate = 2023-03-18|language = ru|archiveurl = https://web.archive.org/web/20230318195610/https://www.pressball.by/news/football/436435|archivedate = 18 сакавіка 2023|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;.

== Міжнародная кар’ера ==
22 жніўня 2007 года адбыўся афіцыйны дэбют Лукаса Лейвы ў першай [[зборная Бразіліі па футболе|зборнай Бразіліі]], калі ён выйшаў на замену ў матчы супраць [[зборная Алжыра па футболе|зборнай Алжыра]].

== Дасягненні ==
'''«Грэміу»''':
* [[Ліга Гаўшу|Чэмпіён штата Рыу-Гранды-ду-Сул]] (2): 2006, 2007

'''«Ліверпул»''':
* Уладальнік [[Кубак Футбольнай лігі|Кубка Футбольнай лігі]]: 2012

'''«Лацыа»''':
* Уладальнік [[Кубак Італіі па футболе|Кубка Італіі]]: 2019
* Уладальнік [[Суперкубак Італіі па футболе|Суперкубка Італіі]] (2): 2017, 2019

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:Lucas Leiva}}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{Навігацыйны блок2
|стыль_загалоўка = {{колеры зборнай/Бразілія|1}}
|state           = collapsed
|загаловак       = Склады зборнай Бразіліі
|Склад зборнай Бразіліі па футболе на Алімпійскіх гульнях 2008
|Склад зборнай Бразіліі па футболе на Кубку Амерыкі 2011
}}

{{DEFAULTSORT:Лейва Лукас}}
[[Катэгорыя:Футбалісты Бразіліі]]
[[Катэгорыя:Ігракі зборнай Бразіліі па футболе]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Грэміу]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Ліверпул]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Лацыа]]
[[Катэгорыя:Бронзавыя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 2008 года]]
[[Катэгорыя:Футбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2008 года]]</text>
      <sha1>nr2a6ech0eybnzwxump7dok195xj0ol</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>BBC Sport</title>
    <ns>0</ns>
    <id>282026</id>
    <revision>
      <id>5152694</id>
      <parentid>2866882</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T17:16:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5152694</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="609" sha1="bp80rnng6veqqxy4fqiz2cok75nq15t" xml:space="preserve">{{Дапісаць}}{{Кампанія}}

'''BBC Sport''' («Бі-бі-сі спорт») — [[Вялікабрытанія|брытанскі]] спартыўны тэлеканал, сфармаваны як самастойны тэлеканал у 2000 годзе. Тэлеканал цалкам прысвечаны спорту.

{{Навігацыя}}{{Вонкавыя спасылкі}}
[[Катэгорыя:BBC Sport]]
[[Катэгорыя:Спартыўнае радыё Вялікабрытаніі]]
[[Катэгорыя:Спартыўныя тэлеканалы Вялікабрытаніі]]</text>
      <sha1>bp80rnng6veqqxy4fqiz2cok75nq15t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лукас Білья</title>
    <ns>0</ns>
    <id>282532</id>
    <revision>
      <id>5152677</id>
      <parentid>5134392</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T16:23:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5152677</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7771" sha1="slxov1koiubxzriln6ot2kuk8ldppyk" xml:space="preserve">{{Футбаліст
|імя                         = Лукас Білья
|поўнае імя                  = Лукас Радрыга Білья
|выява                       = 
|месца нараджэння            = 
|грамадзянства               = {{Сцягафікацыя|Аргенціна}} &lt;br /&gt;{{Сцягафікацыя|Італія}}
|рост                        = 
|вага                        = 
|пазіцыя                     = [[Паўабаронца (футбол)|паўабаронца]]
|цяперашні клуб              = {{Сцяг|Турцыя}} [[ФК Фаціх Карагюмрук|Фаціх Карагюмрук]]
|нумар                       = 
|клубы                       = {{футбольная кар’ера
 |2003—2005|{{Сцяг|Аргенціна||20px}} [[ФК Аргенцінас Хуніярс|Аргенцінас Хуніярс]]|17 (1)
 |2005—2006|{{Сцяг|Аргенціна||20px}} [[ФК Індэпенд’ентэ|Індэпенд’ентэ]]|49 (0)
 |2006—2013|{{Сцяг|Бельгія||20px}} [[ФК Андэрлехт|Андэрлехт]]|206 (14)
 |2013—2017|{{Сцяг|Італія||20px}} [[ФК Лацыа|Лацыа]]|109 (13)
 |2017—2020|{{Сцяг|Італія||20px}} [[ФК Мілан|Мілан]]|58 (2)
 |2020—|{{Сцяг|Турцыя||20px}} [[ФК Фаціх Карагюмрук|Фаціх Карагюмрук]]| }}
|нацыянальная зборная        = {{футбольная кар’ера
 |2003|{{Сцяг|Аргенціна||20px}} [[Юнацкая зборная Аргенціны па футболе, да 17 гадоў|Аргенціна (да 17)]]|3 (1)
 |2005|{{Сцяг|Аргенціна||20px}} [[Маладзёжная зборная Аргенціны па футболе|Аргенціна (да 20)]]|6 (0)
 |2011—2018|{{Сцяг|Аргенціна||20px}} [[Зборная Аргенціны па футболе|Аргенціна]]|58 (1) }}
|медалі                      =
 {{турнір|[[Чэмпіянат свету па футболе|Чэмпіянаты свету]]}}
  {{медаль|Срэбра|[[Чэмпіянат свету па футболе 2014|Бразілія 2014]]}}
 {{турнір|[[Кубак Амерыкі па футболе|Кубкі Амерыкі]]}}
  {{медаль|Срэбра|[[Кубак Амерыкі па футболе 2015|Чылі 2015]]}}
  {{медаль|Срэбра|[[Кубак Амерыкі 2016|ЗША 2016]]}}
|абнаўленне даных пра клуб   = 15 верасня 2020
|абнаўленне даных пра зборную = 15 верасня 2020
}}
'''Лукас Радрыга Білья''' ({{lang-es|Lucas Rodrigo Biglia}}; нар. {{ДН|30|1|1986}}, [[Мерседэс (Буэнас-Айрэс)|Мерседэс]], [[Аргенціна]]) — [[Аргенціна|аргенцінскі]] футбаліст, паўабаронца турэцкага клуба [[ФК Фаціх Карагюмрук|«Фаціх Карагюмрук»]] і былы ігрок [[зборная Аргенціны па футболе|нацыянальнай зборнай Аргенціны]].

== Кар’ера ==

=== Клубная ===
Займаўся футболам у клубе [[ФК Эстудыянтэс|«Эстудыянтэс»]] з роднага горада Мерседэс і [[ФК Аргенцінас Хуніярс|«Аргенцінас Хуніярс»]], за апошні з якіх дэбютаваў у дарослым футболе ў 2003 годзе. У клубе правёў 2 сезоны, пасля чаго перайшоў у клуб [[ФК Індэпенд’ентэ|«Індэпенд’ентэ»]].

Сваёй гульнёй за «Індэпенд’ентэ» прыцягнуў увагу прадстаўнікоў трэнерскага штаба бельгійскага [[ФК Андэрлехт|«Андэрлехта»]], да складу якога далучыўся ў 2006 годзе. Згуляў за «Андэрлехт» наступныя сем сезонаў сваёй гульнявой кар’еры, правёўшы больш за 200 матчаў у [[Бельгійская Про Ліга|чэмпіянаце Бельгіі]].

23 ліпеня 2013 года [[ФК Лацыа|«Лацыа»]] абвясціў пра пераход Більі ў свой склад. Ігрок падпісаў кантракт на пяць гадоў. У складзе «Лацыа» стаў адным з лідараў і капітанам каманды. У ліпені 2017 года быў набыты [[ФК Мілан|«Міланам»]], з якім падпісаў трохгадовы кантракт&lt;ref&gt;[https://by.tribuna.com/football/1053048702.html Биглия подписал трехлетний контракт с «Миланом»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191218095352/https://by.tribuna.com/football/1053048702.html |date=18 снежня 2019 }}. by.tribuna.com.&lt;/ref&gt;.

Па заканчэнні сезона 2019/20 пакінуў «Мілан» у якасці свабоднга агента, і ў верасні 2020 года далучыўся да турэцкага клуба [[ФК Фаціх Карагюмрук|«Фаціх Карагюмрук»]], які выйшаў у Супер Лігу.

=== Міжнародная ===
У 2011 годзе Лукас дэбютаваў у афіцыйных матчах у складзе [[Зборная Аргенціны па футболе|нацыянальнай зборнай Аргенціны]].

== Дасягненні ==
'''«Андэрлехт»'''
* [[Чэмпіянат Бельгіі па футболе|Чэмпіён Бельгіі]] (4): 2007, 2010, 2012, 2013
* Уладальнік [[Кубак Бельгіі па футболе|Кубка Бельгіі]]: 2007
* Уладальнік [[Суперкубак Бельгіі па футболе|Суперкубка Бельгіі]] (4): 2006, 2007, 2010, 2012

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons}}
* {{спасылкі-футбаліст}}
* [http://www.footballdatabase.eu/football.joueurs.lucas.biglia.15226.en.html Профіль на сайце ''footballdatabase.eu''] {{ref-en}}

{{Навігацыйны блок2
|стыль_загалоўка = {{колеры зборнай/Аргенціна|1}}
|state           = collapsed
|загаловак       = Склады зборнай Аргенціны
|Склад зборнай Аргенціны па футболе на Кубку Амерыкі 2011
|Склад зборнай Аргенціны па футболе на чэмпіянаце свету 2014
|Склад зборнай Аргенціны па футболе на Кубку Амерыкі 2015
|Склад зборнай Аргенціны па футболе на Кубку Амерыкі 2016
|Склад зборнай Аргенціны па футболе на чэмпіянаце свету 2018
}}

{{DEFAULTSORT:Білья Лукас}}
[[Катэгорыя:Футбалісты Аргенціны]]
[[Катэгорыя:Ігракі зборнай Аргенціны па футболе]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Фаціх Карагюмрук]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Мілан]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Лацыа]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Андэрлехт]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Індэпенд’ентэ]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Аргенцінас Хуніярс]]</text>
      <sha1>slxov1koiubxzriln6ot2kuk8ldppyk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Любячка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>283174</id>
    <revision>
      <id>5152721</id>
      <parentid>5009991</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T20:05:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5152721</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9695" sha1="qzwpusvkbp39at7zoni2xd8ulh8h7ol" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Любячка
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Пухавіцкі
|сельсавет2            = Дубраўскі
|ранейшыя імёны        = Любячын&lt;br/&gt;Любочын
|OpenStreetMap         = 243020969
}}

'''Любя́чка'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Liubiačka}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дубраўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Дубраўскага сельсавета]]. Месціцца за 16,5 км на паўднёвы захад ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 61,5 км ад [[Мінск|Мінска]].

== Гісторыя ==

=== Ранняя гісторыя ===
[[Файл:806-2. Галоўная вуліца вёскі. Ігуменскі павет, в. Любячка. 1905 год.jpg|міні|[[Вячаслаў Калістратавіч Костка|Вячаслаў Костка]]. Галоўная вуліца вёскі Любячка ў 1905 годзе.|злева]]
У XVIII стагоддзі [[маёнтак]] Любячын (Любочын) у [[Менскі павет|Менскім павеце]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], уласнасць [[Незабітоўскія|Незабітоўскай]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://helper.archonline.by/|title=Дапаможнік|website=helper.archonline.by|access-date=2023-12-22|archive-date=3 снежня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231203234518/https://www.helper.archonline.by/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У XIX стагоддзі ў [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Уласнасць [[Ратынскія|Ратынскіх]], у складзе маёнтка [[Вомельна]].

З другой паловы XIX стагоддзя ў [[Амяльнянская воласць|Амяльнянскай воласці]] Ігуменскага павета. У канцы XIX стагоддзя краязнавец [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Аляксандр Ельскі]] апісваў Любочын як «''нэндзую палескую вёску, сярод недаступных лясістых балот на беднай пясчанай глебе''»{{Sfn|SgKP|1884|с=442}}.
[[Файл:Liubiačka, sialianie. Любячка, сяляне (1905).jpg|міні|Жыхары Любячкі на галоўнай вуліцы. Фота Вячаслава Косткі, 1905 г.]]
У 1910 годзе адбыліся сялянскія хваляванні супраць адміністрацыі памешчыка. У канцы красавіка 1910 года 15 сялян вёскі Любячка пасвілі коней на сваёй сенажаці, якая межавала з сенажаццю памешчыка Ратынскага. Калі коні зайшлі на землі памешчыка, лясныя вартаўнікі маёнтка [[Сінча]] запатрабавалі ад пастухоў сагнаць коней, але тыя адказалі пагрозамі. Лясная варта зрабіла некалькі выстралаў, у выніку 5 чалавек было паранена{{Sfn|Памяць|2003|с=64}}.

У 1912 годзе адкрыта [[Народныя вучылішчы|народнае вучылішча]].

=== Найноўшы час ===
З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Жыхары Амяльнянскай воласці накіроўвалі звароты ў [[Народны Сакратарыят Беларусі]] са скаргамі на дзеянні нямецкіх акупацыйных улад&lt;ref&gt;{{Крыніцы/ВГАБ|4к}} С. 19.&lt;/ref&gt;. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літбел ССР|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]).

З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. Народнае вучылішча пасля было пераўтворана ў працоўную школу 1-й ступені, у 1922 годзе было 56 вучняў.

У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. У верасні 1943 года нямецкая адміністрацыя спаліла ўсе дамы вёскі&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://db.narb.by/search/2674|title=Поиск - Белорусские деревни, сожжённые в годы Великой Отечественной войны|website=db.narb.by|access-date=2023-12-22|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

Да 5 мая 1962 года вёска ўваходзіла ў склад [[Варашылаўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Варашылаўскага сельсавета]], пасля — у складзе [[Сінчанскі сельсавет|Сінчанскага сельсавета]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 5 мая 1962 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 19 (978).&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
* 1795 год — 15 двароў, 99 жыхароў
* 1816 год — 10 двароў, 60 жыхароў
* 1858 год — 26 [[Рэвізская душа|рэвізскіх душ]]
* 1897 год — 36 двароў, 173 жыхары
* 1908 год — 34 двары, 188 жыхароў
* 1917 год — 38 двароў, 225 жыхароў
* 1960 год — 202 жыхары
* 2002 год — 11 двароў, 13 жыхароў
* 2010 год — 27 гаспадарак, 55 жыхароў
* 2012 год — 22 гаспадаркі, 50 жыхароў
* 2019 год — 38 жыхароў

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Любячка|155}}
* {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухав. р-н: Гіст.-дак. хронікі гарадоў і р-наў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}}
* {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|5|442—443|Luboczyn|[[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A.]]}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Дубраўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)}}

[[Катэгорыя:Дубраўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]]
[[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]]</text>
      <sha1>qzwpusvkbp39at7zoni2xd8ulh8h7ol</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Любяча</title>
    <ns>0</ns>
    <id>286007</id>
    <revision>
      <id>5152719</id>
      <parentid>5037186</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T20:02:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5152719</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11490" sha1="6f4bn2v2o5p147r3y2kfs0r0ws66y0r" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Любяча
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Уздзенскі
|сельсавет             = Хатлянскі
}}

'''Любя́ча'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Liubiača}}, {{lang-ru|Любяча}}), часам '''Любячы''' — [[вёска]] ва [[Уздзенскі раён|Уздзенскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], на рацэ [[Шаць]]. Уваходзіць у склад [[Хатлянскі сельсавет|Хатлянскага сельсавета]].

== Гісторыя ==
Вядома прынамсі з пачатку XVII стагоддзя, належала да [[Дамен (зямля)|дамена]] [[Таўкачэвічы 1|Таўкачэвічы]], уласнасць [[Быхаўцы|Быхаўцаў]]. Уваходзіла ў склад [[Менскі павет|Менскага павета]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Пазней па чарзе ўласнасць [[Заранкі|Заранкаў]], [[Завішы|Завішаў]], [[Грабоўскія|Грабоўскіх]].

У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1795 годзе былі карчма, млын, сукнавальня.

Пасля 1861 года ў [[Шацкая воласць|Шацкай воласці]] Ігуменскага павета. У 1897 годзе былі вадзяны млын, [[хлебазапасны магазін]], піцейны дом, старожка Любяча (яны ж Жыбуртоўшчына), маёнтак. Паводле перапісу 1908 года былі вёска і маёнтак Любячы-Ванячы{{Sfn|Ярмоловичъ В.|1909|с=114}}. Паводле перапісу 1917 года былі вёска, і 2 хутары, адзін з хутароў меў назву Любяч-Горад{{Sfn|Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|1924|с=125}}.

У 1912 годзе адкрыта земская школа.

З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]).

З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. З 20 жніўня 1924 года ў [[Шацкі раён (БССР)|Шацкім раёне]], з 4 жніўня 1927 года ва [[Уздзенскі раён|Уздзенскім раёне]] [[Менская акруга|Менскай акругі]] (да 26 ліпеня 1930), з 20 лютага 1938 года ў [[Мінская вобласць|Менскай вобласці]]. У 1930-я гады было [[Сталінскія рэпрэсіі ў Беларусі|рэпрэсавана]] прынамсі 5 ураджэнцаў вёскі&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://base.memo.ru/person/show/2820838|title=Списки жертв — Ломако Анна Григорьевна|website=base.memo.ru|access-date=2025-09-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://base.memo.ru/person/show/2820839|title=Списки жертв — Ломако Василий Афанасьевич|website=base.memo.ru|access-date=2025-09-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://base.memo.ru/person/show/2820854|title=Списки жертв — Ломако Нина Семеновна|website=base.memo.ru|access-date=2025-09-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://base.memo.ru/person/show/2820863|title=Списки жертв — Ломако Яков Афанасьевич|website=base.memo.ru|access-date=2025-09-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://base.memo.ru/person/show/2859873|title=Списки жертв — Яковицкий Василий Лукьянович|website=base.memo.ru|access-date=2025-09-22|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да 5 ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. 19 траўня 1943 года савецкія партызаны [[Партызанская брыгада «Буравеснік»|атрада «Буравеснік»]] напалі на варту моста, які будаваўся каля вёскі Любяча, забілі 2-х паліцэйскіх і захапілі трафеі. 10 чэрвеня 1943 года савецкія партызаны [[Партызанская брыгада «Беларусь»|брыгады «Беларусь»]] правялі каля вёскі бой з нямецкімі войскамі, забілі 12 чыноўнікаў, у тым ліку менскага акруговага камісара [[Людвіг Эрэнлейтнер|Людвіга Эрэнлейтнера]], начальнікам менскай акруговай жандармерыі [[Карл Кал|Карла Кала]], урадавага інспектара [[Генрых Клозе|Генрыха Клозе]].

У 1960—1996 гадах цэнтр [[Любяцкі сельсавет|Любяцкага сельсавета]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 1 красавіка 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 10.&lt;/ref&gt;.

На 2013 год працавалі фельчарска-акушэрскі пункт, дом сацыяльных паслуг.

== Насельніцтва ==
* 1795 год — 24 двары, 172 жыхары
* 1897 год — вёска, 63 двары, 407 жыхароў; старожка, 1 двор, 7 жыхароў; маёнтак, 13 жыхароў
* 1908 год — вёска, 76 двароў, 493 жыхары; маёнтак, 1 двор, 7 жыхароў{{Sfn|Ярмоловичъ В.|1909|с=114}}
* 1917 год — вёска, 91 двор, 542 жыхары (усе [[беларусы]]), хутар, 1 двор, 7 жыхароў (усе [[Палякі|паляк]]&lt;nowiki/&gt;і), хутар Любяч-Горад, 1 двор, 7 жыхароў (усе палякі){{Sfn|Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|1924|с=125}}
* 1926 год — 89 двароў, 457 жыхароў
* 1959 год — 418 жыхароў
* 1970 год — 397 жыхароў
* 1999 год — 128 жыхароў
* 2009 год — 82 жыхары
* 2019 год — 69 жыхароў

== Памятныя мясціны ==
* Брацкая магіла 2 чырвонаармейцаў, якія загінулі ў 1919 годзе ([[Польска-савецкая вайна|Савецка-польская вайна]])
* Помнік памяці землякоў, якія загінулі ў Другую сусветную вайну

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/ГВБ|8-5|Любяча|226—227}}
* {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|5|398|Lubiacza|[[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A.]]}}
* {{кніга|аўтар = Ярмоловичъ В. С.|частка = |загаловак = Списокъ населенныхъ мѣстъ Минской губерніи|арыгінал = |спасылка = http://elib.shpl.ru/ru/nodes/25877-yarmolovich-v-s-spisok-naselennyh-mest-minskoy-gubernii-minsk-1909|адказны = |выданне = |месца = Минскъ|выдавецтва = Изданіе Минскаго Губернскаго Статистическаго Комитета|год = 1909|том = |старонкі = |старонак = 231|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Ярмоловичъ В.}}
* {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|арыгінал = |спасылка = https://rusneb.ru/local/tools/exalead/getFiles.php?book_id=000200_000018_RU_NLR_A1SV_116287&amp;name=%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA%20%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%20%D0%91%D0%A1%D0%A1%D0%A0%20%D0%B1.%20%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9%20%D0%B3%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B8&amp;doc_type=pdf|адказны = Центральное Статистическое Бюро Б.С.С.Р.|выданне = |месца = Минск|выдавецтва = Белтрестпечать|год = 1924|том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Хатлянскі сельсавет}}
[[Катэгорыя:Хатлянскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Уздзенскага раёна]]</text>
      <sha1>6f4bn2v2o5p147r3y2kfs0r0ws66y0r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гудавічы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>286206</id>
    <revision>
      <id>5152598</id>
      <parentid>5152540</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T12:45:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5152598</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3430" sha1="ra79fk845kjfo5h8qke4ezavlyhlgyr" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Гудавічы
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = Hudavičy_20190805_121958.jpg
|подпіс                = 
 |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 46|lat_sec = 17
 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 00|lon_sec = 57
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Чэрвеньскі
|сельсавет             = Смілавіцкі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 
|год перапісу          = 
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|мова сайта 3          = 
|мова сайта 4          = 
|мова сайта 5          = 
|add1n                 = 
|add1                  = 
|add2n                 = 
|add2                  = 
|add3n                 = 
|add3                  = 
|OpenStreetMap         = 243021982
}}

'''Гу́давічы'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Hudavičy}}, {{lang-ru|Гудовичи}}) — [[вёска]] ў [[Чэрвеньскі раён|Чэрвеньскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Смілавіцкі сельсавет|Смілавіцкага сельсавета]].

== Вядомыя асобы ==
* [[Уладзімір Аляксандравіч Ляўданскі]] (1911—1973) — беларускі пісьменнік, перакладчык

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:Hudavičy}}

{{Смілавіцкі сельсавет}}
{{Бібліяінфармацыя}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Смілавіцкі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Чэрвеньскага раёна]]</text>
      <sha1>ra79fk845kjfo5h8qke4ezavlyhlgyr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Юбілейны медаль «50 год Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»</title>
    <ns>0</ns>
    <id>306862</id>
    <revision>
      <id>5152648</id>
      <parentid>5023001</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T14:30:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DenisBorum</username>
        <id>139498</id>
      </contributor>
      <origin>5152648</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5196" sha1="feau45cqj0au808tl23hmpu41t92wfo" xml:space="preserve">{{Картка ўзнагароды
|Назва                    = Юбілейны медаль «50 год Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»
|Выява                    = 50 ann WW2 obverse.jpg
|Выява стужка             = RUS Medal 50 Years of Victory in the Great Patriotic War 1941-1945 ribbon.svg
|Выява2ст              = 
|Выява стужка2ст       = 
|Выява3ст              = 
|Выява стужка3ст       = 
|OriginalName       =
|Дэвіз                    = 
|Краіна                   = [[Беларусь]]
|Тып                      = [[медаль]]
|Каму ўручаецца           = не ўручаецца
|Падставы ўзнагароджання = 
|Статус                   = юбілейны медаль
|Параметры                =
|Дата заснавання            = 14 сакавіка 1995
|Першае ўзнагароджанне   =
|Апошняе ўзнагароджанне  =
|Колькасць               =
|Старэйшая ўзнагарода     = 
|Малодшая ўзнагарода      = 
|Адпавядае                =
}}
'''Юбіле́йны меда́ль «50 год Перамо́гі ў Вялі́кай Айчы́ннай вайне́ 1941—1945 гг.»''' — дзяржаўная ўзнагарода [[Беларусь|Рэспублікі Беларусь]].

Медаль заснаваны 14 сакавіка 1995 года ў гонар гадавіны Перамогі савецкіх войскаў у Вялікай Айчыннай вайне.

== Прадстаўленне да ўзнагароды і ўзнагароджванне ==
Права на ўзнагароджанне мелі:
* Вайскоўцы і асобы вольнанаёмнага складу, якія прымалі ў шэрагах Узброеных Сіл СССР удзел у баявых дзеяннях на франтах Вялікай Айчыннай вайны, партызаны Вялікай Айчыннай вайны, удзельнікі падполля, вайскоўцы і асобы вольнанаёмнага складу, якія служылі ў перыяд Вялікай Айчыннай вайны ва Узброеных Сілах СССР, асобы, якія ўзнагароджаны медалямі [[Медаль «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»|«За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»]] або [[Медаль «За перамогу над Японіяй»|«За перамогу над Японіяй»]], а таксама асобы, якія маюць пасведчанне да медаля «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.» або пасведчанне ўдзельніка вайны;
* працаўнікі тылу, узнагароджаныя за самаадданую працу ў гады Вялікай Айчыннай вайны ордэнамі СССР, медалямі [[Медаль «За доблесную працу ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»|«За доблесную працу ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»]], [[Медаль «За працоўную доблесць»|«За працоўную доблесць»]], [[Медаль «За працоўную адзнаку»|«За працоўную адзнаку»]], [[Медаль «За абарону Ленінграда»|«За абарону Ленінграда»]], [[Медаль «За абарону Масквы»|«За абарону Масквы»]], [[Медаль «За абарону Адэсы»|«За абарону Адэсы»]], [[Медаль «За абарону Севастопаля»|«За абарону Севастопаля»]], [[Медаль «За абарону Сталінграда»|«За абарону Сталінграда»]], [[Медаль «За абарону Кіева»|«За абарону Кіева»]], [[Медаль «За абарону Каўказа»|«За абарону Каўказа»]], [[Медаль «За абарону Савецкага Запаляр’я»|«За абарону Савецкага Запаляр’я»]], а таксама асобы, якія маюць знак «Жыхару блакаднага Ленінграда» або пасведчанне да медаля «За доблесную працу ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»;
* былыя вязні канцлагераў, турмаў, гета і іншых месцаў прымусовага ўтрымання, створаных фашыстамі і іх саюзнікамі ў перыяд Другой Сусветнай вайны.

{{Медалі Беларусі}}

[[Катэгорыя:Медалі Беларусі]]</text>
      <sha1>feau45cqj0au808tl23hmpu41t92wfo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>21-я горная дывізія СС «Скандэрбег» (1-я албанская)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>316735</id>
    <revision>
      <id>5152836</id>
      <parentid>4735492</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T10:17:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5152836</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9270" sha1="6p7kdzlf9jlhmc1rbnc0utvju3vvlok" xml:space="preserve">{{Вайсковае фарміраванне
 |назва              = 21-я горная Вафен-дывізія-СС «Скандэрбег» (1-я албанская)
 |выява           = [[Выява:SS Skanderbeg volunteer sleeve patch.png|100px]]
 |подпіс               = Эмблема дывізіі — двухгаловы арол са сцяга і герба Албаніі
 |гады                  = май [[1944]] — [[1 лістапада]] [[1944]]
 |краіна                = {{сцягафікацыя|Трэці Рэйх}}&lt;br/&gt;{{Сцягафікацыя|Албанія|1943}}
 |падпарадкаванне            = [[Вафен-СС]]
 |у складзе             = [[21-ы горны корпус, Трэці рэйх|21-ы горны корпус]]
 |тып                   = горныя стрэлкі
 |уключае_у_сябе       = тры палкі, тры батальёны
 |роля                  = антыпартызанскія аперацыі
 |памер                = не больш за 7 тысяч чалавек
 |камандная_структура   = 
 |размяшчэнне            = [[Прызрэн]]
 |мянушка              = «Скандэрбег»
 |заступнік           = Георгій Кастрыёці ([[Скандэрбег]])
 |дэвіз                 = Мой гонар завецца «вернасць» ({{lang-de|Meine Ehre heisst Treue}})
 |колеры                 = белы, чорны
 |марш                  = 
 |талісман              = двухгаловы албанскі арол
 |рыштунак            = нямецкая зброя, уніформа СС з белымі шапкамі-фескамі
 |бітвы              = [[Другая сусветная вайна]]
* [[Народна-вызваленчая вайна Югаславіі|Вайна супраць Югаславіі]]
** [[Аперацыя «Эндліх»]]
** [[Аперацыя «Фалькенаўгэ»]]
** [[Аперацыя «Драўфгенгер»]]
** [[Косаўская аперацыя, 1944|Косаўская аперацыя]]
 |знакі_адрозненні         = 
 |цяперашні_камандзір     = 
 |вядомыя_камандзіры   = [[Шмітгубер, Аўгуст|Аўгуст Шмітгубер]]
 |сайт                  = 
}}
'''21-я горная вафен-дывізія СС «Скандэрбег»''' ({{lang-de|21. Waffen-Gebirgs-Division der SS „Skanderbeg“ (albanische Nr.1)}}) — горнастралковая дывізія [[Вафен-СС]] [[Трэці рэйх|нацысцкай Германіі]], якая была сфарміравана з [[Албанцы|албанскіх]] добраахвотнікаў і існавала з мая па лістапад 1944 года. Ядро дывізіі складаў [[батальён]] албанскіх [[Калабарацыянізм|калабарацыяністаў]], якія змагаліся супраць [[НВАЮ|югаслаўскіх партызан]] ва Усходняй Босніі яшчэ ў складзе [[13-я горная дывізія СС «Ханджар» (1-я харвацкая)|13-й горнай дывізіі СС «Ханджар»]]. Апроч албанцаў-мусульман, у дывізіі неслі службу югаслаўскія [[фольксдойчэ]], якія займалі пасады малодшых і старшых афіцэраў. 21-я дывізія была названа ў гонар албанскага нацыянальнага героя [[Скандэрбег]]а, які на працягу звыш 20 гадоў паспяхова адбіваў напады [[Асманская імперыя|Асманскай імперыі]] на Албанскае княства ў [[XV]] стагоддзі.

Нягледзячы на статус дывізіі, падраздзяленне СС «Скандэрбег» па колькасці не перавышала 7 тысяч чалавек, што прыкладна адпавядала колькасці адной брыгады [[вермахт]]а. Албанцы ўдзельнічалі ў некалькіх малазначных аперацыях вермахта на Балканах: падчас [[Аперацыя «Драўфгенгер»|аперацыі «Драўфгенгер»]] у Чарнагорыі ўлетку 1944 года «Скандэрбег» ахоўваў шахты па здабычы [[хром]]у ў Косаве, аднак пры нападзе партызан дывізія была разбіта, а яе выжылыя ваеннаслужачыя дэзерціравалі ці патрапілі ў палон да партызанаў. У канцы 1944 года ў склад дывізіі ўключылі маракоў [[крыгсмарынэ]], скараціўшы колькасць этнічных албанцаў да 500 чалавек. Падчас [[Косаўская аперацыя, 1944|Косаўскай аперацыі]] ў лістападзе дывізія разгромлена. Фармальна яна была расфарміравана [[1 лістапада]] [[1944]] года, салдат перавялі ў [[7-я добраахвотніцкая горная дывізія СС «Прынц Ойген»|7-ю горную дывізію СС «Прынц Ойген»]].

21-я дывізія СС была вядомая на Балканах сваімі ваеннымі злачынствамі супраць неалбанскага грамадзянскага насельніцтва (галоўным чынам супраць [[Халакост у Албаніі|яўрэяў]] і сербаў). Так, у маі 1944 года албанскімі эсэсаўцамі ў [[Прышціна|Прышціне]] быў арыштаваны 281 жыхар яўрэйскага паходжання, усе арыштаваныя кінуты ў канцлагер [[Берген-Бельзен]], дзе памерлі ад знясілення ці былі забіты аховай. Ваеннаслужачым дывізіі таксама прыпісваюцца шматлікія згвалтаванні жанчын і забойствы сербаў у [[Косава і Мятохія|Косаве і Мятохіі]]. Камандзір дывізіі [[брыгадэфюрар]] СС [[Аўгуст Шмітгубер]] у [[1947]] годзе быў асуджаны ў [[Бялград]]зе за [[Ваеннае злачынства|ваенныя злачынствы]] і пакараны смерцю.

== Спасылкі ==
{{refbegin}}
* {{cite web
| author = International Crisis Group
| date = 8 April 2005
| series = Crisis Group Europe Report
| number = 162
| title = Serbia's Sandzak: Still Forgotten
| publisher = International Crisis Group
| url = http://www.crisisgroup.org/~/media/Files/europe/162_serbia_s_sandzak_still_forgotten.pdf
| access-date = 8 June 2014
| ref = International Crisis Group
| archive-url = https://web.archive.org/web/20160304050859/http://www.crisisgroup.org/~/media/Files/europe/162_serbia_s_sandzak_still_forgotten.pdf
| archive-date = 4 сакавіка 2016
| url-status = dead
}}
* {{cite web
| last = Malcolm
| first = Noel
| author-link = Noel Malcolm
| date = 5 May 1999
| title = Response by Noel Malcolm
| publisher = Bosnian Institute
| url = http://www.bosnia.org.uk/news/news/050599_2.cfm
| access-date = 20 July 2013
| ref = Malcolm
| archive-url = https://web.archive.org/web/20130623072308/http://www.bosnia.org.uk/news/news/050599_2.cfm
| archive-date = 23 чэрвеня 2013
| url-status = dead
}}
* {{cite journal
| last = Nafziger
| first = George
| year = 1992
| title = Organizational History of the German SS Formations 1939–1945
| publisher = Combined Arms Research Library Digital Library
| url = http://usacac.army.mil/cac2/CGSC/CARL/nafziger/939GXWA.pdf
| access-date = 18 June 2013
| ref = Nafziger
| archive-url = https://web.archive.org/web/20140307230813/http://usacac.army.mil/cac2/CGSC/CARL/nafziger/939GXWA.pdf
| archive-date = 7 сакавіка 2014
| url-status = dead
}}
* {{cite web
 |url          = http://rjews.net/gazeta/Lib/briman/5-briman.shtml
 |title        = Мусульмане ў СС
 |author       = [[Шыман Брыман]]
 |date         = ліпень 2002
 |publisher    = Хроніка Іерусаліма
 |access-date  = 2015-02-01
 |lang         = ru
 |archive-date = 4 сакавіка 2016
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20160304104405/http://rjews.net/gazeta/Lib/briman/5-briman.shtml
 |url-status   = dead
}}
{{refend}}

{{Арганізацыя СС}}
{{Узброеныя сілы Трэцяга рэйха ў ДСВ}}

[[Катэгорыя:Калабарацыянізм у Другой сусветнай вайне]]
[[Катэгорыя:Войскі СС]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1944 годзе]]
[[Катэгорыя:Зніклі ў 1944 годзе]]</text>
      <sha1>6p7kdzlf9jlhmc1rbnc0utvju3vvlok</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1989 (альбом Тэйлар Свіфт)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>348402</id>
    <revision>
      <id>5152787</id>
      <parentid>5143899</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T07:02:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5152787</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56228" sha1="qluhkred8y5zs78e2r5tnj71rkktxu3" xml:space="preserve">{{Картка:Альбом 
|Вокладка = Taylor Swift - 1989.png
|Назва = 1989 
|Тып = студыйны альбом 
|Аўтар = [[Тэйлар Свіфт]] 
|Запісаны = 2013-2014 
|Працягласць = 48:41 
|Выдадзены = 27 кастрычніка 2014 
|Жанр = поп, данс-поп, сінці-поп 
|Лэйбл = Big Machine 
|Год = 2014 
| Прадзюсар = Макс Марцін, Шэлбак, Натан Чэпман, Тэйлар Свіфт, Джэк Антонаф, Алі Пайамі, Імоджан Хіп, Грэг Курціс, Матмэн &amp; Робін, Райан Тэдар 
|Папярэдні альбом= [[Red (альбом Тэйлар Свіфт)|Red]] &lt;br /&gt; (2012) 
|Гэты альбом= '''''1989''''' &lt;br /&gt; (2014) 
|Наступны альбом = [[Reputation (альбом Тэйлар Свіфт)|Reputation]] &lt;br /&gt; (2017) 
{{Спіс сінглаў 
| Назва = 1989 
| Тып = Студыйны альбом 
| Сінгл 1 = [[Shake It Off (песня Тэйлар Свіфт)|Shake It Off]] 
| Сінгл 1 дата = 18 жніўня 2014 
| Сінгл 2 = [[Blank Space (песня Тэйлар Свіфт)|Blank Space]] 
| Сінгл 2 дата = 10 лістапада 2014 
| Сінгл 3 = [[Style (песня Тэйлар Свіфт)|Style]] 
| Сінгл 3 дата = 9 лютага 2015 
| Сінгл 4 = [[Bad Blood (песня Тэйлар Свіфт)|Bad Blood]] 
| Сінгл 4 дата = 17 мая 2015 
| Сінгл 5 = [[Wildest Dreams (песня Тэйлар Свіфт)|Wildest Dreams]] 
| Сінгл 5 дата = 30 жніўня 2015 
| Сінгл 6 = [[Out of the Woods (песня Тэйлар Свіфт)|Out of the Woods]] 
| Сінгл 6 дата = 31 снежня 2015 
| Сінгл 7 = [[New Romantics (песня Тэйлар Свіфт)|New Romantics]] 
| Сінгл 7 дата = 23 лютага 2016 
}} 
}}
'''1989''' — пяты студыйны альбом амерыканскай кантры-спявачкі [[Тэйлар Свіфт]], выпушчаны 27 кастрычніка 2014 пад лэйблам Big Machine. [[Тэйлар Свіфт|Свіфт]] прадставіла будучую пласцінку як свой «першы задакументаваны афіцыйны поп-альбом», які прадставіў новы музычны стыль, які адрозніваецца ад ранніх работ выканаўцы ў жанры кантры. Дыск дэбютаваў на першым месцы ў Billboard 200 з тыднёвымі продажамі ў 1,2 мільёна копій, ўшто дапамагло яму адразу ж усталяваць некалькі рэкордаў у чартах Billboard. Свіфт стала першым выканаўцам у гісторыі, які тры разы запар прадаў звыш мільёна асобнікаў свайго альбома за дэбютны тыдзень продажаў. «1989» правёў 24 тыдні запар у лепшай пяцёрцы чарта Billboard 200. Да лютага 2016 тыраж пласцінкі склаў 5,750,000 копій у [[ЗША]].&lt;ref name=bb_2015&gt;{{cite web|url=http://www.billboard.com/articles/news/grammys/686720..|title=Taylor Swift '1989': Grammy Album of the Year Spotlight |last=Partridge|first=Kenneth|work=[[Billboard (magazine)|Billboard]]| date=February 6, 2016 |accessdate=February 12, 2016}}&lt;/ref&gt; У [[Канада|Канадзе]] альбом дэбютаваў на першым месцы ў Canadian Albums Chart з накладам у 107 000 копій.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ajournalofmusicalthings.com/weekly-music-sales.. |title=Music Weekly Sales and Analysis: 05 Лістапада 2014 |date=November 5, 2014 |first=Alan |last=Cross |website=A Journal of Musical Things |accessdate=November 12, 2014}}&lt;/ref&gt; У другі тыдзень альбом застаўся на першым месцы з тыражом 37 000 копій.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ajournalofmusicalthings.com/weekly-music-sales.. |title=Music Weekly Sales Report and Analysis: 12 November 2014 |website=A Journal of Musical Things |date=November 12, 2014 |first=Alan |last=Cross |accessdate=November 19, 2014}}&lt;/ref&gt; Па выніках года альбом стаў у [[Канада|Канадзе]] бэстсэлерам года з накладам у 314,000 копій.&lt;ref name=CANsales&gt;{{cite web|url=http://www.billboard.com/articles/business/6451045/ni.. |title=Nielsen: Canada Loved Taylor Swift, Music and Streaming, Ага, Vinyl in 2014 |last=Bliss |first=} |work=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |date=January 27, 2015 |accessdate=January 30, 2015}}&lt;/ref&gt; У [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] «1989» з тыражом у 90 000 копій у першы тыдзень адразу стаў № 1 у UK Top Chart. Агульнасусветны наклад дыска склаў больш за 8,6 млн копій&lt;ref name=&quot;WW&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.ifpi.org/news/Taylor-Swift-named-IFPI-glob..|title=Taylor Swift named IFPI global recording artist of 2014|publisher=[[International Federation of the Phonographic 
Industry]]|date=November 23, 2015|accessdate=March 1, 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://m.billboard.com/entry/view/id/116673|title=Taylor Swift Named IFPI Global Recording Artist of
2014|work=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|date=February 24, 2015|accessdate=March 1, 2015}}&lt;/ref&gt;, з якіх 6 мільёнаў было прададзена ў 2014 годзе.&lt;ref name=&quot;WWW&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.ifpi.org/news/Global-digital-music-revenue..|title=IFPI publishes Digital Music Report 2015|work=[[International Federation of the Phonographic Industry]]|date=April 14, 2015|accessdate=April 17, 2015}}{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;

== Стварэнне і рэліз ==
Свіфт пачала планаваць праект у 2013 годзе і прыступіла да працы непасрэдна ў 2014 у супрацоўніцтве са шведскімі прадзюсарамі Максам Марцінам і Шалбэкам. У лістападзе таго ж года ў інтэрв’ю часопісу Billboard спявачка паведаміла наступнае: «У альбом увойдуць сем ці восем песень, якія я хачу запісаць. Гэта ўжо перарасло ў новы гук, і гэта ўсё тое, што я хачу вам сказаць». Пазней да працы над альбомам далучыліся Дайан Уорэн, Джэк Антонаф і Райан Тэдар, а колькасць планаваных песень павялічылася да трынаццаці.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Kjwr9z_eiVw |title=Diane Warren on the GRAMMYs Red Carpet 2014 |publisher=YouTube. Google |date=January 27, 2014 |accessdate=April 3, 2014}}&lt;/ref&gt; У хуткім часе было абвешчана, што спявачка канчаткова вырашыла перайсці ад кантры да попу і «1989» будзе яе «першым задакументаваным афіцыйным поп-альбомам».

Змены ў творчасці [[Тэйлар Свіфт|Тэйлар]] пратлумачыла так:
{{цытата|За апошнія некалькі гадоў я прачыналася не проста з жаданнем, а з патрэбай стварыць новы стыль музыкі. Мне трэба было змяніць спосаб апавядання сваіх гісторый і спосаб іх гучання. Я слухала шмат музыкі таго дзесяцігоддзя, у якое нарадзілася, і прыслухоўвалася да сваёй інтуіцыі. Гэта дзейсны метад. Я таксама напісала іншую сюжэтную лінію, якая адрозніваецца ад тых, пра якія я апавядала вам да гэтага. Спадзяюся, вы ведаеце, што менавіта вы падштурхнулі мяне да змен, да &quot;1989&quot;...}}

Рэліз альбома адбыўся 27 кастрычніка 2014 года пад лэйблам Big Machine. Дыск адразу стаў неверагодна папулярным і прыцягнуў да сябе ўвагу і слухачоў, і крытыкаў.
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|+Храналогія рэлізу
|-
! scope=&quot;col&quot;| Краіна
! Дата
! Версія
! Фармат
! Лэйбл
! Зноскі
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |[[Планета Зямля|Увесь свет]]
| rowspan=&quot;3&quot; |27 кастрычніка 2014
| rowspan=&quot;3&quot; |Стандартная • дэлюкс
| rowspan=&quot;3&quot; |CD • лічбавая дыстрыбуцыя
| Big Machine
|&lt;ref&gt;https://itunes.apple.com/us/album/1989/id907242701&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.target.com/p/taylor-swift-1989-deluxe-edit..&lt;/ref&gt;
|-
| Big Machine • Universal Music
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=&quot;1989&quot; von Taylor Swift|url=https://itunes.apple.com/de/album/1989/id907104653|publisher=iTunes Store (DE). Apple Inc.|accessdate=August 23, 2014|language=German}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=&quot;1989 (Deluxe)&quot; von Taylor Swift|url=https://itunes.apple.com/de/album/1989-deluxe/id90710..|publisher=iTunes Store (DE). Apple Inc.|accessdate=August 23, 2014|language=German}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=1989|url=http://www.amazon.de/1989-Taylor-Swift/dp/B00MV0FQFG/..|publisher=Amazon.com (DE)|accessdate=August 23, 2014|language=German}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=1989 (Deluxe Edt.)|url=http://www.amazon.de/1989-Deluxe-Edt-Taylor-Swift/dp/..|publisher=Amazon.com (DE)|accessdate=August 23, 2014|language=German}}&lt;/ref&gt;
|-
| Big Machine • Virgin EMI
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=1989 by Taylor Swift|url=https://itunes.apple.com/gb/album/1989/id907104653|publisher=iTunes Store|accessdate=August 23, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=1989 (Deluxe) by Taylor Swift|url=https://itunes.apple.com/gb/album/1989-deluxe/id90710..|publisher=iTunes Store (GB). Apple Inc.|accessdate=August 23, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=1989|url=http://www.amazon.co.uk/1989-Taylor-Swift/dp/B00MV0FQ..|publisher=Amazon.com (UK)|accessdate=August 23,
2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=1989 (Deluxe Edition)|url=http://www.amazon.co.uk/1989-Taylor-Swift/dp/B00MV0FT..|publisher=Amazon.com (UK)|accessdate=August 23, 2014}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Канада]]
| rowspan=&quot;2&quot; |9 снежня 2014
| rowspan=&quot;3&quot; |Стандартная
| rowspan=&quot;2&quot; |Грампласцінка
| rowspan=&quot;7&quot; |Big Machine
|&lt;ref&gt;https://www.amazon.ca/dp/B00P2HSETA/&lt;/ref&gt;
|-
|[[ЗША]]
|&lt;ref&gt;https://www.amazon.com/dp/B00P2HSETA//&lt;/ref&gt;
|-
|[[Турцыя]]
|10 снежня 2014
|CD
|&lt;ref&gt;http://www.dr.com.tr/Muzik/1989--Licensee-/Yabanci-Al{{Недаступная спасылка}}..&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Канада]]
| 3 марта 2015
| rowspan=&quot;2&quot; |Дэлюкс
| Караоке (лічбавая дыстрыбуцыя)
|&lt;ref&gt;https://itunes.apple.com/ca/album/taylor-swift-karaok..&lt;/ref&gt;
|-
| 14 мая 2015
| Караоке (CD + G)
|&lt;ref&gt;https://www.amazon.ca/dp/B00V7Y297A/&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[ЗША]]
| 15 снежня 2014
| rowspan=&quot;2&quot; |Стандартная
| Караоке (лічбавая дыстрыбуцыя)
|&lt;ref&gt;http://www.apple.com/itunes/download/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.amazon.com/dp/B00TVK1U5E/&lt;/ref&gt;
|-
| 14 красавіка 2015
| Караоке (CD+G/DVD)
|&lt;ref&gt;https://www.amazon.com/dp/B00UXA96G6/&lt;/ref&gt;
|-
| [[Кітай]]
| 30 снежня 2014
| Дэлюкс
| CD
| Universal Music
|&lt;ref&gt;https://www.amazon.cn/dp/B00QWC2HB0/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141224100207/http://www.amazon.cn/%E9%9F%B3%E4%B9%90/dp/B00QWC2HB0 |date=24 снежня 2014 }}&lt;/ref&gt;
|}

== Крытычныя водгукі ==
«1989» быў сустрэты станоўчымі водгукамі ад музычных крытыкаў, атрымаўшы сукупую ацэнку 76/100 на сайце «Metacritic» на аснове 28 прафесійных рэцэнзій.

Альбом стаў першым у спісе «The 10 Best Albums of 2014» часопіса «Billboard»&lt;ref name=&quot;Billboard&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.billboard.com/articles/events/year-in-musi..|title=The 10 Best Albums of 2014|date=December 11, 2014|work=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|accessdate=December 11, 2014}}&lt;/ref&gt; і спісе «20 Best Albums of 2014» часопіса «Cosmopolitan».&lt;ref name=&quot;Cosmopolitan&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.cosmopolitan.com/entertainment/music/a3358..|title=Cosmo's 20 Best Albums of 2014|author=Cosmopolitan|date=December 3, 2014|work=Cosmopolitan|accessdate=December 3, 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Часопіс «[[Rolling Stone]]» паставіў альбом на дзясятае месца у сваім спісе «50 Best albums», а таксама на другі радок у спісе «20 Best Pop Albums of 2014».&lt;ref name=&quot;RollingStone50&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.rollingstone.com/music/lists/50-best-album..|title=50 Best Albums of 2014|date=December 1, 2014|work=Rolling Stone|accessdate=December 1, 2014}}{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;RollingStone20&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.rollingstone.com/music/lists/20-best-pop-a..|title=10 Best Pop Albums of 2014|date=December 19, 2014|work=Rolling Stone|accessdate=December 21, 2014}}{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt; Выданне «Digital Spy» паставіла дыск на другое месца у «Top Albums of 2014».&lt;ref name=&quot;DigitalSpy&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.digitalspy.co.uk/music/feature/a614406/wha..|title=Digital spy's Top Albums Of 2014|author=DigitalSpy|date=December 6, 2014|work=DigitalSpy|accessdate=December 6, 2014}}&lt;/ref&gt; Часопіс «Drowned In Sound» назваў альбом трэцім лепшым альбомам 2014 года&lt;ref name=&quot;DrownedInSound&quot;&gt;{{cite web|url=http://drownedinsound.com/in_depth/4148558-drowned-in..|title=Drowned In Sound's 50 Favorite Albums of 2014|work=Drowned in Sound|date=December 11, 2014|accessdate=December 11, 2014}}{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;, у той час як часопіс «American Songwriter» паставіў «1989» на чацвёртае месца ў сваім спісе «Top 50 Albums of 2014»,&lt;ref name=&quot;AmericanSongwriter&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.americansongwriter.com/2014/11/american-so.. 50-albums-2014/5/|title=American Songwriter's Top 50 Albums Of 2014|author=American Songwriter|date=November 24, 2014|work=American Songwriter|accessdate=December 1, 2014}}&lt;/ref&gt; а
часопіс «[[Time (magazine)|TIME]]» уключыў яго ў свой рэйтынг «Top 10 Best Albums of 2014».&lt;ref name=TIME&gt;{{cite web|url=https://time.com/3613540/top-10-best-albums/|title=time's Top 10 Best Albums of 2014|date=December 3, 2014|work=Time|accessdate=December 3, 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161109203013/http://time.com/3613540/top-10-best-albums/|archivedate=9 лістапада 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Адзнакі крытыкаў:
# Metacritic — 76/100
# AllMusic — 3/5
# The A.V. Club — 5+
# Billboard — 4/5
# The Daily Telegraph — 4/5
# Entertainment Weekly — B
# The Guardian — 4/5
# NME — 7/10
# The Observer — 4/5
# Rolling Stone — 4/5
# Slant Magazine — 3,5/5

{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot;| Публікацыя
! Спіс
! Месца
|-
|American Songwriter
|Top 50 Albums of 2014&lt;ref name=&quot;AmericanSongwriter&quot;/&gt;
|4
|-
|The A.V. Club
|The 20 Best Albums of 2014&lt;ref name=AVClub&gt;{{cite web|url=http://www.avclub.com/article/20-best-albums-2014-212282|title=The A.V. Club 20 Best Albums of 2014|author=A.V. Club|date=December 9, 2014|work=American Songwriter|accessdate=December 9, 2014}}&lt;/ref&gt;
|15
|-
|Billboard
|The 10 Best Albums of 2014&lt;ref name=&quot;Billboard&quot;/&gt;
|1
|-
|Complex
|50 Best Albums of 2014&lt;ref name=Complex&gt;{{cite web|url=http://www.complex.com/music/2014/12/best-albums-2014/taylor-swift-1989|title=Complex 50 Best Albums of 2014|author=Complex|date=December 24, 2014|work=Cosmopolitan|accessdate=December 28, 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171107032447/http://www.complex.com/music/2014/12/best-albums-2014/taylor-swift-1989|archivedate=7 лістапада 2017|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|8
|-
|Cosmopolitan
|20 Best Albums of 2014&lt;ref name=&quot;Cosmopolitan&quot;/&gt;
|1
|-
|Dagsavisen
|Best Albums of 2014&lt;ref name=Dagsavisen&gt;{{cite web|url=http://www.dagsavisen.no/kultur/musikk/her-er-listene-over-den-beste-musikken-i-2014-1.304856|title=Her er listene over den beste musikken i 2014|author=Espen Hågensen Rusdal|date=December 31, 2014|work=Billboard|accessdate=December 31, 2014}}&lt;/ref&gt;
|27
|-
|Digital Spy
|Top Albums of 2014&lt;ref name=&quot;DigitalSpy&quot;/&gt;
|2
|-
|Drowned In Sound
|50 Favorite Albums of 2014&lt;ref name=&quot;DrownedInSound&quot;/&gt;
|3
|-
|The Daily Telegraph
|Best Albums of 2014&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.theguardian.com/music/musicblog/2014/nov/26/-sp-the-best-albums-of-2014|title=Guardian Best Albums of 2014|date=November 26, 2014|work=The Guardian|accessdate=December 1, 2014}}&lt;/ref&gt;
|5
|-
|Guardian
|Best Albums of 2014&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.theguardian.com/music/musicblog/2014/nov/26/-sp-the-best-albums-of-2014|title=Guardian Best Albums of 2014|date=November 26, 2014|work=The Guardian|accessdate=December 1, 2014}}&lt;/ref&gt;
|12
|-
|musicOMH
|Top 100 Albums of 2014&lt;ref name=musicOMH&gt;{{cite web|url=http://www.musicomh.com/features/lists/musicomhs-top-100-albums-2014|title=musicOMH's Top 100 Albums of 2014|date=December 6, 2014|work=musicOMH|accessdate=December 6, 2014}}&lt;/ref&gt;
|32
|-
|Pazz &amp; Jop
|Pazz &amp; Jop 2014 Best Albums&lt;ref name= Pazz&amp;Jop&gt;{{cite web|url=http://www.villagevoice.com/pazznjop/albums/|title=Pazz &amp; Jop 2014|work=The Village Voice|access-date=8 кастрычніка 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150121184534/http://www.villagevoice.com/pazznjop/albums/|archivedate=21 студзеня 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|7
|-
|Pitchfork
|The 50 Best Albums of 2014&lt;ref name=Pitchfork&gt;{{cite web|url=http://pitchfork.com/features/staff-lists/9558-the-50-best-albums-of-2014/2/|title=Pitchforks’s 50 Best Albums Of 2014|date=December 17, 2014|work=Pitchfork Media|accessdate=December 17, 2014}}&lt;/ref&gt;
|31
|-
|PopMatters
|The 80 Best Albums of 2014&lt;ref name=PopMatters&gt;{{cite web|url=http://www.popmatters.com/feature/188860-the-best-albums-of-2014/P6/|title=The 80 Best Albums of 2014|date=December 8, 2014|work=PopMatters|accessdate=December 8, 2014}}&lt;/ref&gt;
|15
|-
|Rolling Stone
|50 Best Albums of 2014&lt;ref name=&quot;RollingStone50&quot;/&gt;
|10
|-
|Rolling Stone
|20 Best Pop Albums of 2014&lt;ref name=&quot;RollingStone20&quot;/&gt;
|2
|-
|Spin
|50 Best Albums of 2014&lt;ref name=Spin&gt;{{cite web|url=http://www.spin.com/articles/50-best-albums-2014/?slide=17|title=Spin's 50 Best Albums of 2014|work=Spin|date=December 9, 2014|accessdate=December 9, 2014}}&lt;/ref&gt;
|34
|-
|Stereogum
|The 50 Best Albums of 2014&lt;ref name=Stereogum&gt;{{cite web|url=http://www.stereogum.com/1721100/the-50-best-albums-of-2014/list/attachment/1989/|title=The 50 Best Albums of 2014|author=Stereogum|date=December 2, 2014|work=Rolling Stone|accessdate=December 2, 2014}}&lt;/ref&gt;
|22
|-
|TIME
|Top 10 Best Albums of 2014&lt;ref name=TIME /&gt;
|4
|-
|Time Out
|The 30 Best Albums of 2014&lt;ref name=TimeOut&gt;{{cite web|url=http://www.timeout.com/london/music/the-best-albums-of-2014?pageNumber=2|title=The 30 Best Albums of 2014|work=[[Time Out]]|date=December 6, 2014|accessdate=December 6, 2014}}&lt;/ref&gt;
|15
|}

=== Узнагароды ===
У красавіку 2015 года падчас уручэння прэмій на цырымоніі «Billboard Music Awards» «1989» атрымаў ўзнагароду ў катэгорыі «Лепшы альбом», а 30 жніўня 2015 года на 32-й цырымоніі прэміі MTV VMA [[Тэйлар Свіфт|Свіфт]] перамагла ў 4 намінацыях.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.billboard.com/articles/news/bbma/6568580/billboard-music-awards-2015-winners-list |title=Billboard Music Awards 2015: See the Full Winners List |date=May 17, 2015|accessdate=December 9, 2015}}&lt;/ref&gt; 7 снежня 2015 года [[Тэйлар Свіфт|Тэйлар]] была намінавана на прэмію [[Грэмі]] ў 7 катэгорыях, у тым ліку: запіс года («[[Blank Space (песня Тэйлар Свіфт)|Blank Space]]»), песня года («[[Blank Space (песня Тэйлар Свіфт)|Blank Space]]»), альбом года («1989»), лепшае сольнае поп-выступленне («[[Blank Space (песня Тэйлар Свіфт)|Blank Space]]»), лепшае поп-выступленне ў дуэце/групай («[[Bad Blood (песня Тэйлар Свіфт)|Bad Blood]]»), лепшы вакальны поп-альбом («1989»), лепшы музычны кліп («[[Bad Blood (песня Тэйлар Свіфт)|Bad Blood]]»). Спявачка атрымала перамогу ў трох з іх: «Альбом года» ([[Тэйлар Свіфт|Тэйлар]] стала першай жанчынай у гісторыі, якая двойчы атрымала ўзнагароду ў гэтай намінацыі), «Лепшы музычны кліп» і «Лепшы вакальны поп-альбом».&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.billboard.com/articles/news/grammys/6785974/grammy-nominations-2016-full-list |title=Grammy Nominations 2016: See the Full List of Nominees |date=December 7, 2015 |accessdate=December 9, 2015}}&lt;/ref&gt; Таксама спявачка перамагла яшчэ ў многіх іншых прэміях.

У маі 2016 года [[Тэйлар Свіфт|Тэйлар]] уручылі спецыяльную ўзнагароду — «Taylor Swift Award на BMI Pop Awards». Гэта быў другі выпадак у гісторыі гэтай прэміі, калі артысту прысудзілі падобную ўзнагароду. У 1990 годзе яе ўпершыню атрымаў [[Майкл Джэксан]].

== Сінглы ==
Першым сінглам з «1989» стала песня «[[Shake It Off (песня Тэйлар Свіфт)|Shake It Off]]». У хіт-парадзе Billboard Hot 100 ([[ЗША]]) сінгл дэбютаваў на першым месцы з лічбавымі продажамі ў 544 000 адзінак у першы тыдзень. Трэк паказаў лепшы вынік тыднёвых продажаў 2014 года і чацвёрты ў гісторыі. Музычны відэакліп быў зняты амерыканскім рэжысёрам Маркам Романакам і выпушчаны 18 жніўня 2014 года, адначасова з рэлізам сінгла.&lt;ref name=&quot;TheGuardian&quot;&gt;{{cite web|last1=Michaels|first1=Sean|title=Taylor Swift announces new album details and single Shake It Off|url=http://www.theguardian.com/music/2014/aug/19/taylor-swift-new-album-1989-single-shake-it-off|website=[[The Guardian]]|date=August 19, 2014|accessdate=August 19, 2014}}&lt;/ref&gt; Ён быў зняты за тры дні ў чэрвені 2014 года ў [[Лос-Анджэлес]]е&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rollingstone.com/music/news/taylor-swift-dismisses-the-haters-dances-with-fans-for-new-song-shake-it-off-20140818|title=Taylor Swift Dismisses the Haters in New Song 'Shake It Off'|work=[[Rolling Stone]]|first=Daniel|last=Kreps|date=October 18, 2014|accessdate=August 19, 2014}}&lt;/ref&gt;. Марк Романак, адказваючы на заўвагі крытыкаў, назваў кліп на «[[Shake It Off (песня Тэйлар Свіфт)|Shake It Off]]» сатырычным зліццём розных стыляў і клішэ, папулярных у наш час.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.usmagazine.com/celebrity-news/news/taylor-swifts-shake-it-off-video-director-defends-from-racist-claim-2014228#ixzz3CUDptIPI|title=Taylor Swift's &quot;Shake It Off&quot; Video Director Mark Romanek Defends It From Racist Claims|last=Lee|first=Esther|date=October 22, 2014|work=[[US Weekly]]|accessdate=April 5, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.etonline.com/music/150256_taylor_swift_shake_it_off_video_director_mark_romanek_hits_back_at_racist_claims/|title=Taylor Swift's 'Shake It Off' Video Director Hits Back at Racist Claims|last=Bueno|first=Antoinette|date=October 22, 2014|work=[[Entertainment Tonight]]|publisher=[[CBS Studios Inc.|CBS Studios Inc]]|accessdate=April 5, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.vulture.com/2014/08/mark-romanek-on-making-taylor-swifts-new-video.html|title=Mark Romanek on Directing Taylor Swift's New Video 'Shake It Off'|last=Buchanan|first=Kyle|date=October 21, 2014|work=Vulture|publisher=New York Media LLC|accessdate=April 5, 2014}}&lt;/ref&gt; На найбуйнейшым сусветным відэахостынгу [[YouTube]] відэакліп набраў больш за 1,6 млрд праглядаў&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=nfWlot6h_JM|title=Taylor Swift — Shake It Off|date=2014-08-18|publisher=[[YouTube]]|work=[[Vevo]]|accessdate=2015-07-23}}&lt;/ref&gt;. [[Тэйлар Свіфт]] ўпершыню прадставіла «[[Shake It Off (песня Тэйлар Свіфт)|Shake It Off]]» у жывым выкананні на цырымоніі «2014 MTV Video Music Awards», якая прайшла 24 жніўня 2014 года&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Ng|first1=Philiana|title=It's Official: Taylor Swift to Perform at MTV VMAs|url=http://www.hollywoodreporter.com/earshot/mtv-vmas-taylor-swift-perform-725493|website=The Hollywood Reporter|accessdate=October 18, 2014|date=August 13, 2014}}&lt;/ref&gt;. [[Тэйлар Свіфт|Свіфт]] таксама праспявала песню 4 верасня 2014 года на цырымоніі «2014 Germany Radio Awards»&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://popcrush.com/taylor-swift-shake-it-off-2014-german-radio-awards-video/|title=Taylor Swift Performs 'Shake It Off' at the 2014 German Radio Awards [VIDEO]|last=Chau|first=Thomas|date=September 4, 2014|work=Pop Crush|accessdate=April 4, 2014}}&lt;/ref&gt; і 19 верасня 2014 года падчас жывога выступу на фестывалі «iHeartRadio Music Festival».&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2763140/Taylor-Swift-kicks-iHeartRadio-Music-Festival-flashing-midriff-striking-two-piece.html|title=Taylor Swift kicks off iHeartRadio Music Festival in TWO striking ensembles - Daily Mail Online|work=Mail Online}}&lt;/ref&gt;

10 лістапада 2014 кампазіцыя «[[Blank Space (песня Тэйлар Свіфт)|Blank Space]]» была выпушчаная як другі сінгл з альбома. Песня заняла першае месца ў Billboard Hot 100 і [[Тэйлар Свіфт|Тэйлар]] стала першай у 56-гадовай гісторыі гэтага чарта жанчынай, чые сінглы зрушылі адзін аднаго з першага месца. Да мая 2015 года было прададзена 3,980,000 копій кампазіцыі ў ЗША.&lt;ref name=us_sales&gt;{{cite web |url=http://hitsdailydouble.com/news&amp;id=296100 |title=Year 2015-to-Date Marketshare at the Four-Month Mark |work=[[Hits (magazine)|HITS]] |publisher=HITS Digital Ventures |date=May 21, 2015 |accessdate=May 21, 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150521184511/http://hitsdailydouble.com/news%26id%3D296100 |archivedate=21 мая 2015 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Музычны відэакліп на сінгл быў зняты вядомым амерыканскім рэжысёрам Джозэфам Канам за тры дні ў верасні 2014 ў двух розных месцах [[Нью-Ёрк]]а на Лонг-Айлендзе. Партнёрам спявачкі ў кліпе стаў 25-гадовы амерыканскі манекенщик і мадэль Шон О’браэн Прай.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.vanityfair.com/vf-hollywood/2014/11/taylor-swift-blank-space-music-video-model-sean-o-pry | title = Taylor Swift Made Her &quot;Blank Space&quot; Music Video Co-Star Sean O'bil Pry Blush on Set | first= Josh |last=Duboff | work=[[Vanity Fair]]| date = November 10, 2014 | accessdate = November 11, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.eonline.com/news/596685/meet-sean-o-pry-13-things-to-know-about-the-hot-guy-in-taylor-swift-s-blank-space-video| title = Meet Sean O'bil Pry! 13 Things to Know About the Hot Guy in Taylor Swift's &quot;Blank Space&quot; video | first= Bruna |last=Nessif | publisher = [[E! Online]]| date = November 10, 2014 | accessdate = November 11, 2014}}&lt;/ref&gt; Відэа выпадкова патрапіла ў эфір на «[[Yahoo!]]» 10 лістапада 2014 года&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.huffingtonpost.com/2014/11/10/taylor-swift-blank-space-music-video_n_6132186.html|title=Taylor Swift's 'Blank Space' Video Leaked Early (UPDATE)|last=Goodman|first=Jessica|work=[[The Huffington Post]]|accessdate=November 12, 2014}}&lt;/ref&gt;, што некалькі засмуціла рэжысёра, які назваў гэта памылкай.&lt;ref&gt;{{cite web | url = https://mobile.twitter.com/JosephKahn/status/531733733741965312?p=v | title = Joseph Kahn twitter | date = November 10, 2014 | accessdate = November 10, 2014}}&lt;/ref&gt; Пазней ён дадаў, што было б лепш, калі б [[Тэйлар Свіфт|Свіфт]] сама прадставіла свой кліп.&lt;ref&gt;{{cite web | url = https://mobile.twitter.com/JosephKahn/status/531810387063095296?p=v | title = Joseph Kahn | date = November 10, 2014 | accessdate = November 10, 2014}}&lt;/ref&gt; На дадзены момант «[[Blank Space (песня Тэйлар Свіфт)|Blank Space]]» н звыш 1,8 млрд праглядаў на [[YouTube]], стаўшы першым жаночым сольным відэа з такім паказчыкам.

У якасці трэцяга сінгла была выкарыстана песня «[[Style (песня Тэйлар Свіфт)|Style]]». Крытыкі станоўча паставіліся да такога выбару: выданне Pitchfork Media назвала «[[Style (песня Тэйлар Свіфт)|Style]]» 50-й лепшай песняй 2014 года&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://pitchfork.com/features/staff-lists/9555-the-100-best-tracks-of-2014/6/|title=The 100 Best Tracks of 2014|work=Pitchfork Media|accessdate=February 5, 2015|first=Jordan|last=Sargent|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304222057/http://pitchfork.com/features/staff-lists/9555-the-100-best-tracks-of-2014/6/|archivedate=4 сакавіка 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;, а Даніэль Крэпс (аглядальнік часопіса [[Rolling Stone]]) заявіў, што трэці сінгл кардынальна адрозніваецца ад двух папярэдніх, дэманструючы [[Тэйлар Свіфт|Свіфт]] з у цёмнага, больш абстрактнага боку.&lt;ref name=&quot;RS&quot;&gt;{{cite web|last1=Kreps|first1=Daniel|title=Taylor Swift Shows Her Sensual Side in Moody 'Style' Video|url=http://www.rollingstone.com/music/videos/taylor-swift-shows-her-sensual-side-in-moody-style-video-20150213|website=[[Rolling Stone]]|accessdate=November 13, 2015|date=November 13, 2015}}&lt;/ref&gt; У Billboard Hot 100 кампазіцыя дэбютавала на 60-м месцы, у выніку дабраўшыся да шостай пазіцыі. Музычнае відэа на «[[Style (песня Тэйлар Свіфт)|Style]]» зняў амерыканскі рэжысёр і прадзюсар Кайл Ньюман.&lt;ref&gt;{{cite web | url = https://m.youtube.com/watch?v=-CmadmM5cOk | title = Taylor Swift - Style | publisher = [[YouTube]] | accessdate = November 13, 2015}}&lt;/ref&gt;

17 мая 2015 песня «[[Bad Blood (песня Тэйлар Свіфт)|Bad Blood]]», якая была запісаная пры ўдзеле Кендрыка Ламара, стала чацвёртым сінглам у падтрымку «1989». Першая версія кампазіцыі ўпершыню трапіла ў чарт Billboard Hot 100 на два тыдні ў лістападзе 2014 года і студзені 2015, дасягнуўшы 78 месца.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://m.billboard.com/entry/view/id/126113|title=Wiz Khalifa Tops Hot 100, Taylor Swift Re-Enters Following BBMAs Video Premiere|author=Gary Trust|work=[[Billboard (magazine)|Billbaord]]|publisher=([[Prometheus Global Media]])|date=May 21, 2015|accessdate=May 22, 2015}}{{Недаступная спасылка}}{{Недаступная спасылка}}{{Недаступная спасылка}}{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt; Пасля прэм’еры новай версіі і музычнага відэа, якое стала вельмі папулярным і ўсталявала на «[[Vevo]]» рэкорд па колькасці праглядаў за суткі (20,1 млн), на цырымоніі «Billboard Music Awards 2015» песня вярнулася ў асноўны чарт пад нумарам 53, а ў лічбавы — пад нумарам 26 з продажамі ў 47,000 копій. У выніку «[[Bad Blood (песня Тэйлар Свіфт)|Bad Blood]]» дасягнула першага месца ў Billboard Hot 100 з продажамі 385,000 копій. Да чэрвеня 2015 года ў [[ЗША]] было прададзена 1,1 млн лічбавых копій сінгла.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/6583313/wiz-khalifa-see-you-again-returns-no-1-hot-100|title=Wiz Khalifa's 'See You Again' Replaces Taylor Swift at No. 1 on Hot 100|author=Trust, Gary|work=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|publisher=[[Prometheus Global Media]]|date=June 3, 2015|accessdate=June 3, 2015}}&lt;/ref&gt; Арыгінальная альбомная версія песні атрымала ў асноўным змешаныя водгукі ад музычных крытыкаў,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://cedricced.com/2015/05/08/single-review-taylor-swift-is-bleeding-heartache-on-bad-blood/ |title=cedricced.com |access-date=8 кастрычніка 2016 |archive-date=29 мая 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150529172433/http://cedricced.com/2015/05/08/single-review-taylor-swift-is-bleeding-heartache-on-bad-blood/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://m.hitfix.com/immaculate-noise/taylor-swift-1989-track-by-track-album-review hitfix.com] {{Архівавана|url=https://archive.today/20150604020243/http://m.hitfix.com/immaculate-noise/taylor-swift-1989-track-by-track-album-review |date=4 чэрвеня 2015 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.cultnoise.com/album-review-taylor-swift-1989/ cultnoise.com] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150626111601/http://www.cultnoise.com/album-review-taylor-swift-1989/ |date=26 чэрвеня 2015 }}&lt;/ref&gt; а дуэтная — станоўчыя.&lt;ref&gt;[http://consequenceofsound.net/2015/05/kendrick-lamar-shines-in-taylor-swifts-bad-blood-remix/ consequenceofsound.net]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.latimes.com/entertainment/music/posts/la-et-ms-taylor-swifts-bad-blood-video-is-a-whole-lot-of-sound-and-fury-20150518-story.html latimes.com]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.theedgesusu.co.uk/records/2015/05/20/review-taylor-swift-ft-kendrick-lamar-bad-blood/|title=Review: Taylor Swift ft. Kendrick Lamar – Bad Blood|last=Seabrook|first=George|date=May 20, 2015|work=The Edge|accessdate=May 21, 2015}}&lt;/ref&gt;

Пятым сінглам з пласцінкі стала песня «[[Wildest Dreams (песня Тэйлар Свіфт)|Wildest Dreams]]», якая атрымала ў асноўным станоўчыя водгукі ад крытыкаў. Музычнае відэа на кампазіцыю зняў рэжысёр Джозэф Кан, які працаваў з [[Тэйлар Свіфт|Тэйлар]] над кліпамі «[[Blank Space (песня Тэйлар Свіфт)|Blank Space]]» і «[[Bad Blood (песня Тэйлар Свіфт)|Bad Blood]]». Партнёрам спявачкі стаў амерыканскі акцёр Скот Іствуд.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ew.com/article/2015/08/29/taylor-swift-scott-eastwood-wildest-dreams|title=Taylor Swift teases 'Wildest Dreams' video with pic of Scott Eastwood|author=Christopher Rosen|date=August 29, 2015|accessdate=August 30, 2015|archive-date=27 верасня 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170927000035/http://ew.com/article/2015/08/29/taylor-swift-scott-eastwood-wildest-dreams/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Прэм’ера кліпа адбылася 30 жніўня 2015 года падчас прэ-шоў 32-й цырымоніі «MTV VMA 2015». У [[ЗША]] песня двойчы атрымала плацінавы статус і дабралася да пятага месца ў чарце Billboard Hot 100.

У якасці шостага сінгла была выкарыстана кампазіцыя «[[Out of the Woods (песня Тэйлар Свіфт)|Out of the Woods]]», а сёмага — песня «[[New Romantics (песня Тэйлар Свіфт)|New Romantics]]».

== Прома-кампанія ==
[[Файл:Taylor Swift 2 (18477753053).jpg|thumb|right|220px|Тэйлар падчас 1989 World Tour]]
З мая па снежань 2015 года [[Тэйлар Свіфт|Тэйлар]] гастралявала па свеце ў рамках «1989 World Tour», які сабраў 250 млн даляраў, што зрабіла яго самым прыбытковым турам за ўсю гісторыю. На канцэртах да яе далучаліся зорныя госці, сярод якіх былі [[Селена Гомес]], [[Джасцін Тымберлейк]], [[Аўрыл Лавін]], Лорд, Fifth Harmony, Little Mix, Эд Шыран, Charli XCX, [[Рэйчэл Платэн]], Нік Джонас, Элі Голдзінг, [[Рыкі Марцін]], Сіара, [[Хайдзі Клум]] і Кара Дзелавінь. Акрамя таго, [[Тэйлар Свіфт|Свіфт]] некалькі разоў выступала з іншым вядомымі музыкамі. Яна праспявала «I Saw Her Standing There» і «[[Shake It Off (песня Тэйлар Свіфт)|Shake It Off]]» разам з [[Пол Макартні|Полам Макартні]] на шоў «Saturday Night Live 40th Anniversary Special» і разам [[Кені Чэсні]] выканала яго песню «Big Star» падчас канцэртнага тура Чэсні «Big Revival Tour» у [[Нашвіл|Нэшвіле]]. Спявачка таксама аккампанавала [[Мадонна (спявачка)|Мадонне]] на гітары ў акустычным прадстаўленні на цырымоніі «iHeartRadio Music Awards». А 30 жніўня 2015 года на 32-й цырымоніі прэміі «MTV VMA» [[Тэйлар Свіфт|Тэйлар]] выступіла разам з [[Нікі Мінаж]]. Акрамя таго, [[Тэйлар Свіфт|Свіфт]] прымала ўдзел у розных ток-шоў і ранішніх ТБ-праграмах, давала шмат інтэрв’ю.

== Спіс кампазіцый ==
{{Track listing
| total_length = 
| writing_credits = yes

| title1 = Welcome to New York
| writer1 = Taylor Swift, Ryan Tedder
| length1 = 3:32

| title2 = [[Blank Space (песня Тэйлар Свіфт)|Blank Space]]
| writer2 = Swift, Max Martin, Karl Johan Schuster
| length2 = 3:51

| title3 = [[Style (песня Тэйлар Свіфт)|Style]]
| writer3 = Swift, Martin, Schuster, Ali Payami
| length3 = 3:50

| title4 = [[Out Of The Woods (песня Тэйлар Свіфт)|Out Of The Woods]]
| writer4 = Swift, Jack Antonoff
| length4 = 3:55

| title5 = All You Had to Do Was Stay
| writer5 = Swift, Martin
| length5 = 3:13

| title6 = [[Shake It Off (песня Тэйлар Свіфт)|Shake It Off]]
| writer6 = Swift, Martin, Schuster
| length6 = 3:39

| title7 = I Wish You Would
| writer7 = Swift, Antonoff
| length7 = 3:27

| title8 = [[Bad Blood (песня Тэйлар Свіфт)|Bad Blood]]
| writer8 = Swift, Martin, Schuster
| length8 = 3:31

| title9 = [[Wildest Dreams (песня Тэйлар Свіфт)|Wildest Dreams]]
| writer9 = Swift, Martin, Schuster
| length9 = 3:40

| title10 = How You Get the Girl
| writer10 = Swift, Martin, Schuster
| length10 = 4:07

| title11 = This Love
| writer11 = Swift
| length11 = 4:10

| title12 = I Know Places
| writer12 = Swift, Tedder
| length12 = 3:15

| title13 = Clean
| writer13 = Swift, Ryan Tedder, Imogen Heap
| length13 = 4:30
}}

{{Track listing
| headline = Deluxe edition
| collapsed = yes
| total_length = 
| writing_credits = yes

| title1 = Wonderland
| writer1 = Swift, Martin, Schuster
| length1 = 4:05

| title2 = You Are in Love
| writer2 = Swift, Antonoff
| length2 = 4:27

| title3 = [[New Romantics, (песня Тэйлар Свіфт)|New Romantics]]
| writer3 = Swift, Martin, Schuster
| length3 = 3:50

| title4 = I Know Places
| note4 = Voice memo
| length4 = 3:36

| title5 = I Wish You Would
| note5 = Voice memo
| length5 = 1:47

| title6 = Blank Space
| note6 = Voice memo
| length6 = 2:11
}}

== Пазіцыі ў чартах ==

=== Тыднёвыя чарты ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!Чарт (2014—2015)
!Вышэйшая пазіцыя
|-
|[[Аўстралія|Australian Albums Chart]]&lt;ref name=&quot;australian-charts.com&quot;&gt;http://www.australian-charts.com/showitem.asp?interpret=Taylor+Swift&amp;titel=1989&amp;cat=a&lt;/ref&gt;
| style=&quot;text-align:center;&quot;|1
|-
|[[Аўстрыя|Austrian Albums Chart]]&lt;ref name=&quot;australian-charts.com&quot;/&gt;
| style=&quot;text-align:center;&quot;|5
|-
|[[Бельгія|Belgian Albums Chart]] ([[Фландрыя]])&lt;ref name=&quot;australian-charts.com&quot;/&gt;
| style=&quot;text-align:center;&quot;|1
|-
|[[Бельгія|Belgian Albums Chart]] ([[Валонія]])&lt;ref name=&quot;australian-charts.com&quot;/&gt;
| style=&quot;text-align:center;&quot;|7
|-
|[[Бразілія|Brazilian Albums]]&lt;ref&gt;http://www.portalsucesso.com.br/ranking?tipo=10top&lt;/ref&gt;
| style=&quot;text-align:center;&quot;|3
|-
|[[Канада|Canadian Albums Chart]]&lt;ref name=&quot;australian-charts.com&quot;/&gt;
| style=&quot;text-align:center;&quot;|1
|-
|[[Кітай|Chinese Albums Chart]]&lt;ref&gt;http://ww25.sino-chart.com {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161104220145/http://ww25.sino-chart.com/ |date=4 лістапада 2016 }}&lt;/ref&gt;
| style=&quot;text-align:center;&quot;|1
|-
|[[Харватыя|Croatian Foreign Albums]]&lt;ref&gt;http://www.hdu-toplista.com/index.php?what=arhiva&amp;w=details&amp;id={{{id}}}&lt;/ref&gt;
| style=&quot;text-align:center;&quot;|1
|-
|[[Чэхія|Czech Albums]]&lt;ref&gt;http://www.ifpicr.cz/hitparada/index.php&lt;/ref&gt;
| style=&quot;text-align:center;&quot;|17
|-
|[[Данія|Danish Albums Chart]]&lt;ref name=&quot;australian-charts.com&quot;/&gt;
| style=&quot;text-align:center;&quot;|2
|-
|[[Нідэрланды|Dutch Albums Chart]]&lt;ref name=&quot;australian-charts.com&quot;/&gt;
| style=&quot;text-align:center;&quot;|1
|-
|[[Фінляндыя|Finnish Albums Chart]]&lt;ref name=&quot;australian-charts.com&quot;/&gt;
| style=&quot;text-align:center;&quot;|10
|-
|[[Францыя|French Albums Chart]]&lt;ref name=&quot;australian-charts.com&quot;/&gt;
| style=&quot;text-align:center;&quot;|9
|-
|[[Германія|German Albums Chart]]&lt;ref name=&quot;australian-charts.com&quot;/&gt;
| style=&quot;text-align:center;&quot;|4
|-
|[[Грэцыя|Greek Albums Chart]]&lt;ref&gt;https://archive.today/20131119134544/http://www.ifpi.gr/charts_en.html&lt;/ref&gt;
| style=&quot;text-align:center;&quot;|11
|-
|[[Венгрыя|Hungarian Albums]]&lt;ref&gt;http://www.mahasz.hu/?menu=slagerlistak&amp;menu2=archivum&amp;lista=top40&amp;ev=2014&amp;het=44&amp;submit_=Keres%E9s&lt;/ref&gt;
| style=&quot;text-align:center;&quot;|22
|-
|[[Ірландыя|Irish Albums Chart]]&lt;ref&gt;http://www.chart-track.co.uk/index.jsp?c=p%2Fmusicvideo%2Fmusic%2Farchive%2Findex_test.jsp&amp;ct=240002&amp;arch=t&amp;lyr=2014&amp;year=2014&amp;week=44 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171110231932/http://www.chart-track.co.uk/index.jsp?c=p%2Fmusicvideo%2Fmusic%2Farchive%2Findex_test.jsp&amp;ct=240002&amp;arch=t&amp;lyr=2014&amp;year=2014&amp;week=44 |date=10 лістапада 2017 }}&lt;/ref&gt;
| style=&quot;text-align:center;&quot;|1
|-
|[[Італія|Italian Albums Chart]]&lt;ref name=&quot;australian-charts.com&quot;/&gt;
| style=&quot;text-align:center;&quot;|5
|-
|[[Японія|Japanese Albums Chart]]&lt;ref&gt;http://www.oricon.co.jp/rank/ja/w/2014-11-10/&lt;/ref&gt;
| style=&quot;text-align:center;&quot;|3
|-
|[[Паўднёвая Карэя|Korean International Albums]]&lt;ref&gt;http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/album.gaon?nationGbn=E&lt;/ref&gt;
| style=&quot;text-align:center;&quot;|2
|-
|[[Новая Зеландыя|New Zealand Albums Chart]]&lt;ref name=&quot;australian-charts.com&quot;/&gt;
| style=&quot;text-align:center;&quot;|1
|-
|[[Нарвегія|Norwegian Albums Chart]]&lt;ref name=&quot;australian-charts.com&quot;/&gt;
| style=&quot;text-align:center;&quot;|1
|-
|[[Польшча|Polish Albums]]&lt;ref&gt;http://olis.onyx.pl/listy/index.asp?idlisty=922&lt;/ref&gt;
| style=&quot;text-align:center;&quot;|17
|-
|[[Партугалія|Portuguese Albums Chart]]&lt;ref name=&quot;australian-charts.com&quot;/&gt;
| style=&quot;text-align:center;&quot;|3
|-
|[[Расія|Russian Albums]]&lt;ref&gt;https://lenta.ru/news/2014/11/06/grebenshchikov&lt;/ref&gt;
| style=&quot;text-align:center;&quot;|7
|-
| [[Шатландыя|Scottish Albums]]&lt;ref&gt;http://www.officialcharts.com/charts/scottish-albums-chart/20141102/40/&lt;/ref&gt;
| style=&quot;text-align:center;&quot;|1
|-
| [[ПАР|South African Albums Chart]]&lt;ref&gt;http://www.rsg.co.za&lt;/ref&gt;
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 7
|-
| [[Іспанія|Spanish Albums Chart]]&lt;ref name=&quot;australian-charts.com&quot;/&gt;
| style=&quot;text-align:center;&quot;|4
|-
| [[Швецыя|Swedish Albums Chart]]&lt;ref name=&quot;australian-charts.com&quot;/&gt;
| style=&quot;text-align:center;&quot;|23
|-
| [[Швейцарыя|Swiss Albums Chart]]&lt;ref name=&quot;australian-charts.com&quot;/&gt;
| style=&quot;text-align:center;&quot;|3
|-
| [[Тайвань|Taiwanese Albums Chart]]&lt;ref&gt;http://www.g-music.com.tw/GMusicBillboard0.aspx {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120810013900/http://www.g-music.com.tw/GMusicBillBoard0.aspx |date=10 жніўня 2012 }}&lt;/ref&gt;
| style=&quot;text-align:center;&quot;|2
|-
| [[Вялікабрытанія|UK Albums Chart]]&lt;ref&gt;http://www.officialcharts.com/charts/albums-chart/20141102/7502/&lt;/ref&gt;
| style=&quot;text-align:center;&quot;|1
|-
| [[ЗША|US Billboard 200]]&lt;ref&gt;http://www.billboard.com/artist/371422/Taylor+Swift/chart?f=305&lt;/ref&gt;
| style=&quot;text-align:center;&quot;|1
|}

=== Выніковыя гадавыя чарты ===
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
|-
! Чарт (2014)
! Пазіцыя
|-
| [[Аўстралія|Australian Albums Chart]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://aria.com.au/aria-charts-end-of-year-charts-top-100-albums-2014.htm|title=End of Year Charts&amp;nbsp;– ARIA Top 100 Albums 2014|work=[[ARIA Charts]]|publisher=[[Australian Recording Industry Association]]|accessdate=January 7, 2015}}&lt;/ref&gt;
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 2
|-
| [[Бельгія|Belgian Albums]] ([[Фландрыя]])&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ultratop.be/nl/annual.asp?year=2014&amp;cat=a|title=Jaaroverzichten 2014|publisher=Ultratop|language=Dutch|accessdate=December 10, 2014}}&lt;/ref&gt;
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 71
|-
| [[Бельгія|Belgian Albums]] ([[Валонія]])&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ultratop.be/fr/annual.asp?year=2014&amp;cat=a|title=Rapports Annuels 2014|publisher=Ultratop|language=French|accessdate=December 10, 2014}}&lt;/ref&gt;
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 198
|-
| [[Канада|Canadian Albums]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.billboard.com/charts/year-end/2014/top-canadian-albums|work=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|accessdate=December 11, 2014|title=2014 Year End Charts&amp;nbsp;— Top Canadian Albums}}&lt;/ref&gt;
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 2
|-
| [[Германія|German Albums]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.offiziellecharts.de/charts/album-jahr/for-date-2014 |title=Top 100 Album-Jahrescharts|language=German |work=[[GfK Entertainment]] |publisher=offiziellecharts.de |accessdate=10 August 2015}}&lt;/ref&gt;
| style=&quot;text-align:center;&quot;|71
|-
| [[Японія|Japanese Albums]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.oricon.co.jp/special/47530/5/|title=2014 Japan Year end|publisher=Oricon|accessdate=December 20, 2014}}&lt;/ref&gt;
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 34
|-
| [[Мексіка|Mexican Albums Chart]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.centrodedesarrollodigital.com/amprofonanual/100.php|title=Los Más Vendidos 2014|format=PDF|language=Spanish|publisher=[[Asociación Mexicana de Productores de Fonogramas y Videogramas]] (AMPROFON)|accessdate=May 23, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161004204811/http://centrodedesarrollodigital.com/amprofonanual/100.php|archivedate=4 кастрычніка 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|align=&quot;center&quot;|28
|-
| [[Новая Зеландыя|New Zealand Albums Chart]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://nztop40.co.nz/chart/albums?chart=2614|title=Top Selling Albums of 2014|publisher=[[Recorded Music NZ]]|accessdate=January 2, 2015|archive-date=21 снежня 2014|archive-url=https://archive.today/20141221063113/http://nztop40.co.nz/chart/albums?chart=2614|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 3
|-
| [[Вялікабрытанія|UK Albums Chart]]&lt;ref name=&quot;UK top 40 2014&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.officialcharts.com/chart-news/the-official-top-40-biggest-selling-artist-albums-of-2014-3387/|title=The Official Top 40 Biggest Selling Artist Albums of 2014|last=Moss|first=Liv|date=January 1, 2015|publisher=[[Official Charts Company]]|accessdate=January 1, 2015}}&lt;/ref&gt;
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 11
|-
| [[ЗША|US Billboard 200]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.billboard.com/charts/year-end/2014/top-billboard-200-albums|title=Top 200 Albums Chart Year End 2014|work=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|accessdate=January 7, 2015}}&lt;/ref&gt;
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 3
|-
|-
! Чарт (2015)
! Пазіцыя
|-
| [[Аўстралія|Australian Albums]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.adelaidenow.com.au/entertainment/music/aria-chart-for-2015-reveal-the-most-popular-music-that-australia-loves-to-turn-up-the-volume-on/news-story/6e893d679c4b38360d1d4efe73b44b06|title=ARIA chart for 2015 reveal the most popular music that Australia loves to turn up the volume on|work=[[The Advertiser (Adelaide)|The Advertiser]]|author=McCabe, Kathy|accessdate=January 6, 2016}}&lt;/ref&gt;
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 3
|-
| [[Канада|Canadian Albums]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.billboard.com/charts/year-end/2015/top-canadian-albums|title=TOP CANADIAN ALBUMS: YEAR END 2015|work=Billboard|accessdate=December 10, 2015}}&lt;/ref&gt;
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1
|-
| [[Нідэрланды|Dutch Albums]]&lt;ref&gt;[http://dutchcharts.nl/jaaroverzichten.asp?year=2015&amp;cat=a Dutch Charts — dutchcharts.nl&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;]&lt;/ref&gt;
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 35
|-
| [[Японія|Japanese Albums]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.oricon.co.jp/special/48546/5/|title=2015 Japan Year end|publisher=Oricon|accessdate=December 23, 2015}}&lt;/ref&gt;
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 30
|-
| [[Новая Зеландыя|New Zealand Albums]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://nztop40.co.nz/chart/albums?chart=4183|title=Top Selling Albums of 2015|publisher=[[Recorded Music NZ]]|accessdate=December 25, 2015|archive-date=23 жніўня 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160823012621/http://nztop40.co.nz/chart/albums?chart=4183|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 5
|-
| [[Швейцарыя|Swiss Albums]]&lt;ref&gt;[http://www.hitparade.ch/charts/jahreshitparade Schweizer Jahreshitparade 2015 — hitparade.ch&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;]&lt;/ref&gt;
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 47
|-
| [[Вялікабрытанія|UK Albums Chart]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.officialcharts.com/chart-news/the-official-top-40-biggest-artist-albums-of-2015-revealed__13273/|title=The Official Top 40 Biggest Artist Albums of 2015 revealed|last=Copsey|first=Rob|date=5 January 2016|publisher=Official Charts Company|accessdate=5 January 2016}}&lt;/ref&gt;
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 6
|-
| [[ЗША|US Billboard 200]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.billboard.com/charts/year-end/2015/top-billboard-200-albums|title=TOP BILLBOARD 200 ALBUMS: YEAR END 2015|work=Billboard|accessdate=December 10, 2015}}&lt;/ref&gt;
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1
|-
| [[ЗША|US Digital Albums]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.billboard.com/charts/year-end/2015/digital-albums|title=DIGITAL ALBUMS: YEAR END 2015|work=Billboard|accessdate=December 10, 2015}}&lt;/ref&gt;
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1
|-
! Чарт (2016)
! Пазіцыя
|-
| [[Аўстралія|Australian Albums]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.adelaidenow.com.au/entertainment/music/aria-chart-for-2015-reveal-the-most-popular-music-that-australia-loves-to-turn-up-the-volume-on/news-story/6e893d679c4b38360d1d4efe73b44b06|title=ARIA chart for 2015 reveal the most popular music that Australia loves to turn up the volume on|work=[[The Advertiser (Adelaide)|The Advertiser]]|author=McCabe, Kathy|accessdate=January 6, 2016}}&lt;/ref&gt;
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 17
|-
|[[Бельгія|Belgian Albums Chart]] ([[Фландрыя]])&lt;ref name=&quot;australian-charts.com&quot;/&gt;
| style=&quot;text-align:center;&quot;|94
|-
| [[Канада|Canadian Albums]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.billboard.com/charts/year-end/2015/top-canadian-albums|title=TOP CANADIAN ALBUMS: YEAR END 2015|work=Billboard|accessdate=December 10, 2015}}&lt;/ref&gt;
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 17
|-
| [[Новая Зеландыя|New Zealand Albums]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://nztop40.co.nz/chart/albums?chart=4183|title=Top Selling Albums of 2015|publisher=[[Recorded Music NZ]]|accessdate=December 25, 2015|archive-date=23 жніўня 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160823012621/http://nztop40.co.nz/chart/albums?chart=4183|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 19
|-
| [[Вялікабрытанія|UK Albums Chart]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.officialcharts.com/chart-news/the-official-top-40-biggest-artist-albums-of-2015-revealed__13273/|title=The Official Top 40 Biggest Artist Albums of 2015 revealed|last=Copsey|first=Rob|date=5 January 2016|publisher=Official Charts Company|accessdate=5 January 2016}}&lt;/ref&gt;
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 44
|-
| [[ЗША|US Billboard 200]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.billboard.com/charts/year-end/2015/top-billboard-200-albums|title=TOP BILLBOARD 200 ALBUMS: YEAR END 2015|work=Billboard|accessdate=December 10, 2015}}&lt;/ref&gt;
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 17
|-
| [[ЗША|US Digital Albums]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.billboard.com/charts/year-end/2015/digital-albums|title=DIGITAL ALBUMS: YEAR END 2015|work=Billboard|accessdate=December 10, 2015}}&lt;/ref&gt;
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 22
|}

=== Выніковы хіт-парад ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Чарт
! Пазіцыя
|-
| [[ЗША|US Billboard 200]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.billboard.com/charts/greatest-billboard-200-albums|title=Greatest of All Time ''Billboard'' 200 Albums|work=Billboard|accessdate=November 12, 2015}}&lt;/ref&gt;
|align=&quot;center&quot;| 64
|}
{{зноскі}}
{{Тэйлар Свіфт}}
{{Вонкавыя спасылкі}}

[[Катэгорыя:Альбомы Тэйлар Свіфт]]
[[Катэгорыя:Альбомы на англійскай мове]]</text>
      <sha1>qluhkred8y5zs78e2r5tnj71rkktxu3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>(122) Герда</title>
    <ns>0</ns>
    <id>359750</id>
    <revision>
      <id>5152741</id>
      <parentid>3306398</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T00:57:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5152741</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2887" sha1="qt8g3373o9tiy5g364gzwkjqh6rylii" xml:space="preserve">{{Малая планета
&lt;!-- Основной блок --&gt;
 | name            = (122) Герда
 | discoverer      = [[Крысціян Генрых Фрыдрых Петэрс|К. Г. Ф. Петэрс]]
 | discovery_site  = [[Абсерваторыя Літчфілд|Клінтан]]
 | discovery_date  = [[31 ліпеня]] [[1872]]
 | designations    = {{mp|1948 TQ|1}}
 | named_after     = [[Герд, міфалогія|Герд]]
 | category        = Галоўнае кальцо
&lt;!-- Орбитальные характеристики --&gt;
 | epoch           = 14.03.2012
 | eccentricity    = 0,03967
 | semimajor       = 3,22234
 | inclination     = 1,639 [[градус, геаметрыя|°]]
 | asc_node        = 178,433 °
 | arg_peri        = 325,878 °
 | mean_anomaly    = 283,072 °
&lt;!-- Физические характеристики --&gt;
 | dimensions      = 81,69 
 | mass            = 5,7{{e|17}} [[кілаграм|кг]]
 | density         = 2,000
 | gravity         = 0,0228 
 | escape_velocity = 0,0432
 | rotation        = 10,685 
 | spectral_class  = S
 | abs_mag         = 7,87
 | albedo          = 0,1883
 | temperature     = 155
}}
'''(122) Герда''' ({{lang-de|Gerda}}) — даволі буйны [[астэроід]] [[Пояс астэроідаў|галоўнага пояса]], прыналежны да светлага [[Спектральныя класы астэроідаў|спектральнага]] [[Астэроід класа S|класа S]]. Ён быў адкрыты [[31 ліпеня]] [[1872]] года амерыканскім астраномам нямецкага паходжання [[Крысціян Генрых Фрыдрых Петэрс|К. Г. Ф. Петэрсам]] у [[Абсерваторыя Літчфілд|Клінтану]], [[ЗША]] і названы ў гонар [[Герд, міфалогія|Герды]], жонкі бога [[Фрэйр]]а ў [[Германа-скандынаўская міфалогія|скандынаўскай міфалогіі]]&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Слоўнік імёнаў малых планет|26}}&lt;/ref&gt;.

== Гл. таксама ==
* [[Спіс астэроідаў]] ([[Спіс астэроідаў (101—200)|101—200]])
* [[Класіфікацыі малых планет]]

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* {{Sbdb|122}}
* {{IAU|122}}
* [http://btboar.tripod.com/lightcurves/id29.html Крывыя бляску] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110728040304/http://btboar.tripod.com/lightcurves/id29.html |date=28 ліпеня 2011 }} {{ref-en}}

{{MinorPlanets Navigator|(121) Герміёна|(123) Брунхільда}}

[[Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 1872 годзе]]
[[Катэгорыя:Астэроіды дыяметрам ад 40 да 100 км]]</text>
      <sha1>qt8g3373o9tiy5g364gzwkjqh6rylii</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Інстытут парламентарызму і прадпрымальніцтва</title>
    <ns>0</ns>
    <id>420306</id>
    <revision>
      <id>5152641</id>
      <parentid>5152507</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T13:58:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5152641</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6189" sha1="rdsjngqqtyu1g0btvwo99tbjyot9zg5" xml:space="preserve">{{Картка ўніверсітэта
 |скарачэнне           = ІПП
 |ранейшыя             = Акадэмія парламентарызму і прадпрымальніцтва, Недзяржаўны інстытут парламентарызму і прадпрымальніцтва
 |рэктар               = [[Аляксандр Віктаравіч Гарэлік]]
 |адрас                = Мінск,  [[Вуліца Ціміразева (Мінск)|вул. Ціміразева]], 65А
 }}
'''Інстытут парламентарызму і прадпрымальніцтва''' (''ІПП'') — недзяржаўная [[Установа вышэйшай адукацыі|вышэйшая навучальная ўстанова]]. Заснаваны ў 1993 годзе Міжнародным адукацыйным кансорцыўмам&lt;ref&gt;[http://017.by/institut-parlamentarizma-i-predprinimatelstva-ipp Институт парламентаризма и предпринимательства — ИПП] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201029133913/http://017.by/institut-parlamentarizma-i-predprinimatelstva-ipp |date=29 кастрычніка 2020 }}//017.by&lt;/ref&gt; як '''Акадэмія парламентарызму і прадпрымальніцтва'''. У 1994/95 навучальным годзе існавалі факультэты: сацыяльна-эканамічны і перападрыхтоўкі кадраў.

Рыхтаваў студэнтаў 11 спецыяльнасцяў дзённай і завочнай формы навучання, у тым ліку менеджараў-эканамістаў, палітолагаў-менеджараў, юрыстаў і палітолагаў-юрыстаў. У 2017 годзе, згодна дадзеным афіцыйнага сайта ІПП, там навучаліся 1100 студэнтаў і працавалі 80 выкладчыкаў&lt;ref&gt;[http://ipp.by/ ІПП]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;. У 2011 годзе Інстытут пачаў падрыхтоўку магістрантаў&lt;ref&gt;http://ipp.by/ipp-segodnia.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160818150047/http://ipp.by/ipp-segodnia.html |date=18 жніўня 2016 }}&lt;/ref&gt;. Ёсць звесткі аб удзеле ІПП ў Міжнароднай кадравай акадэміі ў якасці асацыяванага члена&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20170922144329/https://belta.by/companies/view/institut-parlamentarizma-i-predprinimatelstva-140/ Институт парламентаризма и предпринимательства]//Белта&lt;/ref&gt;.

Выпускаў навуковы часопіс «Иппокрена»&lt;ref&gt;[https://ipp.by/nauka/zhurnal-ippokrena Научный журнал «Иппокрена»]&lt;/ref&gt;.

У 2024 годзе [[Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь|Міністэрства адукацыі]] не ўзгадніла план прыёму ў інстытут, што фактычна азначае забарону на набор новых [[Студэнт|студэнтаў]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://reform.news/institut-parlamentarizma-i-predprinimatelstva-ne-budet-nabirat-pervokursnikov-v-jetom-godu|title=Институт парламентаризма и предпринимательства не будет набирать первокурсников в этом году|work=[[Reform.news]]|lang=ru}}&lt;/ref&gt;.

У 2026 годзе абвясціў пра спыненне адукацыйнай дзейнасці&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20260223171159/https://ipp.by/ Частное учреждение образования «Институт парламентаризма и предпринимательства» завершает образовательную деятельность]&lt;/ref&gt;.

== Рэктары ==
* [[Уладзімір Мікалаевіч Карагін]]
* [[Барыс Уладзіміравіч Святлоў]] (2003—2008)
* [[Аляксандр Віктаравіч Гарэлік]]

== Вядомыя выкладчыкі ==
* [[Яўген Канстанцінавіч Анішчанка]] (1955—2021) — беларускі гісторык.
* [[Віктар Сцяфанавіч Цітоў]] (1938—2020) — беларускі этнограф, гісторык, педагог.
* [[Наталля Сяргееўна Гардзіенка]] (нар. 1977) — беларускі гісторык.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|1|Акадэмія парламентарызму і прадпрымальніцтва|Осіпаў А.І.|182|А.І. Осіпаў}}

== Спасылкі ==
* [http://ipp.by/ Афіцыйны сайт ІПП] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170103005201/http://www.ipp.by/ |date=3 студзеня 2017 }}
* [http://map.by/ru/info/about1732.htm ІПП на map.by] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150321031208/http://map.by/ru/info/about1732.htm |date=21 сакавіка 2015 }}
* [http://017.by/institut-parlamentarizma-i-predprinimatelstva-ipp Водгукі студэнтаў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201029133913/http://017.by/institut-parlamentarizma-i-predprinimatelstva-ipp |date=29 кастрычніка 2020 }} (у каментарыях)

{{ВНУ Беларусі}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Універсітэты паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Колішнія навучальныя ўстановы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Вуліца Ціміразева (Мінск)]]
[[Катэгорыя:Інстытут парламентарызму і прадпрымальніцтва| ]]
[[Катэгорыя:1993 год у Мінску]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1993 годзе]]
[[Катэгорыя:Зніклі ў 2026 годзе]]</text>
      <sha1>rdsjngqqtyu1g0btvwo99tbjyot9zg5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нестандартный вариант</title>
    <ns>0</ns>
    <id>446243</id>
    <revision>
      <id>5152711</id>
      <parentid>5062479</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T18:59:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* 2000 */</comment>
      <origin>5152711</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11116" sha1="rk8abrecihby7hm6qinr72ht0t25bbq" xml:space="preserve">{{Музычны калектыў|Назва=Нестандартный вариант|Подпіс=|Ключ=|Лога=|Шырыня_лога=|Фота=|Апісанне_фота=|Шырыня_фота=|Гады=[[8 красавіка]] [[1999 год у гісторыі музыкі|1999]] — [[5 лістапада]] [[2011 год у гісторыі музыкі|2011]]|Краіна=Беларусь|Горад=[[Барысаў]]|Мова=[[руская]], [[беларуская мова|беларуская]]|Жанр=[[рэп]]|Жанры=|Псеўданім=|Псеўданімы=|Лэйбл=West Records|Лэйблы=|Тэматыка=|Склад=[[Міх]]&lt;br /&gt;[[Базыль]]|Былыя ўдзельнікі=Агурок&lt;br /&gt;Кузэн&lt;br /&gt;DJ Шлаг|Сайт=[http://www.nestanda.com/ www.nestanda.com]|Іншыя праекты ўдзельнікаў=}}
'''«Нестандартный вариант»''' ({{Lang-be|Нестандартны варыянт}}) — беларускі [[рэп]]-гурт з [[Барысаў|Барысава]] ([[Мінская вобласць]]), заснаваны ў [[1999 год у гісторыі музыкі|1999]] годзе.

== Гісторыя ==

=== 1999 ===
Гурт утварыўся ўвосень [[1998 год у гісторыі музыкі|1998]] года ў [[Барысаў|Барысаве]]. Першы выступ адбыўся ў мінскім клубе «Cosmopolitan» [[8 красавіка]] 1999 года. Гэтая дата лічыцца днём нараджэння гурта. Удзельнікамі гурта ў той час былі: Базыль «Базыль» Садкоўскі, Дзмітрый «Кузэн» Кручок, Аляксандр «DJ Шлаг» Шалягін, Дзмітрый «[[Міх]]» Міхневіч і, самы малодшы Павел «Агурок» Кульша, якому тады было ўсяго 14 гадоў.

Улетку 1999 года «Кузэна» забіраюць у войска, а «Агурок» быў змушаны пакінуць гурт, з-за канфліктаў з бацькамі. Гурт працягвае працаваць утрох. Базыль паступае ў [[Беларускі нацыянальны тэхнічны ўніверсітэт]] на дзённае аддзяленне і пераязджае ў [[Мінск]]. Міх паступае ў той жа БНТУ на завочнае аддзяленне і ўладкоўваецца на працу слесарам у прэсавы цэх [[Мінскі трактарны завод|Мінскага трактарнага заводу]]. DJ Шлаг застаецца працаваць у Барысаве.

[[12 лістапада]] 1999 года гурт выпускае дэбютны live-альбом «[[Не по Госту]]», запісаны ў дамашніх умовах, як рэпетыцыйнае дэма. Афіцыйны тыраж склаў усяго 50 касет. Адначасова гурт пачынае актыўную канцэртную дзейнасць па гарадах Беларусі.

На фэсце «Хіп-Хоп Нацыя 1999», які праходзіў у мінскім клубе «Рэзервацыя», гурт атрымаў намінацыю «Лепшая маладая рэп-група».

=== [[2000 год у гісторыі музыкі|2000]] ===
2000 год «Нестандартны Варыянт» правёў сумесна з прадзюсарам [[Аляксей Воранаў|Аляксеем Воранавым]] (пазней прадзюсар гурта «[[Краски]]»). У гэтым жа годзе Аляксей Воранаў выпусціў першы ў гісторыі зборнік беларускай рэп-музыкі «[[Beat Sound#1]]», у якую ўвайшоў першы студыйны трэк «Нестандартнага Варыянту» — «Легче Станет».

На фэсце «Хіп-Хоп Нацыя 2000» група становіцца «Лепшай рэп-групай году».

У верасні 2000 гурт упершыню выступіў за межамі Беларусі — на найбуйнейшым хіп-хоп фэсце былога [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] — «Adidas Streetball Challenge 2000», які праходзіў у [[Масква|Маскве]]. Там рэперы пазнаёміліся з такімі расійскімі і ўкраінскімі камандамі, як: [[Каста (гурт)|Каста]], [[ЮГ]], [[ТНМК]], [[Дерево Жизни]], [[D.O.B.]], [[Многоточие]] і іншымі.

Гурт упершыню прымаў удзел у эфірах моладзевых тэле- і радыёпраграм.

У сувязі з тэрміновай службай у войску гурт пакідае [[DJ Шлаг]].

=== [[2001 год у гісторыі музыкі|2001]]—[[2003 год у гісторыі музыкі|2003]] ===
Гурт спыняе працу з Аляксеем Воранавым і знаёміцца з гукарэжысёрам [[Алег Воранаў|Алегам Воранавым]], і разам з ім на студыі «Скат» запісваюць некалькі трэкаў для альбома «[[Не как Все...]]». Аднымі з першых былі запісаныя «Бомж», «Холод» і «Не Последнее Слово».

У 2001 годзе ў гурт вяртаецца [[DJ Шлаг]] і пераязджае ў [[Мінск]]. Сумесна з Міхам пачынаецца праца над трэкам «Проездной».

У [[2002 год у гісторыі музыкі|2002]] годзе гурт праходзіць конкурсныя адборы і атрымлівае запрашэнне на ўдзел у двух найбуйнейшых рэп-фестывалях Расіі «Rap Music'2002» ([[Санкт-Пецярбург]]) і Украіны «In Da House'2002».

Выходзіць легендарная серыя зборнікаў беларускага рэпу «Хіп-Хоп Нацыя 1, 2, 3», на кожным з якіх быў прадстаўлены трэк гурта «Нестандартный Вариант».

Увосень 2002 года Міхам, сумесна з Фрэйдам «[[IQ48]]», Тимо і Small’ам, была створаная [[Беларуская Рэп Асацыяцыя]] (БРАТ info), якая была накіраваная на развіццё хіп-хоп (пераважна рэп-музыкі) культуры па ўсёй Беларусі.

Трэкі «Нестандартнага Варыянту» выходзяць на шматлікіх беларускіх, расійскіх, украінскіх і нямецкіх зборніках.

Ідзе праца над сумесным трэкам «Паветраны шар» (рэмікс песні гурта [[N.R.M.]]), у якой акрамя гурта «Нестандартный Вариант» прынялі ўдзел: IQ48, і сам [[Лявон Вольскі]].

=== [[2009 год у гісторыі музыкі|2009]] ===
У 2009 гурт браў удзел у беларускамоўным праекце «[[Тузін. Перазагрузка]]» з перакладам уласнай песні «У небе»&lt;ref&gt;{{Артыкул|аўтар=[[Вікторыя Целяшук]].|загаловак=Гурт «Нестандартны варыянт»: Беларускамоўную песьню запісалі за дзень — без рэпэтыцыяў, затое з душой|спасылка=http://old.zviazda.by/ru/pril/article.php?id=56434|выданне=[[Чырвоная зьмена]]|тып=|год=7 красавіка 2010|нумар=[http://old.zviazda.by/ru/pril/?id=30&amp;prilid=56389 13 (15616)]|старонкі=[http://old.zviazda.by/a2ttachments/56456/7kras-5.indd.pdf 1]-[http://old.zviazda.by/a2ttachments/56456/7kras-6.indd.pdf 2]|issn=}}{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;.

=== [[2010 год у гісторыі музыкі|2010—]][[2011 год у гісторыі музыкі|2011]] ===
У 2010 годзе гурт атрымаў «[[Рок-каранацыя|Рок-карону]]» ў намінацыі «Рэп-праект году»&lt;ref&gt;[http://www.experty.by/content/u-kra-ne-zhurav-n-zyav-l-sya-novyya-rok-karal-fotav-dea У краіне журавін з'явіліся новыя рок-каралі (+фота/+відэа)] / [[Experty.by]]&lt;/ref&gt;, музыкі даюць шматлікія канцэрты, аднак новы матэрыял не пішуць. У ліпені 2010 года музыкі абвясцілі пра творчы адпачынак.&lt;ref&gt;[http://www.experty.by/content/nestandartny-varyyant-byare-tvorchy-adpachynak &quot;Нестандартны варыянт&quot; бярэ творчы адпачынак] / [[Experty.by]]&lt;/ref&gt; Аднак ужо ў наступным годзе гурт спыняе сваё існаванне.&lt;ref&gt;[http://www.experty.by/content/raspalas-gruppa-nestandartnyi-variant Распалась группа &quot;Нестандартный Вариант&quot;] / [[Experty.by]]&lt;/ref&gt;

== Дыскаграфія ==

=== Альбомы ===
* Не по ГОСТу (live-альбом, [[1999 год у гісторыі музыкі|1999]])
* [[Не как Все… (альбом)|Не как Все…]] ([[2004 год у гісторыі музыкі|2004]])
* [[Еле слышно (альбом)|Еле слышно]] ([[2008 год у гісторыі музыкі|2008]], [[West Records]])

=== Удзел у зборніках ===
* [[Viza Незалежнай Рэспублікі Мроя]] ([[2003 год у гісторыі музыкі|2003]])
* [[Тузін. Перазагрузка]] ([[2009 год у гісторыі музыкі|2009]])

== Склад ==
У асноўны склад гурта афіцыйна ўваходзілі 2 асобы — Дзмітрый «Міх» Міхневіч і Базыль «Базыль» Садкоўскі. На канцэртах з імі выступаў [[DJ X-Fader]].

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* [https://www.last.fm/ru/music/%D0%9D%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BD%D1%8B%D0%B9+%D0%92%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%82 Нестандартный вариант] на [[Last.fm]]
{{Вонкавыя спасылкі}}

[[Катэгорыя:Хіп-хоп-гурты Беларусі]]
[[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1999 годзе]]
[[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія зніклі ў 2011 годзе]]
[[Катэгорыя:Гурты Барысава]]</text>
      <sha1>rk8abrecihby7hm6qinr72ht0t25bbq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мінскі фарфоравы завод</title>
    <ns>0</ns>
    <id>454328</id>
    <revision>
      <id>5152714</id>
      <parentid>4999700</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T19:16:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabbi Mendl</username>
        <id>19651</id>
      </contributor>
      <comment>/* Гісторыя */ дапаўненне, ілюстрацыя</comment>
      <origin>5152714</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5148" sha1="9ay3rzq984xlp2vmode163idtf8fucz" xml:space="preserve">[[Выява:Krapotkina street (Minsk) p23.jpg|thumb|Новы будынак завода пасля банкруцтва завода]]
[[Выява:Krapotkina street (Minsk) p19.jpg|thumb|Старыя будынкі завода]]
'''Мінскі фарфоравы завод''' ('''МФЗ''') — былое прадпрыемства ў г. [[Мінск]].

Выпускаў фарфоравы посуд, радыёкераміку, вогнетрывалыя вырабы, эмалі і грунты. Выпускаў мастацкія [[фарфор]]авыя вырабы (каля 170 найменняў).

== Гісторыя ==
Прадпрыемства створана ў 1883 годзе як завод кафлянай пліткі. З 1920 года — кафляны, з 1951 года — фарфора-фаянсавы, з 1961 года — фарфоравы завод.

У 1954 годзе ўведзена ў дзеянне аддзяленне радыёкерамікі, у 1962 годзе — цэх фарфоравага посуду, у 1973 годзе — жывапісна-муфельнае аддзяленне.

У [[2009]] годзе завод спыніў існаванне.
&lt;gallery widths=120 heights=120 caption=&quot;Вырабы МФЗ у [[Слуцкі краязнаўчы музей|Слуцкім краязнаўчым музеі]]&quot; perrow=&quot;&quot;&gt;
Выява:2025.05.21 Big vase of Minsk porcelain factory in Sluck homeland museum.jpg
Выява:2025.05.21 Vase of Minsk porcelain factory in Sluck homeland museum.jpg
Выява:2025.05.21 Soup dish of Minsk porcelain factory in Sluck homeland museum.jpg
Выява:2025.05.21 Teapots of Minsk porcelain factory in Sluck homeland museum.jpg
&lt;/gallery&gt;

Значную ролю ў адраджэнні вытворчасці МФЗ пасля [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] адыграў [[Мікалай Пракопавіч Міхалап|Мікалай Міхалап]] – мастак-кераміст, першы дырэктар [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнай карціннай галерэі БССР]], які з верасня 1945 года ўзначаліў Сектар мастацкай прамысловасці Кіраўніцтва па справах архітэктуры пры [[Савет Народных Камісараў БССР|СНК БССР]]. 

Мінскі фарфоравы завод быў адзіным прадпрыемствам у краіне ў сярэдзіне XX стагоддзя, якое масава рабіла фарфоравы посуд. 

У перыяд аднаўлення фарфора-фаянсавай вытворчасці Мікалай Міхалап быў адзіным прафесійным кансультантам завода. 

Майстры завода асвойвалі спецыфіку новых матэрыялаў і стварылі уласны ўнікальны стыль, які зараз мае вялікі поспех у калекцыянераў. Дэкаратыўныя вазы сталі традыцыйным відам твораў Мінскага фарфоравага завода. У калекцыі [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага мастацкага музея Беларусі]] 10500 узораў вырабаў з асартыменту МФЗ, і гэта сведчыць аб тым, што гісторыя гэтага закрытага прадпрыемства не будзе забытай&lt;ref&gt;[https://artmuseum.by/events-news/belaruskaia-vaza Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь. «Беларуская ваза»]&lt;/ref&gt;.
&lt;center&gt;&lt;gallery mode=packed heights=110&gt;
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus 02.jpg
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus. Photo by Tatiana Markina 04.jpg
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus. Photo by Tatiana Markina 17.jpg
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus. Photo by Tatiana Markina 34.jpg
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus. Photo by Tatiana Markina 25.jpg
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus. Photo by Tatiana Markina 94.jpg
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus. Photo by Tatiana Markina 99.jpg
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus. Photo by Tatiana Markina 12.jpg
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus. Photo by Tatiana Markina 13.jpg
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus. Photo by Tatiana Markina 15.jpg
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|10}}

[[Катэгорыя:Прадпрыемствы Мінска]]</text>
      <sha1>9ay3rzq984xlp2vmode163idtf8fucz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152720</id>
      <parentid>5152714</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T20:04:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabbi Mendl</username>
        <id>19651</id>
      </contributor>
      <comment>/* Гісторыя */ крыніца</comment>
      <origin>5152720</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5442" sha1="lrr533kb24ko0fzg1eove0lq3vdqgi9" xml:space="preserve">[[Выява:Krapotkina street (Minsk) p23.jpg|thumb|Новы будынак завода пасля банкруцтва завода]]
[[Выява:Krapotkina street (Minsk) p19.jpg|thumb|Старыя будынкі завода]]
'''Мінскі фарфоравы завод''' ('''МФЗ''') — былое прадпрыемства ў г. [[Мінск]].

Выпускаў фарфоравы посуд, радыёкераміку, вогнетрывалыя вырабы, эмалі і грунты. Выпускаў мастацкія [[фарфор]]авыя вырабы (каля 170 найменняў).

== Гісторыя ==
Прадпрыемства створана ў 1883 годзе як завод кафлянай пліткі. З 1920 года — кафляны, з 1951 года — фарфора-фаянсавы, з 1961 года — фарфоравы завод.

У 1954 годзе ўведзена ў дзеянне аддзяленне радыёкерамікі, у 1962 годзе — цэх фарфоравага посуду, у 1973 годзе — жывапісна-муфельнае аддзяленне.

У [[2009]] годзе завод спыніў існаванне&lt;ref&gt;[https://1prof.by/news/stil-zhizni/istoriya-belorusskogo-farfora-ot-goncharnogo-proizvodstva-do-kollekczionnyh-predmetov/ 1PROF.BY «Гісторыя беларускага фарфору: ад ганчарнай вытворчасці да калекцыйных прадметаў]&lt;/ref&gt;.
&lt;gallery widths=120 heights=120 caption=&quot;Вырабы МФЗ у [[Слуцкі краязнаўчы музей|Слуцкім краязнаўчым музеі]]&quot; perrow=&quot;&quot;&gt;
Выява:2025.05.21 Big vase of Minsk porcelain factory in Sluck homeland museum.jpg
Выява:2025.05.21 Vase of Minsk porcelain factory in Sluck homeland museum.jpg
Выява:2025.05.21 Soup dish of Minsk porcelain factory in Sluck homeland museum.jpg
Выява:2025.05.21 Teapots of Minsk porcelain factory in Sluck homeland museum.jpg
&lt;/gallery&gt;

Значную ролю ў адраджэнні вытворчасці МФЗ пасля [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] адыграў [[Мікалай Пракопавіч Міхалап|Мікалай Міхалап]] – мастак-кераміст, першы дырэктар [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнай карціннай галерэі БССР]], які з верасня 1945 года ўзначаліў Сектар мастацкай прамысловасці Кіраўніцтва па справах архітэктуры пры [[Савет Народных Камісараў БССР|СНК БССР]]. 

Мінскі фарфоравы завод быў адзіным прадпрыемствам у краіне ў сярэдзіне XX стагоддзя, якое масава рабіла фарфоравы посуд. 

У перыяд аднаўлення фарфора-фаянсавай вытворчасці Мікалай Міхалап быў адзіным прафесійным кансультантам завода. 

Майстры завода асвойвалі спецыфіку новых матэрыялаў і стварылі уласны ўнікальны стыль, які зараз мае вялікі поспех у калекцыянераў. Дэкаратыўныя вазы сталі традыцыйным відам твораў Мінскага фарфоравага завода. У калекцыі [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага мастацкага музея Беларусі]] 10500 узораў вырабаў з асартыменту МФЗ, і гэта сведчыць аб тым, што гісторыя гэтага закрытага прадпрыемства не будзе забытай&lt;ref&gt;[https://artmuseum.by/events-news/belaruskaia-vaza Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь. «Беларуская ваза»]&lt;/ref&gt;.
&lt;center&gt;&lt;gallery mode=packed heights=110&gt;
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus 02.jpg
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus. Photo by Tatiana Markina 04.jpg
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus. Photo by Tatiana Markina 17.jpg
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus. Photo by Tatiana Markina 34.jpg
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus. Photo by Tatiana Markina 25.jpg
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus. Photo by Tatiana Markina 94.jpg
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus. Photo by Tatiana Markina 99.jpg
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus. Photo by Tatiana Markina 12.jpg
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus. Photo by Tatiana Markina 13.jpg
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus. Photo by Tatiana Markina 15.jpg
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|10}}

[[Катэгорыя:Прадпрыемствы Мінска]]</text>
      <sha1>lrr533kb24ko0fzg1eove0lq3vdqgi9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Яўген Юр’евіч Валошын</title>
    <ns>0</ns>
    <id>468842</id>
    <revision>
      <id>5152683</id>
      <parentid>5017005</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T16:31:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <origin>5152683</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10341" sha1="9rv7wy2xsdvqqrwb72v8ejibbgpbm6p" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Валошын}}
{{Музыкант
 | Імя              = Яўген Валошын
 | Подпіс           = 
 | Лога             = 
 | Выява            = Jaŭhien Vałošyn.jpg
 | Апісанне выявы   = Яўген Валошын, 2008 год
 | Поўнае імя       = Яўген Юр’евіч Валошын
 | Дата нараджэння  = 17.03.1986
 | Месца нараджэння = 
 | Дата смерці      = 
 | Месца смерці     = 
 | Гады             = 
 | Нацыянальнасць   = Беларус
 | Краіна           = 
 | Прафесіі         = 
 | Інструменты      = [[Гітара]]
 | Жанры            = [[Поп-рок]], [[рэгі]]
 | Псеўданімы       = 
 | Калектывы        = Jab Club (з 2009 [[HandmadE]])
 | Супрацоўніцтва   = 
 | Лэйблы           = Panda Promotion
 | Сайт             = 
}}
'''Яўген Юр’евіч Валошын''' (нар. [[1986 год у гісторыі музыкі|1986]], [[Мінск]]) — беларускі [[музыкант]] і [[журналіст]].

== Біяграфія ==
Нарадзіўся ў Мінску ў 1986 годзе. Навучаўся ў беларускамоўнай школе № 84. У [[2004]] годзе скончыў [[Ліцэй БДУ]]. У 2009 — [[Інстытут журналістыкі БДУ]]. Пасля працаваў у «[[Еўрапейскае радыё для Беларусі|Еўрапейскім радыё для Беларусі]]» ды газеце «[[Камсамольская Праўда|Камсамольская праўда]]». У [[2010]]—[[2011]] гадах узначальваў аддзел журналісцкіх расследаванняў у газеце «[[Звязда (1917)|Звязда]]».

Узнагароджваўся за лепшыя журналісцкія расследаванні на конкурсе «[[Вольнае слова]]» за 2009&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Вынікі «Вольнага слова-2009»|url=https://baj.by/be/content/vyniki-volnaga-slova-2009|publisher=[[Беларуская асацыяцыя журналістаў]]|date=7 лютага 2011|accessdate=30 мая 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170331220035/https://baj.by/be/content/vyniki-volnaga-slova-2009|archivedate=31 сакавіка 2017|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; і 2010&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Вынікі «Вольнага слова-2010»|url=https://baj.by/be/content/vyniki-volnaga-slova-2010|publisher=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=7 мая 2011|accessdate=30 мая 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210722061650/https://baj.by/be/content/vyniki-volnaga-slova-2010|archivedate=22 ліпеня 2021|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; гады. Пасля выдання [[3 кастрычніка]] 2009 года яго першага ўганараванага артыкула «У Беларусі легальна прадаюць наркотыкі?»&lt;ref&gt;{{Артыкул|аўтар=Яўген Валошын.|загаловак=У Беларусі легальна прадаюць наркотыкі?|спасылка=http://old.zviazda.by/ru/archive/article.php?id=44502|выданне=[[Звязда (1917)|Звязда]]|тып=[[газета]]|год=3 кастрычніка 2009|нумар=[http://old.zviazda.by/ru/archive/?idate=2010-10-26 209 (26817)]|старонкі=[http://old.zviazda.by/a2ttachments/68273/26kas-4.indd.pdf 4]|issn=1990-763x|archiveurl=https://archive.today/20140602221631/http://old.zviazda.by/ru/archive/article.php?id=44502|archivedate=2 чэрвеня 2014}}&lt;/ref&gt; у краіне забаранілі продаж [[спайс]]у. Другую ўзнагароду прысудзілі адразу за 2 артыкулы «Як мы куплялі машыну ў Нямеччыне»&lt;ref&gt;{{Артыкул|аўтар=Яўген Валошын.|загаловак=Як мы куплялі машыну ў Нямеччыне (частка 1)|спасылка=http://old.zviazda.by/ru/archive/article.php?id=69550|выданне=[[Звязда (1917)|Звязда]]|тып=[[газета]]|год=19 лістапада 2010|нумар=[http://old.zviazda.by/ru/archive/?idate=2010-11-19 227 (26835)]|старонкі=[http://old.zviazda.by/a2ttachments/69558/19lis-8.indd.pdf 8]|issn=1990-763x}}{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Артыкул|аўтар=Яўген Валошын.|загаловак=Як мы куплялі машыну ў Нямеччыне (частка 2)|спасылка=http://old.zviazda.by/ru/archive/article.php?id=69616|выданне=[[Звязда (1917)|Звязда]]|тып=[[газета]]|год=20 лістапада 2010|нумар=[http://old.zviazda.by/ru/archive/?idate=2010-11-20 228 (26836)]|старонкі=[http://old.zviazda.by/a2ttachments/69635/20lis-10.indd.pdf 10]|issn=1990-763x}}{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt; і «Бітва за роднае слова»&lt;ref&gt;{{Артыкул|аўтар=Яўген Валошын.|загаловак=Бітва за роднае слова (частка 1)|спасылка=http://old.zviazda.by/ru/archive/article.php?id=71471|выданне=[[Звязда (1917)|Звязда]]|тып=[[газета]]|год=28 снежня 2010|нумар=[http://old.zviazda.by/ru/archive/?idate=2010-12-28 254 (26861)]|старонкі=[http://old.zviazda.by/a2ttachments/71498/28sne-3.indd.pdf 3]|issn=1990-763x}}{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Артыкул|аўтар=Яўген Валошын.|загаловак=Бітва за роднае слова (частка 2)|спасылка=http://old.zviazda.by/ru/archive/article.php?id=71564|выданне=[[Звязда (1917)|Звязда]]|тып=[[газета]]|год=29 снежня 2010|нумар=[http://old.zviazda.by/ru/archive/?idate=2010-12-29 255 (26862)]|старонкі=[http://old.zviazda.by/a2ttachments/71560/29sne-5.indd.pdf 3]|issn=1990-763x}}{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Артыкул|аўтар=Яўген Валошын.|загаловак=Бітва за роднае слова (частка 3)|спасылка=http://old.zviazda.by/ru/archive/article.php?id=71687|выданне=[[Звязда (1917)|Звязда]]|тып=[[газета]]|год=30 снежня 2010|нумар=[http://old.zviazda.by/ru/archive/?idate=2010-12-30 255 (26863)]|старонкі=[http://old.zviazda.by/a2ttachments/71668/30sne-3.indd.pdf 3]|issn=1990-763x}}{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;.

Вёў ток-шоу «План Б» на тэлеканале «[[Белсат]]»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/yaugen-valoshyn-belarusam-taksama-davyadzecca-zrabic-svoy-vybar-skazac-para/|title=Яўген Валошын: Беларусам таксама давядзецца зрабіць свой выбар, сказаць «пара»|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2023-06-13|access-date=2025-07-24}}&lt;/ref&gt;, цяпер вядзе перадачу «Карані праблемаў»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/85550763/karani-prablemau|title=На «Белсаце» стартуе новая праграма – «Карані праблемаў»: пра тое, як не страціць Беларусі і перамагчы|first=Belsat|last=TV|website=belsat.eu|access-date=2025-07-24}}&lt;/ref&gt;.

Займаецца [[Тайскі бокс|тайскім боксам]] ды стаўся прызёрам студэнцкага першынства Беларусі 2009 года. З [[2008 год у гісторыі музыкі|2008]] года грае, спявае ды піша музыку ў гурце Jab Club (з [[2009 год у гісторыі музыкі|2009]]-га&lt;ref&gt;{{Cite web|author=Глеб Лабадзенка|title=Jab Club пераназваўся ў HandmadE і зьняў першы кліп|url=http://mpby.ru/news-2363.htm|publisher=[[Тузін гітоў]]|date=15 снежня 2009|accessdate=30 мая 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180909002659/http://mpby.ru/news-2363.htm|archivedate=9 верасня 2018|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; — [[HandMade (гурт)|HandMade]]).

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Спасылкі ==
* [http://m.euroradio.by/taxonomy/term/35915 Артыкулы Яўгена Валошына] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131101073328/http://m.euroradio.by/taxonomy/term/35915 |date=1 лістапада 2013 }} для [[Еўрарадыё]]
* [https://www.vk.com/id14388102 Старонка «У кантакце»]
* {{Артыкул|аўтар=Яўген Валошын.|загаловак=Ці прадаецца самы папулярны ў Беларусі наркотык на кожным кроку|спасылка=http://old.zviazda.by/ru/archive/article.php?id=68265|выданне=[[Звязда (1917)|Звязда]]|тып=[[газета]]|год=26 кастрычніка 2010|нумар=[http://old.zviazda.by/ru/archive/?idate=2010-10-26 209 (26817)]|старонкі=[http://old.zviazda.by/a2ttachments/68273/26kas-4.indd.pdf 4]|issn=1990-763x}}{{Недаступная спасылка}}
* {{Артыкул|аўтар=Яўген Валошын.|загаловак=Чаму Беларусь не абаранілі ад нашэсця наркатычных «бубак»|спасылка=http://old.zviazda.by/ru/archive/article.php?id=68327|выданне=[[Звязда (1917)|Звязда]]|тып=[[газета]]|год=27 кастрычніка 2010|нумар=[http://old.zviazda.by/ru/archive/?idate=2010-10-27 210 (26818)]|старонкі=[http://old.zviazda.by/a2ttachments/68345/27kas-5.indd.pdf 3]|issn=1990-763x}}{{Недаступная спасылка}}

{{Вонкавыя спасылкі}}

{{DEFAULTSORT:Валошын Яўген Юр’евіч}}
[[Катэгорыя:Гітарысты Беларусі]]
[[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]]</text>
      <sha1>9rv7wy2xsdvqqrwb72v8ejibbgpbm6p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>188-я інжынерна-сапёрная брыгада</title>
    <ns>0</ns>
    <id>474025</id>
    <revision>
      <id>5152760</id>
      <parentid>4751694</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T05:44:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5152760</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6164" sha1="hek615uhan9aqwaibojqex8ter9xd71" xml:space="preserve">{{Вайсковае фарміраванне
|назва               = 188-я гвардзейская Наўгародская Чырвонасцяжная ордэнаў Суворава і Кутузава 2-й ступені інжынерная брыгада
|выява               = [[Файл:188th Engineer Brigade Insignia.jpg|150px]]
|подпіс              = Нарукаўны знак 188-й брыгады
|гады                = з [[1942]] г.
|краіна              = {{Сцягафікацыя|Беларусь}}
|падпарадкаванне     = [[Генеральны штаб Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь]]
|у складзе           = Спецыяльныя войскі
|тып                 = 
|уключае_ў_сябе      = 
|роля                = 
|памер               = 
|камандная_структура = 
|размяшчэнне         = [[Новае Пашкава]]&lt;ref name=&quot;Школа&quot;&gt;Школа мужества для настоящих мужчин&lt;/ref&gt;
|мянушка             = 
|заступнік           = 
|дэвіз               = 
|колеры              = 
|марш                = 
|талісман            = 
|рыштунак            = 
|бітвы               = 
|знакі_адрознення    = {{Савецкі гвардзейскі знак}} {{Ордэн Чырвонага Сцяга|тып=воінская часць}} {{Ордэн Суворава 2 ступені|тып=воінская часць}} {{Ордэн Кутузава 2 ступені|тып=воінская часць}}
|цяперашні_камандзір = гвардыі [[палкоўнік]] Ігар Негярыш&lt;ref&gt;Инженерная закалка&lt;/ref&gt;
|вядомыя_камандзіры  = 
}}

'''188-я [[гвардыя|гвардзейская]] [[Вялікі Ноўгарад|Наўгаро́дская]] [[Ордэн Чырвонага Сцяга|Чырванасця́жная]] ордэнаў [[Ордэн Суворава|Суво́рава]] і [[Ордэн Кутузава|Куту́зава]] 2-й ступе́ні інжыне́рная [[Брыгада (войска)|брыга́да]]''' — падраздзяленне [[Узброеныя Сілы Беларусі|ўзброеных сіл]] [[Беларусь|Беларусі]]. Месца дыслакацыі — [[Новае Пашкава|Вёска Новае Пашкава]] [[Магілёўскі раён|Магілёўскага раёна]].

== Гісторыя ==
[[15 верасня]] [[1942]] года ў вёсцы Чыміхіна [[Ціхвінскі раён|Ціхвінскага раёна]] [[Ленінградская вобласць|Ленінградскай вобласці]] была сфарміравана 39-я інжынерна-сапёрная брыгада спецыяльнага прызначэння.

З красавіка [[1944]] года яе поўнае найменне — 2-я гвардзейская матарызаваная штурмавая інжынерна-сапёрная Наўгародская брыгада Рэзерву Вярхоўнага Галоўнакамандуючага, а з чэрвеня — 2-я гвардзейская матарызаваная штурмавая інжынерна-сапёрная Наўгародская Чырванасцяжная брыгада. У [[Аперацыя «Баграціён»|Беларускай наступальнай аперацыі]] брыгада забяспечвала баявыя дзеянні дзвюх армій, удзельнічала ў вызваленні гарадоў [[Орша]], [[Барысаў]], [[Мінск]].

У лістападзе [[1945]] года яна была перафарміравана ў 6-ю гвардзейскую інжынерна-сапёрную Наўгародскую Чырванасцяжную ордэнаў Суворава і Кутузава II ступені брыгаду, а ў красавіку [[1947]] года — у 10-й гвардзейскі інжынерна-сапёрны Наўгародскі Чырванасцяжны ордэнаў Суворава і Кутузава II ступені полк.

У [[1990-я]] гады воінская частка стала 188-й гвардзейскай інжынерна-сапёрнай, а затым — інжынернай брыгадай.

У складзе Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь асабісты склад брыгады прымаў удзел практычна ва ўсіх буйных вучэннях, такіх як «Бярэзіна-2002», «Захад-2009» і «Шчыт Саюза-2011».

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* {{cite web|url=http://www.vestnik-mogileva.info/content/stati/shkola-muzhestva-dlja-nastojashhih-muzhchin|title=Школа мужества для настоящих мужчин|author=Ольга Толстая|date=21 студзеня 2011|work=|publisher=«Вестник Могилева»|accessdate=|lang=ru|archive-date=15 снежня 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161215165315/http://www.vestnik-mogileva.info/content/stati/shkola-muzhestva-dlja-nastojashhih-muzhchin|url-status=dead}}
* {{cite web|url=https://vsr.mil.by/2012/09/14/inzhenernaya-zakalka/|title=Инженерная закалка|author=Игорь Кандраль|date=14 верасня 2012|publisher=КБелорусская военная газета «Во славу Родины»|lang=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170808212913/http://vsr.mil.by/2012/09/14/inzhenernaya-zakalka/|archivedate=8 жніўня 2017|url-status=dead}}

{{Узброеныя сілы Рэспублікі Беларусь}}

[[Катэгорыя:Брыгады Беларусі]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1942 годзе]]
[[Катэгорыя:Гвардзейскія воінскія часці Беларусі]]
[[Катэгорыя:Новае Пашкава]]</text>
      <sha1>hek615uhan9aqwaibojqex8ter9xd71</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Птушкі ў цярноўніку, мінісерыял</title>
    <ns>0</ns>
    <id>521571</id>
    <redirect title="Птушкі ў цярноўніку (міні-серыял)" />
    <revision>
      <id>5152826</id>
      <parentid>2833534</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T09:18:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>10096</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня → [[Птушкі ў цярноўніку (міні-серыял)]]</comment>
      <origin>5152826</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="74" sha1="1x4xeddznojo5b1gkmeycnat79zne5s" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Птушкі ў цярноўніку (міні-серыял)]]</text>
      <sha1>1x4xeddznojo5b1gkmeycnat79zne5s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Летняя Універсіяда 2017</title>
    <ns>0</ns>
    <id>528410</id>
    <revision>
      <id>5152591</id>
      <parentid>5071126</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T12:16:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5152591</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12596" sha1="5lzlyja5p0zmgiiea7smpq4dqvfwrmc" xml:space="preserve">{{Універсіяда інфабокс
 |Назва             = XXIX Летняя Універсіяда
 |Эмблема              = 
 |Памер               = 250
 |Апісанне             = 
 |Горад                = {{сцяг|Кітайская Рэспубліка}} [[Тайбэй]], [[Кітайская Рэспубліка]]
 |Слоган               = 
 |Краін                = 142
 |Відаў_спорту         = 21
 |Удзельнікаў           = 7639
 |Медалёў              = 275 камплектаў
 |Адкрыццё             = [[19 жніўня]] [[2017]]
 |Закрыццё             = [[30 жніўня]] [[2017]]
 |Адкрываў             = [[Цай Інвэнь]]
 |Алімпійскі_агонь    = 
 |Алімпійская_клятва   = 
 |Стадыён              = 
 |Сайт                 = [http://www.taipei2017.com.tw/ taipei2017.com.tw]
}}{{Картка
|стыль_цела        = width:300px
|стыль_загалоўкаў  = background-color: #DFDFDF
|загаловак1 =
|тэкст2     = &lt;big&gt;◄&lt;/big&gt;&amp;nbsp;{{#if:{{{СпецПап|}}}|{{{СпецПап}}}|[[Летняя Універсіяда 2015|2015]]|}}
&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;'''←  2017  →'''&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
{{#if:{{{СпецНаст|}}}|{{{СпецНаст}}}| [[Летняя Універсіяда 2019|2019]]}}&amp;nbsp;&lt;big&gt;►&lt;/big&gt;
}}
'''Летняя Універсіяда 2017''' ({{Кітайская|2017年夏季世界大學運動會|2017年夏季世界大學運動會|2017 Nián Xiàjì Shìjiè Dàxué Yùndònghuì}}) — сусветныя міжнародныя студэнцка-маладзёжныя спартыўныя спаборніцтвы, якія праходзілі з 19 па 30 жніўня 2017 года ў тайванскім [[Кітайская Рэспубліка|горадзе]] [[Тайбэй]]&lt;ref&gt;[http://kazan2013.ru/ru/news_items/6428 Завершен приём заявок на программу «Обозреватель „Казань 2013“».]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;. Рашэнне пра гэта было прынята [[29 лістапада]] [[2011]] года ў [[Брусель|Бруселі]] на чарговым кангрэсе [[FISU]].

Квіткі на летнюю Універсіяду-2017 павінны былі паступіць у продаж 13 чэрвеня, але іх продаж адклалі да 5 ліпеня&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Квіткі на летнюю Універсіяду-2017 у Тайбэі ў продажы ўжо ў чэрвені|url=http://news.intaiwan.ru/3146.html|work=Навіны Тайваня|date=2017-05-04|accessdate=2017-05-04|language=ru-RU|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170505015515/http://news.intaiwan.ru/3146.html|archivedate=5 мая 2017|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Станам на 16 ліпеня 2017 года ўсе 12 тысяч квіткоў на цырымонію адкрыцця летняй Універсіяды 2017 былі распрададзены&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Квіткі на адкрыццё Універсіяды 2017 ужо распрададзены|url=https://news.intaiwan.ru/4450.html|work=Навіны Тайваня|date=2017-07-18|accessdate=2017-07-19|language=ru-RU|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

Урады іншых краін дапамагалі Тайваню ажыццяўляць контртэрарыстычныя меры для абароны сваіх спартсменаў, суддзяў і прадстаўнікоў СМІ, якія прыбывалі для ўдзелу ва Універсіядзе&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Разведкі сусветных краін гарантуюць бяспеку на Летняй Універсіядзе|url=https://news.intaiwan.ru/5127.html|work=Навіны Тайваня|date=2017-07-31|accessdate=2017-08-01|language=ru-RU|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170801202137/https://news.intaiwan.ru/5127.html|archivedate=1 жніўня 2017|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== Прэтэндэнты ==
* [[Тайбэй]], {{Сцяг|TPE|універ}} [[Кітайскі Тайбэй]] — раней Універсіяды не праводзіліся;
* [[Бразілія]], {{Сцягафікацыя|Бразілія}} — у [[Летняя Універсіяда 1963|1963 годзе]] летняя Універсіяда праходзіла ў бразільскім горадзе [[Порту-Алегры]];
* [[Ізмір]], {{Сцягафікацыя|Турцыя}} — раней Турцыя прымала [[Летняя Універсіяда 2005|летнюю Універсіяду 2005 года]] ў [[Ізмір]]ы і [[Зімовая Універсіяда 2011|зімовую Універсіяду 2011 года]] ў [[Эрзурум]]е.

== Віды спорту ==
Спаборніцтвы праводзіліся па 22 відах спорту:
{{Columns-list|3|
* [[Більярд на летняй Універсіядзе 2017|Більярд]]
* [[Бадмінтон на летняй Універсіядзе 2017|Бадмінтон]]
* [[Баскетбол на летняй Універсіядзе 2017|Баскетбол]]
* [[Бейсбол на летняй Універсіядзе 2017|Бейсбол]]
* [[Воднае пола на летняй Універсіядзе 2017|Воднае пола]]
* [[Валейбол на летняй Універсіядзе 2017|Валейбол]]
* [[Гольф на летняй Універсіядзе 2017|Гольф]]
* [[Дзюдо на летняй Універсіядзе 2017|Дзюдо]]
* [[Лёгкая атлетыка на летняй Універсіядзе 2017|Лёгкая атлетыка]]
* [[Настольны тэніс на летняй Універсіядзе 2017|Настольны тэніс]]
* [[Плаванне на летняй Універсіядзе 2017|Плаванне]]
* [[Скачкі ў ваду на летняй Універсіядзе 2017|Скачкі ў ваду]]
* [[Ролер спорт на летняй Універсіядзе 2017|Ролер спорт]]
* [[Спартыўная гімнастыка на летняй Універсіядзе 2017|Спартыўная гімнастыка]]
* [[Стральба з лука на летняй Універсіядзе 2017|Стральба з лука]]
* [[Тэніс на летняй Універсіядзе 2017|Тэніс]]
* [[Тэквандо на летняй Універсіядзе 2017|Тэквандо]]
* [[Цяжкая атлетыка на летняй Універсіядзе 2017|Цяжкая атлетыка]]
* [[Ушу на летняй Універсіядзе 2017|Ушу]]
* [[Фехтаванне на летняй Універсіядзе 2017|Фехтаванне]]
* [[Футбол на летняй Універсіядзе 2017|Футбол]]
* [[Мастацкая гімнастыка на летняй Універсіядзе 2017|Мастацкая гімнастыка]]
}}

З ліку гэтых відаў 14 уключаюцца ў праграмы міжнародных студэнцкіх гульняў абавязкова: баскетбол, воднае пола, валейбол, дзюдо, лёгкая атлетыка, плаванне, скачкі ў ваду, тэніс вялікі і настольны, спартыўная і мастацкая гімнастыка, тэквандо, футбол і фехтаванне. Астатнія прапануе аргкамітэт кожнай Універсіяды. У параўнанні з праграмай Універсіяды 2015 у Кванджу, у праграму дадаліся ролер спорт, цяжкая атлетыка і ўшу&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.taipei2017.com.tw/files/11-1000-98.php |title=Sports |access-date=24 верасня 2017 |archive-date=9 ліпеня 2015 |archive-url=https://archive.today/20150709095201/http://www.taipei2017.com.tw/files/11-1000-98.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

У жніўні 2016 года было пацверджана ўключэнне ў праграму чатырох новых відаў спорту.

== Каляндар ==
{{ЛУ2017}}

== Медальны залік ==
{{Main|Вынікі летняй Універсіяды 2017}}

{| {{RankedMedalTable|class=wikitable sortable}}
|-
| 1 ||align=left|{{JPN}} || '''37 || 27 || 37 || '''101
|-
| 2 ||align=left|{{KOR}} || 30 || 22 || 30 || 82
|-bgcolor=ccccff
| 3 ||align=left|{{TPE Універсіяда}} || 26 || '''34 || 30 || 90
|-
| 4 ||align=left|{{RUS}} || 25 || 31 || '''38 || 94
|-
| 5 ||align=left|{{USA}} || 16 || 19 || 16 || 51
|-
| 6 ||align=left|{{UKR}} || 12 || 11 || 13 || 36
|-
| 7 ||align=left|{{PRK}} || 12 || 5 || 6 || 23
|-
| 8 ||align=left|{{ITA}} || 9 || 6 || 17 || 32
|-
| 9 ||align=left|{{CHN}} || 9 || 6 || 2 || 17
|-
| 10 ||align=left|{{IRI}} || 8 || 4 || 11 || 23
|-
| 11 ||align=left|{{POL}}|| 7 || 9 || 9 || 25
|-
| 12 ||align=left|{{GER}} || 7 || 6 || 11 || 24
|-
| 13 ||align=left|{{MEX}} || 6 || 5 || 11 || 22
|-
| 14 ||align=left|{{HUN}} || 5 || 5 || 4 || 14
|-
| 15 ||align=left|{{FRA}} || 4 || 5 || 8 || 17
|-
| 16 ||align=left|{{CAN}} || 4 || 5 || 4 || 13
|-
| 17 ||align=left|{{AUS}} || 4 || 3 || 2 || 9
|-
| 18 ||align=left|{{DOM}} || 4 || 2 || 0 || 6
|-
| 19 ||align=left|{{SER}} || 4 || 0 || 0 || 4
|-
| 20 ||align=left|{{TUR}} || 3 || 7 || 6 || 16
|-
| 21 ||align=left|{{KAZ}} || 3 || 6 || 7 || 16
|-
| 22 ||align=left|{{BLR}} || 3 || 4 || 2 || 9
|-
| 23 ||align=left|{{ROM}} || 3 || 2 || 6 || 11
|-
| 24 ||align=left|{{AZE}} || 3 || 1 || 4 || 8
|-
| 25 ||align=left|{{LTU}} || 3 || 1 || 3 || 7
|-
| 26 ||align=left|{{ARM}} || 3 || 1 || 2 || 6
|-
| 27 ||align=left|{{THA}} || 2 || 5 || 6 || 13
|-
| 28 ||align=left|{{BRA}} || 2 || 4 || 6 || 12
|-
| 29 ||align=left|{{POR}} || 2 || 1 || 2 || 5
|-
| 30 ||align=left|{{HKG}} || 2 || 0 || 2 || 4
|-
| 31 ||align=left|{{NED}} || 2 || 0 || 1 || 3
|-
| 32 ||align=left|{{MAC}} || 2 || 0 || 0 || 2
|-
| 33 ||align=left|{{COL}} || 1 || 3 || 7 || 11
|-
| 34 ||align=left|{{FIN}} || 1 || 1 || 2 || 4
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|35
|align=left|{{UGA}} || 1 || 1 || 1 || 3
|-
|align=left|{{SUI}} || 1 || 1 || 1 || 3
|-
| 37 ||align=left|{{CUB}} || 1 || 1 || 0 || 2
|-
| 38 ||align=left|{{VIE}} || 1 || 0 || 4 || 5
|-
| 39 ||align=left|{{CZE}} || 1 || 0 || 2 || 3
|-
| 40 ||align=left|{{AUT}} || 1 || 0 || 1 || 2
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|41
|align=left|{{IRL}} || 1 || 0 || 0 || 1
|-
|align=left|{{KGZ}} || 1 || 0 || 0 || 1
|-
|align=left|{{JAM}} || 1 || 0 || 0 || 1
|-
| 44 ||align=left|{{RSA}} || 0 || 5 || 0 || 5
|-
| 45 ||align=left|{{GBR}} || 0 || 3 || 6 || 9
|-
| 46 ||align=left|{{MAS}} || 0 || 3 || 4 || 7
|-
| 47 ||align=left|{{ALG}} || 0 || 3 || 2 || 5
|-
| 48 ||align=left|{{CYP}} || 0 || 2 || 0 || 2
|-
| 49 ||align=left|{{LAT}} || 0 || 1 || 2 || 3
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|50
|align=left|{{BAH}} || 0 || 1 || 1 || 2
|-
|align=left|{{SLK}} || 0 || 1 || 1 || 2
|-
|align=left|{{SWE}} || 0 || 1 || 1 || 2
|-
|rowspan=&quot;7&quot;|53
|align=left|{{ARG}} || 0 || 1 || 0 || 1
|-
|align=left|{{BUR}} || 0 || 1 || 0 || 1
|-
|align=left|{{IND}} || 0 || 1 || 0 || 1
|-
|align=left|{{ESP}} || 0 || 1 || 0 || 1
|-
|align=left|{{MNG}} || 0 || 1 || 0 || 1
|-
|align=left|{{PHI}} || 0 || 1 || 0 || 1
|-
|align=left|{{EST}} || 0 || 1 || 0 || 1
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|60
|align=left|{{INA}} || 0 || 0 || 3 || 3
|-
|align=left|{{CRO}} || 0 || 0 || 3 || 3
|-
|rowspan=&quot;5&quot;|62
|align=left|{{BEL}} || 0 || 0 || 1 || 1
|-
|align=left|{{JOR}} || 0 || 0 || 1 || 1
|-
|align=left|{{MDA}} || 0 || 0 || 1 || 1
|-
|align=left|{{NZL}} || 0 || 0 || 1 || 1
|-
|align=left|{{NOR}} || 0 || 0 || 1 || 1
|- class=&quot;sortbottom&quot;
!colspan=2| Всего || 273 || 271 || 342 || 886
|}

== Гл. таксама ==
* [[Зімовая Універсіяда 2017]]

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Універсіяда}}

[[Катэгорыя:2017 год у спорце|Універсіяда]]
[[Катэгорыя:Спорт на Тайвані ў 2017 годзе|Універсіяда]]
[[Катэгорыя:Летнія Універсіяды|2017]]
[[Катэгорыя:Міжнародныя спартыўныя спаборніцтвы на Тайвані|Універсіяда]]
[[Катэгорыя:Міжнародныя спартыўныя спаборніцтвы ў Тайбэі|Універсіяда]]</text>
      <sha1>5lzlyja5p0zmgiiea7smpq4dqvfwrmc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чарлз Лоўтан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>531592</id>
    <revision>
      <id>5152707</id>
      <parentid>5116847</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T18:49:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <comment>/* Фільмаграфія */</comment>
      <origin>5152707</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="935" sha1="l8bk7l612dftzu43efo7bip4zilgkwt" xml:space="preserve">{{Кінематаграфіст}}
'''Чарлз Лоўтан''' ({{lang-en|Charles Laughton}}, {{ДН|1|7|1899}} — {{ДС|15|12|1962}}) — англійскі і амерыканскі [[акцёр]] і [[рэжысёр]], уладальнік прэміі «[[Оскар]]» за лепшую мужчынскую ролю ў карціне «Прыватнае жыццё Генрыха VIII», пастаноўшчык фільма «Ноч паляўнічага».

== Фільмаграфія ==
* 1935 — [[Мяцеж на «Баўнці» (фільм, 1935)|Мяцеж на «Баўнці»]]
* (960 — «[[Спартак (фільм, 1960)|Спартак]]» — ''Гракх''

== Зноскі ==
{{reflist}}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{Прэмія «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю}}
{{DEFAULTSORT:Лоўтан Чарлз}}
[[Катэгорыя:Акцёры ЗША]]</text>
      <sha1>l8bk7l612dftzu43efo7bip4zilgkwt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152748</id>
      <parentid>5152707</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T03:36:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <origin>5152748</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="931" sha1="jw6ar8fona8vhejlucyp5f7m35q4hfp" xml:space="preserve">{{Кінематаграфіст}}
'''Чарлз Лоўтан''' ({{lang-en|Charles Laughton}}, {{ДН|1|7|1899}} — {{ДС|15|12|1962}}) — англійскі і амерыканскі [[акцёр]] і [[рэжысёр]], уладальнік прэміі «[[Оскар]]» за лепшую мужчынскую ролю ў карціне «Прыватнае жыццё Генрыха VIII», пастаноўшчык фільма «Ноч паляўнічага».

== Фільмаграфія ==
* 1935 — [[Мяцеж на «Баўнці» (фільм, 1935)|Мяцеж на «Баўнці»]]
* (960 — [[Спартак (фільм, 1960)|Спартак]] — ''Гракх''

== Зноскі ==
{{reflist}}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{Прэмія «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю}}
{{DEFAULTSORT:Лоўтан Чарлз}}
[[Катэгорыя:Акцёры ЗША]]</text>
      <sha1>jw6ar8fona8vhejlucyp5f7m35q4hfp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Луба (дзяржава)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>539520</id>
    <revision>
      <id>5152660</id>
      <parentid>4873722</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T15:31:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5152660</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10942" sha1="jfbj8gx8y3nwtci2fyhx1qll9x0j67p" xml:space="preserve">{{Гістарычная дзяржава
|назва               = Луба
|саманазва           = 
|статус              = 
|гімн                = 
|сцяг                = 
|апісанне_сцяга      = 
|герб                = 
|апісанне_герба      = 
|карта               = African-civilizations-map-pre-colonial.svg
|апісанне            = Луба на карце гістарычных дзяржаў Афрыкі
|p1                  = 
|flag_p1             = 
|p2                  = 
|flag_p2             = 
|p3                  = 
|flag_p3             = 
|p4                  = 
|flag_p4             = 
|утворана            = [[1585]] 
|ліквідавана         = [[1889]]
|s1                  = Вольная дзяржава Конга
|flag_s1             = Flag of the Congo Free State.svg
|s2                  = Паўночная Радэзія
|flag_s2             = Flag of the United Kingdom.svg
|s3                  = 
|flag_s3             = 
|дэвіз               = 
|сталіца             = 
|гарады              = 
|мова                = 
|валюта              = [[ракавіна малюскаў|ракавіны малюскаў]]
|дадатковы_параметр  = 
|змесціва_параметру  = 
|плошча              = 
|насельніцтва        = 
|форма_кіравання     = [[Манархія]]
|дынастыя            = 
|тытул_кіраўнікоў    = ''мулопвэ'' 
|кіраўнік1           = 
|год_кіраўніка1      = 
|кіраўнік2           = 
|год_кіраўніка2      = 
|тытул_кіраўнікоў3   = 
|кіраўнік3           = 
|год_кіраўніка3      = 
|тытул_кіраўнікоў4   = 
|кіраўнік4           = 
|год_кіраўніка4      = 
|тытул_кіраўнікоў5   = 
|кіраўнік5           = 
|год_кіраўніка5      = 
|тытул_кіраўнікоў6   = 
|кіраўнік6           = 
|год_кіраўніка6      = 
|рэлігія             = [[анімізм]]
|дадатковы_параметр1 = 
|змесціва_параметру1 = 
|Этап1               = 
|Дата1               = 
|Год1                = 
|Этап2               = 
|Дата2               = 
|Год2                = 
|Этап3               = 
|Дата3               = 
|Год3                = 
|Этап4               = 
|Дата4               = 
|Год4                = 
|Этап5               = 
|Дата5               = 
|Год5                = 
|Этап6               = 
|Дата6               = 
|Год6                = 
|дадатковы_параметр2 = 
|змесціва_параметру2 = 
|да                  = 
|д1                  = 
|д2                  = 
|д3                  = 
|д4                  = 
|д5                  = 
|д6                  = 
|д7                  = 
|пасля               = 
|п1                  = 
|п2                  = 
|п3                  = 
|п4                  = 
|п5                  = 
|п6                  = 
|п7                  = 
|сёння               = {{Сцяг Дэмакратычнай Рэспублікі Конга}} [[Дэмакратычная Рэспубліка Конга]] &lt;br/&gt; {{Сцяг Замбіі}} [[Замбія]]
|заўв                = 
}}
{{значэнні|Луба}}
'''Луба́''' — гістарычная [[дзяржава]] ў [[Цэнтральная Афрыка|Цэнтральнай Афрыцы]]. Сфарміравалася ў канцы [[16 стагоддзе|XVI]] ст. Страціла незалежнасць пасля [[1889]] г. 

== Гісторыя ==
Першапачатковым цэнтрам дзяржавы Луба з'яўлялася мясцовасць вакол [[Упемба (возера)|возера Упемба]], куды ў сярэдзіне 1 тысячагоддзя н. э. мігрыравалі плямёны [[банту]]. Да пачатку 2 тысячагоддзя н. э. яны сфарміравалі арыгінальную культуру [[земляробства|земляробаў]] і [[рыбалоўства|рыбаловаў]]. У [[16 стагоддзе|XVI]] ст. у раён Упембы перасяліліся прадстаўнікі паўночнага племені ''санг'е''. Адзін з перасяленцаў ажаніўся з сястрой мясцовага ўладара Кангола Маніема. Яго сын Калала Ілунга разглядаўся ў дзяржаве Луба як важны культурны герой і першы [[манарх]], які атрымаў уладу ў выніку змагання з дзяцькам. Усе наступныя манархі Лубы вялі свой род ад Калалы Ілунгі.

На працягу [[17 стагоддзе|XVII]] - [[19 стагоддзе|XIX]] стст. дзяржава Луба імкліва пашырала свае межы. На поўначы яны дасягалі сярэдняй плыні [[Конга (рака)|ракі Конга]], на ўсходзе — [[Танганьіка|возера Танганьіка]]. Апошнім паспяховым заваёўнікам з'яўляўся манарх Ілунга Сунгу, які памёр у [[1810]] г. [[Давід Лівінгстан]] заўважаў, што поспех Лубы быў у значнай ступені абавязаны саюзам з суседняй [[Лунда (дзяржава)|дзяржавай Лунда]]. Яна затуляла з захаду ад [[Партугалія|партугальскіх]] заваёўнікаў. З дапамогай караваннага гандлю Луба была звязана з узбярэжжамі [[Атлантычны акіян|Атлантычнага]] і [[Індыйскі акіян|Індыйскага]] акіянаў, адкуль прывозілі [[Ракавіна малюскаў|ракавіны малюскаў]], што выкарыстоўваліся ў якасці [[грошы|грошай]], [[Еўропа|еўрапейскія]] і [[арабы|арабскія]] тавары. Наўзамен жыхары Лубы прадавалі [[медзь]], [[пальмы|пальмавы]] [[алей]], [[галіт|соль]], [[рабства|рабоў]]. У XIX ст. асабліва прыбытковым стаў гандаль [[Слановая косць|слановай косцю]].

У другой палове XIX ст. грозным супернікам Лубы сталі [[мусульмане]], выхадцы з узбярэжжа Індыйскага акіяна. Першапачаткова яны выступалі ў якасці гандляроў, арганізатарамі караванаў. Захоп ўзбярэжжа еўрапейскімі краінамі і паступовы заняпад гандлю рабамі вымусілі іх захопліваць тэрыторыі ў глыбіні [[Афрыка|Афрыкі]]. Дзякуючы [[Агнястрэльная зброя|агнястрэльнай зброе]] яны атрымлівалі ваенную перавагу. Каля [[1889]] г. большая частка дзяржавы Луба апынулася пад кантролем гандляра Тыпу Тыпа. У [[1891]] г. далучана да [[Бельгія|бельгійскіх]] калоній.

== Кіраванне ==
На чале дзяржавы Луба стаялі [[манарх]]і ''мулопвэ'', якія вялі свой род ад Калалы Ілунгі. Аднак іх непасрэдная ўлада распаўсюджвалася на адносна невялікую плошчу вакол рэзідэнцыі. На месцах кіравалі правадыры ''балопвэ''. Многія з іх былі звязаны сваяцтвам з манархамі. У гэтай сувязі еўрапейскія вандроўнікі [[19 стагоддзе|XIX]] ст. называлі Лубу [[імперыя]]й. 

У Лубе не існавала [[пісьмо|пісьма]]. [[Вусная гісторыя|Вусная гістарычная]] традыцыя перадавалася праз &quot;людзей памяці&quot;, што ўтваралі ўплывовае патаемнае таварыства ''бамбуд'е''.

== Эканоміка ==
Асноўнай галіной эканамічнай дзейнасці з'яўляліся ручное [[земляробства]], [[рыбалоўства]], [[паляванне]], [[гандаль]]. Жыхары Лубы здабывалі [[жалеза]], [[медзь]], [[галіт|соль]]. Распаўсюджаныя [[рамяство|рамёствы]]: апрацоўка [[метал]]аў, выраб [[Кераміка|керамікі]] і [[Тканіны|тканін]]. У другой палове [[18 стагоддзе|XVIII]] - [[19 стагоддзе|XIX]] стст. асабліва важную роль набыў гандаль [[рабства|рабамі]] і [[слановая косць|слановай косцю]]. У якасці валюты выкарыстоўваліся [[ракавіна малюскаў|ракавіны малюскаў]], што дастаўляліся з узбярэжжа [[Індыйскі акіян|Індыйскага акіяна]]. 

== Спасылкі ==
* [http://blackhistoryeveryday.tumblr.com/post/44933590602/luba-kingdom Luba Kingdom]
* [http://www.afropedea.org/luba-empire Luba Empire — Afropedea] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171207224622/http://www.afropedea.org/luba-empire |date=7 снежня 2017 }}
* [http://www.lacma.org/sites/default/files/2.%20Introductory%20Essay.pdf Art from an African Kingdom: Luba Masterworks from Central Africa] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180516220200/http://www.lacma.org/sites/default/files/2.%20Introductory%20Essay.pdf |date=16 мая 2018 }}
* [https://africa.uima.uiowa.edu/peoples/show/Luba Luba Art and Life in Africa] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210203044946/https://africa.uima.uiowa.edu/peoples/show/Luba |date=3 лютага 2021 }}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Былыя краіны]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Замбіі]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Дэмакратычнай Рэспублікі Конга]]
[[Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы Афрыкі]]</text>
      <sha1>jfbj8gx8y3nwtci2fyhx1qll9x0j67p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Луўр Абу-Дабі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>539578</id>
    <revision>
      <id>5152695</id>
      <parentid>4286236</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T17:54:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5152695</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14784" sha1="npw0vgjl5cswjos0u1wfyqddqqyql7j" xml:space="preserve">{{Музей
 |назва        = Луўр Абу-Дабі
 |sort            = 
 |арыгінал        = لوفر أبوظبي
 |выява           =
 |памер          = 270
 |подпіс          = Луўр Абу-Дабі — усходні бок
 |заснаваны       =2017
 |наведвальнікі   = 
 |месцазнаходжанне= Востраў Саадыят, [[Абу-Дабі]], [[ААЭ]]
  |lat_dir =N |lat_deg =24.5337 |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg =54.3985 |lon_min = |lon_sec = 
  |region     = 
  |CoordScale = 2000
 |дырэктар        = Мануэль Рабатэ
 |спасылка          = [https://www.louvreabudhabi.ae]
 |Commons         = 
}}'''Луўр Абу-Дабі''' — мастацкі [[музей]] у [[Абу-Дабі]], які адкрыўся ў [[2017]] годзе&lt;ref name=&quot;opens&quot;&gt;[http://gulfnews.com/news/uae/culture/louvre-abu-dhabi-opens-to-public-1.2122318 Louvre Abu Dhabi opens to public]&lt;/ref&gt;.

У калекцыю Луўра Абу-Дабі ўвайшлі экспанаты розных эпох і цывілізацый, у тым ліку карціны [[Пабла Пікаса|Пікаса]]&lt;ref&gt;{{cite web | url = https://lenta.ru/news/2013/03/05/picasso/ | publisher = [[Лента.ру]] | title= Неизвестную работу Пикассо впервые покажут публике | date = 2013-03-05| accessdate=2016-11-18|language=ru}}&lt;/ref&gt;, [[Поль Гаген|Гагена]], [[Эдуард Манэ|Манэ]], [[Рэнэ Магрыт|Магрыта]], [[Джавані Беліні|Беліні]]&lt;ref name=&quot;ria&quot;&gt;{{cite web | url = https://ria.ru/culture/20130416/932979149.html | publisher = [[РИА Новости]] | title= Эмиратский филиал Лувра показал часть своей будущей экспозиции | date = 2013-04-16| accessdate=2016-11-18|language=ru}}&lt;/ref&gt;.

== Месцазнаходжанне ==
Будынак музея размешчаны на востраве Саадыят. На востраве таксама размесцяцца філіял музея Саламона Гугенхайма і Нацыянальны гістарычны музей шэйха Зайда&lt;ref name=&quot;ria&quot;&gt;&lt;/ref&gt;.

== Архітэктура ==
У будынку Луўра Абу-Дабі шмат водных каналаў і велізарны ажурны купал. Гэта дазваляе стварыць у наведвальнікаў адчуванне, што музей знаходзіцца як бы пад адкрытым небам у адкрытым моры&lt;ref&gt;{{cite web | url = https://ria.ru/culture/20130110/917582817.html | publisher = [[РИА Новости]] | title= Филиал Лувра будет построен в столице ОАЭ к 2015 году | date = 2013-01-10| accessdate=2016-11-18|language=ru}}&lt;/ref&gt;. Плошча будынка складае прыкладна 24 000 м²&lt;ref name=&quot;nytimes-abudhabi&quot;&gt;&lt;/ref&gt;.

== Будаўніцтва музея ==
Архітэктарам Луўра Абу-Дабі з’яўляецца [[Жан Нувель]]. Рашэнне аб стварэнні музея было прынята ў [[2007|2007 годзе]]&lt;ref name=&quot;nytimes-abudhabi&quot;&gt;&lt;/ref&gt;. Будаўніцтва пачалося 26 мая 2009 года, на ўрачыстай цырымоніі прысутнічалі прэзідэнт Францыі [[Жак Шырак|Жак Шырак]] і Мухамад ібн Зайд аль-Нахаян, наследны прынц [[Абу-Дабі (эмірат) | эмірата Абу-Дабі]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2009/05/27/arts/design/27louv.html|title=Abu Dhabi Gets a Sampler of World Art|author=Carol Vogel|date=2009-05-26|publisher=[[The New York Times]]|accessdate=2016-11-181|language=en}}&lt;/ref&gt;.

Першапачаткова меркавалася, што Луўр Абу-Дабі адкрыецца ў [[2012|2012 годзе]]&lt;ref name=&quot;nytimes-abudhabi&quot;&gt;&lt;/ref&gt;. У студзені 2012 года было абвешчана, што музей адкрыецца ў [[2015|2015 годзе]]&lt;ref name=&quot;nytimes&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.nytimes.com/2012/09/27/world/middleeast/27iht-m27-gulf-louvre.html?_r=0|title=After a Sputtering Start, the Louvre Abu Dhabi Project Gathers Pace |author=Sara Hamdan|accessdate=2016-11-18 |date=2012-09-26 |publisher=[[The New York Times]]|language=en}}&lt;/ref&gt;. Пазней дата адкрыцця была перанесена на [[2016|2016 год]]&lt;ref name=&quot;Louvre Abu Dhabi Pushed Back to Late 2016&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.thenational.ae/uae/tourism/opening-of-louvre-abu-dhabi-pushed-back-to-2016 | publisher = The National (Abu Dhabi) | title= Opening of Louvre Abu Dhabi pushed back to 2016 | date = 2015-10-04| accessdate=2016-11-18|language=en}}&lt;/ref&gt;. У 2016 годзе ўлады Абу-Дабі прызначылі дырэктарам музея француза Мануэля Рабатэ і абвясцілі, што музей адкрыецца ў [[2017|2017 годзе]]&lt;ref name=&quot;Louvre Abu Dhabi 2017&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.thenational.ae/uae/tourism/new-appointments-bring-fresh-hope-to-a-2017-opening-of-louvre-abu-dhabi#full | publisher = The National (Abu Dhabi) | title= New appointments bring fresh hope to a 2017 opening of Louvre Abu Dhabi | date = 2016-09-20| accessdate=2017-01-05|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Louvre Abu Dhabi 2017-2&quot;&gt;{{cite web | url = http://gulfbusiness.com/louvre-abu-dhabi-opening-pushed-back-to-2017-new-director-appointed/ | publisher = Gulf Business | title= Louvre Abu Dhabi opening pushed back to 2017, new director appointed | date = 2016-09-20| accessdate=2017-01-05|language=en}}&lt;/ref&gt;. 6 верасня 2017 года міністр культуры Францыі Франсуаз Нісэн назвала канчатковую дату адкрыцця Луўра ў Абу-Дабі — 11 лістапада таго ж года. На цырымоніі адкрыцця была запланавана прысутнасць высокапастаўленых афіцыйных гасцей на чале з [[Прэзідэнт Францыі|прэзідэнтам Францыі]] [[Эманюэль Макрон|Эманюэлем Макронам]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=A Abou Dhabi, un autre Louvre sort de terre|url=http://www.lemonde.fr/arts/article/2017/09/06/a-abou-dhabi-un-autre-louvre-sort-de-terre_5181605_1655012.html|accessdate=2017-09-06|work=[[Le Monde]]|date=2017-09-06|author=Harry Bellet|language=fr}}&lt;/ref&gt;. 11 лістапада 2017 года музей быў адкрыты для публікі&lt;ref name=&quot;opens&quot; /&gt;; урачыстая цырымонія з удзелам прэзідэнтаў Францыі і ААЭ адбылася 8 лістапада&lt;ref&gt;[http://ru.euronews.com/2017/11/08/french-president-opens-louvre-abu-dhabi В Абу-Даби открылся Лувр]&lt;/ref&gt;.

== Калекцыя ==
Музей паказвае каля 300 экспанатаў&lt;ref name=&quot;linternaite 07-11-17&quot;/&gt; з [[Луўр]]а, [[Цэнтр Пампіду|Цэнтра Жоржа Пампіду]], [[Версаль|Версалю]]&lt;ref name=&quot;rg&quot;&gt;{{cite web| url = https://rg.ru/2008/04/03/oae-muzei.html | publisher = [[Российская газета]] |lang=ru| title= Лувр в пустыне | date = 2008-04-03| accessdate=2016-11-18|language=ru}}&lt;/ref&gt;. У 2014 годзе было абвешчана, што Луўр Абу-Дабі арэндуе ў французскіх музеяў «Цудоўную Феран’еру»&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.thenational.ae/arts-lifestyle/art/louvre-abu-dhabi-to-be-first-museum-in-middle-east-to-show-a-leonardo-da-vinci-painting|title=Louvre Abu Dhabi to be first museum in Middle East to show a Leonardo Da Vinci painting|author=Nick Leech|publisher=The National (Abu Dhabi)|accessdate=2016-11-18|language=en|date=2014-10-12}}&lt;/ref&gt; [[Леанарда да Вінчы]], карціны [[Анры Маціс|Маціса]], аўтапартрэт [[Вінцэнт ван Гог|Ван Гога]], «Напалеона на перавале Сен-Бернар» [[Жак-Луі Давід|Жака-Луі Давіда]], «Вакзал Сен-Лазар» [[Клод Манэ|Клода Манэ]]&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.thenational.ae/arts-lifestyle/art/van-gogh-manet-monet-and-matisse-among-artworks-to-be-lent-to-louvre-abu-dhabi#full|title=Van Gogh, Manet, Monet and Matisse among artworks to be lent to Louvre Abu Dhabi|author=Anna Seaman|publisher=The National (Abu Dhabi)|accessdate=2016-11-19|date=2014-10-12}}&lt;/ref&gt;.

Таксама ў музеі існуюць тэматычныя залы, дзе выстаўлены старажытнасці розных краін: [[Кітай | Кітая]], [[Індыя | Індыі]], [[Ірак]]а, [[Рэспубліка Конга | Конга]] і г. д. У музеі прадстаўлены побач рэлігійныя прадметы розных культур: старонка з «[[Блакітны Каран|Блакітнага Карана]]» IX стагоддзя, [[емен]]ская [[Тора]] 1498 года і дзве [[Готыка | гатычныя]] [[Біблія | Бібліі]] XIII стагоддзя. Іншыя музеі арабскіх краін пазычылі Луўру Абу-Дабі 28 значных экспанатаў, у тым ліку {{нп5|Статуі Айн-Газаля|двухгаловы бюст з Айн-Газаля|ru|Статуи Айн-Газаля}} ([[Іарданія]], 6000 г. да н. э.), каля 400 [[дырхем]]аў з [[Аман]]а і каменную прыладу з [[Саудаўская Аравія| Саудаўскай Аравіі]] ({{num | 350000 |гадоў да н. э.}}). Музей называюць першым у арабскім свеце універсальным музеем&lt;ref name=&quot;linternaite 07-11-17&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.reuters.com/article/us-emirates-louvre/east-meets-west-as-louvre-abu-dhabi-opens-in-the-gulf-idUSKBN1D719F|title=East meets West as Louvre Abu Dhabi opens in the Gulf|author=Stanley Carvalho|language=en|work=[[Reuters]]|accessdate=2019-11-15|date=2017-11-07}}&lt;/ref&gt;.

== Кошт ==
Кошт будаўніцтва будынка Луўра Абу-Дабі ацэньваюць у 83—107 мільёнаў [[еўра]]&lt;ref name=&quot;nytimes-abudhabi&quot;&gt;{{cite web | url = https://www.nytimes.com/2007/03/07/arts/design/07louv.html | publisher = [[The New York Times]] | title= The Louvre’s Art: Priceless. The Louvre’s Name: Expensive | author = Alan Riding | date = 2007-03-07| accessdate=2016-11-18|language=en}}&lt;/ref&gt;.

Парыжскі Луўр у асобе агенцтва France-Muséums абавязваецца на працягу 30 гадоў аказваць кансультацыйныя паслугі, здаваць у арэнду прадметы мастацтва і даць права да 2037 года выкарыстоўваць брэнд ''Луўр'' — усё гэта абышлося стваральнікам музея прыкладна ў мільярд еўра&lt;ref name=&quot;linternaite 07-11-17&quot;&gt;{{cite web|title=Matisse rencontre George Washington au Louvre Abu Dhabi|url=http://www.linternaute.com/actualite/depeche/afp/17/1761099/matisse-rencontre-george-washington-au-louvre-abu-dhabi.shtml|date=2017-11-07|work=Linternaute|accessdate=2017-11-07|language=fr}}{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;.

== Крытыка ==
Рашэнне аб будаўніцтве Луўра Абу-Дабі і перадачы яму карцін з калекцый французскіх музеяў выклікала крытыку сярод некаторых дзеячаў мастацтва [[Францыя | Францыі]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2007/01/09/arts/09arts.html?_r=1&amp;ref=arts&amp;oref=slogin|title=Arts, Briefly|last=Van Gelder|first=Lawrence|date=2007-01-09|publisher=[[The New York Times]]|accessdate=2016-11-18|language=en}}&lt;/ref&gt;. 4700 экспертаў па музеях, археолагаў і гісторыкаў мастацтва падпісалі петыцыю, у якой заяўлена, што «[французскія] музеі не прадаюцца»&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/6421205.stm|title=Gulf Louvre deal riles French art world |last=Astier|first=Henri|date=2007-03-07|publisher=[[BBC News]]|accessdate=accessdate=2016-11-19|language=en}}&lt;/ref&gt;.

Таксама выказваліся абвінавачванні ў эксплуатацыі рабочых, якія будуюць музей. Напрыклад, газета [[The Guardian]] назвала ўмовы працы будаўнікоў «сучасным рабствам»&lt;ref&gt;Carrick, Glenn and David Batty. [https://www.theguardian.com/world/2013/dec/22/abu-dhabi-happiness-island-misery «In Abu Dhabi, they call it Happiness Island. But for the migrant workers, it is a place of misery»], ''The Guardian'', 21 December 2013, accessed 30 June 2014; Batty, David. [https://www.theguardian.com/world/2013/dec/22/abu-dhabi-migrant-workers-conditions-shame-west «Conditions for Abu Dhabi’s migrant workers 'shame the west'»], ''The Guardian'', 21 December 2013, accessed 30 June 2014; Batty, David. [https://www.theguardian.com/world/2013/dec/22/uae-migrant-workers-exploitation-emirate-criticised «Campaigners criticise UAE for failing to tackle exploitation of migrant workers»], ''The Guardian'', 22 December 2013, accessed 30 June 2014&lt;/ref&gt;.

{{Зноскі}}

== Спасылкі ==
{{Commons category|Louvre Abu Dhabi}}
* [http://louvreabudhabi.ae Афіцыйны сайт Луўра Абу-Дабі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220306104042/http://louvreabudhabi.ae/ |date=6 сакавіка 2022 }}
* [https://ria.ru/culture/20130110/917582817.html Артыкул на сайце РИА Новости]
* [https://rg.ru/2008/04/03/oae-muzei.html Артыкул у Расійскай газеце]
* [https://www.nytimes.com/2007/03/07/arts/design/07louv.html?_r=1&amp;oref=slogin Артыкул у The New York Times]
* {{YouTube|KzNKaV8P4aQ|Афіцыйны таймлапс-ролік будаўніцтва музея}}

{{вонкавыя спасылкі}}

[[Катэгорыя:Культура Аб’яднаных Арабскіх Эміратаў]]
[[Катэгорыя:Абу-Дабі]]
[[Катэгорыя:Мастацкія музеі]]</text>
      <sha1>npw0vgjl5cswjos0u1wfyqddqqyql7j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Партал:Актуальныя падзеі/Апошнія падзеі</title>
    <ns>100</ns>
    <id>540543</id>
    <revision>
      <id>5152615</id>
      <parentid>5146854</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T13:09:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5152615</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="266" sha1="c0gnl22lqkg8xu75om5e4rtonxlsi10" xml:space="preserve">* [[7 чэрвеня]]: Адбыліся парламенцкія выбары ў [[Арменія|Арменіі]].

__NOTOC__''Гл. таксама: [[Партал:Актуальныя падзеі/Апошнія падзеі/Архіў|Архіў]]''

{{reflist}}</text>
      <sha1>c0gnl22lqkg8xu75om5e4rtonxlsi10</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>24 канал</title>
    <ns>0</ns>
    <id>557287</id>
    <revision>
      <id>5152838</id>
      <parentid>4875751</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T10:36:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5152838</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32477" sha1="ce71djoxycfqb7glm71zqsrcd84gw8j" xml:space="preserve">{{Тэлеканал
| назва        = Тэлеканал «24»
| лагатып      = [[Файл:24 Kanal logo.svg|170пкс]]
| краіна       = [[Украіна]]
| вяшчанне     = Украіна
| створаны     = {{Дата пачатку|1|3|2006|1}}
| заснавальнік = [[Андрэй Іванавіч Садавы|Андрэй Садавы]]
| уладальнік   = {{нп5|Люкс (кампанія)|ТРК «Люкс»|ru|ТРК «Люкс»}} (Андрэй Садавы)
| кіраўніцтва  = {{Артыкул у іншым раздзеле|Раман Андрэйка||uk|Андрейко Роман Богданович}}
| слоган       = Мяняем краіну да лепшага ({{lang-uk|Змінюємо країну на краще}})
| сайт         = [http://www.24tv.ua www.24tv.ua]
}}
'''24 Канал''' — першы [[Украінская мова|ўкраінскамоўны]] кругласутачны прыватны [[тэлеканал]] навін&lt;ref&gt;{{Cite web|title=YouTube|url=https://uazmi.org/video/channel/UCEC4D0dTTJr_EEnEJz15hnQ|accessdate=2019-08-01|language=uk|archive-date=1 жніўня 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190801072026/https://uazmi.org/video/channel/UCEC4D0dTTJr_EEnEJz15hnQ|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

З самага пачатку эфіру прысутнічала назва '''«тэлеканал навін 24'''», пазней гэта фраза была скарочана да цяперашняй назвы «'''24 канал'''», якая выкарыстоўваецца ў абноўленым лагатыпе кампаніі і на афіцыйным сайце тэлеканала «''24tv.ua''».

Уваходзіць у склад медыяхолдынгу [[ТРК «Люкс»]], які належыць Кацярыне Кіт-Садовай&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Дружина Андрія Садового повідомила, що заробляє більше за чоловіка|url=https://nv.ua/ukr/ukraine/events/druzhina-andriya-sadovogo-povidomila-shcho-zaroblyaye-bilshe-za-cholovika-50011885.html|accessdate=2019-08-01|language=uk}}&lt;/ref&gt;. Навіны палітыкі, эканомікі, шоу-бізнесу, спорту абнаўляюцца ў прамым эфіры. Эфір па ўсёй Украіне &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Реклама на 24 каналі|url=https://leosvit.com/srv/tv/reklama_24_kanal|accessdate=2019-08-01|language=uk}}&lt;/ref&gt;.

== Асаблівасці канала ==
24 Канал заснаваны 1 сакавіка 2006 года старшынёй [[Грамадскае аб’яднанне|грамадскага аб’яднання]] {{нп5|Самадапамога|«Самадапамога»|ru|Самопомощь (объединение)}} Андрэем Садавым напярэдадні абрання [[мэр]]ам [[Львоў|Львова]]&lt;ref&gt;{{Cite web|author=Вольга Гарапучык|title=Андрэй Садавы — украінскі палітык, за якім варта сачыць|url=http://www.ideaby.org/sadavy-ukrainian-politician-to-watch|publisher=Часопіс «Ідэя»|date=28 лістапада 2014|accessdate=12 жніўня 2015|archive-date=18 лютага 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150218221234/http://ideaby.org/sadavy-ukrainian-politician-to-watch|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. З’яўляецца першым ва Украіне ''кругласутачным'' навіновым тэлеканалам.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Загальна інформація - Телеканал новин 24|url=https://24tv.ua/general_info|accessdate=2019-08-01|language=uk}}&lt;/ref&gt;. Сярэднесутачная доля складае 1,1&amp;nbsp;%, рэйтынг&amp;nbsp;— 0,17&amp;nbsp;% (панэль 50+, паводле даных [[Nielsen Holdings|Neelsen]]) &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=Загальна інформація — Телеканал новин 24|url=https://24tv.ua/general_info|accessdate=2019-08-01|language=uk}}&lt;/ref&gt;.

Восенню 2009 года канал быў рэбрэндыгаваны і змяніў дызайн з аранжавага і чорнага колераў на чырвоны, белы і серабрысты.

24 Канал падае навіны ў інфармацыйных блоках: апошнія падзеі на палітычнай арэне Украіны і свету, навіны эканомікі, спорту, шоу-бізнесу, тэхналогій, аўтамабіляў, турызму і г.д. Акрамя таго, глядач атрымлівае інфармацыю пра надвор’е, курсы валют&lt;ref&gt;{{Cite web|title=24 Канал|url=https://www.youtube.com/channel/UCEC4D0dTTJr_EEnEJz15hnQ|accessdate=2019-08-01|language=uk}}&lt;/ref&gt;.

Да 2014 года асвятленне навін праводзілася ў форме чытанняў дыктарам навін. З 2014 года канал змяніў свой фармат, увёўшы пастаянных вядучых і павялічыўшы колькасць інфармацыйна-аналітычных праграм і шоу.

27 чэрвеня 2017 года каля 14:00 на канале адбылася хакерская атака віруса Petya, у выніку якой на некаторы час прыпынілі працу тэлеканал і яго сайт ''24tv.ua''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://24tv.ua/hakerska_ataka_tag5629/newsfrom72/|title=Хакерська атака|last=24tv.ua|accessdate=2017-07-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.pravda.com.ua/news/2017/06/27/7148069/|title=Через масштабну вірусну атаку не працюють банки, медіа, сервіси|accessdate=2017-07-02|language=uk}}&lt;/ref&gt;. У наступныя дні тэлеканал паступова аднавіў вяшчанне, што было заўважна ў эфіры.

Тэлеканал можна глядзець анлайн на сайце або на мабільным тэлефоне праз дадатак «Навіны 24» (з AppStore для iPhone і з Google Play Market для Android). 24 канал першым ва Украіне стварыў і ўкараніў тэлевізійныя дадаткі са Smart TV для Samsung, LG і Dune HD.

Улетку 2010 года на афіцыйным сайце канала быў запушчаны сайт [[Football 24]], які адсочвае футбольныя навіны з Украіны, Англіі, Іспаніі, Італіі, Германіі і міжнародных еўрапейскіх турніраў&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|title=Новини футболу Італії - останні новини чемпіонату Італії на Футбол 24|url=https://football24.ua/italiya_championat_tag50822/|accessdate=2019-08-01|last=football24.ua|language=uk}}&lt;/ref&gt;.

У канала ёсць яшчэ адзін братэрскі праект&amp;nbsp;— Радыё Максімум і&amp;nbsp;інфармацыйна-аналітычны рэсурс Zaxid.net.

== Змест эфіру ==
'''Выпускі навін''' выходзяць у працоўныя дні кожную гадзіну раніцай і кожныя дзве гадзіны&amp;nbsp;— днём і ўвечары з 7 да 22. Навіны ў выходныя выходзяць кожныя дзве гадзіны з 9 да 21. Вядучыя ранішніх перадач&amp;nbsp;— Аляксей Пячый і Юлія Каліноўская, Ягор Скарына і Караліна Кароль, штатныя&amp;nbsp;— Таццяна Кругавая і Дар’я Кудзімава. Вячэрні блок складаецца з аўтарскіх праектаў Арцёма Аўдзіенкі і іншых вядучых канала. Увогуле канал быў першым, хто адмовіўся ад «класічных» выпускаў навін на карысць прадстаўлення аўтарам інфармацыі з ацэнкай падзей і аналізам.

На тэлеканале выходзіць мноства аўтарскіх тэматычных блогаў вядомых і аўтарытэтных журналістаў і спецыялістаў у розных галінах.

'''Пра галоўнае''' (Про головне): 20-хвілінная праграма, у якой двое вядучых раскладваюць па палічках галоўныя падзеі дня разам з экспертамі і топ-ньюсмейкерамі. Вядучыя Леся Вакулюк і Аляксей Пячый, Таццяна Кругавая і Ягор Скарына.

== Відэаблогеры ==
Улетку 2017 года тэлеканал стаў пляцоўкай для відэаблогераў&amp;nbsp;— журналістаў і экспертаў у розных галінах, якія мелі магчымасць падзяліцца сваімі думкамі і ведамі з шырокай тэлевізійнай аўдыторыяй&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Телеканал «24» запустив серію відеоблогів. Серед ведучих – Лещенко, Гнап, Шабунін, Бігус та інші|url=https://detector.media/production/article/128703/2017-08-07-telekanal-24-zapustiv-seriyu-videoblogiv-sered-veduchikh-leshchenko-gnap-shabunin-bigus-ta-inshi/|date=2017-08-07|accessdate=2019-12-08|language=uk|first=Мар’яна|last=Закусило}}&lt;/ref&gt;:

* [https://www.youtube.com/playlist?list=PL9o6bQUWYNvIic3uYlFvEntEKdAQ5_glE '''(Без)коштовна медицина''']&amp;nbsp;— блог народнай дэпутаткі IX склікання Аляксандры Усцінавай, члена праўлення Цэнтра барацьбы з карупцыяй. Аналіз сістэмы аховы здароўя з пункту гледжання дзеяча па барацьбе з карупцыяй: пра скандальныя прызначэнні, прыбытак на пацыентах і несумленныя пакупкі.
* [https://www.youtube.com/playlist?list=PL9o6bQUWYNvK1HUMCbajcPzje5hYYggaZ '''Informnapalm''']&amp;nbsp;— валанцёрскі праект па інфармаванні шырокай грамадскасці аб расійскай тэрарыстычнай агрэсіі супраць Украіны. Кіраўнік праекта&amp;nbsp;— Раман Бурко, вядучы&amp;nbsp;— Міхаіл Макарук.
* [https://www.youtube.com/playlist?list=PL9o6bQUWYNvKumBJyEDH1p5IQwzdI6TzC '''VETERANO блог&amp;nbsp;''']&amp;nbsp;— ветэран АТА Леанід Астальцаў, украінскі вайсковец і бізнесмен, малодшы сяржант [[Узброеныя Сілы Украіны|Узброеных сіл Украіны]], аналізуе гарачыя тэмы ўкраінскай палітыкі. Як спецыяліст ён звяртае асаблівую ўвагу на ваенныя тэмы.
* '''[https://www.youtube.com/playlist?list=PL9o6bQUWYNvKisqhqKZ18ekXqOgw_7fCU Антикорупційний майдан]'''&amp;nbsp;— актывістка па барацьбе з карупцыяй Аляксандра Дрык аналізуе заканадаўчыя змены, накіраваныя на барацьбу з карупцыяй і схемамі ва Украіне.
* '''[https://www.youtube.com/playlist?list=PL9o6bQUWYNvK8muNU46IwA2MvuseuHqQw Голобородько]'''&amp;nbsp;— аўтар і вядучы&amp;nbsp;— журналіст Антон Галабародзька&lt;ref&gt;{{Cite web|title=На 24-му каналі запустять проект «Голобородько»|url=https://detector.media/production/article/168054/2019-06-12-na-24-mu-kanali-zapustyat-proekt-goloborodko/|accessdate=2019-12-08|language=uk}}&lt;/ref&gt;, сапраўдны цёзка героя серыяла «[[Слуга народу (партыя)|Слуга народа]]» Васіля Галабародзькі. Ён аналізуе дзеянні і рашэнні прэзідэнта і яго партыі, параўноўвае іх з дзеяннямі серыйнага персанажа, якога сыграў [[Уладзімір Аляксандравіч Зяленскі|Уладзімір Зяленскі]].
* '''[https://www.youtube.com/playlist?list=PL9o6bQUWYNvLtTFwiVKY6Hpk7YaoJucsK Безумный мир]'''&amp;nbsp;— блог эксперта па міжнароднай палітыцы Івана Якавіны. Аналізуе сусветныя падзеі і прагназуе іх магчымы ўплыў на Украіну.
* '''[https://www.youtube.com/playlist?list=PL9o6bQUWYNvLPpZv9wAwqaCaLowHILw89 Грані правди&amp;nbsp;]'''&amp;nbsp;— відэаблог журналіста і публіцыста Паўла Казарына пра палітыку. У прыватнасці, у аб’ектыве аўтара&amp;nbsp;— адносіны паміж Украінай і Расіяй і ўнутраная палітыка ў гэтых дзяржавах.
* '''[https://www.youtube.com/playlist?list=PL9o6bQUWYNvJMb-b_2ka_s04-ejmp5zgf Недиванна сотня]'''&amp;nbsp;— два вядучыя&amp;nbsp;— добраахвотнік батальёнаў «Січаслаў» і «Дняпро-1» Яўген Назаранка і кулямётчык, старшы стралок 30-й асобнай механізаванай брыгады Леанід Астальцаў&amp;nbsp;— на канапэ перад тэлевізарам яны глядзяць навіны і даюць ім свае каментарыі.
* '''[https://www.youtube.com/playlist?list=PL9o6bQUWYNvLSVSybsHgg8UzbI5q4SSSG Політична кухня]'''&amp;nbsp;— відэаблог журналісткі Ганны Калюжнай, які яна вядзе са сцен Вярхоўнай Рады. Аўтарка аналізуе дзейнасць парламента, распавядае пра заканадаўчыя ініцыятывы дэпутатаў і прэзідэнта.
* '''[https://www.youtube.com/playlist?list=PL9o6bQUWYNvKejzvt2yclyZfJ-461xHB4 Право на гідність]'''&amp;nbsp;— кіраўнік Цэнтра па барацьбе з карупцыяй Віталь Шабунін аналізуе дзейнасць улады, звяртае ўвагу на супярэчлівыя дзеянні чыноўнікаў і распавядае пра закулісныя дамоўленасці.
* '''[https://www.youtube.com/playlist?list=PL9o6bQUWYNvLX5jNrxI6LLI2-8t61Y5ql Право на правду]'''&amp;nbsp;— відэаблог журналіста і экс-дэпутата Дзмітрыя Гнапа, у якім ён аналізуе рэзанансныя і гучныя падзеі ва Украіне.
* '''[https://www.youtube.com/playlist?list=PL9o6bQUWYNvKe-upGtEEBVgpWMpYlXd4u Правосуддя по-новому]'''&amp;nbsp;— Раман Маселка, юрыст і грамадскі дзеяч, эксперт Судовай групы рэанімацыйнага пакета рэформ, аналізуе новыя законы і змены, якія яны ўносяць у жыццё ўкраінцаў. Аўтар таксама звяртае ўвагу на карупцыйныя скандалы ў судовай сістэме.
* '''[https://www.youtube.com/playlist?list=PL9o6bQUWYNvIdr0SM0yU4OEEOQV4JorVa Фінансова грамотність]'''&amp;nbsp;— эканаміст Сяргей Фурса аналізуе падзеі ў эканамічнай сферы Украіны.
* '''[https://www.youtube.com/playlist?list=PL9o6bQUWYNvKVclqrJOGDQCjQqZ_7lFr4 Хроніки неоголошеної війни]'''&amp;nbsp;— відэаблог валанцёра і грамадскага дзеяча Віталя Дэйнегі пра палітыку Украіны. У дадатак да блога Віталь Дайнега таксама бярэ інтэрв’ю ў вядомых украінскіх палітыкаў ці грамадскіх дзеячаў.
* '''[https://www.youtube.com/playlist?list=PL9o6bQUWYNvLV7m3tATsU1Fodjy7ZGxXM Чесна політика]'''&amp;nbsp;— відэаблог журналіста і экс-дэпутата Сяргея Лешчанкі, у якім ён аналізуе падзеі ўкраінскай палітыкі.&amp;nbsp;

== Інфармацыйна-аналітычныя праграмы і ток-шоў &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://24tv.ua/programi_tag1161/|title=Праграмы|last=24tv.ua|website=Тэлеканал навін 24|accessdate=2017-05-30|language=uk}}&lt;/ref&gt; ==
* '''Про Новини'''&amp;nbsp;— аўтарская праграма вядучага Арцёма Аўдзіенкі, у якой ён суб’ектыўна распавядае пра найбольш важныя і рэзанансныя падзеі.
* [[:uk:Наші_гроші_з_Денисом_Бігусом|'''Наші гроші''']] — тэлепраграма журналісцкіх расследаванняў, якая выкрывае карупцыйныя схемы ўкраінскіх чыноўнікаў. Аўтар ідэі, рэдактар і вядучы Дзяніс Бігус.
* '''Міністри в краватках і без'''&amp;nbsp;— інтэрв’ю з кіраўнікамі міністэрстваў. Вядучая праграмы — Алёна Чарнецкая.
* '''Он воно як'''&amp;nbsp;— аналітычная праграма, у якой вядучыя Аліса Юрчанка і Дзяніс Бігус размаўляюць з палітыкамі і чыноўнікамі і аналізуюць падзеі ва Украіне.
* '''Після всього''' з вядучым Дзмітрыем Гнапам&amp;nbsp;— аналіз самых рэзанансных навін Украіны. Аналіз наяўнай афіцыйнай інфармацыі і меркаванняў непасрэдных удзельнікаў падзей.
* '''Політична анатомія'''&amp;nbsp;— ток-шоў, якое выходзіць у эфір кожны чацвер. Вядучыя праграмы: палітык, грамадскі дзеяч і палітычны эксперт, былы кіраўнік Адміністрацыі прэзідэнта Алег Рыбачук і журналіст Арцём Аўдзіенка. Чатыры запрошаныя дакладчыкі падрабязна аналізуюць асноўныя падзеі тыдня ў фармаце канструктыўнай дыскусіі.
* '''Складні питання&amp;nbsp;'''— праграма, у якой юрыст і экс-дэпутат Таццяна Астрыкава разам з гасцямі аналізуе палітычныя і сацыяльна-эканамічныя падзеі ва Украіне.
* '''[[Схемы: карупцыя ў дэталях|Схеми]]'''&amp;nbsp;— штотыднёвая тэлепраграма, прысвечаная журналісцкім расследаванням і аналізу карупцыі. Аўтар ідэі, рэдактарка і вядучая праграмы&amp;nbsp;— журналіст-даследчык Наталка Сядлецкая.
* '''Честь і Нечесть'''&amp;nbsp;— праграма з галоўным рэдактарам сайта Нашы грошы Алексай Шалайскім і экспертам рэанімацыйнага пакета рэформаў Міхайлам Жарнаковым. Разам з запрошанымі гасцямі аўтары распавядаюць пра судовую сістэму Украіны.
* '''Що це було?''' — праграма Сергея Лешчанкі і Яўгеніі Матарэўскай, у якой яны разам з запрошанымі гасцямі аналізуюць галоўныя падзеі ўкраінскай палітыкі. Выходзіць кожную сераду ўвечары.
* '''[[:uk:Голос_Америки|Голос Америки]]'''&amp;nbsp;— праграма са студыі Voice Of America у Вашынгтоне. Акрамя міжнародных і амерыканскіх навін, украінская служба асвятляе асноўныя падзеі ва Украіне, палітыку ЗША ў дачыненні да Украіны, навіны ўкраінскай дыяспары, дае магчымасць выказацца ўкраінскім і амерыканскім палітыкам, дыпламатам, грамадскім дзеячам і іншым.
* '''[[Крым.Рэаліі]]'''&amp;nbsp;— штотыднёвая праграма ад [[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода|Радыё Свабода]] для 24-га канала. Праект пачаўся ў сакавіку 2014 года, адразу пасля [[Анексія Крыма Расіяй|анексіі Крымскага паўвострава Расіяй]]. Накіраваны на непрадузятае паведамленне гледачоў навінамі пра Крым і яго жыхароў пад уладай Расійскай Федэрацыі.

== Пазнавальныя і забаўляльныя праграмы ==

* '''120/80'''&amp;nbsp;— навукова-адукацыйная праграма пра здароўе.
* '''Зірки на тарілці'''&amp;nbsp;— праграма пра харчаванне і лад жыцця вядомых тэлезорак, спартсменаў і палітыкаў.
* '''Авто24'''&amp;nbsp;— праграма для аўтамабілістаў Сяргея Валошчанкі.
* '''Спорт навиворіт'''&amp;nbsp;— розныя факты пра сусветных і ўкраінскіх спартсменаў.
* '''[https://www.youtube.com/playlist?list=PL9o6bQUWYNvJavl_4DlhRGT2mqJ-RGFWZ Вєсті Кремля]'''&amp;nbsp;— сатырычная праграма пра тое, што адбываецца ў Расіі. Высмейвае абсурднасць расійскай улады.
* '''[https://www.youtube.com/watch?v=y6oEp0u9Yfg&amp;list=PLVydPLnx6QxPRnHo7tXMtj18MNKtc4w1g Вєсті. UA]'''&amp;nbsp;— сатырычная праграма, якая высмейвае скандальных украінскіх палітыкаў і чыноўнікаў і абмяркоўвае вясёлыя актуальныя падзеі.
* '''Зроблено в Україні'''&amp;nbsp;— праект пра людзей, якіх ведаюць далёка за межамі Украіны дзякуючы іх вынаходніцтвам, мастацкім творам ці ўчынкам.
* '''Пліч-о-пліч'''&amp;nbsp;— праграма пра паспяховае развіццё абшчын у рэгіёнах Украіны.
* '''Корпорації світу'''&amp;nbsp;— гісторыі гіганцкіх прадпрыемстваў і іх поспех.
* '''Мафії світу'''&amp;nbsp;— праграма пра злачынныя групоўкі свету.
* '''Нація героїв'''&amp;nbsp;— пазнавальны праект пра гісторыю Украіны.
* '''Одна історія'''&amp;nbsp;— кароткія інфармацыйныя відэа пра важныя сусветныя падзеі мінулага.
* '''Рекрут. UA'''&amp;nbsp;— серыя перадач пра ўкраінскую армію. Яна мае тры аддзелы: Рэкрут. Дэсант, Рэкрут. SOF, Рэкрут. Марская пяхота.
* '''Техніка війни'''&amp;nbsp;— адукацыйная праграма, створаная ў супрацоўніцтве з Ваенным тэлебачаннем па ўзбраенні ўкраінскай арміі.
* '''Фактор безпеки'''&amp;nbsp;— праграма па грамадскай бяспецы, дзейнасці ваенных арганізацый і міжнародных узброеных канфліктах.
* '''Диктатори'''&amp;nbsp;— кароткія відэаролікі пра сусветных лідараў, якія звярталіся да аўтарытарнага кіравання.
* '''Згадати все'''&amp;nbsp;— гісторыка-забаўляльная праграма пра рэаліі жыцця і побыт СССР, а таксама пра гістарычныя падзеі таго часу.
* '''Конфлікти'''&amp;nbsp;— агляд прычын ваенных канфліктаў, асобных баёў і ўзбраення.
* '''Кома'''&amp;nbsp;— кароткія інфармацыйныя відэа пра палітыку, культуру і эканоміку.
* '''Наші'''&amp;nbsp;— праграма, якая распавядае пра топ-5 самых вядомых украінцаў у пэўнай сферы.
* '''НАШІ.Перші'''&amp;nbsp;— праграма пра ўкраінцаў, якія заваявалі сусветную вядомасць сваімі ўчынкамі ці рэкордамі.

== Пакрыццё ==
Тэхнічнае пакрыццё тэрыторыі Украіны&amp;nbsp;— 87&amp;nbsp;% &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; .

'''Эфірнае вяшчанне:''' Львоў і вобласць, Івана-Франкоўск і вобласць, Цярнопаль і вобласць, Хмяльніцкі і вобласць, Канатоп і Сумская вобласць, Луганск, Севастопаль, Еўпаторыя, Нежын.

'''Кабельнае вяшчанне''': ва ўсіх буйных гарадах Украіны.

'''Аналагавае вяшчанне ў сетках кабельнага тэлебачання:''' Алчэўск, Антрацыт, Бахмут, Белая Царква, Белгарад-Днястроўскі, Бярдзічаў, Бярдзянск, Бравары, Бранка, Вінніца, Гарышні Плаўні, Горлаўка, Дзімітрыў, Днепр, Данецк, Драгабыч, Энергадар, Еўпаторыя, Янакіева, Жытомір, Запарожжа, Івана-Франкоўск, Ізмаіл, Ізюм, Калуш, Камянец-Падольскі, Камянское, Керч, Кіеў, Ковель, Каломія, Канатоп, Карасцень, Чырвонаград, Крэменчук, Крывы Рог, Кролявец, Крапіўніцкі, Лісічанск, Лазавая, Луганск, Луцк, Львоў, Макееўка, Марыупаль, Мукачава, Ніжын, Мікалаеў, Нікапаль, Навамаскоўск, Адэса, Александрыя, Паўлаград, Палтава, Прылукі, Ровенкі, Роўна, Свярдлоўск, Севастопаль, Севераданецк, Сімферопаль, Славянск, Сміла, Сняжное, Стаханаў, Стрый, Сумы, Цярнопаль, Ужгарад, Умань, Феадосія, Харцызск, Харкаў, Херсон, Хмяльніцкі, Чаркасы, Чарнігаў, Чарнаўцы, Чарнаморск, Шахтарск, Шостка.

З мая [[2007]] года тэлеканал «24» быў уключаны ў кабельныя сеткі [[Эстонія|Эстоніі]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Державний комітет телебачення і радіомовлення України|url=http://comin.kmu.gov.ua/control/uk/publish/article?art_id=67458&amp;cat_id=33909|accessdate=2019-08-01|language=uk|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190801072028/http://comin.kmu.gov.ua/control/uk/publish/article%3Fart_id%3D67458%26cat_id%3D33909|archivedate=1 жніўня 2019|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

'''Лічбавае вяшчанне ў сетках кабельнага тэлебачання:''' Адэса, Крывы Рог, Данецк, Жытомір, Кіеў, Белая Царква, Обухіў, Днепр, Севастопаль, Сімферопаль, Луганск, Львоў, Мікалаеў, Харкаў, Цярнопаль, Сумы, Крэменчук, Ізмаіл, Севераданецк, Чарноморск.

'''IPTV вяшчанне ў сетках кабельнага тэлебачання:''' Львоў, Харкаў, Адэса, Луганск, Кіеў, Марыупаль, Днепр, Данецк, Палтава, Сумы, Вінніца.

Ёсць мабільныя дадаткі для [[Android]] і [[iOS]] для прагляду навін на мабільных прыладах&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Пакет Стартовий. Телеканали в пакетах Інтерактивного TV від Укртелеком. Широкий вибір каналів телебачення.|url=https://new.ukrtelecom.ua/tv/startoviy.html|accessdate=2019-08-01|language=uk|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190801072031/https://new.ukrtelecom.ua/tv/startoviy.html|archivedate=1 жніўня 2019|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== Спадарожнікавая трансляцыя ==
* Спадарожнік&amp;nbsp;— Amos 3/7
* Арбітальная пазіцыя&amp;nbsp;— 4°W
* Частата&amp;nbsp;— 11175 МГц
* Палярызацыя&amp;nbsp;— гарызантальная (H)
* SR&amp;nbsp;— 30000
* FTA (Free To Air)
* FEC&amp;nbsp;— 3/4 &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;

== Сайт 24 канала ==
Сайт навін тэлеканала быў адкрыты ў кастрычніку 2008 года. Галоўны рэдактар сайта&amp;nbsp;— Вольга Кансевіч. Сайт рэгулярна ўваходзіць у топ-5 самых папулярных інфармацыйных парталаў Украіны, а таксама ў топ-20 найбольш наведвальных ва Украіне&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Рейтинг популярных сайтов за ноябрь 2019 {{!}} Kantar Україна|url=https://tns-ua.com/news/reyting-populyarnih-saytiv-za-listopad-2019|accessdate=2019-12-08|language=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191208180453/https://tns-ua.com/news/reyting-populyarnih-saytiv-za-listopad-2019|archivedate=8 снежня 2019|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

Улетку 2010 года на базе афіцыйнага сайта канала быў запушчаны сайт [[Football 24]], які адсочвае футбольныя навіны з Украіны, Англіі, Іспаніі, Італіі, Германіі і міжнародных еўрапейскіх турніраў&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;.

У канала ёсць яшчэ адзін братэрскі праект&amp;nbsp;— Радыё Максімум і інфармацыйна-аналітычны рэсурс Zaxid.net.

== Гл. таксама ==
* Радыё [[Люкс ФМ]]

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* {{Афіцыйны сайт|24tv.ua}} {{Ref-ru}} {{Ref-uk}}
* {{Cite web|url=https://www.youtube.com/embed/63fY-fBsu1c?autoplay=1|title=Эфір анлайн|author=|date=3 ліпеня 2015|publisher=Тэлеканал «24»|lang=uk|accessdate=12 жніўня 2015}}
* [https://be-by.facebook.com/news24ukraine Старонка ў Фэйсбуку]

[[Катэгорыя:Тэлеканалы]]
[[Катэгорыя:Арганізацыі Украіны]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 2006 годзе]]
[[Катэгорыя:Кіеў]]
[[Катэгорыя:Кругласутачныя тэлеканалы]]</text>
      <sha1>ce71djoxycfqb7glm71zqsrcd84gw8j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Анатоль Мікалаевіч Хутаранскі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>564765</id>
    <revision>
      <id>5152885</id>
      <parentid>5041217</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T11:46:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Autumndancer</username>
        <id>168015</id>
      </contributor>
      <comment>/* Памяць */ вікіфікацыя</comment>
      <origin>5152885</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10094" sha1="nisabbuauzcdqhww4nfy7jlz55kskal" xml:space="preserve">{{Ваенны дзеяч
|імя              = Анатоль Мікалаевіч Хутаранскі
|арыгінал імя     = 
|дата нараджэння  = 
|месца нараджэння = 
|дата смерці      = 
|месца смерці     = 
|выява            = 
|шырыня           = 
|апісанне выявы   = 
|мянушка          = 
|прыналежнасць    = {{Сцягафікацыя|СССР}}
|гады службы      = [[1941]]—[[1943]]
|званне           = {{СССР, Старшы лейтэнант}}
|род войскаў      = [[танкавыя войскі]]
|камандаваў       = 
|часць            = 
|бітвы            = [[Вялікая Айчынная вайна]]
|узнагароды       = {{{!}}
{{!}} {{Медаль Залатая Зорка}}
{{!}}}
{{{!}}
{{!}} {{Ордэн Леніна}}{{!!}}{{Ордэн Чырвонай Зоркі}}
{{!}}}
|сувязі           = 
|у адстаўцы       = 
}}
'''Анатоль Мікалаевіч Хутаранскі''' ([[15 верасня]] [[1919]], Томашпіль, цяпер [[Вінніцкая вобласць]], [[Украіна]] — [[21 лістапада]] [[1943]], Новае Жыццё, [[Гомельская вобласць]], сёння [[Беларусь|Рэспубліка Беларусь]]) — савецкі вайсковец, удзельнік [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], камандзір роты 253-га асобнага танкавага палка 11-й арміі [[Беларускі фронт (1943)|Беларускага фронту]], [[старшы лейтэнант]], [[Герой Савецкага Саюза]] (пасмяротна).

== Біяграфія ==
Анатоль Мікалаевіч Хутаранскі нарадзіўся [[15 верасня]] [[1919]] года ў сям’і служачага ў мястэчку Тамашпіль Тамашпільскай воласці Ямпальскага павета [[Падольская губерня|Падольскай губерні]] [[Украінская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Украінскай Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі]], цяпер пасёлак гарадскога тыпу, адміністрацыйны цэнтр [[Тамашпільскі раён|Тамашпільскага раёна]] [[Вінніцкая вобласць|Вінніцкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. [[Украінцы|Украінец]]. Бацька Мікалай Якаўлевіч Хутаранскі памёр у сакавіку 1974 года&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://gp.by/category/society/news10907.html |title=«Правда Гомель» — «Гомельская праўда». Мертвым не больно? |access-date=28 чэрвеня 2018 |archive-date=3 кастрычніка 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171003225435/http://gp.by/category/society/news10907.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

У дзяцінстве пераехаў з сям’ёй у горад [[Буйнакск]] (цяпер [[Дагестан|Рэспубліка Дагестан]]). Пасля сярэдняй школы скончыў [[Краснадар]]скі інстытут замежных моў.

У канцы чэрвеня 1941 года камсамолец Хутаранскі прыйшоў без позвы ў ваенкамат і папрасіў накіраваць яго ў танкавае вучылішча. У [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію]] прызваны ў чэрвені 1941 года ў Дагестанскай АССР. Скончыў Сталінградскае ваеннае танкавае вучылішча ў 1942 годзе.

Член [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|ВКП(б)]] з 1942 года.

На франтах Вялікай Айчыннай вайны з ліпеня 1942 года. Быў камандзірам танка, ўзвода, танкавай роты. Ваяваў на [[Сталінградскі фронт|Сталінградскім]], [[Паўднёва-Усходні фронт (Вялікая Айчынная вайна)|Паўднёва-Усходнім]], [[Заходні фронт (Вялікая Айчынная вайна)|Заходнім]], [[Бранскі фронт|Бранскім]] і [[Беларускі фронт (1943)|Беларускім]] франтах.

Удзельнічаў у [[Сталінградская бітва|абароне Сталінграда]] ў раёнах хутара Верхня-Бузіноўка, станцыі Цінгута, пасёлкаў Пясчанка і Бекетаўка; у [[Аперацыя «Уран»|аперацыі «Уран»]] па акружэнню Сталінградскай гітлераўскай групоўкі — у 1942 годзе; у баях на [[Арлоўская наступальная аперацыя|Арлоўскай дузе]], у вызваленні [[Бранск]]а і гарадоў [[Бранская вобласць|Бранскай вобласці]], у фарсіраванні рэк [[Іпуць]] і [[Сож]] і баях на подступах да горада [[Гомель]] — у 1943.

Камандзір роты танкаў [[Т-34]] 253-га асобнага танкавага палка старшы лейтэнант Хуторанскі 15 лістапада 1943 года з ротай у ліку першых пераадолеў раку [[Сож]] у раёне вёскі [[Новае Жыццё (Веткаўскі раён)|Новае Жыццё]] [[Веткаўскі раён|Веткаўскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]], знішчыў некалькі гармат і мінамётаў праціўніка і замацаваўся на дасягнутым рубяжы. Будучы паранены не пакінуў поля бою.

[[20 лістапада]] (дадзеныя Імяннога спісу беззваротных страт афіцэрскага складу 235 Гомельскага танкавага палка) або [[21 лістапада]] (дадзеныя Узнагароднага ліста) [[1943|1943 года]], яшчэ не акрыяўшы ад ранення, сышоў з санчасткі і выпрасіў у камандзіра палка дазвол ўдзельнічаць у баі, павёў роту ў атаку. Падчас атакі загінуў.

Указам Прэзідыума [[Вярхоўны Савет СССР|Вярхоўнага Савета]] СССР ад 26 красавіка 1944 года за ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецка-фашысцкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм старэйшаму лейтэнанту Хутаранскаму Анатолю Мікалаевічу прысвоена званне Героя Савецкага Саюза (пасмяротна).

Пахаваны на месцы бою, у 1951 г. перапахаваны ў брацкай магіле ў вёсцы [[Радуга (Веткаўскі раён)|Радуга]] [[Веткаўскі раён]] Гомельскай вобласці.

== Узнагароды ==

* [[Герой Савецкага Саюза]], 26 красавіка 1944 года
** [[Медаль «Залатая Зорка» (СССР)|Медаль «Залатая Зорка»]]
** [[ордэн Леніна]]
* [[ордэн Чырвонай Зоркі]], 22 кастрычніка 1942 г.

== Памяць ==

* У гарадах [[Ветка|Галінка]] і [[Гомель]] (да чэрвеня 1980 года — Чыстая)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://ggcbs.gomel.by/index.php?do=static&amp;letter=48&amp;page=streets |title=Гомель, ул. ХУТОРЯНСКОГО (Прежние названия: Чистая) |access-date=28 чэрвеня 2018 |archive-date=3 кастрычніка 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171003224829/http://ggcbs.gomel.by/index.php?do=static&amp;letter=48&amp;page=streets |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; названыя вуліцы.
* У [[Краснадар]]ы на тэрыторыі мемарыяльнага комплексу «Памяці выкладчыкаў і студэнтаў КубГУ, якія загінулі ў гады Вялікай Айчыннай вайны» 5 мая 2015 года адкрыты бюст Героя.
* У [[Мілавіцы]] (Чэхія) на мемарыяле «Братэрства па класе, братэрства па зброі» усталяваны бюст (аўтар Міраслаў Панкрач), збудаваны на сродкі грамадзян ЧССР.

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
{{Warheroes|id=10077}}

{{ізаляваны артыкул}}
{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Хутаранскі}}

[[Катэгорыя:Постаці Краснадара]]
[[Катэгорыя:Загінулі ў баях Вялікай Айчыннай вайны]]
[[Катэгорыя:Танкісты Вялікай Айчыннай вайны]]
[[Катэгорыя:Пахаваныя ў Веткаўскім раёне]]
[[Катэгорыя:Члены КПСС]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вінніцкай вобласці]]</text>
      <sha1>nisabbuauzcdqhww4nfy7jlz55kskal</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>21vek.by</title>
    <ns>0</ns>
    <id>567420</id>
    <revision>
      <id>5152837</id>
      <parentid>5005344</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T10:24:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5152837</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12544" sha1="iuprmdvtiktuv123yceo88qx3cbfcql" xml:space="preserve">{{картка кампаніі
| назва = 21vek.by
| лагатып = [[File:Logo без фона.png|300px]][[File:21Век 01.jpg|300px]]
| тып = прыватная кампанія
| заснавана = 2004
| заснавальнікі = Сяргей Вайніловіч, Павел Матусевіч, Іван Плюгачоў
| размяшчэнне = {{BLR}}, [[Мінск]]
| ключавыя фігуры = Сяргей Вайніловіч &lt;small&gt;(кіраўнік)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;Павел Матусевіч &lt;small&gt;(намеснік кіраўніка)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;Іван Плюгачоў &lt;small&gt;(намеснік кіраўніка)&lt;/small&gt;
| галіна = анлайн-гандаль
| абарот = {{Рост}} $50 млн ([https://dev.by/lenta/main/zubr-kapital-vlozhil-svyshe-3-mln-v-belorusskiy-internet-gipermarket 2016 год])&lt;br&gt; {{Рост}} $85 млн ([https://zubrcapital.com/ru/portfolio/21vekby 2017 год]) &lt;br&gt; {{Рост}} $140 млн ([https://zubrcapital.com/ru/portfolio/21vekby 2018 год]) &lt;br&gt; {{Рост}} $214 млн ([https://zubrcapital.com/ru/portfolio/21vekby 2019 год]) &lt;br&gt; {{Рост}} $310 млн ([https://belretail.by/article/s-chem-vstretili-god-rasskazyivayut-top-menedjeryi-krupneyshih-torgovyih-internet-ploschadok-belarus 2020 год])
| колькасць супрацоўнікаў = {{рост}} 3800 (2023)&lt;ref name=&quot;штат&quot;&gt;[https://rabota.by/employer/763400 21vek.by]&lt;/ref&gt;
| адрас = 220020 [[Мінск]], [[Праспект Пераможцаў (Мінск)|пр. Пераможцаў]], 100
| сайт = [https://www.21vek.by/ www.21vek.by]
}}
'''21vek.by''' — беларускі [[Інтэрнэт-крама|анлайн-гіпермаркет]], які спецыялізуецца на продажы [[Электроніка|электронікі]] і [[Бытавая тэхніка|бытавой тэхнікі]], тавараў для дому і іншага. З’яўляецца адным з лідараў інтэрнэт-гандлю ў [[Беларусь|Рэспубліцы Беларусь]]&lt;ref name=&quot;маркетынг&quot;&gt;{{Cite web|lang=ru|url=http://marketing.by/analitika/issledovanie-skolko-internet-polzovateley-belarusi-polzuetsya-uslugami-e-commerce-ploshchadok/|title=Исследование: Сколько интернет-пользователей Беларуси пользуется услугами e-commerce площадок?|website=Marketing.by|access-date=2025-05-05|archive-date=27 чэрвеня 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180627003642/http://marketing.by/analitika/issledovanie-skolko-internet-polzovateley-belarusi-polzuetsya-uslugami-e-commerce-ploshchadok/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

Бізнес-мадэль 21vek.by характарызуюць як анлайн-гіпермаркет, у яго каталогу больш за 450 000 найменняў тавараў&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.21vek.by/company/about.html|title=О нас|website=21vek.by|access-date=2025-05-05}}&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя ==
Кампанію заснавалі ў 2004 годзе тры студэнты [[Юрыдычны факультэт БДУ|юрфака БДУ]] — Сяргей Вайніловіч, Павел Матусевіч і Іван Плюгачоў. Як пачатковы капітал выкарысталі каля 4,5 тыс. [[Долар ЗША|долараў]], заробленыя падчас летніх канікул у [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]&lt;ref name=&quot;Белбіз&quot;&gt;{{Cite web|url=https://bel.biz/ecosystem/zubr-capital-21vek/|title=Увеличить выручку в 3 раза, стать ближе к клиенту в регионах, работать в России: планы 21vek.by после сделки с «Зубр Капитал»|access-date=25 ліпеня 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200703145003/https://bel.biz/ecosystem/zubr-capital-21vek/|archivedate=3 ліпеня 2020|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

Анлайн-гіпермаркет 21vek.by мае ўласны склад у [[Мінск]]у плошчай каля 15 000 кв.м.&lt;ref name=&quot;Белбіз&quot;&gt;&lt;/ref&gt; Для своечасовай дастаўкі тавараў без пасрэднікаў ёсць уласны парк аўтатранспарту, які налічвае звыш 209 [[Аўтамабіль|машын]]&lt;ref&gt;[https://naviny.by/article/20170405/1491404844-zubr-capital-stal-akcionerom-onlayn-gipermarketa-21vekby Zubr Capital стал акционером онлайн-гипермаркета 21vek.by] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180215225452/http://naviny.by/article/20170405/1491404844-zubr-capital-stal-akcionerom-onlayn-gipermarketa-21vekby|date=15 лютага 2018}}&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Park21vek.png|thumb|Аўтапарк анлайн-гіпермаркета 21vek.by]] [[Файл:Trio9.jpg|thumb|Склад анлайн-гіпермаркета 21vek.by]]

У 2017 годзе фонд прамых інвестыцый Zubr Capital (кампанія «Зубр Капітал») [[Інвестыцыя|інвесціраваў]] у развіццё анлайн-гіпермаркета 21vek.by і стаў уладальнікам блакіруючага пакета [[Акцыя (фінансы)|акцый]] кампаніі&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/188559/|title=Хусаенаў купіў блакуючы пакет інтэрнэт-крамы 21vek.by|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2017-04-05|access-date=2025-05-05}}&lt;/ref&gt;.

У лютым 2018 года ў [[Магілёў|Магілёве]] адкрыўся першы фірменны пункт выдачы заказаў. Сярод рэгіёнаў Беларусі, Магілёў стаў першым абласным цэнтрам пасля Мінска, у якім з’явіўся такі пункт выдачы&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=http://mogilev.online/rus/news/mogilev-3275/|title=В Могилеве открылся первый фирменный пункт выдачи онлайн-гипермаркета 21vek.by|access-date=2025-05-05|archive-date=16 ліпеня 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180716051028/http://mogilev.online/rus/news/mogilev-3275/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. 10 мая 2018 года адбылося адкрыццё пункта заказаў ў [[Брэст|Брэсце]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=http://www.vb.by/ru/econom/business/otkrylsya_gipermarket_xxi_vek.html|title=В Бресте открылся первый пункт выдачи товаров крупнейшего в стране онлайн-гипермаркета 21vek.by|website=www.vb.by|access-date=2025-05-05|archive-date=22 жніўня 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180822031837/http://www.vb.by/ru/econom/business/otkrylsya_gipermarket_xxi_vek.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;, 18 мая — у [[Гродна]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://ru.hrodna.life/2018/05/19/21vekby-grodno/|title=«Забрать заказ можно уже на следующий день». В Гродно открылся пункт выдачи 21vek.by|author=Руслан Кулевіч|website=Hrodna.life|date=2018-05-19|access-date=2025-05-05}}&lt;/ref&gt;, 9 чэрвеня — у [[Наваполацк]]у&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://gorod214.by/new/2064|title=Закажи сегодня, получи завтра – новая доставка 21vek.by в Новополоцке|website=gorod214.by|date=2018-06-15|access-date=2025-05-05}}&lt;/ref&gt;, 26 ліпеня — у [[Віцебск]]у&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://gorodvitebsk.by/firms/news/21vek_novaya_dostavka|title=Закажи сегодня, получи завтра – новая доставка 21vek.by в Витебске|website=GorodVitebsk.by|date=2018-08-01|access-date=2025-05-05}}&lt;/ref&gt;, 23 жніўня — у [[Бабруйск]]у.

Кампанія 21vek.by стала генеральным партнёрам гарадскога музычнага фестывалю, які быў праведзены 1 ліпеня 2018 года з удзелам такіх зорак, як [[Земфіра]], Бумбокс, Дэльфін, Therr Maitz, LP&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://afisha.tut.by/concert/festival-21-vek/|title=Фестиваль 21 век в Минске 1 июля 2018 года|website=afisha.tut.by|access-date=2025-05-05|archive-date=11 ліпеня 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180711121131/http://afisha.tut.by/concert/festival-21-vek/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== Дзейнасць ==
Па выніках 2016 года згодна з рэйтынгам Alexa Rank 21vek.by уваходзіць у топ-15 папулярных беларускіх сайтаў, сярод створаных беларусамі або беларускімі кампаніямі&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://itmentor.by/articles/101-samyj-populyarnyj-belorusskij-sajt-v-2016 |title=101 самый популярный белорусский сайт в 2016 году |access-date=25 ліпеня 2018 |archive-date=29 ліпеня 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180729182457/http://itmentor.by/articles/101-samyj-populyarnyj-belorusskij-sajt-v-2016 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

На пачатак 2017 года ў беларускіх інтэрнэт-карыстальнікаў 21vek.by займаў 2 месца сярод інтэрнэт-магазінаў па колькасці наведвальнікаў (1 месца — aliexpress.com)&lt;ref name=&quot;маркетынг&quot;&gt;&lt;/ref&gt;.

Па стане на 2018 год штат кампаніі складае больш за 850 чалавек&lt;ref name=&quot;штат&quot;&gt;&lt;/ref&gt;.

Анлайн-гіпермаркет 21vek.by мае ўласную бонусную праграму, удзельнікі якой могуць часткова аплачваць свае пакупкі назбіранымі баламі&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.21vek.by/info/bonus.html|title=Бонусная программа|website=21vek.by|access-date=2025-05-05}}&lt;/ref&gt;.

== Узнагароды ==
21vek.by два разы прызнаваўся пераможцам у рамках Міжнароднага фестывалю-конкурсу «Выбар года» — у 2016&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Выбор года! Победители 2016|url=http://choice-of-the-year.com/history/pobediteli-2016|accessdate=25 ліпеня 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180308095442/http://choice-of-the-year.com/history/pobediteli-2016|archivedate=8 сакавіка 2018|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; і 2017&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Выбор года! Победители 2017|url=http://choice-of-the-year.com/history/pobediteli-2017|accessdate=25 ліпеня 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180205001644/http://choice-of-the-year.com/history/pobediteli-2017|archivedate=5 лютага 2018|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; гадах.

У 2017 годзе прысуджана прэмія «Нумар адзін» у намінацыі Анлайн-гіпермаркет прамтавараў № 1&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.interfax.by/news/belarus/1232984|title=Компании, товары и услуги «Номер один» 2017|website=www.interfax.by|access-date=2025-05-05|archive-date=18 сакавіка 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180318042006/https://www.interfax.by/news/belarus/1232984|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== Гл. таксама ==
* [[Onliner.by]]

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* [https://www.21vek.by Афіцыйны сайт 21vek.by]
* [https://vk.com/21vek_by 21vek.by на сайце vk.com]
* [https://www.facebook.com/21vekby 21vek.by на сайце facebook.com]
* [https://www.instagram.com/21vek.by/ 21vek.by на сайце instagram.com]
* [https://www.youtube.com/channel/UChNfLMJmxWcaMy1oPxxSvog 21vek.by на сайце youtube.com]
* [https://twitter.com/21vekBy 21vek.by на сайце twitter.com]

{{Вонкавыя спасылкі}}

[[Катэгорыя:Інтэрнэт-магазіны]]
[[Катэгорыя:Байнэт]]
[[Катэгорыя:Кампаніі Беларусі]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 2004 годзе]]</text>
      <sha1>iuprmdvtiktuv123yceo88qx3cbfcql</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Есеніцы (Славенія)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>570928</id>
    <revision>
      <id>5152763</id>
      <parentid>3607634</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T05:46:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Autumndancer</username>
        <id>168015</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Autumndancer перанёс старонку [[Есеніцы]] у [[Есеніцы (Славенія)]]</comment>
      <origin>3607634</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1281" sha1="eagbnwprgdhoqkkrxrt453yx12qt1vd" xml:space="preserve">{{НП}}
'''Есеніцы'''&lt;ref&gt;карта Славеніі — {{Крыніцы/БелЭн|14}}&lt;/ref&gt; ({{lang-sl|Jesenice}}) — горад у паўночна-заходняй частцы [[Славенія|Славеніі]], паблізу мяжы з Італіяй і Аўстрыяй. Размешчаны на рацэ Сава Далінска, якая зліваючыся ніжэй горада з Савай Бахіньскай утварае [[Сава (рака)|Саву]]. Насельніцтва горада — 13 429 чалавек па дадзеных перапісу 2002 года, насельніцтва ўсёй абшчыны Есеніцы — 21 620 чалавек. Размешчана за 70 км на паўночны захад ад [[Любляна|Любляны]] і за 10 км на паўночны захад ад Бледа. Прыблізна за 5 км на поўнач ад горада праходзіць аўстрыйская мяжа, за 30 кіламетраў на захад — італьянская. Горад стаіць на чыгуначнай і аўтадарожнай магістралі Любляна — [[Філах]].
{{зноскі}}
[[Катэгорыя:Гарады Славеніі]]</text>
      <sha1>eagbnwprgdhoqkkrxrt453yx12qt1vd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152768</id>
      <parentid>5152763</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T06:14:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Autumndancer</username>
        <id>168015</id>
      </contributor>
      <origin>5152768</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1318" sha1="2w26fg8ywh0turnddx39xm0pq6m35uk" xml:space="preserve">{{значэнні2|Есеніцы}}
{{НП}}
'''Есеніцы'''&lt;ref&gt;карта Славеніі — {{Крыніцы/БелЭн|14}}&lt;/ref&gt; ({{lang-sl|Jesenice}}) — горад у паўночна-заходняй частцы [[Славенія|Славеніі]], паблізу мяжы з Італіяй і Аўстрыяй. Размешчаны на рацэ Сава Далінска, якая зліваючыся ніжэй горада з Савай Бахіньскай утварае [[Сава (рака)|Саву]]. Насельніцтва горада — 13 429 чалавек па дадзеных перапісу 2002 года, насельніцтва ўсёй абшчыны Есеніцы — 21 620 чалавек. Размешчана за 70 км на паўночны захад ад [[Любляна|Любляны]] і за 10 км на паўночны захад ад Бледа. Прыблізна за 5 км на поўнач ад горада праходзіць аўстрыйская мяжа, за 30 кіламетраў на захад — італьянская. Горад стаіць на чыгуначнай і аўтадарожнай магістралі Любляна — [[Філах]].
{{зноскі}}
[[Катэгорыя:Гарады Славеніі]]</text>
      <sha1>2w26fg8ywh0turnddx39xm0pq6m35uk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152769</id>
      <parentid>5152768</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T06:15:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Autumndancer</username>
        <id>168015</id>
      </contributor>
      <origin>5152769</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1162" sha1="kmafv4awopkilc8dbhkfayod18hr4f1" xml:space="preserve">{{значэнні2|Есеніцы}}
{{НП}}
'''Есеніцы'''&lt;ref&gt;карта Славеніі — {{Крыніцы/БелЭн|14}}&lt;/ref&gt; ({{lang-sl|Jesenice}}) — горад у паўночна-заходняй частцы [[Славенія|Славеніі]], паблізу мяжы з Італіяй і Аўстрыяй. Размешчаны на рацэ Сава Далінска, якая зліваючыся ніжэй горада з Савай Бахіньскай утварае [[Сава (рака)|Саву]]. Размешчана за 70 км на паўночны захад ад [[Любляна|Любляны]] і за 10 км на паўночны захад ад Бледа. Прыблізна за 5 км на поўнач ад горада праходзіць аўстрыйская мяжа, за 30 кіламетраў на захад — італьянская. Горад стаіць на чыгуначнай і аўтадарожнай магістралі Любляна — [[Філах]].
== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}
{{зноскі}}
[[Катэгорыя:Гарады Славеніі]]</text>
      <sha1>kmafv4awopkilc8dbhkfayod18hr4f1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мяцеж на «Баўнці» (фільм, 1935)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>607546</id>
    <revision>
      <id>5152705</id>
      <parentid>4706410</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T18:47:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <origin>5152705</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1919" sha1="a8z4td4t5dezz88t4m4emv896d2xa6f" xml:space="preserve">{{Фільм
 |Беларуская назва   = 
 |Арыгінальная назва = 
 |Выява              = 
 |Памер              = 300 px
 |Жанр               = 
 |Рэжысёр            = 
 |Прадзюсар          = 
 |Сцэнарыст          = 
 |Акцёры             = 
 |Аператар           =
 |Кампазітар         = 
 |Кампанія           = 
 |Бюджэт             = 
 |Зборы              = 
 |Краіна             = [[ЗША]]
 |Мова               = англійская
 |Час                = 
 |Год                = 1935
 |Папярэдні фільм    = 
 |Наступны фільм     = 
 |imdb_id            = 
}}
'''«Мяцеж на „Баунці“»''' ({{lang-en|Mutiny on the Bounty}}) — буйнамаштабны амерыканскі фільм 1935 года аб падзеях на караблі «Баунці» ў канцы XVIII стагоддзя. Заснаваны на аднайменным рамане Чарлза Нордхафа і Джэймса Нормана Хала (1932).

== У ролях ==
== Зноскі ==
{{reflist}}

{{Прэмія «Оскар» за найлепшы фільм}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Фільмы 1935 года]]
[[Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты прэміі «Оскар» за «Найлепшы фільм»]]
[[Катэгорыя:Фільмы пра смяротнае пакаранне]]
[[Катэгорыя:Фільмы-драмы ЗША]]
[[Катэгорыя:Прыгодніцкія фільмы ЗША]]
[[Катэгорыя:Гістарычныя фільмы ЗША]]
[[Катэгорыя:Чорна-белыя фільмы ЗША]]
[[Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове]]
[[Катэгорыя:Фільмы, знятыя ў Каліфорніі]]</text>
      <sha1>a8z4td4t5dezz88t4m4emv896d2xa6f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152706</id>
      <parentid>5152705</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T18:48:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <comment>/* У ролях */</comment>
      <origin>5152706</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1950" sha1="rue8fhb9scb6vqq8mlodgcumveqvjo2" xml:space="preserve">{{Фільм
 |Беларуская назва   = 
 |Арыгінальная назва = 
 |Выява              = 
 |Памер              = 300 px
 |Жанр               = 
 |Рэжысёр            = 
 |Прадзюсар          = 
 |Сцэнарыст          = 
 |Акцёры             = 
 |Аператар           =
 |Кампазітар         = 
 |Кампанія           = 
 |Бюджэт             = 
 |Зборы              = 
 |Краіна             = [[ЗША]]
 |Мова               = англійская
 |Час                = 
 |Год                = 1935
 |Папярэдні фільм    = 
 |Наступны фільм     = 
 |imdb_id            = 
}}
'''«Мяцеж на „Баунці“»''' ({{lang-en|Mutiny on the Bounty}}) — буйнамаштабны амерыканскі фільм 1935 года аб падзеях на караблі «Баунці» ў канцы XVIII стагоддзя. Заснаваны на аднайменным рамане Чарлза Нордхафа і Джэймса Нормана Хала (1932).

== У ролях ==
* [[Чарлз Лоўтан]]

== Зноскі ==
{{reflist}}

{{Прэмія «Оскар» за найлепшы фільм}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Фільмы 1935 года]]
[[Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты прэміі «Оскар» за «Найлепшы фільм»]]
[[Катэгорыя:Фільмы пра смяротнае пакаранне]]
[[Катэгорыя:Фільмы-драмы ЗША]]
[[Катэгорыя:Прыгодніцкія фільмы ЗША]]
[[Катэгорыя:Гістарычныя фільмы ЗША]]
[[Катэгорыя:Чорна-белыя фільмы ЗША]]
[[Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове]]
[[Катэгорыя:Фільмы, знятыя ў Каліфорніі]]</text>
      <sha1>rue8fhb9scb6vqq8mlodgcumveqvjo2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лубін жоўты</title>
    <ns>0</ns>
    <id>607733</id>
    <revision>
      <id>5152665</id>
      <parentid>4585171</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T15:42:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5152665</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5186" sha1="6nonfetxvvl6bb8gult08ummx73vsy3" xml:space="preserve">{{Таксон
 |image file        = 
 |image descr       = 
 |regnum            = Расліны
 |parent            = Lupinus
 |rang              = Від
 |latin             = Lupinus luteus
 |author            = [[L.]]
 |syn               = 
 |range map         = 
 |range map caption = 
 |range map width   = 
 |range legend      = 
 |iucnstatus        = 
 |iucn              = 
 |wikispecies       = Lupinus luteus
 |grin              = 22838
}}
'''Лубін жоўты'''&lt;ref name=&quot;Киселевский&quot;&gt;{{Крыніцы/Латино-русско-белорусский ботанический словарь|8}}&lt;/ref&gt;, '''Люпін''' (''Lupinus luteus'')&amp;nbsp;— від [[Кветкавыя|кветкавых]] раслін сямейства {{bt-bellat|Бабовыя|Fabaceae}}. Кармавая культура. Атрымаў шырокае распаўсюджанне ў сельскагаспадарчай вытворчасці розных краін. Ён лепш за іншых відаў расце на [[Пясчаныя глебы|пясчаных]] і [[Супесак|супясчаных]] глебах, а таксама мае высокую азотфіксуючую здольнасць. Акрамя таго, лубін жоўты&amp;nbsp;— адна з нямногіх бабовых раслін, здольных паспяхова развівацца і фіксаваць [[азот]] на [[Кіслотнасць глебы|кіслых глебах]].

== Апісанне ==
Аднагадовыя травяністыя расліны каля 60 (80) см вышынёй. Сцёблы прамыя, тоўстыя, бароздавыя, пакрытыя рассеянымі, мяккімі, тонкімі валасінкамі. Лісце пальчастае, на доўгіх хвосціках. Лісточкі ў ліку 7-11 штук, звычайна 8-9 штук, да 6&amp;nbsp;см даўжыні, вузкія, даўгаватыя, коратка завостраныя, з доўгай, вузкай, выцягнутай асновай, бела валасістыя. Суквецце 15-30&amp;nbsp;см даўжынёй, верхавіннае, шматкветкавае, густое, коласападобнае, прамое. Кветкі з моцным прыемным водарам, кольчатыя, на вельмі кароткіх кветаножках, яркія, светла жоўтыя. Вяночак 1,3&amp;nbsp;см даўжыні, матыльковы. Цвіце ў чэрвені-ліпені.

== Распаўсюджанне ==
У дзікім выглядзе распаўсюджаны ў прыбярэжнай зоне заходняй часткі [[Пірэнейскі паўвостраў|Пірэнейскага паўвострава]], [[Марока]], [[Туніс]]е, [[Алжыр]]ы, на астравах [[Корсіка]], [[Сардзінія]], [[Сіцылія]], у Паўднёвай [[Італія|Італіі]]. У [[Ізраіль|Ізраілі]] і [[Ліван]]е хутчэй за ўсё здзічэў. Здаўна вырошчваецца ў [[Паўночная Еўропа|Паўночнай Еўропе]], [[Беларусь|Беларусі]] і [[Украіна|Украіне]], у меншым маштабе ў [[Заходняя Аўстралія|Заходняй Аўстраліі]] і [[Паўднёвая Афрыка|Паўднёвай Афрыцы]]. У Паўднёвай [[Францыя|Францыі]] і на востраве [[Мадэйра (востраў)|Мадэйра]] сустракаецца як здзічэлы.

== Хваробы ==

* [[Вузкалістасць лубіну]]

{{зноскі}}

== Спасылкі ==

* Kurlovich B.S. 2002. Lupins. Geography, classification, genetic resources and breeding, St. Petersburg, «Intan», 468p. http://personal.inet.fi/tiede/lupin/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161015134938/http://personal.inet.fi/tiede/lupin/ |date=15 кастрычніка 2016 }}
* Gladstones, J.S. 1998. Distribution, Origin, Taxonomy, History and Importance. In: J.S. Gladstones et al. (eds.), Lupin as Crop Plants. Biology, Production and Utilization, 1-39.
* [http://www.pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=Lupinus+luteus Plants for a Future: PFAF treatment of ''Lupinus luteus'']
* [http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=LULU80 USDA PLANTS: Profile for ''Lupinus luteus'' (European yellow lupine)]
* [http://plants.usda.gov/java/ClassificationServlet?source=profile&amp;symbol=LUPIN&amp;display=31 Classification for Kingdom Plantae Down to Genus Lupinus «L»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20061001070148/http://www.plants.usda.gov/java/ClassificationServlet?source=profile&amp;symbol=LUPIN&amp;display=31 |date=1 кастрычніка 2006 }}.
* [http://www.flowersinisrael.com/Lupinusluteus_page.htm Lupinus luteus] Israel Wildflowers

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе]]
[[Катэгорыя:Кармавыя расліны]]
[[Катэгорыя:Лубін]]</text>
      <sha1>6nonfetxvvl6bb8gult08ummx73vsy3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Стары Салціў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>609865</id>
    <revision>
      <id>5152739</id>
      <parentid>5056282</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T22:15:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Naikii2015</username>
        <id>134520</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5152739</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3132" sha1="6mlsvmmvuaiyinx0l8yflbbpt3nkapd" xml:space="preserve">{{НП-Украіна
|статус                = Пасёлак гарадскога тыпу
|беларуская назва      = Стары Салціў
|арыгінальная назва    = Старий Салтів
|падначаленне          = 
|герб                  = CoA of Staryi Saltiv.svg
|сцяг                  = Flag of Staryi Saltiv.svg
|выява                 = 
|подпіс                = 
|lat =
|long =
 |lat_dir = N|lat_deg = 50|lat_min = 04|lat_sec = 52
 |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 47|lon_sec = 35
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|від рэгіёна           = 
|рэгіён                = Харкаўская вобласць
|від раёна             = 
|раён                  = Ваўчанскі раён
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 1705
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 2000
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 163
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 1100
|год перапісу          = 2023
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = +380-5741
|паштовы індэкс        = 62560
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|мова сайта 3          = 
|мова сайта 4          = 
|мова сайта 5          = 
|add1n                 = 
|add1                  = 
|add2n                 = 
|add2                  = 
|add3n                 = 
|add3                  = 
}}
'''Стары Салціў'''&lt;ref name=&quot;ТКП&quot;&gt;{{ТКП-Украіна}}&lt;/ref&gt; ({{lang-uk|Стари́й Са́лтів}}) — [[пасёлак гарадскога тыпу]] ў [[Ваўчанскі раён|Ваўчанскім раёне]] [[Харкаўская вобласць|Харкаўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]] на рацэ [[Северскі Данец]] за 40 км ад [[Харкаў|Харкава]]. Курортна-рэкрэацыйная мясцовасць.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

{{Ваўчанскі раён}}
{{Харкаўская вобласць}}

[[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Харкаўскай вобласці]]</text>
      <sha1>6mlsvmmvuaiyinx0l8yflbbpt3nkapd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152785</id>
      <parentid>5152739</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T06:55:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>перанёс на Вікіданыя</comment>
      <origin>5152785</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3083" sha1="d8ioljehyqafqx2mq6rirs7g32ni2r1" xml:space="preserve">{{НП-Украіна
|статус                = Пасёлак гарадскога тыпу
|беларуская назва      = Стары Салціў
|арыгінальная назва    = Старий Салтів
|падначаленне          = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|выява                 = 
|подпіс                = 
|lat =
|long =
 |lat_dir = N|lat_deg = 50|lat_min = 04|lat_sec = 52
 |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 47|lon_sec = 35
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|від рэгіёна           = 
|рэгіён                = Харкаўская вобласць
|від раёна             = 
|раён                  = Ваўчанскі раён
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 1705
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 2000
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 163
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 1100
|год перапісу          = 2023
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = +380-5741
|паштовы індэкс        = 62560
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|мова сайта 3          = 
|мова сайта 4          = 
|мова сайта 5          = 
|add1n                 = 
|add1                  = 
|add2n                 = 
|add2                  = 
|add3n                 = 
|add3                  = 
}}
'''Стары Салціў'''&lt;ref name=&quot;ТКП&quot;&gt;{{ТКП-Украіна}}&lt;/ref&gt; ({{lang-uk|Стари́й Са́лтів}}) — [[пасёлак гарадскога тыпу]] ў [[Ваўчанскі раён|Ваўчанскім раёне]] [[Харкаўская вобласць|Харкаўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]] на рацэ [[Северскі Данец]] за 40 км ад [[Харкаў|Харкава]]. Курортна-рэкрэацыйная мясцовасць.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

{{Ваўчанскі раён}}
{{Харкаўская вобласць}}

[[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Харкаўскай вобласці]]</text>
      <sha1>d8ioljehyqafqx2mq6rirs7g32ni2r1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Батлер</title>
    <ns>0</ns>
    <id>610641</id>
    <revision>
      <id>5152843</id>
      <parentid>5106082</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T10:41:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Autumndancer</username>
        <id>168015</id>
      </contributor>
      <comment>/* Прозвішча */ +1</comment>
      <origin>5152843</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="625" sha1="1ewl76uhj25jogmggjj3yscwkl05s0w" xml:space="preserve">'''Батлер''':

== Прозвішча ==
* [[Гізер Батлер]] — брытанскі рок-музыкант
* [[Джэк Батлер]] — апошні носьбіт мовы [[джыварлі]] (цьівалі)
* [[Джэрард Батлер]] — шатландскі акцёр
* [[Осцін Батлер]] — амерыканскі акцёр
* [[Нікалас Мюрэй Батлер]] — лаўрэат Нобелеўскай прэміі міру (1931)

== Тапонім ==
* [[Батлер (Місуры)]]
* [[Батлер (Пенсільванія)]]
{{неадназначнасць}}</text>
      <sha1>1ewl76uhj25jogmggjj3yscwkl05s0w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152852</id>
      <parentid>5152843</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T10:51:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5152852</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="733" sha1="hifzjyouh83mzpvw46t5we5jd3tnbjg" xml:space="preserve">'''Ба́тлер''' ({{Lang-en|Butler}}) — англійскае прозвішча, тапонім. 

== Прозвішча ==
* [[Гізер Батлер]] — брытанскі рок-музыкант
* [[Джэк Батлер]] — апошні носьбіт мовы [[джыварлі]] (цьівалі)
* [[Джэрард Батлер]] — шатландскі акцёр
* [[Осцін Батлер]] — амерыканскі акцёр
* [[Нікалас Мюрэй Батлер]] — лаўрэат Нобелеўскай прэміі міру (1931)

== Тапонім ==
* [[Батлер (Місуры)]]
* [[Батлер (Пенсільванія)]]
{{неадназначнасць}}{{спіс цёзак2}}</text>
      <sha1>hifzjyouh83mzpvw46t5we5jd3tnbjg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Храпіўшчына</title>
    <ns>0</ns>
    <id>612736</id>
    <revision>
      <id>5152597</id>
      <parentid>5152560</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T12:39:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <comment>Адхілена апошняя змена (зробленая [[Адмысловае:Contributions/Spokiyny|Spokiyny]]) і адноўлена версія 4957304, зробленая Artsiom91Bot</comment>
      <origin>5152597</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="503" sha1="9uh6by4fmebepj299o0ii6gmkp7vlzh" xml:space="preserve">{{НП-Украіна}}
'''Храпіўшчына'''&lt;ref name=&quot;ТКП&quot;&gt;{{ТКП-Украіна}}&lt;/ref&gt; ({{lang-uk|Храпі́вщина}}) — вёска ў [[Сумскі раён|Сумскім раёне]] [[Сумская вобласць|Сумскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. 
== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

{{Сумскі раён}}
{{Заліўка НП-Украіна}}

[[Катэгорыя:Населеныя пункты Сумскага раёна]]</text>
      <sha1>9uh6by4fmebepj299o0ii6gmkp7vlzh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Львовэ (Лэнінскі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>615346</id>
    <revision>
      <id>5152699</id>
      <parentid>5134556</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T18:14:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5152699</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37132" sha1="2uylicasd7nhkbomj9u2hp5exvrmjdb" xml:space="preserve">{{НП-Украіна
 |беларуская назва   = Львовэ
 |арыгінальная назва = Львове
 |выява              = Lvove.jpg
 |подпіс             = Від на адну з дзвюх вуліц вёскі, 2016 год.
 |вобласць           = Аўтаномная Рэспубліка Крым
 |раён               = Керчанскі раён
 |раён у табліцы     = Керчанскі раён{{!}}Керчанскі
 |першае згадванне   = 1784
 |ранейшыя імёны     = Джандору, Джантору, Джантора
}}
'''Львовэ'''&lt;ref name=&quot;ТКП&quot;&gt;{{ТКП-Украіна}}&lt;/ref&gt;{{У Крыме|group=заўв}} ({{lang-uk|Льво́ве}}, {{lang-crh|Can Toru}}) — вёска ў [[Керчанскі раён|Керчанскім раёне]] [[Аўтаномная Рэспубліка Крым|Аўтаномнай Рэспублікі Крым]] [[Украіна|Украіны]]. У мінулыя стагоддзі насялялася [[Крымскія татары|крымскімі татарамі]] і [[Крымскія грэкі|крымскімі грэкамі]], на наш час вёска амаль поўнасцю вымерла.

== Геаграфія ==
Размешчана вёска на паўночным, [[Азоўскае мора|азоўскім]] узбярэжжы [[Ак-Манайскі перашыек|Ак-Манайскага перашыйка]], ля асновы [[Арабацкая Стрэлка|Арабацкай стрэлкі]], у вусці [[Сухі ручай (Крым)|Сухога ручая]], які ўпадае ў багністы [[ліман]] [[Сіваш]]а&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://etomesto.com/map-krym_topo/?x=35.559341&amp;y=45.202907|title=Подробная топографическая карта Крыма|date=1989|publisher=ЭтоМесто.ru|accessdate=2017-09-21}}&lt;/ref&gt;. Вышыня цэнтра вёскі над узроўнем мора — 4 м&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://weather.in.ua/krym/14112|title=Прогноз погоды в с. Львово (Крым)|publisher=Weather.in.ua|accessdate=2015-11-12|archive-date=2017-09-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20170921050039/https://weather.in.ua/krym/14112|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Адміністрацыйна вёска размешчана на заходнім краі [[Керчанскі раён|Керчанскага раёна]], ля граніцы з [[Феадасійскі раён|Феадасійскім]]. Адлегласць да райцэнтра [[Керч]]ы складае 79 кіламетраў па прамой (даўжыня маршруту аўтамабільнымі дарогамі можа быць больш)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://travels.in.ua/uk-UA/locality/20361/lvove-village|title=Онлайн путівник Львовим|publisher=Inclusive Travels in Ukraine|accessdate=2024-11-17|lang=uk|archive-date=2024-11-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20241117152531/https://travels.in.ua/uk-UA/locality/20361/lvove-village|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, бліжэйшая чыгуначная станцыя — [[Сэмысотка (прыпыначны пункт)|Сэмысотка]] (на лініі [[Джанкой (станцыя)|Джанкой]] — [[Керч (станцыя)|Керч]]) — прыкладна за 11 кіламетраў&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ve7.ru/route/2564196|title=Маршрут Семисотка — Каменское|publisher=Довезуха РФ|accessdate=2017-09-17|lang=|archive-date=2017-09-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20170921000638/https://ve7.ru/route/2564196|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя ==

=== Пад Расійскай імперыяй ===
Першая дакументальная згадка вёскі сустракаецца ў камеральным апісанні Крыма 1784 года, зыходзячы з якога пад канец [[Крымскае ханства|Крымскага ханства]] ''Джандору'' ўваходзіў у Арабацкі [[кадылык]] Кефінскага [[каймакан]]ства&lt;ref&gt;{{публікацыя|артыкул|аўтар=[[Фёдар Фёдаравіч Лашкоў|Лашков Ф. Ф.]]|спасылка=http://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/Krym/XVIII/1780-1800/Kamer_opis_1784/text4.phtml?id=5744|загаловак=Камеральное описание Крыма, 1784 года : Каймаканствы и в оных каймаканами кто состоит|выданне=Известия Таврической ученой архивной комиссии|том=6|месца=Симферополь|выдавецтва=Типогр. Таврическ. Губ. Земства|год=1888|старонкі=|ref=Лашков. Каймаканствы}}&lt;/ref&gt;. Затым, відаць, з прычыны зыходу [[Крымскія татары|крымскіх татараў]] у [[Асманская імперыя|Асманскую Турцыю]], які рушыў услед за [[Анексія Крымскага ханства|заваёвай крымскіх зямель]] [[Расійская імперыя|Расійскай імперый]] 8 лютага 1784 года&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар = Ляшенко В. И.|частка = К вопросу о переселении крымских мусульман в Турцию в конце XVIII — первой половине XIX веков|загаловак = Культура народов Причерноморья|спасылка = http://dspace.nbuv.gov.ua/handle/123456789/93880|адказны = [[Юрый Андрэевіч Катунін|Ю. А. Катунин]]|выданне = [[Таўрычны нацыянальны ўніверсітэт|Таврический национальный университет]]|месца = Симферополь|выдавецтва = [[Таўрыя (выдавецтва)|Таврия]]|год = 1997|том = 2|старонкі = 169—171|старонак =|тыраж = 300}} {{ISSN|1562-0808}}&lt;/ref&gt;, вёска апусцела і сустракаецца толькі на карце 1842 года, дзе Біюк-Джанчора і Кучук-Джанчора пазначаны побач, абедзве, як разваліны&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.archmap.ru/1842/42-5-4.jpg|title=Карта Бетева и Оберга. Военно-топографическое депо, 1842 г.|publisher=Археологическая карта Крыма|accessdate=2015-12-03|lang=|archive-date=2015-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923173633/http://www.archmap.ru/1842/42-5-4.jpg|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

У 1860-х гадах, пасля [[Земская рэформа|земскай рэформы]] расійскага імператара [[Аляксандр II (імператар расійскі)|Аляксандра II]], вёску прыпісалі да [[Арма-Элінская воласць|Арма-Элінскай воласці]]&lt;ref&gt;{{кніга |аўтар= |частка= Список мировых участков и волостей Таврической губернии |загаловак= Карманный календарь Таврической губернии 1869. Год простой|спасылка= https://istmat.org/files/uploads/57190/1869_karmannyy_kalendar_tavricheskoy_gubernii._god_prostoy.pdf |месца= Симферополь|выдавецтва= Типография Таврического губернского правления|год= 1868|том= |старонкі= 148|старонак= 164 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Сведения&quot;&gt;{{кніга|аўтар = [[Аляксандр Мікалаевіч Казлоўскі (навуковец)|А. Н. Козловский]]|загаловак = Сведения о количестве и качестве воды в селениях, деревнях и колониях Таврической губернии, собраны для приведения в известность местностей, крайне нуждающихся в мелкой пресной воде, и составления за тем систематического плана обводнения оных|спасылка = https://rusneb.ru/catalog/000200_000018_v19_rc_1301191/|месца = Симферополь|выдавецтва = Типография С. Г. Спиро|год = 1867|старонкі = 28|старонак = 76}}&lt;/ref&gt;. Па абследаваннях прафесара [[Аляксандр Мікалаевіч Казлоўскі (навуковец)|А. М. Казлоўскага]] пачатку 1860-х гадоў, у паселішчы «карыстаюцца дажджавой вадой, якая збіраецца ў аутах і запрудах»&lt;ref name=&quot;Сведения&quot;/&gt; (''аут'' — невялікі ставок у стэпавым Крыме, які напаўняўся дажджавой і адталай вадой&lt;ref&gt;{{кніга| аўтар = [[Іван Іванавіч Пузанаў|Пузанов, И. И.]]| частка= Новые моря. Предисловие| спасылка частка= http://istoriya-krima.ru/books/item/f00/s00/z0000001/st025.shtml| загаловак= По нехоженому Крыму | месца= Москва| выдавецтва = [[Географгиз]]| год= 1960| старонкі= 247| старонак= 286| тыраж= 15000}}&lt;/ref&gt;). Паводле «Памятнай кніжцы Таўрычнай губерні за 1867 год», вёска Джантора была пакінутая жыхарамі, у выніку зыходу крымскіх татараў, стаўшы «пустым месцам»&lt;ref&gt;{{публікацыя|кніга|аўтар = |загаловак = Памятная книга Таврической губернии|спасылка = https://vivaldi.nlr.ru/bx000003770/view|адказны = под. ред. {{s|К. В. Ханацкого}} |месца = Симферополь|выдавецтва = Типография Правления Таврической губернии|год = 1867|выпуск = 1|старонкі = 426|старонак = 657}}&lt;/ref&gt;.

Ізноў сустракаецца ў «Памятнай кніжцы Таўрычнай губерні на 1892 год», паводле якой у вёсцы Джантора, якая ўваходзіла ў [[Арма-Элі]]нскую [[Сельская грамада|сельскую грамаду]], жыхароў і хатніх гаспадарак не лічылася&lt;ref name=&quot;Календарь&quot;&gt;{{кніга|аўтар = {{s|Таврический Губернский Статистический комитет.}}|частка = Список волостей Таврической губернии|загаловак = Календарь и Памятная книжка Таврической губернии на 1892 год|спасылка = https://vivaldi.nlr.ru/bx000003752/view|месца = Симферопол|выдавецтва = Таврическая губернская типография|год = 1892|старонкі = 82|старонак = 270}}&lt;/ref&gt;. На верставой карце Крыма 1896 года ў паселішчы пазначана 6 двароў з [[Грэкі Крыма|грэчаскім насельніцтвам]]&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.etomesto.ru/map-krym_crimea-east-verstovka/?x=35.471636&amp;y=45.261883|title= Военно-топографическая карта верстовка Восточного Крыма|date= 1896|publisher= ЭтоМесто.ru|accessdate= 2024-05-12|archive-date= 2024-05-12|archive-url= https://web.archive.org/web/20240512075155/http://www.etomesto.ru/map-krym_crimea-east-verstovka/?x=35.471636&amp;y=45.261883|url-status= live}}&lt;/ref&gt;.

Пасля [[Земствы па Палажэнні 1890 года|земскай рэформы 1890-х гадоў]]&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар = {{s|[[Барыс Барысавіч Весялоўскі|Б. Б. Веселовский]]}}|частка = Т. IV|загаловак = История земства за сорок лет|спасылка = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01004144991?page=1&amp;rotate=0&amp;theme=white|месца = Санкт-Петербург|выдавецтва = Издательство О. Н. Поповой|год = 1911|старонкі = |старонак = 696}}&lt;/ref&gt; вёска засталася ў складзе пераўтворанай [[Владиславская волость|Уладзіслаўскай воласці]]. Па «Памятнай кніжцы Таўрычнай губерні на 1902 год» у вёсцы Джантора, якая знаходзілася ў прыватным валоданні, налічвалася 225 жыхароў без хатніх гаспадарак&lt;ref name=&quot;Календарь и Памятная&quot;&gt;{{кніга|аўтар = {{s|Таврический Губернский Статистический комитет.}}|частка = Список волостей Таврической губернии|загаловак = Календарь и Памятная книжка Таврической губернии на 1900 год |спасылка = https://rusneb.ru/catalog/000200_000018_v19_rc_1315735/|месца = Симферополь|выдавецтва = Таврическая губернская типография|год = 1900|старонкі = 160—161|старонак = 568|ref = Календарь и Памятная книжка Таврической губернии }}&lt;/ref&gt;. Паводле перапісу, на 1915 год у вёсцы Джантора лічылася ўжо 28 двароў (гаспадарак) з грэчаскім насельніцтвам&lt;ref name=&quot;Андриевский&quot;&gt;{{Кніга:Статыстычны даведнік Таўрычаскай губерні. 1915 год|частка=2|выпуск=7|старонкі=10|старонка ДПГБР=572}}&lt;/ref&gt;.

=== Савецкі час ===
[[Файл:Памятник генералу Львову В. Н.jpg|200px|thumb|right|Абеліск генерал-лейтэнанту [[Уладзімір Мікалаевіч Львоў (генерал)|У. М. Львову]] на месцы гібелі ля груда Кончы.]]
З устанаўленнем у Крыме [[Бальшавікі|бальшавіцкай]] улады, па пастанове Крымскага рэвалюцыйнага камітэта ад 8 студзеня 1921 года&lt;ref&gt;{{Кніга:Гісторыя гарадоў і вёсак Украінскай ССР. Крымская вобласць|521}}&lt;/ref&gt; была скасавана валасная сістэма і вёска ўвайшла ў склад зноў створанага [[Уладзіславаўскі раён|Уладзіславаўскага раёна]] Феадасійскага павета&lt;ref name=&quot;Керчь&quot;&gt;{{Керч і Керчанскі рэгіён у XX ст.: адміністрацыйна-тэрытарыяльны статут|48–52}}&lt;/ref&gt;, а ў 1922 годзе паветы атрымалі назву акруг&lt;ref name=&quot;НАСЕЛЕНИЕ&quot;&gt;{{Книга:Население и промышленность Крыма}}&lt;/ref&gt;. 11 кастрычніка 1923 года, паводле пастановы [[Усерасійскі цэнтральны выканаўчы камітэт|УЦВК]], у адміністрацыйны падзел [[Крымская Аўтаномная Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Крымскай АССР]] былі ўнесены змены, у выніку якіх акругі ліквідаваліся і Уладзіславаўскі раён стаў самастойнай адміністрацыйнай адзінкай&lt;ref name=&quot;ДЕЛЕНИЕ КРЫМА&quot;/&gt;. Дэкрэтам УЦВК ад 04 верасня 1924 года «Пра скасаванне некаторых раёнаў Аўтаномнай Крымскай С. С. Р.»&lt;ref&gt;[[s:Об упразднении некоторых районов Автономной Крымской С.С.Р.|Об упразднении некоторых районов Автономной Крымской С. С. Р.]] {{ref-ru}}&lt;/ref&gt; у кастрычніку 1924 года раён быў пераўтвораны ў [[Феадасійскі раён|Феадасійскі]]&lt;ref name=&quot;Керчь&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Кніга:Гісторыя гарадоў і вёсак Украінскай ССР. Крымская вобласць|473}}&lt;/ref&gt; і вёску ўключылі ў яго склад. Паводле спісу населеных пунктаў Крымскай АССР па Ўсесаюзным перапісе 17 снежня 1926 года, у вёсцы Джантора [[Ак-Монай]]скага сельсавета Феадасійскага раёна мелася 53 двары, з іх 52 сялянскія, насельніцтва складала 264 чалавекі (133 мужчыны і 131 жанчына). У нацыянальным стаўленні ўлічана: 255 грэкаў, 3 татараў, 4 рускіх, 2 украінца, дзейнічала грэчаская школа&lt;ref name=&quot;Коллектив&quot;&gt;{{кніга|аўтар=Коллектив авторов (Крымское ЦСУ)|загаловак=Список населенных пунктов Крымской АССР по всесоюзной переписи 17 декабря 1926 года|спасылка=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d1/%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85_%D0%BF%D1%83%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%9A%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%90%D0%A1%D0%A1%D0%A0.pdf|месца=Симферополь|выдавецтва=Крымское центральное статистическое управление.|год=1927|старонак=219|старонкі=168, 169|archivedate=2021-08-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210831190909/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d1/%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85_%D0%BF%D1%83%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%9A%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%90%D0%A1%D0%A1%D0%A0.pdf}}&lt;/ref&gt;. Пастановай УЦВК «Пра рэарганізацыю сеткі раёнаў Крымскай АССР»&lt;ref name=Q19208669&gt;[[s:Постановление ВЦИК РСФСР от 30.10.1930 о реорганизации сети районов Крымской АССР.|Постановление ВЦИК РСФСР от 30.10.1930 о реорганизации сети районов Крымской АССР.]]&lt;/ref&gt; ад 30 кастрычніка 1930 года (па іншых звестках 15 верасня 1931 года&lt;ref name=&quot;ДЕЛЕНИЕ КРЫМА&quot;&gt;{{cite web|url=http://whp057.narod2.ru/krwm.htm|url-status=dead|title=Автономная Республика Крым|publisher=|accessdate=2013-04-27|lang=ru|archiveurl=https://archive.today/20130504105858/http://whp057.narod2.ru/krwm.htm|archivedate=2013-05-04}}&lt;/ref&gt;) Феадасійскі раён скасавалі і вёску ўключылі ў склад Ленінскага&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://etomesto.com/map-krym_administrativnaya-1956/?x=36.019904&amp;y=45.264819|title=Административная карта Крымской области|date=1956|publisher=ЭтоМесто.ru|accessdate=2015-12-11|archive-date=22 мая 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220522080149/http://www.etomesto.com/map-krym_administrativnaya-1956/?x=36.019904&amp;y=45.264819|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Па даных [[Перепись населения СССР (1939)|усесаюзнага перапісу насельніцтва 1939 года]] ў вёсцы пражывала 175 чалавек&lt;ref name=&quot;Музафаров&quot;&gt;{{Кніга:Крымскататарская энцыклапедыя|2}}&lt;/ref&gt;.

Падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] пасля пачатковых поспехаў [[Керчанска-Феадасійская дэсантная аперацыя|Керчанска-Феадасійскай дэсантнай аперацыі]] фронт стабілізаваўся прыкладна па лініі [[Ак-Манайскі перашыек|Ак-Манайскага перашыйка]]. Баявыя дзеянні на Керчанскім паўвостраве ў сакавіку-красавіку 1942 года характарызаваліся кровапралітнымі пазіцыйнымі баямі&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{артыкул|спасылка=https://c-pravda.ru/news/2022-05-24/vladimir-lvov-dzhantara|аўтар=Наталья Бояринцева|загаловак=Владимир Львов. Джантара|год=24 траўня 2022|выданне=[[Крымская правда]]|тып=газета|archive-date=2 жніўня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240802104318/https://c-pravda.ru/news/2022-05-24/vladimir-lvov-dzhantara}}&lt;/ref&gt;.

Паблізу ад вёскі падчас пачатковай стадыі [[Аперацыя «Паляванне на дроф»|Керчанскай абарончай аперацыі]] (катастрофа Крымскага фронту) размяшчаўся штаб камандуючага [[51-я армія (СССР)|51-й арміяй]] [[Крымскі фронт|Крымскага фронту]] [[генерал-лейтэнант]]а [[Уладзімір Мікалаевіч Львоў (генерал)|У. М. Львова]]. Пры адступленні ў авіяналёце 11 траўня 1942 года ў штаб ля падножжа груда Кончы (15 км на ўсход ад вёскі) трапіла бомба і генерал загінуў&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_donesenie1758769/?backurl=%2Fheroes%2F%3Flast_name%3DЛьвов%26first_name%3DВладимир%26middle_name%3DНиколаевич%26group%3Dall%26types%3Dpamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apdv_kart_in%3Apdv_kart_in_inostranec%3Apamyat_voenkomat%3Apotery_vpp%3Apamyat_zsp_parts%3Akld_ran%3Akld_bolezn%3Akld_polit%3Akld_upk%3Akld_vmf%3Akld_partizan%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3Apotery_kartoteki%3Apotery_rvk_extra%3Apotery_isp_extra%3Asame_doroga%3Asame_rvk%3Asame_guk%3Apotery_knigi_pamyati%26page%3D1%26grouppersons%3D1%26date_birth_from%3D1897&amp;|title=Львов Владимир Николаевич Донесение о безвозвратных потерях|website=ОБД Память народа|date=2024|publisher=Министерство обороны РФ}}&lt;/ref&gt;. У памяць пра гэта на ўскраіне вёскі ў 1969 годзе быў устаноўлены помнік&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://ru-monuments.toolforge.org/get_info.php?id=911710855470005|title= Памятный знак в честь генерал-лейтенанта В.Н.Львова, командующего 51-й армией Крымского фронта|publisher= База объектов культурного наследия|accessdate=2024-08-02}}&lt;/ref&gt;, таксама памятны абеліск устаноўлены на месцы яго гібелі на грудзе Кончы.

Вёска згадана ў вершы [[Канстанцін Міхайлавіч Сіманаў|К. М. Сіманава]] «Дажджы» ({{lang-ru|Дожди}}), Сіманаў выязджаў у паласу наступу са штабам Львова (гл. дадатак).
{{Урэзка
 | Загаловак       = Дажджы &lt;small&gt;(даслоўны пераклад)&lt;/small&gt;
 | Змест           = {{s|Трэба чакаць і наступаць.}}&lt;br&gt;Усе звыкліся з гэтай цяжкай думкай:&lt;br&gt;І штаб, і змрочны генерал [Львоў],&lt;br&gt;Які моўчкі, буйной рыссю&lt;br&gt;Палі бітвы аб’язджаў.&lt;br&gt;Мы выехалі з ім вярхамі&lt;br&gt;Па кірунку да '''Джантары''',&lt;br&gt;Ужо сінела за грудамі,&lt;br&gt;І справа набліжалася да золку.&lt;br&gt;Над Акманайскай раўнінай&lt;br&gt;Ішоў зімовы дождж, і ўсё мацней,&lt;br&gt;Усё было мокра, нават спіны&lt;br&gt;Панура неслых нас коней.
{{oq|ru|Надо ждать и наступать.&lt;br&gt;Все свыклись с этой трудной мыслью:&lt;br&gt;И штаб, и мрачный генерал,&lt;br&gt;Который молча, крупной рысью&lt;br&gt;Поля сраженья объезжал.&lt;br&gt;Мы выехали с ним верхами&lt;br&gt;По направленью к Джантаре,&lt;br&gt;Уже синело за холмами,&lt;br&gt;И дело близилось к заре.&lt;br&gt;Над Акмонайскою равниной&lt;br&gt;Шёл зимний дождь, и всё сильней,&lt;br&gt;Всё было мокро, даже спины&lt;br&gt;Понуро нёсших нас коней.}}
 | Подпіс          = [[Канстанцін Міхайлавіч Сіманаў|К. М. Сіманаў]]
 | Выраўноўванне   = right
 | Шырыня          = auto
 | Памер шрыфта    = 85%
 | Фон             = #eee9d9
}}

У 1944 годзе, пасля [[Крымская наступальная аперацыя (1944)|вызвалення Крыма]] ад [[Краіны Восі|нацысцкіх войск]], паводле Пастановы ГКА № 5984сс ад 2 чэрвеня 1944 года крымскія грэкі, як і па ўсім Крыме разам з іншымі [[Карэнныя народы|карэннымі народамі]], былі [[Дэпартацыя крымскіх народаў у СССР|гвалтоўна дэпартаваны]] ў [[Сярэдняя Азія|Сярэднюю Азію]]&lt;ref&gt;[[s:Постановление ГКО № 5984сс от 02.06.44|Постановление ГКО от 2 июня 1944 года № ГКО-5984сс «О выселении с территории Крымской АССР болгар, греков и армян»]]&lt;/ref&gt;. З 25 чэрвеня 1946 гады Джантора пападае ў склад створанай [[Крымская вобласць|Крымскай вобласці]] [[Расійская Савецкая Федэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|РСФСР]]&lt;ref&gt;[[s:Закон РСФСР от 25.06.1946 Об упразднении Чечено-Ингушской АССР и о преобразовании Крымской АССР в Крымскую область|Закон РСФСР ад 25.06.1946 Пра скасаванне Чачэна-Інгушскай АССР і пра пераўтварэнне Крымскай АССР у Крымскую вобласць]] {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;. Указам [[Прэзідыум Вярхоўнага савета РСФСР|прэзідыума Вярхоўнага савета РСФСР]] ад 18 траўня 1948 года, Джантору перайменавалі ў Львова&lt;ref&gt;[[s:Указ Президиума ВС РСФСР от 18.05.1948 о переименовании населённых пунктов Крымской области|Указ прэзідыума вярхоўнага савета РСФСР ад 18.05.1948 г. пра перайменаванне населеных пунктаў Крымскай вобласці]] {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;. Назва прысвоена па імені генерал-лейтэнанта В. М. Львова, які загінуў ад бамбёжкі падчас Керчанскай абарончай аперацыі. 26 красавіка 1954 года Крымская вобласць была перададзена са складу РСФСР у склад [[Украінская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Украінскай ССР]]&lt;ref&gt;[[s:Закон СССР от 26.04.1954 О передаче Крымской области из состава РСФСР в состав Украинской ССР|Закон СССР ад 26.04.1954 Пра перадачу Крымскай вобласці са складу РСФСР у склад Украінскай ССР]] {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;. Час уключэння ў Сямісоцкі сельсавет дакладна не ўстаноўлены: на 15 чэрвеня 1960 года вёска ўжо лічылася ў яго складзе&lt;ref&gt;{{Кніга:Даведнік адміністрацыйна-тэрытарыяльнага дзялення Крымскай вобласці на 15 чэрвеня 1960 года|33}}&lt;/ref&gt;. Па даных [[Перапіс насельніцтва СССР (1989)|перапісу 1989 года]] ў вёсцы пражывала 29 чалавек&lt;ref name=&quot;Музафаров&quot;/&gt;. З 12 лютага 1991 года вёска ў адноўленай Крымскай АССР, 26 лютага 1992 года перайменаванай у [[Аўтаномная Рэспубліка Крым|Аўтаномную Рэспубліку Крым]] у складзе [[Украіна|Украіны]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://zakon2.rada.gov.ua/krym/show/rb0019002-92|title=Закон Крымской АССР от 26 февраля 1992 года №  19-1 «О Республике Крым как официальном названии демократического государства Крым»|publisher=Ведомости Верховного Совета Крыма, 1992 г., № 5, ст. 194|date=1992|archiveurl=https://archive.today/20160127094043/http://zakon2.rada.gov.ua/krym/show/rb0019002-92|archivedate=2016-01-27}}&lt;/ref&gt;.

=== Незалежны час і анексія Расіяй ===
На 2009 год, паводле звестак сельсавета, вёска займала плошчу 20,2 гектара, на якой, у 7 дварах, пражывала 11 чалавек{{sfn|Города и села Украины|2009|loc=Семисотский сельсовет}}.

З 21 сакавіка 2014 года вёска разам з усёй Аўтаномнай Рэспублікай Крым аказалася [[Анексія Крыма Расіяй|анексавана]] [[Расійская Федэрацыя|Расійскай Федэрацыяй]]&lt;ref&gt;[[s:Федеральный конституционный закон от 21.03.2014 № 6-ФКЗ|Федеральный закон Российской Федерации от 21 марта 2014 года № 6-ФКЗ «О принятии в Российскую Федерацию Республики Крым и образовании в составе Российской Федерации новых субъектов — Республики Крым и города федерального значения Севастополя»]]&lt;/ref&gt;.

У 2023 годзе ў праекце пастановы [[Вярхоўная Рада Украіны|Вярхоўнай рады Украіны]] «Пра перайменаванне некаторых населеных пунктаў Аўтаномнай Рэспублікі Крым» вёску прапанавана перайменаваць у гістарычную назву ''Джан-Тору''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://mtu.gov.ua/news/35054.html?fbclid=IwAR2J417z9trKdoga96sJ6IjRa7CIW76fTkPKOVgAtpQxktljXNBC8VLOBfA|title=Повідомлення про оприлюднення проєкту Постанови Верховної Ради України «Про перейменування деяких населених пунктів Автономної Республіки Крим»}} {{ref-uk}}&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
[[Перапіс насельніцтва Украіны (2001)|Усеўкраінскі перапіс 2001 года]] паказаў наступнае размеркаванне па носьбітах мовы сярод жыхароў вёскі&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://database.ukrcensus.gov.ua/MULT/Dialog/varval.asp?ma=19A050501_02_001&amp;ti=19A050501_02_001.%20%D0%EE%E7%EF%EE%E4%B3%EB%20%ED%E0%F1%E5%EB%E5%ED%ED%FF%20%E7%E0%20%F0%B3%E4%ED%EE%FE%20%EC%EE%E2%EE%FE,%20%C0%E2%F2%EE%ED%EE%EC%ED%E0%20%D0%E5%F1%EF%F3%E1%EB%B3%EA%E0%20%CA%F0%E8%EC%20%281,2,3,4%29&amp;path=../Database/Census/05/01/&amp;lang=1&amp;multilang=uk|url-status=dead|title=Розподіл населення за рідною мовою, Автономна Республіка Крим|publisher=Державна служба статистики України|accessdate=2017-01-31|lang=uk|archiveurl=https://www.webcitation.org/6HeeVATJt?url=http://database.ukrcensus.gov.ua/MULT/Dialog/varval.asp?ma=19A050501_02_001|archivedate=2013-06-26}}&lt;/ref&gt;:
* [[Украінская мова|украінская]] — 27,27 %
* [[Руская мова|руская]] — 72,73 %

=== Дынаміка колькасці ===
{{Multicol|width=50%}}
* [[1892]] год — 0 чалавек&lt;ref name=&quot;Календарь&quot;/&gt;
* [[1902]] год — 225 чалавек&lt;ref name=&quot;Календарь и Памятная&quot;/&gt;
* [[1915]] год — 0/218 чалавек&lt;ref name=&quot;Андриевский&quot;/&gt;{{заўвага|Першая лічба — прыпісное насельніцтва, другая — часовае.}}
* [[1926]] год — 264 чалавек&lt;ref name=&quot;Коллектив&quot;/&gt;
{{multicol-break}}
* [[1939]] год — 175 чалавек&lt;ref name=&quot;Музафаров&quot;/&gt;
* [[1989]] год — 29 чалавек&lt;ref name=&quot;Музафаров&quot;/&gt;
* [[2001]] год — 11 чалавек
* [[2009]] год — 11 чалавек{{sfn|Города и села Украины|2009|loc=Семисотский сельсовет}}
{{multicol-end}}

== Галерэя ==
&lt;gallery heights=&quot;175&quot; widths=&quot;200&quot;&gt;
Файл:LvovoLen 1.jpg|Погляд на ўсю вёску здалёк
Файл:LvovoLen 3.jpg|Уезд у вёску
Файл:Lvove2.jpg|Выязны знак
Файл:Lvove monument 03.jpg|Памятны знак у гонар генерал-лейтэнанта [[Уладзімір Мікалаевіч Львоў (генерал)|У. М. Львова]].
Файл:Lvove monument 01.jpg|Таблічка памятнага знака ў гонар генерал-лейтэнанта У. М. Львова.
&lt;/gallery&gt;

== Заўвагі ==
{{Заўвагі}}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{кніга|загаловак=Административно-территориальные преобразования в Крыму. 1783—1998 гг. Справочник|мова=ru|адказны=Под ред. Г. Н. Гржибовской|спасылка=http://www.soldat.ru/files/f/adm_terr_preobrazovania_v_krimu_1783_1998.part1.rar|месца=Симферополь|выдавецтва=Таврия-Плюс|год=1999|старонак=464|isbn=966-7503-22-4|ref=Гржибовская}}
* {{кніга|частка=Семисотский сельсовет|загаловак=Города и села Украины. Автономная Республика Крым. Город Севастополь. Историко-краеведческие очерки|мова=ru|спасылка частка=http://who-is-who.ua/main/page/gorodakrim2009/188/403|выдавецтва=Слава Севастополя|год=2009|ref=Города и села Украины}}

== Спасылкі ==
* [https://web.archive.org/web/20130610101758/http://crimea-map.com.ua/map468616_0_0.htm Вёска Львовэ на мапе (былога) Ленінскага раёна Крыма]

{{Населеныя пункты Лэнінскага раёна (Крым)}}
{{Заліўка НП-Украіна}}

[[Катэгорыя:Населеныя пункты Лэнінскага раёна (Крым)]]</text>
      <sha1>2uylicasd7nhkbomj9u2hp5exvrmjdb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1-е Віцебскае раённае благачынне</title>
    <ns>0</ns>
    <id>621272</id>
    <revision>
      <id>5152742</id>
      <parentid>3656663</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T02:01:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5152742</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4579" sha1="hwhloq0jswbjz4aoeblyxabqifs2q4b" xml:space="preserve">{{Арганізацыя
 |назва            = [[Выява:OrthodoxCross.svg|15 px|Праваслаўны крыж.]] 1-е Віцебскае раённае благачынне
 |альтэрнатыўная   = 1-я Віцебская раённая благачынная акруга
 |background_color = 
 |колер_назвы      =  
 |выява            =  
 |шырыня_лагатыпа  = 
 |подпіс           = 
 |карта1           = 
 |шырыня_карты1    = 
 |апісанне_выявы   = 
 |карта2           = 
 |шырыня_карты2    = 
 |легенда2         = 
 |членства         = 
 |тып_цэнтра       = Цэнтр
 |цэнтр            =  
 |тып              = акруга [[Праваслаўе|праваслаўнай]] епархіі
 |мовы             = 
 |мова             = 
 |пасада_кіраўніка1 =  
 |імя_кіраўніка1    =  
 |пасада_кіраўніка2 = 
 |імя_кіраўніка2    = 
 &lt;!-- ... --&gt;
 |пасада_кіраўніка10 = 
 |імя_кіраўніка10    = 
 |заснавальнік1      = 
 |падзея_заснавання1 = 
 |дата_заснавання1   = 
 |заснавальнік2      = 
 |падзея_заснавання2 = 
 |дата_заснавання2   = 
 &lt;!-- ... --&gt;
 |заснавальнік6      = 
 |падзея_заснавання6 = 
 |дата_заснавання6   = 
 |падзея_ліквідацыі  = 
 |дата_ліквідацыі    = 
 |заўвага1           = 
 |заўвага2           = 
 &lt;!-- ... --&gt;
 |адрас            =  
 |сайт             =  
 |вікісховішча     = 
}}

'''1-е Віцебскае раённае благачынне''', '''1-я Віцебская раённая благачынная акруга''' — акруга ў [[Віцебская і Аршанская епархія|Віцебскай і Аршанскай епархіі]] [[Беларуская Праваслаўная Царква|Беларускай праваслаўнай царквы]]. Аб’ядноўвае ўсходнія прыходы [[Віцебскі раён|Віцебскага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]].

== Храмы і прыходы ==
# [[Свята-Троіцкая царква (Янавічы)|Свята-Троіцкая царква]] ([[Янавічы]])
# [[Свята-Петра-Паўлаўская царква (Сураж)|Свята-Петра-Паўлаўская царква]] ([[Сураж (Віцебскі раён)|Сураж]])
# [[Царква ў гонар Казанскага абраза Маці Божай (Навасёлкі)|Царква ў гонар Казанскага абраза Маці Божай]] ([[Навасёлкі (Запольскі сельсавет)|Навасёлкі]])
# [[Царква ў імя святога Іаана ваяра (Мазалава)|Царква ў імя святога Іаана ваяра]] ([[Мазалава (Віцебскі раён)|Мазалава]]), знаходзіцца ў будынку [[Сядзіба Манькоўскіх|Сядзібы Манькоўскіх]]
# [[Свята-Узнясенская царква (Лужасна)|Свята-Узнясенская царква]] ([[Лужасна]])
# [[Свята-Ільінская царква (Заполле)|Свята-Ільінская царква]] ([[Заполле (Віцебскі раён)|Заполле]])
# Малітоўны пакой ([[Вымна (аграгарадок)|Вымна]])
# [[Барысаглебская царква (Вымна)|Барысаглебская царква]] ([[Вымна (аграгарадок)|Вымна]])

== Благачынныя настаяцелі ==
Протаіерэй Міхал Раманенка.

== Спасылкі ==
* [https://vitprav.by/category/khramy-blagochinijj/1-e-vitebskoe-rajjonnoe-blagochinie 1-е Віцебскае раённае благачынне] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191112165036/https://vitprav.by/category/khramy-blagochinijj/1-e-vitebskoe-rajjonnoe-blagochinie |date=12 лістапада 2019 }} на vitprav.by

{{Благачынні Віцебскай і Аршанскай епархіі}}

[[Катэгорыя:Рэлігія ў Віцебскім раёне]]
[[Катэгорыя:Благачынныя акругі Віцебскай і Аршанскай епархіі]]</text>
      <sha1>hwhloq0jswbjz4aoeblyxabqifs2q4b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2-е Віцебскае раённае благачынне</title>
    <ns>0</ns>
    <id>621390</id>
    <revision>
      <id>5152792</id>
      <parentid>4502056</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T07:24:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5152792</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4939" sha1="24et0qdiz6q5ofxhl4ct9cft26focpd" xml:space="preserve">{{Арганізацыя
 |назва            = [[Выява:OrthodoxCross.svg|15 px|Праваслаўны крыж.]] 2-е Віцебскае раённае благачынне
 |альтэрнатыўная   = 2-я Віцебская раённая благачынная акруга
 |background_color = 
 |колер_назвы      =  
 |выява            =  
 |шырыня_лагатыпа  = 
 |подпіс           = 
 |карта1           = 
 |шырыня_карты1    = 
 |апісанне_выявы   = 
 |карта2           = 
 |шырыня_карты2    = 
 |легенда2         = 
 |членства         = 
 |тып_цэнтра       = Цэнтр
 |цэнтр            =  
 |тып              = акруга [[Праваслаўе|праваслаўнай]] епархіі
 |мовы             = 
 |мова             = 
 |пасада_кіраўніка1 =  
 |імя_кіраўніка1    =  
 |пасада_кіраўніка2 = 
 |імя_кіраўніка2    = 
 &lt;!-- ... --&gt;
 |пасада_кіраўніка10 = 
 |імя_кіраўніка10    = 
 |заснавальнік1      = 
 |падзея_заснавання1 = 
 |дата_заснавання1   = 
 |заснавальнік2      = 
 |падзея_заснавання2 = 
 |дата_заснавання2   = 
 &lt;!-- ... --&gt;
 |заснавальнік6      = 
 |падзея_заснавання6 = 
 |дата_заснавання6   = 
 |падзея_ліквідацыі  = 
 |дата_ліквідацыі    = 
 |заўвага1           = 
 |заўвага2           = 
 &lt;!-- ... --&gt;
 |адрас            =  
 |сайт             =  
 |вікісховішча     = 
}}

'''2-е Віцебскае раённае благачынне''', '''2-я Віцебская раённая благачынная акруга''' — акруга ў [[Віцебская і Аршанская епархія|Віцебскай і Аршанскай епархіі]] [[Беларуская Праваслаўная Царква|Беларускай праваслаўнай царквы]]. Аб’ядноўвае заходнія прыходы [[Віцебскі раён|Віцебскага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]].

== Храмы і прыходы ==
# [[Царква святапакутніка Мікалая прасвітара Віцебскага (Старое Сяло)|Царква святапакутніка Мікалая прасвітара Віцебскага]] ([[Старое Сяло (Віцебскі раён)|Старое Сяло]])
# [[Харлампіеўская царква (Ноўка)|Харлампіеўская царква]] ([[Ноўка (Віцебскі раён)|Ноўка]])
# [[Свята-Іаана-Кармянская царква (Малыя Лётцы)|Свята-Іаана-Кармянская царква]] ([[Малыя Лётцы]])
# [[Царква ў гонар святога Уласія Севастыйскага (Ліпаўцы)|Царква ў гонар святога Уласія Севастыйскага]] ([[Ліпаўцы (Віцебскі раён)|Ліпаўцы]])
# [[Царква ў імя святога прападобнага Сергія Раданежскага (Копці)|Царква ў імя святога прападобнага Сергія Раданежскага]] ([[Копці (Віцебскі раён)|Копці]])
# [[Царква ў імя святых роўнаапостальнай Алены (Кіраўская)|Царква ў імя святых роўнаапостальнай Алены]] ([[Кіраўская (аграгарадок)|Кіраўская]])
# Царква ([[Замасточча (Віцебскі раён)|Замасточча]])
# Царква ([[Вароны (Віцебскі раён)|Вароны]])
# [[Царква ў імя пакутніц Веры, Надзеі, Любові і Сафіі (Вялікія Лётцы)|Царква ў імя пакутніц Веры, Надзеі, Любові і Сафіі]] ([[Вялікія Лётцы]])

== Благачынныя настаяцелі ==
Протаіерэй Уладзімір Пашкевіч.

== Спасылкі ==
* [https://vitprav.by/category/khramy-blagochinijj/2-e-vitebskoe-rajjonnoe-blagochinie 2-е Віцебскае раённае благачынне] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190822130718/https://vitprav.by/category/khramy-blagochinijj/2-e-vitebskoe-rajjonnoe-blagochinie |date=22 жніўня 2019 }} на vitprav.by

{{Благачынні Віцебскай і Аршанскай епархіі}}

[[Катэгорыя:Рэлігія ў Віцебскім раёне]]
[[Катэгорыя:Благачынныя акругі Віцебскай і Аршанскай епархіі]]</text>
      <sha1>24et0qdiz6q5ofxhl4ct9cft26focpd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>3 тысячагоддзе</title>
    <ns>0</ns>
    <id>638235</id>
    <revision>
      <id>5152877</id>
      <parentid>4737620</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T11:40:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5152877</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5584" sha1="jutxkyi1jkbqerm82l8q4s2b6444bji" xml:space="preserve">'''3 тысячагоддзе''' — прамежак часу, які пачаўся 1 студзеня 2001 года і скончыцца 31 снежня 3000 года паводле [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскага календара]].&lt;ref&gt;{{спасылка|url=http://kilby.stanford.edu/~rvg/millennium.html|загаловак=The third millennium starts on January 1 of the year 2001
|аўтар=Rob van Glabbeek|дата публікацыі=2 сьнежня 1999|мова=en}}&lt;/ref&gt;

== Стагоддзі і дзесяцігоддзі ==

{| cellpadding=&quot;3&quot; border=&quot;0&quot;
|-
| style=&quot;text-align:right;&quot;| '''[[XXI стагоддзе]]'''
| style=&quot;text-align:left;&quot;| [[2000-я]]&lt;ref&gt;Толькі 9 з 10 гадоў у гэтым дзесяцігоддзі адносяцца да 3 тысячагоддзя.&lt;/ref&gt; || style=&quot;text-align:right;&quot;| [[2010-я]]
| style=&quot;text-align:right;&quot;| [[2020-я]] || style=&quot;text-align:right;&quot;| [[2030-я]]
| style=&quot;text-align:right;&quot;| [[2040-я]] || style=&quot;text-align:right;&quot;| [[2050-я]]
| style=&quot;text-align:right;&quot;| [[2060-я]] || style=&quot;text-align:right;&quot;| [[2070-я]]
| style=&quot;text-align:right;&quot;| [[2080-я]] || style=&quot;text-align:right;&quot;| [[2090-я]]
|-
| style=&quot;text-align:right;&quot;| '''[[XXII стагоддзе]]'''
| style=&quot;text-align:left;&quot;| [[2100s (decade)|2100-я]]|| style=&quot;text-align:right;&quot;| [[2110-я]]
| style=&quot;text-align:right;&quot;| [[2120-я]] || style=&quot;text-align:right;&quot;| [[2130-я]]
| style=&quot;text-align:right;&quot;| [[2140-я]] || style=&quot;text-align:right;&quot;| [[2150-я]]
| style=&quot;text-align:right;&quot;| [[2160-я]] || style=&quot;text-align:right;&quot;| [[2170-я]]
| style=&quot;text-align:right;&quot;| [[2180-я]] || style=&quot;text-align:right;&quot;| [[2190-я]]
|-
| style=&quot;text-align:right;&quot;| '''[[XXIII стагоддзе]]'''

|-
| style=&quot;text-align:right;&quot;| '''[[XXIV стагоддзе]]'''
|-
| style=&quot;text-align:right;&quot;| '''[[XXV стагоддзе]]'''
|-
| style=&quot;text-align:right;&quot;| '''[[XXVI стагоддзе]]'''
|-
| style=&quot;text-align:right;&quot;| '''[[XXVII стагоддзе]]'''
|-
| style=&quot;text-align:right;&quot;| '''[[XXVIII стагоддзе]]'''
|-
| style=&quot;text-align:right;&quot;| '''[[XXIX стагоддзе]]'''
|-
| style=&quot;text-align:right;&quot;| '''[[XXX стагоддзе]]'''
|}

== Навука ==
* 2004 — эксперыментальнае пацверджанне існавання [[графен]]а (Сэр Андрэй Канстанцінавіч Гейм, Сэр Канстанцін Сяргеевіч Навасёлаў)
* 2005 год — эксперыментальны доказ існавання [[Кварк-глюонная плазма|кварк-глюоннай плазмы]] (RHIC)
* 2005 год — незваротныя квантавыя вылічэнні
* 2012 год — адкрыццё [[Базон Хігса|базона Хігса]]&lt;ref name=autogenerated1&gt;[http://press.web.cern.ch/press-releases/2012/07/cern-experiments-observe-particle-consistent-long-sought-higgs-boson CERN experiments observe particle consistent with long-sought Higgs boson] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121029135735/http://press.web.cern.ch/press-releases/2012/07/cern-experiments-observe-particle-consistent-long-sought-higgs-boson |date=29 кастрычніка 2012 }} — пресс-релиз CERN, 4.07.2012{{ref-en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=autogenerated2&gt;[http://lenta.ru/news/2012/07/04/cern/ Физики обнаружили претендента на роль бозона Хиггса] // Lenta.ru 4.07.2012&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://elementy.ru/LHC/news?theme=2653111&amp;newsid=431863 В ЦЕРНе объявлено об открытии хиггсовского бозона] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304101339/http://elementy.ru/LHC/news?theme=2653111&amp;newsid=431863 |date=4 сакавіка 2016 }} — Elementy.ru, 4.07.2012&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://elementy.ru/news?newsid=431868 «Физическое сообщество считает, что хиггсовский бозон открыт»] — Elementy.ru, 16.07.12&lt;/ref&gt; (CERN, эксперыменты ATLAS і CMS)
* 2015 год — расшыфраваны геном [[мамант]]а&lt;ref&gt;[https://scientificrussia.ru/articles/rasschifrovali-genom-mamonta Геном шерстистого мамонта полностью расшифрован, попытка клонирования неизбежна]. Материалы портала «Научная Россия».&lt;/ref&gt;
* 2016 год — каманда LIGO зафіксавала гравітацыйныя хвалі ад зліцця двух чорных дзірак&lt;ref&gt;{{cite web|title=THURSDAY: Scientists to provide update on the search for gravitational waves|url=http://www.ligo.org/news/media-advisory.php|publisher=ligo.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20180412075224/https://www.ligo.org/news/media-advisory.php|archive-date=2018-04-12|access-date=2018-04-23|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* 2019 год — першы ў гісторыі астраноміі фотаздымак «цені» [[Чорная дзірка|чорнай дзіркі]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ria.ru/20190410/1552554597.html|title=Астрономы получили первую фотографию &quot;тени&quot; черной дыры|date=20190410T1611+0300Z|publisher=РИА Новости|lang=ru|access-date=2019-04-10}}&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

{{Commonscat|3rd millennium}}
{{ВС}}

[[Катэгорыя:3 тысячагоддзе| ]]
[[Катэгорыя:Тысячагоддзі]]</text>
      <sha1>jutxkyi1jkbqerm82l8q4s2b6444bji</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Віленскае таварыства сяброў навук</title>
    <ns>0</ns>
    <id>647536</id>
    <revision>
      <id>5152659</id>
      <parentid>5141144</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T15:29:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliaksei Lastouski</username>
        <id>75892</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5152659</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8269" sha1="j6ffh6vql8in9gmaj7nexevx3gkc18i" xml:space="preserve">{{Арганізацыя
 |назва            = Віленскае таварыства сяброў навук
 |альтэрнатыўная   = Towarzystwo Przyjaciół Nauk w Wilnie
|background_color = 
 |колер_назвы      = 
 |лагатып          = 
|шырыня_лагатыпа  = 
 |подпіс           = 
 |карта1           = 
 |шырыня_карты1    = 
 |легенда1         = 
 |карта2           = 
 |шырыня_карты2    = 
 |легенда2         = 
 |членства         = 
 |тып_цэнтра       = будынак
 |цэнтр            = 
 |тып              = асветніцкая
 |мовы             = [[польская мова|польская]]
 |мова             = 
|пасада_кіраўніка1 = Старшыня
|імя_кіраўніка1    = Станіслаў Касцялкоўскі
|заснавальнік1      = Альфонс Парчэўскі
|падзея_заснавання1 = Рэгістрацыя
|дата_заснавання1   = [[1907]]
|падзея_ліквідацыі  = 
 |дата_ліквідацыі    = 1940
 |заўвага1           = 
 |адрас            = Вільня
 |сайт             = 
 |вікісховішча     = 
}}
'''Віленскае таварыства сяброў навук''' (''Towarzystwo Przyjaciół Nauk w Wilnie'') — [[гістарычнае таварыства]], грамадская арганізацыя, якая існавала ў Вільні ў 1907—1940 гадах. Мэты: даследаванне гісторыі, этнаграфіі і культуры Літвы, Беларусі і Польшчы.

== Выдавецкая і навуковая дзейнасць ==
[[Файл:Palac Towarzystwa Przyjaciol Nauk in Vilnius.JPG|thumb|міні|Будынак Таварыства сяброў навук]]
Заснавана па ініцыятыве Альфонса . Дзейнасць Таварыства была накіравана на развіццё рэгіянальных даследаванняў (вывучэнне гісторыі Літвы з пункту гледжання гісторыі, этнаграфіі, прыроды і статыстыкі) і ў цэлым польскай навукі, літаратуры і мастацтва ў віленскім рэгіёне.

Таварыства ў першай палове XX стагоддзя, нароўні з Віленскім універсітэтам, мела вялікае значэнне. Выдаваўся «Rocznik Towarzystwa…» («Штогоднік таварыства…», 1907—1922), «{{нп5|Атэнеум Віленскі||pl|Ateneum Wileńskie}}» (1923—1939), дзе распавядалася пра мінулае [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], даваліся дакументы, бягучая гістарычная бібліяграфія. Членамі ці членамі-карэспандэнтамі Таварыства з’яўляліся Тадэвуш Чахаўскі, [[Стэфан Эрэнкройц]], [[Людвік Каланкоўскі]], [[Юзаф Мантвіл]], Генрык Няводнічанскі, [[Эліза Ажэшка]], [[Станіслаў Пігань]], [[Чэслаў Янкоўскі]], [[Уладзіслаў Загорскі]] і інш&lt;ref&gt;{{Крыніцы/ЭГБ|3|Гістарычныя таварыствы|Каханоўскі Г.|14−15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі|5|Таварыства сяброў навук|224|Цыбуля В. А.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Lowmianski H.'' Bibliografia zawartości «Atenum Wileńskiego». Pamiętnik Biblioteki Kórnickiej, 1983, z. 20, s. 227−259.&lt;/ref&gt;.
[[Файл:Profesor Stanisław Kościałkowski.jpg|thumb|240px|Станіслаў Касцялкоўскі]]
Была сабрана вялікая бібліятэка: там знаходзіліся рукапісы [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]], [[Ян Карловіч|Яна Карловіча]], [[Ян Шванскі|Яна Шванскага]], этнаграфічныя даследаванні [[Міхал Адольфавіч Федароўскі|Міхала Федароўскага]] і [[Казімір Французовіч|Казіміра Французовіча]], лісты [[Францішак Багушэвіч|Францішка Багушэвіча]] і інш. Цяпер гэта знаходзіцца ў літоўскіх архівах&lt;ref&gt;{{артыкул|аўтар=Гасюнас Ст.|загаловак= Из художественных хранилищ|выданне=Вильнюс|месца=Вильнюс|год=1996|нумар=6|старонкі=98−114|isbn=02336-2203}}&lt;/ref&gt;.

Пасля 1939 года для Таварыства, як і для многіх іншых польскіх навуковых і культурных устаноў, пачаўся складаны перыяд. Апошні кіраўнік Таварыства прафесар [[Станіслаў Касцялкоўскі]] быў арыштаваны ўлетку 1941 года і адпраўлены ў ссылку на Урал. У 1941 годзе, пры нямецкай акупацыі, Таварыства спыніла сваю дзейнасць. Касцялкоўскі, вызвалены пасля пачатку германа-савецкай вайны ў студзені 1942 года, быў эвакуіраваны ў Іран разам з войскам [[Уладзіслаў Андэрс|Андэрса]]&lt;ref&gt;{{артыкул|Семянчук А.|загаловак= Жыццёвы шлях Станіслава Касцялкоўскага − прафесара Віленскага ўніверсітэта Стэфана Баторыя|выданне= Ян Булгак і культура заходнебеларускага рэгіену з ХІХ ст. да Другой сусветнай вайны: зб. навуковых артыкулаў|месца=Гродна|выдавецтва=ГрДУ|год=2009|старонак=135|isbn=978-985-515-140-2}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{артыкул|аўтар=Бездэль В. Я.|загаловак=Беларускія вучоныя ў канцы XVIII−XIX стст. у кантэксце развіцця еўрапейскай навукі|выданне=Вестник молодого учёного международного ун-та МИТСО. Сб. научных статей|месца=Мн.|выдавецтва=Международный ун-т МИТСО|год=2019|старонкі=14|старонак=396}}&lt;/ref&gt;.

== Старшыні Таварыства ==
* [[Ян Курчэўскі]] (1907—1916)
* Уладзіслаў Загорскі (1916—1927)
* Альфонс Парчэўскі (1927—1933)
* [[Марыян Здзяхоўскі]] (1933—1938)
* Станіслаў Касцялкоўскі (1938—1940)

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/БелЭн|15|Тавары́ства сябро́ў наву́к, Таварыства аматараў навук|Цыбуля В. А.|374}}
* {{крыніцы/ЭГБ|6-1|Тавары́ства сябро́ў наву́к|Вера цыбуля|493—494}}
* ''[[Аляксандр Фёдаравіч Смалянчук|Смалянчук А. Ф.]]'' Паміж краёвасцю і нацыянальнай ідэяй. Польскі рух на беларускіх і літоўскіх землях. 1864 — люты 1917 г. — Гродна, 2001. — С. 320.
* Pranciškus Smuglevičius ir jo epocha. — Vilnius: Vilniaus dailės akademijos leidykla, 1997. — {{ISSN|1392-0316}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Навуковыя таварыствы]]
[[Катэгорыя:Гістарычныя таварыствы]]
[[Катэгорыя:1907 год у Вільні]]</text>
      <sha1>j6ffh6vql8in9gmaj7nexevx3gkc18i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>106-ы партызанскі атрад</title>
    <ns>0</ns>
    <id>653811</id>
    <revision>
      <id>5152743</id>
      <parentid>5104756</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T02:33:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5152743</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5737" sha1="pefzww6qownz9ux9t3oru550a6ccf4w" xml:space="preserve">{{Вайсковае фарміраванне
|назва               = Партызанскі атрад №106 (Сямейны атрад Зорына)
|арыгінал            = 
|выява               = 
|подпіс              = 
|гады                = [[1943]]—[[1944]]
|краіна              =
|краіны              = {{Сцягафікацыя|БССР|1940}}
|падпарадкаванне     = [[Беларускі штаб партызанскага руху]]
|у складзе           = 
|тып                 = партызанскае падраздзяленне
|уключае_ў_сябе      = 
|роля                = 
|памер               = 
|камандная_структура = 
|размяшчэнне         = 
|мянушка             = 
|мянушкі             = 
|заступнік           = 
|заступнікі          = 
|дэвіз               = 
|дэвізы              = 
|колеры              = 
|марш                = 
|маршы               = 
|талісман            = 
|талісманы           = 
|рыштунак            = 
|войны               = [[Вялікая Айчынная вайна]]
|бітвы               = 
|знакі_адрознення    = 
|цяперашні_камандзір = 
|вядомыя_камандзіры  = [[Шолам Натанавіч Зорын]]
}}
'''Партызанскі атрад № 106 (атрад Зо́рына)''' (канец красавіка 1943 — ліпень 1944) — сямейны яўрэйскі партызанскі атрад, які дзейнічаў у [[Налібоцкая пушча|Налібоцкай пушчы]] падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. Камандзір атрада — [[Шолам Натанавіч Зорын|Шолам Зорын]], камісар — [[Хаім Срольявіч Фейгельман|Хаім Фейгельман]], начальнік штаба — Анатоль Вертгейм.

Да 25 сакавіка 1944 года атрад насіў назву «Сямейны атрад Зорына». Затым на падставе загада № 4 Беларускага штаба партызанскага руху па [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]]  атрад быў перайменаваны ў самастойна дзейны «Партызанскі атрад № 106» Баранавіцкага партызанскага злучэння&lt;ref name=&quot;Швейбиш1996&quot;&gt;''С. Швейбиш.'' [http://jhist.org//shoa/russia/partiz.htm Еврейский семейный партизанский отряд Ш. Зорина] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150403053557/http://jhist.org//shoa/russia/partiz.htm |date=3 красавіка 2015 }} Вестник Еврейского университета в Москве, № 3 (13), 1996&lt;/ref&gt;&lt;ref name=autogenerated3&gt;''Э. Иоффе''. [http://pda.sb.by/post/473/ Их называли зоринцами] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121114061713/http://pda.sb.by/post/473 |date=14 лістапада 2012 }} {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121114061713/http://pda.sb.by/post/473 |date=2012-11-14 }}&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Краткая еврейская энциклопедия. Иерусалим, 1990. Т. 5. С. 361.
* ''Э. Иоффе''. Трагедия и героизм // Во славу Родины. Минск, 1993. 27 окт.
* Слово инвалида войны: Журнал Союза воинов и партизан — инвалидов войны с нацистами. Иерусалим, 1994. 9 янв.
* ''Гай Д.'' Десятый круг. Повести. М., 1991.
* Партизанские формирования в Белоруссии в годы Великой Отечественной войны (июнь 1941 — июль 1944). Минск, 1983.

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:Sholom Zorin}}
* ''А. Викторов.'' [https://jewish.ru/ru/people/society/4662/ А зоринцы тихие]
* ''А. Туник.'' [http://www.netzulim.org/R/OrgR/Articles/Stories/TunukArc/TunikArc.html Памятник партизанам-евреям в Налибокской пуще] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120515000201/http://netzulim.org/R/OrgR/Articles/Stories/TunukArc/TunikArc.html |date=15 мая 2012 }}
* [http://callofzion.ru/pages.php?id=195 Из стенограммы выступления начальника штаба еврейского партизанского отряда]
* ''Н. Слоущ.'' [http://ejwiki-pubs.org/wiki/Наум_Слоущ%E2%97%8F%E2%97%8FЯ_%E2%80%93_везучий_человек «Я — везучий человек»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304220152/http://ejwiki-pubs.org/wiki/%D0%9D%D0%B0%D1%83%D0%BC_%D0%A1%D0%BB%D0%BE%D1%83%D1%89%E2%97%8F%E2%97%8F%D0%AF_%E2%80%93_%D0%B2%D0%B5%D0%B7%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%B9_%D1%87%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%BA |date=4 сакавіка 2016 }}

[[Катэгорыя:Савецкія партызанскія злучэнні, брыгады і атрады на акупіраванай тэрыторыі Беларусі (1941—1944)]]
[[Катэгорыя:Мінскае гета]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1943 годзе]]
[[Катэгорыя:Зніклі ў 1944 годзе]]
[[Катэгорыя:Налібоцкая пушча]]</text>
      <sha1>pefzww6qownz9ux9t3oru550a6ccf4w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Партал:Кінематограф/Новыя артыкулы</title>
    <ns>100</ns>
    <id>658977</id>
    <revision>
      <id>5152671</id>
      <parentid>5152254</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T15:51:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NirvanaBot</username>
        <id>40832</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+2 новых</comment>
      <origin>5152671</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1198" sha1="sh6d1xatluu3mbiycfb9fb5pseqiqxl" xml:space="preserve">{{Новы артыкул|5 Seconds of Summer|2026-06-08T08:41:28Z|DzBar}}
{{Новы артыкул|Джунглі-банда: Фільм|2026-06-07T19:26:09Z|NarcisoFan2026}}
{{Новы артыкул|Metal Gear Solid 3: Snake Eater|2026-06-06T17:06:43Z|ABECOME SAWYER}}
{{Новы артыкул|Гіём Канэ|2026-06-05T13:19:51Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|Тамар Новас|2026-06-05T12:26:45Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|IC3PEAK|2026-06-05T11:24:49Z|Culamar}}
{{Новы артыкул|Франсуа Буае|2026-06-05T04:58:55Z|StarDeg}}
{{Новы артыкул|Венсан, Франсуа, Поль і іншыя|2026-06-04T11:17:06Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|Жан-Клод Брыялі|2026-06-04T05:07:28Z|StarDeg}}
{{Новы артыкул|Прэстан Блэр|2026-06-01T09:25:41Z|Feeleman}}
{{Новы артыкул|Лорэн Мак-Малан|2026-05-31T14:24:02Z|Feeleman}}
{{Новы артыкул|Ян Шаберт|2026-05-30T22:42:03Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sh6d1xatluu3mbiycfb9fb5pseqiqxl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Людвік Бацянскі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>663199</id>
    <revision>
      <id>5152723</id>
      <parentid>4118862</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T20:29:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5152723</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9478" sha1="gs5v33ikdrezc37cvl572tx9p4r31sc" xml:space="preserve">{{ДД
|імя                = Людвік Бацянскі
|выява              = Ludwik Bociański.jpg
|подпіс  = Людвік Бацянскі
|пасада             = Ваявода пазнаньскі 
|перыядпачатак    = [[19 мая]] [[1939]]
|перыядканец      = ''de facto'' верасень [[1939]]&lt;ref name=&quot;канец&quot;&gt;Пакінуў краіну, якая знаходзілася пад нямецкай і савецкай акупацыяй. 12 верасня немцы прызначылі кіраўнікоў сваёй адміністрацыі ў Познані. Польскі ўрад у эміграцыі 3 снежня 1940 года прызначыў дэлегата на землі, далучаныя да Трэцяга Рэйха, Цырыля Ратайскага. 22 жніўня 1944 камітэт люблінскі скасаваў нямецкія структуры і вярнуў перадваенны адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел (Dz. U. Nr 2, poz. 8.), але немцы фактычна акупавалі Пазнаньскае ваяводства яшчэ да пачатку 1945 года. У студзені 1945 года на пасаду ваяводы пазнаньскага быў прызначаны камуністычнай уладай Міхал Гвяздовіч.&lt;/ref&gt;
|віцэ-прэзідэнт     = 
|прэзідэнт          = [[Ігнацы Масціцкі]]
|прэм'ер-міністр   = [[Феліцыян Славой-Складкоўскі]]
|папярэднік         = [[Артур Марушэўскі]]
|пераемнік          = &lt;small&gt;Магчымае розныя інтэрпрэтацыі&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;канец&quot;/&gt; 
|пасада_2            = Ваявода віленскі 
|перыядпачатак_2   = [[4 снежня]] [[1935]]
|перыядканец_2     = [[19 мая]] [[1939]]
|папярэднік_2        = 
|пераемнік_2         = [[Артур Марушэўскі]]
|прэзідэнт_2         = [[Ігнацы Масціцкі]]
|дата нараджэння   =  
|месца нараджэння  =  
|дата смерці       = 
|месца смерці      = 
|выбарчая_акруга    =  
|нацыянальнасць    = [[палякі|паляк]]
|партыя             = 
|сужэнец            = 
|прафесія           = афіцэр дыпламаваны
|рэлігія            = 
|каментар           = 
|узнагароды         = 
}}
'''Людвік Баця́нскі''' ({{lang-pl|Ludwik Bociański}}; {{ДН|24|8|1892}}, [[Плешаў]] — {{ДС|7|2|1970}}, {{МС|Лондан||}}) — [[палякі|польскі]] афіцэр (палкоўнік) і палітык.

== Біяграфія ==
З сялянскай сям’і, брат [[Ян Бацянскі|Яна Бацянскага]]. Адукацыю атрымаў у школе ў [[Астроў Велікапольскі|Астрове Велікапольскім]] і [[Кэмпна|Кэмпне]]. Служыў у [[Германская імперыя|нямецкай]] арміі. Удзельнічаў у [[Велікапольскае паўстанне (1918—1919)|Велікапольскім паўстанні 1918—1919]]. Змагаўся ў [[Польска-савецкая вайна|вайне з бальшавікамі 1919—1921 гадоў]]. У [[1930]]—[[1934]] гадах быў камендантам ваеннай школы [[пяхота|пяхоты]] ў Камарове. З канца [[1935]] года да мая [[1939]] года [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|віленскім ваяводам]]; быў руплівым выканаўцам палітыкі [[паланізацыя|паланізацыі]], за што крытыкаваўся нацыянальнымі меншасцямі і апазіцыяй&lt;ref&gt;[http://kamunikat.org/download.php?item=5776-12.pdf Сяргей Чыгрын, ''Слонімская ссылка Адама Станкевіча'', Беларускі гістарычны зборнік, Н. 28, с. 199.]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;. У 1939 годзе прызначаны на пасаду [[Познань|пазнаньскага]] ваяводы.

У [[Польская кампанія 1939 года|Вераснёўскай кампаніі]] — генеральны кватэрмайстар урада&lt;ref&gt;A. K. Kunert, Z. Walkowski, ''Kronika kampanii wrześniowej 1939'', Wydawnictwo Edipresse Polska, Warszawa 2005, ISBN 83-60160-99-6, s. 28.{{ref-pl}}&lt;/ref&gt;. [[17 верасня]] 1939 года на мосце на [[Чарамош]]ы ў Кутах спрабаваў затрымаць галоўнакамандуючага Маршала [[Эдвард Рыдзь-Сміглы|Эдварда Рыдзь-Сміглага]] і не дапусціць, каб ён выехаў. Калі гэтая спроба не атрымалася, Бацянскі спрабаваў застрэліцца&lt;ref&gt;[http://www.wprost.pl/ar/?O=66711&amp;C=57 Dariusz Baliszewski (Дарыўш Балішэўскі), ''Most honoru'', Wprost, nr 1138 (19 września 2004)]{{ref-pl}}&lt;/ref&gt;.

Сканаў у эміграцыі ў Лондане, дзе і быў пахаваны&lt;ref name=&quot;bs.sejm.gov.pl&quot;&gt;[http://bs.sejm.gov.pl/F?func=find-b&amp;request=000000116&amp;find_code=SYS&amp;local_base=ARS10 «Parlamentarzyści RP — pełny opis rekordu. 000000116»], bs.sejm.gov.pl {{ref-pl}}&lt;/ref&gt;.

== Узнагароды ==
* Сярэбраны крыж [[Virtuti Militari|Ордэна Virtuti Militari]]&lt;ref name=&quot;Rocznik 1928&quot;&gt;Rocznik Oficerski 1928, Warszawa 1928, str. 100. {{ref-pl}}&lt;/ref&gt; (1921)&lt;ref name=&quot;bs.sejm.gov.pl&quot;/&gt;
* Камандорскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (1936)&lt;ref&gt;[http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WMP19362630468 Zarządzenie o nadaniu Wielkiej Wstęgi Orderu Odrodzenia Polski, Krzyża Komandorskiego z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski, Krzyża Komandorskiego Orderu Odrodzenia Polski, Krzyża Kawalerskiego Orderu Odrodzenia Polski, Krzyża Oficerskiego Orderu Odrodzenia Polski oraz Krzyża Kawalerskiego Orderu Odrodzenia Polski (M.P. 1936 nr 263 poz. 468)] {{ref-pl}}&lt;/ref&gt;
* Афіцэрскі крыж Ордэна Адраджэння Польшчы (1932)&lt;ref&gt;[http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WMP19322590295 Zarządzenie o nadaniu Krzyża Komandorskiego z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski, Krzyża Komandorskiego Orderu Odrodzenia Polski, Krzyża Oficerskiego Orderu Odrodzenia Polski oraz Krzyża Kawalerskiego Orderu Odrodzenia Polski M.P. 1932 nr 259 poz. 295] {{ref-pl}}&lt;/ref&gt;
* [[Крыж Незалежнасці]] з мячамі (1932)&lt;ref&gt;[http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WMP19322170249 Zarządzenie o nadaniu Krzyża Niepodległości z Mieczami, Krzyża Niepodległości i Medalu Niepodległości (M.P. z 1932 r. Nr 217, poz. 249)] {{ref-pl}}&lt;/ref&gt;
* [[Крыж Храбрых]] (перад 1923)&lt;ref&gt;Rocznik Oficerski 1923, Warszawa 1923, str. 69. {{ref-pl}}&lt;/ref&gt;
* Залаты [[Крыж Заслугі (Польшча)|Крыж Заслугі]] (1925)&lt;ref&gt;M.P. z 1925 r. Nr 102, poz. 438 {{ref-pl}}&lt;/ref&gt;
* [[Жалезны крыж]] 2-га класа ([[Германская імперыя]], перад 1918)&lt;ref name=&quot;caw.wp.mil.pl-311&quot;&gt;Andrzej Krzak, [http://www.caw.wp.mil.pl/plik/file/biuletyn/r3/r3_11.pdf ''PUŁKOWNIK DYPLOMOWANY LUDWIK BOCIAŃSKI — OFICER I WOJEWODA'', Rocznik archiwalno-historyczny Centralnego Archiwum Wojskowego Nr 3/32 z 2010 r., caw.wp.mil.pl] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305085644/http://caw.wp.mil.pl/plik/file/biuletyn/r3/r3_11.pdf |date=5 сакавіка 2016 }} {{ref-pl}}&lt;/ref&gt;
* [[Ордэн Белага арла (Сербія)|Ордэн Белага арла]] 4-я ступень ([[Каралеўства Югаславія|Каралеўства сербаў, харватаў і славенцаў]], перад 1928)&lt;ref name=&quot;Rocznik 1928&quot;/&gt;
* [[Ордэн Ганаровага легіёна]] 5-я ступень ([[Францыя]], перад 1928)&lt;ref name=&quot;Rocznik 1928&quot;/&gt;
* Камандорскі Крыж [[Ордэн Кароны Румыніі|Ордэна Кароны Румыніі]] ([[Румынія]], перад 1928)&lt;ref name=&quot;Rocznik 1928&quot;/&gt;
* [[Ордэн Белам ружы Фінляндыі]] 3-я ступень ([[Фінляндыя]], перад 1928)&lt;ref name=&quot;Rocznik 1928&quot;/&gt;
* [[Ордэн Трох зорак]] 3-я ступень ([[Латвія]], перад 1928)&lt;ref name=&quot;Rocznik 1928&quot;/&gt;

{{Зноскі}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Бацянскі Людвік}}
[[Катэгорыя:Дэпутаты Сейма Польскай Рэспублікі (1918—1939) 3 склікання]]
[[Катэгорыя:Удзельнікі польска-савецкай вайны]]
[[Катэгорыя:Пахаваныя ў Лондане]]
[[Катэгорыя:Ваяводы пазнаньскія (Польская Рэспубліка)]]
[[Катэгорыя:Ваенныя Польшчы]]
[[Катэгорыя:Ваяводы віленскія (Польская Рэспубліка)]]</text>
      <sha1>gs5v33ikdrezc37cvl572tx9p4r31sc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Джон Дылсан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>664488</id>
    <revision>
      <id>5152756</id>
      <parentid>4423226</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T03:54:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <origin>5152756</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3613" sha1="a0l5javhtpyx8efec169bw8oyp7se38" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Дылсан}}
{{Кінематаграфіст
| Імя = Джон Дылсан
| Арыгінал імя = {{lang-en|John Dilson}}
| Фота = 
| Шырыня = 
| Подпіс = 
| Імя пры нараджэнні = Джон Х. Дылсан
| Дата нараджэння = 
| Месца нараджэння = 
| Грамадзянства = {{Сцягафікацыя|ЗША}}
| Прафесія = кінаакцёр
| Гады актыўнасці = [[1934]]—[[1944]]
| жонка = 
| дзеці = 
| Кірунак = 
| Узнагароды =
| imdb_id = 
| Сайт =
}}
'''Джон Х. Дылсан''' ({{lang-en|John H. Dilson}}; {{ДН|18|2|1892}}, [[Бруклін]], [[Нью-Ёрк]], [[Нью-Ёрк (штат)|штат Нью-Ёрк]], [[ЗША]] — {{ДС|1|6|1944}}, {{нп5|Вентура (Каліфорнія)|Вентура|en|Ventura, California}}, [[Каліфорнія|штат Каліфорнія]], [[ЗША]]) — амерыканскі [[акцёр]]&lt;ref name=&quot;NY Times&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.nytimes.com/movies/person/19224/John-Dilson |title=John Dilson |accessdate=December 6, 2014 |work=New York Times}}&lt;/ref&gt;, які згуляў ў больш чым 250 фільмах паміж 1934 і 1944 гадамі.

== Біяграфія ==
Джон Дылсан нарадзіўся 18 лютага 1891 года ў [[Бруклін]]е (Нью-Ёрк, ЗША).

Ён быў акцёрам, і згуляў ў больш чым 250 фільмах паміж 1934 і 1944 гадамі.

Памёр Джон Дылсан 1 чэрвеня 1944 года ў гораде Вентура (штат Каліфорнія, ЗША).

== Выбарачная фільмаграфія ==
{{УФільмеВерх}}
{{УФільме|1945|{{нп5|Рапсодыя ў блакітным (фільм)|Рапсодыя ў блакітным|en|Rhapsody in Blue (film)}}|Rhapsody in Blue|музычны крытык (няма ў тытрах)}}
{{УФільме|1944|{{нп5|Бафала Біл (фільм)|Бафала Біл|en|Buffalo Bill (film)}}|Buffalo Bill|прэзідэнт ЗША [[Ратэрфорд Бэрчард Хейс]]}}
{{УФільме|1944|{{нп5|Жоўтая ружа Тэхаса (фільм)|Жоўтая ружа Тэхаса|en|The Yellow Rose of Texas (film)}}|The Yellow Rose of Texas|бізнэсмэн (няма ў тытрах)}}
{{УФільме|1941|[[Горад Нью-Ёрк]]|New York Town|лекар (няма ў тытрах)}}
{{УФільме|1940|{{нп5|За межамі Сакрамэнта||en|Beyond the Sacramento}}|Beyond the Sacramento|Джэйсан Пэры}}
{{УкФільме|1940|{{нп5|Вялікая прэм'ера||en|The Big Premiere}}|The Big Premiere|уладальнік тэатра}}
{{УФільме|1936|{{нп5|Пяшчотная Джулія (фільм, 1936)|Пяшчотная Джулія|en|Gentle Julia (1936 film)}}|Gentle Julia|дзядзька}}
{{УФільме|1935|{{нп5|Смерць на адлегласці||en|Death from a Distance}}|Death from a Distance|рэдактар газеты Макконэл}}
{{УФільме|1934|{{нп5|Мужчынская гульня||en|A Man's Game}}|A Man's Game|Джон Т. Брэдлі}}
{{УФільмеНіз}}

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* {{IMDb name|0227117|Джон Дылсан}}
* {{Sfdb name|130525|Джон Дылсан}}
{{Бібліяінфармацыя}}
{{ВП-парталы|Кінематограф|Біяграфіі|ЗША}}

{{DEFAULTSORT:Дылсан Джон}}
[[Катэгорыя:Акцёры ЗША]]</text>
      <sha1>a0l5javhtpyx8efec169bw8oyp7se38</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2021 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва</title>
    <ns>0</ns>
    <id>666837</id>
    <revision>
      <id>5152831</id>
      <parentid>5073698</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T09:36:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5152831</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29647" sha1="3gxu51pa5mo1tbr71pz56sot1ggr3q0" xml:space="preserve">[[2021]] год уключае шэраг падзей, якія пакінуць след у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва.

== Падзеі ==
* [[14 студзеня]] — [[14 лютага]] — рэтраспектыўная выстаўка жывапісу [[Яўген Міхайлавіч Харытоненка|Яўгена Харытоненкі]] ([[1920 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1920]] — [[1998 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1998]])&lt;ref&gt;[https://www.artmuseum.by/ru/assets/images/News/2021/January/+AfishaKharitonenko.jpg Афіша выстаўкі «Яўген Харытоненка. Жывапіс. Да 100-годдзя з дня нараджэння»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210201083449/https://www.artmuseum.by/ru/assets/images/News/2021/January/+AfishaKharitonenko.jpg |date=1 лютага 2021 }}&lt;/ref&gt;, [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|НММ Рэспублікі Беларусь]]
* [[28 студзеня]] — [[28 лютага]] (працягнута да 16 сакавіка) — выстаўка жывапісу [[Павел Уладзіміравіч Хадаровіч|Паўла Хадаровіча]]&lt;ref&gt;[https://www.artmuseum.by/ru/assets/images/News/2021/March/690787864.jpg Павел Хадаровіч : ФОТА]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt; (нар. 25.6.[[1987 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1987]]) «Мова рэчаў»&lt;ref&gt;[https://www.artmuseum.by/ru/assets/images/News/2021/January/847964_8576395_808908080.jpg Афіша выстаўкі П. Хадаровіча] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210911155814/https://www.artmuseum.by/ru/assets/images/News/2021/January/847964_8576395_808908080.jpg |date=11 верасня 2021 }}&lt;/ref&gt;, [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|НММ Рэспублікі Беларусь]]
* [[4 лютага]] — [[4 красавіка]] — выстаўка «Лёс мастака», прысвечаная 125-годдзю беларускага мастака [[Міхаіл Мацвеевіч Філіповіч|Міхася Філіповіча]], [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|НММ Рэспублікі Беларусь]]. У экспазіцыі каля 150 твораў жывапісу, графікі, мелкай пластыкі з мінскіх музеяў і прыватных збораў, фотаздымкі і кнігі.
* з [[5 лютага]] — рэтраспектыўная выстаўка твораў жывапісу, графікі віцебскага мастака [[Алег Прусаў|Алега Прусава]]&lt;ref&gt;[https://www.artmuseum.by/ru/assets/images/News/2021/689_181.jpg Афіша выстаўкі твораў Алега Прусава «Надпіс на адвароце»]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;, [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|НММ Рэспублікі Беларусь]]
* [[18 лютага]] — [[21 сакавіка]] — выстаўка «Летапіс маіх дарог», прымеркаваная да 80-годдзя беларускага графіка [[Леанід Максімавіч Марчанка|Леаніда Марчанкі]], [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|НММ Рэспублікі Беларусь]].
* [[24 лютага]] — [[21 сакавіка]] — выстаўка жывапісу «Служыць дабру»&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://minskmuseum.by/images/afisha_vystavka296.jpg |title=Афіша выстаўкі жывапісу Мікалая Валынца «Служыць дабру» |access-date=19 сакавіка 2021 |archive-date=12 лістапада 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211112074658/https://minskmuseum.by/images/afisha_vystavka296.jpg |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;, прысвечаная 100-гадаваму юбілею з дня нараджэння беларускага мастака [[Мікалай Іванавіч Валынец|Мікалая Валынца]] ў [[Мастацкая галерэя Міхаіла Савіцкага|мастацкай галерэі Міхаіла Савіцкага]].
* [[3 сакавіка]] — [[4 красавіка]] — «Настальгія ці ўспамін пра будучыню» — сумесная выстаўка [[Ірына Іванаўна Кузняцова|Ірыны]] і Анатоля Кузняцовых у арт-гасцёўне «Высокае Месца»&lt;ref&gt;[https://belta.by/culture/view/v-minske-predstavili-bolee-50-rabot-hudozhnikov-iriny-i-anatolija-kuznetsovyh-431185-2021/ belta.by «В Минске представили более 50 работ художников Ирины и Анатолия Кузнецовых»]&lt;/ref&gt;.
* [[1 красавіка]] — адкрыты Фестываль скульптуры ''«SculptFest»'' Беларускага саюза мастакоў — выставачны марафон, які праводзіўся на дзевяці арт-пляцоўках Мінска. Доўжыўся амаль увесь красавік, паказаны 120 твораў больш за 60 аўтараў з розных рэгіёнаў Беларусі.
* [[1 красавіка]] — [[11 красавіка]] — выстаўка цэнтральнага групавога праекта Фестываля скульптуры ''«SculptFest»''&lt;ref&gt;[https://scontent.frix7-1.fna.fbcdn.net/v/t1.6435-9/s720x720/167540945_3705142819603958_4922381797396752902_n.jpg?_nc_cat=102&amp;ccb=1-3&amp;_nc_sid=730e14&amp;_nc_ohc=MZogFz_KZsMAX_5ClSr&amp;_nc_ht=scontent.frix7-1.fna&amp;tp=7&amp;oh=88f36351eefd69b9c24019bc9e90cf63&amp;oe=60CB1EE5 Афіша выстаўкі ў рамках Фестываля скульптуры ''«SculptFest»''] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210614083842/https://scontent.frix7-1.fna.fbcdn.net/v/t1.6435-9/s720x720/167540945_3705142819603958_4922381797396752902_n.jpg?_nc_cat=102&amp;ccb=1-3&amp;_nc_sid=730e14&amp;_nc_ohc=MZogFz_KZsMAX_5ClSr&amp;_nc_ht=scontent.frix7-1.fna&amp;tp=7&amp;oh=88f36351eefd69b9c24019bc9e90cf63&amp;oe=60CB1EE5 |date=14 чэрвеня 2021 }}&lt;/ref&gt;; Рэспубліканская мастацкая галерэя [[Беларускі саюз мастакоў|Беларускага саюза мастакоў]], [[Палац мастацтва (Мінск)]].
* [[1 красавіка]] — [[9 красавіка]] (фактычна) — рэтраспектыўная выстаўка «Разам» мастацкай [[Пагоня (мастацкая суполка)|суполкі «Пагоня»]], прысвечаная 30-годдзю ўтварэння суполкі; Рэспубліканская мастацкая галерэя [[Беларускі саюз мастакоў|Беларускага саюза мастакоў]], [[Палац мастацтва (Мінск)]]&lt;ref&gt;[https://artpalace.by/uploads/exhibitions/CueYDrnWanMZxfRqxGuVytbsFSAQRkbh.jpg Афіша выстаўкі «Разам»]&lt;/ref&gt;.
* [[1 красавіка]] — [[9 красавіка]] — выстаўка графічных твораў (пераважна акварэлі) «Аква/Арэлі» беларускага мастака [[Аляксей Антонавіч Марачкін|Алеся Мары]], Рэспубліканская мастацкая галерэя [[Беларускі саюз мастакоў|Беларускага саюза мастакоў]], [[Палац мастацтва (Мінск)]]&lt;ref&gt;.[https://novychas.online/images/akvaareli__plakat.jpg Афіша выстаўкі Алеся Мары «Аква/Арэлі»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211111101049/https://novychas.online/images/akvaareli__plakat.jpg |date=11 лістапада 2021 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.svaboda.org/a/31199757.html На два дні раней закрылі выставу Алеся Марачкіна]&lt;/ref&gt;.
* з [[8 красавіка]] — выстаўка жывапісу, прысвечаная памяці беларускага мастака [[Валерый Барысавіч Сідоркін|Валерыя Сідоркіна]]&lt;ref&gt;[https://scontent-frt3-2.xx.fbcdn.net/v/t1.6435-9/176308588_2819388491712529_308525088647534119_n.jpg?_nc_cat=101&amp;ccb=1-3&amp;_nc_sid=730e14&amp;_nc_ohc=p4Y-Q0z1D34AX9A3UEm&amp;_nc_ht=scontent-frt3-2.xx&amp;oh=7a3630e4579cdc2a05efe96ffe669d7c&amp;oe=60BA79F8 Афіша выстаўкі Валерыя Сідоркіна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210524080227/https://scontent-frt3-2.xx.fbcdn.net/v/t1.6435-9/176308588_2819388491712529_308525088647534119_n.jpg?_nc_cat=101&amp;ccb=1-3&amp;_nc_sid=730e14&amp;_nc_ohc=p4Y-Q0z1D34AX9A3UEm&amp;_nc_ht=scontent-frt3-2.xx&amp;oh=7a3630e4579cdc2a05efe96ffe669d7c&amp;oe=60BA79F8 |date=24 мая 2021 }}&lt;/ref&gt;, [[Мазырскі аб’яднаны краязнаўчы музей]].
* [[28 красавіка]] — [[16 мая]] — выстаўка станковага жывапісу і дэкаратыўна-прыкладных вырабаў з саломкі (скрынкі, хлебніцы, вазы, падносы, галаўныя ўборы) і лазы, беларускага мастака [[Аляксандр Яфімавіч Грэсь|Аляксандра Грэся]] (нар. 21.5.[[1951 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1951]]) ў Рэспубліканскай мастацкай галерэі [[Беларускі саюз мастакоў|Беларускага саюза мастакоў]], [[Палац мастацтва (Мінск)]]&lt;ref&gt;[https://scontent-frt3-1.xx.fbcdn.net/v/t1.6435-9/p843x403/178694536_3788037397981166_1864969522907034210_n.jpg?_nc_cat=106&amp;ccb=1-3&amp;_nc_sid=730e14&amp;_nc_ohc=9Fo_z9x59gkAX_oDFhD&amp;_nc_ht=scontent-frt3-1.xx&amp;tp=6&amp;oh=8e88a2da34ddc25160eabe6940a9cdf6&amp;oe=60B9250A Афіша выстаўкі Аляксандра Грэся]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;.
* [[28 красавіка]] — [[22 чэрвеня]] — мастацкая выстаўка «Старажытная Беларусь», прысвечаная 100-годдзю з дня нараджэння беларускага гісторыка [[Мікола Ермаловіч|Міколы Ермаловіча]], [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]]&lt;ref&gt;[https://scontent.frix7-1.fna.fbcdn.net/v/t1.6435-9/178372414_2821564908161554_3231868224424096614_n.jpg?_nc_cat=107&amp;ccb=1-3&amp;_nc_sid=730e14&amp;_nc_ohc=ySWBwNwmGl4AX8nKPF1&amp;_nc_ht=scontent.frix7-1.fna&amp;oh=9a88de589b8ac6f4788ee2514c22a9c3&amp;oe=60B011F0 Афіша мастацкай выстаўкі «Старажытная Беларусь»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210521130117/https://scontent.frix7-1.fna.fbcdn.net/v/t1.6435-9/178372414_2821564908161554_3231868224424096614_n.jpg?_nc_cat=107&amp;ccb=1-3&amp;_nc_sid=730e14&amp;_nc_ohc=ySWBwNwmGl4AX8nKPF1&amp;_nc_ht=scontent.frix7-1.fna&amp;oh=9a88de589b8ac6f4788ee2514c22a9c3&amp;oe=60B011F0 |date=21 мая 2021 }}&lt;/ref&gt;. Куратар выстаўкі [[Мікола Купава]].
* [[12 жніўня]] — [[6 верасня]] — выстаўка твораў [[Леў Мееравіч Лейтман|Льва Лейтмана]], прымеркаваная да 125-годдзя з дня нараджэння&lt;ref&gt;[https://www.artmuseum.by/ru/assets/images/News/2021/August/Lejtman/+LevLeitmanPoster.jpg Афіша выстаўкі Льва Лейтмана] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210828141917/https://www.artmuseum.by/ru/assets/images/News/2021/August/Lejtman/+LevLeitmanPoster.jpg |date=28 жніўня 2021 }}&lt;/ref&gt;, [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|НММ Рэспублікі Беларусь]].
* [[15 кастрычніка]] — [[12 снежня]] — выставачны праект, прысвечаны 100-годдзю [[Беларускі музей у Вільні|Віленскага беларускага музея імя Івана Луцкевіча]]&lt;ref&gt;[https://www.artmuseum.by/by/assets/images/News/2021/October/86739068343_768690.jpg Афіша выстаўкі, прысвечанай 100-годдзю Беларускага музея ў Вільні] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211023130124/https://www.artmuseum.by/by/assets/images/News/2021/October/86739068343_768690.jpg |date=23 кастрычніка 2021 }}&lt;/ref&gt;, [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|НММ Рэспублікі Беларусь]].
* [[29 кастрычніка]] — [[28 лістапада]] — выстаўка «[[Аркадзь Антонавіч Астаповіч|Аркадзь Астаповіч]]. Да 125-годдзя з дня нараджэння»&lt;ref&gt;[https://www.artmuseum.by/by/assets/images/News/2021/November/76769879.jpg Афіша выстаўкі Аркадзя Астаповіча] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211104185626/https://www.artmuseum.by/by/assets/images/News/2021/November/76769879.jpg |date=4 лістапада 2021 }}&lt;/ref&gt;, [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|НММ Рэспублікі Беларусь]].

== З’явіліся ==
* [[15 чэрвеня]] ва [[Ушачы|Ушачах]] усталяваны помнікі [[Васіль Быкаў|Васілю Быкаву]] і [[Рыгор Барадулін|Рыгору Барадуліну]]. Аўтар помнікаў — беларускі скульптар [[Ігар Сяргеевіч Засімовіч|Ігар Засімовіч]] (нар. 18.6.[[1966 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1966]])&lt;ref&gt;[https://www.svaboda.org/a/31309658.html У Вушачы паставілі помнікі Васілю Быкаву і Рыгору Барадуліну] // svaboda.org 15 чэрвэня 2021&lt;/ref&gt;.
* [[17 снежня]] пасля рэканструкціі адкрыліся два будынкі Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь: выставачны корпус (будынак па вул. К. Маркса, 24) і рэстаўрацыйны карпус (будынак па вул. Кірава, 25). У выставачным корпусе 4 асобныя выставачныя залы агульнай плошчай 846 м² на 3–м і 4–м паверхах будынка; у рэстаўрацыйным карпусе плошча рэстаўрацыйных майстэрняў павялічылася з 810 м² да 1398 м².

== Узнагароды ==
* 18 студзеня — скульптару [[Канстанцін Аляксандравіч Касцючэнка|Канстанціну Касцючэнку]] за стварэнне манумента «Брама памяці»&lt;ref&gt;[https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Trascianiec_extermination_camp_27.jpg Брама памяці ў мемарыяле Трасцянец]&lt;/ref&gt; ў мемарыяле «[[Трасцянец]]» прысуджана [[Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь]] за 2020 год.
* 26 лютага — мастак [[Ларыса Віктараўна Журавовіч|Ларыса Журавовіч]] (нар. 6.11.[[1965 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1965]]) узнагароджана [[Медаль «За працоўныя заслугі»|медалём «За працоўныя заслугі»]].
* 10 верасня — скульптар [[Уладзімір Іванавіч Слабодчыкаў|Уладзімір Слабодчыкаў]] атрымаў ганаровае званне [[Народны мастак Беларусі|народнага мастака Беларусі]]; скульптар [[Канстанцін Аляксандравіч Касцючэнка|Канстанцін Касцючэнка]] атрымаў ганаровае званне [[Заслужаны дзеяч мастацтваў Рэспублікі Беларусь|заслужанага дзеяча мастацтваў Беларусі]]; старшыня [[Беларускі саюз мастакоў|Беларускага саюза мастакоў]] [[Глеб Анатольевіч Отчык|Глеб Отчык]] узнагароджаны [[Медаль Францыска Скарыны|медалём Францыска Скарыны]]&lt;ref&gt;Указ Президента Республики Беларусь от 10 сентября 2021 г. № 334&lt;/ref&gt;.
* 25 кастрычніка — скульптар [[Аляксандр Міхайлавіч Фінскі|Аляксандр Фінскі]] атрымаў ганаровае званне [[Заслужаны дзеяч мастацтваў Рэспублікі Беларусь|заслужанага дзеяча мастацтваў Беларусі]], мастак [[Уладзімір Аляксандравіч Ткачэнка|Уладзімір Ткачэнка]] (нар. 30.10.[[1948 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1948]]) узнагароджаны [[Медаль Францыска Скарыны|медалём Францыска Скарыны]]&lt;ref&gt;Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 25 кастрычніка 2021 г. № 417&lt;/ref&gt;.

== Памерлі ==
* 1 студзеня — [[Ала Іванаўна Непачаловіч|Ала Непачаловіч]] (нар. 23.12.[[1951 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1951]]), беларускі [[мастак]] [[Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва|дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва]], сябра Беларускага саюза мастакоў з 1989&lt;ref&gt;[https://nn.by/?c=ar&amp;i=266133 Памерла мастачка Ала Непачаловіч] // nn.by 1 студзеня 2021&lt;/ref&gt;.
* 9 студзеня — [[Уладзімір Іванавіч Лісавенка|Уладзімір Лісавенка]]&lt;ref&gt;[https://nn.by/img/w924d4/photos/z_2021_01/137504820_2747631852221527_4226485772587015844_o-6q79d.jpg Уладзімір Лісавенка: ФОТА]&lt;/ref&gt; (нар. 24.7.[[1959 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1959]]), беларускі [[мастак]] [[Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва|дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва]], майстар аўтарскага [[габелен]]а, сябра Беларускага саюза мастакоў (1994) і Беларускага Саюза дызайнераў (1993)&lt;ref&gt;[https://nn.by/?c=ar&amp;i=266434 Памёр мастак Уладзімір Лісавенка] // nn.by 9 студзеня 2021&lt;/ref&gt;.
* 14 студзеня — [[Леанід Дзмітрыевіч Шчамялёў|Леанід Шчамялёў]] (нар. 5.2.[[1923 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1923]]), [[народны мастак БССР]] ([[1983 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1983]]), заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі, лаўрэат [[Дзяржаўная прэмія БССР|дзяржаўнай прэміі БССР]] ([[1982 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1982]])&lt;ref&gt;[https://nn.by/?c=ar&amp;i=266646 Памёр мастак Леанід Шчамялёў] // nn.by 14 студзеня 2021&lt;/ref&gt;.
* 20 студзеня — [[Барыс Абрамавіч Забораў|Барыс Забораў]] (нар. 16.10.[[1935 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1935]]), знакаміты [[мастак]], сябра Беларускага саюза мастакоў з 1964 па 1979 гг&lt;ref&gt;[https://nn.by/?c=ar&amp;i=266990 Памёр мастак Барыс Забораў] // nn.by 21 студзеня 2021&lt;/ref&gt;.
* 1 лютага — [[Ларыса Мікалаеўна Густава|Ларыса Густава]]&lt;ref&gt;[https://scontent.frix4-1.fna.fbcdn.net/v/t1.0-9/146153336_2763874150597297_3048517000442092643_n.jpg?_nc_cat=108&amp;ccb=2&amp;_nc_sid=730e14&amp;_nc_ohc=iBbIC9RJsIgAX_uwK7m&amp;_nc_ht=scontent.frix4-1.fna&amp;oh=d82c79b2c05a2108d00d03e35066fe49&amp;oe=604325EB Ларыса Густава: ФОТА]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt; (нар. 29.1.[[1947 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1947]]), беларускі [[мастак]] [[Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва|дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва]], майстар класічнага беларускага [[габелен]]а, сябра Беларускага саюза мастакоў (1994).
* 6 лютага — [[Віктар Кандрацьевіч Яўсееў|Віктар Яўсееў]]&lt;ref&gt;[https://scontent.frix7-1.fna.fbcdn.net/v/t1.0-9/146721213_2768122470172465_3369818602154813271_o.jpg?_nc_cat=109&amp;ccb=3&amp;_nc_sid=730e14&amp;_nc_ohc=FTTRM6mS3CoAX_SQUGn&amp;_nc_ht=scontent.frix7-1.fna&amp;oh=369730c0e92ca91f5d19fedb005fd893&amp;oe=60677448 Віктар Яўсеяў : Фота]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt; (нар. 1.2.[[1944 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1944]]), беларускі [[мастак]] — [[жывапісец]] і [[Графіка (мастацтва)|графік]], сябра Беларускага саюза мастакоў з 1972&lt;ref&gt;[https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=2768126463505399&amp;id=1509570669360991 Паведамленне аб смерці В. Яўсеева]&lt;/ref&gt;.
* 7 лютага — [[Мікалай Канстанцінавіч Казакевіч|Мікалай Казакевіч]] (нар. [[1934 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1934]]), беларускі [[мастак]] — [[жывапісец]], [[заслужаны дзеяч мастацтваў БССР]] (1988), лаўрэат [[Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь]] (2000), сябра Беларускага саюза мастакоў з 1963&lt;ref&gt;[https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=2769382353379810&amp;id=1509570669360991 Паведамленне аб смерці М. Казакевіча]&lt;/ref&gt;.
* 2 сакавіка — [[Ігар Уладзіміравіч Уласаў|Ігар Уласаў]]&lt;ref&gt;[http://belartunion.by/wp-content/uploads/2021/03/vlasov-10.jpg ''Ігар Уласаў''. Аўтапартрэт]&lt;/ref&gt; (нар. 10.2.[[1944 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1944]]), беларускі [[мастак]] — [[жывапісец]], [[педагог]], сябра Беларускага саюза мастакоў з 1994&lt;ref&gt;[http://belartunion.by/spachuvaem/ Паведамленне аб смерці І. Уласава]&lt;/ref&gt;.
* 25 сакавіка — [[Мікалай Лаўрэнцьевіч Несцярэўскі|Мікола Несцярэўскі]]&lt;ref&gt;[http://c.museum.by/files/styles/large/public/node_images/img_0129-3.jpg?itok=ew54STGA ''Мікола Несцярэўскі'' : Фота]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt; (нар. 31.3.[[1931 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1931]]), беларускі [[мастак]], найбольш вядомы як майстар [[Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва|дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва]], сябра Беларускага саюза мастакоў з 1985.
* 3 ліпеня — [[Леў Мікалаевіч Гумілеўскі|Леў Гумілеўскі]]&lt;ref&gt;[https://nn.by/img/w870d4/photos/z_2021_07/-sqivt.jpg ''Леў Гумілеўскі'' : Фота]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt; (нар. 31.10.[[1930 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1930]]), беларускі [[скульптар]], [[народны мастак Беларусі]], сябра Беларускага саюза мастакоў з 1964.
* 31 ліпеня — [[Людміла Дзмітрыеўна Налівайка|Людміла Налівайка]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://bdamlm.by/images/opisi/f-428-ld-nalivajka.pdf|title=Налівайка Людміла Дзмітрыеўна. Мастацтвазнавец, мастачка, драматург. Фонд № 428 Вопіс № 1 1954–2010|author=В.Ф. Шаталава|website=Беларускі дзяржаўны архіў-музей літаратуры і мастацтва.|access-date=29 снежня 2025|archive-date=15 снежня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241215124659/https://bdamlm.by/images/opisi/f-428-ld-nalivajka.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; (нар. 13.12.[[1940 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1940]]), беларуская мастачка, мастацтвазнаўца, даследчык беларускай графікі 1920—1930-х гадоў.
* 26 кастрычніка — [[Уладзімір Іванавіч Сытчанка|Уладзімір Сытчанка]]&lt;ref&gt;[https://gdb.rferl.org/00ab0000-0a00-0242-8051-08d9993e2b75_cx0_cy32_cw0_w1023_r1_s.jpg Уладзімір Сытчанка : Фота]&lt;/ref&gt; (нар. 5.8.[[1951 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1951]]), беларускі [[мастак]] — [[Графіка (мастацтва)|графік]] і [[жывапісец]], сябра Беларускага саюза мастакоў з 1988&lt;ref&gt;[https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=2954902621494448&amp;id=1509570669360991 Паведамленне аб смерці У. Сытчанкі]&lt;/ref&gt;.
* 5 снежня — [[Уладзімір Іванавіч Рынкевіч|Уладзімір Рынкевіч]]&lt;ref&gt;[http://www.aquavir.by/upload/content/foto.png Уладзімір Рынкевіч : Фота] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211205194157/http://www.aquavir.by/upload/content/foto.png |date=5 снежня 2021 }}&lt;/ref&gt; (нар. 29.10.[[1952 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1952]]), беларускі [[мастак]] — [[Графіка (мастацтва)|графік]], [[акварэліст]], сябра Беларускага саюза мастакоў з 1991, кандыдат мастацтвазнаўства (1987)&lt;ref&gt;[https://web.facebook.com/permalink.php?story_fbid=2983201335331243&amp;id=1509570669360991 Паведамленне аб смерці У. Рынкевіча]&lt;/ref&gt;.
* 31 снежня — [[Васіль Пятровіч Шаранговіч|Васіль Шаранговіч]]&lt;ref&gt;[https://gdb.rferl.org/1075B2F8-9A32-4017-B088-6F31ADC6A459_cx0_cy16_cw0_w1023_r1_s.jpg Васіль Шаранговіч : Фота 2000 г.]&lt;/ref&gt; (нар.[[1939 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1939]]), беларускі [[мастак]] — [[Графіка (мастацтва)|графік]], [[народны мастак Беларусі]], сябра Беларускага саюза мастакоў з 1970.

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* [http://www.artmuseum.by/by/ Сайт Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200412230252/https://www.artmuseum.by/by/ |date=12 красавіка 2020 }}
* [http://belartunion.by/novosti/ Сайт Беларускага саюза мастакоў]

{{Гады ў гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва}}

[[Катэгорыя:2021 год у Беларусі]]
[[Катэгорыя:Гісторыя беларускага выяўленчага мастацтва паводле гадоў]]
[[Катэгорыя:2021 год у культуры і мастацтве|Беларусь]]</text>
      <sha1>3gxu51pa5mo1tbr71pz56sot1ggr3q0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Інгер Бергрэн</title>
    <ns>0</ns>
    <id>673333</id>
    <revision>
      <id>5152595</id>
      <parentid>4826962</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T12:36:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>дададзена [[Катэгорыя:Удзельнікі конкурсу песні Еўрабачанне]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5152595</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3893" sha1="sqql07fleyt3y6k35l4lj4vpwdfepyn" xml:space="preserve">{{Арфаграфія}}
{{Музыкант
}}
'''Інгер Бергрэн''' ({{Lang-sv|Inger Berggren}}, [[23 лютага]] [[1934]] — [[19 ліпеня]] [[2019]]) — [[Швецыя|шведская]] спявачка.

== Біяграфія ==
Інгер Бергрэн нарадзілася ў 1934 г. у парафіі Марыі Магдалены ў [[Стакгольм]]е. Яна пачала спяваць у аркестры Торэ Сванэруда, затым выступала з Торэ Эрлінгам, Сімонам Брэмам і Ётэ Вільгельмсонам. Яе дэбютнае выступленне адбылося ў 1952 годзе з песняй ''Nära'', некаторы поспех спадарожнічаў песні ''Vals Intim''. Але сапраўдны поспех прыйшоў да Інгер Бергрэн праз дзесяць гадоў з песняй ''Sol och vår'' («Сонца і вясна»), з якой яна стала пераможцам шведскага музычнага фестывалю ''Melodifestivalen 1962''. Гэтую песню было вырашана выставіць на конкурс [[Конкурс песні Еўрабачанне 1962|Еўрабачанне-1962]], які праводзіўся ў [[Люксембург]]у. Іншая спявачка, [[Лілі Берглунд]], таксама праходзіла праслухоўванні на шведскім радыё, але ў выніку была абраная Інгер Бергрэн. Яна з гэтай песняй выступала шостай і заняла 7-е месца. У тым жа годзе песня Інгер Бергрэн ''Elisabeth serenade'' («Серэнада Элізабэт») пратрымалася 33 тыдні ў топ-спісе Швецыі. У наступным годзе на конкурсе ''Melodifestivalen 1963'' яе песня ''Twist till menuett'' заняла першае месца, хоць Інгер сама не выступала. У конкурсе ''Melodifestivalen 1967'' яна ўдзельнічала ў якасці кампазітара, і песня ''Vem frågar vinden'' у выкананні Товы Карсан заняла пятае месца.

Інгер Бергрэн выступала з песнямі ў 1950-1970-х гадах. Некаторыя яе песні былі шведскімі версіямі амерыканскіх хітоў. У 1970-х гадах яна выкладала спевы ў камуне [[Тэбю (камуна)|Тэбю]] у [[Стакгольм (лен)|лене Стакгольм]]. Яна таксама працавала капельмайстрам у гарадскім тэатры Стакгольма.

Інгер Бергрэн памерла 19 ліпеня 2019 годзе. У яе было дзве дачкі: Элізабэт Юхансан і Гуніла Рер, якая абрала прафесію актрысы і рэжысёра.

== Фільмаграфія ==

* Anderssonskans Kalle i busform (1973)
* Spanarna (ТБ-серыял, 1983)
* Sömnen (1984)

{{зноскі}}

== Літаратура ==

* Dagens Nyheter, 16 верасня 1951, стар. 33

== Спасылкі ==

* https://www.expressen.se/noje/sangerskan-inger-berggren-ar-dod/
* https://www.expressen.se/noje/melodifestivalen/vem-vann-nar/
* https://www.dn.se/kultur-noje/musik/sangerskan-inger-berggren-ar-dod/
* https://eurovisionru.com/inger-berggren-inger-berggren-uchastnicza-evrovideniya-1962-goda-iz-shveczii/
{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Бергрэн Інгер}}

[[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Швецыі]]
[[Катэгорыя:Удзельнікі конкурсу песні Еўрабачанне]]</text>
      <sha1>sqql07fleyt3y6k35l4lj4vpwdfepyn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Userbox/Карыстальнік Telegram</title>
    <ns>10</ns>
    <id>674702</id>
    <revision>
      <id>5152758</id>
      <parentid>4038098</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T05:01:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>҆</username>
        <id>167624</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>5152758</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="828" sha1="2je0i6am0e0ov9azfhk41eltdh90cv9" xml:space="preserve">{{userbox
| border-c = dcdcdc
| id       = [[File:Telegram 2019 Logo.svg|35px|link=Telegram (мессенджер)]]
| id-c     = white
| id-p     = 5px
| info     = Гэты удзельнік выкарыстоўвае {{LinkColor|white|Telegram}}{{#if:{{{1|{{{url|}}}}}}|&lt;nowiki&gt; &lt;/nowiki&gt;как '''&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[https://telegram.me/{{{1|{{{url}}}}}} {{color|1=white|2=@{{{1|{{{url}}}}}}}}]&lt;/span&gt;'''|}}.
| info-c   = #0088cc
| info-fc  = white
| info-class = plainlinks
| info-op = text-align:center;
|Pager=Telegram
|Contact={{{1|}}}
}}&lt;includeonly&gt;{{#ifeq:{{NAMESPACENUMBER}}|2|
{{#if: {{{nocat|}}}||[[Катэгорыя:Удзельнікі:Карыстальнікі Telegram]]}}
}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Шаблоны ўдзельнікаў:Месенджэры|Telegram]]
{{clear}}</text>
      <sha1>2je0i6am0e0ov9azfhk41eltdh90cv9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Локі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>683016</id>
    <revision>
      <id>5152646</id>
      <parentid>5146462</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T14:18:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5152646</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21730" sha1="7k4ewspwj4vcl5jl9u2c0zkmpl86r1s" xml:space="preserve">{{Міфалагічны персанаж}}
'''Локі''' ({{Lang-non|Loki}}) — сын [[Ётуны|ётуна]] [[Фарбаўці]] і [[Лаўвея|Лаўвеі]], таксама згадваецца ў якасці бога хітрасці і падману (па некаторых версіях таксама агню) у [[Германа-скандынаўская міфалогія|германа-скандынаўскай міфалогіі]], паходзіць з роду [[Ётуны|ётунаў]], але [[асы]] дазволілі яму жыць з імі ў [[Асгард]]зе за яго незвычайны розум, хітрасць і мудрасць. Локі мае некалькі хэйці, уключаючы Хведрунг (Hveðrungr) («[[Прароцтва вёльвы]]», 55, «Пералік Інглінгаў», 32), Лопт (Loptr) і Ладур (Lóðurr).

== Біяграфія ==
[[Сноры Стурлусан]] апісвае Локі прыгожым, невысокім чалавекам. Пабрацім [[Одзін]]а. Да таго, як волаты пачалі вайну з [[Асы|асамі]], Локі пражыў тры гады ў [[Ётунхейм|Ётунхэйм]]е у волаткі [[Ангрбода|Ангрбоды]]. За гэты час яна нарадзіла яму траіх дзяцей: дачку — напалову чырвоную, напалову сінюю [[Хэль (міфалогія)|Хэль]] (багіня царства мёртвых), гіганцкага змея [[Ёрмунганд]]а і жахлівага ваўка [[Фенрыр|Фэнрыр]]а. Таксама ў яго ёсць двое дзяцей ад [[Сігюн]]: Нары і Валі (у інш.варыянтах: Нары і Нарві, Валі і Царві). Акрамя таго, у «Песні пра Хюндле» гаворыцца, што Локі спарадзіў усіх ведзьмаў, з’еўшы напаўзгарэлае сэрца злой жанчыны і такім чынам зачаўшы іх («Песня пра Хюндле», 41).
[[Файл:Louis_Huard_-_The_Punishment_of_Loki.jpg|справа|міні|320x320пкс|«Пакаранне Локі». Ілюстрацыя Луі Уара да The Heroes of Asgard (1900)]]
[[Файл:AM_738_4to,_41r,_BW_Loki.jpeg|злева|міні|341x341пкс|Малюнак Локі са старонак старажытнаісландскага манускрыпта Edda Oblongata (1680)]]
Рысы Локі характэрныя для трыксцераў: двудушнасць, выкрутлівасць, хітрасць, падступства. Сцвярджэнне, што паняцці аб «добрым» і «дрэнным» для яго проста адсутнічаюць, не зусім дакладна. У песні «Лаянка Локі» ён бязлітасна і не саромеючыся ў выразах выкрывае сем багінь і сем багоў, якія сабраліся на банкет у марскога волата Эгіра. Багоў ён абвінавачвае перш за ўсё ў баязлівасці, а багінь — у няцноце. На тым жа банкеце Локі прызнае ўласную віну ў гібелі бога [[Бальдр]]а.

Пасля гэтага Локі паспрабаваў схавацца і ў абліччы ласося схаваўся ў вадаспадзе фіёрда Франангр. Разгневаныя асы злавілі і яго, і двух яго дзяцей, Валі і [[Нарві]]. Валі ператварылі ў ваўка, і ён разадраў брата на часткі. Кішкамі Нарві звязалі Локі і прыкавалі да скалы, да трох камянёў. Скадзі, помсцячы за свайго бацьку, павесіла над яго галавой змяю, яд якой бесперапынна капае на твар Локі. Але верная жонка бога-ётуна Сігюн трымае над ім чару, у якую і збіраецца яд. Калі чаша перапаўняецца, Сігюн ідзе апаражніць яе, а ў гэты час яд капае на твар Локі, і ён б’ецца ў пакутах. Менавіта гэта паводле падання з’яўляецца прычынай [[Землетрасенне|землятрусаў]].

З іншага боку, асы часта звярталіся да паслуг Локі ў тых выпадках, калі трэба было праявіць хітрасць. Локі валодаў здольнасцю змяняць свой выгляд. Так, ён у абліччы выдатнай кабылы зманіў каня па імі Свадыльфары ў ётуна-муляра, які будаваў Асгард, чым пазбавіў асаў ад неабходнасці аддаваць апошняму ў жонкі багіню [[Фрэя|Фрэю]]. Пры гэтым Локі зацяжарыў, пасля чаго выносіў і спарадзіў васьмінога жарабя Слейпніра, на якім пасля ездзіў [[Одзін]]. Дзякуючы Локі [[Асы]] атрымалі такія скарбы, як молат [[Тор (міфалогія)|Тора]] Мьёльнір, дзіду Одзіна Гунгнір, карабель Скідбладнір, кальцо Драупнір і вепрука Гулінбурсці.

== Паходжанне ==
Некаторыя даследчыкі сцвярджаюць, што, будучы часткай трыяды дэміургаў (Одзін, Хенір і Лодур, або Локі), гэты бог першапачаткова быў народжаны ад пакалення багоў, якія існавалі яшчэ да Одзіна, і быў сынам волата Іміра, а яго братамі былі Кары (паветра) і Хлер (вада), сястрой — Ран, страшная багіня мора. Іншыя міфолагі, аднак, лічаць яго сынам волата Фарбаўці, якога асацыявалі з Бергельмірам, адзіным ацалелым пасля патопу, а таксама сынам Лаўвеі (ліставы востраў) або Наль (карабель). У гэтым выпадку адзінае, што звязвае Локі і Одзіна, — гэта клятва ў пабрацімстве, якую давалі адзін аднаму скандынавы.

== Сям’я ==
Акрамя шлюбу з Сігюн, Локі ажаніўся з веліканкай [[Ангрбода|Ангрбодай]], якая жыве ў Жалезным лесе і якая нарадзіла яму трох пачвараў: [[Хэль (міфалогія)|Хэль]] — багіню смерці, змея [[Мідгард|Мідгарда]] [[Ёрмунганд]]а і ваўка Фэнрыра.

Сігюн нарадзіла яму двух сыноў, Нарві (Нары) і Валі, прычым апошні быў названы ў гонар бога, які адпомсціў за [[Бальдр]]а. Сігюн заўсёды захоўвала вернасць свайму мужу і не здрадзіла яму нават пасля таго, як яго канчаткова выгналі з Асгарда і зрынулі ў нетры зямлі.

Конь Слейпнір таксама з’яўляецца сынам Локі, якога той спарадзіў у вобразе кабылы ад каня Свадыльфары.

Таксама Локі памылкова прыпісваюць шлюб з Глут (ззянне), якая была замужам за Логі і нарадзіла таму дзвюх дачок — Эйзу (вуголле) і Энміру (попел).

== Этымалогія ==
Пытанне аб этымалогіі не вырашаны. Самай распаўсюджанай з’яўляецца версія паходжання ад [[Старажытнаісландская мова|старажытнаісландскага]] ''lúka'' — «''зачыняць, замыкаць; заканчваць»'' (магчымае ўказанне на ролю Локі ў [[Рагнарок]]е, як хтанічнага бажаства).

Часам імя Локі збліжаюць з [[Балтыйскія мовы|балтыйскім]] абазначэнне [[Мядзведзевыя|мядзведзя]]: {{Lang-lt|Lokys}} і грэцкім пазначэннем [[Воўк|ваўка]] {{Lang-el|Λύκος}}.

Таксама існуе версія аб паходжанні імя Локі ад слова «Логі» — «Агонь», што і з’яўляецца асновай версіі пра тое, што Локі — бог агню&lt;ref&gt;{{Кніга|год=1968|выдавецтва=Наука|загаловак=«Эдда» и ранние формы эпоса|аўтар=Е. М. Мелетинский|спасылка=https://books.google.com.ua/books?id=bRsrAAAAMAAJ&amp;q=тарые+мифологи+(Я.+Гримм,+а+затем+Н.+М.+Петерсен,+Т.+Визен,+В.+Рюдберг,+П.+Харманн,+Г.+Вильке,+Э.+Майер)+видели+в+Локи+бога+огня,+небесного+или+вулканического,+аналога+индийского+Агни+(исходя+из+этимологических+соображений,+поскольку+logi+означало+–+огонь,+как+уже+отмечалось,+и+из+роли+Локи+как+спутника+громовника).&amp;dq=тарые+мифологи+(Я.+Гримм,+а+затем+Н.+М.+Петерсен,+Т.+Визен,+В.+Рюдберг,+П.+Харманн,+Г.+Вильке,+Э.+Майер)+видели+в+Локи+бога+огня,+небесного+или+вулканического,+аналога+индийского+Агни+(исходя+из+этимологических+соображений,+поскольку+logi+означало+–+огонь,+как+уже+отмечалось,+и+из+роли+Локи+как+спутника+громовника).&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwiNk5S80szaAhWkB5oKHQmSA3IQ6AEIKDAA}}&lt;/ref&gt;.

[[Жорж Дзюмезіль]], параўноўваючы Локі з героем нартскага эпасу Сырдонам і знаходзячы паміж імі тыпалагічную агульнасць, прыводзіць агляд тлумачэння вобраза скандынаўскага бога:{{Пачатак цытаты}}
…Локі — гэта агонь, казалі першыя прыхільнікі натуралістычнага тлумачэння. Локі — вада або вецер, папраўлялі іншыя. Паслядоўнікі Манхардта прыбралі яго ў уніформу «духаў расліннасці». У ім бачылі бога з чорнымі і хтанічнымі рысамі… Адны фалькларысты палічылі магчымым вітаць ў яго асобе свайго роду ўдачлівага старшыну ў войску геніяў, троляў і эльфаў, якія заўсёды кішаць на скандынаўскім гарызонце. Іншыя прызналі ў ім адначасова і «культурнага героя» з міфалагічных апавяданняў некаторых полуцывілізаваных народаў, і ашуканца, які часам яго замяшчае.
{{Канец цытаты}} 

== Локі ў сучаснай культуры ==

=== Музыка і тэатр ===
* Локі — персанаж оперы [[Вільгельм Рыхард Вагнер|Рыхарда Вагнера]] «Золата Рэйна» (1869, пад імем «Логе»).
* Локі — герой песні «Loki, God Of Fire» з альбома ''Gods of War'' групы Manowar.
* Локі — герой песні «Deceiver of the gods» з аднайменнага альбома шведскай вікінг-метал-гурта [[Amon Amarth]].
* У рэпертуары гурта Týr ёсць скарочаная версія скальдскай балады «Lokka Tattur» («Казка Локі»).
* Локі прысвечана песня Loki гурта Saltatio Mortis.
* Локі прысвечана песня Loki гурта Skálmöld.
* Локі прысвечана песня Loki гурта Gealdyr.

=== Літаратура ===
* Пад уплывам [[Вільгельм Рыхард Вагнер|Вагнера]] напісаны раман нямецкага пісьменніка і антрапасофа Людвіга Якабоўскага «Локі» (Loki. Roman eines Gottes, 1899), своеасаблівая «прота-фэнтэзі», заснаваная на скандынаўскай міфалогіі.
* Верш [[Іван Аляксеевіч Бунін|І. А. Буніна]] «Бальдэр» прысвечаны міфу [[Германа-скандынаўская міфалогія|германа-скандынаўскай міфалогіі]], цэнтральным персанажам якога выступае Локі.
* Верш [[Валерый Якаўлевіч Брусаў|В. Я. Брусава]] «Бальдер Локі» быў адрасаваны Андрэю Беламу.
* Локі з’яўляецца ў сучасных [[фэнтэзі]], як уласнай персонай «(A. D. 999» Жадрыен Бэл, 1999, «Мой Рагнарок» Макса Фрая, «Дыпламаваны чарадзей» Лаёна Спрэга дэ Кампа і Флетчара Прэта, а таксама ў кнізе Ларса-Хенрыка Ольсена «Эрык, сын чалавека»), так і ў рэінкарнацыях («[[Амерыканскія багі (раман)|Амерыканскія багі]]» [[Ніл Гейман|Ніла Геймана]] і яго ж комікс «Пясочны чалавек»; «Маска Локі», «Каханне — адно ўяўленне» Роджэра Жэлязны).
* Локі як скандынаўскі бог з’яўляецца ў кнігах «Мая жонка — ведзьма» Андрэя Беляніна і «Непераможны Олаф» А. Льгова.
* У кнігах Джааны Харыс «Руны» ({{Lang-en|Runemarks}}), «Runelight» і «Евангелле ад Локі» (англ.: Gospel of Loki) Локі — бог падману.
* У тэтралогіі [[Гары Гарысан]]а («Молат і Крыж», «Крыж і Кароль», «Кароль і Імператар», «Імператар і Молат») Локі — адзін з багоў Асгарда, пракляты Одзінам, але вызвалены дзякуючы чалавеку.
* У серыі кніг Рыка Рыярдана «Магнус Чэйз і багі Асгарда» з’яўляецца ў снах Магнуса і спрабуе пачаць [[Рагнарок]].
* У кнізе Дыяны Уін Джонс «Агонь і заклён, ці восем дзён з Люкам», Локі — адзін з цэнтральных персанажаў.

=== Кінематограф і анімацыйныя фільмы ===
* У галівудскім фільме «[[Маска (фільм, 1994)|Маска]]» з [[Джым Керы|Джымам Кэры]] маска бога Локі-галоўны завуаляваны антаганіст&lt;ref&gt;https://www.spoilertime.ru/index.php/films/562-maska&lt;/ref&gt;. У фільме «Сын Маскі» Локі (у ролі Локі — Алан Камінг) — адзін з галоўных герояў і адмоўны персанаж.

[[Файл:Tom_Hiddleston_by_Gage_Skidmore.jpg|міні|300x300пкс|Том Хідлстан ў касцюме Локі з фільма «Помснікі», [[San Diego Comic-Con International|Comic Con]]-2013]]

* У коміксах па сусвету Marvel існуе персанаж Локі, заснаваны на міфалагічным, але не ідэнтычны яму (так, па коміксах ён брат Тора, а не Одзіна, і мае чорныя, а не рудыя валасы). Звычайна яму адводзіцца роля злыдня або неадназначнага антыгероя. У экранізацыях коміксаў яго ролю выканаў Тым Хідлстан.
* Локі з’яўляецца адным з галоўных персанажаў анімэ «Matantei Loki Ragnarok».
* Локі, як скандынаўскі бог, гуляе галоўную ролю ў анімэ «Забавы Багоў».
* Таксама Локі з’яўляецца ў фільме «Мара і носьбіт агню»(у ролі Локі — Крыстаф Марыя Хэрбст).
* У фільме «Догма» роля Локі-анёла, выгнанага на зямлю, выконвае [[Мэт Дэйман]].
* У серыяле «[[Звышнатуральнае]]» архангел Гаўрыіл, збегшы з нябёсаў, прыкідваўся Богам Локі. У позніх сезонах фігуруе непасрэдна сам бог Локі, у выкананні зноў жа Рычарда Спейта.
* У анімэ «Боская брама» Локі з’яўляецца адным з ключавых персанажаў.
* У серыяле «Рагнарок» брат галоўнага героя Магне/[[Тор (міфалогія)|Тора]] — Лаўрыц — па нараджэнні з’яўляецца напалову ётуном, і атаясамлівае сябе з Локі.

=== Кампутарныя гульні ===
* У 2D-гульні God of Thunder 1993 года Локі з’яўляецца галоўным антаганістам&lt;ref&gt;{{Imdb title|0852652|God of Thunder (Video Game 1993)}}&lt;/ref&gt;.
* У гульні Rune бог Локі глыбока пад зямлёй скаваны каменнай змяёй. Сюжэт гульні цесна звязаны з Богам Локі.
* У гульні Apsulov End of Gods Локі з’яўляецца галоўным антаганістам.
* У шматкарыстальніцкай гульні ў жанры MOBA Smite Локі выступае ў якасці аднаго з гульнявых персанажаў.
* У JRPG Persona 5 Локі з’яўляецца персонай персанажа Гора Акэці.
* У гульні Romance club (Клуб рамантыкі) Локі з’яўляецца адным з галоўных персанажаў гісторыі «Шлях Валькірыі»

{{Зноскі}}

== Спасылкі ==
* [http://www.krugosvet.ru/articles/114/1011448/1011448a1.htm Локі ў энцыклапедыі Кругасвет]
* [http://runes.indeep.ru/mythology/loki.html Галіна Бядненка. Локі-трыксцер, пасярэднік, культурны герой, злыдзень і ахвяра]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160314191815/http://runes.indeep.ru/mythology/loki.html |date=14 сакавіка 2016 }}
* [http://www.legendami.ru/bod/viking/viking8.htm Міфалогія вікінгаў — кальцо Андвары]

== Літаратура ==
* Міфалагічны слоўнік — Гл. рэд. — {{М.}}: «Савецкая Энцыклапедыя», 1991 — ISBN 5-85270-032-0
* Р. К. Баландзін. Сто вялікіх багоў. — {{М.}}: Веча 2000, 2003 год Вадзім Рудзько. Бог. — Бельцы, 2009.
* [http://socioprognoz-ru.1gb.ru/files/File/2014/Dmitriev_Monograph_001_324.pdf Сычоў А. А. міфалагічныя вытокі скандалу / / Дзмітрыеў А. В., Сычоў А. А. Скандал: соцыафіласофскія нарысы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201009025510/http://socioprognoz-ru.1gb.ru/files/File/2014/Dmitriev_Monograph_001_324.pdf |date=9 кастрычніка 2020 }} {{М.}}: Цспім, 2014. 323 C. С. 96-117.
* [http://www.librus.ru/childrens-corner/scientifically-cognitive-literature/16375-mify-i-legendy-vikingi.html Жыль Рагаш. Вікінгі міфы і легенды. — Ашетт, Дыялог, 1995, ISBN 5-85980-050-9] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220327220533/http://www.librus.ru/childrens-corner/scientifically-cognitive-literature/16375-mify-i-legendy-vikingi.html |date=27 сакавіка 2022 }}

{{Асы}}

[[Катэгорыя:Багі паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Ётуны]]
[[Катэгорыя:Германа-скандынаўскія багі]]
[[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]]</text>
      <sha1>7k4ewspwj4vcl5jl9u2c0zkmpl86r1s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аліса ў Краіне цудаў (значэнні)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>695185</id>
    <revision>
      <id>5152799</id>
      <parentid>4408522</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:07:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>стыль, афармленне</comment>
      <origin>5152799</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="627" sha1="4w12152cvklqm88oq4qjxvtr39zvtwp" xml:space="preserve">* [[Алісіны прыгоды ў дзівоснай краіне]] — казка Льюіса Кэрала.

;Фільмы і серыялы:
* «[[Аліса ў Краіне цудаў (фільм, 2009)|Аліса ў Краіне цудаў]]» — сумесны канадска-брытанскі міні-серыял 2009 года.
* «[[Аліса ў Цудазем’і (фільм, 2010)|Аліса ў Цудазем'і]]» — амерыканскі фільм 2010 года рэжысёра Ціма Бёртана.

[[Катэгорыя:Старонкі значэнняў паводле алфавіта]]</text>
      <sha1>4w12152cvklqm88oq4qjxvtr39zvtwp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2022 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва</title>
    <ns>0</ns>
    <id>697651</id>
    <revision>
      <id>5152832</id>
      <parentid>5104911</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T09:44:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5152832</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13538" sha1="3qk63radgccop21ubxgh2zhbrhon5c4" xml:space="preserve">[[2022]] год уключае шэраг падзей, якія пакінуць след у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва.

== Падзеі ==
* [[4 лютага]] — [[13 сакавіка]]: выстаўка «[[Акім Міхайлавіч Шаўчэнка|Акім Шаўчэнка]]. (1902–1980). Жывапіс»&lt;ref&gt;[https://www.artmuseum.by/by/assets/images/News/2022/%D0%AF%D0%BD%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8C/4764694-49568490568.jpg Прэзентацыйны плакат выстаўкі Акіма Шаўчэнкі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220207211030/https://www.artmuseum.by/by/assets/images/News/2022/%D0%AF%D0%BD%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8C/4764694-49568490568.jpg |date=7 лютага 2022 }}&lt;/ref&gt;, прысвечаная 120–годдзю з дня нараджэння беларускага мастака, [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|НММ Рэспублікі Беларусь]].
* [[21 красавіка]] — [[12 чэрвеня]]: выставачны праект «Штодзённасці чароўнае імгненне», прымеркаваны да 120–годдзя з дня нараджэння беларускай мастачкі [[Ядвіга Іосіфаўна Раздзялоўская|Ядвігі Раздзялоўскай]],  [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|НММ Рэспублікі Беларусь]].
* [[21 красавіка]] — [[19 чэрвеня]]: выстаўка «Барыс і [[Іван Барысавіч Казакоў|Іван]] Казаковы: постскрыптум», якая  прымеркавана да 85–годдзя [[Барыс Іванавіч Казакоў|Барыса Казакова]] (1937—2008), жывапісца і графіка, заслужанага дзеяча мастацтваў Беларусі, [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|НММ Рэспублікі Беларусь]].
* [[6 мая|6 траўня]] — [[26 чэрвеня]]: выстаўка «Залаты век беларускага іканапісу. XVII стагоддзе», [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|НММ Рэспублікі Беларусь]].
* [[8 чэрвеня]] — [[26 чэрвеня]]: выстаўка жывапісу «Фарбы Радзімы»&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://minskmuseum.by/images/afisha_vystavka472.jpg |title=Афіша выстаўкі жывапісу Пятра Шарыпы «Фарбы Радзімы» |access-date=25 чэрвеня 2022 |archive-date=29 жніўня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220829082116/https://minskmuseum.by/images/afisha_vystavka472.jpg |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;, прысвечаная 80-гаддзю з дня нараджэння беларускага мастака [[Пётр Пятровіч Шарыпа|Пятра Шарыпы]] ў [[Мастацкая галерэя Міхаіла Савіцкага|мастацкай галерэі Міхаіла Савіцкага]].
* [[16 чэрвеня]] — [[3 ліпеня]] — мастацкая выстаўка «Мне сняцца сны аб Беларусі…», прысвечаная 140-годдзю народных паэтаў Беларусі [[Янка Купала|Янкі Купалы]] і [[Якуб Колас|Якуба Коласа]] ў Рэспубліканскай мастацкай галерэі [[Беларускі саюз мастакоў|Беларускага саюза мастакоў]], [[Палац мастацтва (Мінск)]]&lt;ref&gt;[https://artpalace.by/exhibition/121 Анонс выстаўкі «Мне сняцца сны аб Беларусі…»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220925233142/https://artpalace.by/exhibition/121 |date=24 снежня 2022 }}&lt;/ref&gt;.
* [[10 верасня]] — [[13 лістапада]]: юбілейная выстаўка, прымеркаваная да 125-годдзя з дня нараджэння беларускага мастака–графіка [[Анатоль Мікалаевіч Тычына|Анатоля Тычыны]], [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|НММ Рэспублікі Беларусь]].
* [[1 кастрычніка]] — [[11 снежня]]: выстаўка «[[Альгерд Адамавіч Малішэўскі|Альгерд Малішэўскі]]. Рэтраспекцыя»&lt;ref&gt;[https://artmuseum.by/events-news/algerd-malisheuski-retraspektcyia Анонс выстаўкі Альгерда Малішэўскага]&lt;/ref&gt;, прысвечаная 100–годдзю з дня нараджэння беларускага мастака і педагога, [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|НММ Рэспублікі Беларусь]].
* [[19 кастрычніка]] — [[18 лістапада]] : выстаўка «А сэрца ўсё імкне да бацькаўскага краю...»,  беларускіх скульптараў [[Леў Мікалаевіч Гумілеўскі|Льва]] і [[Сяргей Львовіч Гумілеўскі|Сяргея Гумілеўскіх]] у [[Літаратурны музей Максіма Багдановіча|Літаратурным музеі Максіма Багдановіча]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://bagdanovich.museum.by/files/styles/medium/public/vystava_skulptury.png?itok=pl1vBUUX |title=Афіша выстаўкі Льва і Сяргея Гумілеўскіх |access-date=16 лістапада 2022 |archive-date=16 лістапада 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221116200934/http://bagdanovich.museum.by/files/styles/medium/public/vystava_skulptury.png?itok=pl1vBUUX |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* [[8 лістапада]] — [[3 снежня]]: выстаўка «[[Меер Майсеевіч Аксельрод|Меер Аксельрод]]. Успаміны пра Менск», прымеркаваная да 120-годдзя з дня нараджэння мастака ў [[Дзяржаўны літаратурны музей Янкі Купалы|Літаратурным музеі Янкі Купалы]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://kupala-museum.by/wp-content/uploads/2022/11/uspaminy-pra-mensk_afisha-768x1086.jpg |title=Афіша выстаўкі Меера Аксельрода |access-date=24 лістапада 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221124195450/http://kupala-museum.by/wp-content/uploads/2022/11/uspaminy-pra-mensk_afisha-768x1086.jpg |archivedate=24 лістапада 2022 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* [[10 лістапада]] — [[11 снежня]]: выстаўка «АРТ-ШКЛО» па выніках сімпозіума на [[Нёман (шклозавод)|шклозаводзе «Нёман»]] у межах Пятага Трыенале дэкаратыўнага мастацтва «ДЭКАРТ»&lt;ref&gt;[https://artpalace.by/exhibition/138 Выстава мастацкага шкла па выніках сімпозіума на шклозаводзе “Нёман”]&lt;/ref&gt;.
* [[23 лістапада]] — [[23 снежня]]: выстаўка дэкаратыўнай скульптуры «Несучаснае мастацтва — 22» беларускіх мастакоў [[Мікалай Байрачны|Мікалая Байрачнага]] і [[Юрый Уладзіміравіч Гудзіновіч|Юрыя Гудзіновіча]] у межах Пятага Трыенале дэкаратыўнага мастацтва «ДЭКАРТ»; [[Музей гісторыі горада Мінска#Гарадская мастацкая галерэя твораў Л. Д. Шчамялёва |гарадская мастацкая галерэя твораў Л. Д. Шчамялёва]]&lt;ref&gt;[http://museum.by/files/styles/large/public/afisha._nesuchasnae_mastactva.jpg?itok=Ziwpqu-A Афііша выстаўкі «Несучаснае мастацтва — 22» у межах Пятага Трыенале дэкаратыўнага мастацтва «ДЭКАРТ»]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;.
* [[21 снежня]] — [[8 студзеня]] [[2023]]: выстаўка акварэлі «Сляды на зямлі» беларускага мастака [[Уладзімір Іванавіч Рынкевіч|Уладзіміра Рынкевіча]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.minskmuseum.by/images/afisha_vystavka523.jpg |title=Афіша выстаўкі акварэлі «Сляды на зямлі» |access-date=5 студзеня 2023 |archive-date=5 студзеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230105204721/https://www.minskmuseum.by/images/afisha_vystavka523.jpg |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;, прысвечаная 70-гаддзю з дня нараджэння аўтара ў [[Мастацкая галерэя Міхаіла Савіцкага|мастацкай галерэі Міхаіла Савіцкага]].

== З’явіліся ==
* [[3 верасня]] ў [[Добруш|Добрушы]] адкрылі помнік народнаму пісьменніку [[Іван Шамякін|Івану Шамякіну]] работы беларускіх скульптараў [[Канстанцін Касцючэнка|Канстанціна Касцючэнкі]] і [[Уладзімір Анатольевіч Піпін|Уладзіміра Піпіна]]&lt;ref&gt;[http://ctv.by/sites/default/files/inarticle/den_pismennosti_04.09.2022_15_0.jpg Помнік Івану Шамякіну ў Добрушы (фота)]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;.
* [[3 лістапада]] ў [[Стоўбцы|Стоўбцах]] урачыста адкрыты помнік народнаму паэту [[Якуб Колас|Якубу Коласу]].  Над скульптурай працавалі беларускія скульптары [[Іван Міско]], [[Сяргей Анатольевіч Логвін|Сяргей Логвін]], [[Уладзімір Анатольевіч Піпін|Уладзімір Піпін]]&lt;ref&gt;[https://zviazda.by/be/news/20221103/1667476977-u-stoubcah-adbylosya-urachystae-adkryccyo-pomnika-yakubu-kolasu На малой радзіме Якуба Коласа ў г.Стоўбцы ўрачыста адкрылі помнік народнаму паэту]&lt;/ref&gt;.

== Узнагароды ==

== Памерлі ==
* 22 сакавіка — [[Іван Міхайлавіч Пратасеня|Іван Пратасеня]] (нар. 1 лютага [[1931 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1931]]), беларускі [[мастак]]-[[Графіка (мастацтва)|графік]], [[акварэліст]], сябра Беларускага саюза мастакоў з 1973.
* 3 красавіка — [[Уладзімір Якаўлевіч Крукоўскі|Уладзімір Крукоўскі]] (нар. 6 сакавіка [[1937 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1937]]), беларускі [[мастак]]-[[Графіка (мастацтва)|графік]], [[плакат|плакатыст]], сябра Беларускага саюза мастакоў з 1975.
* 23 кастрычніка — [[Мікалай Аляксандравіч Гугнін|Мікалай Гугнін]] (нар. 28 лістапада [[1946 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1946]]), беларускі [[мастацтвазнавец]], [[Графіка (мастацтва)|графік]], [[педагог]], сябра Беларускага саюза мастакоў з 1991.
* 23 кастрычніка — [[Генадзь Ільіч Мурамцаў|Генадзь Мурамцаў]] (нар. 18 лістапада [[1931 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1931]]), беларускі [[скульптар]], [[педагог]], сябра Беларускага саюза мастакоў з 1961.
* 23 снежня — [[Леніна Мікалаеўна Міронава|Леніна Міронава]] (нар. 2 сакавіка [[1931 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1931]]),  беларускі [[архітэктар]], [[педагог]], [[мастацтвазнаўца]], прафесар [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў]].
{{зноскі}}

== Спасылкі ==

{{Гады ў гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва}}

[[Катэгорыя:2022 год у Беларусі]]
[[Катэгорыя:Гісторыя беларускага выяўленчага мастацтва паводле гадоў]]
[[Катэгорыя:2022 год у культуры і мастацтве|Беларусь]]</text>
      <sha1>3qk63radgccop21ubxgh2zhbrhon5c4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лувенскі каталіцкі ўніверсітэт</title>
    <ns>0</ns>
    <id>699358</id>
    <revision>
      <id>5152666</id>
      <parentid>4067787</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T15:44:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5152666</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5626" sha1="faeejqopjseedwu4gfl5p9094de8fi0" xml:space="preserve">{{не блытаць|Лёвенскі каталіцкі ўніверсітэт}}
{{Картка ўніверсітэта
 |назва             = Лувенскі каталіцкі ўніверсітэт
 |скарачэнне           = 
 |эмблема              = UCLouvain logo.svg
 |выява          = Belgique - Brabant wallon - Halles universitaires de Louvain-la-Neuve - 01.jpg
 |арыгінал             = {{lang-fr|Université catholique de Louvain}}
 |міжназва        = 
 |ранейшае              = Лувенскі ўніверсітэт
 |дэвіз                = 
 |заснаваны              = 1834
 |зачынены               =
 |рэарганізаваны        = 
 |год рэарганізацыі    = 1968
 |тып                  = 
 |найменне пасады =
 |піб пасады        = 
 |прэзідэнт            = 
 |навуковы кіраўнік = 
 |студэнты             = 
 |замежныя студэнты = 
 |спецыялітэт          = 
 |бакалаўрыят          = 
 |магістратура         = 
 |аспірантура          = 
 |дактарантура         = 
 |дактары              = 
 |прафесары           = 
 |выкладчыкі        = 
 |размяшчэнне         = [[Лувен-ла-Нёў]]
 |кампус               = 
 |адрас                = 
 |сайт                 = https://uclouvain.be/
 |узнагароды              = 
 |lat_dir = N |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
 |lon_dir = E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
 |CoordScale          =  
 |edu_region          =  
}}
'''Лувенскі каталіцкі ўніверсітэт''' ({{lang-fr|Université catholique de Louvain}}) — [[Бельгія|бельгійская]] [[вышэйшая навучальная ўстанова]] са статусам [[універсітэт]]а з сядзібай у мястэчку [[Лувен-ла-Нёў]] у [[Валонія|Валоніі]]. Навучанне вядзецца пераважна на [[Французская мова|французскай мове]].

== Агульная характарыстыка ==
Першапачаткова Лувенскі ўніверсітэт ({{lang-la|Universitas Lovaniensis}}) быў заснаваны ў цэнтры гістарычнага горада [[Лёвен|Лувен]] (або [[Нідэрландская мова|па-нідэрландску]] Лёвен) у [[1425]] годзе і закрыты ў 1797 годзе, што робіць яго першым універсітэтам у краінах [[Бенілюкс]]а. Лувенскі дзяржаўны ўніверсітэт быў заснаваны ў 1817 годзе і закрыты ў 1835 годзе. Новы каталіцкі ўніверсітэт быў заснаваны ў [[Мешлін]]е ў [[1834]] годзе, Мешлінскі каталіцкі ўніверсітэт пераехаў у [[Лёвен|Лувен]] у 1835 годзе, што (часта, але спрэчна) вызначаецца як працяг гісторыі старой установы. У 1968 годзе Лувенскі каталіцкі ўніверсітэт падзяліўся на [[Нідэрландская мова|нідэрландамоўны]] [[Лёвенскі каталіцкі ўніверсітэт]], які застаўся ў [[Лёвен|Лувене (Лёвене)]], і [[Французская мова|франкамоўны]] Лувенскі каталіцкі ўніверсітэт, які пераехаў у [[Лувен-ла-Нёў]] у [[Валонія|Валоніі]] за 30 км на паўднёвы ўсход ад [[Брусель|Бруселя]]. Універсітэт часта ўваходзіць у шэраг 50 найлепшых універсітэтаў у свеце па [[Філасофія|філасофіі]] і 20 найлепшых па [[Багаслоўе|тэалогіі]].

== Структура ==
* Факультэт права і крыміналогіі
* Факультэт філасофіі, мастацтваў і літаратуры
* Факультэт эканомікі, сацыяльных навук, паліталогіі і камунікацый
* Факультэт псіхалогіі і навук аб адукацыі
* Факультэт тэалогіі
* Лувенская школа менеджменту
* Факультэт медыцыны і стаматалогіі
* Факультэт фармацыі і біямедыцынскіх навук
* Факультэт грамадскага здароўя
* Факультэт навук аб руху
* Лувенская інжынерная школа
* Факультэт архітэктуры, інжынерыі і ўрбаністыкі
* Факультэт біяінжынерыі
* Факультэт (дакладных) навук

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
{{Commons|}}
* [https://uclouvain.be/ Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161208041526/http://www.uclouvain.be/ |date=8 снежня 2016 }}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{Універсітэты Бельгіі}}
{{Каімбрская група}}

[[Катэгорыя:Універсітэты Бельгіі]]
[[Катэгорыя:Каталіцкія ўніверсітэты]]
[[Катэгорыя:Валонскі Брабант]]</text>
      <sha1>faeejqopjseedwu4gfl5p9094de8fi0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вікіпедыя:Гісторыя беларускай Вікіпедыі</title>
    <ns>4</ns>
    <id>701597</id>
    <revision>
      <id>5152645</id>
      <parentid>5129565</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T14:17:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StachLysy</username>
        <id>62453</id>
      </contributor>
      <comment>абнаўленне звестак</comment>
      <origin>5152645</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28931" sha1="g5etvsczg9891buyg1l6z3j5atu8iuj" xml:space="preserve">Гэтая старонка прысвечана асноўным вехаў развіцця [[Беларуская Вікіпедыя|беларускамоўнага раздзела Вікіпедыі ў афіцыйным правапісе]]. Акрамя агульных звестак з гісторыі раздзела{{пераход|Гісторыя}}, прыводзіцца дэтальная статыстыка яго памераў{{пераход|Памер}}, актыўнасці ўдзельнікаў{{пераход|Актыўнасць}}, а таксама папулярнасці ў Беларусі{{пераход|Папулярнасць у Беларусі}}.

== Гісторыя ==
=== Пачатковы этап (2004—2006) ===
Вікіпедыя на беларускай мове была запушчана вясной 2004 года. Першы запіс па-беларуску на галоўнай старонцы гэтага раздзела з’явіўся 6 красавіка 2004 года, першыя артыкулы — 12 жніўня. Пасля гэтага на працягу двух з паловай гадоў у беларускай Вікіпедыі суіснавалі розныя арфаграфіі беларускай мовы. Неўрэгуляванасць пытанняў суіснавання ў раздзеле некалькіх арфаграфій выклікала канфлікты і «войны правак».

21 лютага 2005 года колькасць артыкулаў у раздзеле дасягнула 1000, а 6 снежня — 2000.

=== Канфлікт і падзел праекта (2006—2007) ===
У лютым 2006 года група ўдзельнікаў звярнулася на Meta-Wiki з запытам аб адкрыцці новага моўнага раздзела, заснаванага на выкарыстанні выключна афіцыйнай нормы арфаграфіі беларускай мовы. Першая заяўка была адхіленая, але ў снежні таго ж года створана новая. З’явіўся беларускі раздзел у афіцыйным правапісе ў [[Вікіінкубатар|Вікіінкубатары]]. Да гэтага моманту агульны беларускі раздзел налічваў каля 3 800 артыкулаў у абедзвюх арфаграфіях.

27 сакавіка 2007 года па рашэнні Фонду Wikimedia існуючы (агульны) беларускі раздзел, які налічваў каля 6 700 артыкулаў, быў перанесены на адрас be-x-old.wikipedia.org, далейшы яго лёс планавалася вырашыць пазней. Задавальненне заяўкі на стварэнне раздзела ў афіцыйнай арфаграфіі было зроблена шляхам пераносу зместу Вікіінкубатара, які змяшчаў на той момант больш за 3 565 артыкулаў, на вызвалены дамен be.wikipedia.org. Гэтае рашэнне суправаджалася пратэстамі шэрагу беларускіх удзельнікаў Вікіпедыі.

== Памер ==
=== Колькасць артыкулаў ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size: 90%;&quot;
|-
!scope=&quot;col&quot;|Дата
!scope=&quot;col&quot;|Колькасць
!scope=&quot;col&quot;|Юбілейны артыкул
!scope=&quot;col&quot;|Каментарый
|-
| align=&quot;right&quot;|21 лютага 2005 || align=&quot;center&quot;|1 000 ||  || [[:en:Wikipedia:Multilingual ranking/March 2005|Рэнкінг]]
|-
| align=&quot;right&quot;|6 снежня 2005 || align=&quot;center&quot;|2 000 ||  || [[:en:Wikipedia:Multilingual ranking/January 2006|Рэнкінг]]
|-
| align=&quot;right&quot;|чэрвень 2006 || align=&quot;center&quot;|3 000 ||  || [[:en:Wikipedia:Multilingual ranking/July 2006|Рэнкінг]]
|-
| align=&quot;right&quot;|жнівень 2006 || align=&quot;center&quot;|4 000 ||  || [[:en:Wikipedia:Multilingual ranking/September 2006|Рэнкінг]]
|-
| align=&quot;right&quot;|верасень 2006 || align=&quot;center&quot;|5 000 ||  || [[:en:Wikipedia:Multilingual ranking/October 2006|Рэнкінг]]
|-
| align=&quot;right&quot;|студзень 2007 || align=&quot;center&quot;|6 000 ||  || [[:en:Wikipedia:Multilingual ranking/February 2007|Рэнкінг]]
|-
| colspan=4 align=&quot;center&quot;| '''27 сакавіка 2007 года адбыўся падзел Беларускай Вікіпедыі.'''
|-
| align=&quot;right&quot;|май 2007 || align=&quot;center&quot;|5 000 ||  || [[:en:Wikipedia:Multilingual ranking/June 2007|Рэнкінг]]
|-
| align=&quot;right&quot;|ліпень 2007 || align=&quot;center&quot;|6 000 ||  || [[:en:Wikipedia:Multilingual ranking/August 2007|Рэнкінг]]
|-
| align=&quot;right&quot;|верасень 2007 || align=&quot;center&quot;|7 000 ||  || [[:en:Wikipedia:Multilingual ranking/October 2007|Рэнкінг]]
|-
| align=&quot;right&quot;|(?) 1 студзеня 2008 || align=&quot;center&quot;|8 000 ||  || [[:en:Wikipedia:Multilingual ranking/January 2008|Рэнкінг]]
|-
| align=&quot;right&quot;|студзень 2008 || align=&quot;center&quot;|9 000 ||  || [[:en:Wikipedia:Multilingual ranking/February 2008|Рэнкінг]]
|- style=&quot;background:#D4D4D4&quot;
| align=&quot;right&quot;|15 сакавіка 2008 || align=&quot;center&quot;|10 000 || [[Ева]] || [[:en:Wikipedia:Multilingual ranking/April 2008|Рэнкінг]], [[Вікіпедыя:Прэс-рэлізы/10000|Прэс-рэліз]]
|-
| align=&quot;right&quot;|красавік 2008 || align=&quot;center&quot;|11 000 ||  || [[:en:Wikipedia:Multilingual ranking/May 2008|Рэнкінг]]
|-
| align=&quot;right&quot;|чэрвень 2008 || align=&quot;center&quot;|12 000 ||  || [[:en:Wikipedia:Multilingual ranking/July 2008|Рэнкінг]]
|-
| align=&quot;right&quot;|жнівень 2008 || align=&quot;center&quot;|13 000 ||  || [[:en:Wikipedia:Multilingual ranking/September 2008|Рэнкінг]]
|-
| align=&quot;right&quot;|3 снежня 2009 || align=&quot;center&quot;|18 000 ||  ||
|-
| align=&quot;right&quot;|3 сакавіка 2010 || align=&quot;center&quot;|19 000 ||  ||
|- style=&quot;background:#D4D4D4&quot;
| align=&quot;right&quot;|16 мая 2010 || align=&quot;center&quot;|20 000 || [[Каракал]] ||
|-
| align=&quot;right&quot;|8 ліпеня 2010 || align=&quot;center&quot;|21 000 ||  ||
|-
| align=&quot;right&quot;|9 жніўня 2010 || align=&quot;center&quot;|22 000 ||  ||
|-
| align=&quot;right&quot;|23 верасня 2010 || align=&quot;center&quot;|24 000 ||  ||
|-
| align=&quot;right&quot;|16 лістапада 2010 || align=&quot;center&quot;|25 000 || [[Рудольф I Габсбург]] ||
|- style=&quot;background:#D4D4D4&quot;
| align=&quot;right&quot;|17 чэрвеня 2011 || align=&quot;center&quot;|30 000 || [[Дыжон]] ||
|-
| align=&quot;right&quot;|6 лістапада 2011 || align=&quot;center&quot;|35 000 || [[Кентаўры]] ||
|-
| align=&quot;right&quot;|24 снежня 2011 || align=&quot;center&quot;|36 000 || [[Осмас]] ||
|-
| align=&quot;right&quot;|14 студзеня 2012 || align=&quot;center&quot;|37 000 || [[Светагорск]] ||
|-
| align=&quot;right&quot;|4 лютага 2012 || align=&quot;center&quot;|38 000 || [[Жаваранкавыя]] ||
|-
| align=&quot;right&quot;|1 сакавіка 2012 || align=&quot;center&quot;|39 000 || [[Юзаф Вроньскі]] ||
|- style=&quot;background:#D4D4D4&quot;
| align=&quot;right&quot;|21 сакавіка 2012 || align=&quot;center&quot;|40 000 || [[Сантур]] ||
|-
| align=&quot;right&quot;|21 красавіка 2012 || align=&quot;center&quot;|41 000 || [[Daimler Dernburg Wagen]] ||
|-
| align=&quot;right&quot;|22 мая 2012 || align=&quot;center&quot;|42 000 ||  || Архіў [https://web.archive.org/web/20120524222903/https://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias 2012-05-23]
|-
| align=&quot;right&quot;|19 чэрвеня 2012 || align=&quot;center&quot;|43 000 || [[Сац-арт]] || Архіў [https://web.archive.org/web/20120620075022/https://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias 2012-06-20]
|-
| align=&quot;right&quot;|12 ліпеня 2012 || align=&quot;center&quot;|44 000 || [[Ігар Андрэевіч Кузьмянок]] || Архіў [https://web.archive.org/web/20120712211008/https://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias 2012-07-12]
|-
| align=&quot;right&quot;|1 жніўня 2012 || align=&quot;center&quot;|45 000 || [[ФК Тарпеда-БелАЗ]] ||
|-
| align=&quot;right&quot;|21 жніўня 2012 || align=&quot;center&quot;|46 000 || [[Белавежскія пагадненні]] ||
|-
| rowspan=2 align=&quot;right&quot;|29-31 жніўня 2012 || align=&quot;center&quot;|47 000 ||  || rowspan=2|Архіў [https://web.archive.org/web/20120829225227/https://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias 2012-08-29],&lt;br/&gt; архіў [https://web.archive.org/web/20120901065837/https://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias 2012-08-31]
|-
| align=&quot;center&quot;|48 000 || 
|-
| align=&quot;right&quot;|15-16 верасня 2012 || align=&quot;center&quot;|49 000 ||  || Архіў [https://web.archive.org/web/20120918192736/https://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias 2012-09-15]
|- style=&quot;background:#EEDD82&quot;
| align=&quot;right&quot;|'''15-16 верасня 2012''' || align=&quot;center&quot;|'''50 000''' ||  || '''[[Вікіпедыя:Прэс-рэлізы/50000|Прэс-рэліз]]'''
|-
| align=&quot;right&quot;|15-16 верасня 2012 || align=&quot;center&quot;|51 000 ||  ||
|-
| align=&quot;right&quot;|13 кастрычніка 2012 || align=&quot;center&quot;|52 000 || [[Варвары]] ||
|-
| align=&quot;right&quot;|9 лістапада 2012 || align=&quot;center&quot;|53 000 || [[Уладзімір (горад, Украіна)]] ||
|-
| align=&quot;right&quot;|6 снежня 2012 || align=&quot;center&quot;|54 000 || [[Азорскі антыцыклон]] ||
|-
| align=&quot;right&quot;|11 студзеня 2013 || align=&quot;center&quot;|55 000 || [[Сан-Марына на конкурсе песні Еўрабачанне]] ||
|-
| align=&quot;right&quot;|люты 2013 || align=&quot;center&quot;|56 000 ||  ||
|-
| align=&quot;right&quot;|сакавік 2013 || align=&quot;center&quot;|57 000 ||  ||
|-
| align=&quot;right&quot;|красавік 2013 || align=&quot;center&quot;|58 000 ||  ||
|-
| align=&quot;right&quot;|май 2013 || align=&quot;center&quot;|59 000 ||  ||
|- style=&quot;background:#D4D4D4&quot;
| align=&quot;right&quot;|31 мая 2013 || align=&quot;center&quot;|60 000 || [[Валка]] ||
|-
| align=&quot;right&quot;|31 чэрвеня 2013 (?) || align=&quot;center&quot;|61 000 ||  || [[Вікіпедыя:Асноўны_міжмоўны_рэнкінг_2013-07-01|Рэнкінг 2013-07-01]]
|-
| align=&quot;right&quot;|ліпень 2013 || align=&quot;center&quot;|62 000 ||  ||
|-
| align=&quot;right&quot;|жнівень 2013 || align=&quot;center&quot;|63 000 ||  ||
|-
| align=&quot;right&quot;|верасень 2013 || align=&quot;center&quot;|64 000 ||  ||
|-
| align=&quot;right&quot;|кастрычнік 2013 || align=&quot;center&quot;|65 000 ||  ||
|-
| align=&quot;right&quot;|лістапад 2013 || align=&quot;center&quot;|66 000 ||  ||
|-
| align=&quot;right&quot;|снежань 2013 || align=&quot;center&quot;|67 000 ||  ||
|-
| align=&quot;right&quot;|студзень 2014 || align=&quot;center&quot;|68 000 ||  ||
|-
| align=&quot;right&quot;|люты 2014 || align=&quot;center&quot;|69 000 ||  ||
|- style=&quot;background:#D4D4D4&quot;
| align=&quot;right&quot;|12 сакавіка 2014 || align=&quot;center&quot;|70 000 || [[Змеегалоўнік Руйша]] або [[Ромул і Рэм]] ||
|-
| align=&quot;right&quot;|9 красавіка 2014 || align=&quot;center&quot;|71 000 || [[Мікалай Васілевіч Вараб’ёў]] ||
|-
| align=&quot;right&quot;|май 2014 || align=&quot;center&quot;|72 000 ||  ||
|-
| align=&quot;right&quot;|чэрвень 2014 || align=&quot;center&quot;|73 000 ||  ||
|-
| align=&quot;right&quot;|ліпень 2014 || align=&quot;center&quot;|74 000 ||  ||
|-
| align=&quot;right&quot;|26 жніўня 2014 || align=&quot;center&quot;|75 000 ||  ||
|-
| align=&quot;right&quot;|верасень 2014 || align=&quot;center&quot;|76 000 ||  ||
|-
| align=&quot;right&quot;|(?) 31 кастрычніка 2014 || align=&quot;center&quot;|77 000 ||  || [[Вікіпедыя:Асноўны міжмоўны рэнкінг 2014-11-01|Рэнкінг 2014-11-01]]
|-
| align=&quot;right&quot;|27 лістапада 2014 || align=&quot;center&quot;|77 777 ||  ||
|-
| align=&quot;right&quot;|снежань 2014 || align=&quot;center&quot;|78 000 ||  ||
|-
| align=&quot;right&quot;|(?) 1 студзеня 2015 || align=&quot;center&quot;|79 000 ||  || [[Вікіпедыя:Асноўны міжмоўны рэнкінг 2015-01-01|Рэнкінг 2015-01-01]]
|- style=&quot;background:#D4D4D4&quot;
| align=&quot;right&quot;|28 студзеня 2015 || align=&quot;center&quot;|80 000 ||  ||
|-
| align=&quot;right&quot;|сакавік 2015 || align=&quot;center&quot;|81 000 ||  ||
|-
| align=&quot;right&quot;|красавік 2015 || align=&quot;center&quot;|82 000 ||  ||
|-
| align=&quot;right&quot;|май 2015 || align=&quot;center&quot;|83 000 ||  ||
|-
| rowspan=6 align=&quot;right&quot;|чэрвень 2015 || align=&quot;center&quot;|84 000 ||  ||
|-
| align=&quot;center&quot;|85 000 ||  ||
|-
| align=&quot;center&quot;|86 000 ||  ||
|-
| align=&quot;center&quot;|87 000 ||  ||
|-
| align=&quot;center&quot;|88 000 ||  ||
|-
| align=&quot;center&quot;|89 000 ||  ||
|- style=&quot;background:#D4D4D4&quot;
| align=&quot;right&quot;|24 чэрвеня 2015 || align=&quot;center&quot;|90 000 ||  ||
|-
| rowspan=3 align=&quot;right&quot;|чэрвень 2015 || align=&quot;center&quot;|91 000 ||  ||
|-
| align=&quot;center&quot;|92 000 ||  ||
|-
| align=&quot;center&quot;|93 000 ||  ||
|-
| rowspan=6 align=&quot;right&quot;|ліпень 2015 || align=&quot;center&quot;|94 000 ||  ||
|-
| align=&quot;center&quot;|95 000 ||  ||
|-
| align=&quot;center&quot;|96 000 ||  ||
|-
| align=&quot;center&quot;|97 000 ||  ||
|-
| align=&quot;center&quot;|98 000 ||  ||
|-
| align=&quot;center&quot;|99 000 ||  ||
|- style=&quot;background:#EEDD82&quot;
| align=&quot;right&quot;|'''28 жніўня 2015''' || align=&quot;center&quot;|'''100 000''' || '''[[Кальмордэнскі заапарк]]''' || '''[[Вікіпедыя:Прэс-рэлізы/100000|Прэс-рэліз]]'''
|-
| align=&quot;right&quot;|17 снежня 2015 || align=&quot;center&quot;|111 111 || [[Быхаўскае сядзенне]] ||
|-
| align=&quot;right&quot;|21 лістапада 2016 || align=&quot;center&quot;|123 000 || [[Кніга Ісуса Навіна (Скарына)]] ||
|-
| align=&quot;right&quot;|18 студзеня 2017 || align=&quot;center&quot;|125 000 || [[Такійскі працэс]] ||
|-
| align=&quot;right&quot;|28 лютага 2017 || align=&quot;center&quot;|127 000 || [[Лютэранская кірха (Новачаркаск)]] ||
|- style=&quot;background:#D4D4D4&quot;
| align=&quot;right&quot;|8 сакавіка 2017 || align=&quot;center&quot;|130 000 || [[NGC 4541]] ||
|- style=&quot;background:#D4D4D4&quot;
| align=&quot;right&quot;|23 сакавіка 2017 || align=&quot;center&quot;|140 000 ||  ||
|-
| align=&quot;right&quot;|4 жніўня 2017 || align=&quot;center&quot;|145 000 || [[Сцяг Кунды]] ||
|- style=&quot;background:#EEDD82&quot;
| align=&quot;right&quot;|'''31 студзеня 2018''' || align=&quot;center&quot;|'''150 000''' || '''[[Збігнеў Прайснер]]''' || '''[[Вікіпедыя:Прэс-рэлізы/150000|Прэс-рэліз]]'''
|-
| align=&quot;right&quot;|31 сакавіка 2018 || align=&quot;center&quot;|153 000 || [[Тэрэнс Малік]] ||
|-
| align=&quot;right&quot;|8 мая 2018 || align=&quot;center&quot;|154 000 || [[Прывід пяра]] ||
|-
| align=&quot;right&quot;|25 чэрвеня 2018 || align=&quot;center&quot;|155 000 || [[Падвойнае жыццё Веранікі]] ||
|-
| align=&quot;right&quot;|19 кастрычніка 2018 || align=&quot;center&quot;|158 000 || [[Спіс аб’ектаў, названых у гонар Дж. Р. Р. Толкіна і яго легендарыума]] ||
|- style=&quot;background:#D4D4D4&quot;
| align=&quot;right&quot;|30 снежня 2018 || align=&quot;center&quot;|160 000 ||  ||
|- style=&quot;background:#D4D4D4&quot;
| align=&quot;right&quot;|8 мая 2019 || align=&quot;center&quot;|170 000 ||  ||
|-
| align=&quot;right&quot;|27 жніўня 2019 || align=&quot;center&quot;|175 000 ||  ||
|- style=&quot;background:#D4D4D4&quot;
| align=&quot;right&quot;|16 лістапада 2019 || align=&quot;center&quot;|180 000 ||  ||
|- style=&quot;background:#D4D4D4&quot;
| align=&quot;right&quot;|1 мая 2020 || align=&quot;center&quot;|190 000 || [[Пыха і перадузятасць (міні-серыял, 1995)]] ||
|- style=&quot;background:#EEDD82&quot;
| align=&quot;right&quot;|'''31 снежня 2020''' || align=&quot;center&quot;|'''200 000''' || '''[[Гімн любові]]''' || '''[[Вікіпедыя:Прэс-рэлізы/200000|Прэс-рэліз]]'''
|-
| align=&quot;right&quot;|24 сакавіка 2021 || align=&quot;center&quot;|203 000 ||  || Архіў [https://web.archive.org/web/20210324215238/https://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias 2021-03-24]
|-
| align=&quot;right&quot;|22 красавіка 2021 || align=&quot;center&quot;|204 000 ||  || Архіў [https://web.archive.org/web/20210422215323/https://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias 2021-04-22]
|-
| align=&quot;right&quot;|26 мая 2021 || align=&quot;center&quot;|205 000 || [[Грогу]] ||
|-
| align=&quot;right&quot;|30 чэрвеня 2021 || align=&quot;center&quot;|206 000 || [[Эквілібрыум]] ||
|-
| align=&quot;right&quot;|1 жніўня 2021 || align=&quot;center&quot;|207 000 || [[Спіс карцін Яна Вермера]] ||
|-
| align=&quot;right&quot;|2 верасня 2021 || align=&quot;center&quot;|208 000 || [[Спіс карцін Пітэра Брэйгеля Старэйшага]] ||
|-
| align=&quot;right&quot;|28 верасня 2021 || align=&quot;center&quot;|209 000 || [[Вясёлыя рабяты (кніга)]] ||
|- style=&quot;background:#D4D4D4&quot;
| align=&quot;right&quot;|22 кастрычніка 2021 || align=&quot;center&quot;|210 000 || [[Звычайныя падазроныя]] ||
|-
| align=&quot;right&quot;|14 лістапада 2021 || align=&quot;center&quot;|211 000 || [[Танцорка ў цемры]] ||
|-
| align=&quot;right&quot;|14 снежня 2021 || align=&quot;center&quot;|212 000 || [[Прынцэса-нявеста (фільм)]] ||
|-
| align=&quot;right&quot;|6 студзеня 2022 || align=&quot;center&quot;|213 000 || [[Поўнач у Парыжы]] ||
|-
| align=&quot;right&quot;|28 студзеня 2022 || align=&quot;center&quot;|214 000 || [[Алена (фільм, 2011)]] ||
|-
| align=&quot;right&quot;|18 лютага 2022 || align=&quot;center&quot;|215 000 || [[Розум і пачуцці (фільм, 1995)]] ||
|-
| align=&quot;right&quot;|17 сакавіка 2022 || align=&quot;center&quot;|216 000 || [[Уладар пярсцёнкаў: Брацтва пярсцёнка]] ||
|-
| align=&quot;right&quot;|8 красавіка 2022 || align=&quot;center&quot;|217 000 || [[Уладар пярсцёнкаў: Дзве вежы]] ||
|-
| align=&quot;right&quot;|13 мая 2022 || align=&quot;center&quot;|218 000 || [[Уладар пярсцёнкаў: Вяртанне караля]] ||
|-
| align=&quot;right&quot;|5 чэрвеня 2022 || align=&quot;center&quot;|219 000 || [[Адзінаццаць (Дзіўныя рэчы)]] ||
|- style=&quot;background:#D4D4D4&quot;
| align=&quot;right&quot;|9 ліпеня 2022 || align=&quot;center&quot;|220 000 || [[Маўчанне ягнят (фільм)]] ||
|-
| align=&quot;right&quot;|13 жніўня 2022 || align=&quot;center&quot;|221 000 || [[Піяніст (фільм, 2002)]] ||
|-
| align=&quot;right&quot;|28 жніўня 2022 || align=&quot;center&quot;|222 000 || [[Цяжкасці перакладу]] ||
|-
| align=&quot;right&quot;|31 жніўня 2022 || align=&quot;center&quot;|222 222 || [[Бедбург]] ||
|-
| align=&quot;right&quot;|19 верасня 2022 || align=&quot;center&quot;|223 000 || ||
|-
| align=&quot;right&quot;|9 кастрычніка 2022 || align=&quot;center&quot;|224 000 || [[Піраты Карыбскага мора: Праклён «Чорнай пярліны»]] ||
|-
| align=&quot;right&quot;|2 лістапада 2022 || align=&quot;center&quot;|225 000 || [[Шоу Трумана]] ||
|-
| align=&quot;right&quot;|5 снежня 2022 || align=&quot;center&quot;|226 000 || [[Каралі народа Дурына]] ||
|-
| align=&quot;right&quot;|11 студзеня 2023 || align=&quot;center&quot;|227 000 || [[Каралі Рохана]] ||
|-
| align=&quot;right&quot;|9 лютага 2023 || align=&quot;center&quot;|228 000 || [[Каралі Нуменара]] ||
|-
| align=&quot;right&quot;|3 сакавіка 2023 || align=&quot;center&quot;|229 000 || [[Таны Шыра]] ||
|- style=&quot;background:#D4D4D4&quot;
| align=&quot;right&quot;|2 красавіка 2023 || align=&quot;center&quot;|230 000 || [[Таварыства мёртвых паэтаў]] ||
|-
| align=&quot;right&quot;|13 мая 2023 || align=&quot;center&quot;|231 000 || [[Зора]] ||
|-
| align=&quot;right&quot;|15 чэрвеня 2023 || align=&quot;center&quot;|232 000 || [[Форт Баяр]] ||
|-
| align=&quot;right&quot;|17 ліпеня 2023 || align=&quot;center&quot;|233 000 || [[Людвік і зорны конь]] ||
|-
| align=&quot;right&quot;|9 жніўня 2023 || align=&quot;center&quot;|234 000 || [[May It Be]] ||
|-
| align=&quot;right&quot;|12 верасня 2023 || align=&quot;center&quot;|235 000 || [[The Hobbit (гульня, 2003)]] ||
|-
| align=&quot;right&quot;|25 кастрычніка 2023 || align=&quot;center&quot;|236 000 || [[Пыха і перадузятасць]] ||
|-
| align=&quot;right&quot;|7 снежня 2023 || align=&quot;center&quot;|237 000 || [[Розум і пачуцці]] ||
|-
| align=&quot;right&quot;|11 студзеня 2024 || align=&quot;center&quot;|238 000 || [[Перакананне (раман)]] ||
|-
| align=&quot;right&quot;|5 лютага 2024 || align=&quot;center&quot;|239 000 || [[Эма (раман)]] ||
|- style=&quot;background:#D4D4D4&quot;
| align=&quot;right&quot;|27 лютага 2024 || align=&quot;center&quot;|240 000 || [[Нябесны замак Лапута]] ||
|-
| align=&quot;right&quot;|25 сакавіка 2024 || align=&quot;center&quot;|241 000 || [[Доўгая дарога дадому]] ||
|-
| align=&quot;right&quot;|30 красавіка 2024 || align=&quot;center&quot;|242 000 || [[Мой рок-н-ролл]] ||
|-
| align=&quot;right&quot;|7 чэрвеня 2024 || align=&quot;center&quot;|243 000 || [[Хуан Мадэста]] ||
|-
| align=&quot;right&quot;|9 ліпеня 2024 || align=&quot;center&quot;|244 000 || [[Хейна Мандры]] ||
|-
| align=&quot;right&quot;|1 жніўня 2024 || align=&quot;center&quot;|245 000 || [[Меланхолія (фільм, 2011)]] ||
|-
| align=&quot;right&quot;|1 верасня 2024 || align=&quot;center&quot;|246 000 || [[Роча]] ||
|-
| align=&quot;right&quot;|2 кастрычніка 2024 || align=&quot;center&quot;|247 000 || [[Бэн-Гур (фільм, 1959)]] ||
|-
| align=&quot;right&quot;|20 лістапада 2024 || align=&quot;center&quot;|248 000 || [[Ар'ю]] ||
|-
| align=&quot;right&quot;|16 снежня 2024 || align=&quot;center&quot;|249 000 || [[Літоўская канцэпцыя ўтварэння Вялікага Княства Літоўскага]] ||
|- style=&quot;background:#EEDD82&quot;
| align=&quot;right&quot;|'''18 студзеня 2025''' || align=&quot;center&quot;|'''250 000''' || '''[[Легендарыум Толкіна]]''' || '''[[Вікіпедыя:Прэс-рэлізы/250000|Прэс-рэліз]]'''
|-
| align=&quot;right&quot;|15 лютага 2025 || align=&quot;center&quot;|251 000 || [[Панаўка (Круглянскі раён)]] ||
|-
| align=&quot;right&quot;|17 сакавіка 2025 || align=&quot;center&quot;|252 000 || [[Брадвейская мелодыя]] ||
|-
| align=&quot;right&quot;|17 красавіка 2025 || align=&quot;center&quot;|253 000 || [[Вакол свету за 80 дзён (фільм, 1956)]] ||
|-
| align=&quot;right&quot;|27 мая 2025 || align=&quot;center&quot;|254 000 || [[Вёска (фільм, 2004)]] ||
|-
| align=&quot;right&quot;|28 ліпеня 2025 || align=&quot;center&quot;|255 000 || [[Выпадак (фільм, 1981)]] ||
|-
| align=&quot;right&quot;|14 верасня 2025 || align=&quot;center&quot;|256 000 || [[Пропасць]] ||
|-
| align=&quot;right&quot;|5 лістапада 2025 || align=&quot;center&quot;|257 000 || [[Сезон 2024/2025 ЖГК Гомель]] ||
|-
| align=&quot;right&quot;|18 снежня 2025 || align=&quot;center&quot;|258 000 || [[Акт на права валодання зямлёй]] ||
|-
| align=&quot;right&quot;|25 студзеня 2026 || align=&quot;center&quot;|259 000 || [[Еўрапейская кінапрэмія 2026]] ||
|- style=&quot;background:#D4D4D4&quot;
| align=&quot;right&quot;|4 лютага 2026 || align=&quot;center&quot;|260 000 || [[Пераходная вуліца (Мінск)]] ||
|-
| align=&quot;right&quot;|5 лютага 2026 || align=&quot;center&quot;|261 000 || [[Студзянецкі завулак]] || Падчас ботазаліўкі
|-
| align=&quot;right&quot;|11 сакавіка 2026 || align=&quot;center&quot;|262 000 || [[Іванна Іванаўна Бамбешка]] || 
|-
| align=&quot;right&quot;|19 красавіка 2026 || align=&quot;center&quot;|263 000 || [[Знакі (фільм)]] || 
|-
| align=&quot;right&quot;|6 чэрвеня 2026 || align=&quot;center&quot;|264 000 || [[Кралупі-над-Влтавау]] || 
|}

=== Колькасць старонак ===
* 11 ліпеня 2012 года агульная колькасць старонак дасягнула 100 000. Юбілейная старонка — [[Дзмітрый Аляксандравіч Платонаў]].
* 22 снежня 2020 года агульная колькасць старонак дасягнула 600 000.
* 20 верасня 2024 года агульная колькасць старонак дасягнула 700 000. Юбілейная старонка — [[Шаблон:Fba/core]].

=== Юбілейныя лагатыпы ===
&lt;gallery widths=135 heights=155&gt;
Wikipedia-logo-be-100000.png
Лагатып 150 000 (валошка).svg
Неверагодныя 200 000.svg
Wikipedia-logo-v3-be_250000_articles_red_ribbon.svg
&lt;/gallery&gt;

== Актыўнасць ==
=== Колькасць правак ===
* 5 лістапада 2011 года агульная колькасць правак дасягнула 1&amp;nbsp;000&amp;nbsp;000.
* 17 снежня 2012 года агульная колькасць правак дасягнула 1&amp;nbsp;500&amp;nbsp;000.
* 1 лютага 2015 года агульная колькасць правак дасягнула 2&amp;nbsp;000&amp;nbsp;000.
* 25 кастрычніка 2017 года агульная колькасць правак дасягнула 3&amp;nbsp;000&amp;nbsp;000.
* 20 лістапада 2019 года агульная колькасць правак дасягнула 3&amp;nbsp;500&amp;nbsp;000.
* 14 студзеня 2022 года агульная колькасць правак дасягнула 4&amp;nbsp;000&amp;nbsp;000.
* 2 чэрвеня 2023 года агульная колькасць правак дасягнула 4&amp;nbsp;500&amp;nbsp;000.
* 20 чэрвеня 2025 года агульная колькасць правак дасягнула 5&amp;nbsp;000&amp;nbsp;000.

=== Колькасць удзельнікаў ===
* 30 верасня 2020 года агульная колькасць зарэгістраваных удзельнікаў дасягнула 100&amp;nbsp;000.
* 3 кастрычніка 2021 года агульная колькасць зарэгістраваных удзельнікаў дасягнула 110&amp;nbsp;000.
* 19 ліпеня 2022 года агульная колькасць зарэгістраваных удзельнікаў дасягнула 120&amp;nbsp;000.
* 1 студзеня 2023 года агульная колькасць зарэгістраваных удзельнікаў дасягнула 125&amp;nbsp;000.
* 28 мая 2023 года агульная колькасць зарэгістраваных удзельнікаў дасягнула 130&amp;nbsp;000.
* 24 кастрычніка 2023 года агульная колькасць зарэгістраваных удзельнікаў дасягнула 135&amp;nbsp;000.
* 20 сакавіка 2024 года агульная колькасць зарэгістраваных удзельнікаў дасягнула 140&amp;nbsp;000.
* 2 верасня 2024 года агульная колькасць зарэгістраваных удзельнікаў дасягнула 145&amp;nbsp;000.
* 1 сакавіка 2025 года агульная колькасць зарэгістраваных удзельнікаў дасягнула 150&amp;nbsp;000.
* 24 жніўня 2025 года агульная колькасць зарэгістраваных удзельнікаў дасягнула 155&amp;nbsp;000.
* 22 снежня 2025 года агульная колькасць зарэгістраваных удзельнікаў дасягнула 160&amp;nbsp;000.
* 15 красавіка 2026 года агульная колькасць зарэгістраваных удзельнікаў дасягнула 165&amp;nbsp;000.

=== Актыўнасць удзельнікаў ===
Дыяграма пабудавана паводле [http://be.wikiscan.org/?menu=tables&amp;submenu=users&amp;type=user статыстыкі актыўнасці ўдзельнікаў па месяцах] і паказвае змену медыяннай колькасці ўдзельнікаў за месяц для кожнага года.
&lt;div style=&quot;float:margin:0 em 1em;&quot; class=&quot;toccolours&quot;&gt;{{Graph:Chart|width=450|height=200|type=rect|x=2007,2008,2009,2010,2011,2012,2013,2014,2015,2016,2017,2018,2019,2020,2021,2022|y=39,85,118,154,178,215,218,204,244,239,244,235,261,270,276,293}}&lt;/div&gt;

== Папулярнасць у Беларусі ==
Найбольш папулярныя раздзелы Вікіпедыі паводле колькасці наведванняў з Беларусі.
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size: 90%;&quot;
|-
!scope=&quot;col&quot;|Моўны раздзел
!scope=&quot;col&quot;|Студзень 2021&lt;/br&gt;тыс. наведванняў
!scope=&quot;col&quot;|Студзень 2022&lt;/br&gt;тыс. наведванняў
!scope=&quot;col&quot;|Студзень 2023&lt;/br&gt;тыс. наведванняў
|-
| [[Руская Вікіпедыя]] || 35276 (85,2 %) || 37438 (86,8 %) || 38180 (84,7 %)
|-
| [[Англійская Вікіпедыя]] || 2948 (7,1 %) || 2979 (6,9 %) || 3067 (6,8 %)
|- style=&quot;background:#EEDD82&quot;
| [[Беларуская Вікіпедыя]] || 477 (1,2 %) || 492 (1,1 %) || 627 (1,4 %)
|-
| [[Польская Вікіпедыя]] || 157 (0,4 %) || 111 (0,3 %) || 102  (0,2 %)
|-
| [[Беларуская Вікіпедыя (тарашкевіца)]] || 148 (0,4 %) || 127 (0,3 %) || 174 (0,4 %)
|-
| [[Украінская Вікіпедыя]] || 74 (0,2 %) || 66 (0,2 %) || 122 (0,3 %)
|-
| '''Усе праекты''' || '''41411 (100,0 %)''' || '''43148 (100,0 %)''' || '''45071 (100,0 %)'''
|}

[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]]</text>
      <sha1>g5etvsczg9891buyg1l6z3j5atu8iuj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Беразвечча</title>
    <ns>0</ns>
    <id>721557</id>
    <revision>
      <id>5152590</id>
      <parentid>5152558</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T12:11:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>K.shytal</username>
        <id>58227</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ушанаванне памяці */ дадаў фота другой магілы ахвяраў Халакосту</comment>
      <origin>5152590</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16398" sha1="4evn8m211ld3eyot3es92jnjtjqo6nj" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь}}
'''Беразвечча''' —былое мястэчка, у наш час паўночная частка горада [[Глыбокае]] ў [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]].

Знаходзіцца паміж азёрамі [[Вялікае (возера, Глыбоцкі раён)|Вялікае]], [[Падлужнае]] і [[Мушкацкае]].

== Гісторыя ==
Беразвечча ўпершыню згадваецца ў 1519 годзе, як адно з паселішчаў, якое ў час [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім (1512—1522)|вайны Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім]] атакавала конніца ваяводы [[Васіль Шуйскі|Васіля Шуйскага]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Артыкул|спасылка=https://old.kamunikat.org/?pubid=56680|аўтар=Шыталь К.|загаловак=Налета - 500-гадовы юбілей Беразвечча. Ці адзначаць яго глыбоцкія ўлады?|год=2018|мова=be|выданне=Вольнае Глыбокае|тып=газета|месяц=10|чысло=4|нумар=40 (965)|старонкі=11}}&lt;/ref&gt;.

Крыніцы XVI стагоддзя пішуць пра Беразвечча як пра вялікае [[мястэчка]] (40 мяшчанскіх двароў у 1552 годзе), дзе былі рынак і карчма. Таксама ў Беразвеччы быў двор Корсакаў і царква святога Міхала&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

У далейшым Беразвечча траціць сваё гандлёвае значэнне на карысць суседняга [[Глыбокае|Глыбокага]]. У 1638 годзе ваявода мсціслаўскі [[Юзаф Корсак (ваявода мсціслаўскі)|Іосіф Корсак]] піша тастамент, у якім загадвае перадаць свой маёнтак Беразвечча [[Ордэн Базыльян|айцам базыльянам]], якія мусяць заснаваць там царкву і кляштар. Базыльяне займаюць Беразвечча ў 1643 годзе пасля смерці Корсака. Першым бераз­вецкім архімандрытам ста­новіцца айцец [[Гаўрыіл Календа]], пазнейшы полацкі архіепіскап, мітрапаліт Кіеўскі і Галіцкі&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

У 1756—1763 гадах базыльяне будуюць у Беразвеччы новую мураваную царкву На­раджэння Маці Божай, якую даследчыкі архітэктуры лічаць найбольш даска­налым творам віленскага барока, а таксама мураваны кляштарны корпус, які захаваўся да нашага часу&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Аўтарам праекта быў Ян Тобія Дыдэрштэйн&lt;ref&gt;{{Артыкул|аўтар=Kaladžinskaitė A.|загаловак=Twórcy baroku wileńskiego: architekt Joannes Valentinus Tobias de Dydersteyn|год=2011|мова=pl|выданне=Biuletyn Historii Sztuki|том=R. LXXIII|нумар=3-4|старонкі=428}}&lt;/ref&gt;.

У 1773 годзе базыльяне засноўваюць 6­-класную школу з высокім, як на той час, узроўнем адукацыі. У школе вывучалі права, фізіку, матэматыку, рыторыку, нямецкую, французскую, царкоўнаславянскую і лацінскую мовы. Вучнямі школы былі пераважна дзеці навакольнай шляхты ды ўніяцкіх святароў&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Пасля [[Секулярызацыя (сацыялогія)|роспуску]] Ордэна базыльян кляштар і касцёл у 1839 годзе перайшлі да праваслаўнай царквы.

Паводле Рыжскага мірнага дагавора (1921) у складзе [[Польшча|Польшчы]], [[Глыбокае|Дзісенскі павет]] [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]]. У Беразвеччы, у былым кляштары, размяшчаўся вайсковы гарнізон, да якога належала сядзіба [[Полк КАП «Глыбокае»|палка Корпуса аховы памежжа «Глыбокае»]]. 

У гэты перыяд на былых землях кляштара заснаванае доследнае поле ільнаводства, пры якім пабудаваныя два будынкі ў [[Закапанскі стыль|закапанскім стылі]].

=== Другая сусветная вайна ===
Пад час [[Польскі паход Чырвонай Арміі (1939)|паходу Чырвонай Арміі ў Заходнюю Беларусь]] занята 17 верасня 1939 года. З 1939 года ў складзе БССР. У будынку былога кляштара створана следчая турма [[НКУС]]. 

Пасля ўварвання [[Трэці рэйх|Трэцяга Рэйху]] ў [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] НКУС заняўся ліквідацыяй турмы (гл. Турэмныя расстрэлы НКУС, 1941). Некалькі сотняў чалавек ліквідавалі ў манастыры, а астатніх некалькі тысяч павялі паходнай калонай (па дванаццаць чалавек у шэраг, даўжыня калоны каля 1500 м) у кірунку [[Полацк]] — [[Віцебск]]. Пасля выхаду Чырвонай Арміі з Беразвечча сяляне дабраліся да турмы, целы забітых ляжалі ў пустых ямах за кляштарам. Калона вязняў (без ежы і пітва) пакідала целы на «дарозе смерці». Вязні былі ліквідаваны за [[Заходняя Дзвіна|Дзвіной]] каля калгаса Таклінава (цяпер вёска Мікалаева, каля [[Ула (аграгарадок)|Улы]]) 25 або 26 чэрвеня 1941 года. Пасля налёту нямецкага самалёта калона палонных на дарозе была абстраляна з кулямётаў.

З верасня 1941 г. кляштар выкарыстоўваўся немцамі як лагер для савецкіх ваеннапалонных.

Непадалёк ад Беразвечча, у паўднёвай частцы ляснога ўрочышча &quot;Барок&quot;, на заходнім беразе Вялікага возера, нямецкія акупанты расстрэльвалі цывільнае насельніцтва. 

Сярод іх былі расстраляныя 4 сакавіка 1942 г.
* кс. [[Мечыслаў Багаткевіч]];
* кс. Уладзіслаў Мацьковяк;
* кс. Станіслаў Пыртак.

Расстраляны 4 ліпеня 1942 г.:

* байцы [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]];
* кс. Баляслаў Маціеўскі (1897—1942), пробашч парафіі Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Панны Марыі і св. Антонія Падуанскага ў [[Паставы|Паставах]];
* кс. Рамуальд Дроніч (1897—1942), пробашч парафіі Св. Яна Хрысціцеля ў [[Валкалата|Ваўкалаце]];
* кс. Адам Масюляніс (1911—1942), пробашч парафіі Св. Міхала Арханёла ў [[Лужкі (Шаркаўшчынскі раён)|Лужках]];
* кс. доктар Антоній Скорка (1888—1942), пробашч парафіі Св. Міхала Арханёла ў [[Варапаева|Варапаеве]];
* а. Уладзіслаў Вячорак (1903—1942), салезіянін з парафіі Імя Марыі ў [[Параф’янава (Сітцаўскі сельсавет)|Параф’янаве]].
Таксама ва ўрочышчы &quot;Барок&quot; расстрэльвалі габрэяў з [[Гета ў Глыбокім|Глыбоцкага гета]]. 

Памерлых ваеннапалонных хавалі ў паўночнай частцы ўрочышча &quot;Барок&quot;, каля возера Падлужнага. 

=== Пасляваенны час ===
У 1949—1955 гадах святыня ў Беразвеччы была разабраная на цэглу па рашэнні мясцовых уладаў&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://kamunikat.org/volnaye-glybokaye-shtotydnyovaya-gazeta-25-1002-2019|аўтар=Кожан К.|загаловак=«А мы его не разрушали, а разобрали на строительный материал»|год=2019|мова=be|выданне=Вольнае Глыбокае|тып=газета|месяц=6|чысло=20|нумар=25|старонкі=11}}&lt;/ref&gt;.

Пасля Другой сусветнай вайны польскія вайсковыя могілкі жаўнераў 19-га Валынскага кавалерыйскага палка, загінулых у [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайне]], зруйнаваны, на іх месцы пабудаваны жылыя дамы для супрацоўнікаў турмы. Ацалелыя фрагменты надмагільных пліт выкарыстаны для стварэння лапідарыя, размешчанага побач з магіламі польскіх жаўнераў на Копцеўскіх могілках. 

У 1960 годзе Беразвечча было далучана да Глыбокага.  

Будынак кляштара да цяперашняга часу выкарыстоўваецца як папраўчая калонія №13.

З верасня 2004 года дзейнічае жаночы праваслаўны манастыр св. Архангела Міхаіла, які працягвае традыцыю беразвецкага манастыра, што існаваў у пачатку ХХ стагоддзя&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://berezvich.cerkov.ru/istoriya-obiteli/|title=История обители|date=|language=ru}}&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==

* 1921 год — 84 чалавекі, 19 дамоў (перапіс); у тым ліку 38 каталікоў, 37 праваслаўных, 9 [[Іўдаізм|іўдзеяў]]; з іх запісаны як палякі — 74, яўрэі — 9, рускія — 1.
* 1931 год — 369 чалавек, 11{{крыніца?}} дамоў.

Вернікі належалі да рымска-каталіцкай Глыбоцкай парафіі і праваслаўнага Галубіцкага прыходу.

== Ушанаванне памяці ==
[[Файл:Kościół Zmartwychwstania Pańskiego w Białymstoku.jpg|міні|Касцёл Уваскрасення Пана ў Беластоку, збудаваны на ўзор царквы ў Беразвеччы.]]
На месцы пахавання савецкіх і італьянскіх ваеннапалонных у паўночнай частцы ўрочышча Барок у савецкі час быў пастаўлены помнік. У 1990-я гады на яго месцы пры падтрымцы Італіі быў збудаваны мемарыяльны комплекс. 

Злева ад увахода, на каменнай пліце, — надпіс на беларускай мове: «''Пахаваны целы больш за 27 тысяч ваеннапалонных Беразвецкага лагера смерці і каля 200 італьянскіх салдат, расстраляных нямецка-фашысцкімі акупантамі ў 1941—1944 гг. тут''». На галоўнай алеі 27 камянёў — кожны з іх сімвалізуе тысячу забітых.

На месцы расстрэлаў цывільнага насельніцтва і каталіцкіх святароў у паўднёвай частцы ўрочышча Барок у 2002 годзе намаганнямі Рады аховы памяці змагання і пакутніцтва быў усталяваны помнік у гонар расстраляных тут палякаў.

13 чэрвеня 1999 года Папа [[Ян Павел II|Ян Павел ІІ]] [[Беатыфікацыя|беатыфікаваў]] траіх каталіцкіх святароў, расстраляных ва ўрочышчы Барок: [[Мечыслаў Багаткевіч|Мечыслава Багаткевіча]], Уладзіслава Мацьковяка і Станіслава Пыртака.

Ва ўрочышчы &quot;Барок&quot; ёсць два помнікі на масавых магілах габрэйскага насельніцтва.

На месцы масавага расстрэлу вязняў беразвецкай турмы НКУС у Мікалаёве ў 1990-я гады пастаўлены помнік.

Згадка пра Беразвечча ёсць на помніку палеглым і забітым на Усходзе на вуліцы Муранаўскай у Варшаве.

У 1990-я гады ў Беластоку быў збудаваны касцёл Уваскрасення Пана, узорам для якога была страчаная святыня ў Беразвеччы. Пры ўваходзе ў святыню знаходзяцца барэльефы з выявамі благаслаўлёных святароў Мечыслава Багаткевіча, Уладзіслава Мацьковяка і Станіслава Пыртака.

Вітражы з выявамі гэтых святароў ёсць таксама ў архікатэдральным касцёле Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі ў Беластоку.&lt;gallery widths=&quot;180&quot; heights=&quot;180&quot; perrow=&quot;5&quot; caption=&quot;Галерэя&quot;&gt;
Файл:Mikalajova Memorial.jpg|Помнік на месцы расстрэлу калоны вязняў турмы ў Беразвеччы каля вёскі Мікалаева
Файл:Glubokoe-lager-1b.jpg|Помнік на магіле больш чым 27 тысяч ваеннапалонных Беразвецкага лагера ваеннапалонных і каля 200 італьянскіх салдат
Файл:Glubokoe-lager-1e.jpg|Помнік на магіле больш чым 27 тысяч ваеннапалонных Беразвецкага лагера ваеннапалонных і каля 200 італьянскіх салдат
Файл:Ghetto Glubokoe 2e-1.jpg|Магіла ахвяраў Халакосту ў паўднёвай частцы ўрочышча &quot;Барок&quot;.
Файл:Ghetto Glubokoe 2f.jpg|Справа — магіла палякаў, ахвяр немцаў у 1942 годзе
Файл:Ghetto Glubokoe 1f.jpg|Магіла ахвяраў Халакосту на ўскраіне ўрочышча &quot;Барок&quot;.
&lt;/gallery&gt;

{{Зноскі}}

[[Катэгорыя:Былыя населеныя пункты Глыбоцкага раёна]]
[[Катэгорыя:Халакост у Беларусі]]
[[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]]
[[Катэгорыя:Глыбокае]]</text>
      <sha1>4evn8m211ld3eyot3es92jnjtjqo6nj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152594</id>
      <parentid>5152590</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T12:21:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>K.shytal</username>
        <id>58227</id>
      </contributor>
      <comment>/* Гісторыя */ дадаў фоты</comment>
      <origin>5152594</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16815" sha1="gc0pym99c0x3seafztcni95mamb6bux" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь}}
'''Беразвечча''' —былое мястэчка, у наш час паўночная частка горада [[Глыбокае]] ў [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]].

Знаходзіцца паміж азёрамі [[Вялікае (возера, Глыбоцкі раён)|Вялікае]], [[Падлужнае]] і [[Мушкацкае]].

== Гісторыя ==
Беразвечча ўпершыню згадваецца ў 1519 годзе, як адно з паселішчаў, якое ў час [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім (1512—1522)|вайны Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім]] атакавала конніца ваяводы [[Васіль Шуйскі|Васіля Шуйскага]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Артыкул|спасылка=https://old.kamunikat.org/?pubid=56680|аўтар=Шыталь К.|загаловак=Налета - 500-гадовы юбілей Беразвечча. Ці адзначаць яго глыбоцкія ўлады?|год=2018|мова=be|выданне=Вольнае Глыбокае|тып=газета|месяц=10|чысло=4|нумар=40 (965)|старонкі=11}}&lt;/ref&gt;.

Крыніцы XVI стагоддзя пішуць пра Беразвечча як пра вялікае [[мястэчка]] (40 мяшчанскіх двароў у 1552 годзе), дзе былі рынак і карчма. Таксама ў Беразвеччы быў двор Корсакаў і царква святога Міхала&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

У далейшым Беразвечча траціць сваё гандлёвае значэнне на карысць суседняга [[Глыбокае|Глыбокага]]. У 1638 годзе ваявода мсціслаўскі [[Юзаф Корсак (ваявода мсціслаўскі)|Іосіф Корсак]] піша тастамент, у якім загадвае перадаць свой маёнтак Беразвечча [[Ордэн Базыльян|айцам базыльянам]], якія мусяць заснаваць там царкву і кляштар. Базыльяне займаюць Беразвечча ў 1643 годзе пасля смерці Корсака. Першым бераз­вецкім архімандрытам ста­новіцца айцец [[Гаўрыіл Календа]], пазнейшы полацкі архіепіскап, мітрапаліт Кіеўскі і Галіцкі&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

У 1756—1763 гадах базыльяне будуюць у Беразвеччы новую мураваную царкву На­раджэння Маці Божай, якую даследчыкі архітэктуры лічаць найбольш даска­налым творам віленскага барока, а таксама мураваны кляштарны корпус, які захаваўся да нашага часу&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Аўтарам праекта быў Ян Тобія Дыдэрштэйн&lt;ref&gt;{{Артыкул|аўтар=Kaladžinskaitė A.|загаловак=Twórcy baroku wileńskiego: architekt Joannes Valentinus Tobias de Dydersteyn|год=2011|мова=pl|выданне=Biuletyn Historii Sztuki|том=R. LXXIII|нумар=3-4|старонкі=428}}&lt;/ref&gt;.

У 1773 годзе базыльяне засноўваюць 6­-класную школу з высокім, як на той час, узроўнем адукацыі. У школе вывучалі права, фізіку, матэматыку, рыторыку, нямецкую, французскую, царкоўнаславянскую і лацінскую мовы. Вучнямі школы былі пераважна дзеці навакольнай шляхты ды ўніяцкіх святароў&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Пасля [[Секулярызацыя (сацыялогія)|роспуску]] Ордэна базыльян кляштар і касцёл у 1839 годзе перайшлі да праваслаўнай царквы.

Паводле Рыжскага мірнага дагавора (1921) у складзе [[Польшча|Польшчы]], [[Глыбокае|Дзісенскі павет]] [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]]. У Беразвеччы, у былым кляштары, размяшчаўся вайсковы гарнізон, да якога належала сядзіба [[Полк КАП «Глыбокае»|палка Корпуса аховы памежжа «Глыбокае»]]. 
[[Файл:Hłybokaje, Bieraźviečča. Глыбокае, Беразьвечча (1933) (4).jpg|міні|Будынкі доследнага поля ільнаводства (1933).]]
У гэты перыяд на былых землях кляштара заснаванае доследнае поле ільнаводства, пры якім пабудаваныя два будынкі ў [[Закапанскі стыль|закапанскім стылі]].
[[Файл:Hłybokaje, Bieraźviečča, Bazylanski. Глыбокае, Беразьвечча, Базылянскі (1941-44) (4).jpg|міні|Калона нямецкай вайсковай тэхнікі ў Беразвеччы.]]

=== Другая сусветная вайна ===
Пад час [[Польскі паход Чырвонай Арміі (1939)|паходу Чырвонай Арміі ў Заходнюю Беларусь]] занята 17 верасня 1939 года. З 1939 года ў складзе БССР. У будынку былога кляштара створана следчая турма [[НКУС]]. 

Пасля ўварвання [[Трэці рэйх|Трэцяга Рэйху]] ў [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] НКУС заняўся ліквідацыяй турмы (гл. Турэмныя расстрэлы НКУС, 1941). Некалькі сотняў чалавек ліквідавалі ў манастыры, а астатніх некалькі тысяч павялі паходнай калонай (па дванаццаць чалавек у шэраг, даўжыня калоны каля 1500 м) у кірунку [[Полацк]] — [[Віцебск]]. Пасля выхаду Чырвонай Арміі з Беразвечча сяляне дабраліся да турмы, целы забітых ляжалі ў пустых ямах за кляштарам. Калона вязняў (без ежы і пітва) пакідала целы на «дарозе смерці». Вязні былі ліквідаваны за [[Заходняя Дзвіна|Дзвіной]] каля калгаса Таклінава (цяпер вёска Мікалаева, каля [[Ула (аграгарадок)|Улы]]) 25 або 26 чэрвеня 1941 года. Пасля налёту нямецкага самалёта калона палонных на дарозе была абстраляна з кулямётаў.

З верасня 1941 г. кляштар выкарыстоўваўся немцамі як лагер для савецкіх ваеннапалонных.

Непадалёк ад Беразвечча, у паўднёвай частцы ляснога ўрочышча &quot;Барок&quot;, на заходнім беразе Вялікага возера, нямецкія акупанты расстрэльвалі цывільнае насельніцтва. 

Сярод іх былі расстраляныя 4 сакавіка 1942 г.
* кс. [[Мечыслаў Багаткевіч]];
* кс. Уладзіслаў Мацьковяк;
* кс. Станіслаў Пыртак.

Расстраляны 4 ліпеня 1942 г.:

* байцы [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]];
* кс. Баляслаў Маціеўскі (1897—1942), пробашч парафіі Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Панны Марыі і св. Антонія Падуанскага ў [[Паставы|Паставах]];
* кс. Рамуальд Дроніч (1897—1942), пробашч парафіі Св. Яна Хрысціцеля ў [[Валкалата|Ваўкалаце]];
* кс. Адам Масюляніс (1911—1942), пробашч парафіі Св. Міхала Арханёла ў [[Лужкі (Шаркаўшчынскі раён)|Лужках]];
* кс. доктар Антоній Скорка (1888—1942), пробашч парафіі Св. Міхала Арханёла ў [[Варапаева|Варапаеве]];
* а. Уладзіслаў Вячорак (1903—1942), салезіянін з парафіі Імя Марыі ў [[Параф’янава (Сітцаўскі сельсавет)|Параф’янаве]].
Таксама ва ўрочышчы &quot;Барок&quot; расстрэльвалі габрэяў з [[Гета ў Глыбокім|Глыбоцкага гета]]. 

Памерлых ваеннапалонных хавалі ў паўночнай частцы ўрочышча &quot;Барок&quot;, каля возера Падлужнага. 

=== Пасляваенны час ===
У 1949—1955 гадах святыня ў Беразвеччы была разабраная на цэглу па рашэнні мясцовых уладаў&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://kamunikat.org/volnaye-glybokaye-shtotydnyovaya-gazeta-25-1002-2019|аўтар=Кожан К.|загаловак=«А мы его не разрушали, а разобрали на строительный материал»|год=2019|мова=be|выданне=Вольнае Глыбокае|тып=газета|месяц=6|чысло=20|нумар=25|старонкі=11}}&lt;/ref&gt;.

Пасля Другой сусветнай вайны польскія вайсковыя могілкі жаўнераў 19-га Валынскага кавалерыйскага палка, загінулых у [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайне]], зруйнаваны, на іх месцы пабудаваны жылыя дамы для супрацоўнікаў турмы. Ацалелыя фрагменты надмагільных пліт выкарыстаны для стварэння лапідарыя, размешчанага побач з магіламі польскіх жаўнераў на Копцеўскіх могілках. 

У 1960 годзе Беразвечча было далучана да Глыбокага.  

Будынак кляштара да цяперашняга часу выкарыстоўваецца як папраўчая калонія №13.

З верасня 2004 года дзейнічае жаночы праваслаўны манастыр св. Архангела Міхаіла, які працягвае традыцыю беразвецкага манастыра, што існаваў у пачатку ХХ стагоддзя&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://berezvich.cerkov.ru/istoriya-obiteli/|title=История обители|date=|language=ru}}&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==

* 1921 год — 84 чалавекі, 19 дамоў (перапіс); у тым ліку 38 каталікоў, 37 праваслаўных, 9 [[Іўдаізм|іўдзеяў]]; з іх запісаны як палякі — 74, яўрэі — 9, рускія — 1.
* 1931 год — 369 чалавек, 11{{крыніца?}} дамоў.

Вернікі належалі да рымска-каталіцкай Глыбоцкай парафіі і праваслаўнага Галубіцкага прыходу.

== Ушанаванне памяці ==
[[Файл:Kościół Zmartwychwstania Pańskiego w Białymstoku.jpg|міні|Касцёл Уваскрасення Пана ў Беластоку, збудаваны на ўзор царквы ў Беразвеччы.]]
На месцы пахавання савецкіх і італьянскіх ваеннапалонных у паўночнай частцы ўрочышча Барок у савецкі час быў пастаўлены помнік. У 1990-я гады на яго месцы пры падтрымцы Італіі быў збудаваны мемарыяльны комплекс. 

Злева ад увахода, на каменнай пліце, — надпіс на беларускай мове: «''Пахаваны целы больш за 27 тысяч ваеннапалонных Беразвецкага лагера смерці і каля 200 італьянскіх салдат, расстраляных нямецка-фашысцкімі акупантамі ў 1941—1944 гг. тут''». На галоўнай алеі 27 камянёў — кожны з іх сімвалізуе тысячу забітых.

На месцы расстрэлаў цывільнага насельніцтва і каталіцкіх святароў у паўднёвай частцы ўрочышча Барок у 2002 годзе намаганнямі Рады аховы памяці змагання і пакутніцтва быў усталяваны помнік у гонар расстраляных тут палякаў.

13 чэрвеня 1999 года Папа [[Ян Павел II|Ян Павел ІІ]] [[Беатыфікацыя|беатыфікаваў]] траіх каталіцкіх святароў, расстраляных ва ўрочышчы Барок: [[Мечыслаў Багаткевіч|Мечыслава Багаткевіча]], Уладзіслава Мацьковяка і Станіслава Пыртака.

Ва ўрочышчы &quot;Барок&quot; ёсць два помнікі на масавых магілах габрэйскага насельніцтва.

На месцы масавага расстрэлу вязняў беразвецкай турмы НКУС у Мікалаёве ў 1990-я гады пастаўлены помнік.

Згадка пра Беразвечча ёсць на помніку палеглым і забітым на Усходзе на вуліцы Муранаўскай у Варшаве.

У 1990-я гады ў Беластоку быў збудаваны касцёл Уваскрасення Пана, узорам для якога была страчаная святыня ў Беразвеччы. Пры ўваходзе ў святыню знаходзяцца барэльефы з выявамі благаслаўлёных святароў Мечыслава Багаткевіча, Уладзіслава Мацьковяка і Станіслава Пыртака.

Вітражы з выявамі гэтых святароў ёсць таксама ў архікатэдральным касцёле Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі ў Беластоку.&lt;gallery widths=&quot;180&quot; heights=&quot;180&quot; perrow=&quot;5&quot; caption=&quot;Галерэя&quot;&gt;
Файл:Mikalajova Memorial.jpg|Помнік на месцы расстрэлу калоны вязняў турмы ў Беразвеччы каля вёскі Мікалаева
Файл:Glubokoe-lager-1b.jpg|Помнік на магіле больш чым 27 тысяч ваеннапалонных Беразвецкага лагера ваеннапалонных і каля 200 італьянскіх салдат
Файл:Glubokoe-lager-1e.jpg|Помнік на магіле больш чым 27 тысяч ваеннапалонных Беразвецкага лагера ваеннапалонных і каля 200 італьянскіх салдат
Файл:Ghetto Glubokoe 2e-1.jpg|Магіла ахвяраў Халакосту ў паўднёвай частцы ўрочышча &quot;Барок&quot;.
Файл:Ghetto Glubokoe 2f.jpg|Справа — магіла палякаў, ахвяр немцаў у 1942 годзе
Файл:Ghetto Glubokoe 1f.jpg|Магіла ахвяраў Халакосту на ўскраіне ўрочышча &quot;Барок&quot;.
&lt;/gallery&gt;

{{Зноскі}}

[[Катэгорыя:Былыя населеныя пункты Глыбоцкага раёна]]
[[Катэгорыя:Халакост у Беларусі]]
[[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]]
[[Катэгорыя:Глыбокае]]</text>
      <sha1>gc0pym99c0x3seafztcni95mamb6bux</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152599</id>
      <parentid>5152594</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T12:45:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>K.shytal</username>
        <id>58227</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ушанаванне памяці */ дадаў фота</comment>
      <origin>5152599</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17076" sha1="78vuifto21jv4go5iyshtai8z33566q" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь}}
'''Беразвечча''' —былое мястэчка, у наш час паўночная частка горада [[Глыбокае]] ў [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]].

Знаходзіцца паміж азёрамі [[Вялікае (возера, Глыбоцкі раён)|Вялікае]], [[Падлужнае]] і [[Мушкацкае]].

== Гісторыя ==
Беразвечча ўпершыню згадваецца ў 1519 годзе, як адно з паселішчаў, якое ў час [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім (1512—1522)|вайны Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім]] атакавала конніца ваяводы [[Васіль Шуйскі|Васіля Шуйскага]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Артыкул|спасылка=https://old.kamunikat.org/?pubid=56680|аўтар=Шыталь К.|загаловак=Налета - 500-гадовы юбілей Беразвечча. Ці адзначаць яго глыбоцкія ўлады?|год=2018|мова=be|выданне=Вольнае Глыбокае|тып=газета|месяц=10|чысло=4|нумар=40 (965)|старонкі=11}}&lt;/ref&gt;.

Крыніцы XVI стагоддзя пішуць пра Беразвечча як пра вялікае [[мястэчка]] (40 мяшчанскіх двароў у 1552 годзе), дзе былі рынак і карчма. Таксама ў Беразвеччы быў двор Корсакаў і царква святога Міхала&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

У далейшым Беразвечча траціць сваё гандлёвае значэнне на карысць суседняга [[Глыбокае|Глыбокага]]. У 1638 годзе ваявода мсціслаўскі [[Юзаф Корсак (ваявода мсціслаўскі)|Іосіф Корсак]] піша тастамент, у якім загадвае перадаць свой маёнтак Беразвечча [[Ордэн Базыльян|айцам базыльянам]], якія мусяць заснаваць там царкву і кляштар. Базыльяне займаюць Беразвечча ў 1643 годзе пасля смерці Корсака. Першым бераз­вецкім архімандрытам ста­новіцца айцец [[Гаўрыіл Календа]], пазнейшы полацкі архіепіскап, мітрапаліт Кіеўскі і Галіцкі&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

У 1756—1763 гадах базыльяне будуюць у Беразвеччы новую мураваную царкву На­раджэння Маці Божай, якую даследчыкі архітэктуры лічаць найбольш даска­налым творам віленскага барока, а таксама мураваны кляштарны корпус, які захаваўся да нашага часу&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Аўтарам праекта быў Ян Тобія Дыдэрштэйн&lt;ref&gt;{{Артыкул|аўтар=Kaladžinskaitė A.|загаловак=Twórcy baroku wileńskiego: architekt Joannes Valentinus Tobias de Dydersteyn|год=2011|мова=pl|выданне=Biuletyn Historii Sztuki|том=R. LXXIII|нумар=3-4|старонкі=428}}&lt;/ref&gt;.

У 1773 годзе базыльяне засноўваюць 6­-класную школу з высокім, як на той час, узроўнем адукацыі. У школе вывучалі права, фізіку, матэматыку, рыторыку, нямецкую, французскую, царкоўнаславянскую і лацінскую мовы. Вучнямі школы былі пераважна дзеці навакольнай шляхты ды ўніяцкіх святароў&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Пасля [[Секулярызацыя (сацыялогія)|роспуску]] Ордэна базыльян кляштар і касцёл у 1839 годзе перайшлі да праваслаўнай царквы.

Паводле Рыжскага мірнага дагавора (1921) у складзе [[Польшча|Польшчы]], [[Глыбокае|Дзісенскі павет]] [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]]. У Беразвеччы, у былым кляштары, размяшчаўся вайсковы гарнізон, да якога належала сядзіба [[Полк КАП «Глыбокае»|палка Корпуса аховы памежжа «Глыбокае»]]. 
[[Файл:Hłybokaje, Bieraźviečča. Глыбокае, Беразьвечча (1933) (4).jpg|міні|Будынкі доследнага поля ільнаводства (1933).]]
У гэты перыяд на былых землях кляштара заснаванае доследнае поле ільнаводства, пры якім пабудаваныя два будынкі ў [[Закапанскі стыль|закапанскім стылі]].
[[Файл:Hłybokaje, Bieraźviečča, Bazylanski. Глыбокае, Беразьвечча, Базылянскі (1941-44) (4).jpg|міні|Калона нямецкай вайсковай тэхнікі ў Беразвеччы.]]

=== Другая сусветная вайна ===
Пад час [[Польскі паход Чырвонай Арміі (1939)|паходу Чырвонай Арміі ў Заходнюю Беларусь]] занята 17 верасня 1939 года. З 1939 года ў складзе БССР. У будынку былога кляштара створана следчая турма [[НКУС]]. 

Пасля ўварвання [[Трэці рэйх|Трэцяга Рэйху]] ў [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] НКУС заняўся ліквідацыяй турмы (гл. Турэмныя расстрэлы НКУС, 1941). Некалькі сотняў чалавек ліквідавалі ў манастыры, а астатніх некалькі тысяч павялі паходнай калонай (па дванаццаць чалавек у шэраг, даўжыня калоны каля 1500 м) у кірунку [[Полацк]] — [[Віцебск]]. Пасля выхаду Чырвонай Арміі з Беразвечча сяляне дабраліся да турмы, целы забітых ляжалі ў пустых ямах за кляштарам. Калона вязняў (без ежы і пітва) пакідала целы на «дарозе смерці». Вязні былі ліквідаваны за [[Заходняя Дзвіна|Дзвіной]] каля калгаса Таклінава (цяпер вёска Мікалаева, каля [[Ула (аграгарадок)|Улы]]) 25 або 26 чэрвеня 1941 года. Пасля налёту нямецкага самалёта калона палонных на дарозе была абстраляна з кулямётаў.

З верасня 1941 г. кляштар выкарыстоўваўся немцамі як лагер для савецкіх ваеннапалонных.

Непадалёк ад Беразвечча, у паўднёвай частцы ляснога ўрочышча &quot;Барок&quot;, на заходнім беразе Вялікага возера, нямецкія акупанты расстрэльвалі цывільнае насельніцтва. 

Сярод іх былі расстраляныя 4 сакавіка 1942 г.
* кс. [[Мечыслаў Багаткевіч]];
* кс. Уладзіслаў Мацьковяк;
* кс. Станіслаў Пыртак.

Расстраляны 4 ліпеня 1942 г.:

* байцы [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]];
* кс. Баляслаў Маціеўскі (1897—1942), пробашч парафіі Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Панны Марыі і св. Антонія Падуанскага ў [[Паставы|Паставах]];
* кс. Рамуальд Дроніч (1897—1942), пробашч парафіі Св. Яна Хрысціцеля ў [[Валкалата|Ваўкалаце]];
* кс. Адам Масюляніс (1911—1942), пробашч парафіі Св. Міхала Арханёла ў [[Лужкі (Шаркаўшчынскі раён)|Лужках]];
* кс. доктар Антоній Скорка (1888—1942), пробашч парафіі Св. Міхала Арханёла ў [[Варапаева|Варапаеве]];
* а. Уладзіслаў Вячорак (1903—1942), салезіянін з парафіі Імя Марыі ў [[Параф’янава (Сітцаўскі сельсавет)|Параф’янаве]].
Таксама ва ўрочышчы &quot;Барок&quot; расстрэльвалі габрэяў з [[Гета ў Глыбокім|Глыбоцкага гета]]. 

Памерлых ваеннапалонных хавалі ў паўночнай частцы ўрочышча &quot;Барок&quot;, каля возера Падлужнага. 

=== Пасляваенны час ===
У 1949—1955 гадах святыня ў Беразвеччы была разабраная на цэглу па рашэнні мясцовых уладаў&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://kamunikat.org/volnaye-glybokaye-shtotydnyovaya-gazeta-25-1002-2019|аўтар=Кожан К.|загаловак=«А мы его не разрушали, а разобрали на строительный материал»|год=2019|мова=be|выданне=Вольнае Глыбокае|тып=газета|месяц=6|чысло=20|нумар=25|старонкі=11}}&lt;/ref&gt;.

Пасля Другой сусветнай вайны польскія вайсковыя могілкі жаўнераў 19-га Валынскага кавалерыйскага палка, загінулых у [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайне]], зруйнаваны, на іх месцы пабудаваны жылыя дамы для супрацоўнікаў турмы. Ацалелыя фрагменты надмагільных пліт выкарыстаны для стварэння лапідарыя, размешчанага побач з магіламі польскіх жаўнераў на Копцеўскіх могілках. 

У 1960 годзе Беразвечча было далучана да Глыбокага.  

Будынак кляштара да цяперашняга часу выкарыстоўваецца як папраўчая калонія №13.

З верасня 2004 года дзейнічае жаночы праваслаўны манастыр св. Архангела Міхаіла, які працягвае традыцыю беразвецкага манастыра, што існаваў у пачатку ХХ стагоддзя&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://berezvich.cerkov.ru/istoriya-obiteli/|title=История обители|date=|language=ru}}&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==

* 1921 год — 84 чалавекі, 19 дамоў (перапіс); у тым ліку 38 каталікоў, 37 праваслаўных, 9 [[Іўдаізм|іўдзеяў]]; з іх запісаны як палякі — 74, яўрэі — 9, рускія — 1.
* 1931 год — 369 чалавек, 11{{крыніца?}} дамоў.

Вернікі належалі да рымска-каталіцкай Глыбоцкай парафіі і праваслаўнага Галубіцкага прыходу.

== Ушанаванне памяці ==
[[Файл:Kościół Zmartwychwstania Pańskiego w Białymstoku.jpg|міні|Касцёл Уваскрасення Пана ў Беластоку, збудаваны на ўзор царквы ў Беразвеччы.]]
На месцы пахавання савецкіх і італьянскіх ваеннапалонных у паўночнай частцы ўрочышча Барок у савецкі час быў пастаўлены помнік. У 1990-я гады на яго месцы пры падтрымцы Італіі быў збудаваны мемарыяльны комплекс. 

Злева ад увахода, на каменнай пліце, — надпіс на беларускай мове: «''Пахаваны целы больш за 27 тысяч ваеннапалонных Беразвецкага лагера смерці і каля 200 італьянскіх салдат, расстраляных нямецка-фашысцкімі акупантамі ў 1941—1944 гг. тут''». На галоўнай алеі 27 камянёў — кожны з іх сімвалізуе тысячу забітых.

На месцы расстрэлаў цывільнага насельніцтва і каталіцкіх святароў у паўднёвай частцы ўрочышча Барок у 2002 годзе намаганнямі Рады аховы памяці змагання і пакутніцтва быў усталяваны помнік у гонар расстраляных тут палякаў.

13 чэрвеня 1999 года Папа [[Ян Павел II|Ян Павел ІІ]] [[Беатыфікацыя|беатыфікаваў]] траіх каталіцкіх святароў, расстраляных ва ўрочышчы Барок: [[Мечыслаў Багаткевіч|Мечыслава Багаткевіча]], Уладзіслава Мацьковяка і Станіслава Пыртака.

Ва ўрочышчы &quot;Барок&quot; ёсць два помнікі на масавых магілах габрэйскага насельніцтва.

На месцы масавага расстрэлу вязняў беразвецкай турмы НКУС у Мікалаёве ў 1990-я гады пастаўлены помнік.

Згадка пра Беразвечча ёсць на помніку палеглым і забітым на Усходзе на вуліцы Муранаўскай у Варшаве.

У 1990-я гады ў Беластоку быў збудаваны касцёл Уваскрасення Пана, узорам для якога была страчаная святыня ў Беразвеччы. Пры ўваходзе ў святыню знаходзяцца барэльефы з выявамі благаслаўлёных святароў Мечыслава Багаткевіча, Уладзіслава Мацьковяка і Станіслава Пыртака.

Вітражы з выявамі гэтых святароў ёсць таксама ў архікатэдральным касцёле Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі ў Беластоку.&lt;gallery widths=&quot;180&quot; heights=&quot;180&quot; perrow=&quot;5&quot; caption=&quot;Галерэя&quot;&gt;
Файл:Mikalajova Memorial.jpg|Помнік на месцы расстрэлу калоны вязняў турмы ў Беразвеччы каля вёскі Мікалаева
Файл:Glubokoe-lager-1b.jpg|Помнік на магіле больш чым 27 тысяч ваеннапалонных Беразвецкага лагера ваеннапалонных і каля 200 італьянскіх салдат
Файл:Glubokoe-lager-1e.jpg|Помнік на магіле больш чым 27 тысяч ваеннапалонных Беразвецкага лагера ваеннапалонных і каля 200 італьянскіх салдат
Файл:Ghetto Glubokoe 2e-1.jpg|Магіла ахвяраў Халакосту ў паўднёвай частцы ўрочышча &quot;Барок&quot;.
Файл:Ghetto Glubokoe 2f.jpg|Справа — магіла палякаў, ахвяр немцаў у 1942 годзе
Файл:Ghetto Glubokoe 1f.jpg|Магіла ахвяраў Халакосту на ўскраіне ўрочышча &quot;Барок&quot;.
Файл:Pomnik Poległym i Pomordowanym na Wschodzie. Berezwecz, Беразвечча, Березвечье.jpg|Назвы Беразвечча і Мікалаёва на помніку загінулым і забітым на Усходзе, Варшава.
&lt;/gallery&gt;

{{Зноскі}}

[[Катэгорыя:Былыя населеныя пункты Глыбоцкага раёна]]
[[Катэгорыя:Халакост у Беларусі]]
[[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]]
[[Катэгорыя:Глыбокае]]</text>
      <sha1>78vuifto21jv4go5iyshtai8z33566q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152600</id>
      <parentid>5152599</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T12:48:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>K.shytal</username>
        <id>58227</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ушанаванне памяці */ дадаў фота, змяніў выгляд галерэі</comment>
      <origin>5152600</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17076" sha1="iolfycc0bx9c0kvuomcaujp71dircdq" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь}}
'''Беразвечча''' —былое мястэчка, у наш час паўночная частка горада [[Глыбокае]] ў [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]].

Знаходзіцца паміж азёрамі [[Вялікае (возера, Глыбоцкі раён)|Вялікае]], [[Падлужнае]] і [[Мушкацкае]].

== Гісторыя ==
Беразвечча ўпершыню згадваецца ў 1519 годзе, як адно з паселішчаў, якое ў час [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім (1512—1522)|вайны Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім]] атакавала конніца ваяводы [[Васіль Шуйскі|Васіля Шуйскага]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Артыкул|спасылка=https://old.kamunikat.org/?pubid=56680|аўтар=Шыталь К.|загаловак=Налета - 500-гадовы юбілей Беразвечча. Ці адзначаць яго глыбоцкія ўлады?|год=2018|мова=be|выданне=Вольнае Глыбокае|тып=газета|месяц=10|чысло=4|нумар=40 (965)|старонкі=11}}&lt;/ref&gt;.

Крыніцы XVI стагоддзя пішуць пра Беразвечча як пра вялікае [[мястэчка]] (40 мяшчанскіх двароў у 1552 годзе), дзе былі рынак і карчма. Таксама ў Беразвеччы быў двор Корсакаў і царква святога Міхала&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

У далейшым Беразвечча траціць сваё гандлёвае значэнне на карысць суседняга [[Глыбокае|Глыбокага]]. У 1638 годзе ваявода мсціслаўскі [[Юзаф Корсак (ваявода мсціслаўскі)|Іосіф Корсак]] піша тастамент, у якім загадвае перадаць свой маёнтак Беразвечча [[Ордэн Базыльян|айцам базыльянам]], якія мусяць заснаваць там царкву і кляштар. Базыльяне займаюць Беразвечча ў 1643 годзе пасля смерці Корсака. Першым бераз­вецкім архімандрытам ста­новіцца айцец [[Гаўрыіл Календа]], пазнейшы полацкі архіепіскап, мітрапаліт Кіеўскі і Галіцкі&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

У 1756—1763 гадах базыльяне будуюць у Беразвеччы новую мураваную царкву На­раджэння Маці Божай, якую даследчыкі архітэктуры лічаць найбольш даска­налым творам віленскага барока, а таксама мураваны кляштарны корпус, які захаваўся да нашага часу&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Аўтарам праекта быў Ян Тобія Дыдэрштэйн&lt;ref&gt;{{Артыкул|аўтар=Kaladžinskaitė A.|загаловак=Twórcy baroku wileńskiego: architekt Joannes Valentinus Tobias de Dydersteyn|год=2011|мова=pl|выданне=Biuletyn Historii Sztuki|том=R. LXXIII|нумар=3-4|старонкі=428}}&lt;/ref&gt;.

У 1773 годзе базыльяне засноўваюць 6­-класную школу з высокім, як на той час, узроўнем адукацыі. У школе вывучалі права, фізіку, матэматыку, рыторыку, нямецкую, французскую, царкоўнаславянскую і лацінскую мовы. Вучнямі школы былі пераважна дзеці навакольнай шляхты ды ўніяцкіх святароў&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Пасля [[Секулярызацыя (сацыялогія)|роспуску]] Ордэна базыльян кляштар і касцёл у 1839 годзе перайшлі да праваслаўнай царквы.

Паводле Рыжскага мірнага дагавора (1921) у складзе [[Польшча|Польшчы]], [[Глыбокае|Дзісенскі павет]] [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]]. У Беразвеччы, у былым кляштары, размяшчаўся вайсковы гарнізон, да якога належала сядзіба [[Полк КАП «Глыбокае»|палка Корпуса аховы памежжа «Глыбокае»]]. 
[[Файл:Hłybokaje, Bieraźviečča. Глыбокае, Беразьвечча (1933) (4).jpg|міні|Будынкі доследнага поля ільнаводства (1933).]]
У гэты перыяд на былых землях кляштара заснаванае доследнае поле ільнаводства, пры якім пабудаваныя два будынкі ў [[Закапанскі стыль|закапанскім стылі]].
[[Файл:Hłybokaje, Bieraźviečča, Bazylanski. Глыбокае, Беразьвечча, Базылянскі (1941-44) (4).jpg|міні|Калона нямецкай вайсковай тэхнікі ў Беразвеччы.]]

=== Другая сусветная вайна ===
Пад час [[Польскі паход Чырвонай Арміі (1939)|паходу Чырвонай Арміі ў Заходнюю Беларусь]] занята 17 верасня 1939 года. З 1939 года ў складзе БССР. У будынку былога кляштара створана следчая турма [[НКУС]]. 

Пасля ўварвання [[Трэці рэйх|Трэцяга Рэйху]] ў [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] НКУС заняўся ліквідацыяй турмы (гл. Турэмныя расстрэлы НКУС, 1941). Некалькі сотняў чалавек ліквідавалі ў манастыры, а астатніх некалькі тысяч павялі паходнай калонай (па дванаццаць чалавек у шэраг, даўжыня калоны каля 1500 м) у кірунку [[Полацк]] — [[Віцебск]]. Пасля выхаду Чырвонай Арміі з Беразвечча сяляне дабраліся да турмы, целы забітых ляжалі ў пустых ямах за кляштарам. Калона вязняў (без ежы і пітва) пакідала целы на «дарозе смерці». Вязні былі ліквідаваны за [[Заходняя Дзвіна|Дзвіной]] каля калгаса Таклінава (цяпер вёска Мікалаева, каля [[Ула (аграгарадок)|Улы]]) 25 або 26 чэрвеня 1941 года. Пасля налёту нямецкага самалёта калона палонных на дарозе была абстраляна з кулямётаў.

З верасня 1941 г. кляштар выкарыстоўваўся немцамі як лагер для савецкіх ваеннапалонных.

Непадалёк ад Беразвечча, у паўднёвай частцы ляснога ўрочышча &quot;Барок&quot;, на заходнім беразе Вялікага возера, нямецкія акупанты расстрэльвалі цывільнае насельніцтва. 

Сярод іх былі расстраляныя 4 сакавіка 1942 г.
* кс. [[Мечыслаў Багаткевіч]];
* кс. Уладзіслаў Мацьковяк;
* кс. Станіслаў Пыртак.

Расстраляны 4 ліпеня 1942 г.:

* байцы [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]];
* кс. Баляслаў Маціеўскі (1897—1942), пробашч парафіі Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Панны Марыі і св. Антонія Падуанскага ў [[Паставы|Паставах]];
* кс. Рамуальд Дроніч (1897—1942), пробашч парафіі Св. Яна Хрысціцеля ў [[Валкалата|Ваўкалаце]];
* кс. Адам Масюляніс (1911—1942), пробашч парафіі Св. Міхала Арханёла ў [[Лужкі (Шаркаўшчынскі раён)|Лужках]];
* кс. доктар Антоній Скорка (1888—1942), пробашч парафіі Св. Міхала Арханёла ў [[Варапаева|Варапаеве]];
* а. Уладзіслаў Вячорак (1903—1942), салезіянін з парафіі Імя Марыі ў [[Параф’янава (Сітцаўскі сельсавет)|Параф’янаве]].
Таксама ва ўрочышчы &quot;Барок&quot; расстрэльвалі габрэяў з [[Гета ў Глыбокім|Глыбоцкага гета]]. 

Памерлых ваеннапалонных хавалі ў паўночнай частцы ўрочышча &quot;Барок&quot;, каля возера Падлужнага. 

=== Пасляваенны час ===
У 1949—1955 гадах святыня ў Беразвеччы была разабраная на цэглу па рашэнні мясцовых уладаў&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://kamunikat.org/volnaye-glybokaye-shtotydnyovaya-gazeta-25-1002-2019|аўтар=Кожан К.|загаловак=«А мы его не разрушали, а разобрали на строительный материал»|год=2019|мова=be|выданне=Вольнае Глыбокае|тып=газета|месяц=6|чысло=20|нумар=25|старонкі=11}}&lt;/ref&gt;.

Пасля Другой сусветнай вайны польскія вайсковыя могілкі жаўнераў 19-га Валынскага кавалерыйскага палка, загінулых у [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайне]], зруйнаваны, на іх месцы пабудаваны жылыя дамы для супрацоўнікаў турмы. Ацалелыя фрагменты надмагільных пліт выкарыстаны для стварэння лапідарыя, размешчанага побач з магіламі польскіх жаўнераў на Копцеўскіх могілках. 

У 1960 годзе Беразвечча было далучана да Глыбокага.  

Будынак кляштара да цяперашняга часу выкарыстоўваецца як папраўчая калонія №13.

З верасня 2004 года дзейнічае жаночы праваслаўны манастыр св. Архангела Міхаіла, які працягвае традыцыю беразвецкага манастыра, што існаваў у пачатку ХХ стагоддзя&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://berezvich.cerkov.ru/istoriya-obiteli/|title=История обители|date=|language=ru}}&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==

* 1921 год — 84 чалавекі, 19 дамоў (перапіс); у тым ліку 38 каталікоў, 37 праваслаўных, 9 [[Іўдаізм|іўдзеяў]]; з іх запісаны як палякі — 74, яўрэі — 9, рускія — 1.
* 1931 год — 369 чалавек, 11{{крыніца?}} дамоў.

Вернікі належалі да рымска-каталіцкай Глыбоцкай парафіі і праваслаўнага Галубіцкага прыходу.

== Ушанаванне памяці ==
[[Файл:Kościół Zmartwychwstania Pańskiego w Białymstoku.jpg|міні|Касцёл Уваскрасення Пана ў Беластоку, збудаваны на ўзор царквы ў Беразвеччы.]]
На месцы пахавання савецкіх і італьянскіх ваеннапалонных у паўночнай частцы ўрочышча Барок у савецкі час быў пастаўлены помнік. У 1990-я гады на яго месцы пры падтрымцы Італіі быў збудаваны мемарыяльны комплекс. 

Злева ад увахода, на каменнай пліце, — надпіс на беларускай мове: «''Пахаваны целы больш за 27 тысяч ваеннапалонных Беразвецкага лагера смерці і каля 200 італьянскіх салдат, расстраляных нямецка-фашысцкімі акупантамі ў 1941—1944 гг. тут''». На галоўнай алеі 27 камянёў — кожны з іх сімвалізуе тысячу забітых.

На месцы расстрэлаў цывільнага насельніцтва і каталіцкіх святароў у паўднёвай частцы ўрочышча Барок у 2002 годзе намаганнямі Рады аховы памяці змагання і пакутніцтва быў усталяваны помнік у гонар расстраляных тут палякаў.

13 чэрвеня 1999 года Папа [[Ян Павел II|Ян Павел ІІ]] [[Беатыфікацыя|беатыфікаваў]] траіх каталіцкіх святароў, расстраляных ва ўрочышчы Барок: [[Мечыслаў Багаткевіч|Мечыслава Багаткевіча]], Уладзіслава Мацьковяка і Станіслава Пыртака.

Ва ўрочышчы &quot;Барок&quot; ёсць два помнікі на масавых магілах габрэйскага насельніцтва.

На месцы масавага расстрэлу вязняў беразвецкай турмы НКУС у Мікалаёве ў 1990-я гады пастаўлены помнік.

Згадка пра Беразвечча ёсць на помніку палеглым і забітым на Усходзе на вуліцы Муранаўскай у Варшаве.

У 1990-я гады ў Беластоку быў збудаваны касцёл Уваскрасення Пана, узорам для якога была страчаная святыня ў Беразвеччы. Пры ўваходзе ў святыню знаходзяцца барэльефы з выявамі благаслаўлёных святароў Мечыслава Багаткевіча, Уладзіслава Мацьковяка і Станіслава Пыртака.

Вітражы з выявамі гэтых святароў ёсць таксама ў архікатэдральным касцёле Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі ў Беластоку.&lt;gallery widths=&quot;160&quot; heights=&quot;160&quot; perrow=&quot;6&quot; caption=&quot;Галерэя&quot;&gt;
Файл:Mikalajova Memorial.jpg|Помнік на месцы расстрэлу калоны вязняў турмы ў Беразвеччы каля вёскі Мікалаева
Файл:Glubokoe-lager-1b.jpg|Помнік на магіле больш чым 27 тысяч ваеннапалонных Беразвецкага лагера ваеннапалонных і каля 200 італьянскіх салдат
Файл:Glubokoe-lager-1e.jpg|Помнік на магіле больш чым 27 тысяч ваеннапалонных Беразвецкага лагера ваеннапалонных і каля 200 італьянскіх салдат
Файл:Ghetto Glubokoe 2e-1.jpg|Магіла ахвяраў Халакосту ў паўднёвай частцы ўрочышча &quot;Барок&quot;.
Файл:Ghetto Glubokoe 2f.jpg|Справа — магіла палякаў, ахвяр немцаў у 1942 годзе
Файл:Ghetto Glubokoe 1f.jpg|Магіла ахвяраў Халакосту на ўскраіне ўрочышча &quot;Барок&quot;.
Файл:Pomnik Poległym i Pomordowanym na Wschodzie. Berezwecz, Беразвечча, Березвечье.jpg|Назвы Беразвечча і Мікалаёва на помніку загінулым і забітым на Усходзе, Варшава.
&lt;/gallery&gt;

{{Зноскі}}

[[Катэгорыя:Былыя населеныя пункты Глыбоцкага раёна]]
[[Катэгорыя:Халакост у Беларусі]]
[[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]]
[[Катэгорыя:Глыбокае]]</text>
      <sha1>iolfycc0bx9c0kvuomcaujp71dircdq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152674</id>
      <parentid>5152600</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T16:06:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>K.shytal</username>
        <id>58227</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ушанаванне памяці */ дадаў фота</comment>
      <origin>5152674</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17564" sha1="ng3cddzo3l9870v7vsc3efes5bipa5m" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь}}
'''Беразвечча''' —былое мястэчка, у наш час паўночная частка горада [[Глыбокае]] ў [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]].

Знаходзіцца паміж азёрамі [[Вялікае (возера, Глыбоцкі раён)|Вялікае]], [[Падлужнае]] і [[Мушкацкае]].

== Гісторыя ==
Беразвечча ўпершыню згадваецца ў 1519 годзе, як адно з паселішчаў, якое ў час [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім (1512—1522)|вайны Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім]] атакавала конніца ваяводы [[Васіль Шуйскі|Васіля Шуйскага]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Артыкул|спасылка=https://old.kamunikat.org/?pubid=56680|аўтар=Шыталь К.|загаловак=Налета - 500-гадовы юбілей Беразвечча. Ці адзначаць яго глыбоцкія ўлады?|год=2018|мова=be|выданне=Вольнае Глыбокае|тып=газета|месяц=10|чысло=4|нумар=40 (965)|старонкі=11}}&lt;/ref&gt;.

Крыніцы XVI стагоддзя пішуць пра Беразвечча як пра вялікае [[мястэчка]] (40 мяшчанскіх двароў у 1552 годзе), дзе былі рынак і карчма. Таксама ў Беразвеччы быў двор Корсакаў і царква святога Міхала&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

У далейшым Беразвечча траціць сваё гандлёвае значэнне на карысць суседняга [[Глыбокае|Глыбокага]]. У 1638 годзе ваявода мсціслаўскі [[Юзаф Корсак (ваявода мсціслаўскі)|Іосіф Корсак]] піша тастамент, у якім загадвае перадаць свой маёнтак Беразвечча [[Ордэн Базыльян|айцам базыльянам]], якія мусяць заснаваць там царкву і кляштар. Базыльяне займаюць Беразвечча ў 1643 годзе пасля смерці Корсака. Першым бераз­вецкім архімандрытам ста­новіцца айцец [[Гаўрыіл Календа]], пазнейшы полацкі архіепіскап, мітрапаліт Кіеўскі і Галіцкі&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

У 1756—1763 гадах базыльяне будуюць у Беразвеччы новую мураваную царкву На­раджэння Маці Божай, якую даследчыкі архітэктуры лічаць найбольш даска­налым творам віленскага барока, а таксама мураваны кляштарны корпус, які захаваўся да нашага часу&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Аўтарам праекта быў Ян Тобія Дыдэрштэйн&lt;ref&gt;{{Артыкул|аўтар=Kaladžinskaitė A.|загаловак=Twórcy baroku wileńskiego: architekt Joannes Valentinus Tobias de Dydersteyn|год=2011|мова=pl|выданне=Biuletyn Historii Sztuki|том=R. LXXIII|нумар=3-4|старонкі=428}}&lt;/ref&gt;.

У 1773 годзе базыльяне засноўваюць 6­-класную школу з высокім, як на той час, узроўнем адукацыі. У школе вывучалі права, фізіку, матэматыку, рыторыку, нямецкую, французскую, царкоўнаславянскую і лацінскую мовы. Вучнямі школы былі пераважна дзеці навакольнай шляхты ды ўніяцкіх святароў&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Пасля [[Секулярызацыя (сацыялогія)|роспуску]] Ордэна базыльян кляштар і касцёл у 1839 годзе перайшлі да праваслаўнай царквы.

Паводле Рыжскага мірнага дагавора (1921) у складзе [[Польшча|Польшчы]], [[Глыбокае|Дзісенскі павет]] [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]]. У Беразвеччы, у былым кляштары, размяшчаўся вайсковы гарнізон, да якога належала сядзіба [[Полк КАП «Глыбокае»|палка Корпуса аховы памежжа «Глыбокае»]]. 
[[Файл:Hłybokaje, Bieraźviečča. Глыбокае, Беразьвечча (1933) (4).jpg|міні|Будынкі доследнага поля ільнаводства (1933).]]
У гэты перыяд на былых землях кляштара заснаванае доследнае поле ільнаводства, пры якім пабудаваныя два будынкі ў [[Закапанскі стыль|закапанскім стылі]].
[[Файл:Hłybokaje, Bieraźviečča, Bazylanski. Глыбокае, Беразьвечча, Базылянскі (1941-44) (4).jpg|міні|Калона нямецкай вайсковай тэхнікі ў Беразвеччы.]]

=== Другая сусветная вайна ===
Пад час [[Польскі паход Чырвонай Арміі (1939)|паходу Чырвонай Арміі ў Заходнюю Беларусь]] занята 17 верасня 1939 года. З 1939 года ў складзе БССР. У будынку былога кляштара створана следчая турма [[НКУС]]. 

Пасля ўварвання [[Трэці рэйх|Трэцяга Рэйху]] ў [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] НКУС заняўся ліквідацыяй турмы (гл. Турэмныя расстрэлы НКУС, 1941). Некалькі сотняў чалавек ліквідавалі ў манастыры, а астатніх некалькі тысяч павялі паходнай калонай (па дванаццаць чалавек у шэраг, даўжыня калоны каля 1500 м) у кірунку [[Полацк]] — [[Віцебск]]. Пасля выхаду Чырвонай Арміі з Беразвечча сяляне дабраліся да турмы, целы забітых ляжалі ў пустых ямах за кляштарам. Калона вязняў (без ежы і пітва) пакідала целы на «дарозе смерці». Вязні былі ліквідаваны за [[Заходняя Дзвіна|Дзвіной]] каля калгаса Таклінава (цяпер вёска Мікалаева, каля [[Ула (аграгарадок)|Улы]]) 25 або 26 чэрвеня 1941 года. Пасля налёту нямецкага самалёта калона палонных на дарозе была абстраляна з кулямётаў.

З верасня 1941 г. кляштар выкарыстоўваўся немцамі як лагер для савецкіх ваеннапалонных.

Непадалёк ад Беразвечча, у паўднёвай частцы ляснога ўрочышча &quot;Барок&quot;, на заходнім беразе Вялікага возера, нямецкія акупанты расстрэльвалі цывільнае насельніцтва. 

Сярод іх былі расстраляныя 4 сакавіка 1942 г.
* кс. [[Мечыслаў Багаткевіч]];
* кс. Уладзіслаў Мацьковяк;
* кс. Станіслаў Пыртак.

Расстраляны 4 ліпеня 1942 г.:

* байцы [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]];
* кс. Баляслаў Маціеўскі (1897—1942), пробашч парафіі Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Панны Марыі і св. Антонія Падуанскага ў [[Паставы|Паставах]];
* кс. Рамуальд Дроніч (1897—1942), пробашч парафіі Св. Яна Хрысціцеля ў [[Валкалата|Ваўкалаце]];
* кс. Адам Масюляніс (1911—1942), пробашч парафіі Св. Міхала Арханёла ў [[Лужкі (Шаркаўшчынскі раён)|Лужках]];
* кс. доктар Антоній Скорка (1888—1942), пробашч парафіі Св. Міхала Арханёла ў [[Варапаева|Варапаеве]];
* а. Уладзіслаў Вячорак (1903—1942), салезіянін з парафіі Імя Марыі ў [[Параф’янава (Сітцаўскі сельсавет)|Параф’янаве]].
Таксама ва ўрочышчы &quot;Барок&quot; расстрэльвалі габрэяў з [[Гета ў Глыбокім|Глыбоцкага гета]]. 

Памерлых ваеннапалонных хавалі ў паўночнай частцы ўрочышча &quot;Барок&quot;, каля возера Падлужнага. 

=== Пасляваенны час ===
У 1949—1955 гадах святыня ў Беразвеччы была разабраная на цэглу па рашэнні мясцовых уладаў&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://kamunikat.org/volnaye-glybokaye-shtotydnyovaya-gazeta-25-1002-2019|аўтар=Кожан К.|загаловак=«А мы его не разрушали, а разобрали на строительный материал»|год=2019|мова=be|выданне=Вольнае Глыбокае|тып=газета|месяц=6|чысло=20|нумар=25|старонкі=11}}&lt;/ref&gt;.

Пасля Другой сусветнай вайны польскія вайсковыя могілкі жаўнераў 19-га Валынскага кавалерыйскага палка, загінулых у [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайне]], зруйнаваны, на іх месцы пабудаваны жылыя дамы для супрацоўнікаў турмы. Ацалелыя фрагменты надмагільных пліт выкарыстаны для стварэння лапідарыя, размешчанага побач з магіламі польскіх жаўнераў на Копцеўскіх могілках. 

У 1960 годзе Беразвечча было далучана да Глыбокага.  

Будынак кляштара да цяперашняга часу выкарыстоўваецца як папраўчая калонія №13.

З верасня 2004 года дзейнічае жаночы праваслаўны манастыр св. Архангела Міхаіла, які працягвае традыцыю беразвецкага манастыра, што існаваў у пачатку ХХ стагоддзя&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://berezvich.cerkov.ru/istoriya-obiteli/|title=История обители|date=|language=ru}}&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==

* 1921 год — 84 чалавекі, 19 дамоў (перапіс); у тым ліку 38 каталікоў, 37 праваслаўных, 9 [[Іўдаізм|іўдзеяў]]; з іх запісаны як палякі — 74, яўрэі — 9, рускія — 1.
* 1931 год — 369 чалавек, 11{{крыніца?}} дамоў.

Вернікі належалі да рымска-каталіцкай Глыбоцкай парафіі і праваслаўнага Галубіцкага прыходу.

== Ушанаванне памяці ==
[[Файл:Kościół Zmartwychwstania Pańskiego w Białymstoku.jpg|міні|Касцёл Уваскрасення Пана ў Беластоку, збудаваны на ўзор царквы ў Беразвеччы.]]
На месцы пахавання савецкіх і італьянскіх ваеннапалонных у паўночнай частцы ўрочышча Барок у савецкі час быў пастаўлены помнік. У 1990-я гады на яго месцы пры падтрымцы Італіі быў збудаваны мемарыяльны комплекс. 

Злева ад увахода, на каменнай пліце, — надпіс на беларускай мове: «''Пахаваны целы больш за 27 тысяч ваеннапалонных Беразвецкага лагера смерці і каля 200 італьянскіх салдат, расстраляных нямецка-фашысцкімі акупантамі ў 1941—1944 гг. тут''». На галоўнай алеі 27 камянёў — кожны з іх сімвалізуе тысячу забітых.

На месцы расстрэлаў цывільнага насельніцтва і каталіцкіх святароў у паўднёвай частцы ўрочышча Барок у 2002 годзе намаганнямі Рады аховы памяці змагання і пакутніцтва быў усталяваны помнік у гонар расстраляных тут палякаў.

13 чэрвеня 1999 года Папа [[Ян Павел II|Ян Павел ІІ]] [[Беатыфікацыя|беатыфікаваў]] траіх каталіцкіх святароў, расстраляных ва ўрочышчы Барок: [[Мечыслаў Багаткевіч|Мечыслава Багаткевіча]], Уладзіслава Мацьковяка і Станіслава Пыртака.

Ва ўрочышчы &quot;Барок&quot; ёсць два помнікі на масавых магілах габрэйскага насельніцтва.

На месцы масавага расстрэлу вязняў беразвецкай турмы НКУС у Мікалаёве ў 1990-я гады пастаўлены помнік.

Згадка пра Беразвечча ёсць на помніку палеглым і забітым на Усходзе на вуліцы Муранаўскай у Варшаве.

У 1990-я гады ў Беластоку быў збудаваны касцёл Уваскрасення Пана, узорам для якога была страчаная святыня ў Беразвеччы. Пры ўваходзе ў святыню знаходзяцца барэльефы з выявамі благаслаўлёных святароў Мечыслава Багаткевіча, Уладзіслава Мацьковяка і Станіслава Пыртака.

Вітражы з выявамі гэтых святароў ёсць таксама ў архікатэдральным касцёле Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі ў Беластоку.&lt;gallery widths=&quot;160&quot; heights=&quot;160&quot; perrow=&quot;6&quot; caption=&quot;Галерэя&quot;&gt;
Файл:Mikalajova Memorial.jpg|Помнік на месцы расстрэлу калоны вязняў турмы ў Беразвеччы каля вёскі Мікалаева
Файл:Glubokoe-lager-1b.jpg|Помнік на магіле больш чым 27 тысяч ваеннапалонных Беразвецкага лагера ваеннапалонных і каля 200 італьянскіх салдат
Файл:Glubokoe-lager-1e.jpg|Помнік на магіле больш чым 27 тысяч ваеннапалонных Беразвецкага лагера ваеннапалонных і каля 200 італьянскіх салдат
Файл:Ghetto Glubokoe 2e-1.jpg|Магіла ахвяраў Халакосту ў паўднёвай частцы ўрочышча &quot;Барок&quot;.
Файл:Ghetto Glubokoe 2f.jpg|Справа — магіла палякаў, ахвяр немцаў у 1942 годзе
Файл:Ghetto Glubokoe 1f.jpg|Магіла ахвяраў Халакосту на ўскраіне ўрочышча &quot;Барок&quot;.
Файл:Pomnik Poległym i Pomordowanym na Wschodzie. Berezwecz, Беразвечча, Березвечье.jpg|Назвы Беразвечча і Мікалаёва на помніку загінулым і забітым на Усходзе, Варшава.
Файл:Уладзіслаў Мацьковяк, Станіслаў Пыртак, Мечыслаў Багаткевіч, Władysław Maćkowiak, Stanisław Pyrtek, Mieczysław Bohatkiewicz, Беласток, Białystok.jpg|Барэльефы з партрэтамі Уладзіслава Мацьковяка, Станіслава Пыртка і Мечыслава Багаткевіча пры ўваходзе ў касцёл Уваскрасення Пана ў Беластоку.
&lt;/gallery&gt;

{{Зноскі}}

[[Катэгорыя:Былыя населеныя пункты Глыбоцкага раёна]]
[[Катэгорыя:Халакост у Беларусі]]
[[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]]
[[Катэгорыя:Глыбокае]]</text>
      <sha1>ng3cddzo3l9870v7vsc3efes5bipa5m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152675</id>
      <parentid>5152674</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T16:06:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>K.shytal</username>
        <id>58227</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Ушанаванне памяці */</comment>
      <origin>5152675</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17560" sha1="tjc0fynrbzaq4mibfugx43vrrfsdjm1" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь}}
'''Беразвечча''' —былое мястэчка, у наш час паўночная частка горада [[Глыбокае]] ў [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]].

Знаходзіцца паміж азёрамі [[Вялікае (возера, Глыбоцкі раён)|Вялікае]], [[Падлужнае]] і [[Мушкацкае]].

== Гісторыя ==
Беразвечча ўпершыню згадваецца ў 1519 годзе, як адно з паселішчаў, якое ў час [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім (1512—1522)|вайны Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім]] атакавала конніца ваяводы [[Васіль Шуйскі|Васіля Шуйскага]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Артыкул|спасылка=https://old.kamunikat.org/?pubid=56680|аўтар=Шыталь К.|загаловак=Налета - 500-гадовы юбілей Беразвечча. Ці адзначаць яго глыбоцкія ўлады?|год=2018|мова=be|выданне=Вольнае Глыбокае|тып=газета|месяц=10|чысло=4|нумар=40 (965)|старонкі=11}}&lt;/ref&gt;.

Крыніцы XVI стагоддзя пішуць пра Беразвечча як пра вялікае [[мястэчка]] (40 мяшчанскіх двароў у 1552 годзе), дзе былі рынак і карчма. Таксама ў Беразвеччы быў двор Корсакаў і царква святога Міхала&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

У далейшым Беразвечча траціць сваё гандлёвае значэнне на карысць суседняга [[Глыбокае|Глыбокага]]. У 1638 годзе ваявода мсціслаўскі [[Юзаф Корсак (ваявода мсціслаўскі)|Іосіф Корсак]] піша тастамент, у якім загадвае перадаць свой маёнтак Беразвечча [[Ордэн Базыльян|айцам базыльянам]], якія мусяць заснаваць там царкву і кляштар. Базыльяне займаюць Беразвечча ў 1643 годзе пасля смерці Корсака. Першым бераз­вецкім архімандрытам ста­новіцца айцец [[Гаўрыіл Календа]], пазнейшы полацкі архіепіскап, мітрапаліт Кіеўскі і Галіцкі&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

У 1756—1763 гадах базыльяне будуюць у Беразвеччы новую мураваную царкву На­раджэння Маці Божай, якую даследчыкі архітэктуры лічаць найбольш даска­налым творам віленскага барока, а таксама мураваны кляштарны корпус, які захаваўся да нашага часу&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Аўтарам праекта быў Ян Тобія Дыдэрштэйн&lt;ref&gt;{{Артыкул|аўтар=Kaladžinskaitė A.|загаловак=Twórcy baroku wileńskiego: architekt Joannes Valentinus Tobias de Dydersteyn|год=2011|мова=pl|выданне=Biuletyn Historii Sztuki|том=R. LXXIII|нумар=3-4|старонкі=428}}&lt;/ref&gt;.

У 1773 годзе базыльяне засноўваюць 6­-класную школу з высокім, як на той час, узроўнем адукацыі. У школе вывучалі права, фізіку, матэматыку, рыторыку, нямецкую, французскую, царкоўнаславянскую і лацінскую мовы. Вучнямі школы былі пераважна дзеці навакольнай шляхты ды ўніяцкіх святароў&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Пасля [[Секулярызацыя (сацыялогія)|роспуску]] Ордэна базыльян кляштар і касцёл у 1839 годзе перайшлі да праваслаўнай царквы.

Паводле Рыжскага мірнага дагавора (1921) у складзе [[Польшча|Польшчы]], [[Глыбокае|Дзісенскі павет]] [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]]. У Беразвеччы, у былым кляштары, размяшчаўся вайсковы гарнізон, да якога належала сядзіба [[Полк КАП «Глыбокае»|палка Корпуса аховы памежжа «Глыбокае»]]. 
[[Файл:Hłybokaje, Bieraźviečča. Глыбокае, Беразьвечча (1933) (4).jpg|міні|Будынкі доследнага поля ільнаводства (1933).]]
У гэты перыяд на былых землях кляштара заснаванае доследнае поле ільнаводства, пры якім пабудаваныя два будынкі ў [[Закапанскі стыль|закапанскім стылі]].
[[Файл:Hłybokaje, Bieraźviečča, Bazylanski. Глыбокае, Беразьвечча, Базылянскі (1941-44) (4).jpg|міні|Калона нямецкай вайсковай тэхнікі ў Беразвеччы.]]

=== Другая сусветная вайна ===
Пад час [[Польскі паход Чырвонай Арміі (1939)|паходу Чырвонай Арміі ў Заходнюю Беларусь]] занята 17 верасня 1939 года. З 1939 года ў складзе БССР. У будынку былога кляштара створана следчая турма [[НКУС]]. 

Пасля ўварвання [[Трэці рэйх|Трэцяга Рэйху]] ў [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] НКУС заняўся ліквідацыяй турмы (гл. Турэмныя расстрэлы НКУС, 1941). Некалькі сотняў чалавек ліквідавалі ў манастыры, а астатніх некалькі тысяч павялі паходнай калонай (па дванаццаць чалавек у шэраг, даўжыня калоны каля 1500 м) у кірунку [[Полацк]] — [[Віцебск]]. Пасля выхаду Чырвонай Арміі з Беразвечча сяляне дабраліся да турмы, целы забітых ляжалі ў пустых ямах за кляштарам. Калона вязняў (без ежы і пітва) пакідала целы на «дарозе смерці». Вязні былі ліквідаваны за [[Заходняя Дзвіна|Дзвіной]] каля калгаса Таклінава (цяпер вёска Мікалаева, каля [[Ула (аграгарадок)|Улы]]) 25 або 26 чэрвеня 1941 года. Пасля налёту нямецкага самалёта калона палонных на дарозе была абстраляна з кулямётаў.

З верасня 1941 г. кляштар выкарыстоўваўся немцамі як лагер для савецкіх ваеннапалонных.

Непадалёк ад Беразвечча, у паўднёвай частцы ляснога ўрочышча &quot;Барок&quot;, на заходнім беразе Вялікага возера, нямецкія акупанты расстрэльвалі цывільнае насельніцтва. 

Сярод іх былі расстраляныя 4 сакавіка 1942 г.
* кс. [[Мечыслаў Багаткевіч]];
* кс. Уладзіслаў Мацьковяк;
* кс. Станіслаў Пыртак.

Расстраляны 4 ліпеня 1942 г.:

* байцы [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]];
* кс. Баляслаў Маціеўскі (1897—1942), пробашч парафіі Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Панны Марыі і св. Антонія Падуанскага ў [[Паставы|Паставах]];
* кс. Рамуальд Дроніч (1897—1942), пробашч парафіі Св. Яна Хрысціцеля ў [[Валкалата|Ваўкалаце]];
* кс. Адам Масюляніс (1911—1942), пробашч парафіі Св. Міхала Арханёла ў [[Лужкі (Шаркаўшчынскі раён)|Лужках]];
* кс. доктар Антоній Скорка (1888—1942), пробашч парафіі Св. Міхала Арханёла ў [[Варапаева|Варапаеве]];
* а. Уладзіслаў Вячорак (1903—1942), салезіянін з парафіі Імя Марыі ў [[Параф’янава (Сітцаўскі сельсавет)|Параф’янаве]].
Таксама ва ўрочышчы &quot;Барок&quot; расстрэльвалі габрэяў з [[Гета ў Глыбокім|Глыбоцкага гета]]. 

Памерлых ваеннапалонных хавалі ў паўночнай частцы ўрочышча &quot;Барок&quot;, каля возера Падлужнага. 

=== Пасляваенны час ===
У 1949—1955 гадах святыня ў Беразвеччы была разабраная на цэглу па рашэнні мясцовых уладаў&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://kamunikat.org/volnaye-glybokaye-shtotydnyovaya-gazeta-25-1002-2019|аўтар=Кожан К.|загаловак=«А мы его не разрушали, а разобрали на строительный материал»|год=2019|мова=be|выданне=Вольнае Глыбокае|тып=газета|месяц=6|чысло=20|нумар=25|старонкі=11}}&lt;/ref&gt;.

Пасля Другой сусветнай вайны польскія вайсковыя могілкі жаўнераў 19-га Валынскага кавалерыйскага палка, загінулых у [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайне]], зруйнаваны, на іх месцы пабудаваны жылыя дамы для супрацоўнікаў турмы. Ацалелыя фрагменты надмагільных пліт выкарыстаны для стварэння лапідарыя, размешчанага побач з магіламі польскіх жаўнераў на Копцеўскіх могілках. 

У 1960 годзе Беразвечча было далучана да Глыбокага.  

Будынак кляштара да цяперашняга часу выкарыстоўваецца як папраўчая калонія №13.

З верасня 2004 года дзейнічае жаночы праваслаўны манастыр св. Архангела Міхаіла, які працягвае традыцыю беразвецкага манастыра, што існаваў у пачатку ХХ стагоддзя&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://berezvich.cerkov.ru/istoriya-obiteli/|title=История обители|date=|language=ru}}&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==

* 1921 год — 84 чалавекі, 19 дамоў (перапіс); у тым ліку 38 каталікоў, 37 праваслаўных, 9 [[Іўдаізм|іўдзеяў]]; з іх запісаны як палякі — 74, яўрэі — 9, рускія — 1.
* 1931 год — 369 чалавек, 11{{крыніца?}} дамоў.

Вернікі належалі да рымска-каталіцкай Глыбоцкай парафіі і праваслаўнага Галубіцкага прыходу.

== Ушанаванне памяці ==
[[Файл:Kościół Zmartwychwstania Pańskiego w Białymstoku.jpg|міні|Касцёл Уваскрасення Пана ў Беластоку, збудаваны на ўзор царквы ў Беразвеччы.]]
На месцы пахавання савецкіх і італьянскіх ваеннапалонных у паўночнай частцы ўрочышча Барок у савецкі час быў пастаўлены помнік. У 1990-я гады на яго месцы пры падтрымцы Італіі быў збудаваны мемарыяльны комплекс. 

Злева ад увахода, на каменнай пліце, — надпіс на беларускай мове: «''Пахаваны целы больш за 27 тысяч ваеннапалонных Беразвецкага лагера смерці і каля 200 італьянскіх салдат, расстраляных нямецка-фашысцкімі акупантамі ў 1941—1944 гг. тут''». На галоўнай алеі 27 камянёў — кожны з іх сімвалізуе тысячу забітых.

На месцы расстрэлаў цывільнага насельніцтва і каталіцкіх святароў у паўднёвай частцы ўрочышча Барок у 2002 годзе намаганнямі Рады аховы памяці змагання і пакутніцтва быў усталяваны помнік у гонар расстраляных тут палякаў.

13 чэрвеня 1999 года Папа [[Ян Павел II|Ян Павел ІІ]] [[Беатыфікацыя|беатыфікаваў]] траіх каталіцкіх святароў, расстраляных ва ўрочышчы Барок: [[Мечыслаў Багаткевіч|Мечыслава Багаткевіча]], Уладзіслава Мацьковяка і Станіслава Пыртака.

Ва ўрочышчы &quot;Барок&quot; ёсць два помнікі на масавых магілах габрэйскага насельніцтва.

На месцы масавага расстрэлу вязняў беразвецкай турмы НКУС у Мікалаёве ў 1990-я гады пастаўлены помнік.

Згадка пра Беразвечча ёсць на помніку палеглым і забітым на Усходзе на вуліцы Муранаўскай у Варшаве.

У 1990-я гады ў Беластоку быў збудаваны касцёл Уваскрасення Пана, узорам для якога была страчаная святыня ў Беразвеччы. Пры ўваходзе ў святыню знаходзяцца барэльефы з выявамі благаслаўлёных святароў Мечыслава Багаткевіча, Уладзіслава Мацьковяка і Станіслава Пыртака.

Вітражы з выявамі гэтых святароў ёсць таксама ў архікатэдральным касцёле Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі ў Беластоку.&lt;gallery widths=&quot;160&quot; heights=&quot;160&quot; perrow=&quot;6&quot; caption=&quot;Галерэя&quot;&gt;
Файл:Mikalajova Memorial.jpg|Помнік на месцы расстрэлу калоны вязняў турмы ў Беразвеччы каля вёскі Мікалаева
Файл:Glubokoe-lager-1b.jpg|Помнік на магіле больш чым 27 тысяч ваеннапалонных Беразвецкага лагера ваеннапалонных і каля 200 італьянскіх салдат
Файл:Glubokoe-lager-1e.jpg|Помнік на магіле больш чым 27 тысяч ваеннапалонных Беразвецкага лагера ваеннапалонных і каля 200 італьянскіх салдат
Файл:Ghetto Glubokoe 2e-1.jpg|Магіла ахвяраў Халакосту ў паўднёвай частцы ўрочышча &quot;Барок&quot;
Файл:Ghetto Glubokoe 2f.jpg|Справа — магіла палякаў, ахвяр немцаў у 1942 годзе
Файл:Ghetto Glubokoe 1f.jpg|Магіла ахвяраў Халакосту на ўскраіне ўрочышча &quot;Барок&quot;
Файл:Pomnik Poległym i Pomordowanym na Wschodzie. Berezwecz, Беразвечча, Березвечье.jpg|Назвы Беразвечча і Мікалаёва на помніку загінулым і забітым на Усходзе, Варшава
Файл:Уладзіслаў Мацьковяк, Станіслаў Пыртак, Мечыслаў Багаткевіч, Władysław Maćkowiak, Stanisław Pyrtek, Mieczysław Bohatkiewicz, Беласток, Białystok.jpg|Барэльефы з партрэтамі Уладзіслава Мацьковяка, Станіслава Пыртка і Мечыслава Багаткевіча пры ўваходзе ў касцёл Уваскрасення Пана ў Беластоку
&lt;/gallery&gt;

{{Зноскі}}

[[Катэгорыя:Былыя населеныя пункты Глыбоцкага раёна]]
[[Катэгорыя:Халакост у Беларусі]]
[[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]]
[[Катэгорыя:Глыбокае]]</text>
      <sha1>tjc0fynrbzaq4mibfugx43vrrfsdjm1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152686</id>
      <parentid>5152675</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T16:51:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>K.shytal</username>
        <id>58227</id>
      </contributor>
      <comment>/* Другая сусветная вайна */ дадаў фота</comment>
      <origin>5152686</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17927" sha1="c3tqhsaabeb97qxyqcqi7hok8hw1czz" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь}}
'''Беразвечча''' —былое мястэчка, у наш час паўночная частка горада [[Глыбокае]] ў [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]].

Знаходзіцца паміж азёрамі [[Вялікае (возера, Глыбоцкі раён)|Вялікае]], [[Падлужнае]] і [[Мушкацкае]].

== Гісторыя ==
Беразвечча ўпершыню згадваецца ў 1519 годзе, як адно з паселішчаў, якое ў час [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім (1512—1522)|вайны Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім]] атакавала конніца ваяводы [[Васіль Шуйскі|Васіля Шуйскага]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Артыкул|спасылка=https://old.kamunikat.org/?pubid=56680|аўтар=Шыталь К.|загаловак=Налета - 500-гадовы юбілей Беразвечча. Ці адзначаць яго глыбоцкія ўлады?|год=2018|мова=be|выданне=Вольнае Глыбокае|тып=газета|месяц=10|чысло=4|нумар=40 (965)|старонкі=11}}&lt;/ref&gt;.

Крыніцы XVI стагоддзя пішуць пра Беразвечча як пра вялікае [[мястэчка]] (40 мяшчанскіх двароў у 1552 годзе), дзе былі рынак і карчма. Таксама ў Беразвеччы быў двор Корсакаў і царква святога Міхала&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

У далейшым Беразвечча траціць сваё гандлёвае значэнне на карысць суседняга [[Глыбокае|Глыбокага]]. У 1638 годзе ваявода мсціслаўскі [[Юзаф Корсак (ваявода мсціслаўскі)|Іосіф Корсак]] піша тастамент, у якім загадвае перадаць свой маёнтак Беразвечча [[Ордэн Базыльян|айцам базыльянам]], якія мусяць заснаваць там царкву і кляштар. Базыльяне займаюць Беразвечча ў 1643 годзе пасля смерці Корсака. Першым бераз­вецкім архімандрытам ста­новіцца айцец [[Гаўрыіл Календа]], пазнейшы полацкі архіепіскап, мітрапаліт Кіеўскі і Галіцкі&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

У 1756—1763 гадах базыльяне будуюць у Беразвеччы новую мураваную царкву На­раджэння Маці Божай, якую даследчыкі архітэктуры лічаць найбольш даска­налым творам віленскага барока, а таксама мураваны кляштарны корпус, які захаваўся да нашага часу&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Аўтарам праекта быў Ян Тобія Дыдэрштэйн&lt;ref&gt;{{Артыкул|аўтар=Kaladžinskaitė A.|загаловак=Twórcy baroku wileńskiego: architekt Joannes Valentinus Tobias de Dydersteyn|год=2011|мова=pl|выданне=Biuletyn Historii Sztuki|том=R. LXXIII|нумар=3-4|старонкі=428}}&lt;/ref&gt;.

У 1773 годзе базыльяне засноўваюць 6­-класную школу з высокім, як на той час, узроўнем адукацыі. У школе вывучалі права, фізіку, матэматыку, рыторыку, нямецкую, французскую, царкоўнаславянскую і лацінскую мовы. Вучнямі школы былі пераважна дзеці навакольнай шляхты ды ўніяцкіх святароў&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Пасля [[Секулярызацыя (сацыялогія)|роспуску]] Ордэна базыльян кляштар і касцёл у 1839 годзе перайшлі да праваслаўнай царквы.

Паводле Рыжскага мірнага дагавора (1921) у складзе [[Польшча|Польшчы]], [[Глыбокае|Дзісенскі павет]] [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]]. У Беразвеччы, у былым кляштары, размяшчаўся вайсковы гарнізон, да якога належала сядзіба [[Полк КАП «Глыбокае»|палка Корпуса аховы памежжа «Глыбокае»]]. 
[[Файл:Hłybokaje, Bieraźviečča. Глыбокае, Беразьвечча (1933) (4).jpg|міні|Будынкі доследнага поля ільнаводства (1933).]]
У гэты перыяд на былых землях кляштара заснаванае доследнае поле ільнаводства, пры якім пабудаваныя два будынкі ў [[Закапанскі стыль|закапанскім стылі]].
[[Файл:Hłybokaje, Bieraźviečča, Bazylanski. Глыбокае, Беразьвечча, Базылянскі (1941-44) (4).jpg|міні|Калона нямецкай вайсковай тэхнікі ў Беразвеччы.]]

=== Другая сусветная вайна ===
Пад час [[Польскі паход Чырвонай Арміі (1939)|паходу Чырвонай Арміі ў Заходнюю Беларусь]] занята 17 верасня 1939 года. З 1939 года ў складзе БССР. У будынку былога кляштара створана следчая турма [[НКУС]]. 

Пасля ўварвання [[Трэці рэйх|Трэцяга Рэйху]] ў [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] НКУС заняўся ліквідацыяй турмы (гл. Турэмныя расстрэлы НКУС, 1941). Некалькі сотняў чалавек ліквідавалі ў манастыры, а астатніх некалькі тысяч павялі паходнай калонай (па дванаццаць чалавек у шэраг, даўжыня калоны каля 1500 м) у кірунку [[Полацк]] — [[Віцебск]]. Пасля выхаду Чырвонай Арміі з Беразвечча сяляне дабраліся да турмы, целы забітых ляжалі ў пустых ямах за кляштарам. Калона вязняў (без ежы і пітва) пакідала целы на «дарозе смерці». Вязні былі ліквідаваны за [[Заходняя Дзвіна|Дзвіной]] каля калгаса Таклінава (цяпер вёска Мікалаева, каля [[Ула (аграгарадок)|Улы]]) 25 або 26 чэрвеня 1941 года. Пасля налёту нямецкага самалёта калона палонных на дарозе была абстраляна з кулямётаў.
[[Файл:Hłybokaje, Bieraźviečča. Глыбокае, Беразвечча, лагер ваеннапалонных, лагерь военнопленных (6.07.1944).jpg|міні|Будынкі кляштара і тэрыторыя лагера ваеннапалонных на аэрафотаздымку, зробленым 6 ліпеня 1944 года.]]
З верасня 1941 г. кляштар выкарыстоўваўся немцамі як лагер для савецкіх ваеннапалонных.

Непадалёк ад Беразвечча, у паўднёвай частцы ляснога ўрочышча &quot;Барок&quot;, на заходнім беразе Вялікага возера, нямецкія акупанты расстрэльвалі цывільнае насельніцтва. 

Сярод іх былі расстраляныя 4 сакавіка 1942 г.
* кс. [[Мечыслаў Багаткевіч]];
* кс. Уладзіслаў Мацьковяк;
* кс. Станіслаў Пыртак.

Расстраляны 4 ліпеня 1942 г.:

* байцы [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]];
* кс. Баляслаў Маціеўскі (1897—1942), пробашч парафіі Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Панны Марыі і св. Антонія Падуанскага ў [[Паставы|Паставах]];
* кс. Рамуальд Дроніч (1897—1942), пробашч парафіі Св. Яна Хрысціцеля ў [[Валкалата|Ваўкалаце]];
* кс. Адам Масюляніс (1911—1942), пробашч парафіі Св. Міхала Арханёла ў [[Лужкі (Шаркаўшчынскі раён)|Лужках]];
* кс. доктар Антоній Скорка (1888—1942), пробашч парафіі Св. Міхала Арханёла ў [[Варапаева|Варапаеве]];
* а. Уладзіслаў Вячорак (1903—1942), салезіянін з парафіі Імя Марыі ў [[Параф’янава (Сітцаўскі сельсавет)|Параф’янаве]].
Таксама ва ўрочышчы &quot;Барок&quot; расстрэльвалі габрэяў з [[Гета ў Глыбокім|Глыбоцкага гета]]. 

Памерлых ваеннапалонных хавалі ў паўночнай частцы ўрочышча &quot;Барок&quot;, каля возера Падлужнага. 

=== Пасляваенны час ===
У 1949—1955 гадах святыня ў Беразвеччы была разабраная на цэглу па рашэнні мясцовых уладаў&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://kamunikat.org/volnaye-glybokaye-shtotydnyovaya-gazeta-25-1002-2019|аўтар=Кожан К.|загаловак=«А мы его не разрушали, а разобрали на строительный материал»|год=2019|мова=be|выданне=Вольнае Глыбокае|тып=газета|месяц=6|чысло=20|нумар=25|старонкі=11}}&lt;/ref&gt;.

Пасля Другой сусветнай вайны польскія вайсковыя могілкі жаўнераў 19-га Валынскага кавалерыйскага палка, загінулых у [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайне]], зруйнаваны, на іх месцы пабудаваны жылыя дамы для супрацоўнікаў турмы. Ацалелыя фрагменты надмагільных пліт выкарыстаны для стварэння лапідарыя, размешчанага побач з магіламі польскіх жаўнераў на Копцеўскіх могілках. 

У 1960 годзе Беразвечча было далучана да Глыбокага.  

Будынак кляштара да цяперашняга часу выкарыстоўваецца як папраўчая калонія №13.

З верасня 2004 года дзейнічае жаночы праваслаўны манастыр св. Архангела Міхаіла, які працягвае традыцыю беразвецкага манастыра, што існаваў у пачатку ХХ стагоддзя&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://berezvich.cerkov.ru/istoriya-obiteli/|title=История обители|date=|language=ru}}&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==

* 1921 год — 84 чалавекі, 19 дамоў (перапіс); у тым ліку 38 каталікоў, 37 праваслаўных, 9 [[Іўдаізм|іўдзеяў]]; з іх запісаны як палякі — 74, яўрэі — 9, рускія — 1.
* 1931 год — 369 чалавек, 11{{крыніца?}} дамоў.

Вернікі належалі да рымска-каталіцкай Глыбоцкай парафіі і праваслаўнага Галубіцкага прыходу.

== Ушанаванне памяці ==
[[Файл:Kościół Zmartwychwstania Pańskiego w Białymstoku.jpg|міні|Касцёл Уваскрасення Пана ў Беластоку, збудаваны на ўзор царквы ў Беразвеччы.]]
На месцы пахавання савецкіх і італьянскіх ваеннапалонных у паўночнай частцы ўрочышча Барок у савецкі час быў пастаўлены помнік. У 1990-я гады на яго месцы пры падтрымцы Італіі быў збудаваны мемарыяльны комплекс. 

Злева ад увахода, на каменнай пліце, — надпіс на беларускай мове: «''Пахаваны целы больш за 27 тысяч ваеннапалонных Беразвецкага лагера смерці і каля 200 італьянскіх салдат, расстраляных нямецка-фашысцкімі акупантамі ў 1941—1944 гг. тут''». На галоўнай алеі 27 камянёў — кожны з іх сімвалізуе тысячу забітых.

На месцы расстрэлаў цывільнага насельніцтва і каталіцкіх святароў у паўднёвай частцы ўрочышча Барок у 2002 годзе намаганнямі Рады аховы памяці змагання і пакутніцтва быў усталяваны помнік у гонар расстраляных тут палякаў.

13 чэрвеня 1999 года Папа [[Ян Павел II|Ян Павел ІІ]] [[Беатыфікацыя|беатыфікаваў]] траіх каталіцкіх святароў, расстраляных ва ўрочышчы Барок: [[Мечыслаў Багаткевіч|Мечыслава Багаткевіча]], Уладзіслава Мацьковяка і Станіслава Пыртака.

Ва ўрочышчы &quot;Барок&quot; ёсць два помнікі на масавых магілах габрэйскага насельніцтва.

На месцы масавага расстрэлу вязняў беразвецкай турмы НКУС у Мікалаёве ў 1990-я гады пастаўлены помнік.

Згадка пра Беразвечча ёсць на помніку палеглым і забітым на Усходзе на вуліцы Муранаўскай у Варшаве.

У 1990-я гады ў Беластоку быў збудаваны касцёл Уваскрасення Пана, узорам для якога была страчаная святыня ў Беразвеччы. Пры ўваходзе ў святыню знаходзяцца барэльефы з выявамі благаслаўлёных святароў Мечыслава Багаткевіча, Уладзіслава Мацьковяка і Станіслава Пыртака.

Вітражы з выявамі гэтых святароў ёсць таксама ў архікатэдральным касцёле Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі ў Беластоку.&lt;gallery widths=&quot;160&quot; heights=&quot;160&quot; perrow=&quot;6&quot; caption=&quot;Галерэя&quot;&gt;
Файл:Mikalajova Memorial.jpg|Помнік на месцы расстрэлу калоны вязняў турмы ў Беразвеччы каля вёскі Мікалаева
Файл:Glubokoe-lager-1b.jpg|Помнік на магіле больш чым 27 тысяч ваеннапалонных Беразвецкага лагера ваеннапалонных і каля 200 італьянскіх салдат
Файл:Glubokoe-lager-1e.jpg|Помнік на магіле больш чым 27 тысяч ваеннапалонных Беразвецкага лагера ваеннапалонных і каля 200 італьянскіх салдат
Файл:Ghetto Glubokoe 2e-1.jpg|Магіла ахвяраў Халакосту ў паўднёвай частцы ўрочышча &quot;Барок&quot;
Файл:Ghetto Glubokoe 2f.jpg|Справа — магіла палякаў, ахвяр немцаў у 1942 годзе
Файл:Ghetto Glubokoe 1f.jpg|Магіла ахвяраў Халакосту на ўскраіне ўрочышча &quot;Барок&quot;
Файл:Pomnik Poległym i Pomordowanym na Wschodzie. Berezwecz, Беразвечча, Березвечье.jpg|Назвы Беразвечча і Мікалаёва на помніку загінулым і забітым на Усходзе, Варшава
Файл:Уладзіслаў Мацьковяк, Станіслаў Пыртак, Мечыслаў Багаткевіч, Władysław Maćkowiak, Stanisław Pyrtek, Mieczysław Bohatkiewicz, Беласток, Białystok.jpg|Барэльефы з партрэтамі Уладзіслава Мацьковяка, Станіслава Пыртка і Мечыслава Багаткевіча пры ўваходзе ў касцёл Уваскрасення Пана ў Беластоку
&lt;/gallery&gt;

{{Зноскі}}

[[Катэгорыя:Былыя населеныя пункты Глыбоцкага раёна]]
[[Катэгорыя:Халакост у Беларусі]]
[[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]]
[[Катэгорыя:Глыбокае]]</text>
      <sha1>c3tqhsaabeb97qxyqcqi7hok8hw1czz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>У сківіцы смерці</title>
    <ns>0</ns>
    <id>724071</id>
    <revision>
      <id>5152746</id>
      <parentid>4270435</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T03:29:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emilia Noah</username>
        <id>155537</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5152746</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2238" sha1="4r5ztsqtkvmax2wltt1esk8pu4y5v36" xml:space="preserve">{{Твор мастацтва
 |тып             = фатаграфія
}}
'''«У сківіцы смерці»''' ({{lang-en|Into the Jaws of Death}}) — фатаграфія, зробленая 6 чэрвеня 1944 года {{Не перакладзена 5|Роберт Ф. Сарджэнт|Робертам Ф. Сарджэнтам|en|Robert F. Sargent}}, памочнікам галоўнага фатографа ў [[Берагавая ахова ЗША|Берагавой ахове ЗША]]. На ім адлюстраваны салдаты {{Не перакладзена 5|1-я пяхотная дывізія|1-й пяхотнай дывізіі|en|1st Infantry Division (United States)}} [[Армія ЗША|арміі ЗША]], якія высаджваюцца з {{Не перакладзена 5|LCVP|LCVP|en|LCVP (United States)}} (дэсантнага катэра, машыны асабістага складу) з экіпажа {{Не перакладзена 5|USS Samuel Chase|USS Samuel Chase|en|USS Samuel Chase (APA-26)}} [[Берагавая ахова ЗША|берагавой аховы ЗША]] на {{Не перакладзена 5|пляж Амаха|пляжы Амаха|en|Omaha Beach}} падчас [[Аперацыя «Нептун»|высадкі ў Нармандыі]] падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Horne |first1=Madison |title=The Pictures that Defined World War II |url=https://www.history.com/news/world-war-ii-iconic-photos |website={{Не перакладзена 5|History|History|en|History (American TV network)}} |publisher={{Не перакладзена 5|A&amp;E Networks|A&amp;E Networks|en|A&amp;E Networks}} |access-date=January 2, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200127033049/https://www.history.com/news/world-war-ii-iconic-photos |archive-date=January 27, 2020}}&lt;/ref&gt;
{{зноскі}}

== Спасылкі ==
{{Commons}}
{{вонкавыя спасылкі}}


[[Катэгорыя:Фатаграфіі 1944 года]]
[[Катэгорыя:Чорна-белыя фатаграфіі]]
[[Катэгорыя:Творы пра Другую сусветную вайну]]</text>
      <sha1>4r5ztsqtkvmax2wltt1esk8pu4y5v36</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152747</id>
      <parentid>5152746</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T03:30:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emilia Noah</username>
        <id>155537</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5152747</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2255" sha1="jdbfipqkviujhfauqt6ruvljp8g3ovk" xml:space="preserve">{{Твор мастацтва
 |тып             = фатаграфія
}}
'''«У сківіцы смерці»''' ({{lang-en|Into the Jaws of Death}}) — фатаграфія, зробленая 6 чэрвеня 1944 года {{Не перакладзена 5|Роберт Ф. Сарджэнт|Робертам Ф. Сарджэнтам|en|Robert F. Sargent}}, памочнікам галоўнага фатографа ў [[Берагавая ахова ЗША|Берагавой ахове ЗША]]. На ім адлюстраваны салдаты {{Не перакладзена 5|1-я пяхотная дывізія|1-й пяхотнай дывізіі|en|1st Infantry Division (United States)}} [[Армія ЗША|арміі ЗША]], якія высаджваюцца з {{Не перакладзена 5|LCVP|LCVP|en|LCVP (United States)}} (дэсантнага катэра, машыны асабістага складу) з экіпажа {{Не перакладзена 5|USS Samuel Chase|USS Samuel Chase|en|USS Samuel Chase (APA-26)}} [[Берагавая ахова ЗША|берагавой аховы ЗША]] на {{Не перакладзена 5|пляж Амаха|пляжы Амаха|en|Omaha Beach}} падчас [[Аперацыя «Нептун»|высадкі ў Нармандыі]] падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Horne |first1=Madison |title=The Pictures that Defined World War II |url=https://www.history.com/news/world-war-ii-iconic-photos |website={{Не перакладзена 5|History|History|en|History (American TV network)}} |publisher={{Не перакладзена 5|A&amp;E Networks|A&amp;E Networks|en|A&amp;E Networks}} |access-date=January 2, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200127033049/https://www.history.com/news/world-war-ii-iconic-photos |archive-date=January 27, 2020}}&lt;/ref&gt;
==Зноскі==
{{Крыніцы}}
== Спасылкі ==
{{Commons}}
{{Вонкавыя спасылкі}}

[[Катэгорыя:Фатаграфіі 1944 года]]
[[Катэгорыя:Чорна-белыя фатаграфіі]]
[[Катэгорыя:Творы пра Другую сусветную вайну]]</text>
      <sha1>jdbfipqkviujhfauqt6ruvljp8g3ovk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў</title>
    <ns>4</ns>
    <id>728990</id>
    <revision>
      <id>5152587</id>
      <parentid>5151465</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T12:00:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Запыты */</comment>
      <origin>5152587</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="442110" sha1="icd4k33c4dz0kbilia67w7hot0rltgx" xml:space="preserve">{{Index box}}
{{/Шапка}}

= Запыты =
== Аб'яданне версій ==
Калі ласка, аб'яднайце версіі [[Лаялізм]] (яго пакінуў як перасылку) і [[Лаялісты]], тэксты фізічна я аб'еднаў, трэба толькі каб працава асобных удзельнікаў не згубілася. ----[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:00, 8 чэрвеня 2026 (+03)

== Вандалізм з самазванствам ==
Добрага дня. Упісванне сябе ў &quot;журы&quot; [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9F%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%BA%D1%82:%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96_%D1%82%D1%8B%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D1%8C&amp;action=edit&amp;undoafter= вось тут] удзельнікам {{u|BelRos}}, напэўна, вымагае ацэнкі і прыняцця мер. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:25, 6 чэрвеня 2026 (+03)

== Дзейнасць удзельніка JerzyKundrat ==
Паважаныя адміністратары, прашу вас даць ацэнку дзеянням удзельнікая [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], які адмяніў мае праўкі ў наступных артыкулах:
* [[Уступленне Украіны ў Еўрапейскі Саюз]]
* [[Банкаўская сістэма Беларусі]]
Дзякуй, [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 08:39, 5 чэрвеня 2026 (+03)
: @[[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]], калі вы выдаляеце значны кавал тэксту — гэта выглядае незразумела. Не забывайце дадаваць апісанне да сваіх правак. @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], можаце патлумачыць, чаму адкацілі змены? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 13:07, 5 чэрвеня 2026 (+03)
:: [[Удзельнік:MocnyDuham]], гл. [[Размовы з удзельнікам:DenisBorum #Выдаленне інфармацыі]]. Астаняе, гэта з таго ж поля ягады. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:34, 5 чэрвеня 2026 (+03)
::: [[Удзельнік:MocnyDuham]], таксама ўзгадаю, што існуе [[Вікіпедыя:Правіла трох адкатаў]], яно дазваляе не надта разумнічаць пры вырашэнні спрэчак. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:38, 5 чэрвеня 2026 (+03)
::У абодвух выпадках выдалена толькі тое, што састарэла і стала неактуальным. Калі для JerzyKundrat гэта не зразумела, ён мог мне напісаць і спытаць наўпрост (для гэтага, нават магу даць свой [[Telegram]]) [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 14:56, 5 чэрвеня 2026 (+03)
::: [[Удзельнік:DenisBorum]], тут не твой персанальны сайт, будзеш выдаляць інфармацыю з аўтарытных крыніц, атрымаеш бан. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:49, 5 чэрвеня 2026 (+03)
Яшчэ раз заклікаю адміністратараў прааналізаваць дзейнасць JerzyKundrat, скаргі на яго іншых удзельнікаў і прыняць рашэнне [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 16:17, 5 чэрвеня 2026 (+03)
: [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]], калі заклікаеш, стаў на канцы клічнік. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:21, 5 чэрвеня 2026 (+03)

== Балцкія войны ==
Удзельнік [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9A%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B0%D0%B2%D0%B0&amp;diff=prev&amp;oldid=5139811 ізноў выдаляе сцвярджэнні з крыніцамі], перайначвае факты. Я не ведаю, што з гэтым рабіць.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:53, 11 мая 2026 (+03)

:Калега, не дурыце, гэта аўтаматычна, выпраўляў раздзелы на &quot;Цікавы факт&quot;. Без алярму. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:24, 11 мая 2026 (+03)
::Добра. Але раздзел «Цікавыя факты» не вельмі пасуе Вікіпедыі, і калі і ёсць, то дадаюцца ў канцы артыкула. Вярнуў раздзел «Назва» з спасылкай на прозвішча. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:48, 11 мая 2026 (+03)

Кантэнт, як ёсць, перанёс сюды:  [[Кайка (значэнні)#Прозвішча|Кайка, прозвішча]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:07, 11 мая 2026 (+03)

:Тады стаўце спасылку з тапоніма на прозвішча. Каб не пагубілася. Але папярэджваю: калі з'явіцца публікацыя - вашая праца пойдзе крыху намарна, бо ўсё тое будзе вернутае ў раздзел &quot;Назва&quot; ў адпаведных назоўных артыкулах. Таму рацыянальней пакінуць раздзел &quot;Цікавы факт&quot;. Бо ў выпадку публікацыі тады проста ён будзе перайменаваны і крыху перафармуляваны. Вам вырашаць, наколькі выдаткоўваць сілы на асобныя старонкі пад прозвішчы. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:27, 11 мая 2026 (+03)
:: Спасылка ёсць у раздзеле &quot;Гл. таксама&quot;. Наяўнасць раздзела &quot;Цікавыя факты&quot; ў Вікіпедыі не вітаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:14, 11 мая 2026 (+03)
:::Добра. Абы была. Бо спасылкі на метрыкі маюць каштоўнасць самі па сабе - у тым ліку і для будучых даследчыкаў. Не хацелася б, каб яны згубіліся ў выніку адкатаў ці выдаленняў. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 16:06, 11 мая 2026 (+03)
Удзельнік Peisatai вырашыў не мыццём дык катаннем захаваць у энцыклапедыі свае ўласныя даследванні. Толькі калі раней яны ўтрымоўваліся ў раздзеле &quot;Назва&quot;, дык цяпер тое ж самае будзе напісана ў раздзеле з найменнем &quot;Цікавыя факты&quot;. Што гэта мяняе? Абсалютна нічога. Гэта ж проста здзек: змяніў назву раздзела, а змест застаўся ранейшы. Што, напрыклад, у артыкуле пра вёску Масленікі робіць &quot;цікавы факт&quot; аб тым, што ёсць латышскае прозвішча Maslens? Гэта ён так намекае, што назва вёскі быццам паходзіць ад гэтага прозвішча. Крыніцы, якая б гэта пацвярждала, у яго, зразумела, няма. Карацей кажучы, гэта прафанацыя апошняга рашэння адміністратара. Калі не зрабіць захады, нічога так і не зменіцца.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 19:33, 11 мая 2026 (+03)
: Мне здаецца, ён намякае, што гэтыя прозвішчы ўтварыліся ад назвы вёскі. Прагаласуем? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:00, 11 мая 2026 (+03)
:: Мне таксама здаецца, што &quot;Цікавыя факты&quot; не павінны намякаць на сувяць паміж назвай Вёскі і прозвішчам, калі гэта не прапісана ў крыніцах. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:03, 11 мая 2026 (+03)
:::У кожным разе, гэта часова, будзьце пэўныя. Пакуль можа і патрываць. Вісіць жа багата чаго іншага неправеранага і непадмацаванага. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:56, 12 мая 2026 (+03)
:: У любым выпадку, без наяўнасці крыніцы, якая б падцвярждала бы сувязь паміж назвай вёскі і прозвішчам, гэтай інфармацыі ў дадзеным артыкуле не месца, бо паводле аднаго з правіл, Вікіпедыя — не бязладная звалка інфармацыі. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:39, 11 мая 2026 (+03)
::: [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], таксама маеце скасаваць праўку у арт. [[Кайкава]], якая не намякае, а прама кажа. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:17, 11 мая 2026 (+03)
:::: Варта скасаваць, бо адкуль вядома, што назва вёскі паходзіць менавіта ад прозвішча Кайка? А можа ад прозвішча Кайко, Каёк, Кайкаў, Кайкоў, Кайк і г. д.? А можа, наогул, не ад прозвішча? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:45, 11 мая 2026 (+03)
:::::Ды '''ўціхамірся ўжо'''. У мяне таксама яшчэ добрая сотня тапонімаў была на прыкмеце, давядзецца пакуль у стол. Але ''гэты'' этап скончаны, калега. ''Круці не круці трэба памярці'', як пісаў Аляхновіч у газеце &quot;Новы шлях&quot;. Калі свярбіць, ну паспрабуй у тг ізноў антырэкламу пусціць, бо даўно ад цябе трафіку не было. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:55, 12 мая 2026 (+03)
:::::: &quot;Уціхамірыцца&quot; варта табе. Пішы свае ўласныя даследванні на сваім уласным сайце ці яшчэ дзе-небудзь, чаго ты прычапіўся да вікіпедыі? Ужо дваццаць разоў растлумачылі, што тут артыкулы пішуцца на падстве апублікаваных навуковых крыніц, а не на падставе асабістых прыдумак удзельнікаў праэкта. Інтэрнэт вялікі, няўжо не знайшлося іншых месцаў, каб прапагандаваць свае &quot;адкрыцці&quot;? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:39, 12 мая 2026 (+03)
::::::: Бульбасрач, як ён ёсць. Няўжо для яго няма іншага месца акрамя Вікіпедыі. Пра &quot;навковыя&quot; крыніцы няпраўда, дарэчы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:43, 12 мая 2026 (+03)
:::::::Калі гэта не персанальны сталкінг, а шчырае змаганне з аўтарскімі версіямі, дык чаму не кіруешся ў тарашкевіцкую Вікіпэдыю, дзе Барыскевіч (ён жа Казімір Ляхновіч) сваімі германскімі УД напоўніў тысячы артыкулаў пра тапонімы? Ён якраз выйшаў, вам будзе пра што пагаварыць. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:34, 13 мая 2026 (+03)
:::: [[Удзельнік:Için warum]], як вырашыў адміністратар, тэкст, упісаны да ўчорашняга дня выдаленню не падлягае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:28, 11 мая 2026 (+03)
::::: А як быць з вашымі апошнімі праўкамі ў артыкулах [[Сэрвач]], [[Жлобін (значэнні)]], [[Вір]]?! Яны былі зроблены ўжо пасля таго, як выйшла рашэнне адміністратара: ''паходжанне канкрэтнага тапоніма, гідроніма, назвы паселішча або прозвішча варта падаваць толькі тады, калі крыніца прама разбірае менавіта гэты аб’ект або менавіта гэтае прозвішча ці імя ў адпаведным кантэксце''. Навошта вы выклалі там гэтыя ўласныя даследванні, бо амаль усе крыніцы, якія там выкарастаны, пра дадзеныя назвы нічога не пішуць. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 23:12, 13 мая 2026 (+03)

== Каментар ==
{{закрыта}}
Каментар да [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A0%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D1%96&amp;diff=5135454&amp;oldid=5134502 гэтай праўкі] мае быць схаваны. Уклад удзельніка Için warum падобнымі каментарамі перапоўнены, гэта цягне на пажыццёвую блакіроўку, па цяперашнім часе. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:15, 3 мая 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Дзякуй, што звярнуў увагу. Удзельнік заблакіраваны на тыдзень. Наступнае парушэнне [[ВП:НАПА]] прывядзе да блакіроўкі на месяц. Вяртаемся да старой тэмы, што ўдзельнікі без медыяцыі сумесна працаваць эфектыўна не могуць. Канфлікту хутка год. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 03:51, 4 мая 2026 (+03)
: Удзельнікі за гэты час шмат чаго супольна зрабілі, значыць працаваць могуць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:04, 4 мая 2026 (+03)
:: Каб яны яшчэ прытрымліваліся культуры і не адбіралі энергію ў іншых удзельнікаў – ім цаны бы не было. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 13:23, 4 мая 2026 (+03)
::: Не наша задача ацэньваць іншых. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:03, 4 мая 2026 (+03)
:::: Таксама праўда. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:07, 4 мая 2026 (+03)
:::::Панове, а што там быў за каментар?)) Без мяне мяне жанілі.
:::::Як на мяне, было б дастаткова проста жорстка сцвердзіць: блакіроўка (прагрэсіўная: дзень - тыдзень - месяц - пажыццёва) за любую абразу і спробу дэананімізацыі. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 22:39, 10 мая 2026 (+03)
:::::: Рэпліка змяшчала абразы. Пераказваць іх не буду. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:42, 10 мая 2026 (+03)

== Зняццё статуса &quot;Да выдалення&quot; з артыкула ==
{{закрыта}}
Калі ласка, разгледзьце запыт да выдалення гэтага [[Вакол ліхтарнага слупа (гурт)|артыкула]]: [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%94%D0%B0_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8F#%D0%92%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB_%D0%BB%D1%96%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D1%81%D0% https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%94%D0%B0_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8F#%D0%92%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB_%D0%BB%D1%96%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D1%83%D0%BF%D0%B0_(%D0%B3%D1%83%D1%80%D1%82)] - [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 17:23, 17 красавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Абмеркаванне трывае. Трэба чакаць вынік. Адміністратары не могуць нікога прыспяшаць і знімаць статусы без вынікаў. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:34, 19 красавіка 2026 (+03)

== [[Адмысловае:Contributions/&amp;#126;2026-16309-44|&amp;#126;2026-16309-44]] ==
{{закрыта}}
Адміністратары, заблакуйце ўдзельніка. Лаянке не месца ў Вікіпедыі. [[Адмысловае:Contributions/&amp;#126;2026-16262-28|&amp;#126;2026-16262-28]] ([[Размовы з удзельнікам:&amp;#126;2026-16262-28|размова]]) 21:08, 15 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
{{Done}}. Блакаванне на 1 месяц. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:52, 16 сакавіка 2026 (+03)

== [[Удзельнік:Кінапошук]] ==
Гэты ўдзельнік з 6 праўкамі ўжо назваў сябе адміністратарам. Трэба выпісаць яму папярэджанне. --[[Адмысловае:Contributions/&amp;#126;2026-16154-63|&amp;#126;2026-16154-63]] ([[Размовы з удзельнікам:&amp;#126;2026-16154-63|размова]]) 15:40, 14 сакавіка 2026 (+03)

:вынесена папярэджанне [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:34, 14 сакавіка 2026 (+03)

== Вандалізм з архівамі ==
Там нешта {{u|Brangiai}} навандаліў з архівамі і быў глабальна заблакаваны. Трэба паглядзець і адкаціць да часоў, як яно выглядала раней. Я пакуль моцна хварэю і мне цяжка канцэнтравацца на Вікі. Кавідагрыпы гэтыя :( --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:07, 24 лютага 2026 (+03)

:а ён спрабаваў падзяліць [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў/2023—2024|архіў]] па датах, што і зрабіў нібыта. Па сутнасці нам гэта не трэба, але і не ўпэўнены, наколькі гэта заслугоўвае блакіроўкі... Таксама пытанне, ці выдаляць тады створаныя архівы за [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў/2023|23]] і [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў/2024|24]] год. Тады трэба будзе яшчэ абнавіць [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў/Шапка|шапку]]. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:39, 14 сакавіка 2026 (+03)

== Абарона старонкі [[Новая зямля (паэма)]] ==
Папулярная старонка з статусам добрай, ананімы ўносяць толькі вандальныя праўкі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 01:23, 18 лютага 2026 (+03)

:{{зроблена}}, цяпер толькі аўтапацверджаныя толькі могуць правіць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:57, 18 лютага 2026 (+03)

== Вандал ==
Серыя вандальных правак ад [[Удзельнік:The Croats]]. Таксама ХВ для створанага ім &quot;[[Асяроддзе]]&quot;. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:14, 15 лютага 2026 (+03)

:Панове адміністрове, тып вандаліць 24 гадзіны сабе спакойна. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:52, 16 лютага 2026 (+03)
:: [[Удзельнік:The Croats]] заблакаваны на тры дні. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:15, 16 лютага 2026 (+03)

== Вайна правак [[Алесь Мікус]] ==
Вайна правак і, здаецца, да кансэнсусу самі удзельнікі не дойдуць. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:34, 2 лютага 2026 (+03)

:пакуль заблакаваў магчымасць правіць. Калі ўдзельнікам @[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], @[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] і іншым ёсць што сказаць — кажыце, толькі пастарайцеся, калі ласка, без інсінуацый і сцісла, па справе. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:55, 3 лютага 2026 (+03)
::''Вітанні калегам.''
::А што дадаваць, усё ясна сказана ў абгрунтаванні правак на старонцы, пра якую мова.
::1) Вікіпедыя не месца для спасылак, дзе рэкламуюцца продажы.
::2) Сцвярджэнні павінны быць падмацаваныя, тым больш без спрэчных асабістых ацэначных характарыстык.
::3) Калі музыкнат - або дыскаграфія, або асобныя (&quot;культурна ўплывовыя&quot;) трэкі.
::Тым больш гэта падтасоўваецца так, каб з розных бакоў наўмысна дыскрэдытаваць. Тым больш калі робіцца чалавекам прарэжымным пра чалавека, які ў краіне (ну, але гэта ўжо кантэкст).
::Астатняя &quot;лірыка&quot; ад удзельніка Artsiom91 да тэмы не датычыцца і рацыянальнага зерня там няшмат. Па-харошаму гэта трэба вынесці ў асобную галінку.
::Але скажу тут па сутнасці і сцісла: лічу баруканне па назвах паміж намі двума - '''карысным'''. І працу над фармулёўкамі - таксама карыснай. І не толькі для Вікіпедыі, а і ўвогуле. Высвятляюцца слабыя месцы, падкрэсліваюцца моцныя. Некаторыя артыкулы па назвах (як Нёман) робяцца без малога энцыклапедычнымі. Азарт падштурхоўвае да новых '''адкрыццяў '''(гл. Жадзены), якія ніколі б без таго не былі б зробленыя.
::Ці зробіць хто '''афлайн '''такую работу? Перакананы - не. А яна робіцца, не ў малой меры з-за таго напружання, якое (таксама афлайн) мае месца быць.
::Гэта што да ацэнкі '''па вялікім рахунку'''.
::А калі канкрэтна, то ні ў мяне, ні ў майго апанента (якога ўжо я цяпер мушу нібыта бараніць) цяпер бадай ані слоўца адсябяціны, усё абгрунтавана і нярэдка нават вытанчана.
::І не трэба тут &quot;'''шарыкаўшчыны'''&quot;, бо маўляў камусь цяжка правяраць і ўвогуле незразумела. Калі цяжка лезці ў крыніцы - сядзіце чытайце або праходзьце міма. Заўсёды хтось кантэнт творыць, а хтось спажывае.
::Апроч таго, рэпрэсіўныя захады (як падкрэсліваў раней JerzyKundrat) не адпавядаюць прынцыпам Вікіпедыі.
::Зараз прапаную вярнуцца да тэмы гэтай галінкі і не расцякацца мысію па дрэве &quot;у агуле&quot;.
::''Дзякуй за ўвагу, калегі.'' [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 15:02, 3 лютага 2026 (+03)

Выкажу сваё меркаванне наконт сітуацыі з удзельнікамі. Спачатку коратка пра тое, што адбываецца апошнім часам. Прыведзены ніжэй [[#Праект рашэння|праект рашэння]] фактычна не працуе. Peisatai па факце проста ігнаруе тое абмеркаванне і працягвае сваю дзейнасць у тым выглядзе як хоча, а Için warum з-за абыякавасці іншых удзельнікаў і бяздзейнасці адміністратараў па рэалізацыі праекта рашэння пайшоў фактычна да асабістых нападак.

Па сутнасці, пытанне паходжання назваў хвалюе толькі двух удзельнікаў, Peisatai і Için warum. Астатнія, хоць могуць рабіць дробныя выпраўленні і інтэграваць версіі, у тэматыцы не маюць цікавасці. [[#Адкаты Peisatai|Вялікае абмеркаванне ніжэй]], хоць і прыцягнула многіх удзельнікаў, яны выказвалі меркаванні, аднак па сутнасці іх мэта была прымірыць бакі і навязаць ім нейкае кансэнсуснае рашэнне. Аднак, у першую чаргу, менавіта самі Peisatai і Için warum, як зацікаўленыя, мусяць знайсці згоду паміж сабою і вызначыць кансэнсус. Пасярэднікі з цэлым могуць дапамагчы, аднак калі самі бакі не хочуць мірыцца, то прапановы нейкіх нейтральных версій не маюць сэнсу.

Аднак, мірыць бакі мае сэнс у рэальным жыцці. У супольнасці вікіпедыі мусім кіравацца яе прынцыпамі і правіламі. Тут варта памятаць, па-першае, што сама магчымасць правіць без нейкага пацверджання і нават ананімна даецца таму, што мы [[Вікіпедыя:Зыходзьце з сумленнасці ўдзельнікаў|зыходзім з сумленнасці ўдзельнікаў]] і таго, што яны ставяць за мэту дапамагчы вікіпедыі (а не прасунуць тут свае ўласныя даследаванні, рабіць рэкламу ці падобнае). Калі ж удзельнікі сумленныя, то яны зыходзяць з сумленнасці іншых удзельнікаў, адпаведна пры несупадзенні пунктаў гледжання намагаюцца іх абмеркаваць і знайсці выйсце, якое задаволіць зацікаўленых. Так працуе [[Вікіпедыя:Кансэнсус]]. Трывалае нежаданне шукаць кансэнсус ставіць пад сумнеў сумленнасць і жаданне рэальна дапамагчы вікіпедыі (а не задавіць апанента і прасунуць свой пункт гледжання), адпаведна да такіх удзельнікаў могуць прымацца меры па абмежаванні ўдзелу ў праекце (папярэджанні, блакаванні).

Канкрэтна для ўдзельнікаў Peisatai і Için warum мы бачым поўную адсутнасць жадання шукаць кансэнсус. Ніякіх спроб абмеркавання на старонках размоў удзельнікаў, старонках размоў артыкулаў. Яны не лічаць неабходным патраціць час, каб паміж сабою вырашыць якімі крыніцамі варта карыстацца, а якімі не, як лепей афармляць паходжанне назваў у артыкулах. Чаму тады іншыя мусяць траціць свой час і пытацца знайсці гэты кансэнсус за іх, неяк ацэньваць іх аргументы і крыніцы?

Маю пэўныя падставы лічыць ([[Special:diff/4995709|запыта да адміністратараў ад Için warum ледзь не першай праўкай]], [[Special:diff/5049888|просьбы ўключыцца з дыскусію]], адсутнасць камунікацыі паміж Için warum і Peisatai у праекце), што асноўную сваю дыскусію ўдзельнікі вядуць па-за межамі вікіпедыі. Не бяруся ацаніць навуковы ўзровень гэтай дыскусіі, але ён відавочна вышэйшы за ўзровень вікіпедыі і яе ўдзельнікаў у гэтым пытанні. У такіх умовах спрэчка Için warum і Peisatai у вікіпедыі выглядае не як спроба палепшыць яе змест, а проста як выкарыстанне праекта як поля бітвы.

Скажу пра сваё асабістае стаўленне да тэмы. Мне ад самага пачатку праўкі Peisatai не падабаліся, бо тычыліся вельмі спецыфічнай тэмы, якія цяжка было праверыць. З цягам часу назіраў, як ён часцей стаў зусім не дадаваць крыніц, а праўкі пра паходжанне дадаваць, напрыклад, у артыкулы пра асоб і прозвішчы. Сталі з’яўляцца нейкія аналогіі, падобныя карані. Умяшальніцтва Için warum і іншых удзельнікаў не асабліва палепшыла сітуацыю. [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Шынкаўцы_(Гродзенскі_раён) Вось напрыклад артыкул], быццам некалькі абзацаў і крыніц, але ўсё абапал і навокал, канкрэтна пра гэтую назву і пра гэтую вёску — нічога. На мой погляд, артыкул стане толькі толькі лепш, калі гэтую творчасць усю прыбраць. І так у абсалютнай большасці артыкулаў. Нават калі адзін вучоны яўна сказаў что такая вёска магчыма мае балцкую назву, а іншы што магчыма славянскую — гэта не такая важная інфармацыя пра вёску, а хутчэй пра канцэпцыі паходжання назваў і іх пашыранасць. Трэба прызнаць, што тэма паходжання назваў у цэлым можа мець толькі нейкія гіпотэзы і канцэпцыі, і вельмі багатая на магчымыя ўласныя даследаванні, «прыцягванні за вушы». Падаванне версій паходжання (тым больш не самой назвы, а каранёў і падобных) толькі стварае ўражанне нейкай сур’ёзнасці і навуковасці, што на фоне жахлівага стану артыкулаў пра населеныя пункты быццам выглядае якасна. На мой погляд, трэба пакінуць толькі надзейнае кшталту Полацк ад ракі Палаты, усё астатняе нішчыць.

У беларускай вікіпедыі не любяць блакаваць удзельнікаў, звычайна апраўдваюць іх, намагаюцца зыходзіць з сумленнасці і не рэагаваць нават на яўныя парушэнні. Апраўдваюць што вопытныя і карысныя ўдзельнікі, актыўнасць у праекце і так невялікая. Аднак, усё ж трэба мець нейкія межы, і спыняць удзельнікаў калі яны парушаюць правілы — у тым ліку і для таго, каб іншыя разумелі межы дазволенага. Таксама ледзь не агульнапрынятым стала, што любая дададзеная інфармацыя гэта добра, што нельга інфармацыю выдаляць, а толькі перафармуляваць і знайсці ёй месца. Аднак усё ж вікіпедыя гэта энцыклапедыя, якая складаецца з самадастаковых артыкулаў, а не звалка інфрамацыі, дзе трэба нешта размясціць. Зараз інфармацыі ў інтэрнэце шмат, у тым ліку на беларускай мове, і ставіцца да інфармацыі ў вікіпедыі як да нейкай вялікай каштоўнасці — гэта падыход 2000-х гадоў. Нічога страшнага калі выдаліць радок-другі, асабліва калі яны яўна парушаюць [[:ru:Википедия:Взвешенность изложения]].

Мая прапанова па выніку: прызнаць, што ўдзельнікі Peisatai і Için warum выкарыстоўваюць вікіпедыю як поле бітвы, не прымаюць яе прынцыпаў і правілаў (бо ўсяго толькі вядуць навуковую дыскусію, асноўная частка якой па-за межамі вікіпедыі), не жадаюць шукаць кансэнсус паміж сабою і прымаць прапановы па кансэнсусу ад іншых удзельнікаў, толькі адцягваюць высілкі іншых і ствараюць таксічную атмасферу. '''Заблакаваць абодвух удзельнікаў бестэрмінова''' ў асноўнай прасторы назваў. Даць магчымасць толькі правіць старонкі размоў. Разглядаць магчымасць разблакавання толькі, калі яны дасягнуць паміж сабою кансэнсусу ў размовах (без аніякага ўмяшання іншых удзельнікаў). Тым часам прыбіраць зусім раздзелы &quot;Назва&quot; з артыкулаў пра вёскі, рэкі і азёры, як апісаў вышэй.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 11:28, 3 лютага 2026 (+03)
: [[Удзельнік:Artsiom91]], сам сябе заблакуй, тут цішэй стане. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:38, 3 лютага 2026 (+03)
::пане @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], тут не базар і не сценка ў падваротні. Выказвайцеся па тэме размовы і прытрымлівайцеся правіл этычных паводзін у праекце, вам ужо было папярэджанне. Вашыя асабістыя крыўды тут нікога не цікавяць і шкодзяць дыскусіі, прашу вас вынесці гэта за рамкі Вікіпедыі. Калі вы нязгодныя з выказаным вышэй — напішыце па справе. Інакш — прамаўчыце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:22, 3 лютага 2026 (+03)
::: Пра асабістыя крыўды выдумваць не трэба — тут не базар і не падваротня. Спроба распачаць дыскусію пустая, замест буры ў шклянцы вады лепш бы артыкулы правілі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:57, 3 лютага 2026 (+03)
: Спадар [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]], на дадзены момант мне цалкам не зразумелы прычыны, па якіх Вы прапаноўваеце заблакіраваць удзельніка Için warum. Удзельнік Için warum пагадзіўся з праектам рашэння, прапанаваным MocnyDuham, адпаведна я не згодная з Вашым сцверджаннем, што дадзены ўдзельнік &quot;не жадае прымаць прапановы па кансэнсусу ад іншых удзельнікаў&quot;. У артыкуле &quot;Алесь Мікус&quot; няма нейкага вандалізма з-за якога варта некага бестэрмінова блакіраваць, акрамя таго праблема з вайной правак у адным артыкуле можа быць цалкам вырашана абмежаваннямі на рэдагаванне дадзенага артыкула. У выпадку, калі Вы бачыце, што ўдзельнік Peisatai &quot;ігнаруе тое абмеркаванне і працягвае сваю дзейнасць у тым выглядзе як хоча&quot;, то можна ўзняць пытанне аб блакіроўцы дадзенага ўдзельніка на нейкі час. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 14:25, 3 лютага 2026 (+03)
:пане @[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]], дзякуй за меркаванне. Мне здаецца, што ў дадзеным выпадку можна спачатку абысціся пазбаўленнем сцягоў аўтадогляду, каб было прасцей кантраляваць войны правак гэтых двух удзельнікаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:26, 3 лютага 2026 (+03)
:: акурат маем размову на [[Вікіпедыя:Запыты на статус даглядчыка]], трэці месяц ужо. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:09, 3 лютага 2026 (+03)
: ''Вось напрыклад артыкул, быццам некалькі абзацаў і крыніц, але ўсё абапал і навокал, канкрэтна пра гэтую назву і пра гэтую вёску — нічога. На мой погляд, артыкул стане толькі толькі лепш, калі гэтую творчасць усю прыбраць. І так у абсалютнай большасці артыкулаў.'' Тут я з вамі цалкам згодны, у артыкуле &quot;Шынкаўцы&quot; ў раздзеле &quot;Назва&quot; павінна быць толькі інфармацыя з крыніцамі, у якіх гаворка ідзе менавіта аб назве Шынкаўцы. Аднак такую практыку, пісаць усё падрад, завёў не я, а Peisatai. Ён для любога беларускага тапоніма або прозвішча (напрыклад, Маразы, Сабалі) находзіць сугучныя назвы ў Літве, а потым піша: ёсць літоўскае прозвішча такое, ёсць літоўскі тапонім такі... Усё гэта выглядае як нейкая манія. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:43, 3 лютага 2026 (+03)
::Манія - гэта займацца персанальным '''сталкінгам''', калі што. Здаецца, няма яшчэ такога артыкула ў ВП, мо напішаце? А то толькі хвосцікам за мной следуеце, мяцёлачкай падмятаеце :) [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 13:02, 4 лютага 2026 (+03)
: Artsiom91, а за што мяне блакаваць?! Назавіце хатя б адзін пункт правіл ВП, які я парушыў. Вайна правак пачалася так: Peisatai панапісваў горы ўласных даследванняў аб быццам бы паходжанні тапонімаў і прозвішчаў. Падрабязна, з канкрэтнымі прыкладамі я аб гэтым пісаў яшчэ ў  маі летась тут https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D0%B0_%D0%B0%D0%B4%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%9E#Удзельнік_Peisatai Але нажаль, мясцовая супольнасць пераважна абыякава аднеслася да праблемы. Тады я пакрысе стаў выпраўляць ягоныя праўкі, якія не пацвярждаліся паказанымі там крыніцамі або не мелі крыніц увогуле. Аднак Peisatai не супакоіўся і пачаў або адмяняць мае праўкі, або зноў працягваць свае ўласныя даследванне. Я ўжо не раз пісаў і яшчэ паўтаруся: па правілах Вікіпедыі артыкулы пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц. Калі нехта хоча напісаць, што нейкае назва або прозвішча паходзяць ад нейкага слова, хай прывядзе крыніцу, дзе менавіта гэта і будзе напісана. Калі Peisatai будзе трымацца гэтага правіла, вайна правак адразу спыніцца. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:25, 3 лютага 2026 (+03)
:: [[Удзельнік:Için warum]], покуль не дайшло да парушэння правіла трох адкатаў — гэта не вайна правак, а спробы пошуку кансэнсусу. Праўце смела! Але ў каментарах да правак, калі ласка, пазбягайце грубіянства і не пераходзьце на асобы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:38, 3 лютага 2026 (+03)
::Перакручваеце, калега.
::Не адмяняць, а ўзгадняць, бо Вы разам з вадой у шмат якіх выпадках выплёсквалі і дзіцёнка. А таксама наўмысна згрувашчвалі надзейныя і маланадзейныя крыніцы, каб праз іх няможна было прадзерціся, гэта і ёсць Ваша мэта (вунь, Арцёма заблыталі, і просіць не мучыць яго версіямі ўвогуле).
::Пэўныя Вашы заўвагі, кажу ж, небеспадстаўныя, але цягнеце празмерна ў процілеглы бок, і даводзіцца ўзгадняць, каб не было як у брацкую магілу скінуўшы.
::Вайна правак толькі ў выпадку старонкі, пра якую тут мова, у астатніх выпадках збольшага на залатую сярэдзіну памалу выходзім.
::Не драматызуйце, граючы на публіку, тут Вам не тэлеграм.
::Пра артыкул - аргументы вышэй. Дадумванне і стыгматызацыю пакінь(це) для свайго пахабнага тэлеграму, як і лаянку тыпу нацыст і сектант. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 21:50, 3 лютага 2026 (+03)
::: Нейкі &quot;поток сознания&quot;, які не мае ніякага дачынення да нашай дыскусіі: ''пахабнага тэлеграму, як і лаянку тыпу нацыст і сектант''. Адкуль вы ўсё гэта ўзялі, аб чым вы ўвогуле гаворыце? Які тэлеграм, якая лаянка? Вы сябе добра адчуваеце? Яшчэ ў маі мінулага года я прывёў мноства канкрэтных фактаў вашай хлусні https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D0%B0_%D0%B0%D0%B4%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%9E#Удзельнік_Peisatai Вы дагэтуль '''па сутнасці''' так нічога і не адказалі на гэтыя факты, бо вам няма чаго адказаць па сутнасці, няма чаго запярэчыць, толькі нейкая дэмагогія пра нейкі &quot;тэлеграм&quot;, &quot;прарэжымны чалавек&quot; і г. д. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:53, 3 лютага 2026 (+03)
::::З Вашай пасільнай дапамогай памалу выпраўляем, хоць і не без цёрак. Працягваем, калега.
::::А Вы ўжо далі сабе рады размяжоўваць час напісання пастоў у тг і рэдагавання артыкулаў у ВП? :) Крута за руку злавілі ў лістападзе. Таму &quot;праведны гнеў&quot; міма, усе ў курсе, праехалі. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:29, 4 лютага 2026 (+03)
: &gt; ''Прыведзены ніжэй [[#Праект_рашэння|праект рашэння]] фактычна не працуе''&lt;br&gt;Гэта мая віна, што я не дапрацаваў яго (было некалькі правак) і не зацвердзіў &quot;адміністрацыйна&quot;. Калі спрэчка датычна зноў той жа тэмы - зраблю гэта на выходных. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:47, 3 лютага 2026 (+03)
:: [[Удзельнік:MocnyDuham]], чакаем рашэнне. Трэба нешта рабіць, зачакаліся ўжо. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:41, 15 лютага 2026 (+03)
:: [[Удзельнік:MocnyDuham]], спрэчка датычна не ''зноў той жа тэмы'', а артыкула [[Алесь Мікус]], так што прыйдзецца табе зусім новыя правілы прыдумляць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:59, 3 лютага 2026 (+03)
:::Незразумела, якія вікіпедыйныя правілы ўвогуле прапісваюць парадак стварэння такіх &quot;праектаў&quot;, іх &quot;адміністрацыйнае&quot; зацвярджэнне і неабходнасць іх трымацца.
:::Няхай больш дасведчаныя ўдзельнікі патлумачаць са спасылкамі.
:::Здаецца, была мова, што гэта ніяк не рэгламентавана. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:23, 4 лютага 2026 (+03)
:::: Вікіпедыя не мае цвёрдых правілаў, апроч пяці агульных прынцыпаў, выкладзеных [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|тут]]. Смела праўце, пераносьце, апрацоўвайце артыкулы, таму што радасць творчасці ў тым, што дасканаласць не патрабуецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:20, 4 лютага 2026 (+03)
:::: &gt; ''якія вікіпедыйныя правілы''&lt;br&gt;Прапісвае жаданне не баніць удзельнікаў пасля шматмесячных спрэчак і войн правак. Таму што калі трымацца правіл існуючых - даўно б пайшлі абмежаванні. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:11, 4 лютага 2026 (+03)
::: Калі спрэчка не датычна той тэмы, то ніякіх правіл прыдумляць не трэба. Будзем глядзець хто пачынае вайну правак і рабіць папярэджванні/абмежаванні. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:14, 4 лютага 2026 (+03)
:::: Калі не было парушана [[Вікіпедыя:Правіла трох адкатаў]], то радыкальныя абмежавальныя дзееянні адміністратараў не могуць быць прынятыя. А на ўзроўні ''папярэджванні/абмежаванні'' гэта здзейснена ўжо. Не наракайце. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:35, 4 лютага 2026 (+03)
::::: Я яшчэ не паглыбляўся ў канфлікт, проста вам адказваю на вашыя заўвагі. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:49, 4 лютага 2026 (+03)
Наконта артыкула Алесь Мікус. Удзельнік Peisatai спрабуе замаўчаць, схаваць інфармацыю, якая менавіта яму не падабаецца. Чаму - здагадайцеся самі. &quot;Аргумент&quot; пра нейкую быццам рэкламу абсурдны: на вокладцы самой кнігі &quot;Вітаўты і Вітарты&quot; напісана, што гэта &quot;Бібліятэка Свайксты&quot;. Тое, што ён напісаў гімн батальёна &quot;Данбас&quot; - гэта значны факт і ён можа быць адлюстраваны ў артыкуле. Прынамсі, упартае яго выдаленне з артыкула выглядае як вандалізм або цэнзура. На сайце svajksta.com яшчэ нядаўна большасць артыкулаў была падпісаная іменем Алесь Мікус. Апошнім часам ён сваё імя пад артыкуламі прыбраў. Заява, што я нібы &quot;прарэжымны чалавек&quot; вельмі добра харатарызуе ўдзельніка Peisatai, паказвае, што ён у сваёй дзейнасці ў ВП кіруецца выключна палітычнымі матывамі, у тым ліку і ў сваёй &quot;лінгвістычнай&quot; працы. Я тут яшчэ ні разу нічога не пісаў пра палітыку, а Peisatai ўжо не першы раз аб ёй гаворыць. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:41, 3 лютага 2026 (+03)
::: Біяграфіі сучаснікаў — тэма слізкая, не трэба туды накідваць таго, чаго не трэба. Правілы аб гэтым кажуць наўпрост. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:47, 3 лютага 2026 (+03)
:::: ''біяграфіі сучаснікаў — тэма слізкая, не трэба туды накідваць таго, чаго не трэба'' У такім выпадку, як быць з тым, што Peisatai піша ўсялякую хрэнь (пардон за маю французскую) пра прозвішчы вядомых людзей? Гэта як, нармальна? Гэта не парушае правілы наконт біяграфій сучаснікаў? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:29, 19 лютага 2026 (+03)
:::: Падрабязней гл. [[Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:50, 3 лютага 2026 (+03)
:Гэта ж трэба так маніць. Няма ніякага гімна батальёна Данбас. А на той старонцы - заклікі купляць. Маніпуляцыі як яны ёсць. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 21:56, 3 лютага 2026 (+03)
:: &lt;s&gt;гэта частка тэксту схвана&lt;/s&gt; --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:47, 4 лютага 2026 (+03) Якія яшчэ &quot;заклікі купляць&quot;, што за лухта?! [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:41, 4 лютага 2026 (+03)
:: Я не маніў, інфармацыя з украінскай ВП. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:56, 3 лютага 2026 (+03)
::: [[Удзельнік:Için warum]], нагадваю, што Вікіпедыя не з'яўляецца аўтарытэтнай крыніцай. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:06, 3 лютага 2026 (+03)
:::Паглядзеў, не знайшоў. Скіньце спасылку, бо цікава. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:30, 4 лютага 2026 (+03)

Добрага дня ўсім. Па-мойму, праца была ўвайшла ў нармальнае рэчышча, хаця ў апісаннях змен удзельнікі часам рэзка пішуць, але ў межах, як мне здаецца. Палітыкі невыдалення трымаюцца і добра, а рэзка пішуць не адны яны і нічога. Артыкулы дапрацоўваюцца, што толькі пра этымалогію, як заўважае пан Artsiom91, не важна -- вунь belarusenc.by у артыкулы пра вёскі піша толькі пра іх спаленне падчас вайны і фоткі абеліскаў, і нічога. Хто пра што піша, пра тое і добра. Адзінае, як здаецца, месца напружання гэта два артыкулы -- [[Аляксей Валер’евіч Дзермант|Аляксей Дзермант]] і [[Алесь Мікус]] -- чаго раптам, хто іх там ведае, але супольнасці гэта і не важна. Удзельнікаў блакаваць няма за што, але гэтыя артыкулы можна паставіць пад абарону, давесці да стэрыльна нейтральнага стану. Каб следу ідэалагічнага супрацьстаяння там не было, ніякіх тонкіх намёкаў на тоўстыя акалічнасці, ніякіх &quot;Молатаў&quot; і &quot;Данбасаў&quot; -- усё, што можа суб'ектыўна неяк пашкодзіць (бяспецы, рэпутацыі, псіхічнаму здароўю, чаму заўгодна жывога чалавека) парушае [[ВП:Біяграфіі сучаснікаў]]. А іншая праца ўдзельнікаў пазітыўная, што нешта на мяжы народнай этымалогіі, а нешта арыгінальнага даследавання -- выдаткі фармату Вікіпедыі, галоўнае, каб другасныя крыніцы былі і &quot;на мяжы&quot;, а не &quot;за мяжой&quot;. Часам шыкоўныя падборкі меркаванняў збіраюцца, з іх даволі ясна ўсё робіцца, гэта карысць на маю думку. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 00:19, 4 лютага 2026 (+03)

:Па сутнасці '''падтрымліваю''', вышэй у падобным рэчышчы таксама напісаў.
:*
:Наконт статусаў '''аўтадаглядчыкаў''' - як на мяне, гэта прынцыпова нічога не мяняе, бо абодва, будучы зацікаўленыя, пільнуем, што напісаў другі на старонцы ўкладу, і рэагуем, таму &quot;шыта-крыта&quot; ні ў каго не праканае.
:*
:Наконт '''суб'ектыўнай шкоды '''рэпутацыі і бяспекі - Вашая рацыя.
:Хіба ўздымаю &lt;u&gt;пытанне&lt;/u&gt; пра артыкул &quot;'''Дзермант'''&quot;, да дасведчаных знаўцаў у галіне вікіпедыйнай тэхнікі. Каб выдаліць пра той &quot;Молат&quot; (рэальнае выданне, калі што), нядаўна там хтось (ну ясна хто, але мова не пра тое) выдаліў а) усе згадкі аўтараў правак і б) змест зробленых імі правак ('''усё выкраслена'''). Як такое магчыма? Што гэта за паўнамоцтвы ў такога рэдагавальніка?
:І прычапным вагончыкам пытаннечка - ІчынВарум (ЧамуЧаму - турэцк., нямецк.) у іншай, ранейшай галінцы абмеркавання неяк зрабіў, каб яго '''нік не высвятляўся''', а каментар заставаўся. Таксама, як такое магчыма тэхнічна? Ясна, што чалавек надае значэнне сваёй прысутнасці ў ВП (а з увагі на персаналію, ёсць думкі пра прамы ўдзел у леташняй аблаве на ВП рэдактараў, але гэта без доказу), але цікава - тэхнічная рэалізацыя такога. Прашу патлумачыць (Вас або каго яшчэ). [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:46, 4 лютага 2026 (+03)
::Наконт выкрэслення гісторыі, гэта не паўнамоцтвы асобнага ўдзельніка, а статус артыкула -- патэнцыйна небяспечнага для тых, хто рэдагуе. Калісьці яго ў гэты спіс уключылі, да ўсіх халівараў і, здаецца, слушна. Калі ёсць яшчэ такія артыкулы, іх таксама можна ўключыць у спіс (заяўкі на [[Вікіпедыя:Запыты да схавальнікаў|ВП:ЗС]]), гэта незваротна ў сучасных умовах. Як знікаюць подпісы не магу сказаць, трэба бачыць адкуль, можа, проста не націснуў кнопку подпісу, іншых варыянтаў не ведаю. Наконт &quot;Молата&quot;, цытаты з яго могуць пагражаць бяспецы Дзерманта, гіпатэтычна? Калі могуць, гэта парушае [[ВП:БС]], да таго ж неправяральна, калі і будзе скан, як яго верыфікаваць, у такім разе таксама глядзіце ВП:БС, нават калі б бяспека была гарантаванай. Таксама з &quot;Данбасам&quot; -- можа пагражаць бяспецы Мікуса, калі, так -- гл.вышэй. У нас тут людзі выдаляюць сваё сяброўства ў [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|СБП]], проста бо ліквідаваны, хаця спісы яго адкрытыя. І маюць права. Нават калі перабольшваю, трэба спыніць вось гэта ўсё, мы можам вырашыць гэта па-за ўсімі правіламі, бо пяты слуп -- [[Вікіпедыя:Ігнаруйце ўсе правілы]], якія замінаюць ствараць энцыклапедыю. А звады замінаюць. Для блакіроўкі прычын не бачу, для зняцця сцягоў не бачу. Калі кансэнсус знайсці не выпадае, ніякі стан гэтых двух артыкулаў бакі не задавальняе, можна радыкальна, выдаліць абодва і забараніць стварэнне. Лепей кансэнсус, я супраць радыкалізму. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:56, 4 лютага 2026 (+03)
:::&lt;s&gt;тут не поле бітвы, рэпліка схавана&lt;/s&gt; --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:55, 4 лютага 2026 (+03) [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:44, 4 лютага 2026 (+03)
:::Усё правільна наконт бяспекі. Падтрымліваю, каб без правакацый. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:55, 16 сакавіка 2026 (+03)
Дарэчы, а чаму ў артыкуле &quot;Алесь Мікус&quot; выкарыстаны шаблон &quot;навуковец&quot;, гэта што, жарт такі або здзек?! Які яшчэ ён навуковец?! Выпраўце хаця б гэта. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:47, 4 лютага 2026 (+03)

:Пытанне мабыць да таго, хто гэты '''шаблон''' (адпачатна?) прымяніў?
:*
:&lt;s&gt;Вікіпедыя не поле бітвы&lt;/s&gt; --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:18, 5 лютага 2026 (+03)
::А што перашкаджае зараз гэты шаблон змяніць на адпаведны? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:54, 5 лютага 2026 (+03)
::: [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%8C_%D0%9C%D1%96%D0%BA%D1%83%D1%81&amp;action=history 2 лютага 2026] [[Удзельнік:Plaga med]] змяніў налады абароны для «Алесь Мікус»: Шкодная вайна правак (Правіць=Толькі для адміністратараў, скончыцца 2 сакавіка 2026) --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:59, 5 лютага 2026 (+03)
::::змяніў на {{tl|асоба}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:22, 6 лютага 2026 (+03)
:*
:Яшчэ, Вы выкарыстоўваеце спасылкі на пастаўскага краязнаўца Пракаповіча, які фінскіх моў (наколькі мне вядома) не ведае і навукоўцам не з'яўляецца, - і не маркіруеце гэтых спасылак як '''Неаўтарытэтная крыніца'''. А кніжку &quot;Вітаўты і Вітарты&quot; так рэгулярна маркіруеце. Вы спецыяліст у тэме антрапаніміі? Калі ласка, прад'явіце рэгаліі. Або гэта толькі прыватная думк? Ёсць крыніца - ёсць спасылка. Няхай мяне іншыя калегі паправяць, калі рацыі ў гэтым не маю. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 19:05, 5 лютага 2026 (+03)
::Таму што сцвярджаць, што Калачы, Маразы, Сабалі, Мазалі, Караткевіч, Карловіч і да т. п. - гэта ўсё нібыта балцкія назвы - маргінальшчына. Увогуле, упартае жаданне прадставіць, быццам у Беларусі няма іншых тапонімаў і прозвішчаў акрамя балцкіх, выглядае як нейкая неадчэпная ідэя, нейкая манія. Пракаповіч зусім не сцвярджае, што ўсе назвы вакол фінскія (некаторыя фінскія, некаторыя балцкія, большасць славянскіх). P. S. Пракаповіч, прынамсі, хаця б не з'яўляецца неаязычнікам. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:54, 5 лютага 2026 (+03)
::: У БелВікі рады вітаць усіх, у тым ліку неаязычнікаў. [[Удзельнік:Pracar]] з гэтым згодны, так думаю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:06, 5 лютага 2026 (+03)
:::Карацей, ёсць крыніца - ёсць спасылка. Астатняе Вашыя эмацыйныя ацэнкі і жаданне зменшыць вартасць. Будзьце ласкавыя надалей не распачынаць вайны правак з гэтай маркіроўкай. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 03:21, 6 лютага 2026 (+03)
::::Зменшыць вартасць Мікуса? Проста смешна стала - ну якая там яшчэ можа быць вартасць? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 12:53, 8 лютага 2026 (+03)
: Удзельнік, якія дадае сцвярджэнні не падмацаваныя крыніцамі — не мае рацыі. Калі аўтар праекта нідзе не пазначаецца — не трэба гэта дадумляць. Што да тлумачэння тапонімаў, то я цалкам згодны, што часам пошук балцкага кораня пераходзіць межы. Напрыклад, вышукваць славянскія літуанізаваныя прозвішчы і пісаць у артыкулах пра відавочна славянскі тапонім дзеля паказання сувязі з балтамі — лішняе, не трэба так рабіць. Але калі паказваецца на тапонім з сапраўды такім жа коранем – гэта не ўласнае даследаванне, бо ў працах пра тапанімію не прапісваюць кожны населены пункт і гідронім, гэта проста немагчыма.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:06, 7 лютага 2026 (+03) 
Я не зразумеў, на якой падставе [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] двойчы адмяніў маю праўку ў гэтым артыкуле, пасля чаго артыкул зноў быў абаронены?! Я дадаваў інфармацыю са спасылкай на публікацыю на сайце Arche, у чым праблема?! [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 16:30, 15 сакавіка 2026 (+03)

Выдаленне ўдзельнікам JerzyKundrat двойчы запар маёй праўкі з аўтарытэтнай крыніцай з'яўляецца вандалізмам. Незразумела, чаму [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] перш чым абараняць артыкул, не адмяніў вандальныя дзеянні JerzyKundrat'а і не вярнуў маю праўку? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:34, 17 сакавіка 2026 (+03)

:на дадзены момант не маю часу пільна разбірацца, хто мае рацыю, хто не. Вы (кажу пра ўсе бакі канфлікту) не можаце дамовіцца, вытрымліваць нейкі кансэнсус і не зацікаўлены ў гэтым, спробы медыяцыі з боку адміністратараў не дапамаглі. Можаце правіць сваёй падстаронцы пакуль. Гэта ўсё вымагае нямала высілкаў з боку адміністратараў, а мы таксама людзі. Пакуль што прасцей замарозіць канфлікт, каб усе бакі астылі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:55, 18 сакавіка 2026 (+03)

== Перанос з выдаленнем і аб'яднаннем версій ==
{{закрыта}}
Калі ласка, перанясіце артыкул [[Оскар Мяшчанінаў]] на [[Оскар Мешчанінаў]], трэба ў працэсе паставіць крыжым на &quot;так, выдаліць&quot;. Напісанне праз &quot;я&quot; ў прозвішчы памылковае, у крыніцах не знайшоў такога. У БЭ і БСЭ уласна Оскара няма, у БСЭ ёсць цёзка па прозвішчы і праз &quot;е&quot;, у каталогу НББ няма варыянта праз &quot;я&quot;, хаця ёсць імя Аскар як варыянт. Варыянт Аскар рэдкі і магчыма паходзіць менавіта з Вікіпедыі, аднак, цяпер ужо яго варта пакінуць перасылкай, што ўжо зрабіў. Пасля пераносу, трэба выдаліць артыкул і потым аднавіць з усімі версіямі, каб унёсак удзельнікаў з 2015 года не быў страчаны. Дзякуй. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:18, 31 студзеня 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
:{{зроблена}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:02, 31 студзеня 2026 (+03)

== Вандал ==
{{закрыта}}
Выдаленне зместу старонкі ад [[Удзельнік:Руй Пульези]], можа, і назаўсёды варта заблакаваць. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:56, 24 студзеня 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
Зрабілі. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:09, 24 студзеня 2026 (+03)

== proxy ==
{{закрыта}}
Патрэбен дазвол-выключэння для рэдагавання з публічных проксі. Я так разумею, гэта адміны дзесьці такі сцяжок даюць.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 02:11, 12 снежня 2025 (+03)

:трэба разабрацца толькі, дзе [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:03, 12 снежня 2025 (+03)
:: Магчыма гэта сцяг &quot;IP block exempt&quot; у распараджэннях правамі ўдзельніка. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 03:41, 12 снежня 2025 (+03)
:::@[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] , так. І мне таксама, калі ласка. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:39, 12 снежня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

Зрабіў абодвум. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] &lt;sup&gt;[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]&lt;/sup&gt; 14:03, 12 снежня 2025 (+03)

== Блакіроўка за вандалізм ==
{{закрыта}}
Вось [[Адмысловае:Contributions/Мацвей|гэтага таварыша]] варта блакануць надзейна, каб болей і ананімна не мог са свайго ip правіць і зарэгістравацца таксама. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:24, 10 снежня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Удзельнік заблакаваны на 1 месяц. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:03, 10 снежня 2025 (+03)

== Старонкі да хуткага выдалення ==
Спадарства, ёсць прапанова часцей заглядваць на [[:Катэгорыя:Старонкі да хуткага выдалення]], дзякуй --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 08:03, 30 лістапада 2025 (+03)
: {{Done}}. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:25, 1 снежня 2025 (+03)

== Абарона [[:Шаблон:Вонкавыя спасылкі]] ==
{{закрыта}}
Вітаю. Шмат дзе ўжыты [[:Шаблон:Вонкавыя спасылкі]] і да яго дацягнулася вандальная рука ўжо, напэўна, варта абараніць. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:42, 12 лістапада 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
{{Done}} [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:09, 12 лістапада 2025 (+03)

== Меры абароны ад удзельніка Ohlumon: сістэматычны падлог крыніц ==
У 2023 годзе Расійская вікіпедыя бестэрмінова заблакавала ўдзельніка Ohlumon за сістэматычны падлог крыніц:
https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC_%D0%B0%D0%B4%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B8%D0%B2/2023/04#h-Ohlumon:_%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%B4%D0%BB%D0%BE%D0%B3_%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%87%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2-20230417174100

Ёсць прапанова распаўсюдзіць гэта і на беларускую Вікіпедыю.

Па прыклады падлогу крыніц далёка хадзіць не трэба: у створаным гэтым летам артыкуле [[Литовские епархиальные ведомости]] Ohlumon дадаў у спіс літаратуры дзве кнігі (Нецветаев А. «Литовские епархиальные ведомости» как источник по истории Православной Церкви Белоруссии. — Минск: Жировичи, 2003. — 131 с.; Чистяков П. Г. Церковно-краеведческая проблематика епархиальных ведомостей, издававшихся в Беларуси во второй половине XIX, начале XX столетий. — Минск: Жировичи, 2004. — 295 с.). Толькі вось кніг такіх у прыродзе няма (можна спраўдзіць у т.л. у каталозе Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі). Не было ў прыродзе і выдавецтва &quot;Жировичи&quot;. Былі, здаецца, неапублікаваныя дысертацыі кандыдатаў багаслоўя, абароненыя ў духоўнай акадэміі. Але нават у іх назвы былі іншымі. Так, дысертацыя Нецвятаева, здаецца, называлася &quot;«Литовские епархиальные ведомости» как источник по истории Белорусской Православной Церкви&quot;. І як можна на Вікіпедыі спасылацца на неапублікаваную дысертацыю, у дадатак называючы яе кнігай? Магу паспрачацца, што Ohlumon тую дысертацыю ў вочы не бачыў - дык тым больш як ён можа на яе спасылацца?

Або вось яшчэ цікавей: артыкул [[Беларуская карчма]] быў, выглядае, напісаны выключна з антысеміцкімі мэтамі. Ад імя Юзафа Ігнацага Крашэўскага напісаны антысеміцкі абзац, у двукоссях, нібыта цытата, і спасылка ёсць (Kraszewski J. Wspomnienia Polesia. Wolynia і Litwy. Wilno, 1840. S. 82). Праходзім па спасылцы (https://pbc.biaman.pl/dlibra/publication/edition/1502?id=1502), глядзім адпаведную старонку (82). Зразумела, ніякага антысеміцкага пасажу там няма, наогул мова не пра корчмы.

Апрача сістэматычнага падлогу крыніц, за ўдзельнікам Ohlumon заўважана, што беларускай мовы ён не ведае, спасылкі, нават калі яны валідныя, афармляе неахайна, выкарыстоўвае аўтаматычны пераклад без пераправеркі, перакладае ў тым ліку і спасылкі (то бок тое, што перакладаць ні ў якім разе не трэба).

У артыкуле [[Литовские епархиальные ведомости]] папахвае і плагіятам. Праўда, спасылкі на анлайн-выданне &quot;Православной энциклопедии&quot; Ohlumon дае, але ж гэта не дае яму права спісваць адтуль слова ў слова. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 01:58, 10 лістапада 2025 (+01)
: Пане @[[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]], асабіста я чуў пра сітуацыю ў ру вікі. Але мне здаецца няправільным і нават неадпаведным правілам блакіраваць чалавека за дзейнасць у іншым моўным раздзеле. Было бы нядрэнна прааналізаваць унёсак удзельніка ў гэтым раздзеле, а вы, я так зразумеў, спасылаецеся на адпаведныя артыкулы ў ру вікі. Я асабіста не магу зараз абяцаць, што займуся такім аналізам. Калі нехта можа разабраць, будзе карысна для дыскусіі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:28, 10 лістапада 2025 (+03)
: БелВікі — талерантны праект, няхай усе ахвотныя правяць смела! Блакіроўка — надзвычайная мера, тут падстаў для яе няма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:38, 10 лістапада 2025 (+03)
::Апрача блакіроўкі ёсць і іншыя меры. Напрыклад, зняцце сцягу аўтадаглядчыка. Калі аўтар рэгулярна ўпісвае ў Вікіпедыю недаставерную інфармацыю ды яшчэ і распальвае міжнацыянальную варожасць, то варта ягоную творчасць тым ці іншым чынам абмежаваць. Талеранцыя да антыяўрэйскіх стэрэатыпаў - гэта вельмі характэрная для Беларусі рыса. Але хацелася б ствараць іншую Беларусь. Без крывавых наветаў, напрыклад. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 02:06, 11 лістапада 2025 (+03)
:Я спасылаюся на артыкулы ў беларускай вікіпедыі. Усе тыя ж практыкі, за якія ўдзельнік Ohlumon быў забанены ў расійскамоўнай вікіпедыі, ён выкарыстоўвае і ў беларускай. Ён рэгулярна распаўсюджвае антысеміцкую прапаганду: дзесьці пераказвае ці цытуе антысемітаў (без крытычнай дыстанцыі), а дзесьці проста прыдумляе ад сябе нейкую &quot;цытату&quot;. Глядзіш у крыніцу - там гэтай цытаты няма. Гэта падлог. І такімі падлогамі Ohlumon займаецца рэгулярна. Што з гэтым рабіць, можна абмяркоўваць. Калі ў адміністратараў і мадэратараў беларускага раздзелу вікі ёсць жаданне і вольны час, каб сядзець і пераправяраць кожны сказ і кожную спасылку ў артыкулах гэтага ўдзельніка, то калі ласка, правярайце, праўце. Але некаторыя &quot;артыкулы&quot; (дэ факта, зборнікі антысеміцкіх стэрэатыпаў, як тая [[Беларуская карчма]]) вісяць гадамі нявыпраўленыя, і гэта, даруйце мне моцны выраз, ганьба для беларускага раздзелу. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 02:02, 11 лістапада 2025 (+03)
:: Шаноўны [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]], вы ж можаце гэта выправіць і без звароту да адміністратараў. Адміны маюць ужо на вайну правак рэаагаваць, калі такая раптам распачнецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:08, 11 лістапада 2025 (+03)
:::згодзен, давайце лепш працаваць з матэрыялам у нашым раздзеле, выпраўляць калі трэба і ўжо па факце зробленага ў белвікі рэагаваць. Калі выявіцца дакладна і абгрунтавана, што сістэматычна адбываецца нейкі падлог у бел вікі, то будзем рэагаваць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:24, 12 лістапада 2025 (+03)
::::Я магу весці каталог падлогаў. Колькі выпадкаў будзе дастаткова для рэакцыі з боку адміністратараў? Напрыклад, дзесяць ці сто? Ці штосьці пасярэдзіне? Дзесяць ужо набіраецца. Сто трэба пашукаць, але з часам, баюся, набярэцца. А ў якой форме гэта потым прадстаўляць адміністратарам? Падгружаць у выглядзе файла? На які сервер? (Даруйце, не надта разбіраюся ў тэхнічных асаблівасцях Вікіпедыі). Для даведкі: некаторыя артыкулы Ohlumon публікаваў паралельна ў расійскай і ў беларускай вікіпедыях, там аднолькавыя праблемы. То бок той праблемны змест, за які Ohlumon'а забанілі ў расійскай вікіпедыі, у беларускай вікіпедыі таксама ёсць, хутчэй за ўсё. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 23:31, 13 лістапада 2025 (+03)
::::: Каталг весці не варта, выпраўленні праблемнага зместу будуць вітацца. Праўце смела! --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:35, 13 лістапада 2025 (+03)
:::Шаноўны [[Удзельнік:JerzyKundrat|Jerzy Kundrat]], я магу нешта выправіць і выпраўляю. Але мне не верыцца, што Вы сур'ёзна лічыце, што беларуская вікіпедыя - адпаведнае месца для антысеміцкай прапаганды. Тут не так істотна, супраць каго мова нянавісці. Істотна, што мова нянавісці. І, па-вашаму, адміны з гэтым нічога рабіць не павінны? [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 23:23, 13 лістапада 2025 (+03)
:::: Намінацыя была за ''сістэматычны падлог крыніц'', зараз прыцягулі іншыя абвінавачанні, дыскусія дзеля дыскусіі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:29, 13 лістапада 2025 (+03)
:::::Намінацыя сапраўды была за сістэматычны падлог крыніц. Вы прапаноўваеце адкрыць асобную намінацыю за мову нянавісці? Вікіпедыя, зразумела, не дзяржаўны апарат, але, напрыклад, у судовых ці адміністрацыйных справах новыя акалічнасці звычайна далучаюцца да ўжо адкрытых спраў. Я прашу даць адказ па сутнасці на пытанне пра стаўленне адмінаў да антысеміцкай прапаганды. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 23:35, 13 лістапада 2025 (+03)
:::::: Змешваць усё да кучы дакладна не варта. Да антысеміцкай прапаганды ўсе адэкватныя людзі ставяцца адмоўна. Допыт адмінам тут ладзіць не будзем. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:38, 13 лістапада 2025 (+03)
У беларускай і рускай Вікіпедыях ёсць яшчэ адзін удзельнік, які займаецца сістэматычным падлогам крыніц - Peisatai. Зрабіў сотні правак, у якіх ёсць пэўнае сцвярджэнне і стаіць спасылка на кнігу ці артыкул вядомага навукоўца. Глядзім крыніцу - а там такого сцвярджэння няма. І таксама ён не толькі не заблакаваны, а нават проста не пазбаўлены сцягу даглядчыка. Маўляў, пішы й далей у такім жа духу. Дзівосна. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 18:37, 15 лістапада 2025 (+03)
: пра пазбаўленне сцяга аўтадаглядчыка можна задумацца ў такім разе. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:39, 15 лістапада 2025 (+03)
:: [[Удзельнік:Için warum]], я звярнуўся з адпаведнымі прапановамі на [[Вікіпедыя:Запыты на статус даглядчыка]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:54, 15 лістапада 2025 (+03)

== Скарга на адмену праўкі ==
Артыкул [[Андрэй Уладзіміравіч Парубій]] мною быў вычышчаны ад паўтораў і «вады», удакладнена інфармацыя пра замахі на яго жыццё, дададзена інфармацыя пра яго пасмяротнае ўзнагароджанне званнем Героя Украіны. Агульны выгляд артыкула стаў прыдатным для чытання. Пасля чаго ўсе мае праўкі былі адменены ўдзельнікам DobryBrat без тлумачэння прычын. У перапісцы (я чакаў тыдзень) ён мне не адказаў.

Прашу адміністратараў прыняць рашэнне пра правамернасць адмены маіх правак, якую зрабіў DobryBrat . Калі магчыма, вярніце маю версію артыкула. [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:36, 8 лістапада 2025 (+03)

: У прэамбуле даецца найважнейшая інфармацыя пра прадмет артыкула. Яна часта дублюе частку інфармацыі, размешчанай у іншых раздзелах артыкула. У артыкуле, які прапануецца абмеркаваць, гэта інфармацыя была цалкам выдалена, пакінута толькі кароткае вызначэнне (два словы).

: Раздзел «Уласныя працы» быў выдалены цалкам (а мог быць перанесены, напрыклад, у раздзел «Спасылкі»).

: У раздзеле «Біяграфія» выдалена частка важнай інфармацыі пра асобу. У прыватнасці, выдалена інфармацыя пра арышт у 1989 годзе; пра тое, што арганізоўваў першыя ва Украіне пікеты; у якіх экспедыцыях працаваў; пра тое, што ў Львоўскай абласной радзе быў сакратаром пастаяннай дэпутацкай камісіі па пытаннях моладзі і спорту; па якой спецыяльнасці ў 1994 годзе скончыў Львоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Івана Франко; па якой спецыяльнасці скончыў аспірантуру ў 2001 годзе; пра тое, што ён быў намеснікам старшыні Львоўскай абласной рады; пра тое, што падчас аранжавай рэвалюцыі (падзеі лістапада — снежня 2004 года) быў камендантам Украінскага дома ў Кіеве, а таксама іншая інфармацыя. Пры гэтым ў артыкуле «[[:uk:Парубій Андрій Володимирович|Парубій Андрій Володимирович]]» ва Украінскай Вікіпедыі (бясспрэчна, там да гэтага артыкула надаецца значна больш увагі), гэта інфармацыя існуе.

: У артыкул «Андрэй Уладзіміравіч Парубій» была дададзена і новая інфармацыя, але яна шматкротна меньшая за тую, што была выдалена. Аднаўляць выдаленую інфармацыю, вычытваючы, што было выдалена і на што заменена, патрабуе шмат часу і высілкаў ад іншых удзельнікаў. Зроблены ўнёсак пагоршыў артыкул, таму было прынята рашэнне аб адкаце двух правак удзельніка.

: Удзельніку была дадзена парада больш акуратна рэдагаваць артыкулы. Свае выдаленні ўдзельнік абгрунтоўвае «выдаленем паўтораў» і тым, што пасля яго правак тэкст стаў «прыемным для чытання».

: Галоўная мэта Вікіпедыі — стварэнне якаснага энцыклапедычнага зместу, а не прыгожае афармленне.

: Удзельнік DenisBorum даволі часта практыкуе выдаленне інфармацыі ў артыкулах, абгрунтоўваючы «абнаўленнем звестак», «выдаленнем дубляў», «выдаленнем вады», «навядзеннем парадку ў артыкуле». Мае сэнс прагледзець іншыя артыкулы, дзе такім макарам было зроблена выдаленне інфармацыі. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:04, 9 лістапада 2025 (+03)
::У дачыненні да раздзела артыкула «Уласныя працы» ўдзельнік DobryBrat проста здзекуецца: першая «праца» – гэта проста кароткі артыкул ва ўкраінскай газеце на ўкраінскай мове 2013 года (кожны можа паглядзець і ацаніць «значэнне» гэтай «працы»); другая «праца» прызнана экстрэмісцкай у нашай краіне і доступ да гэтай старонкі заблакіраваны.
::Пра раздзел «Біяграфія». DobryBrat пералічвае менавіта нязначныя факты, гл. крыніцу тут: [https://www.rbc.ru/person/68b309b29a794784b703e240|РБК]
::І дарэчы, маю версію сапраўды прыемна чытаць. Ёсць такое паняцце, як «стыль». [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 17:40, 9 лістапада 2025 (+03)

== Абарона [[Максім Танк]] ==
{{закрыта}}
Статусны артыкул са школьнай праграмы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:31, 3 лістапада 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
{{Done}} [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:26, 3 лістапада 2025 (+03)

== Пагрозы ад JerzyKundrat ==
[[Вікіпедыя:Кандыдаты ў выдатныя спісы#Спіс жанчын-лаўрэатаў Нобелеўскай прэміі|Вось тут]] адбылася незразумелая сітуацыя, пасля якой я атрымаў ад удзельніка {{u|JerzyKundrat}} відавочную [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&amp;diff=prev&amp;oldid=5049906 пагрозу дэанамізацыяй з наступствам паглядзець які я «моцны»]. Такія паводзіны парушаюць [[ВП:НАПА]]. На маёй памяці гэта ўжо не першы раз, калі ўдзельнік востра рэагуе ў размовах, але вось такія пагрозы, здаецца, упершыню. Варта адрэагаваць. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:04, 26 кастрычніка 2025 (+03)
: У канфлікце ўдзельнічаюць мінімум два бакі. Важна прыйсці да разумення ўласных памылак у зносінах, старацца з павагай адносіцца адзін да аднаго, не абражаць суразмоўцу і не ігнараваць яго просьбы. Мы ўсе плывём у адной лодцы і жадаючых веславаць няшмат. {{u|JerzyKundrat}}, {{u|MocnyDuham}}, заклікаю вас да ўзаемнай павагі, не трэба пераходзіць на асобы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:41, 27 кастрычніка 2025 (+03)
:: Я не пераходзіў на асобы і тым больш не канфліктаваў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:06, 27 кастрычніка 2025 (+03)
::Гэта нейкія неадэкватныя паводзіны, што [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&amp;diff=prev&amp;oldid=5049583 першы флэйм-допіс], што [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&amp;diff=prev&amp;oldid=5049906 апошні]. Не бачу, якія два бакі тут ёсць і якія прэтэнзіі могуць быць да MocnyDuham. Remember [[ВП:СУ]]. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] &lt;sup&gt;[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]&lt;/sup&gt; 21:25, 27 кастрычніка 2025 (+03)
:::падтрымліваю, сітуацыя неадэкватная і тут не бачна віны @[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]]. Але заклікаю не рабіць паспешных высноў з улікам палітычнай кан’юнктуры. Калі сітуацыя будзе мець працяг, тут, відавочна, прыйдзецца ставіць блакіроўкі на ўл. запіс, на вялікі жаль... [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:06, 1 лістапада 2025 (+03)
:::: Спадзяюся, пад працягам не маецца на ўвазе, калі мяне ўсёж здэаноняць і спраўдзяць, які я там моцны. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:09, 1 лістапада 2025 (+03)
::::: [[Удзельнік:MocnyDuham]], не пайму дзеля чаго ты тут лямантуеш каторы дзень. Ад каго і што патрабуецца, каб ты супакоіўся? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:28, 1 лістапада 2025 (+03)
:::::: За парушэнне [[ВП:НАПА]] вас можна было б адразу заблакаваць і без абмеркаванняў. Я гэтага, вядома, не хачу. Я толькі не разумею, што я вам зрабіў, каб вы мне такое пісалі. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:42, 1 лістапада 2025 (+03)
::::::: Упісваеш мой нікнэйм, дзе папала, але я з гэтым змірыўся ўжо не першы дзень як. Чаго й табе жадаю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:23, 1 лістапада 2025 (+03)
::::::::пане @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], давайце без інсінуацый і па факце. Калі вы можаце лепш вытлумачыць сітуацыю, што сапраўды адбываецца, то шчыра просім. З боку выглядае як неабгрунтаваныя нападкі на ўдзельніка, без кантэксту. Толькі можна сказаць, што акрамя відавочных пагроз, таксама жываецца вельмі фамільярны, непаважлівы тон размовы. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:32, 2 лістапада 2025 (+03)
:::::::: Дзе і як я ўпісваю ваш нікнэйм? Вы, можа, скажыце, каб я гэтага больш не рабіў. Бо я вас зусім не разумею. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:57, 2 лістапада 2025 (+03)
: Напісанае вышэй дыпламатычна некаторыя не зразумелі, пішу прама. {{u|JerzyKundrat}}, {{u|MocnyDuham}}, тое, што паміж вамі адбывалася і адбываецца – гэта канфлікт. У ім удзельнічаюць абодва бакі. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], навошта Вы пісалі ў каментарах да заўваг &quot;Заўвагі: reply to JerzyKundrat&quot;? Гэта удзельнікам JerzyKundrat фактычна было расцэнена як пераход на асобы. Калі Вы гэтага дагэтуль не заўважаеце, то гэта або робіцца наўмысна, або з-за недахопу вопыту. У сваю чаргу, прашу Вас, [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], быць больш стрыманым у каментарах. Вы таксама пераходзіце на асобы. “Мы ўсе плывём у адной лодцы”. Тое, што ў канфлікце ўдзельнічаюць новы адміністратар і былы адміністратар – гэта на радасць праціўнікаў беларускай Вікіпедыі. {{u|JerzyKundrat}}, {{u|MocnyDuham}}, я паўторна заклікаю вас да ўзаемнай павагі і прашу спыніць канфлікт. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:13, 3 лістапада 2025 (+03)
::Пане @[[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], дзякуй, што ўдакладнілі. То бок прэтэнзія да аўтаматычна-згенераванага апісання праўкі пры напісанні каментарыя праз гаджэт? Якім чынам гэта можа апраўдваць паводзіны пана @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] я ўсё яшчэ не разумею. Мяркую, што пан @[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], як і я, як і многія іншыя не звярталі на такія дробязі ўвагі і толькі зараз штосьці пачало праясняцца. Пры ўсёй павазе, я не разумею рэакцыю пана @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] і падазраю, што тут можа быць нешта яшчэ, таму прашу даць дадатковы каментарый па сітуацыі, ад вас нармальнага тлумачэння сітуацыі так і не было. Хоць мы і знаходзімся ў інтэрнэце, і тут звычайна людзі не крыўдуюць на аўтаматычна-згенераваны тэкст, але ж да пагроз, асабліва ў сітуацыі палітычнага напружання, тут не звыкліся, гэта не ерунда. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:46, 3 лістапада 2025 (+03)
:: Мой каментар да праўкі згенераваны аўтаматычна, бо для дыялогаў у Вікіпедыі я ўжо шмат гадоў выкарыстоўваю [https://commons.wikimedia.org/wiki/User:Jack_who_built_the_house/Convenient_Discussions адмысловы гаджэт]. І кожная мая праўка змяшчая перасылку на гэты факт. Калі мы кажам пра [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&amp;diff=prev&amp;oldid=5049527 тое апісанне], якое стала магчымым трыгерам для ўдзельніка – слова &quot;заўвага&quot; з'яўляецца назвай раздзелу, дзе мы абмяркоўвалі артыкул, а не маёй заўвагай да ўдзельніка. Здаецца гэта зразумела, бо слова змяшчае спасылку, якая і вядзе на раздзел... Я заўсёды ставіўся з павагай да ўдзельніка і, вядома, тут не хацеў аніякіх канфліктаў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:01, 3 лістапада 2025 (+03)

== Адкаты Peisatai ==
{{закрыта}}
Адкаты, якія масава робіць [[Удзельнік:Peisatai]], як напр. [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9F%D1%96%D0%BD%D0%B0&amp;diff=5048879&amp;oldid=5035460 тут] — вандалізм. На заўвагі не рэагуе. Варта заблакаваць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:51, 23 кастрычніка 2025 (+03)

:вандалізм гэта ў іншага таварыша, чаму не рэагуем [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 20:53, 23 кастрычніка 2025 (+03)
:: сціранне запытаў крыніц — гэта вандалізм, а не наадварот. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:55, 23 кастрычніка 2025 (+03)
:::у чалавека бзік супраць балтаў, ён метадычна павыкрыўляў, паперапісваў тое, што мной напісана, гэта не вандалізм, не? праглядаць усе сотні, што псіх нарабіў? можа паспасылацца на шэраг смеццевых, або даўно абвергнутых, крыніцаў, і яны вартыя згадкі? тут сметніца хіба? [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 21:02, 23 кастрычніка 2025 (+03)
:::: [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], не трэба выдаляць са старонак інфармацыю, пацверджаную крыніцамі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:05, 23 кастрычніка 2025 (+03)
:''Усім прывітанне!''
:'''Перагібы''' відавочна з абодвух бакоў.
:Удзельнік Peisatai нярэдка балансуе '''на мяжы з Уласнымі Даследаваннямі'''. Удзельнік Warum нярэдка балансуе '''на мяжы з вандалізмам'''.
:&lt;u&gt;'''Прапановы'''&lt;/u&gt;:
:1) вызначыцца наконт, таго, '''калі тут УД, а калі не УД'''. Падтрымаю ўдзельніка Bot: калі ёсць канкрэтная спасылка на корань і на ўтваральнік пры ім, тады гэта не УД. Без доўгіх ланцужкоў &quot;лагічных сувязяў&quot;, але канкрэтная спасылка.
:2) Удзельніку Warum прапаную '''вярнуць '''усюды звандалізаваны ім тэкст, прычапіць да яго ўнізе знойдзеныя ім спасылкі, спрэчны тэкст вылучыць і ў каментарах ветліва '''прапанаваць змены''' да спрэчнага тэксту.
:3) Удзельніку Peisatai прапаную, потым, '''перагледзець '''заўвагі ўдзельніка Warum і або а) наступіць на горла ўласнай песні і '''прыбраць '''тое, што да ступені змяшэння нагадвае УД, або б) '''перафармуляваць''', каб выглядала больш-менш аб'ектыўна. І ўвогуле, занадта вузкія лінгвістычныя тонкасці спрасціць па магчымасці.
:4) Вызначыць '''тэрмін '''для абаіх удзельнікаў разабрацца з гэтым усім масівам - напрыклад, тыдзень, два, месяц. Канкрэтны тэрмін, каб не расцягвалася.
:5) Да часу вырашэння сітуацыі '''забараніць '''(вусна) абодвум удзельнікам '''правіць новыя артыкулы '''па назвах.
:6) Асобна трэба вырашыцца наконт згаданых удзельнікам Bot '''спрэчных спасылак''' тыпу Жучкевіча, Пракаповіча і г.д. Напрыклад, Пракаповіч, калі паглядзець яго старонку, - правінцыйны літаратар і географ, з вялікай доляй верагоднасці не разумее ў фінскіх мовах. А Жучкевіч, як слушна адзначана, хоць і са сферы акадэмічнай навукі, але пераважна (не заўсёды) прапаноўваў вытлумачэнні з галіны &quot;народнай этымалогіі&quot;. Прапаную, з мэтай захавання палітры меркаванняў, не прыбіраць, але рабіць нейкія нейтральныя, але ясныя пазнакі, тыпу &quot;пастаўскі літаратар і географ І. Пракаповіч&quot;.
:''З павагай,'' [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 12:11, 24 кастрычніка 2025 (+03)
:: &gt; ''Удзельніку Warum прапаную '''вярнуць '''усюды звандалізаваны ім тэкст, прычапіць да яго ўнізе знойдзеныя ім спасылкі, спрэчны тэкст вылучыць і ў каментарах ветліва '''прапанаваць змены''' да спрэчнага тэксту.''&lt;br&gt;Я шмат разоў бачыў праўкі Варума падчас догляду і не заўважыў там вандалізму. Ён выдаляў інфармацыю без крыніц і ўстаўляў адпаведны шаблон. Можаце паказаць прыклад вандалізму? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:15, 24 кастрычніка 2025 (+03)
:::Перш чым адказваць на пытанне 2, трэба калегіяльна вызначыцца з пытаннем 1, бо ад яго дастаткова залежыць і пытанне 2. Выкажыцеся вы, і няхай выкажуцца іншыя. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 12:18, 24 кастрычніка 2025 (+03)
:::: Мне, шчыра кажучы, вельмі цяжка зразумець, што ў гэтым пытанні з'яўляецца УД, бо я не разбіраюся ў тэмах. Дакладна павінны быць спасылкі на крыніцы. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 13:22, 24 кастрычніка 2025 (+03)
::::Найперш трэба вярнуцца да палітыкі невыдалення. Ёсць іншыя меркаванні -- дапаўняць. Не ўпэўнены, што тут ёсць нават самастойнае вылучэнне кораня і ўтваральніка, бо яны вылучаны даследчыкамі і на гэта ёсць спасылкі. У маі сам спасылаўся на &quot;[[:en:Wikipedia:No_original_research#Synthesis_of_published_material|Synthesis of published material]]&quot; (&quot;[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне#Спалучэнне апублікаванага матэрыялу для прасоўвання новай думкі|Спалучэнне апублікаванага матэрыялу для прасоўвання новай думкі]]&quot;), але якая новая думка тут прасоўваецца? Што Беларусь уся з запасам у зоне балцкай гідраніміі і кожная назва можа быць балцкай -- думка не новая і не спрэчная. Адкаты зробленыя Peisatai не адмяняў бы, а з дыфаў дадаў бы ўрыўкі ўнесеныя Için warum. На нейкія ўрыўкі паставіў бы запыты крыніц, як у Сермежы пра ранейшую даўжыню ракі (думаю, там можна знайсці спасылкі на ранейшыя карты). Жучкевіча нам не ўнікнуць, хоць бы мы і вырашылі яго неаўтарытэтнасць як лінгвіста, ён з кожнага праса будзе лезці. Як Вайтовіч у генеалогіі, назбіраў з дубу вецце, але папулярны і яго пхнуць як крыніцу раз за разам. У нас нават кробізы з крывічаў не выдалены, хаця ў гэтай лухты ад Ластоўскага няма ніякага грунту. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:39, 24 кастрычніка 2025 (+03)

[https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9D%D0%B0%D1%87%D0%B0_%28%D0%9B%D1%8F%D1%85%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%86%D0%BA%D1%96_%D1%80%D0%B0%D1%91%D0%BD%29&amp;diff=5048905&amp;oldid=4826334 Так] можа быць? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:10, 23 кастрычніка 2025 (+03)
: [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] заблававаны на тры дні. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:20, 23 кастрычніка 2025 (+03)

Не ўсё так адназначна. Напрыклад, у вось [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%B6&amp;diff=prev&amp;oldid=5048829 такіх выпадках]. Удзельнік [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] выдаліў вялікі кавалак і напісаў &quot;у Ванагаса, Покарнага і Скарджуса Сермеж адсутнічае&quot;, але там і не сцвярджалася, што ў іх Сермеж ёсць, там пра &quot;корань&quot; і &quot;пашыральнік&quot; было. Безкрынічны быў адзін абзац, але не мовазнаўчага характару, а гісторыка-геаграфічнага і на яго можна было проста паставіць запыт крыніцы. І такіх выпадкаў багата. То, можа, у такім выпадку гэта якраз адкат вандалізму, ну або выдаленага без разбору. І слушна заўважыў калега JerzyKundrat, чаму не можа быць дзве і тры версіі? То гэта тычыцца ўдзельніка Için warum таксама. У маі толькі сварыліся, а не выпрацоўвалі падыходы, як ставіцца да згадкі каранёў, пашыральнікаў і іншага такога ў артыкулах. Згадаць у артыкуле пра Сермеж, што ў літоўскай ёсць корань -серм- гэта арыгінальнае даследаванне пра Сермеж або проста інфармацыя? Таму спачатку пайшла чыстка ў адзін бок, потым пойдзе ў іншы, а затым і яшчэ куды. У тую ж Сермеж думку Пракаповіча можна было проста дадаць, нічога не выдаліўшы. Пра Жучкевіча і такіх паноў як Пракаповіч наогул ёсць пытанні, ці кваліфікаваныя яны як мовазнаўцы, бо іх версіі часта нагадваюць народную этымалогію. Калі ёсць сістэмная крытыка Жучкевіча, ці нешта іншае &quot;даўно абвергнутае&quot;, трэба гэта разгледзець і можа вырашыць не карыстацца гэтым у мовазнаўчых пытаннях. Географам -- геаграфічнае, краязнаўцам -- краязнаўчае, а лінгвістычнае ўсё ж лінгвістам. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 23:03, 23 кастрычніка 2025 (+03)
: Было б добра разабрацца ў аўтарытэтнасці крыніц з двух бакоў. Я дапушчаю выкарыстанне гэтых тэкстаў у этымалогіі, толькі калі ў іх відавочна атрыбутаваная сувязь паміж аб'ектам і назвамі. Арыгінальныя даследаванні недапушчальныя. Аднак для мяне гэтая тэма занадта далёкая і я не маю вольнага часу паглыбляцца ў літаратуру з двух бакоў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:53, 24 кастрычніка 2025 (+03)
::@[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] для мяне, шкада, таксама далёкая, толькі вельмі агульныя ўяўленні. Адносна Сермежы, што прыкладам вышэй, яна і праўда не згадваецца аўтарамі, якія пішуць пра корань і пашыральнік у літоўскай. Але гэта &quot;бяда&quot; такой літаратуры, поўнага спісу гідронімаў з пэўнымі фармантамі не дае ніхто, абмяжоўваюцца двума-пяццю прыкладамі, а далей &quot;і інш.&quot;. Жучкевіч шчодры быў, вытлумачыў усё да чаго рукі дацягнуліся, але яго кваліфікацыя на гэта вельмі сумнеўная. Атрымліваецца, цяпер ускосныя сведчанні прафесіяналаў падмяняюцца на простае сведчанне непрафесіяналаў, якія затое яўна згадалі. Да каго толькі не звяртаўся, каб знайсці экспертызу хоць бы агульную для нашай праблемы, але няма такіх спецыялістаў і тэма вельмі хісткая з навуковага пункту гледжання, усё толькі гіпатэтычнае з адноснай ступенню імавернасці. Як разумею, падыходы навукоўцаў у галіне такія, што ў зоне балцкай гідраніміі, усе гідронімы апрыёрна лічацца балцкімі, пакуль іншае не даведзена асобна. Мы ўжо маем прыклад такой падмены ў іншай беларускай вікіпедыі, дзе імёны, якія апрыёрна ў навуцы лічацца балцкімі, хоць часам і няма адзінага меркавання з якіх пэўна фармантаў складаюцца і што значаць, тлумачацца з адзінай крыніцы, дзе даецца альтэрнатыўнае меркаванне, як германскія. Тая крыніца па фармальных прыкметах для Вікіпедыі аўтарытэтная (значна болей за Жучкевіча), але ў навуцы лічыцца &quot;маргінальнай&quot; (у сэнсе, што на ўскрайку навуковага поля, не адпавядае навуковаму кансэнсусу, ніхто на яе сур'ёзна не спасылаецца, хіба ў аглядзе гісторыі навукі). Тое самае можа быць у нас, толькі з рэкамі. Напэўна, трэба рабіць як з імёнамі зроблена, напрыклад, у артыкуле [[Ягайла]], дзе даюцца меркаванні Юргевіча, Чаропкі, Урбана і Галяка таксама, хаця пэўнае значэнне імя Ягайла нават для літоўскіх спецыялістаў застаецца дыскусійным з часоў рэканструкцыі яго Бугой. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:46, 24 кастрычніка 2025 (+03)
:::Аб'яднаў версіі ў артыкуле [[Нача (прыток Бабра)]], напэўна, так рабіць трэба было адразу, замест выдалення і скарачэння. Яно тады можа і ўзяло б меней часу, цяпер возьме болей. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:31, 25 кастрычніка 2025 (+03)

: У сучаснай беларускай мове слова Сермеж мае корань &quot;Сермеж&quot;. Сцверджанне, што корань &quot;Сермеж&quot; утвораны ад кораня &quot;Серм&quot; і пашыральніка &quot;еж&quot; - гэта ўжо этымалогія, то бок гэта павінна быць яўна прапісана ў артыкуле ды павінна быць падмацавана аўтарытэтнымі крыніцамі. Пакуль жа мы маем, што ў артыкуле пра слова з адным коранем слова даецца этымалогія іншага кораня. Адпаведна я падтрымліваю Için warum, што падобную інфармацыю можна выдаляць з артыкула. Як альтэрнатыву хуткаму выдаленню звестак можна ўжываць прастаўленне шаблонаў, напрыклад Шаблон:Праверыць факты. Аднак нават калі ў першакрыніцы згадваецца корань самаго слова, але без згадкі пра канкрэтны аб'ект, то я б усё роўна асцерагалася б прапісваць такое напрамую ў артыкул, таму што і аднолькавыя альбо вельмі падобныя назвы могуць мець рознае паходжанне. Напрыклад, назва Ленін можа быць гістарычнай і быць утворанай ад жаночага імя, а можа быць назва Леніна ўтвораная ад мянушкі савецкага дзеяча. Альбо Дзяржынск і Дзяржынава - этымалагічна гэтыя назвы звязаныя, аднак адно з іх утворана ад прозвішча, якое ў сваю чаргу магчыма ўтворана ад назвы другога. То бок мне бліжэй пазіцыя, што ў артыкул варта дадаваць інфармацыю пра паходжанне назвы, толькі калі ў аўтарытэтнай крыніцы ёсць разбор назвы канкрэтна гэтага геаграфічнага аб'екта. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 00:21, 25 кастрычніка 2025 (+03)
::@[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] , адразу сам болей схіляўся да такой думкі. Але з погляду як гэта робіцца, што прасоўваецца фактычна народная этымалогія, ёсць сумненні што на праўдзе лепей. Сама Сермеж можа не згадвацца, але калі ў крыніцы вядзецца менавіта пра гідронімы і даецца шэраг аналогій з такім коранем, а Сермеж якраз у зоне дзе такая аналогія актуальная, што думаць у такім разе? У маі ўжо пісаў, калі ёсць тлумачэнне менавіта для вялікіх Дзвіны, Дняпра або Дуная, ці можна яго ўжываць для дзясяткаў іншых Дзвін, Дзвінас, Днепрыкаў, Дунаяў і Дунайцаў, ці гэта будзе ўласным даследаваннем? Або можна даць спасылку на ўмоўнага &quot;Пракаповіча&quot;, што малая Дзвіна ад &quot;дзівіцца&quot; і лічыць, што гэта крыніца і яна прыярытэтная? Па-мойму, адсылка да гіпатэтычнай прафесійнай аналогіі лепей за прыцягнутую за вушы сугучнасць, якая да гідраніміі ніякім бокам (як гэта з Начай, напрыклад). Гэта ж не тое, што наш ананімны валагодскі этымолаг прыцягвае &quot;аналогіі&quot; з мовы хантаў на ўласнае разуменне. Наконт Леніна ўсё ясна, да гэтага яскравым прыкладам кваліфікацыі Жучкевіча будзе Лунін, які ён выводзіць ад прозвішча Лунь, тым часам як Лунін толькі пазнейшае скажэнне Луліна. І даецца ж Жучкевіч як аўтарытэтная крыніца. Пры тым, пададзеная там Peisatai версія таксама прыцягнута за вушы, нават ускоснай згадкі пра яе нідзе няма, грунтавалася таксама на скажонай назве, таму выдаліць яе было слушна. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:13, 25 кастрычніка 2025 (+03)
::: @[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]], калі Пракаповіч і Жучкевіч не з'яўляюцца лінгвістамі і даюць аматарскія трактоўкі паходжання назваў, то можна альбо выдаляць іх версіі, як неаўтарытэтныя крыніцы, альбо асцярожна фармуліраваць спасылкі на іх на ўзор &quot;Географ Жучкевіч выказаў ідэю, што назва X, паходзіць ад Y, аднак яго працы былі абвергнуты Z, як не адпавядаючыя сучасным лінгвістычным уяўленням&quot;. У любым разе наколькі я разумею, то на дадзены момант ніхто і не адстойвае аўтарытэтнасць Жучкевіч і неабходнасць прапісвання яго версій у артыкулах. Мне падаецца нармальным, што паходжанне назвы нейкай ракі ці возера можа быць не даследавана прафесійнымі лінгвістамі, у такім разе я лічу, што лепей у артыкуле не падаваць наогул ніякай версіі аб паходжанні назвы ці падаваць толькі народна-этымалагічную, запісаную прафесійным фалькларыстам. Замена адных аматарскіх версій другімі ды яшчэ і з прастаўленнем пры гэтым спасылак на працы прафесійных лінгвістаў, мне не падаецца вырашэннем праблемы.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 13:07, 25 кастрычніка 2025 (+03)
[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] таксама зноў пачаў дадаваць у артыкулы пра людзей версіі пра паходжанне іх прозвішчаў, напрыклад [[Фёдар Міхайлавіч Дастаеўскі]], [[Сяргей Мікалаевіч Румас]], [[Валянцін Акудовіч]]. Прапаную версіі аб паходжанні прозвішчаў дадаваць у артыкулы аб прозвішчах ці ў артыкулы пра роды. У артыкулах жа пра людзей пра прозвішча распісваць толькі ў выпадках, калі сам чалавек ці яго бліжэйшыя продкі змянілі прозвішча.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 23:36, 23 кастрычніка 2025 (+03)

:І праўда, напэўна, для Дастаеўскага і іншых варта пісаць, што прозвішча адтапонімнае, а варыянты паходжання тамоніма ў артыкуле пра Дастоева толькі. Пра гэта мы пісалі і быццам вырашылі адносна этымалогіі ў гарадах, назвы якіх паходзяць ад гідронімаў, што пра паходжанне гідроніма пішам толькі ў артыкула пра яго. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:14, 24 кастрычніка 2025 (+03)

Вітаю! Сваю пазіцыю я патлумачыў яшчэ ў маі гэтага года на старонцы Запыты да адміністратараў. Удзельнік Peisatai зрабіў сотні правак, у якіх напісаў свае ўласныя фантазіі аб паходжанні тапонімаў і прозвішчаў, пры гэтым амаль усе ягоныя праўкі або не маюць крыніц, або гэтыя крыніцы сфальсіфікаваныя. Канкрэтныя прыклады я тады прывёў (прычым гэта была толькі частка з таго, што ён панапісваў), паўтарацца тут не буду, хто жадае, можа паглядзець. Правілы вікіпедыі не дазваляюць займацца ўласнымі даследваннямі і падлогам крыніц, атаксама абражаць іншых удзельнікаў. У іншых моўных раздзелах за падобную &quot;творчасць&quot; удзельнікаў блакуюць назаўсёды. Я ў маі на гэта звярнуў увагу супольнасці, аднак на жаль ніякіх практычных крокаў зроблена не было. Пасля гэтага, як мне тут і параілі, я стаў самастойна выпрауляць гэтыя УД. Ніякіх парушэнняў з майго боку няма, ніводнага правіла вікіпедыі я не парушыў. Я паставіў запыты крыніцы там, дзе крыніца адсутнічае, а таксама часткова выдаліў інфармацыю, калі ў паказанай крыніцы яна адсутнічае. У некаторых выпадках выправіў інфармацыю ў адпаведнасці з тым, што насамрэч напісана ў крыніцы. Зараз вышэй пішуць, што Жучкевіч, маўляў, не аўтарытэтная крыніца. Можа і так, а Peisatai з ягонымі фантазіямі - хіба гэта АК? Потым пішуць, быццам калі ёсць корань - гэта ўжо і не УД. А хто вырашыў дзе які корань? Я ўжо не кажу пра значэнне гэтага кораня. Вось напрыклад Peisatai са спасылкай на Тапарова напісаў, што ў назве Няміга корань nem і пашыральнік g, а па Тапарову атрымліваецца, што ў назве корань mig. У назве Обаль і падобных Peisatai піша пра корань ab &quot;рака&quot;, а ў Тапарова - абъл/объл &quot;яблыка&quot;. І гэтак далей. Потым, вышэй напісана, што ў літаратуры аўтары не даюць поўнага спісу назваў, а абмяжоўваюцца двума-пяццю. Аднак у таго ж Тапарова часта прыводзяцца даволі доўгія спісы назваў, у тым ліку і тых, што на тэрыторыі Беларусі. Навошта тады выдумляць яшчэ ад сябе? Тым больш, калі гаворка ідзе пра больш-менш значны, вядомы аб'ект (горад ці раку). Навукоўцы ж не дурні і умеюць карыстацца картамі, даведнікамі, працамі сваіх калег (Тапароў многія назвы Беларусі браў са слоўніка Жучкевіча). Калі пра дадзены вядомы аб'ект не напісана ў аўтара, можа ён і не лічыў магчымым падобнае яго тлумачэнне? Гэта вельмі тонкая тэма, якая дае вельмі шырокую прастору для асабістых трактаванняў. Таму ў правілах энцыклапедыі і гаворыцца, што кожнае сцверджанне павінна быць падмацаванае АК. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 11:45, 26 кастрычніка 2025 (+03)
: [[Удзельнік:Için warum]], дзякуй за рагорнутае меркаванне, у цэлым згаджаюся з вамі. Хацеў бы ўсё ж, каб мы не сыходзілі тут з таго, што ў Вікіпедыі ''кожнае сцверджанне павінна быць падмацаванае АК'', бо ёсць і шырока вядомыя факты, і відавочныя паралелі можна дапускаць, калі кансэнсус маецца. У нас ужо назапасілася шмат інфармацыі па гідраніміі/тапаніміцы, давайце супольна прывядзем яе калі не да дасканалага, то хоць бы да прмальнага стану. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:44, 26 кастрычніка 2025 (+03)
:Удзельнік Варум, як казаў удзельнік JerzyKundrat, '''кідайце прымяраць ролю паліцэйскага'''. Тут камандна ствараюць, і Ваш праведны гнеў выглядае дзіўна. Calm down, Вы як нацягнутая струна :) Чаму, дарэчы, Вам не падабаецца, што ўдзельнік Peisatai так адстойвае '''балцкія версіі'''? Вы прынцыпова супраць? Хацелася б разабрацца, чаму вы так гарачыцеся, перш чым прадметна пераходзіць да тэмы &quot;карані і ўтваральнікі&quot; :) Бо Вы накідваеце '''відавочна &quot;смеццевых&quot; спасылак''' (тыпу Пракаповіча), і складаецца ўражанне, што толькі каб замыліць тэму. Як любіць казаць руская прапаганда, &quot;не ўсё так адназначна&quot;. Хіба не так? Вы ж павінны разумець, што правінцыйны літаратар '''Пракаповіч '''- гэта не крыніца? Або што тлумачэнні '''Жучкевіча '''часта не вытрымліваюць крытыкі. Або што '''Рогалеў '''прыдумшчык яшчэ той? '''Патлумачце, калі ласка, што стаіць за Вашай актыўнасцю'''. Бо акрамя таго каб выпраўляць удзельніка Peisatai, Вы, здаецца, больш нічым у Вікіпедыі не займаецеся, а зарэгістраваліся тут, здаецца, толькі для гэтага. Або Вы проста каб усё было &quot;строга ў духу буквы закону&quot;? Праўда, незразумела пакуль што. (Паўтаруся, што, на маю думку, Вы '''балансуеце на мяжы з вандалізмам''', як удзельнік Peisatai балансуе на мяжы з Уласнымі даследаваннямі, і трэба гэтыя два палюсы ўрэшце '''ўзгадніць''' '''і прымірыць'''). [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 12:13, 26 кастрычніка 2025 (+03)
::Здаецца, я зразумела абгрунтаваў свае дзеянні. Справа не ў балцкіх версіях (ці нейкіх яшчэ), а ў тым, што па правілах праэкта артыкулы пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц, а не на падставе уласных &quot;адкрыццяў&quot; усіх жадаючых. Калі нехта хоча дадаць у артыкул, напрыклад, што назва Жлобін паходзіць ад літоўскага globti - калі ласка, хто ж супраць, толькі няхай ён знойдзе АК, дзе гэта чорным па беламу будзе напісана. Гэта не я так вырашыў, гэтага патрабуюць правілы вікіпедыі. А калі ён гэта піша і дае крыніцу, у якой насамрэч гэта было сказана не пра Жлобін, а пра нейкую рачулку ў Літве, то гэта ёсць уласнае даследванне і падлог крыніцы. Вось і усё. Меня проста здзівіла, што чалавек за некалькі гадоў столькі ўсяго панапісваў, дадаў горы інфармацыі, і ніхто нават не пацікавіўся, а ці праўда ўсё тое, што ён так упарта піша? Ніхто не знайшоў у інтэрнэце якую-небудзь з гэтых крыніц, не адкрыў яе і не паглядзеў, а што там на самой справе напісана? Хаця адзін ці два разы гэта было, у прыватнасці ў артыкуле пра Прыпяць. Аднак далей на жаль ніхто высновы з той гісторыі так і не зрабіў. Гэта вельмі небяспечны прэцэдэнт. Беларуская вікіпедыя не такая масавая, як напрыклад англійская ці руская, і тут знайшоўся толькі адзін такі Peisatai, а ўявіце сабе калі б іх было пяць, дзесяць, дваццаць, і яны таксама пачкамі пісалі б тут свае фантазіі? Энцыклапедыя пераўтварылася б у сметнік. Што ж датычыцца неаўтарытэтнасці Жучкевіча, Пракаповіча і Рогалева, то я дадаў тое, што змог знайсці (дарэчы, я яшчэ дадаваў Фасмера, Трубачова, Развадоўскага і іншых аўтараў). Калі яны не з'яўляюцца АК, можна і выдаліць, я не спрачаюся, аднак спачатку трэба выдаліць УД ўдзельніка Peisatai, бо гэта тым больш не АК. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 19:10, 26 кастрычніка 2025 (+03)
:: [[Удзельнік:Akijan|Akijan]], захоўвайце, калі ласка, ветлівасць у размовах. Пытанне не ў тым маюць нейкія тапонімы/гідронімы балцкае ці афраамерыканскае паходжанне. Асноўнае пытанне ў тым ці можна дадаваць у артыкулы аб тапонімах, гідронімах, прозвішчах, канкрэтных людзях інфармацыю аб этымалогіі кораня слова падобнага да назвы дадзенага аб'екта. А таксама дадаткова ўзнята пытанне, што рабіць, калі звесткі аб паходжанні назвы ёсць, але аўтарытэтнасць іх крыніцы пад сумневам: такую інфармацыю ў артыкул не дадаваць наогул ці дадаваць, але з тлумачэннем спрэчнасці трактоўкі.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 12:55, 26 кастрычніка 2025 (+03)
::: Спадарыня [[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]], датычна другой вашай рэплікі — відавочна ''дадаваць, але з тлумачэннем спрэчнасці трактоўкі''. Мы ж не маем патрэбы ў эканоміі паперы, працэсы і з'явы можам паказваць шырока і рознабакова. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:59, 26 кастрычніка 2025 (+03)
: {{u|Akijan}}, ці маеце вы дадатковыя ўліковыя запісы ў праэкце і чаму вырашылі напісаць у гэты раздзел з менавіта з новага? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:05, 26 кастрычніка 2025 (+03)
::Папрасілі ўключыцца з дыскусію. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 14:09, 26 кастрычніка 2025 (+03)
Peisatai пачаў дадаваць у артыкулы свае &quot;этымалогіі&quot; са спасылкай на нейкую кніжку А. Мікуса (&lt;nowiki&gt;[&lt;/nowiki&gt;''Неэтычная частка рэплікі была выдалена ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}}''&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt;). Зразумела, што гэта не аўтарытэтная крыніца (&quot;смеццевая крыніца&quot;, як ён сам тут выказваецца). [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 12:55, 27 кастрычніка 2025 (+03)

:[[Алесь Мікус|Мікус]] не горай за Жучкевіча або Пракаповіча, прынамсі, ведае літоўскую мову на высокім узроўні. Калі падсумоўваць. Застаецца пастанавіць, што сведчанні пра этымалогію ад неспецыялістаў не прымаем як крыніцы. Калі нехта вызначае паходжанне гідронімаў, то мае быць не проста лінгвістам-славістам, але і балтыстам, а калі і фінаўгрыстам. І практычна ўсё трэба будзе выдаліць. Таксама, што этымалогію для вялікай Дзвіны і іншага мы не прымаем для малых Дзвін і іншага, калі яны яўна асобна не названы ў крыніцы. Ніякія &quot;імёны рэк з -упа імаверна балцкага паходжання&quot;, як любяць мовазнаўцы, нам не прыдатныя. Што найболей непрыемна, калі і праўда сістэматычна пазначаліся крыніцы, дзе нічога з чаканага або хоць блізкага да яго не было. Адзінкавыя выпадкі можна зразумець, асабліва калі пасля пазначэння крыніцы было шмат правак. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:56, 27 кастрычніка 2025 (+03) 
::''Мікус не горай за Жучкевіча'' Жучкевіч прызнаны спецыяліст ў навуковым свеце, працаваў у БДУ, аўтар некалькіх кніг, артыкулаў у навуковых часопісах, на яго дагэтуль спасылаюцца іншыя навукоўцы. І не трэба яго папракаць тым, што ён географ, бо тапаніміка - гэта не толькі лінгвістыка, але і геаграфія, і гісторыя, і краязнаўства - усё разам. Сапраўднае тапанімічнае даследванне тады, калі даследчык даследуе канкрэтны аб'ект. Калі гэта горад, ён вывучае ягоную гісторыю, хто і калі яго заснаваў, калі гэта рака ці возера, вывучае іх геаграфічныя, гідралагічныя ўласцівасці - каб паспрабаваць зразумець, чым яны вылучаюцца, чаму людзі маглі іх так назваць. А не проста сядзіць сабе ў кабінеце і жангліруе словамі з розных моваў. Знасці падобныя словы можна, а вось ці будуць яны мець нейкае рэальнае дачыненне да дадзенага горада ці ракі? І Жучкевіч пры падрыхтоўцы свайго слоўніка карыстаўся працамі іншых вядомых навукоўцаў, у тым ліку і лінгвістаў: Фасмер, Тапароў, Буга, Развадоўскі, Машынскі, Лер-Сплавінскі і г. д. (спіс літаратуры ён прыводзіць). А Мікус хто такі? Якое дачыненне ён мае да навуковага света ўвогуле і да тапанімікі ў прыватнасці? І пры чым тут яго веданне літоўскай мовы? Яе ведаюць больш за 3 мільёны чалавек, гэта не значыць, што кожны з іх можа пісаць аб тапаніміцы Беларусі. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 11:11, 28 кастрычніка 2025 (+03)
:::@[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] на што толькі не спасылаюцца. Гэта можа быць апраўдана, калі транслюецца меркаванне аўтарытэтных мовазнаўцаў, а сам ты не маеш да іх доступу. Цяпер гэта ўсё даступна ў асноўным і пасрэднік не патрэбны. Што да ўласных распрацовак этымалогіі, не геаграфічная гэта справа, чалавек не падрыхтаваны для гэтага часта не бачыць відавочных рэчаў, які б ні быў паважаны і тытулаваны ў сваёй галіне. Вядома, географ можа мець дадаткова і такую кваліфікацыю, але пра Жучкевіча мы гэтага не ведаем. Наогул мы ж бачым яго версію ў &quot;Начы&quot; і такога шмат, сустракаў калі выводзіў свае этымалогіі ён з позніх, скажоных часамі назваў. Я ж і кажу, што ў плане этымалогіі яны роўныя, у Жучкевіча няма кваліфікацыя для яе, а Мікула &quot;вагі&quot; ў тым самым навуковым свеце, хоць кваліфікацыі яўна болей. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:30, 28 кастрычніка 2025 (+03)
::Заглянуў у артыкул пра [[Лужаснянка|Лужаснянку]] і [[Бабруйка]]. Я думаю, калі чляненне дастаткова відавочнае (і корань, і ўтваральнік вядомыя ў балцкіх назвах), то можна пакідаць, гэта не УД.
::У менш відавочных выпадках трэба прыбіраць.
::Другое. Калі прыводзяцца аналогіі і прыводзіцца спасылка, дзе яны прапісаныя, але там няма канкрэтна пра назву, да якой яны прыводзяцца, то гэта не падлог, а спасылка на аналогіі. Наколькі гэта УД, трэба глядзець у кожным канкрэтным выпадку.
::Трэцяе. Удзельнікам Warum і Peisatai трэба настойліва параіць прыйсці да супрацоўніцтва, калі ўжо абодва столькі сілаў кладуць на тапанімію. Пакінуць лаяць адзін аднаго і тым больш спрабаваць дэананімізаваць, у цяперашніх палітычных варунках.
::Прапаную на гэтым пакрысе гэтую дыскусію завяршаць. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 16:34, 27 кастрычніка 2025 (+03)
:::Для каго ''чляненне дастаткова відавочнае''? Асабіста для вас відавочнае адно, для другога - другое, для трэцяга - трэцяе. Адну й тую ж назву можна &quot;расчляніць&quot; па-рознаму, і вытлумачэнне гэтых часцін можа быць рознае, нават у адной мове (а тут і з мовамі магчымыя варыянты). Гэтым павінны займацца спецыялісты, а не аматары. І з аналогіямі - тое ж самае. Тое, што адна назва ёсць аналагам іншай назвы - гэта павінна быць напісана ў навуковых працах прызнаных спецыялістаў, а не самі ўдзельнікі праэкта будуць самастойна вырашаць, бо тады гэта будзе ўжо не энцыклапедыя, а паркан, на якім кожны піша ўсё што хоча. І з этымалогіяй прозвішчаў - тое ж самае. Уявіце сабе, нехта захоча напісаць, што аналагам назвы Мінск (Менск) з'яўляецца назва вострава Мэн, а аналагам назвы беларускага Брэста - назва французскага Брэста, бо яму гэта відавочна... І ўвогуле, чаму абавязкова ў кожным артыкуле пра нейкі населены пункт ці раку/возера, трэба абавязкова пісаць пра этымалагію назвы?! Калі пра нейкі дадзены аб'ект пакуль няма аўтарытатнай крыніцы на гэтую тэму, то можа будзе лепш увогуле нічога не пісаць, чым нешта там выдумляць ад сябе? Каму і навошта гэта трэба? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 11:20, 28 кастрычніка 2025 (+03)
:::Калегі, думаю, я '''паспяшаўся прыміраць удзельнікаў Peisatai i Warum'''. Калі апошні стаў завочна нападаць на Мікуса, мне стала пакрысе ўсё станавіцца на свае месцы.
::: &lt;nowiki&gt;[&lt;/nowiki&gt;''Неэтычная частка рэплікі была выдалена ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}}''&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt;.
:::Ва ўсякім разе, удзельнік Warum прарабіў тытанічную працу па перапрацоўцы артыкулаў удзельніка Peisatai, які відавочна даў маху і шмат дзе (не ўсюды) перагнуў. Калі Peisatai пад уплывам спасылак ад Warum праробіць '''работу над памылкамі''' ў артыкулах, то гэта будзе сапраўды выпадак, калі па-марксісцку з Тэзіса і Антытэзіса выйдзе не дрэнны Сінтэз.
:::Яшчэ хацелася б больш пачуць '''пра славяна-індыйскую гідранімію''' на быццам бы балцкай тэрыторыі, магчыма, трэба было б асобны артыкул пра гэта напісаць, няхай бы Warum хоць нешта сваё ўласнае напісаў. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 14:27, 28 кастрычніка 2025 (+03)
::::''няхай бы Warum хоць нешта сваё ўласнае напісаў'' Калі вы чакаеце ад мяне ўласных даследванняў у стыле Peisatai, то іх зразумела не будзе. Па-першае, гэта забараняюць правілы праэкта, а па-другое, навошта мне тут нешта выдумляць і пісаць горы нейкага флуда? У меня для гэтага няма ніякай матывацыі. А ў яго, відаць, ёсць. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 17:49, 28 кастрычніка 2025 (+03)
::::: Калі ласка, давайце больш канструктыўна. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:51, 28 кастрычніка 2025 (+03)
::::Ніякага дачынення ні да якога Дзермана я не маю. Доказы смешныя: за тэрмін, які больш за 5 месяцаў, вы знайшлі аж цэлых 3 супадзенні па часе)) І ўвогуле, не трэба пастаянна ўводзіць дыскусію ў бок. Спрэчка тут не пра балтаў, славян, індыйцаў, Мікуса, Дзермана  і г. д., а пра тое, ці можа ў энцыклапедыі чалавек пісаць свае ўласныя здагадкі і меркаванні? Правілы вікіпедыі гавораць, што не, артыкулы тут пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц. Калі вам так хочыцца балцкіх версій тапонімаў, то літаратуры на гэтую тэму хапае, той жа Тапароў пра гэта вельмі шмат напісаў. Дадавайце і ніхто супраць не будзе. Але Peisatai нават і балтыста Тапарова перакручвае, ставіць на яго спасылку, а піша нейкую адсябяціну, чаго ў Тапарова зусім няма (прыклады я прыводзіў яшчэ ў маі). [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 15:24, 28 кастрычніка 2025 (+03)
::::Ох ужо гэтыя дэаноны :( А якая розніца? Тут да крыніц фармальны падыход і суб'ектыўныя крытэрыі. Справа толькі як мы будзем рабіць, прымаць усе меркаванні з хоць якімі крыніцамі, тады пойдуць і Жучкевіч з іншымі, і Мікус. Або толькі выключна яўных тэматычных лінгвістаў, тады ні Жучкевіч, ні Мікус не пойдуць. Ачышчаем і жывём спакойна. Калі першы варыянт, паўтаруся, трэба вярнуцца і трымацца палітыкі невыдалення. Калі былі выпадкі ўяўнага ўжывання крыніц, так болей не рабіць ні пад якім соусам. Выпрацаваць нейтральныя формы, які будуць адпавядаць стану крыніц, напрыклад, &quot;у балцкіх гідронімах вылучаюць корань y-[зноска] і пашыральнік -x[зноска], але ці яны ў назве гэтай Yx яўна не адзначана&quot;. Спыніць канфрантацыю на балцка-славянскай этымалагічнай глебе, у асноўнай масе гэта пэўна ніколі не вызначаць, будуць толькі болей або меней кваліфікаваныя гіпотэзы. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:01, 28 кастрычніка 2025 (+03)
::::: Пане [[Удзельнік:M.L.Bot|Максіме]], канешне ж будзем ''прымаць усе меркаванні з хоць якімі крыніцамі''. Вікіпедыя для таго й прызначана, каб трансляваць веды з розных галін. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:16, 28 кастрычніка 2025 (+03)
::::::@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] , тэарэтычна правілы вымагаюць не хоць якіх, а аўтарытэтных крыніц. Але звычайна так катэгарычна пытанне паўстае ў спрэчных выпадках, што ў нас цяпер і ёсць. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 17:03, 28 кастрычніка 2025 (+03)
::::::: Маем звычай у БелВікі трактаваць аўтарытэтнасць крыніц таксама шырока, аж да навінных. Узнятая тут бура не нагода для фундаментальных змен. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:35, 28 кастрычніка 2025 (+03)
:::: {{u|Akijan}}, я выдаліў частку вашай рэплікі, якая была датычна вашых здагадак датычна асобы іншага ўдзельніка. Па-першае гэта парушае [[ВП:ЭП]], а дакладней парушае &quot;прадузятасць, навешванне «цэтлікаў» на апанентаў&quot;. Па-другое, у Вікіпедыі нельга займацца [[доксінг]]ам. Таксама чытайте [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikimedia_Foundation_statement_on_paid_editing_and_outing афіцыйную пазіцыю фонду Вікімедыя] датычна аутынгу іншых асоб. Я вас папярэджваю, што наступным разам за парушэнне [[ВП:ЭП]] ваш доступ да рэдагавання Вікіпедыі можа быць заблакаваны. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:47, 28 кастрычніка 2025 (+03)
::::Удзельнік МоцныБрат, патлумачце ласка, на падставе якіх фармальных правілаў Вікіпедыі Вы выдалілі частку майго паста, у якім я параўнаў час напісання ўдзельнікам Варум тут сваіх пастоў з &lt;nowiki&gt;[&lt;/nowiki&gt;''Неэтычная частка рэплікі была выдалена ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}}''&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt;.? Дэананімізацыя забароненая толькі калі гэта пагражае пераследам па палітычных, рэлігійных падставах, а Дзермана ў Беларусі ніхто пераследваць не будзе, бо ён на баку ўладаў. Калі ласка, дакладную спасылку на рэгуляцыю. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 15:47, 28 кастрычніка 2025 (+03)
::::: Звярніце ўвагу на [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#c-MocnyDuham-20251028124700-Akijan-20251028112700|гэты]] і [[Размовы з удзельнікам:Akijan#c-MocnyDuham-20251028125100-Папярэджанне|гэты]] каментар. І я зноў выдаліў вашу рэпліку з магчымым дэанонам па гэтых прычынах. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:01, 28 кастрычніка 2025 (+03)
::::::Добра, прачытаў, пагаджуся, быў раманаў. Але ж паведаміць зацікаўленым асобам, думаю, правілы Вікіпедыі не забараняюць. Бо калі ўдумацца, гэта з глузду з'ехаць што робіцца. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 16:05, 28 кастрычніка 2025 (+03)
::::::: Вы не ведаеце, ці з'яўляецца ўдзельнік той асобай, пра якую кажаце. А калі ён ніяк з ёй не звязаны? Зараз вы ствараеце ціск на ўдзельніка тым, што камусьці пра яго штосьці скажаце. Ваша пагроза &quot;паведаміць зацікаўленым асобам&quot; парушае [[ВП:НАПА]]. Калі ласка, не пагражайце тут нікому. [[ВП:СУ|Зыходзьце з сумленнасці ўдзельнікаў]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:17, 28 кастрычніка 2025 (+03)
::::::::Думаю, тады Вам варта з такой жа строгасцю адрэагаваць на спробу дэанону вышэй з боку ўдзельніка Варум (&quot;падазраю, што гэта ён сам і ёсць&quot;) і прывесці да балансу.
::::::::Карацей, спадзяюся, нехта ўсё ж возьмецца выпраўляць тое, што тут з ідэалагічных прычын творыць апазнаны ўдзельнік Варум. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 16:58, 28 кастрычніка 2025 (+03)
::::::::: Тое самае тычыцца і {{u|Için warum}}, канешне. Не бачыў яго рэпліку. Калі ласка, спыніцеся і пачніце камунікацыю згодна з [[ВП:ВЕТ]]. Галоўнае прыйсці да кансэнсусу і пачаць дапаўняць Вікіпедыю. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:02, 28 кастрычніка 2025 (+03)
:::::::::: Па-мойму, кансэнсус тут можа быць толькі адзін - выконваць правілы вікіпедыі, там усё прапісана, а не вынаходзіць тут веласіпед. Мне цяжка ўявіць падобную дыскусію ў нейкім іншым моўным раздзеле, напрыклад, у англійскім ці рускім. Дарэчы, Peisatai спрабаваў пісаць свае ўласныя даследванні і ў рускай ВП, аднак відаць не атрымалася, тады ён цалкам пераключыўся на беларускую, і тут, як гаворыцца, &quot;пракаціла&quot;. На жаль. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 17:41, 28 кастрычніка 2025 (+03)
::::::::::: У іншых моўных раздзелах смецця больш, чым у БелВікі. Не буду тут прыводзіць доказы з уласных даследаванняў на гэты конт. Таксама нагадаю, што Вікіпедыя не мае цвёрдых правілаў, акрамя [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|пяці агульных прынцыпаў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:46, 28 кастрычніка 2025 (+03)
::::::::::Чаму Вы не выдалілі ў згаданай рэпліцы спробу дэанону? [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 12:22, 30 кастрычніка 2025 (+03)
:::::::::::@[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], калі ласка, дазачысціце тое, што можа быць дэанонам, можа, і версіі нейкія можна закрыць для прагляду правамі адміна. Дзякуй. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:12, 3 лістапада 2025 (+03)
:::::::::::: Выдаліў! Зараз паспрабую закрыць версіі [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:06, 3 лістапада 2025 (+03)
:::::::::::: Здаецца ўсё прыбраў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:09, 3 лістапада 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Праект рашэння ===
{{закрыта}}
Не хочацца, каб тэма заставалася адкрытай, таму я падрыхтаваў праект рашэння. Калі ён не сустрэне вострай крытыкі, то набудзе моц праз тыдзень. Вітаю дапрацоўку з боку дасведчаных удзельнікаў.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Звесткі аб этымалогіі дапускаюцца толькі пры наяўнасці надзейных крыніц. Неправяраемыя крыніцамі сцвярджэнні выключаюцца і не павінны размяшчацца ў асноўнай прасторы Вікіпедыі (гл. [[ВП:ПРАВ]]). Фармулёўкі ў пытаннях этымалогіі ў «спрэчных артыкулах» павінны быць прыведзены з відавочнай атрыбуцыяй у тэксце: «па меркаванню X», «згодна з Y», і з дакладнай бібліяграфічнай спасылкай. Указваць паходжанне канкрэтнага тапоніма ці гідроніма варта толькі тады, калі крыніца прама разбірае менавіта гэты аб’ект. Перанос агульных мадэляў «корань/фармант» на назвы, не згаданыя ў аўтара, разглядаецца як ўласнае даследаванне і не дапускаецца. Самастойнае «расчляненне» назваў на карані і суфіксы і высновы на гэтай аснове без прамой падтрымкі профільнай літаратуры таксама недапушчальныя (гл. [[ВП:НУДА]]).&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Дапускаецца прывядзенне розных версій паходжання, у тым ліку балтыйскіх, славянскіх і іншых, але кожная толькі са спасылкай на надзейную крыніцу, з карэктнай атрыбуцыяй аўтара і ўзважанай падачай без катэгарычнасці там, дзе ў літаратуры няма кансэнсусу. Прыярытэт аддаецца профільным лінгвістам і выданням, якія рэцэнзуюцца. Папулярызатарскія і краязнаўчыя артыкулы магчымы толькі з відавочнай маркіроўкай іх статусу і без пераацэнкі іх вагі ў параўнанні да профільнай літаратуры.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Нагадваю аб недапушчальнасці войн правак. Персанальныя выпады і любыя спробы дэананімізацыі будуць выдаляцца. Пры паўтарэнні магчымы блакіроўкі. Па спрэчных пытаннях прашу адкрываць тэму на старонцы абмеркавання артыкула і весці дыялог там.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Абмеркаванне носіць метадалагічны характар, гаворка пра правяральнасць і спосаб падачы, а не пра супрацьстаянне балтыйскіх і славянскіх трактовак. Праект адкрыты для розных навуковых версій пры ўмове акуратнай атрыбуцыі, надзейных крыніц і захавання этыкі зносін. Дзякуй усім удзельнікам за ўклад і канструктыў. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:20, 15 лістапада 2025 (+03)
: Усё ідзе сваім чарадом, [[Удзельнік:MocnyDuham]] не выдумвай усялякія бздуры. Гэта была ''вострая крытыка'', калі ты не зразумеў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:35, 15 лістапада 2025 (+03)
:: &quot;Сваім чарадом&quot; усё ідзе з мая. За гэты час ужо былі блакіроўкі і некалькі вялікіх амберкаванняў. Трэба было ўжо нешта прыдумаць, каб удзельнікі маглі мець магчымасць разам правіць Вікі без сварак. На гэта быў выказаны кансэнсус вышэй. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:53, 15 лістапада 2025 (+03)
::: Сам па сваіх правілах і жыві. [[Вікіпедыя:Кансэнсус]] ''звычайна дасягаецца натуральным шляхам — пасля таго як адзін з удзельнікаў уносіць праўку ці дадатак на якой-небудзь са старонак Вікіпедыі, усе, хто ўбачаць гэту змену, могуць на яе адрэагаваць, змяніўшы ці адмяніўшы яе, або пакінуць яе ў сіле''. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:59, 15 лістапада 2025 (+03)
::::Пане @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], давайце нейк сур’ёзней. Правілы і парады адносна паводзін і культуры размоў у Вікіпедыі вы ведаеце. Намагайцеся, калі ласка, не даводзіць да абсурду. Пан @[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] паспрабаваў сфармуляваць кансэнсус, каб улагодзіць канфлікт, які цягнецца даўно. У вашых жа каментарыях я бачу спробы накаліць асабісты канфлікт, каб усе ўдзельнікі гэта незразумела што чыталі... Давайце, калі ласка, па справе. Таксама было б нядрэнна вам адрэагаваць у абмеркаванні вышэй пра вашыя нападкі (як мне гэта бачыцца з таго кантэксту, які я маю) на ўдзельніка. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:15, 15 лістапада 2025 (+03)
::::Пры ўсёй павазе: ''кансэнсус '''звычайна''' дасягаецца натуральным шляхам''. Па гары тэксту вышэй відаць, што кансэнсусам і не пахне ўжо даволі даўно. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:04, 16 лістапада 2025 (+03)
: @[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] і @[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], што думаеце? Гэты праект з большага тычыцца вашай работы. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 02:14, 18 лістапада 2025 (+03)
::Як паказала практыка, удзельніку @Peisatai абыякава. 
::Гісторыя: 
::Адносна нядаўна распачалася вайна правак за артыкул [[Вольберавічы]] і [[Янкі]]. З майго боку былі агучаны заўвагі адносна фармуліроўкі тэкстаў і патрабаванне ў пашырэнні крыніц (бо праўкі Peisatai выглядаюць як уласныя даследаванні, пры ўмове, што Peisatai ведае даследчыкаў, на якіх і грунтуецца яго меркаванне, але не запісвае іх ў раздзел Літаратура (артыкулаў).
::Паходжанне назвы Янкі таксама выклікае сумнеў (балцкая версія): аўтар грунтуецца толькі на антрапанімічных версіях паходжання назвы (у свой час я займаўся гэтым артыкулам і дакладна ведаю што тапонім - славянскі, бо паселішча заснавана ўжо пасля асваення славянамі гэтай тэрыторыі). Чаму так напружвае падобная дзейнасць @Peisatai: аўтар не ідзе на кантакт (яго меркаванні грунтуюцца пераважна на лінгвістычным аналізе тапонімаў, ігнаруючы гістарычны кантэкст). Разам з тым, Peisatai не імкнецца пісаць больш дакладна пра сувязь паміж назвай паселішча і версіяй. 
::Дайшло да смешнага: як ініцыятары размовы пры &quot;Размовах&quot; артыкула [[Вольберавічы]], я напісаў што праз падобнае, буду вымушаны звяртацца да адміністрацыі, што і раблю зараз. 
::Калі ласка, прашу звярнуць увагу на гэта спрэчнае пытанне. Вышэй, у гэтай размове, ужо былі распісаны прыклады таго, як павінны быць распісаны падобныя артыкулы. Нібы падобныя абмеркаванні для Peisatai - пусты гук. [[Удзельнік:MoniczFrancisak|MoniczFrancisak]] ([[Размовы з удзельнікам:MoniczFrancisak|размовы]]) 09:54, 9 мая 2026 (+03)
:::Дайшло да смешнага: неяк так атрымалася, што пад час абмеркавання мой асноўны IP - заблакаваны) Гэта пытанне ўжо ў стадыі вырашэння, але здзівіла падобнае супадзенне. Калі ўсё ж такі гэта не супадзенне, то мы маем справу з нейкімі хм ...цікавымі варыянтамі вырашэння такіх пытанняў шляхам кляўз адміністратарам Вікі іншамоўных раздзелаў. [[Удзельнік:MoniczFrancisak|MoniczFrancisak]] ([[Размовы з удзельнікам:MoniczFrancisak|размовы]]) 10:23, 9 мая 2026 (+03)
17:59, 15 лістапада 2025 (+03)
::::: Нармальна ўсё, кансэнсуса дасягаем не тут, а ў працэсе рэдактарскай працы. Гэта гара тэксту ні аб чым і ні да чаго. [[Удзельнік:IshaBarnes]], давайце лепш будзем артыкулы правіць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:32, 16 лістапада 2025 (+03)
:::::: А хто супраць? Я толькі за. Але калі ўжо вынесена гэтая вайна на агульнае абмеркаванне, то трэба неяк вырашаць. Адміны на тое і адміны, каб такімі праблемамі займацца. -- [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:57, 16 лістапада 2025 (+03)
::::::: Вайна скончана, прававеды толькі ніяк не супакояцца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 02:00, 16 лістапада 2025 (+03)
:::::::: {{u|JerzyKundrat}}, прыпыніце тролінг і выконвайце [[ВП:ЭП]]. Грубы стыль зносін з навешваннем цэтлікаў на ўдзельнікаў ніхто доўга цярпець не будзе. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:33, 16 лістапада 2025 (+03)
::::: Сур'ёзней ужо няма куды — не выдумвайце дурасцей. Вікіпедыя не мае цвёрдых правілаў акрамя [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|пяці агульных прынцыпаў]]. Кансэнэнсус дасягаецца натуральным чынам. Лепш бы кантэнту ў БелВікі дадалі, чым праўнікаў з сябе строіць. — --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:24, 15 лістапада 2025 (+03)
:::::: Адным з галоўных прынцыпаў вікіпедыі з'яўляецца тое, што артыкулы пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц, а не на падставе ўласных меркаванняў усіх жадаючых. Бо тады гэта будзе ўжо не энцыклапедыя, а сметнік. Калі хтосьці хоча прасоўваць нейкія свае ўласныя ідэі, то для гэтага існуюць іншыя пляцоўкі (блогі, форумы і г. д.). Энцыклапедыя не для гэтага.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 19:57, 18 лістапада 2025 (+03)
:выглядае лагічна, як і мае быць. Можа не заўсёды будзем прыдзірацца да якасці крыніц, але вядома, што ў розных крыніц розная вага. Калі што, можна ўжо абмяркоўваць удакладненні да правіл аўтарытэтнасці крыніц [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:58, 15 лістапада 2025 (+03)
:: на хвіга стока букф, не пайму. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:01, 15 лістапада 2025 (+03)
:Прапанова вырашэння спрэчкі слушная. Аднак не зразумела, чым павінна стаць гэтая прапанова. Застанецца каментаром на старонцы запытаў да адмінаў? У такім выпадку наўрад ці яна будзе мець нейкую сур'ёзную моц. Трэба было б аформіць як [[Вікіпедыя:Правілы#Прызначэнне|рэкамендацыю]] прынамсі. І ў такім выпадку, было б лепей, каб гэтае абмеркаванне вялося шырэй - не толькі на старонцы запытаў да адмінаў, але і на форуме, напрыклад, ці нейкім іншым чынам пашырыць праект. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:20, 16 лістапада 2025 (+03)
: Дзякую, Спадар [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], за прапанаванае рашэнне. З майго боку будуць наступныя заўвагі:
:: 1) Я прапаную перафармуляваць сказ &quot;Самастойнае «расчляненне» назваў на карані і суфіксы і высновы на гэтай аснове без прамой падтрымкі профільнай літаратуры таксама недапушчальныя&quot;. Падзел слова на корань і суфікс - гэта тое, што вывучаецца ў школе і што з'яўляецца ўсё ж такі базавымі ведамі. Калі раптам у артыкуле спатрэбіцца прапісаць, які ў слове суфікс, то я нават не ўпэўнена, што на такое наогул патрэбны хоць нейкія крыніцы. А вось падзел кораня слова на часткі - гэта ўжо этымалогія і тут я цалкам згодная ў неабходнасці спасылак на профільную літаратуру.
:: 2) Прапаную таксама дадаць рашэнне наконт магчымасці ці не магчымасці прапісваць у артыкулах аб адных аб'ектах інфармацыю аб паходжанні назваў іншых аб'ектаў. Напрыклад, у артыкулах аб гарадах інфармацыю аб паходжанні назваў рэк, у артыкулах ад адных рэках інфармацыю аб паходжанні назваў іншых рэк, у артыкулах аб людзях інфармацыю аб паходжанні прозвішчаў.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 02:03, 16 лістапада 2025 (+03)
::: [[Удзельнік:Hanylka]], давайце ва не будзеце навязваць іншым, пра што пісаць, а пра што не. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 02:06, 16 лістапада 2025 (+03)

Рэальным кейсам зараз ёсць напр. артыкул [[Мёры]], гл. [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9C%D1%91%D1%80%D1%8B&amp;action=history вайну правак]. Калі знойдуцца адміны, ласкава запрашаю! --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:13, 17 лістапада 2025 (+03)

Асабіста я цалкам згодны з праектам рашэння ад MocnyDuham. Ён усё слушна растлумачыў, аргументаваў згодна з правіламі вікіпедыі. Запярэчыць ці нешта дадаць мне няма чаго. Усё правільна. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 18:51, 18 лістапада 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік===
З улікам таго, што канфлікт у гэтай тэматыцы [[Адмысловае:GoToComment/c-Maksim_L.-20250515060700-Удзельнік_Peisatai|цягнецца ўжо амаль год]], настаў час падвесці вынік, які мог бы накіроўваць удзельнікаў у далейшай працы. Гэта не асобны рэгламент і не новае правіла, а падсумаванне таго, як ужо функцыянуе наш праект у межах існых правіл.&lt;br&gt; &lt;br/&gt;Найперш прашу ўдзельнікаў звярнуць увагу на тое, што Вікіпедыя грунтуецца на некалькіх асноўных прынцыпах і правілах, у тым ліку [[ВП:ПРАВ]], [[ВП:НУДА]] і [[ВП:АК]]. З іх вынікае, што падставай для ўключэння інфармацыі ў Вікіпедыю з’яўляецца яе правяральнасць. Гэта азначае, што чытач павінен мець магчымасць пераканацца, што прадстаўлены ў Вікіпедыі матэрыял ужо быў апублікаваны ў іншых крыніцах.&lt;br&gt; &lt;br/&gt;Пажадана, каб гэтыя крыніцы былі як мага больш аўтарытэтнымі. Умоўная іерархія крыніц рухаецца ад рэцэнзаваных навуковых публікацый і профільных даследаванняў да менш спецыялізаваных выданняў, у тым ліку СМІ. Асабліва важна, што крыніцы, якія прайшлі навуковую рэцэнзію або другасны і трацічны аналіз, звычайна маюць большую вагу, чым першасныя крыніцы, дзе інфармацыя можа падавацца без аналізу, інтэрпрэтацыі і экспертнай ацэнкі.&lt;br&gt; &lt;br/&gt;Не менш важна, што Вікіпедыя не з’яўляецца месцам для неапублікаваных фактаў, аргументаў, канцэпцый, сцверджанняў або тэорый. Гэта таксама датычыцца неапублікаванага аналізу або сінтэзу апублікаваных матэрыялаў, калі такі сінтэз вядзе да з’яўлення новых пунктаў гледжання. Гэта рэгулюецца правілам [[ВП:НУДА]].&lt;br&gt; &lt;br/&gt;'''Пра праблему, якая ўзнікла'''&lt;br&gt; &lt;br/&gt;У межах гэтага канфлікту праект сутыкнуўся з праблемай у вельмі складанай тэме этымалогіі. Частка інфармацыі ў артыкулах падавалася [[Адмысловае:GoToComment/c-Maksim_L.-20250515060700-Удзельнік_Peisatai|або без крыніц, або са спасылкамі на крыніцы, у якіх адпаведнае сцверджанне фактычна не пацвярджалася]]. У [[Адмысловае:GoToComment/c-MoniczFrancisak-20260507112900-Тапаніміка_(раздзел_Назва)|іншых выпадках]] выкарыстоўваліся першасныя крыніцы — метрычныя кнігі, перапісы, спісы рэк, карты, актавыя дакументы, якія утрымлівалі назву аб’екта, але не змяшчалі яе этымалагічнага аналізу.&lt;br&gt; &lt;br/&gt;Такая праца з інфармацыяй прыводзіць да канфліктаў, таму ёсць патрэба яшчэ раз зафіксаваць асноўныя прынцыпы працы з этымалагічнымі звесткамі.&lt;br&gt; &lt;br/&gt;Звесткі пра паходжанне тапонімаў, гідронімаў, айконімаў, антрапонімаў і прозвішчаў могуць размяшчацца ў артыкулах толькі пры наяўнасці надзейных крыніц. У пытаннях этымалогіі асаблівую вагу маюць профільныя лінгвістычныя, анамастычныя, тапанімічныя і гідранімічныя даследаванні.&lt;br&gt; &lt;br/&gt;Неправяральныя сцверджанні, уласныя высновы ўдзельнікаў, самастойныя рэканструкцыі і спалучэнне розных крыніц для атрымання новай этымалагічнай высновы не дапускаюцца ў асноўнай прасторы Вікіпедыі.&lt;br&gt; &lt;br/&gt;Паходжанне канкрэтнага тапоніма, гідроніма, назвы паселішча або прозвішча варта падаваць толькі тады, калі крыніца прама разбірае менавіта гэты аб’ект або менавіта гэтае прозвішча ці імя ў адпаведным кантэксце. Калі ў крыніцы разбіраецца іншы гідронім, іншы тапонім, іншае прозвішча, агульны корань, фармант, суфікс або моўная мадэль, гэта не дае падставы самастойна пераносіць такую этымалогію на назву, якая ў крыніцы не разглядаецца.&lt;br&gt; &lt;br/&gt;Самастойнае вылучэнне ў назве кораня, асновы, суфікса або фарманта з наступнай этымалагічнай высновай, самастойнае параўнанне назвы з літоўскімі, латышскімі, славянскімі, германскімі або іншымі словамі, прозвішчамі, тапонімамі ці гідронімамі, выснова пра балцкае, славянскае, германскае або іншае паходжанне назвы толькі на падставе сугучнасці, а таксама выкарыстанне крыніцы, у якой разглядаецца адзін аб’ект, як пацвярджэнне этымалогіі іншага аб’екта — усё гэта з’яўляецца ўласным даследаваннем і супярэчыць [[ВП:НУДА]].&lt;br&gt; &lt;br/&gt;Не дазваляецца рабіць спасылку на крыніцу такім чынам, каб у чытача стваралася ўражанне, нібыта ў ёй пацвярджаецца этымалогія канкрэтнай назвы, калі ў рэчаіснасці гэтая назва там не разбіраецца. Такая практыка супярэчыць [[ВП:ПРАВ]].&lt;br&gt; &lt;br/&gt;Метрычныя кнігі, перапісы, спісы рэк, карты, актавыя дакументы і падобныя матэрыялы могуць выкарыстоўвацца для пацвярджэння факту існавання назвы, прозвішча, формы запісу або гістарычнай фіксацыі. Аднак такія крыніцы не могуць выкарыстоўвацца як доказ паходжання назвы, калі самі яны не змяшчаюць этымалагічнага аналізу. Напрыклад, фіксацыя прозвішча ў метрычнай кнізе не з’яўляецца доказам таго, што назва паселішча паходзіць ад гэтага прозвішча або звязаная з ім.&lt;br&gt; &lt;br/&gt;У артыкулах пра населеныя пункты трэба пазбягаць шырокіх этымалагічных разважанняў пра іншыя аб’екты — рэкі, азёры, прозвішчы, асабовыя імёны або іншыя тапонімы, — калі крыніца не звязвае іх непасрэдна з назвай дадзенага населенага пункта. Калі назва паселішча паходзіць ад назвы ракі, возера, прозвішча або асабовага імя, у артыкуле пра паселішча можна пазначыць гэты факт толькі пры наяўнасці крыніцы.&lt;br&gt; &lt;br/&gt;Калі ў надзейных крыніцах існуюць розныя версіі паходжання назвы, у артыкуле могуць быць пададзены некалькі версій. Яны павінны быць атрыбутаваныя: «паводле X», «на думку Y», «Z выводзіў назву ад…». Пры адсутнасці навуковага кансэнсусу фармулёўкі павінны быць асцярожнымі і не катэгарычнымі. Нельга падаваць адну версію як усталяваны факт, калі ў літаратуры яна з’яўляецца толькі гіпотэзай. Краязнаўчыя, папулярызатарскія і непрофільныя крыніцы могуць згадвацца толькі з пазначэннем іх статусу і без пераацэнкі іх вагі ў параўнанні з профільнай лінгвістычнай літаратурай.&lt;br&gt; &lt;br/&gt;'''Абмежаванне для ўдзельніка Peisatai'''&lt;br&gt; &lt;br/&gt;Асобна прашу ўдзельніка {{u|Peisatai}} звярнуць увагу на выкладзенае вышэй. З улікам працяглага канфлікту і шматлікіх заўваг адносна ўласных даследаванняў, удзельніку Peisatai забараняецца дадаваць у асноўную прастору Вікіпедыі новыя этымалагічныя версіі тапонімаў, гідронімаў, назваў паселішчаў, прозвішчаў і асабовых імён, '''калі крыніца не разбірае непасрэдна адпаведны аб’ект'''.&lt;br&gt; &lt;br/&gt;У прыватнасці, не варта самастойна выводзіць назвы з літоўскіх, латышскіх, славянскіх, германскіх або іншых слоў; падаваць сугучныя прозвішчы, гідронімы або тапонімы як «паралелі» да назвы артыкула без прамой крыніцы; выкарыстоўваць першасныя крыніцы як доказ этымалогіі; вяртаць у артыкулы раней аспрэчаныя этымалагічныя фрагменты без папярэдняга абмеркавання.&lt;br&gt; &lt;br/&gt;Калі будзе выяўлена парушэнне гэтага абмежавання, адпаведныя праўкі могуць быць адкачаны. Пры паўторных парушэннях могуць ужывацца адміністрацыйныя меры, у тым ліку блакіроўка.&lt;br&gt; &lt;br/&gt;'''Парадак вырашэння новых спрэчак'''&lt;br&gt; &lt;br/&gt;Гэты фрагмент датычыцца ўсіх удзельнікаў і мае рэкамендацыйны характар. Яго мэта гэта знізіць імавернасць новых канфліктных сітуацый.&lt;br&gt; &lt;br/&gt;Выдаленне або выпраўленне спрэчных этымалагічных фрагментаў павінна рабіцца з кароткім і нейтральным тлумачэннем, напрыклад: «крыніца не разбірае гэты аб’ект», «няма пацвярджэння ў крыніцы», «уласнае даследаванне», «першасная крыніца не пацвярджае этымалогію». Пазбягайце адкату інфармацыі без каментароў, таму што гэта можа выглядаць як вандалізм. &lt;br&gt; &lt;br/&gt;Пры масавым выдаленні пажадана пакідаць паведамленне на старонцы размоў адпаведнага артыкула або ў агульным абмеркаванні, каб пазбегнуць новай вайны правак. Калі фрагмент мае крыніцу, але крыніца сумнеўная або непрофільная, пажадана не пераходзіць да вайны правак, а вынесці пытанне на абмеркаванне. Пры стварэнні тэмы на старонцы размоў лепш пазначаць удзельніка, які ўнёс спрэчную інфармацыю.&lt;br&gt; &lt;br/&gt;'''Пра этычную камунікацыю'''&lt;br&gt; &lt;br/&gt;Асобна нагадваю пра неабходнасць захавання [[ВП:ЭП]]. Усім удзельнікам канфлікту трэба прытрымлівацца ветлівасці і этычных нормаў.&lt;br&gt; &lt;br/&gt;У Вікіпедыі недапушчальныя асабістыя выпады, абразы, ярлыкі кшталту «балтафоб», «жмудаед», «фантазёр», «псіх», «паліцэйскі» і падобныя фармулёўкі. Таксама недапушчальныя намёкі на сувязь удзельніка з рэальнымі асобамі або арганізацыямі, спробы дэананімізацыі і любыя пагрозы. Не варта абмяркоўваць матывы, асобу або магчымую ідэнтычнасць удзельніка замест зместу яго правак, бо гэта не дапамагае працы над артыкуламі і толькі паглыбляе канфлікт.&lt;br&gt; &lt;br/&gt;У першую чаргу гэта датычыцца ўдзельнікаў {{u|Peisatai}} і {{u|Için warum}}. Удзельніку {{u|Için warum}} ужо выносіліся папярэджанні і прымяняліся першыя блакіроўкі за падобны стыль камунікацыі. Аднак гэтае патрабаванне датычыцца ўсіх удзельнікаў без выключэння.&lt;br&gt; &lt;br/&gt;'''Заключэнне'''&lt;br&gt; &lt;br/&gt;Гэты вынік не з’яўляецца рашэннем на карысць балцкіх, славянскіх, германскіх або іншых версій паходжання назваў. Ён датычыцца толькі правяральнасці, недапушчальнасці ўласных даследаванняў, карэктнага выкарыстання крыніц і этычнай камунікацыі паміж удзельнікамі. Гэты вынік не павінен тлумачыцца як заклік да масавай чысткі ўсіх артыкулаў, дзе ёсць этымалагічныя звесткі без крыніц, асабліва калі такая інфармацыя знаходзіцца ў артыкулах ужо шмат гадоў і не выклікала спрэчак. [[Вікіпедыя:Не даводзьце да абсурду|Не трэба даводзіць сітуацыю да абсурду]] і механічна праходзіць па ўсіх падобных артыкулах толькі дзеля выдалення або пазначэння старых фрагментаў. Практычна гэты падыход найперш павінен прымяняцца да артыкулаў, у якіх ужо ўзнікла або ўзнікае спрэчка адносна этымалагічных звестак, якасці крыніц, уласных даследаванняў або карэктнасці падачы розных версій.&lt;br&gt; &lt;br/&gt;У выпадку парушэння гэтых прынцыпаў у адпаведнай тэматыцы прашу пазначаць мяне або звяртацца на старонку [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:00, 10 мая 2026 (+03)

:Так разумею, гэты допіс - Вашае асабістае меркаванне. Мяркуючы з ранейшага абмеркавання, паўнамоцтваў пастуляваць такія забароны Вы не маеце. Буду рады, калі мяне ўдакладняць у гэтым іншыя знаўцы тутэйшых правілаў. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 22:05, 10 мая 2026 (+03)
:: Вікіпедыя не мае цвёрдых правілаў, апроч пяці агульных прынцыпаў, выкладзеных [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|тут]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:20, 10 мая 2026 (+03)
::: Менавіта. І гэта [[ВП:5С1|першы слуп, які трэба выконваць]]: Вікіпедыя — энцыклапедыя, якая ўвабрала элементы агульных энцыклапедый, спецыялізаваных энцыклапедый і альманахаў. '''Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «Не ўласнае даследаванне» і імкнуцца да дакладнасці'''. Вікіпедыя не месца для асабістых думак, досведу, аргументаў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:24, 10 мая 2026 (+03)
:::: Ну так, натуральна. ''Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «Не ўласнае даследаванне» і імкнуцца да дакладнасці'', крыніцы ў рукі і працуем. Дасканаласць вітаецца, але не патрабуецца. Раты ніхто і нікому не затыкае, з правіламі не гуляем. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:29, 10 мая 2026 (+03)
::::: Я не прашу дасканаласці, я прашу не рабіць уласных даследванняў. Здаецца ўсё відавочна. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:43, 10 мая 2026 (+03)
:::Патлумачце мне, калі ласка, як чалавек старонні і абазнаны. Якая моц увогуле ў гэтага, распісанага панам М.Д. праекту? Гэта абавязкова для выканання, таму што ён Адміністратар? або гэта яго прыватнае пажаданне? Не разумею з гледзішча размеркавання паўнамоцтваў. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 23:22, 10 мая 2026 (+03)
:: Гэта не маё асабістае меркаванне, а адміністрацыйнае рашэнне. Як адміністратар, я маю права блакіраваць удзельнікаў за парушэнне лакальных правіл. Паведамленне вышэй — гэта падрабязнае апісанне таго, якія менавіта вашы дзеянні і якім чынам парушаюць правілы. Замест блакіроўкі я дэталёва растлумачыў вам сітуацыю і даў магчымасць далей удзельнічаць у праекце без канфліктаў. Выкананне [[ВП:ПРАВ]], [[ВП:АК]] і [[ВП:НУДА]] з’яўляецца абавязковым для кожнага ўдзельніка. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:22, 10 мая 2026 (+03)
:Д'ябал, як заўсёды, у дэталях. Вось, узяць артыкул пра вёску [[Шані (Пружанскі раён)|Шані]]. Не знайшоў бы я пра тое, што ў 16 стагоддзі там жыў такі &quot;Шень Ухачевіч&quot; (і пазней там ужо згадваецца вёска Шэні) - і назва была б бадай навек зацемленая. З такой забаронай пра гэта ніхто б ніколі не дазнаўся. Разумееце абсурднасць сітуацыі?
:А па сутнасці - мусіце браць ''канкрэтныя'' факты і казаць пра парушэнне ''канкрэтных'' правілаў. Згадка прозвішча Клюшч у артыкуле пра Клюшчаны - не бачу тут ніякага парушэння і тым больш ніякага Ўласнага даследавання. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 22:24, 10 мая 2026 (+03)
:: прозвішча Клюшч існавала? аўтарытэтныя крыніцы ёсць? тады ў чым праблема? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:34, 10 мая 2026 (+03)
:: Разумею ваш аргумент, але гэта якраз прыклад таго, што Вікіпедыя не павінна быць месцам для першаснага даследавання.
:: Калі вы знайшлі Шэня Ухачэвіча, пазнейшыя згадкі Шаневічаў і бачыце паміж гэтым сувязь з назвай Шані, гэта можа быць цікавай і важнай гіпотэзай. Але спачатку яна павінна быць аформлена і апублікавана як даследаванне па-за Вікіпедыяй: у артыкуле, зборніку, кнізе або іншым прыдатным выданні. Пасля гэтага яе можна будзе выкарыстоўваць у Вікіпедыі як крыніцу.
:: У самой Вікіпедыі можна падаваць правяральныя факты: што ў такой крыніцы згаданы такі чалавек, у такой крыніцы — такая назва або прозвішча. Але рабіць з гэтага выснову пра паходжанне назвы або падводзіць чытача да такой высновы без апублікаванай крыніцы — гэта ўжо ўласнае даследаванне.
:: Таму праблема не ў тым, што інфармацыя нецікавая або бескарысная. Праблема ў тым, што даследаванне трэба спачатку апублікаваць па-за Вікіпедыяй, а ўжо потым пераносіць яго ў Вікіпедыю. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:37, 10 мая 2026 (+03)
:::Яшчэ раз. Ёсць вёска Клюшчаны. Ёсць прозвішча Клюшч. У раздзеле &quot;Назва&quot; згадваецца: ёсць прозвішча Клюшч. Тут няма высновы, гэта матэрыял і ілюстрацыя. Не лічу гэта Ўласным даследаваннем. Калі б была мова &quot;Клюшчаны паходзяць ад прозвішча Клюшч, якое засведчанае там і там&quot; - тады так, Уласнае даследаванне. Калі фармулёўка гранічна нейтральная, тут няма УД. Адсюль, уся частка у Вашым &quot;праекце&quot;, адрасаваная канкрэтна мне, нерэлевантная. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 23:10, 10 мая 2026 (+03)
:::: Спадар [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], калі ёсць вёска Клюшчаны, то аб ёй можа быць створаны артыкул, які размяшчае інфармацыю аб вёсцы Клюшчаны. Калі ёсць прозвішча Клюшч і аб ім ёсць публікацыі ў аўтарытэтных другасных крыніцах, то можна стварыць артыкул аб прозвішчы Клюшч. Калі ёсць крыніцы аб паходжанні назвы вёскі Клюшчаны, то ў артыкуле аб вёсцы Клюшчаны можа быць размешчана інфармацыя аб паходжанні назвы Клюшчаны. Калі крыніц на паходжанне назвы вёскі Клюшчаны няма, то раздзел аб паходжанні назвы вёскі Клюшчаны дадаваць не варта, бо гэта будзе ўласным даследаваннем. Калі ёсць інфармацыя аб тым, якія прозвішчы сустракаліся ў вёсцы Клюшчаны, то ў артыкул аб вёсцы Клюшчаны можа быць дададзены раздзел аб прозвішчах гэтай вёскі. Калі ёсць інфармацыя аб тым, якія прозвішчы сустракаліся ў вёсцы Белагруда, то ў артыкул аб вёсцы Белагруда можа быць дададзены раздзел аб прозвішчах вёскі Белагруда. Калі ёсць другасныя крыніцы аб тым, што прозвішчы вёскі Белагруда звязаныя з вёскай Клюшчаны, то ў артыкуле аб вёсцы Клюшчаны, можна дадаць інфармацыю аб гэтай сувязі. Калі няма другасных крыніц аб тым, што прозвішчы вёскі Белагруда звязаныя з вёскай Клюшчаны, то ў артыкуле аб вёсцы Клюшчаны, не варта пісаць аб прозвішчах вёскі Белагруда, таму што факт звязвання прозвішчаў дзвюх розных вёсак будзе ўласным даследаваннем. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 01:37, 11 мая 2026 (+03)
::::: Дадам, што, калі пры тым матэрыялу на асобны артыкул аб прозвішчы Клюшч не стае, то для гэтых звестак можна падабраць адпаведнае месца ў іншым артыкуле. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 06:51, 11 мая 2026 (+03)
:::::: Безумоўна, Спадар [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]]. Галоўнае, каб інфармацыя дадавалася ў адпаведнае месца адпаведнага артыкула. То бок у артыкуле аб вёсцы Белагруда можна згадаць прозвішчы вёскі Белагруда. А яшчэ ў нас ёсць вельмі кароткі артыкул [[Беларускія прозвішчы]], які таксама будзе карысным дапрацоўваць: нават у яго адпаведніках на рускай і ўкраінскай мовах інфармацыі значна болей. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 11:13, 11 мая 2026 (+03)
::::::: Спадарыня [[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]], паколькі мы імкнемся дадасканаласці, але дасканаласць не патрабуецца, то сказанае вышэй пажадана, але яно не настолькі ''Галоўнае'', каб можна было пацверджаную аўтарытэтнымі крыніцамі інфармацыю выдаляць, а не пераносіць у больш адпаведнае месца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:25, 11 мая 2026 (+03)
:::::Уміляюся з Вашага допісу, стыль такі жаночы-жаночы :) [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:00, 11 мая 2026 (+03)
::::: Дзякуй! Я сам лепш і не змог напісаць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:27, 11 мая 2026 (+03)
:Вельмі слушнае рашэнне, якое даўно напрошвалася, бо артыкулы ў энцыклапедыі пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц, а не на падставе асабістых &quot;адкрыццяў&quot; удзельнікаў. У мяне толькі адно практычнае пытанне: а хто цяпер будзе выдаляць усе тыя ўласныя даследванні, якія тут за некалькі гадоў панапісваў удзельнік Peisatai? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 20:48, 11 мая 2026 (+03)
:: [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A0%D0%B0%D0%B7%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%8B_%D0%B7_%D1%83%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%BC%3APeisatai&amp;diff=5139499&amp;oldid=5139498 Не трэба нічога выдаляць] — ён гэта асобна прапісаў. Адзінае што трэба рабіць - не дабаўляць інфармацыю без крыніцаў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:56, 11 мая 2026 (+03)
::: Новыя ўласныя даследванні не пішам, а старыя хай застаюцца? Мне сэнс такога абмяжавання не зразумелы, якая розніца, калі было напісана УД: сёння, месяц таму ці год, што гэта мяняе? Тым больш, што артыкулы пастаянна рэдагуюцца, перапісваюцца, няма такога, каб нейкая інфармацыя, якая патрапіла ў артыкул, павінна там застацца назаўсёды. Вось, напрыклад, у артыкуле [[Судабле]] ёсць &quot;этымалогія&quot; гэтай назвы і стаяць спасылкі на кнігі Ванагаса і Скарджуса. Насамрэч, ні ў першай, ні ў другой кнізе аб назве Судабле няма ані слова, г. зн. у артыкуле напісана прыкрытая вядомымі імёнамі адсябяціна, фактычна хлусня. І што ж, няхай гэтая хлусня застаецца цяпер ў артыкуле назаўсёды? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:45, 12 мая 2026 (+03)
::::Калега, сэнсоўна будзе вось як. Засноўвай асобную галінку абмеркавання, туды кідай спасылкі на тыя гідранімічныя (не тапанімічныя) артыкулы, дзе табе бачыцца празмерна УД. І будзем іх у публічным фармаце чысціць. Гідраніміка больш хісткая за тапаніміку. І кідай ужо зневажальную і абвінаваўчую рыторыку, усім набрыдла. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:22, 13 мая 2026 (+03)
:::::Лепей адразу спісам, і на маёй [[Размовы з удзельнікам:Peisatai|старонцы]] абмеркаванняў. Калі УД празмерна (як для Судабле) - дамаўляемся на выдаленне назоўнага раздзела, тады гукаем Адміністратара, узгадняем. І канец гэтаму ўсяму. (Мова пра гідраніміку). [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:39, 13 мая 2026 (+03)
:::::: А тое ты сам не ведаешь, што дзе насачыняў, дзе напісаў няпраўду. Проста смешна, спачатку панапісваў усялякага, а потым з барскага пляча: ну, пішы на маю старонку, будзем дамаўляцца... Ды ён проста здзекваецца. На тое ж Судабле, напрыклад, я звяртаў увагу на гэтай старонцы яшчэ ажна год таму. Чаго ж за год так і не выправіў? Зразумела, не для таго гэта ўсё рупліва выдумляў, каб потым дабраахвотна выдаліць. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:01, 15 мая 2026 (+03)

== Абарона [[Узброеныя сілы Украіны]] ==
Магчыма, варта абараніць ад правак ананімаў пакуль трывае канфлікт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:35, 17 кастрычніка 2025 (+03)
: {{Done}}. Паставіў абарону на 1 год. Прапанова мае сэнс. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:44, 17 кастрычніка 2025 (+03)

== Блакіроўка [[Удзельнік:Jonny Barns]] ==
Серыя вандальных правак. Зарэгістраваны ажно 14 мая, чагосьці чакаў столькі. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:47, 8 кастрычніка 2025 (+03)

:зрабіў блакіроўку на паўгода ва ўсіх прасторах акрамя размоў з удзельнікам [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:12, 8 кастрычніка 2025 (+03)

== Абарона [[Францыск Скарына]] ==
{{закрыта}}
Магчыма, варта абараніць ад правак ананімаў як старонку вялікай наведвальнасці. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 23:13, 30 верасня 2025 (+03)
: Папулярная і статусная старонка. Абарона мае сэнс. {{зроблена}}. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:21, 30 верасня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

== Зрабіць перасылку з абароненага шаблона ==
{{закрыта}}
Вітаю. Калі ласка, зрабіце перасылку з {{ш|*}} проста на {{ш|·}}, цяпер яна падвоеная праз {{ш|•}}. Нічога, быццам, зламіцца не мусіць, коды гэтых шаблонаў блізкія да аднолькавасці. Сам не магу, бо {{ш|*}} абаронены ад правак. Два першыя шаблоны самотныя, у іх няма нават элементаў Вікіданых. Дзякуй. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:24, 21 верасня 2025 (+03) 

:{{зроблена}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:47, 21 верасня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

== Парушэнне парадку абмеркаванняў ==
Адміністратар [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] на свой капыл трактуе значнасць артыкулаў у Вікіпедыі ([[Вікіпедыя:Да_выдалення#Яўген_Яўгенавіч_Аснарэўскі]]) і імгненна вырашае, што ёсць значным, а што — не. На ягоную думку, артыкул пра фэйсбук-ваяра, біяграфія і дзейнасць якога грунтуецца на запісах у фэйсбуку самой асобы, аўтаматычны робіць асобу значнай на падставе атрымання перамогі на конркурсе літаратурных пачаткоўцаў. Прашу іншых адміністратараў паўдзельнічаць у абмеркаванні і ацаніць значнасць асобы, якая пад рознымі нікамі ў розных моўных раздзелах піша пра сябе артыкулы.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:15, 9 верасня 2025 (+03)
: Тут пагаджуся, што тэма была закрыта досыць хутка і можна было бы даць больш часу на яе абмеркаванне. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:00, 10 верасня 2025 (+03)
:@[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], пан JerzyKundrat не адмін, здаецца, з чэрвеня. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 07:37, 10 верасня 2025 (+03)
::То няхай мо @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] здыме шаблон пра сцяг адміністратара ў сябе на старонцы ўдзельніка [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:08, 10 верасня 2025 (+03)
::: Не магу, мая асабістая старонка пад абаронай і правіць яе могуць толькі адміністратары)) --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:10, 10 верасня 2025 (+03)
:::: Вам змяніць абарону да &quot;ўсіх удзельнікаў&quot;? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:27, 10 верасня 2025 (+03)
::::: Так, дзякуй. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:30, 10 верасня 2025 (+03)
:::::: Няма за што! Зрабіў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:34, 10 верасня 2025 (+03)
:Мяне ўсё больш дзівіць наяўнасць сцяга даглядчыка ў калегі Lš-k. Няма ніякага парушэння правілаў у падвядзенні выніку на падставе наяўнасці ў літаратара значнай прэміі, і ўсё роўна для маладых яна літаратараў ці не, таму што правілы не канкрэтызуюць гэтую дэталь. Затое ў нас у гэтай нязначнай на думку ўдзельніка прэміі ёсць артыкул і нават катэгорыя для лаўрэатаў. Можа, тады і артыкул пра прэмію трэба выдаліць? Артыкулы аб заведама значных дзеячах могуць пакідацца хутка, а пан Ежы даў тыдзень, каб выказацца. Тут няма ніякага парушэньня правілаў. Таксама ігнаруецца факт, што для значнасці дастаткова і некалькіх намінацый на значныя прэміі. У артыкуле ўказана, што Аснарэўскі двойчы намінаваўся на Дэбют (паэзія і проза), намінаваўся на Прэмію Арсенневай і Гедройца. Гэта таксама нязначныя прэміі? Ці ёсць нейкі кансэнсус, што намінацыі не лічацца? Тады чаму ў правілах напісана &quot;Асоба атрымала вядомую і значную ўзнагароду або прэмію, ці намінавана некалькі разоў&quot;. І як новаму ўдзельніку, такому як я, разабрацца і вызначыць значнасць перад напісаннем артыкула, калі правілы не працуюць? Згадкі прозы Аснарэўскага ў навуковых выданнях удзельнік Lš-k нібыта не заўважыў, а публікацыі ў вядучых літаратурных выданнях Беларусі і РФ, такіх як «Дзеяслоў» і «Сібірскія агні» ігнаруюцца. Што трэба, каб калега быў задаволены? Нобелеўка? Аргументацыя самога Lš-k зводзіцца да бясконцых абражаючых крыкаў што Аснарэўскі гэта я, што ўвогуле ненармальна, і, адпаведна, што аўтабіяграфію трэба выдаліць, хаця няма правіла, якое забараняе аўтабіяграфіі, пра што калегу неаднаразова было сказана. І яшчэ ён увесь час паўтарае, што ў артыкуле цытуецца Фэйсбук Аснарэўскага, хоць калегу было працытавана [[ВП:БС]], а паводле гэтых правілаў такое цытаванне дапушчальна. Чым дольш я назіраю дзеянні калегі Lš-k, тым больш мне здаецца, што ён 1. Не разумее правілы праекта. 2. Актыўна парушае іх нягледзячы на ​​заўвагі і мае намер рабіць так і ў будучыні 3. Мае нейкую асабістую непрыязнасць да Аснарэўскага. Таму  вынік дасведчанага і паважанага калегі JerzyKundrat я лічу цалкам абгрунтаваным, а дзейнасць калегі Lš-k дыструктыўнай і патрабуючай адміністрацыйных дзеянняў. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 14:49, 10 верасня 2025 (+03)
::не разумею, як сцяг Даглядчыка стасуецца тут да сітуацыі. Лепш разбірайцеся, як дасягнуць кансэнсусу, а не як пакараць іншых удзельнікаў ці як працаваць адміністратарам, мы самі можам даць рады разабрацца. Чалавеку вынеслі папярэджанне за неэтычныя паводзіны, далей будзем глядзець. Абмеркаванне або скончыцца, або працягнецца, будзем рэагаваць адпаведна таму, як удзельнікі размовы будуць сябе паводзіць. З цытатамі з фэйсбука лепш не перабольшваць, калі яны не нясуць энцыклапедычнай значнасці. У [[ВП:БС]] пішацца, што цытаты мусяць быць у АК, у [[ВП:АК]] асобна прапісана, што інфармацыі з сацсетак лепш пазбягаць, тым больш, што гэта першасная крыніца, а лепш карыстацца другаснымі ці трацічнымі неафіляванымі крыніцамі. Я згодны, што правілы адносна значнасці ў беларускай вікі могуць быць недасканалымі, але яны ёсць і іх трэба прытрымлівацца і чытаць уважліва. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:08, 10 верасня 2025 (+03)
:::Флаг наглядчыка ва ўдзельніка, які дэманструе неразуменне правілаў, у прыватнасці, відаць, не ведае, што аўтабіяграфіі не забаронены і сац. сеткі сучасніка можна цытаваць, а галоўнае не хоча чуць аргументы калегаў, якія цытуюць яму правілы выклікае ў мяне сумневы. Пытанне праф. прыдатнасці. Я маю на гэтае поўнае права. Рашэнне прымуць адміны, я ім яго не навязваю. Але заўважу, што ў той жа рускай вікіпедыі прэтэндэнтаў на сцяг патрулюючага ганяюць быццам ён хоча стаць адмінам. Хаця я не лічу, што тут трэба браць прыклад. 
:::У артыкуле пра Аснарэўскага напэўна тры-чатыры цытаты з Фэйсбука, а не палова, як піша калега Lš-k. Як мінімум дзве з іх з крытыкай, якраз, каб пазбегнуць рэкламнасці, для асвятлення розных пунктаў гледжання, гэта тое чаго быццам бы і жадае калега Lš-k. Цытаты можна прыбраць нават цалкам, я асабліва не супраць, проста гэта якраз і зменшыць крытыку ў артыкуле. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 15:26, 10 верасня 2025 (+03)
:::: Пане [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], выказваннем наконт таго, што ''як працаваць адміністратарам, мы самі можам даць рады разабрацца'', таксама не варта падвышаць градус палемікі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:41, 10 верасня 2025 (+03)
:::::згодзен, можа не самы ўдалы выраз. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:54, 10 верасня 2025 (+03)
::::Адзначу тут, што ўдзельніца Hanylka выдаліла тэкст, заснаваны на Фэйсбуку. Артыкул, як лёгка ўбачыць, не знік. Проста стала менш крытыкі. Калі калезе Lš-k такі менш крытычны варыянт падабаецца больш, то ОК. Калі менш крытыкі ў артыкуле гэта лепш, і тое дапаможа дасягнуць кансэнсу, то няхай будзе так. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 16:14, 10 верасня 2025 (+03)
::Быць намінантам на прэмію Дэбют і Прэмію Арсенневай можа любы, хто праходзіць паводле сціплых крытэраў. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:16, 10 верасня 2025 (+03)
::: Пане [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], акурат склалася, што ў БелВікі для артыкулаў пра беларускамоўных творцаў крытэрыі сціплыя, захоўваліся старонкі пра асоб напр. адно пры наяўнасці іх публікацый у агульнанацыянальных літаратурных часопісах. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:24, 10 верасня 2025 (+03)
::::Я тут паглядзеў архіў абмеркаванняў на выдаленне, дзе мяне папярэдні раз аўтары абвінавачвалі ў перадузятасці і неэтычнасці (гэта адбываецца амаль штораз, калі чалавек піша сам пра сябе, альбо хтосьці з яго кола). То ў той раз вы пра местачковыя прэміі (цытата) казалі зусім адваротнае ([[Вікіпедыя:Архіў_запытаў_на_выдаленне/2025#Мікіта_Мікалаевіч_Броўка]]). -- [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:32, 10 верасня 2025 (+03)
::::: І тады я казаў, што ''местачковыя прэміі'' дадаюць значнасці ''грамадскім ініцыятывам'', якія іх атрымалі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:39, 10 верасня 2025 (+03)
:::Будзе аўтарытэтная крыніца, якая пацвярджае гэтую выдатную заяву? [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 16:25, 10 верасня 2025 (+03)
::::Паглядзіце ўмовы гэтых прэмій. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:26, 10 верасня 2025 (+03)
:::::Я не збіраюся нічога глядзець і здагадвацца, што вы мелі на ўвазе. Вы павінны даказаць свае сцвярджэнні. Самі прыносьце АК і патлумачце, як намінацыя на вядучыя беларускія прэміі можа быць нязначнай. Я гэтага ўвогуле не разумею. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 16:37, 10 верасня 2025 (+03)
::::::На гэты прэміі намінуюцца ўсе, хто адпавядае крытэрам. Напрыклад, прэмія Арсенневай — трэба проста мець кнігу і падаць заяўку ([https://penbelarus.org/2025/01/22/reglament-pravyadzennya-litaraturnaj-premii-imya-natalli-arsennevaj.html не патрэбна нават друкаваная кніга]). [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:48, 10 верасня 2025 (+03)
::::::Прэмія Гедройца называе «намінантамі» ўсе вылучаныя кнігі, якія проста праходзяць намінальны крытэр. Тое, што звычайныя людзі лічаць «намінацыяй» — гэта доўгі спіс прэміі, куды ён вядома ж не ўвайшоў. Доўгія спісы можна глядзець у артыкуле [[Літаратурная прэмія імя Ежы Гедройця]]. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:55, 10 верасня 2025 (+03)
:::::::Я бачу толькі адну спасылку на АК і не бачу тамака пацверджання вашых слоў. Прапануюць дасылаць кнігі, а дзе сказана, што яны не праходзяць адбор у спіс намінантаў, які потым публікуецца? [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 17:02, 10 верасня 2025 (+03)
::::::::Чытайце больш уважліва. Калега, гэта вельмі вядомыя беларускія прэміі, і вам як знаўцу літаратурных «рускіх таўстуноў» павінна быць вядома аб літаратурных працэсах. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 10 верасня 2025 (+03)
:::::::::Я яшчэ раз перачытаў, і бачу толькі розныя ўмовы, суму ўзнагароды, тэрміны. Так, кнігу прапануюць дасылаць самому аўтару. І што? З гэтага вынікае, што тыя, хто трапіў у намінацыю, не праходзяць конкурсны адбор? Дзе пра гэта? [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 17:24, 10 верасня 2025 (+03)
::::::::::Каб трапіць у намінацыю — трэба проста мець кнігу, якая адпавядае ўмовам. Конкурс яна не праходзіць. Конкурсны адбор — гэта доўгі спіс прэміі Гедройца, кнігі якія ўжо прачыталі. У прэміі Арсенневай такога няма, там у конкурс трапляюць проста ўсе, хто адпавядае намінацыі і падаў заяўку, з іх адразу выбіраюць пераможцаў. Такім чынам, значнымі паводле прэміі Гедройца трэба лічыць тых, хто прынамсі трапіў у доўгі спіс, а ў прэміі Арсенневай — прызёраў. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:58, 10 верасня 2025 (+03)
:::::::::::Калі б было так, дык і, напэўна, самі гэтыя прэміі былі б нязначныя. Што гэта за прэмія, дзе не мае значэння намінацыя. Карацей, я зразумеў, што АК Вы даць для гэтага вельмі дзіўнага меркавання не можаце, адпаведна, аргумент нерэлевантны. Пакідаю гэта на разгляд калег адмінаў, мне тут пакуль усё зразумела. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 18:16, 10 верасня 2025 (+03)
: Згодна з [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%97%D0%BD%D0%B0%D1%87%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B1#%D0%91%D1%96%D1%8F%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D1%96%D1%96_%D0%B0%D0%B3%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BC цяперашнімі правіламі] адным з крытэрыяў значнасці з'яўляецца пункт &quot;Асоба атрымала вядомую і значную ўзнагароду або прэмію, ці намінавана некалькі разоў&quot;. Згодна з артыкулам у Аснарэўскага маецца перамога ў «Экслібрыс» і 4 намінацыі на прэміі (Гедройца, на прэмію імя Арсенневай, 2 разы на Дэбют). Адпаведна я лічу, што артыкул адпавядае наяўным крытэрыям значнасці і можа быць пакінуты. Што да зместу артыкула, то лічу карысным пачысціць яго ад усіх нязначных фактаў і фактаў без аўтарытэтных крыніц у адпаведнасці з [[ВП:БС]]. У выпадку, калі [[Удзельнік:Lš-k.|Спадар Lš-k.]] лічыць наяўныя крытэрыі значнасці недастатковымі, то можна паспрабаваць распрацаваць новыя больш дэталёвыя крытэрыі значнасці для пісьменнікаў. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 16:34, 10 верасня 2025 (+03)
::Пра «намінаванне» я напісаў крышачку вышэй. У выпадку з Аснарэўскім людзі блытаюць вылучэнне і намінаванне. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:57, 10 верасня 2025 (+03)

=== Каментарыі аб выдаленні ===
Яшчэ раз падвяду рысу, чаму артыкул павінен быць выдалены. Бо вышэй больш абмяркоўваюцца прапісаныя правілы значнасці (якія насамрэч не канстытуцыя, а прапісаны даволі ўскосна і маюць сур’ёзную гнуткасць), «этычнасць» паводзін і іншае пустаслоўства.
Адкрываем артыкул. Першы ж сказ біяграфіі: «''Паводле слоў Аснарэўскага''», другі сказ — «''Неаднаразова згадваў у Фэйсбуку''». Яшчэ праз адзін сказ — «''паводле слоў Аснарэўскага''». Наступны сказ — «''Паводле слоў Аснарэўскага ён самастойна набыў навыкі кампазітара''». Наступны сказ — «''Таксама паводле яго запісаў у Фэйсбуку''». Потым ідуць сказы пра згадванні ў СМІ (хоць гэта не мае значнасці для біяграфіі, а згадванні ў СМІ павінны быць устаўлены спасылкамі для падмацавання нейкіх фактаў). Апошні абзац — удзел у інтэрнэт-срачы Фэйсбука (для чаго гэта ўвогуле ў бяграфіі?). Усё, гэта ўся «біяграфія». Па факце, біяграфіі няма, яна ўся напісана «паводле слоў Аснарэўскага» і цытат у Фэйсбуку, ніякімі аўтарытэтнымі ці другаснымі крыніцамі тут не пахне. Няма нават аўтарытэтнай крыніцы аб даце нараджэння асобы. Мы не можам сцвярджаць, што асоба з такім імем увогуле існуе. На маю думку, артыкул відавочна рэкламны і не мае значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:43, 10 верасня 2025 (+03)
: [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], ну дык праўце смела, можаце напр. выдаліць раздзел Біяграфія, ці то адным сказам паведаміць пра яе &quot;фэйсбучнасць&quot;. Потым адміны вырашаць, вандалізм то быў, ці не. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:51, 10 верасня 2025 (+03)
::Навошта выдаляць цэлыя раздзелы, калі можна выдаліць артыкул праз нязначнасць? [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:53, 10 верасня 2025 (+03)
::: Нельга. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:07, 10 верасня 2025 (+03)
:Мне надакучыла ўвесь час кідаць спасылку на правілы напісання артыкулаў аб сучасніках і тлумачыць, што цытаваць факты біяграфіі сучаснікаў МОЖНА на падставе іх апавяданняў. Калега піша пра класічных дзеячаў і, відаць, не разумее спецыфікі працы з артыкуламі пра сучаснікаў, пра якіх яшчэ не напісалі ў які-небудзь Экадэмічны слоўнік і гэта нармальна. Базавыя рэчы пра Аснарэўскага, а менавіта дата нараджэння і адукацыя, дадзены на падставе аўтарытэтных крыніц, а менавіта біяграфічных даведак у літаратурных часопісах. Можна было б скараціць і да гэтага, і артыкул адпавядаў бы мінімальным патрабаванням. Але навошта, калі ў дадзеных з інтэрв'ю з Аснарэўскім няма парушэння? [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 16:56, 10 верасня 2025 (+03)
::З якога часу местачковыя часопісы Расіі са свастыкай у шапцы сталі аўтарытэтнымі крыніцамі? [https://www.sibogni.ru/content/zolotoy-svet часопіс]. Відавочна, яны публікуюць у сябе на старонках усё, што ім дасылаюць без аніякай праверкі фактаў. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:00, 10 верасня 2025 (+03)
:::Калега, гэта ўвогуле што? Якія свастыкі і местачковыя часопісы? Гэта Сібірскія агні найстарэйшы з дзейных літаратурных часопісаў Расіі, так званы &quot;таўстун&quot;, адно з самых прэстыжных рускіх выданняў. Упэўнены, што калі пакапаць, то высветліцца, што рэдактар ​​які-небудзь літаратар, з мноствам прэмій. Там мусіць быць не проста адбор, а кіламетровая чарга. Навошта пісаць, калі вы не ўкурсе. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 17:07, 10 верасня 2025 (+03)
::::Што такое «таўстун» і «рускія выданні»? Пакапайце і пастаўце крыніцу. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:12, 10 верасня 2025 (+03)
:::::Давайце я вам лепш дам вось такі артыкул канкрэтна пра Сібірскія агні, каб не губляць час на пошукі АК пра тое, што такое &quot;таўстун&quot; у расійскай літаратуры (я гэта ведаю са школы, дарэчы), так будзе лепш. Тут паказана якога ўзроўню гэтае выданне.
:::::https://litrussia.su/2022/04/30/svet-sibirskih-ognej/ [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 17:18, 10 верасня 2025 (+03)
* 1. У намінацыі часам да 100 кніг, гэта не з'яўляецца аўтарытэтнай крыніцай. 2. Прэмія Экслібрыс некалі была цікавай, цяпер яе такой лічыць нельга. Ад Караткевіча з Сысам да абсалютна бездапаможных «твораў». 3. Сацсеткі, навіны, згадкі пра персанажа (Соркіна), як і яго развагі не з'яўляюцца значнымі крыніцамі. 4. Можна б учапіцца за кнігу пра Гродна, але яна за свой кошт выстаўлена ў Ridero, дзе не выстаўляецца толькі лянівы. 5. У «Сібірскіх агнях» і публікацыі ў  «Дзеяслове» відавочна недастаткова, усе астатнія выданні значнымі не з'яўляюцца. 6. Пару апавяданняў прагледзеў, узровень раённага літаб'яднання.7. У рувікі артыкул не прайшоў.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 19:06, 13 верасня 2025 (+03)

== Парушэнне этычных паводзін ==
За [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F%3A%D0%94%D0%B0_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8F&amp;diff=5033307&amp;oldid=5033300 гэтую рэпліку] ''пра чарговага інтэрнэт-вар’ята, які піша сам пра сябе артыкулы ва ўсіх Вікіпедыях'' [[Удзельнік:Lš-k.]] мае быць, на мой погляд, заблакаваны, бо пра [[Вікіпедыя:Недапушчальнасць абраз, пагроз і агрэсіі]] ён ведае, але гэтым час ад часу займаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:58, 9 верасня 2025 (+03)

:Апісанне прадмета па сутнасці — гэта энцыклапедычны стыль, а не абраза. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:06, 9 верасня 2025 (+03)
: Цытата персанажа, які піша пра сябе артыкулы ([https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=pfbid02UPYSYYqfvLpHYBJUbYJk6wp7qB876uHWkmTAmYiFbHtVtagchxyPAbPQePPrsgCal&amp;id=100010783908995 крыніца]):
{{цытата|Можа, чарадзейны ФБ, як ужо бывала, данясе мой спіч каму трэба, таму скажу: мяне не спыніць і адмаўляць маю значнасць няма сэнсу. Чулі пра Валан-дэ-Морта, які зрабіў артэфакты-крыстражы і без іх знішчэння нельга было знішчыць яго? Англійскi няўмеха стварыў 7 крыстражаў. У мяне крыстражаў незлічоная колькасць.:)) Энцыклапедычныя артыкулы пра мяне дублююцца на мностве пляцовак, а ёсць яшчэ СМІ, мае біяграфічныя даведкі ў топавых друкаваных літ. выданнях і г.д. Таму, калі які-небудзь грыфендорац, усё ж прыбярэ артыкул пра мяне (адзiн з лепшых у катэгорыі пісьменнікаў), для мяне гэта выдаленне — пстрычка гарошыны па сталёвым шаломе. Цёмнага лорда не адолець з цёмнымі матывамі, як сказаў бы Хлопчык, які выжыў.:)) А я скажу: absit verbo invidia.}}--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:27, 9 верасня 2025 (+03)
: Лічу бан крайняй мерай, якой нам трэба ўсемі сіламі пазбягаць, каб не распальваць варожасць у раздзеле. Глянуў абмеркаванні, не хачу судзіць пра значнасць артыкула. Агулам па палаце нашага раздзела, у нас не вельмі прыдзірліва да значнасці. Не маю нічога супраць таго, каб пісалі артыкулы пра жывых людзей і каб жывыя людзі пісалі пра сябе. Прашу @JerzyKundrat у гэтай палкай дыскусіі зыходзіць з добрых памкненняў усіх бакоў канфлікту. Звяртаю пільную ўвагу @Lš-k на тое, што ў дыскусіі шмат перагібаў. На мой погляд, вы ведзяце размову даволі эмацыйна і мабыць вам варта адступіць. Асабліва важна, што вам не раз намякнулі, як вашыя некаторыя інсінуацыі асабіста абражаюць удзельнікаў размовы. Думаю, што ўсе мы хацелі бы, каб нашыя размовы ішлі ў рэчышчы паляпшэння нашага праекта і пошуку кансэнсусу, а не ў пераходзе на асобы, пошуку шкодных элементаў. Нават калі вы ўпэўненыя, што на вашым баку праўда, гэта ні ў якім разе не дазваляе вам абражаць іншых удзельнікаў. Паважайце іншых удзельнікаў і зыходзьце з добрых памкненняў усіх удзельнікаў, нават тых, з кім вы не згодныя. Спадзяюся, што ўсе бакі пастараюцца мінімізаваць канфлікт, каб не прыйшлося прыбягаць да ўмяшання адміністратараў, да чаго і заклікаю. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:58, 10 верасня 2025 (+03)
:Удзельнік Lš-k тут цытуе самога Аснарэўскага, які як я разумею з'яўляецца ўдзельнікам рускай вікіпедыі. Таму не бачу нічога дзіўнага ў тым, што Аснарэўскі можа глядзець статыстыку артыкула пра сябе ў нашым раздзеле. Мабыць, удзельнік ведае пра дзейнасць Аснарэўскага ў вікіпедыі і таму ўпэўнены, што я гэта ён, хаця сам Аснарэўскі пацвердзіў у цытаванай публікацыі, што не з'яўляецца мной. Аснарэўскі таксама піша, што ўдзельнік Lš-k належыць да групы яго асабістых хейтэраў і хоць гэта недаказальна, паводзіны Lš-k сапраўды здаюцца асабіста мне дзіўнымi, прымушаюць сумнявацца ў яго нейтральнасці. Удзельнік, мяркуючы па дыскусіі ў абмеркаванні артыкула, не разумее, што СМІ могуць з'яўляцца аўтарытэтнай крыніцай, што аўтабіяграфіі пра якія ён крычыць не забаронены, і што цытаванне сац. сетак сучаснікаў дазволена паводле [[ВП:БС]]. Ён не рэагуе на прадстаўленыя спасылкі на правілы, увесь час паводзіць сябе неэтычна, нягледзячы на ​​тое, што яму было паказана на тое, што такія паводзіны закранаюць іншых удзельнікаў і парушаюць правілы, таму, нягледзячы на ​​карысць, якую ён прынёс праекту, ён на мой погляд павінен быць заблакаваны ці сама меней пазбаўлены сцяга даглядчыка, пакуль не вывучыць правілы і не пачне паводзіць сябе ў адпаведнасці з імі. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 07:02, 10 верасня 2025 (+03)
:: Выходзіць, што паняцце ''інтэрнэт-вар’ятаў'' у дачыненні да ўдзельнікаў БелВікі блакіроўкі не пацягне, ну няхай грызуцца тады. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:41, 10 верасня 2025 (+03)
:::Я перад тым як зарэгістравацца ў беларускім раздзеле доўга вывучаў тутэйшыя правілы, глядзеў абмеркаваньні, а яшчэ раней вывучаў ангельскую вікіпэдыю і ў меншым аб'ёме расейскую. Па маіх назіраннях і ў англамоўным, і ў расійскім раздзеле за такое навяшчавае хамства ужо даўно было б строгае папярэджанне, а ў выпадку паўтарэння блакіроўка. Lš-k нават у гэтым абмеркаванні прымудраецца не прасіць прабачэння, а пісаць, што &quot;інтэрнэт-вар'ят&quot; гэта &quot;энцыклапедычны стыль, а не абраза&quot;. Гэта значыць, ён высноў не зрабіў і, здаецца, збіраецца працягваць. Чакаю, калі ён ужо пачне слаць адмінаў на тры літары. Я разумею, нам удзельнікі патрэбны, але калі тут вікі-праект, то павінны быць нейкія берагі, таму што гэта ўжо відавочна за ўсе межы выходзіць. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 10:04, 10 верасня 2025 (+03)
::::я лічу, што методыка «хуткі бан за парушэнне правіл» — гэта рудымент з эпохі форумаў. Гэта не тое, што нам трэба слепа капіяваць з іншых раздзелаў ці з папярэдняга вопыту белвікі. Можна спрабаваць думаць у больш канструктыўным рэчышчы. Калі гэтая спрэчка не пяройдзе да нечага канструктыўнага, то будзем прымаць меры, якія могуць не спадабацца ўсім бакам абмеркавання. Таксама прашу ўсіх удзельнікаў размовы прачытаць наступныя артыкулы [[ВП:СУ]], [[ВП:Э]], [[ВП:КС]], [[ВП:НАПА]] (апошняе асабліва тычыцца @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]]). І асобна [[ВП:АЎТА]], [[ВП:Вірт]], [[ВП:БС]], каб разумець пазіцыю @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] і не абясцэньваць яе. Я раблю папярэджанне @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] за паведамленні, напісаныя з мэтай абразіць іншых удзельнікаў. У той жа час заклікаю ўсіх удзельнікаў размовы або адысціся ад размовы і рэдагавання артыкула на пэўны час, каб панізіць эмацыйнасць сітуацыі, або працягнуць абмеркаванне выключна ў канструктыўным рэчышчы без абмеркавання асабістасцей, з павагай да іншых удзельнікаў дыскусіі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:46, 10 верасня 2025 (+03)
:::::Асабіста я даўно ўсе гэтыя правілы вывучыў. Я не з'яўляюся чыім-небудзь віртуалам, пры гэтым аўтабіяграфіі правілы праекту не забараняюць. Гэта значыць, я не бачу наогул ніякай заснаванай на правілах пазіцыі калегі Lš-k і менавіта [[ВП:БС]] і прыбірае адзін з двух яго аргументаў аб праблеме з цытаваннем соц. сеткі Аснарэўскага. Калі ў каго-небудзь ёсць доказы, што Аснарэўскі гэта я, то, калі ласка, дайце іх. З вялікім задавальненнем азнаёмлюся. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 15:01, 10 верасня 2025 (+03)
: Згодна з [https://ru.hrodna.life/articles/evgenij-asnorevskij-7-faktov/ артыкулам] на Гродна Лайф можна даведацца, што Аснарэўскі мае іншы ўліковы запіс і не займаецца беларускай вікіпедыяй. Нават калі удзельнік @[[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] і з'яўляецца яго фэйкам, у нас недастаткова падстаў, каб правяраць сувязь паміж німі (правіла [[ВП:Вірт]] не парушана). Я магу зразумець чаму ў спадара @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] узніклі падазрэнні, але мы вымушаныя ў гэтым выпадку сыходзіць [[ВП:Зыходзьце з сумленнасці ўдзельнікаў|з сумленнасці ўдзельніка]]. Абвінавачванне чалавека ў сувязі с Аснарэўскім дэструктыўна ўплывае на ўвесь дыялог паміж удзельнікамі. Таму я далучаюся да папярэджвання @[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] і сардэчна прашу @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] так не рабіць. &lt;br&gt;&lt;br/&gt;Таксама я хачу папярэдзіць @[[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]], што каментары ў стылі &quot;Аргументацыя самога Lš-k зводзіцца да бясконцых абражаючых крыкаў&quot; прыводзяць толькі да эскалацыі сітуацыі і парушаюць [[ВП:ЭП]]. Таму я таксама шчыра прашу вас старацца пазбягаць падобнага тону ў размовах.&lt;br&gt;&lt;br/&gt;Зрэшты, датычна намінацыі і падвядзення выніку магу сказаць, што імаверна шаноўнаму і дасведчанаму @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] можна было б пачакаць трошкі больш, але па сутнасці вынік правільны. Нейкая хлюпкая значнасць у гэтай асобы ёсць. Таксама я пагаджуся, што зараз артыкул знаходзіцца не ў лепшым стане (і гэта з тым улікам, што ўжо тры дасведчаных удзельніка падыходзілі да яго з чысткі, за што ўсім вялікі дзякуй). Нейкая значнасць у чалавека ёсць толькі з пісьменніцкай і актывісцкай дзейнасці, таму ўсе гэтыя абзацы пра яго кампазітарскія крокі можна смела выдаляць. Таксама частка крыніц з'яўляецца першаснай, на падставе якіх было зроблена арыгінальнае даследванне. Іх таксама можна смела выдаляць. Дарэчы, калі б спадар @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] мог давесці артыкул да розуму - было б звыш файна. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:33, 12 верасня 2025 (+03)
::Удзельнік Lš-k  добра папрацаваў з артыкулам, ён проста выкінуў з яго некалькі дзясяткаў спасылак на АК і мне ўчора прыйшлося іх вяртаць. Гэта я лічу вандалізм. А сёння я бачу, што вы выкінулі згадкі пра дызайнерскія працы Аснарэўскага, якія былі пацверджаны АК. Я разумею, што павінны быць прадстаўлены перш за ўсё асноўныя напрамкі дзейнасці. Я згодны са скарачэннем тэксту аб музычнай дзейнасці. Але навошта выкідваць пару радкоў аб іншых занятках? Вы выкінулі спасылку на ЖЖ Аснарэўскага, хаця ў чарговы і апошні раз паўтараю, што спасылкі на публікацыі сучасніка не забароненыя ў артыкуле пра яго. У ЖЖ быў паказаны набор спасылак на публікацыі Onlíner, гэта значыць на АК, каб пацвердзіць сцвярджэнне аб напісанні Аснарэўскім цыкла публікацый для гэтага СМІ. Можа варта ставіцца да працы іншых удзельнікаў з большай павагай? Палова раздзела пра беларускіх пісьменнікаў, гэта артыкулы незразумела пра каго з дзвюма спасылкамі на АК, але праблемы ёсць у артыкула пра Аснарэўскага. Я прыйшоў у беларускую вікіпедыю, каб напісаць пра гарадзенскіх краязнаўцаў, якія зрабілі кнігі, якія мне адкрылі краязнаўства. Захапляюся гісторыяй краязнаўствам, каб адпачыць ад кода. Я баяўся, што мой артыкул пра Госцева выдаляць, але аказваецца, што значнасці не хапае Аснарэўскаму. мяне тут абражаюць, робяць  вайну з артыкулам і мною асабіста, а ўдзельніка які даўно і свядома ігнаруе правілы акуратна папярэджваюць і яшчэ  мне робяць заўвагі пра тон размовы з чалавекам, які называе Аснарэўскага вар'ятам, разумеючы пры гэтым мяне. Я чытаў Фэйсбук Аснарэўскага і там ён скардзіўся на хэйтараў у белвікі. Думаў ён перабольшвае ці нават хлусіць. Бачу, што не. Мне на працы казалі, што белвікі маргінальная тусня дзе правілы не ведаюць нават адміны і лепей, калі я хачу ў вікіпедыю, пісаць у ангельскую. Але я хацеў пісаць на роднай мове. Аднак бачу, што тут немагчыма працаваць. Таму я сыходжу. Можаце выдаляць мае артыкулы, перапісваць, заблакаваць маю ўлікоўку. Калі ласка. Сцяг у рукі. Можна не адказваць, я не буду чытаць. Прашу прабачэння, калі кагосьці пакрыўдзіў і жадаю супольнасці развіцця, але сам у гэтым удзельнічаць не буду. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 08:25, 12 верасня 2025 (+03)
:::прапаную абараніць пакуль артыкул для аўтапацверджаных удзельнікаў, каб было менш спрэчак і спроб &quot;паваяваць&quot; [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:29, 12 верасня 2025 (+03)
:::: Здаецца не трэба, бо актыўных войн правак там няма ўжо. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:45, 13 верасня 2025 (+03)
::: Аснарэўскі не дызайнер. АК не пацвердзілі тое, што ён дызайнер. Адзінае што ёсць - фота лагатыпа пад якім падпісаны Аснарэўскі. Пры гэтым ён ідзе пералікам з іншымі канкурсантамі. Калі ваш дзіця прыносіць на конкурс аплікацыю, а затым яе ставяць на веб-старонку школы – гэта яшчэ не падстава несці гэтую інфармацыю ў вікі. ЖЖ Аснарэўскага не з'яўляецца [[ВП:АК]] і не мае патрэбнай нейтральнасці.&lt;br&gt;&lt;br/&gt;Я з павагай стаўлюся да вашай дзейнасці і вельмі спадзяюся, што вы яе працягнеце. Вы маеце рацыю, што артыкулы пра беларускіх письменнікаў трэба паляпшаць. Маю надзею, што вы зможаце гэтым заняцца. Прашу прабачэння, калі вас пакрыўдзіў сваім папярэджваннем. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:45, 13 верасня 2025 (+03)
* 1. У намінацыі часам да 100 кніг, гэта не з'яўляецца аўтарытэтнай крыніцай. 2. Прэмія Экслібрыс некалі была цікавай, цяпер яе такой лічыць нельга. Ад Караткевіча з Сысам да абсалютна бездапаможных «твораў». 3. Сацсеткі, навіны, згадкі пра персанажа (Соркіна), як і яго развагі не з'яўляюцца значнымі крыніцамі. 4. Можна б учапіцца за кнігу пра Гродна, але яна за свой кошт выстаўлена ў Ridero, дзе не выстаўляецца толькі лянівы. 5. У «Сібірскіх агнях» і публікацыі ў  «Дзеяслове» відавочна недастаткова, усе астатнія выданні значнымі не з'яўляюцца. 6. Пару апавяданняў прагледзеў, узровень раённага літаб'яднання.7. У рувікі артыкул не прайшоў.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 10:44, 13 верасня 2025 (+03)

== [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Plaga med]] ==
{{закрыта}}
Трэба падвесці вынік па [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Plaga med|адмінцы Plaga med]] і зрабіць запыт у Вікімедыя, каб яны надалі сцяг.  --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:47, 4 верасня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Вынік падведзены. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 11:27, 5 верасня 2025 (+03)

== [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B4%D0%BC%D1%8B%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B5:Contributions/2601:CF:8200:1B90:48D0:B732:127E:ED9F 2601:CF:8200:1B90:48D0:B732:127E:ED9F] ==
{{закрыта}}
Машынны вандал актывізаваўся. Трэба даць часовую блакіроўку на дыяпазон. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 05:23, 23 жніўня 2025 (+03)
: Тое самае да: 
:* 12.222.18.2
:* 2600:1005:B250:AB28:A441:C477:148A:C5D1
:* 2601:CF:8200:1B90:7433:177A:12D8:D9C
:* 2601:CF:8200:1B90:9486:787F:A8C7:A33E
: [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 05:42, 23 жніўня 2025 (+03)
: {{зроблена}}. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 07:51, 23 жніўня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

== Абнаўленне [[MediaWiki:Edittools]] ==

Па маім запыце на выпраўленне памылак з цёмнай тэмай адгукнуўся адмін Вікісховішча і ўдзельнік VRT (гл. [[Размовы_пра_MediaWiki:Edittools#Dark mode fix|старонку размоў]]). Ён просіць перанесці змены з пясочніцы, трэба рэакцыя адмінаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:00, 19 жніўня 2025 (+03)

:{{зроблена}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:44, 5 верасня 2025 (+03)

== Адаптаваць [[MediaWiki:Recentchangestext]] пад цёмную тэму ==

У мяне няма правоў. Трэба абнавіць першы радок з параметрамі табліцы. Там прапісаныя колеры, іх трэба прыбраць, або проста паспрабаваць замяніць радок як у англ вікі: &lt;code&gt;{| class=&quot;plainlinks&quot; id=&quot;recentchangestext&quot; style=&quot;clear:both; font-size: 85%;&quot; role=&quot;presentation&quot;&lt;/code&gt;&lt;br/&gt;
[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 30 ліпеня 2025 (+03)

:{{зроблена}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:11, 5 верасня 2025 (+03)

== [[Адмысловае:Contributions/209.206.25.209|209.206.25.209]] ==
{{закрыта}}
Трэба супакоіць вандала. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:56, 20 ліпеня 2025 (+03)
: {{зроблена}}. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 07:51, 21 ліпеня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

== Удзельнік Peisatai ==
{{закрыта}}
Вітаю! Прашу звярнуць увагу на дзейнасць удзельніка Peisatai, які выкарыстоўвае Вікіпедыю для распаўсюджвання сваіх уласных даследванняў. Разгарнуў бурную дзейнасць, пішучы нейкія свае ўласныя здагадкі і фантазіі пра паходжанне геаграфічных назваў і прозвішчаў. Пры гэтым значная частка са зробленых ім правак не утрымоўвае аніякай крыніцы. У многіх з паказаных ім крыніц на самай справе гаворыцца пра сугучныя, але зусім іншыя назвы, а частка са зробленых ім правак увогуле з’яўляецца падманам і фальсіфікацыяй. Вось некаторыя прыклады:
* [[Важа]] ''Назва балцкага паходжання. Той жа корань Važ- у літоўскай рачной назве Važ-upė. Звязана з літоўскім vežti «везці», važiuoti «ехаць, рухацца» [A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 368—369]'' Рака Важа ў крыніцы не згадваецца. Дарэчы, Peisatai вельмі любіць спасылацца на працу Ванагаса, аднак у рэчаіснасці гэты &quot;Этымалагічны слоўнік літоўскіх гідронімаў&quot; прысвечаны даследванню паходжання назваў рэк і азёр Літвы. Гідронімы ж Беларусі, хаця і прыводзяцца там падчас (для параўнання), але вельмі рэдка. Таму ў большасці выпадкаў ягоныя спасылкі на Ванагаса з'яўляюцца падманам.
* [[Ратамка (рака)]] [[Ратамка (аграгарадок)]] [[Ратамка (вёска)]] ''Назва ракі Ратамкі балцкая, корань Rat- як у літоўскіх гідронімах Rata, Rat-upis, латышскіх Rat-upe, звязваецца з літоўскім ratas &quot;кола, акружнасць, замкнёны шлях колам&quot;, а сама назва такім чынам канфігурацыйнага значэння[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 273.]. Да кораня Rat- у назве дададзены вакалізаваны гідранімічны суфікс -m-, які таксама ў назве літоўскай ракі Neremà[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 228.].'' Назвы Ратамка ў Ванагаса няма.
* [[Абстэрна]] ''Назва Абстэрна старабалцкага паходжання. Яна ігуруе таксама як «Обста» (на карце 1933 года). Так жа сама, Обстай, называецца рака Абеста (у басейне Сейма на Падняпроўі)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 166.], яе назву збліжаюць з назвай літоўскай нёманскай ракі Abista[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 35.]. У аснове гэтых назваў індаеўрапейскае ab-, якім абазначаліся рачныя воды[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1.]. Корань Ab- у азёрнай назве перадаваў значэнне «Цякучае, праточнае (возера)».'' Нідзе ў прыведзеных крыніцах назва возера Абстэрна не сустракаецца.
* [[Брэст]] ''Наконт назвы Берасця няма поўнай згоды. Існуюць балцкая і славянская версіі паходжання гэтай назвы. Згоднай з балцкай версіяй, назва звязаная з літоўскім brasta, прускім *brastan «брод»[В. Н. Топоров. Прусский язык. A-D. Москва, 1975. С. 247.].'' Хлусня, Брэст там не згадваецца.
* [[Вяркуды]] ''Вядомыя сучасныя літоўскія адыменныя прозвішчы Verkis, Verkas, Verkelis, Verkulis, якія звязваюць з verkti &quot;плакаць&quot; (як прозвішча Плакса[Бiрыла М. В. Беларуская антрапанiмiя. 2: Прозвiшчы, утвораныя ад апелятыўнай лексiкi. — Мінск: Навука i тэхнiка, 1969. — C. 325.])'' Нічога з напісанага ў Бірылы і блізка няма, акрамя беларускага прозвішча Плакса. ''З тым жа фармантам -ud- балцка-літоўскія імёны, ад якіх тапонімы Дакудава, Палуды, Анкуды. Блізкі фармант -id- у імёнах, ад якіх Мілідаўшчына, Вайнідзеняты.'' Няма крыніцы.
* [[Мёры]] ''Першапачаткова назва Мёраў адносілася да возера, якое на старых картах называецца «Мёры» (цяпер — возера Мёрскае).'' Няма крыніцы. ''Вядомая з 1514 г. назва Мёраў — маёнтак «Мярэя» (Мерея) перагукаецца з балцкай назвай дняпроўскай рэчкі Мярэя[Топоров В. Н., Трубачев О. Н. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 195.]. Корань Mer- / Mor- мае значэнне «стаячая вада» і суадносіцца з літоўскім marios «затока»[Vanagas A. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. P. 211, 204.]. У назве Мярэя балцкі гідранімічны пашыральнік -ej-, як у падняпроўскіх балцкіх гідронімах *Vedēja, *Rupēja[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 165, 178, 195, 206.], літоўскіх Asveja, Roveja[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 49, 280.], у назве возера Асвея. Блізкія яму пашыральнікі -ij-, -uj- у водных назвах тыпу Ілія, Бабруя.'' Суцэльнае ўласнае даследванне. У ніводнай з прыведзеных крыніц назва горада Мёры не згадваецца. А ў Ванагаса не згадваецца і Мярэя.
* [[Набіста]] ''Назва Набіста старабалцкага паходжання. Суседства з возерам Абстэрна (іншая назва Обста, ад *Abista) дае падставы меркаваць, што ў аснове назваў абодвух азёраў мела быць Ab-ist-, як у такіх балцкіх гідронімах, як Abista (у Літве ў басейне Нёмана)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 35.] і Абеста, або Обста (у басейне Сейма на Падняпроўі)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 166].'' Назва Набіста ў крыніцах не згадваецца. Далей ідзе ўласнае даследванне з прыцягненнем мноства іншых гідронімаў.
* [[Лошыца]] [[Лошыца (жылы раён)]] [[Лошыцкая сядзіба]] ''Звязана або з літоўскім lašėti «капаць», або з аманімічным яму lašėti «блішчэць», lašis «ласось»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 182.] (назва ласося матываваная яго стракатай, блішчастай луской[В. Н. Топоров. Прусский язык. L. Москва, 1990. С. 109.]).'' Назвы Лошыца ў гэтых кнігах няма.
* [[Гайголка]] ''Назва літоўскага паходжання, ад gaigalas «вуцяк». Такога ж паходжання літоўскія водныя назвы Gaigalis, Gaigal-upė[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 103.].'' Гайголка там не згадваецца.
* [[Маладзечна]] ''Назва Маладзечна ад назвы прытока ракі Уша ракі Маладзечанкі (*Маладзечны, *Маладзечні), на якой адпачатна паселішча паўстала. Адпачатная балцкая назва ракі звязаная з літоўскім maldas, meldas «трыснёг», ад якога літоўскія гідронімы тыпу Mald-upis, Maldenis[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 202.].'' Маладзечны ці Маладзечанкі ў Ванагаса няма.
* [[Сіпа (рака)]] [[Сіпурка (рака)]] ''Назва Сіпа мае балцка-яцвяжскае паходжанне. Літоўскі гідранімічны аналаг — назва ракі *Šipė[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1980. — С. 331.]. У сіпурскай назве корань Sip- пашыраны пашыральнікам -ur-, які вядомы ў літоўскім словаўтварэнні: dubti «угінацца» — duburys «вір», у рачных назвах Ind-ura, Vint-ura[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 307—309.].'' Няма там Сіпы і Сіпуркі.
* [[Тушчанка]] ''Назва балцка-літоўскага паходжання. Ад літоўскага tuščias, tuštas «пусты», адсюль назва тыпу *Tuščia. Найбліжэйшы гідранімічны адпаведнік — літоўская рачная назва Tušt-upis (каля заходнелітоўскага Цяльшэя) таго ж паходжання[Vanagas A. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 350.].'' Тушчанка там не згадваецца.
* [[Бірвета]] ''Назва балцкага паходжання. Аснова гідроніма Bir-ṷ-, ад кораня Bir-[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 65.]. Назва мае «балотную» семантыку.'' Ванагас супастаўляе назву Бірвета з беларускім берва &quot;кладка з бярвенняў на гразкім месцы&quot;.
* [[Лужасна]] [[Лужаснянка]] ''Назва балцкага паходжання. Корань Lūž- у літоўскім гідроніме Lūž-upis, ён звязаны з літоўскім lūžti «ламацца, ірвацца, гнуцца» і мае канфігурацыйнае значэнне[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 200.]. корань пашыраны тыповым балцкім гідранімічным пашыральнікам -sn-[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198.].'' Няма ў гэтых кнігах Лужасны і Лужаснянкі.
* [[Лагойск]] [[Лагазінка]] ''старабалцкага паходжання. На гэта паказвае балцкі гідранімічны пашыральнік -(а)z-. Ён вядомы і ў літоўскім словаўтварэнні... [P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 390.] Назва Лагаза ад індаеўрапейскага *leg- / *log- «накропваць, прасочвацца, распускацца»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 657.][H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 99.].'' Лагаза (Лагазінка, Лагойск) нідзе там не згадваецца.
* [[Маларыта]] [[Маларыта (рака)]] [[Рыта]] ''старабалцкага паходжання. Узыходзіць да індаеўрапейскага *rī-ti «цячы», якое ад гнязда *rei- / *rī- / *roi- «цячы», адкуль, напрыклад, лацінскае *rei-ṷo-s «ручай» (&gt; rīvum) або кельцкае *rei-no-s «плынь» (&gt; рака Рэйн)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 330—331.][H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 96.]. Гідранімічныя аналагі — назвы літоўскай ракі Ryt-upis «Цякучая (або Ранішняя) рака» (каля Марыямпале), латышскай Rīta-strauts «Цякучая (або Ранішняя) плынь»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 279.].'' У прыведзеных крыніцах назваў Маларыта, Рыта няма.
* [[Сухадроўка]] ''Назва балцкага паходжання. Поўны аналаг назвы — заходнелітоўскі двухасноўны гідронім Saus-drãv’as. У ім першая аснова — ад літоўскага sausas «сухі», другая ад кораня Drav- / Drev-, які звязаны з індаеўрапейскім *droṷus «плынь», *dreu- «бегчы, імкнуцца»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1980. — С. 90—91, 292.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 204—205.][H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 44-45, 55.].'' Сухадроўкі ў гэтых кнігах няма (дарэчы, Ванагас на с. 90 корань drav- супастаўляе са старажытнаіндыйскім dravah, dravati). Далей ідзе ўласнае даследванне з прыцягненнем мноства іншых гідронімаў.
* [[Сэрвач (прыток Віліі)]] [[Сэрвач (прыток Нёмана)]] ''Першая аснова Serv- таксама ў назве рэчкі Сярвайкі (правы прыток Ловаці), літоўскіх гідронімах Servas, Servelis (назвы азёраў), Sarva (назва ракі). Звязана з літоўскім serventi «паціху цячы, струменіць»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 296.]. Далей да індаеўрапейскага *sreu- «цячы», *sreṷo- «плынь» і карацейшага *ser- «цячы»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1003.]. Другая аснова назвы Сэрвач тая ж, што і ў назвах Нарач, Іслач і падобных, — Ak-. Яна звязаная з лат. aka «калодзеж», літ. aka(s) «палонка ў лёдзе», лат. akata «вір у рацэ; вочка ў балоце; палонка ў лёдзе»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 176.].'' Назвы Сэрвач ў пералічаных крыніцах няма.
* [[Віхра]] ''Нягледзячы на павярхоўнае падабенства з віхор, назва Віхра балцкага паходжання. Гідранімічныя аналагі — літоўскія рачныя назвы Vieša, Viešinta, Viešintas, Viešmuo, латышская Viesīte, назва возера Вісяты. Звязана з літоўскім viešmuo «ручай»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 378—379.].'' Назва Віхра ў Ванагаса не згадваецца.
* [[Жыткавічы]] [[Чырвонае (возера)]] ''Назва паселішча пайшла ад назвы ракі Жыдкаўка, што з Жыд-возера цекла ў Прыпяць.'' Няма крыніцы. ''Назва «Жыд» паходзіць ад балцкага кораня *žeid- / *žid- «гарэць; свяціць, ззяць», ад якога літоўскае žydėti «свяціць; цвісці», žaida «агмень (месца для адкрытага агня)». Далей да карацейшага балцкага *žei- / *ži- (з тым жа значэннем), ад якога таксама латышскае zīt «світаць, віднець», zaigs «зіхоткі» (*žei-, -g-), літоўскае žibus «зіхоткі» (*ži-, -b-)[S. Karaliūnas. Iš baltų kalbų puodininkystės terminijos istorijos // Lietuvių kalbotyros klausimai. XVI. 1975. С. 137—141.].'' Няма там ні Жыткавічаў, ні Жыд-возера, ні Жыдаўкі. Сама назва артыкула Каралюнаса ў перакладзе гучыць як &quot;З гісторыі ганчарных тэрмінаў у балцкіх мовах&quot;, ён не зусім пра гэта. ''Літоўскія гідранімічныя аналагі — назвы тыпу Žiba, Žiegas, Žied-upė, Žyd-a-upis[ A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 400, 401.].'' І тут таксама няма Жыткавічаў, Жыд-возера і Жыдаўкі.
* [[Нямыльня]] ''Адпачатная балцкая форма аднаўляецца як *Nemilnà (Немілна́).'' Няма крыніцы. ''Корань Nem- ад індаеўрапейскага *nem- «гнуць; гнуцца», ад якога і назва Нёмана[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 764.].'' Нямыльні ў кнізе няма. ''У назве *Немілны корань пашыраны рэдкім балцкім пашыральнікам -ln-, як і ў назве літоўскага возера Asalnai (As-, -ln-)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981.- С. 48.].'' Няма там гаворкі ні пра Нямыльню, ні пра пашыральнік -ln-. Далей ідуць іншыя ўласныя даследванні. У прыватнасці, у гэтых фантазіях ёсць спасылка і на &quot;Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья&quot;. Дык вось, Нямыльня там згадваецца на с. 218 у раздзеле &quot;Славянские названия&quot;.
* [[Сермеж]] ''Найбліжэйшы гідранімічны аналаг — літоўская рачная назва Serma(s), што лічыцца вельмі архаічнай. Да індаеўрапейскага *sermo- «рака, плынь» і карацейшага *ser- «цячы»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 296.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 909—910.] Таксама рачная назва на прыпяцкім правабярэжжы Цэрэм / Сарэмскі, адпачатная форма якой таксама балцкае *Serm-[О. Н. Трубачев. Труды по этимологии: Слово. История. Культура. Т. 4. Москва, 2009. С. 593—594.]. Корань пашыраны такім самым пашыральнікам, як у назве літоўскай падвіленскай ракі Nemėža[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 227.]'' Ва ўсіх гэтых крыніцах назва Сермеж не згадваецца.
* [[Піктуша]] ''Назва балцка-літоўскага паходжання. Звязана з літоўскім piktas &quot;злы; моцны, вялікі&quot;. Належыць да шэрагу &quot;злых&quot; гідронімаў, тыпу Pikt-ežeris, Pikt-upė (piktas &quot;злы; моцны&quot;, ežeras &quot;возера&quot;, upė &quot;рака&quot;)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 258.].'' Піктушы тут няма.
* [[Вір (возера)]] [[Чорны Вір]] [[Вір (рака)]] ''Водныя назвы Вір (найменей некаторыя з іх), магчыма, перакладаюць папярэднія балцкія гідронімы тыпу назвы правага дзесенскага прытока (ніжэй Чарнігава) Верапета (руск.: Верепето, Верепета)[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейне. С.-Петербург, 1913. С. 211.]'' Хлусня, кніга Маштакова - гэта проста спіс назваў рэк у басейне Дняпра, пра паходжанне гэтах назваў у яго не сказана ані слова. ''ад літоўскага verpetas «вір; крыніца», verpti «моцна цячы; віраваць»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 179.].'' Назва Вір тут не згадваецца.
* [[Рэпалава]] ''Вядомы літоўскі антрапонім Rėpalis, ён звязаны з літоўскім rėpti &quot;хапаць, грабастаць&quot;[Lietuvių pavardžių žodynas. L-Ž. Vilnius, 1989. С. 598.].'' Рэпалава там не прыгадваецца, ёсць толькі прозвішча Repalis і дарэчы тлумачыцца зусім па-іншаму.
* [[Ведрыч (рака)]] ''У аснове назвы — адзін з варыянтаў балцкай гідранімічнай асновы Ud- : Vad- : Ved-, якая звязаная з лат. ūdens, пруск. (w)undan, літ. vanduo «вада», яцвяжскім *udā «вада; рака».'' Няма крыніцы. ''Гэтая аснова ў балцкіх назвах такіх рэк, як літоўскія Vedega (Vadaga), Vadaktis, Ūdara[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 351, 358.]'' Ведрыч там не прыгадваецца. Ды і тлумачыць пералічаныя літоўскія назвы Ванагас па-рознаму. ''пруская *Vadanga (&gt; Wadangen), пасожская Удага, падняпроўскія Ведаса, Ведага[Топоров В. Н., Трубачев О. Н. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. — М., 1962. — С. 129, 157, 169—170, 178, 211.]'' Фантазіі. Тапароў супастаўляе Ведрыч толькі з назвамі Ведзерка, Ведра і Ведрыца (ад асновы *veder-), іншыя ж назвы ён тлумачыць па-іншаму. ''У назве Ведрыч корань Ved- пашыраны з дапамогай пашыральніка -r-. Ён шырока прысутны ў літоўскім слова- і назваўтварэнні: kupti «уздымацца» — kupra «горб», liepa «ліпа» — Lieporas «Ліпавы (ручай)»[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 298—309.].'' Тут Ведрычы няма. Дарэчы, гэты том выбраных твораў Скарджуса мае назву &quot;Lietuvių kalbos žodžių daryba&quot;, г. зн. &quot;Словаўтварэнне літоўскай мовы&quot;. Тапанімія Беларусі там не разглядаецца ў прынцыпе, кніга зусім не пра гэта. Таму спасылкі на Скарджуса тут з'яўляюцца падманам.
* [[Крэва]] ''Найверагодней тапонім «Крэва» ўтварыўся ад рачной назвы тыпу літоўскага гідроніма Krevė (рака на поўначы ад літоўскіх Кейданаў)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. C. 165.]. Такую назву магла мець крэўская рэчка, цяпер вядомая як «Крэўлянка».'' Назвы мястэчка Крэва там няма.
* [[Судабле]] [[Судабоўка]] ''Рачная назва балцкага паходжання, ад першапачатковага *Судаба. Корань Sud- як у літоўскіх гідронімах Sudarvė, Sudota, Sūduonia, якія звязваюцца з літоўскім sūduva &quot;твань у балоце&quot;[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 318-319.].'' Судабле і Судабоўкі ў Ванагаса няма. ''Пашыральнік -b- як у назве рэчкі Налібаўкі (&lt; *Наліба, Nal-ib-), які выкарыстоўваецца ў літоўскім словаўтварэнні (kan-ėti «бедаваць, мучыцца» — kan-yb-a «ссохлік, заморак»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 92.].'' Насамрэч гаворка ў крыніцы ідзе аб словаўтваральных суфіксах літоўскай мовы, ніякіх гідронімаў там няма.
* [[Каспля]] ''Першая аснова Кас- з цягам часу зведала эвалюцыю ад *Kŭs- праз *Къс-. Яна звязаная з прускім kusis, літоўскім kusulas «камар». Гэтая аснова таксама ў назвах ракі Касня (прыток волжскай Вазузы) на Смаленшчыне на ўсходзе ад Касплі, сожскай ракі Касінка (каля Касінкі — рэчка з назвай-перакладам «Камароўка»)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 190.].'' Насамрэч, рака Каспля ў гэтай кнізе сустракаецца толькі на с. 237 і там няма ані слова пра значэнне асновы ў гэтай назве. ''Прамы літоўскі гідранімічны адпаведнік — рачная назва Kus-upė[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 175.].'' А тут увогуле Каспля не згадваецца.
* [[Дубасна]] ''Корань Dub- ад літоўскага dubti «ўгінацца», duburys «рачны вір (паглыбленае, „увагнутае“ месца)». З ім літоўскія гідронімы тыпу Dubė, Dubis, Dubija, Dubinga, Dubysa[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 93.]. Корань пашыраны гідранімічным пашыральнікам -sn-. Ён таксама ў назвах задзвінскага возера Мядзесна, дзвінскай ракі Лужасна, дняпроўскіх рэк Опісна (&lt; *Apesna), Нерасна, Турасна[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198.]. Гэты пашыральнік прысутны і ў літоўскім назва- і словаўтварэнні: upė «рака» — upėsnis «рачулка; месца, дзе цекла рэчка або дзе рэчка ўцякае ў возера»[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 291—292.].'' Нідзе з пералічаных крыніц назва ракі Дубасна не прыгадваецца.
* [[Налібакі]] [[Налібаўка]] [[Налібоцкая пушча]] ''Звязаная з балцкім гідранімічным коранем Nal-, ад якога назва літоўскага возера Nalija, балота Nal-raistis, балцкай назвай з-пад Ноўгарада *Nolia / Nolė. Далей да індаеўрапейскага *(s)na- «цячы», пашыранага пашыральнікам -l-[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 223.].'' Налібак, Налібаўкі, Налібоцкай пушчы  ў крыніцы няма. ''Корань Nal- пашыраны пашыральнікам -b-, які выкарыстоўваецца ў літоўскім словаўтварэнні (kan-ėti «бедаваць, мучыцца» — kan-yb-a «ссохлік, заморак»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 92.].'' У кнізе проста гаворыцца пра суфікс -yba і падобныя ў літоўскім словаўтварэнні, пералічаных вышэй тапонімаў там няма.
* [[Вацлаў Пануцэвіч]] ''Папуцэвіч — ад балцка-літоўскага аднаасноўнага антрапоніма (колішняга імя) «Папуціс», які даў і сучаснае літоўскае прозвішча Paputis. У ім антрапанімічны суфікс -ut- і корань Pap-, які і ў іншых літоўскіх антрапонімах Papas, Papeika, Papelis, Papšys. Корань звязваецца з літоўскім papas «грудзі; смочка; покаўка, пупышка (на дрэве)»[Lietuvių pavardžių žodynas. L-Ž. Vilnius, 1989. C. 391.]'' Papas, Papeika, Papelis, Papšys у крыніцы ёсць, а Папуцэвіча, Папуціса і Paputis няма. ''з латышскім pāpa, pāpis, pāpulis «покаўка, пупышка». Тыпалагічная паралель — прозвішчы «Цыца», «Цыцка»[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. 2. Прозвішчы, утвораныя ад апелятыўнай лексікі. Мінск, 1989. С. 441.].'' У Бірылы з пералічанага ёсць толькі Цыца і Цыцка.
* [[Убарць]] ''Назва Убарць балцкага паходжання. У аснове назвы Убарць — корань ub-, які таксама ў назве ракі Убедзь (правы прыток Дзясны паміж Чарнігавам і Ноўгарадам-Северскім)[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 206.].'' Хлусня, кніга Маштакова - гэта проста спіс рэк дняпрўскага басейна, дзе ані слова пра іх паходжанне, пра тое, дзе які корань і г. д. ''Корань ub- у назве Убарць пашыраны з дапамогай пашыральніка -rt-, які вядомы ў літоўскім словаўтварэнні (kabti «віснуць» — kabartai «звіслая „бародка“ пад дзюбай пеўня») і ў балцкай гідраніміі: возера Тумерта на Верхнім Падзвінні, рака Уперта на Павоччы, літоўская рака Gomerta[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 119.].'' Адзінае што ёсць у Ванагаса з усяго пералічанага - гэта гідронім Gomerta. Дарэчы там напісана, што ў ім суфікс -erta, а не -rt-. Усё астатняе - прыдумана. ''Ад кораня ab- пайшлі балцкія гідронімы Abista, Абеста, Абстэрна, Обаль, Аболе[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 166.][A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 35.].'' Насамрэч, на с. 175 у Тапарова напісана, што ў назвах Обаль, Аболе корань *абъл-/*объл-, які ён параўноўвае з літ. obuolys, лтш. abols &quot;яблыка&quot;, Абстэрна там увогуле няма. А ў Ванагаса не згадваюцца Абстэрна, Обаль, Аболе.
* [[Обаль (рака)]] [[Абалянка (рака)]] [[Аболе]] [[Обаль (возера)]] [[Обалінец]] ''Корань Ab- такі самы, як у латышскіх гідронімах тыпу Abula, Abuls, Abava[K. Būga. Rinktiniai raštai. Vilnius, 1961. C. 534—535.]'' Назвы Abava там няма і Буга нічога на піша аб тым, што ў гэтых назвах менавіта корань Ab-, а не нейкі іншы (напрыклад abal). ''у назве ракі Абельна на Верхнім Павоччы. Ад індаеўрапейскага ab-, якім пазначаліся рачныя, цякучыя воды[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 41.].'' А ў Краэ наогул не прыгадваюцца Обаль, Абалянка, Аболе, Обалінец, Абельна. Далей ідзе ўласнае даследванне пра разнастайныя гідронімы.
* [[Аткыльня]] ''Першапачатковая форма захавалася ў назве возера Акельня'' Няма крыніцы. ''Корань Ak- звязаны з лат. aka «калодзеж», літ. aka(s) «палонка ў лёдзе», лат. akata «вір у рацэ; вочка ў балоце; палонка ў лёдзе»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 176.].'' У рэчаіснасці ж, у крыніцы напісана, што назва Аткільня магчыма з балт. at- + kil- &quot;поднимать(ся), происходить&quot;.
* [[Мокіш]] ''Звязана з літоўскім mokšė «мокрае, вільготнае месца» (ад mokas «густая гразь» з дапамогай пашыральніка -š-)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 315—316.]'' Адзінае што там ёсць - гэта тое, што ў слове mokšė суфікс -š-, пра назву Мокіш ні слова. ''makašyti «брысці па гразі», далей да літоўскага makoti «брысці (праз гразь)», makynė «балаціна», maknus «топкі», латышскага makņa «балаціна, балоцістае месца»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 202.].'' Таксама гідроніма Мокіш няма. Дарэчы няма там і слова makašyti у якасці тлумачэння літоўскіх гідронімаў.
* [[Чарэйскае возера]] [[Чаросава (возера)]] ''Назва балцкага паходжання. З шэрагу азёрных назваў Чэрас (каля Мёраў), Чаросава (каля Лепеля), Чэраскія (група азёраў у вярхах ракі Таропы), сюды ж і назвы прыпяцкай ракі Чарэса, дзесенскай ракі Чарэска[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 212.]. Корань Ker- (&gt; Чер-) ад літоўскага keroti «расці, разрастацца» (прыставачнае už-keroti «зарастаць, абрастаць»). Гідранімічныя аналагі — літоўскія водныя назвы *Kerėsa (&gt; Kerės-upis), Kerotis, Kerūlė[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 153—154.].'' Ні там, ні там Чарэйскае і Чаросава возера не згадваецца. Далей таксама ідзе ўласнае даследванне з прыцягненнем розных назваў.
* [[Ненач]] ''Гідранімічныя аналагі — літоўскія водныя назвы Nota, Notė, Notija, Notera[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 231—232.], пруская *Nātangā (ад гэтага гідроніма назва прускага племя натангаў).'' Ненач там не згадваецца. ''Гэтыя назвы ад захаванага ў гідраніміі балцкага *nātā «цячэнне», якое з дапамогай пашыральніка -t- ад індаеўрапейскага *(s)na- «цячы»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 971—972.].'' А тут няма ані пералічаных вышэй гідронімаў, ані балцкага *nātā.
* [[Белагаловае]] ''Першая аснова гэтай назвы — літоўскае balas, baltas «белы» (яно ж і ў балцкай назве ракі Балы на прыпяцкім правабярэжжы[О. Н. Трубачев. Труды по этимологии: Слово. История. Культура. Т. 4. Москва, 2009. С. 497, 594.]).'' Трубачоў гэта пісаў пра гідронім Балы, а не Белагаловае. ''Другая аснова ад літоўскага galva «галава; перад, верх»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 177.].'' Тапароў пісаў пра  раку Бологоловка ў басейне ракі Сож, а не пра возера Белагаловае.
* [[Веліж]] ''Назва Веліж (Вялі́ж) паходзіць ад назвы рэчкі Вялі́жкі, ля ўпадзення якой у Дзвіну паселішча знаходзіцца.'' Няма крыніцы. ''Першапачатковая форма гэтага гідроніма — Вялі́жа. На гэта паказвае назва ракі Буліжа, што цячэ недалёка ад Вяліжы (прыток дзвінскай ракі Касплі, што ў Дзвіну ўцякае ніжэй за ўпадзенне Вяліжы). У абодвух гэтых гідронімаў карані пашыраныя пашыральнікам тыпу -iž-, як у літоўскіх гідронімах тыпу Gabižis, Gumyža[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 101, 127.][В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 169.]. Пашыральнік -ž- выкарыстоўваецца ў літоўскім слова- і назваўтварэнні, утвараючы вытворныя формы (varlė «жаба» — varlėža «жабка»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 391.]. Гідранімічны корань Vel- на Верхнім Падзвінні таксама ў балцкіх назвах возера Веліста, ракі Веляса (Vel- + -st-, -s-). Балцкія гідранімічныя адпаведнікі — літоўскія Veliuona, Velionė, Vel-upys, Vėlys, латышскія Vel-upīte, Vellezers[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 370.].'' Нідзе ў гэтых крыніцах Веліж, Вяліжа ці Буліжа не згадваюцца. Суцэльная адсябяціна.
* [[Гавязнянка]] ''Корань такі ж, як і ў балцкіх назвах нёманскіх рэк Гаўя, Гуя, ад індаеўрапейскага *gēu- / gū- «гнуць, крывіць». Ад яго таксама літоўскае gau-r-as «волас», gu-r-as «вяршыня пагорка», gu-g-a «пагорак; гузак; горб»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 393—398.].'' Няма ў крыніцы нічога падобнага. ''Корань пашыраны балцкім пашыральнікам -zn-, які таксама ў назвах «лісіных» рэк Лапузна (прыток дзесенскай Наўлі), Лопазна (прыток сожскай Іпуці), ад літоўскага lapė «ліса»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 192, 194.].'' Хлусня, няма там ні Гавязнянкі, ні разважанняў пра тое, які пашыральнік і корань у назвах Лапузна і Лопазна (&quot;форма балт. первоисточника неясна&quot;).
* [[Сянно]] [[Сянна (рака)]] [[Сянно (возера)]] [[Жыварэзка]] ''Назва Сянна паходзіць ад аднайменнага возера, на якім паселішча паўстала. Гідронім Сянно балцкага паходжання, ад кораня Sain-[B. H. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. II // Балто-славянские исследования. 1987. Москва, 1989. С. 47.]. Звязана з літоўскім at-sainus «павольны, неахайны, лянівы»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 293—294.]. Далей да аднаго са значэнняў індаеўрапейскага *sei- : si- «слабець; вялы, слабы, лянівы; апускацца, пагружацца» (&gt; «ціхі, спакойны»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 890—891.].'' У ніводнай з пералічаных кніг назва Сянно (Сянна) не сустракаецца.
** {{N}} цалкам выдаліў як безкрынічнае ва ўсіх названых артыкулах. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 09:07, 15 мая 2025 (+03)
* [[Усвейка]] [[Усвяты]] [[Ушача]] [[Ушачы]] [[Усвяча]] [[Уша (прыток Віліі)]] [[Уша (прыток Бярэзіны)]] [[Уша (прыток Нёмана)]] ''Гэты корань звязваюць з індаеўрапейскім *aus- / *us- «блішчэць, ззяць», ад якога літоўскае aušra «зара», apy-ūšris «час перад світанкам», латышскае *Ūss (балцкае боства зары)[Топоров В. Н. Балтийский элемент в гидронимии Поочья III // Балто-славянские исследования 1988—1996. Москва, 1997. С. 282—283.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 86—87.].'' У гэтых крыніцах пералічаныя тапонімы не згадваюцца.
* [[Усяжа (рака)]] Тое ж самае. Далей: ''У назве Усяжа корань Us- пашыраны балцкім пашыральнікам -ing-, як у назве Аражня / Аряжня (&lt; Ar-ing-in-)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 199.].'' На самой справе, адзінае, што напісана ў крыніцы, так гэта тое, што назву Аражня можна параўнаць з ст.-пруск. Aryngine. Пра пашыральнік -ing- і Усяжу - выдумка.
* [[Арыжня (рака)]] ''Назва старабалцкага паходжання. Адпачатная форма была блізкая да прускай азёрнай назвы Aryngine (Ar-, -ng-, -n-), потым дала форму тыпу «Аряжня»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 199.].'' Пра падзеленне назвы на састаўныя часткі Ar-, -ng-, -n- там няма. ''Корань ад балцкага *ar-, індаеўрапейскага *ar-, *er- / *or- «рухацца»[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 45—47.].'' У крыніцы няма ні Арыжні, ні балцкага *ar-. ''Ён таксама ў літоўскім гідроніме Arina, латышскім Aruona[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 47.].'' Тут таксама няма Арыжні. Дарэчы, Ванагас не называе гэты корань балцкім, а разглядае яго як агульнаіндаеўрапейскі.
* [[Рапуса]] ''У назве Рапусы вылучаецца балцкі гідранімічны пашыральнік -usa, як у назвах дзесенскай ракі Нярусы, прускай ракі Narussa[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198.].'' Няруса і Narussa там ёсць, Рапусы няма.
* [[Мядзесна]] ''Найбліжэй з гідранімічным коранем Med- звязанае літоўскае medis «дрэва», medė «гай», ад балцкага *medja(n) «лес». Далей да індаеўрапейскага *medhi̯os- «сярэдні, сярэдзінны» — лес разумеўся як тое, што знаходзіцца паміж паселішчамі[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 706—707.].'' Назвы Мядзесна і ўвогуле разважанняў, што &quot;найбліжэй з гідранімічным коранем Med- звязанае літоўскае medis...&quot;, там няма. ''Корань Med- пашыраны ў назве Мядзесна балцкім гідранімічным пашыральнікам -sn-. Ён таксама ў дзвінскім гідроніме Лужасна недалёка ад Мядзесны, у дняпроўскіх балцкіх гідронімах Апісна, Нерасна, Турасна і інш.[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198.]'' На самай справе, гідронім Мядзесна ў гэтай кнізе прыгадваецца толькі на с. 225, дзе гаворыцца, што ён мае фінскае паходжанне.
* [[Сярвайка]] ''Назва балцкага паходжання. Аснова Serv- таксама ў балцкай назве рэчкі Сэрвач (прыток Віліі), літоўскіх гідронімах Servas, Servelis (назвы азёраў), Sarva (назва ракі). Звязана з літоўскім serventi «паціху цячы, струменіць»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 296.]. Далей да індаеўрапейскага *sreu- «цячы», *sreṷo- «плынь»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1003.].'' Ні там, ні там Сярвайка, Сэрвач не сустракаюцца.
* [[Свіліца]] [[Падсвілле]] [[Свольна (рака)]] ''Гідранімічныя аналагі — літоўскія гідронімы Svilė, Svyla, назва ракі Свілка на Падзвінні (каля Лынтупаў). Роднасны корань у гідронімах Svalė, Svalia, Svolis[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 322—323.], у прускім тапоніме Swolow, балцкіх назвах рэк Своланка на Верхнім Павоччы[В. Н. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. III // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1998. С. 307.]. Звязана з літоўскім svilti «гарэць без полымя, прыгараць; „гарэць“ ад холада». Далей да індаеўрапейскага *sṷel- «тлець, гарэць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1045.].'' Нідзе з паказаных крыніц Свіліца, Падсвілле, Свольна не згадваюцца.
* [[Жлобін]] ''Назва Жлобін балцкага паходжання — найімаверней гідранімічнага (адпаведная водная назва да сёння не захавалася). Назоўны адпаведнік на тэрыторыі цяперашняй Беларусі — возера Жлобін каля Баранавічаў (цяпер у складзе горада).'' Няма крыніцы. ''Гідранімічныя аналагі — літоўскае Globys (рака), прускае Globe (возера). Яны звязаныя з літоўскім globti «ахопліваць, ахінаць»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 118.]. Далей да індаеўрапейскага *gleb(h)- «сціскаць» (ад карацейшага *gel- «сціскаць; акруглы»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 357, 359—360.].'' У гэтых крыніцах Жлобін не сустракаецца. ''Назва Жлобін з таго ж семантычнага шэрагу, што і балцкія назвы рэк тыпу Горадзен (&gt; Гараднічанка), Гамея (&gt; Гамяюк), якія ўзыходзяць да каранёў *gher(d)- «ахопліваць; агароджваць», *gem- «хапаць, сціскаць». Такія назвы адлюстроўваюць канфігурацыйныя асаблівасці адпаведнай ракі ці возера[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 118.].'' А тут не сустракаюцца Горадзен (Гараднічанка), Гамея (Гамяюк). ''У беларускай антрапаніміі вядомыя прозвішчы Глоба, Глобус, Жлоба, Жлобіч[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 111, 146.], якія могуць быць варыянтамі кораня *glob-.'' Таксама Жлобіна няма. Суцэльнае арыгінальнае даследванне.
* [[Барысаў]] ''На думку Ткачова, гэта сведчыць, што назва Барысава — не адыменная, а паходзіць ад ракі Барысы.'' Няма крыніцы. ''Калі рачная назва Барыса існавала, то яна балцкага паходжання.'' Няма крыніцы. ''Балцкі гідранімічны пашыральнік -is- у гідронімах тыпу Dubysà, Lavysà, у тапоніме Kilbisai[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T.1. Vilnius, 1996. С. 313—314.]. Адпачатная балцкая форма мусіла быць тыпу Barysà. Корань Bar- у літоўскіх рачных назвах Barys, Bar-upė, якія лічацца вельмі старажытнымі. Той жа корань, з пашыральнікам -t-, і ў літоўскіх гідронімах тыпу Bartuva, у назве прускай ракі *Barta (ад яе мела пайсці назва зямлі прускага народу бартаў), у якіх аснову Bar-t- звязваюць з індаеўрапейскім *bher- «булькатаць; імкліва рухацца»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 58, 59.][V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 71—72.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 132—133.].'' Нідзе ў гэтых крыніцах горад Барысаў ці меркаваная рэчка Барыса не згадваюцца. Дарэчы, Ванагас пра гідронімы Barys, Bar-upė піша, што іх паходжанне незразумелае і для іх вытлумачэння выкарыстоўвае старажытнарускае, украінскае і ілірыйскае словы.
* [[Дрывяты]] ''У назве *Druvintas (&gt; Дрывяты) корань Druv- пашыраны пашыральнікам -nt-, як і ў назве возера Вісяты (ад формы тыпу літоўскай азёрнай назвы Viešintas)[K. Būga. Rinktiniai raštai. T. 3. Vilnius, 1961. С. 546.].'' Вісяты там ёсць, а вось Дрывят і разважанняў пра пашыральнік у назве Вісяты няма.
* [[Нешчарда (возера)]] [[Нешчарда (рака)]] ''Назва Нешчарда — балцкага паходжання. Назву складаюць прыстаўка Ne- і корань skard-. З дапамогай прыстаўкі Ne- аформленыя назвы задзвінскіх азёраў Нявежа, Няклея, Нядружна і інш. Яна ж у літоўскіх гідронімах тыпу Nestrėvis «Нецякучае (возера)» (ад strėvus «плыткі, цякучы»)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 229.]. Корань skard- у літоўскіх гідронімах тыпу Skardis, Skardžius, Skardelis, Skard-upis. Ад літоўскага skardis «круты схіл, бераг», skardyti «адсякаць, адразаць, аддзіраць»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 301.]. Далей да індаеўрапейскага *(s)ker-d-[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 940—941.].'' Суцэльныя фантазіі, ва ўсіх крыніцах назва Нешчарда адсутнічае.
* [[Лавоша (рака)]] ''Назва Лавоша балцкага паходжання. Гідранімічны корань Lav- таксама ў літоўскай рачной назве Lavysa (рака, з якой выцякае возера Lavysas), якая далей звязаная з гідронімамі Lūvas, Lojis[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 182, 184.].'' Лавошы тут няма. Дарэчы Ванагас піша, што паходжанне кораня ў назве Lavysa незразумелае і для ягонага тлумачэння прыводзіць славенскае lava, нямецкія, грэцкія і іншыя словы. ''Ад індаеўрапейскага *lou- са значэннем «умываць, мыць, купаць» (&gt; «ліцца», «жолаб, роў»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 692.]. У назве Лавоша корань Lav- пашыраны пашыральнікам -š- (&gt; -oš-), які выкарыстоўваецца ў літоўскім слова- і назваўтварэнні, а таксама прысутны ў гідронімах Nalošas, Gailėšis, Lapišius, Pelyša[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 316—318.].'' У гэтых крыніцах Лавоша таксама адсутнічае.
* [[Чавусы]] ''Згодна з антрапанімічнай версіяй, назва «Чаусы» звязаная з зафіксаванымі на Верхнім Падняпроўі прозвішчамі Чаус, Чаусаў. Тая ж будова і ў падняпроўскіх прозвішчах Браусаў, Брэусаў, Леус, Паус, Рэус. У беларускай антрапаніміі такія прозвішчы пакідаюцца без вытлумачэння[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 62, 249, 304, 358, 441.].'' Па-першае, Бірыла нічога не пісаў пра паходжанне назвы города Чавусы, ягоная кніга прысвечаная прозвішчам, а не тапонімам. Па-другое, у Бірылы зусім няма ніякіх разважанняў пра нейкую быццам агульную будову пералічаных вышэй прозвішчаў. Па-трэцяе, на с. 444 ён звязвае прозвішча Чавус з рэг. чавус, чаус &quot;чыгун&quot;, тур. чавуш &quot;сяржант, унтэр-афіцэр&quot;. ''Паўночнасмаленскі тапонім Чаусава, аднак, гідранімічнага паходжання, стаіць на рацэ Чэусаўка. Той жа корань Чэус- у назвах малых ручаін Чэусен (у вярхоўях ракі Угры), Чэусаўская (прыток ракі Клядзейкі каля Серпухава). У гэтых гідронімах корань Čaus- / Čeus- (можа быць з балцкім пашыральнікам -in-) суадносіцца з балцкімі гідронімамі літ. Čiauša, лат. Čauša (ад *Kiauša). Яны звязаныя з літоўскім kiaušinti «павольна ісці», kiausti «знікаць, спыняцца ў росце» і пазначалі павольную плынь[Топоров В. Н. Балтийский элемент в гидронимии Поочья III // Балто-славянские исследования 1988—1996. Москва, 1997. С. 293—294.]'' У крыніцы гаворка ідзе пра гідронімы Чеусен і Чеусовская ў Павоччы, пра горад Чавусы ці Чаусава ані слова. ''далей да індаеўрапейскага *(s)keu-[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 951—953.].'' Чавусаў і тут таксама няма.
* [[Чэрыкаў]] ''Корань Чэр- таксама ў такіх прозвішчах з усходу Беларусі тыпу Чэ́ранда, Чэ́расеў, Чэ́рачэнь. Этымалогія гэтага кораня ў беларускай антрапаніміі недастаткова прасветленая[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 457.].'' З усяго пералічанага ў Бірылы згадваецца толькі прозвішча Чэранда, без указання які ў ім корань. Астатніх прозвішчаў і назвы горада Чэрыкаў там няма. ''Той жа корань у балцкіх азёрных назвах Чэрас (каля Мёраў і ў вярхах ракі Таропы), ад кораня Ker-[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 153—154.].'' Зноў хлусня, няма там згадкі ні пра Чэрыкаў, ні пра Чэрас.
* [[Францішак Кушаль]] ''Прозвішча Кушаль балцкага паходжання, звязана з літоўскім kušlys «сляпец» (хто падслепаваты). Ад яго літоўскі антрапонім Kušlys[Lietuvių pavardžių žodynas. А-К. Vilnius, 1985. С. 1140.]'' У гэтым слоўніку літоўскіх прозвішчаў згадваецца толькі літоўскае прозвішча Kušlys, беларускага Кушаль - няма. ''тапонімы Кушляны, Кушлі, Кушлікі. Аснова Kušl- сустракаецца ў літоўскай антрапа- і тапаніміі[В. Н. Топоров. Прусский язык. I-K. Москва, 1984. С. 361.].'' А тут ёсць толькі тапонімы Кушлікі і Кушлi без дакладнага вытлумачэння, прозвішча Кушаль таксама няма.
* [[Скупа]] ''Корань Skup- звязаны з літоўскім skupstas «куст», латышскім skupsna, skupšķis «малы лясок» (skup- + -st-, -sn-, -šķ-). Далей да індаеўрапейскага *(s)keup- «гронка, чуб, пук»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 956.].'' Хлусня, і блізка нічога падобнага там няма, акрамя існавання індаеўрапейскага *(s)keup.
* [[Вялікая Восмата]] ''Корань Asm- у балцкіх рачных назвах, што вар’іруюцца як Осма / Восма / Восьма, на Верхнім Падняпроўі і Верхнім Павоччы. Іх адпачатная форма аднаўляецца як *Asma[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 165, 181, 200.][Топоров В. Н. Балтийский элемент в гидронимии Поочья III // Балто-славянские исследования 1988—1996. Москва, 1997. С. 301—302.][В. Н. Топоров. «Baltica» Подмосковья // Балто-славянский сборник. Москва, 1972. С. 255.]. Аснова Asm- з’яўляецца дыялектным варыянтам асновы Ašm- (як Asv- i Ašv- у гідронімах Asveja і Ašva, Ašvija, ад літоўскага ašva «кабыла»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 49, 50.]). Асновы Akm- і Ašm- паходзяць ад варыянтаў індаеўрапейскага *ak- / *ak'- «востры». Ад першага ў літоўскай мове akmen- «камень», ад другога — ašmen- «вастрыё» і (на перыферыі мовы) ašmen- «камень»[Топоров В. Н. Две заметки из области балтийской топонимии (этимологический аспект) [1959] // В. Н. Топоров. Исследования по этимологии и семантике. Т.4. Кн. 2. М., 2010. С. 74—77.]. У назве Асмата корань Asm- пашыраны з дапамогай -at-. Той жа пашыральнік у назвах рэчак Гардата, Аката (&gt; Акатаўка, прыток Гардаты) на Верхнім Павоччы[В. Н. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. III // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1998. С. 293.], у літоўскіх гідронімах тыпу Amata, Žlagatas, Kamatis. Ён шырока выкарыстоўваўся ў літоўскім назва- і словаўтварэнні (gyvas «жывы» — gyvata «жыццё»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 334—338.].'' У ніводнай з паказаных крыніц назва Восмата не сустракаецца.
* [[Макоўза]] ''Балцкія гідранімічныя аналагі — літоўскія водныя назвы Makys (возера), *Makia (рака), Mak-a-raistis (балота), латышскае Maka, назва дняпроўскай ракі Маконя (прыток бярэзінскай Ушы).'' Крыніцы няма. ''Гідранімічны корань Mak- звязаны з літоўскім makoti «брысці (праз гразь)», makynė «балаціна», maknus «топкі», латышскім makņa «балаціна, балоцістае месца»[ A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 202.]. Рэдкі пашыральнік -auz- таксама ў літоўскім мікратапоніме (назва балаціны) Ramaũzė (&lt; Ramaũza «Рамоўза», ад ramus «спакойны»)[ A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 272.].'' Назва Макоўза ў Ванагаса не сустракаецца. Няма тут і разваг аб тым, які суфікс у назве Ramaũzė.
* [[Супрасль]] ''Назва паселішча паходзіць ад рачной назвы балцка-яцвяжскага паходжання. Адпачатна ўяўляла сабой злучэнне кораня Spran(d)- і пашыральніка -sl-[ P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 163—164.].'' У крыніцы ёсць толькі пра суфікс -sla- ў літоўскіх словах, усё астатняе - прыдумана. ''Гэты ж пашыральнік ёсць і ў назве ракі Нерасль, што таксама ўпадае ў Нараў. Корань Spran(d)- звязаны з літоўскім spręsti (spren(d)sti) «уціскаць; выцягваць; крочыць вялікімі крокамі», sprandyti «цягнуць, расцягваць».'' Няма крыніцы.
* [[Нясвіж]] ''Назва Нясвіж гідранімічнага паходжання, ад назвы не лакалізаванай на сёння ракі *Нясвіжа.'' Няма крыніцы. ''Тапонім утварыўся так жа сама, як ад назвы дзвінскага прытока ракі Вяліжы (&gt; Вяліжка) утварылася назва горада Веліж.'' Няма крыніцы. ''Корань *Nes-ṷ- (варыянт старой ṷ-асновы ад кораня *Nes-) у назвах *Нясвяча (&gt; Нясвячка[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 150.], ад *Nes-v-int-a, злучае Сяргееўскае возера з ракой Пціч) і *Несва (&gt; Несвіца[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 160.], прыток Брагінкі, у міжрэччы Дняпра і Прыпяці перад самымі іх сутокамі).'' Маштакоў у прынцыпе не пісаў зусім нічога пра паходжанне ніякіх гідронімаў, пра іх карані і т. п., ягоная праца - гэта проста спіс назваў рэк і болей нічога! ''Корань *Nes- таксама ў назвах Неса[Топоров В. Н. Балтийский элемент в гидронимии Поочья III // Балто-славянские исследования 1988—1996. Москва, 1997. С. 281—282.] (у басейне дзесенскай ракі Нярусы), *Несла (&lt; *Nes-l-, тры прыпяцкія ракі, адна верхнедняпроўская), *Нясета (&lt; *Nes-et-, прытокі дняпроўскай Бярэзіны і прыпяцкай Пцічы)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198—199.]. Меркаваная нясвіжская рака мусіла знаходзіцца зусім паблізу пціцка-прыпяцкага агмяня рэк з назвамі ад кораня *Nes- (тры пціцкія, тры прыпяцкія), працягваючы яго на нёманскія вярхі. Пашыральнік тыпу -iž- як у літоўскіх гідронімах тыпу Gabìžis, Gumýža[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 101, 127.], у назве дзвінскай ракі Буліжа (цячэ побач з Вяліжай)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 169.]. Пашыральнік -ž- выкарыстоўваецца ў літоўскім слова- і назваўтварэнні для вытворных формаў (varlė «жаба» — varlėža «жабка, жабуля»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 391.]. Імаверны фанетычны варыянт таго ж кораня *Nas- у назвах літоўскай ракі Nas-upis[Vanagas A. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 224.], ракі Насва (у басейне Ловаці, на поўначы старабалцкай тэрыторыі)[Р. А. Агеева. Гидронимия Русского Северо-Запада как источник культурно-исторической информации. Москва, 2004. С. 193.].'' Нідзе ў гэтых крыніцах пра Нясвіж ці нейкую меркаваную нясвіжскую рэчку няма ані слова. Усё прыцягнута да Нясвіжа за вушы. (а ў  Тапарова таксама няма Буліжы).
* [[Віхолка (сяло)]] ''Корань Віх- такі ж, што і ў назве Віхра. Звязана з літоўскім viešmuo «ручай», далей да індаеўрапейскага кораня *ṷeis- / ṷis- «цячы», ад якога таксама назва Вісла (&lt; *ṷeis-tlā)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1134.][H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 50-51.]. Балцкія гідранімічныя аналагі — літоўскія рачныя назвы Vieša, Viešinta, Viešintas, Viešmuo, латышская Viesīte, назва возера Вісяты[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 378—379.].'' Нідзе там назва Віхолка не сустракаецца. А ў Покарнага і Краэ апрача гэтага не сустракаецца і viešmuo.
* [[Ловаць]] ''Назва Ловаць балцкага паходжання. Корань Lov- звязаны з літоўскім lovys «рэчышча ракі; пратока, роў»[B. H. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. II // Балто-славянские исследования. 1987. Москва, 1989. С. 59-60.]'' Тапароў там не такі катэгарычны, гэта толькі адна з прапанаваных гіпотэз: объяснение из финноязычных диалектов кажется предпочтительным.. некоторая возможность объяснения из балт. или через него остается... ''далей да індаеўрапейскага *leu-[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 681—682.].'' А ў Покарнага ні Ловаці, ні lovys наогул няма. ''Поўны адпаведнік — назва ракі Ловаць на Верхнім Павоччы, пры тамтэйшым густым балцкім гідранімічным фоне. Таго ж кораня назва літоўскай ракі Loviai[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 196.]. Гідранімічны фармант -at- таксама ў такіх балцкіх гідронімах, як літ. Kamatė, Žlagatas[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 144, 405.]. Ён шырока прысутны ў літоўскім назва-, імя- і словаўтварэнні (gyvas «жывы» : gyvatas «жыццё»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 334—338.].'' Таксама ў ніводнай з гэтых крыніц назва Ловаць не сустракаецца.
* [[Гарадзейка]] [[Гарадзея]] ''Назва балцкага паходжання, адпачатная форма — *Gardēja.'' Крыніцы няма. ''Канчатак -ейка часта прысутны на месцы ранейшага балцкага -ēja (як у падняпроўскіх гідронімах Вядзейка — Vedēja, Мярэйка — Merēja, Рыпейка — Rupēja)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 165, 178, 195, 206.]. Корань той жа, што і ў літоўскіх гідронімах Gardinas, Gardena, Garduva, Gardė, Gard-upis, латышскіх Gard-upe, Gardena, Gardauņa[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 106—107.]. На Верхнім Павоччы той жа корань Gard- у балцкім гідроніме Гардата́ (з прытокам Аката́ з такім жа балцкім гідранімічным суфіксам -at-)[Балтийский элемент в гидронимии Поочья. III // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1998. С. 293.]. Балцкі гідранімічны корань Gard- звязаны з індаеўрапейскім *gherd- «ахопліваць; агароджваць» (ад карацейшага *gher- «хапаць, абдымаць»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 442, 444.].'' Нідзе ў гэтых крыніцах назва Гарадзея (Гарадзейка) не згадваецца. ''Назвы Гарадзея, Горадзен з таго ж семантычнага шэрагу, што і балцкія гідронімы тыпу Жлобін, Гамея (&gt; Гамяюк), якія ўрэшце ўзыходзяць да каранёў *gleb(h)- «сціскаць», *gem- «хапаць, сціскаць». Такія назвы адлюстроўваюць канфігурацыйныя асаблівасці адпаведнай ракі ці возера[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 118.].'' Зноў хлусня. Насамрэч, у крыніцы напісана, што літоўскія гідронімы Glebas, Globys паходзяць ад літоўскага glebti, globti, што звязана з канфігурацыяй. Усё астатняе - выдумка.
* [[Гродна]] [[Гараднічанка]] ''«Горадзен» — гідронім балцка-літоўскага паходжання. Такі ж корань таксама ў літоўскіх гідронімах Gardinas, Gardena, Garduva, Gardė, Gard-upis, латышскіх Gard-upe, Gardena, Gardauņa[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 106—107.]. На Верхнім Павоччы той жа корань Gard- у балцкім гідроніме Гардата́ (з прытокам Аката́ з такім жа балцкім гідранімічным суфіксам -at-)[Балтийский элемент в гидронимии Поочья. III // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1998. С. 293.]. Балцкі гідранімічны корань Gard- звязаны з індаеўрапейскім *gherd- «ахопліваць; агароджваць» (ад карацейшага *gher- «хапаць, абдымаць»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 442, 444.].'' У ніводнай з гэтых крыніц Гродна, Гараднічанка ці Горадзен не згадваюцца.
* [[Дзікі Нікар]] ''Назва балцкага (магчыма, балцка-яцвяжскага) паходжання. Той жа корань у прускай рачной назве Nyc-ape (пруск. ape &quot;рака&quot;).'' Крыніцы няма. ''Корань звязаны з латышскім nikns &quot;злы&quot;, naiks &quot;страшны, злы, люты; шпаркі, імклівы, моцны (пра хвалі)&quot;[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 97-98.]. Далей да індаеўрапейскага кораня *nēik- : *nīk- : *nik- &quot;нападаць, накідвацца&quot;[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 761.]. Той жа корань так жа сама пашыраны фармантам -r- і ў стараеўрапейскай рачной назве *Nikros (&gt; Neckar). Яна вытлумачваецца як &quot;магутная, злая, шпаркая (рака)&quot;[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 97.]. Гідранімічны фармант -(a)r- паказвае на вялікую даўніну гэтага гідроніма. Такі ж фармант і ў старабалцкай рачной назве Matará, якая лічыцца вельмі старажытнай[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 206-207.].'' Нідзе тут назва балота (Дзікі) Нікар не сустракаецца.
* [[Дулебка]] ''Назва балцкага паходжання, звязаная з літоўскімі назвамі Dulbis (назва возера і яру), Dulbė (назва сажалкі і поля), з латышскімі назвамі Dulbju acs (назва балота), Dulbi (назва вёскі).'' Няма крыніцы. ''Гэтыя назвы адносяцца да мясцінаў, якія выгнутыя («выдзеўбаныя»), і звязаныя з літоўскім dulbti «дзяўбсці»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 95.]'' Дулебкі ў Ванагаса няма. ''а тое — ад індаеўрапейскага корня *dhelbh- &quot;дзяўбсці&quot;, які таксама вядомы ў стараеўрапейскай гідраніміі[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 26-27.].'' А ў Краэ няма ні пералічаных вышэй гідронімаў, ні dulbti. Дарэчы, Peisatai вельмі любіць спасылацца на Тапарова, дык вось у яго напісана, што назва менавіта гэтай ракі паходзіць ад славянскага этноніма дулебы (Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья, с. 218).
* [[Сцвіга]] ''Назва імаверна балцкага паходжання. Тым ці іншым чынам (коранем і пашыральнікам або толькі пашыральнікам) можа быць роднасна літоўскаму гідроніму Šedvygà, у якім вылучаецца корань šedṷ- і пашыральнік -g-[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 327—328.]. Той жа пашыральнік у гідронімах балцкага паходжання тыпу Няміга, Vedega[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. — С. 358.].'' Фантазіі, ні там, ні там у Ванагаса пра Сцвігу няма ані слова.
* [[Маства]] ''Назва імаверна балцкага паходжання, корань Mast- таксама ў балцкіх гідронімах Mastis (возера), Mast-upis (рака), Masta-purvs (балота), якія звязваюць з лат. masts &quot;тоня (месца, дзе ловяць рыбу)&quot;[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 206.].'' Тое ж самае: не пісаў Ванагас зусім нічога пра Маству.
* [[Няміга (рака)]] ''Аснова назвы звязаная з індаеўрапейскім коранем *nem- «гнуць; гнуцца»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 764.]. Балцкі гідранімічны пашыральнік -g- таксама ў гідронімах Vedega, Удага[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 358.][В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 211.].'' У Покарнага і Ванагаса Няміга не згадваецца ўвогуле, а ў Тапарова на с. 198 гаворыцца, што назва ўтвораная як Ne-mig- і родасная назве Мигото, не пра які пашыральнік -g- у ёй ён не піша.
* [[Гамяюк]] [[Гомель]] ''Рачная назва балцкага паходжання. Больш аўтэнтычны варыянт той, што засведчаны найраней, — «Гаме́йка».'' Няма крыніцы. ''Канчатак -ейка часта ўзнікаў на месцы ранейшага балцкага -ēja, як у падняпроўскіх гідронімах Вядзейка — Vedēja, Мярэйка — Merēja, Рыпейка — Rupēja, але мог дадавацца і да бессуфіксальнай асновы[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 165, 178, 195, 206.]. Корань такі ж, што і ў літоўскіх гідронімах Gamė, Gamenta, Gamena, Gomerta. Ён звязаны з літоўскім gamalas «камяк», gomulti «камячыць» з семантыкай сціскання[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 106, 119.][V. Urbutis. Liet. gomus, -i «norus, noringas, linkęs», la. gama «kas pernelyg daug valgo» ir kiti giminiški žodžiai // Baltistica, 1973, t. 9(2). С. 183—188.], далей да індаеўрапейскага *gem- «хапаць, сціскаць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 368—369.].'' У ніводнай з крыніц не згадваецца ні Гомель, ні Гамяюк, ні Гамейка.
* [[Лунін]] [[Лунінец]] ''Назвы Лунін, Лунінец трэба разглядаць у сувязі з рачной назвай Лунія (адзін з варыянтаў назвы прыпяцкай ракі Лань)[П.Л. Маштаковъ. Списокъ рѣкъ днѣпровскаго бассейна. Санкт-Петербургъ, 1913. С. 144.].'' Няма ў Маштакова такого сцверджання, і ўвогуле, ягоная кніга - гэта толькі спіс рэк басейна Дняпра, пра паходжання назваў рэк ці населеных пунктаў там няма ані слова. ''Форма &quot;Лунія&quot; звязаная з латышскім luns &quot;твань&quot;, літоўскім liūnas &quot;твань; покрыва моху над вадой у балоце або ля берага азёраў ці рэк, што зарастаюць&quot;. Далей да літоўскага liaunas &quot;гнуткі, слабы&quot; і значэння балотнай паверхні як няўстойлівай, гнуткай[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 194.][V. Urbutis. (rec.:) Этимология, 1968 // Baltistica. 1972. VIII (2). С. 208-209.]. Гідранімічныя адпаведнікі — літоўскія рачныя і азёрныя назвы тыпу Liūnas[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 194.].'' У Тапарова Лунія ёсць (праўда, у тлумачэнні тут даданая адсябяціна), а Лунін і Лунінец адсутнічаюць. А ў Урбуціса і Ванагаса няма ні Луніі, ні Луніна, ні Лунінца. 
* [[Паўазер’е (возера)]] ''Назва Палазер’е балцкага паходжання, утвораная з дзвюх асноў. Першая аснова Pal- звязаная з латышскім pali «паводка, затапленне вадой прылеглай да ракі мясцовасці», palas «забалочаны бераг возера», літоўскім palios «балаціна на месцы зарослага возера». Гідранімічныя аналагі — назвы літоўскіх рэк Pala, Palėja, латышскай ракі Pala[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 241.]'' Паўазер’е ці Палазер’е ў Ванагаса не згадваецца. Далей працягваецца ўласнае даследванне.
* [[Мінск]] ''З увагі на семантычную «непразрыстасць» назвы рэчкі Мена (Менка), прапаноўвалі шэраг версій, як яе вытлумачваць — з літоўскага menkas «малы, дробны» або menkė «(рыба) мянтуз; (рыба) траска»[Жучкевіч В. Адкуль імя твае, сталіца // Беларусь № 4, 1967. — С. 22.][Роспонд С. Структура и стратиграфия древнерусских топонимов // Восточнославянская ономастика. — М.: Наука, 1972. — С. 22.][Нерознак В. П. Названия древнерусских городов / Под. ред. Д. С. Лихачева. — М.: Наука, 1983. — С. 118.]'' Насамрэч, Роспанд тлумачыць назву ад і.-е *moi-n-//*mei-n- : *min- *mei- &quot;праходзіць міма, ісці&quot;. Неразнак паўтарае гэтую версію, дадаўшы, што магчыма і іншае тлумачэнне: ад і.-е. *men- &quot;малы&quot;, параўн. ст.-рус., ст.-слав. мьнии, праслав. *mьnjes- &quot;меньшы&quot;, параўн. яшчэ літ. menkas &quot;маленькі, дробны&quot;, лат. minus &quot;меней&quot;.
* [[Лучай (возера)]] ''Корань Lauk- звязаны са старалітоўскім laukas «светлы, зіхоткі». Выштурхнутае іншымі словамі, яно засталося ў выглядзе вузкаўжывальнага laukas «хто з белай плямай ці белай пысай (пра жывёлу); лысы». Амонім — літ. laukas «поле» (першапачаткова ў сэнсе светлага месца пасярод леса). Далей вядзе да індаеўрапейскага *leuk- «ззяць, свяціць», *leukos «святло, ззянне»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 183.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 687—689.].'' Назва возера Лучай ні там, ні там не сустракаецца.
* [[Аўчоса]] ''Назва балцкага паходжання, пачатковая форма назвы — *Vilkesà (Вількеса́)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 181.].'' Насамрэч, гэта было напісана аб назве Волчас, а пра Аўчосу (Овчеса) гаворыцца на с. 199. ''Поўны гідранімічны адпаведнік — назва літоўскай рэчкі Vilkesà (на поўначы ад Вільні)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 384.].'' Аўчоса тут адсутнічае. ''Значэнне гэтай назвы — «Ваўчыная (рака)», ад агульнабалцкага *vilkas, якое далей да індаеўрапейскага *u̯l̥ku̯os[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1179.].'' Тут адсутнічае Аўчоса ці якія яшчэ гідронімы.
* [[Ваўкавыск]] [[Ваўкавыя]] ''Тапонім «Ваўкавыск» утварыўся ад назвы рэчкі Ваўкавыі, гідроніма балцка-яцвяжскага паходжання, што меў адпачатную форму *Vilkaujà (Вілкаўя) «Воўчая (рака)». Вядомы такі ж самы літоўскі гідронім Vilkauja, ад якога літоўскае мястэчка Вілкавішкіс — яго назва ўтвораная так жа сама, як і назва Ваўкавыска: Vilk-av- дало, з аднаго боку, гідронім Vilk-av-ja (&gt; Vilkauja), а з другога — тут жа тапонім Vilk-av-išk-is[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 384.].'' У Ванагаса гаворка ідзе пра гідронімы тыпу Vilka і падабныя на тэрыторыі Літвы, ні Ваўкавыск, ні Ваўкавыя ў яго не згадваюцца. ''ад vilkas «воўк» (Vilk-av-ja &gt; Vilkauja)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 88.].'' Зноў няпраўда. Насамрэч там напісана толькі, што ў назве Vilkauja (Літва) суфікс -auja-, болей нічога.
* [[Гайна (рака)]] ''Звязана з індаеўрапейскім *gei- «звіваць, скручваць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 354—355.].'' Няпраўда, няма ў крыніцы ні Гайны, ні яшчэ якіх-небудзь тапонімаў.
* [[Вядзета]] ''Назва балцкага паходжання, адпачатная балцкая форма *Vedetà. У аснове назвы — адзін з варыянтаў балцкай гідранімічнай асновы Ud- : Vad- : Ved-'' Няма крыніцы. ''Гэтая аснова ў балцкіх назвах такіх рэк, як літоўскія Vedega (Vadaga), Vadaktis, Ūdara[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 351, 358.]'' Назва Вядзета там не згадваецца. Ды і тлумачыць пералічаныя літоўскія назвы Ванагас па-рознаму. ''пруская *Vadanga (&gt; Wadangen), падзвінская Водзьга, пасожская Удага, падняпроўскія Ведаса, Ведага[Топоров В. Н., Трубачев О. Н. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. — М., 1962. — С. 129, 157, 169—170, 178, 211.]. Назва Вядзета ўтвораная з дапамогай пашыральніка -et-, які добра вядомы ў літоўскім назва- і словаўтварэнні (verpti «віраваць» — verpetas «вір»), з ім гідронімы тыпу Upeta, Nereta, Viešetė[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 338—341.]'' Таксама няма Вядзеты.
* [[Індрубка]] ''Назва вёскі — балцка-літоўская, паходзіць ад назвы рэчкі Індрубкі (Індрупкі), на якой вёска знаходзіцца. Утвораная праз складанне дзвюх асноў: літ. indrė «трыснёг» i upė «рака». Найбліжэйшая аналогія — латвійскі тапонiм Indrupene (ад гідронімa Indrupe)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. C. 130.].'' У крынiцы Індрубка не згадваецца.
* [[Бася]] ''Корань Bas- у рачных назвах на Падняпроўі і Павоччы: Басенка, Басанка, Бастаўка, Босця (*Bas-t-)[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 234.][Г. П. Смолицкая. Гидронимия бассейна Оки. Москва, 1976. С. 297.].'' Кнігі Маштакова і Смаліцкай - гэта проста спісы рэк басейнаў Дняпра і Акі адпаведна, пра паходжанне гэтых назваў там няма ані слова. ''Фанетычны варыянт таго ж кораня Bes- з тым жа значэннем у назве ракі Беседзь. Ад літоўскага besti «ўтыкаць, капаць», bastyti «тыкаць, утыкваць», прускага *bastun «утыкаць», з індаеўрапейскімі паралелямі[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 113—114.].'' З усяго пералічанага ў дадзенай крыніцы згадваецца толькі слова besti і ягоныя паралелі ў іншых мовах, аб паходжанні якіх-небудзь тапонімаў, у тым ліку Бася і Беседзь, там ні слова.
* [[Піна]] [[Пінск]] ''Звязана з літоўскім pinti «плесці (кош, плот, касу)», pynė «каса», прускім panto «путы». Далей да індаеўрапейскага *(s)pen- «сплятаць, скручваць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 988.].'' Няма ў крыніцы ні Пінска, ні Піны, ні іншых гідронімаў.
**{{N}} прыбраў тое да чаго прэтэнзіі, з Пінска наогул прыбраў усё, дастаткова згадкі, што назва ўтворана ад ракі. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 21:48, 14 мая 2025 (+03)
* [[Дундаўшчына]] ''Назва Дундаўшчына, магчыма, звязаная з мясцовым дыялектным балтызмам дундар, дундаль «пярун» (у праклёнах «каб цябе дундар / дундаль свіснуў»)[Беларуская міфалогія: Энцыклапед. слоўн. Мінск, 2004. С. 157.].'' У кнізе апавядаецца толькі пра дундар, дундаль, пра Дундаўшчыну няма ні слова.
* [[Дзевінскае]] ''Магчымае балцкае паходжанне назвы, у сувязі з літоўскім dievas «бог»[Беларуская міфалогія: Энцыклапед. слоўн. Мінск, 2004. С. 145.]'' Па-першае, гаворка ў кнізе дзе аб узгорках і гарадзішчах з назвай Дзявочая гара, а не аб возеры Дзевінскае. А па-другое, там гаворыцца, што можа быць, што некаторыя са згаданых узгоркаў першапачаткова мелі назвы, якія паходзяць ад балцкага dievas. 
* [[Сасва]] ''Назва балцка-яцвяжскага паходжання, адпачатная форма *Sas(u)vā.'' Няма крыніцы. ''Корань Sas- таксама ў літоўскім гідроніме Sasna (на старой яцвяжскай тэрыторыі, каля літоўскага Марыямпале), у балцкіх гідронімах тыпу Сасна на Верхнім Павоччы і на Верхнім Падонні[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1980. — С. 291.][В. Н. Топоров. Балтийские следы на Верхнем Дону // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1997. С. 319.][В. Н. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. I // Балто-славянские исследования. 1986. Москва, 1988. С. 168.]. Ад меркаванага прускага гідроніма *Sasna мела пайсці назва адной з прускіх земляў *Sasna (&gt; Sassin, 1263 г.). Яна адбілася ў тапоніме Sassenpile (пазней ням. Haasenberg, цяпер польск. Zajączki[en])[K. Būga. Rinktiniai raštai. Vilnius, 1961. С. 118.]. Звязваюць з пруска-яцвяжскім *sasnis «заяц». З індаеўрапейскіх аналагаў найбольш красамоўнае стараіндыйскае śaśáḥ (&lt; šašas) «заяц». Першакрыніцай і для гэтай «заячай» лексікі, і для гідронімаў тыпу Sasna было індаеўрапейскае *ḱas-, *ḱasno- «шэры»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 533.]. Далей да значэння «няярка блішчэць», адсюль таксама літоўскае šašėlis, šešėlis «цень» і гідронімы тыпу Šeš-upė, Šešuva, Šašuola[V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 818—819.][A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1980. — С. 326, 329.]. У назве Сасва корань Sas- пашыраны тым жа балцкім гідранімічным пашыральнікам, што і ў назве засведчанага пад 1516 г. гідроніма з-пад Ліды Ятѳа (&lt; Ятва &lt; яцв. *Jāt(u)vā)[K. Būga. Rinktiniai raštai. Vilnius, 1961. C. 126—156.][V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 286—289.]'' Суцэльнае ўласнае даследванне. У ніводнай з пералічаных крыніц назва ракі Сасва нават не згадваецца.
* [[Мазыр]] ''Назва антрапанімічнага, адыменнага паходжання.'' Няма крыніцы. ''Як на ўсходзе цяперашняй Беларусі, так і ў суседняй Смаленшчыне корань Маз- дастаткова распаўсюджаны ў антрапаніміі.'' Няма крыніцы. ''Ён прысутны ў прозвішчах тыпу Мазыра, Мазікаў, Мазай, Мазала, Мазітаў (з пашыральнікамі -r-, -k-, -j-, -l-, -t-). Прозвішчы такога тыпу антрапаніміст М. Бірыла звязваў з мазаць (ад праслав. *mazati)[М.В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 266-268.]. Магчымая таксама сувязь з балцкай лексікай тыпу латышскага mazs, літоўскага mažas &quot;малы&quot;, якія часам звязваюць з балцкім коранем са значэннем &quot;мазаць&quot; (&quot;намазаны&quot; &gt; &quot;стончаны&quot; &gt; &quot;зменшаны&quot; &gt; &quot;малы&quot;)[V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 584.].&quot; Арыгінальнае даследванне, горад Мазыр там не прыгадвацца.
* [[Гудагай (вёска)]] ''Назва балцкага паходжання, паходзіць ад літоўскага складанага двухасноўнага gùdagojis. Другая частка — ад gojus «гай, пушча», першая — ад gudas[Жучкевич В. А. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Мн., 1974. С. 88—89.].'' На самай справе, там напісана, што назва паходзіць ад балцкага гуд (gudas) - беларус. Ніякага gudagojis, gojus, гай - там няма.
* [[Скідзель]] [[Скідалька]] ''Гідронім балцкага (літоўскага ці яцвяжскага) паходжання. Найбліжэйшы аналаг — літоўская рачная назва Skidelė. Даследчык літоўскай гідраніміі А. Ванагас лакалізуе гэтую рэчку недалёка ад вытокаў ракі Котры, у якую Скідзель уцякае (не выключана, што маецца на ўвазе менавіта Скідзель, а не іншая рэчка). На ўсходзе ад вытокаў Котры ён жа пазначае мікратапонім (назва поля) Skidulys (каля Радуні). Аналаг гэтым назвам — літоўскі гідронім Skid-upys (у Цэнтральнай Літве, ля Кедайнея)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 303.]. Той жа фармант -el-, што і ў гідроніме Скідзель, таксама ў нёманскай рачной назве Zietela (Зецела) — у такой форме ў аўтахтонным літоўскім маўленні на Верхнім Панямонні засведчаная назва ракі Дзятлаўка. У сваю чаргу, назва Zietela ўтварылася ад назвы возера, якое засведчанае пад 1253 г. як «Зъято» (ад яцвяжскага *Zeitō). Фармант -el-, з дапамогай якога назва ракі ўтварылася ад назвы возера, часта выступае ў такой ролі ў балцкай гідраніміі[А. П. Непокупный. Лингвогеографические связи литовских и белорусских форм названий г. Дятлово и его окрестностей // Балто-славянские исследования. М., 1974. С. 153, 155.]. Гідранімічны корань Skid- звязаны з літоўскім skidyti, skisti «разыходзіцца ў бакі; абтрэпвацца», kidyti, kedyti, kedėti «абтрэпвацца, ірвацца». Далей да гнязда слоў ад сінанімічных каранёў *kēd- / *kēt-. Водныя назвы, утвораныя ад гэтых каранёў, пазначалі або азёры з «ірванай» берагавой лініяй (з мноствам заток, што ўразаюцца ў сушу), або рэкі з цячэннем, якое на адносна абмежаваным участку свайго шляху рэзка мяняе кірунак[В. Н. Топоров. Из индоевропейской этимологии III (1-3) // Исследования по этимологии и семантике. Т. 2: Индоевропейские языки и индоевропеистика. Кн. 1. Москва, 2006. С. 106—107, 119.]. Далей да індаеўрапейскага *(s)k(h)ed- «расколваць, раскідаць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 918—919.].'' Суцэльнае ўласнае даследванне. У ніводнай з указанных вышэй крыніц назва горада Скідзель або ракі Скідалька не сустракаецца.
* [[Шчыба]] ''Назва балцка-яцвяжскага паходжання. Звязана з літоўскім skibti «абтрэпвацца; ірвацца». Семантыка такая ж, як і ў назве Скідзель, якая ад skidyti «разыходзіцца ў бакі; абтрэпвацца». Абедзве паходзяць ад аднаго індаеўрапейскага кораня *skēi- «адразаць, аддзяляць, распорваць» (&gt; *skēi-b-, *skēi-d-)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 919—922.]. Водныя назвы, утвораныя ад каранёў з такой семантыкай, пазначалі або азёры з «ірванай» берагавой лініяй (з мноствам заток, што ўразаюцца ў сушу), або рэкі з цячэннем, якое на адносна абмежаваным участку свайго шляху рэзка мяняе кірунак[В. Н. Топоров. Из индоевропейской этимологии III (1-3) // Исследования по этимологии и семантике. Т. 2: Индоевропейские языки и индоевропеистика. Кн. 1. Москва, 2006. С. 106—107, 119.].'' Такое ж уласнае даследванне, няма ў прыведзеных крыніцах Шчыбы ці Скідзелі. ''У беларускай антрапаніміі вядомыя прозвішчы Скіба, Скібар, Скібра (Skib-, -r-)[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 378.].'' І што, якое дачыненне беларускае прозвішча Скіба мае да ўсяго вышэй напісанага?
* [[Арэса]] ''Корань ад балцкага *ar-, індаеўрапейскага *ar-, *er- / *or- «рухацца»[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 45—47.].'' Пра балцкае *ar- у крыніцы няма ані слова. Дарэчы, побач з Арэсай там згадваюцца гідронімы Arize ў паўднёвай Францыі і Arsia ў Істрыі. ''Назва Арэса значыць «Плыткая (рака)».'' Няма крыніцы.
** {{N}} выдаліў, апроч Тапарова-Трубачова, да якіх прэтэнзій няма. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 21:00, 14 мая 2025 (+03)
* [[Слаўгарад]] ''Беларускі географ В. Жучкевіч спрабаваў развязаць гэтую праблему, звярнуўшы ўвагу на супольны пачатны элемент «Про-» у назвах Прапойска і ракі Проні, каля сутокаў якой з Сажом паселішча ўзнікла[Краткий топонимический словарь Белоруссии / В. А. Жучкевич. — Минск: Издательство Белорусского государственного университета, 1974. — 447 с. — 12 700 экз. С. 310.].'' Цытаваць трэба поўнасцю, а не вырываць з агульнага кантэкста патрэбныя сабе кавалкі. Жучкевіч пісаў (с. 310, 348), што назва Прапойск (Прупой, Прупошаск, Прапошаск) мае сувязь з назвай р. Проня, першапачатковай формай якой была Пропань (прарыў, праём). ''На думку Ул. Тапарова, назву Проні праз ранейшы варыянт «Прёна» трэба ўзводзіць да балцкага кораня Pir-[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 202—203.].'' Не пісаў Тапароў ні пра які корань Pir-. Ён выводзіў назву Проня з *Пьрена (разам з назвамі Перанка, Перенка і т. п.) ці з *Piren- (Pirenai, Piron і т. п.).
* [[Кобрын]] ''Недалёка ад Кобрыны (цераз Дняпро) — рэчка з балцкай назвай Недра[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 52—53.].'' Кніга Маштакова - гэта проста спіс рэк, пра паходжанне назваў там ані слова. ''Назва *Kobr-in- ад літоўскага kobrinti, kūbrinti «ісці сагнуўшыся, пахіліўшыся». Корань Kobr- таксама ў прускім тапоніме Kobrun (назва лесу ў прускай Натангіі, засведчаная пад 1354 годзе)[G. Gerullis. Die altpreußischen Ortsnamen. Berlin / Leipzig, 1922. C. 67.].'' Насамрэч, у крыніцы толькі напісана, што назва прускага леса Kobrun паходзіць ад пр. kaaubri Dorn (калючка) + суф. un. Болей там нічога няма.
* [[Вячаслаў Францавіч Кебіч]] ''Прозвішчы тыпу Кеба даследчык беларускай антрапаніміі М. Бірыла параўноўваў з літоўскім антрапонімам Кебас[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. — Мінск: Навука і тэхніка, 1969. — С. 198.].'' Інфармацыя няпоўная, бо яшчэ Бірыла параўноўваў гэтыя прозвішчы з укр. кеба &quot;здольнасць, уменне&quot; і кірг. кебе &quot;худое ягня&quot;. ''У сучаснай літоўскай антрапаніміі вядомыя адыменныя прозвішчы тыпу Keba, Kebeikis, Kebelis з коранем Keb-. У Перапісе войска ВКЛ 1528 г. імя тыпу Keba або Kebas у форме імя па-бацьку: &quot;Матеи Кебовичъ&quot;[Перапіс войска Вялікага княства Літоўскага 1528 г.. — Мінск, 2003. — 161 с.].'' Уласнае даследванне, прозвішча Кебіч там няма.
* [[Вазуза]] ''Назва балцкага паходжання. Корань Vaz- у літоўскіх (паміж Рокішкісам і Уцяной) назвах ракі Vazajà і возера Vazajis (з-пад яго рака выцякае)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 368.]. Звязана з літоўскім vežti «везці», važiuoti «ехаць; рухацца»[V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 390, 942.].'' Вазуза тут не згадваецца.
* [[Смаленск]] ''Ул. Тапароў корань &quot;Смол-&quot; у гідронімах тыпу Смолка звязваў, следам за А. Трубачовым, з балцкім *kimal- &quot;чмель&quot; праз прамежкавую форму &quot;Цмол-&quot;[В. Н. Топоров. Балтийские следы на Верхнем Дону // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1997. С. 317.].'' Тапароў і Трубачоў пісалі гэта канкрэтна пра гідронім Смолка, а не пра Смаленск, які безумоўна з'яўляецца больш значным аб'ектам, і калі б яны так лічылі адносна яго, то напісалі б гэта непасрэдна. Так Трубачоў вельмі падрабязна даследуе паходжанне назвы Смаленск у сваёй кнізе &quot;В поисках единства&quot;, і там і блізка няма нічога таго, што напісана вышэй.
* [[Ігаўка]] ''Вядомае літоўскае прозвішча Igilevičius, з якога аднаўляецца аднаасноўнае імя Igila з асновай Ig-, роднаснай аснове Eig-, што звязаная з літоўскім eiti &quot;ісці&quot;[В.Н. Топоров. Прусский язык. I-K. Москва, 1980. С. 27.].'' Нічога падобнага ў крыніцы няма, у тым ліку назвы Ігаўка.
* [[Докшыцы]] ''Паходзіць ад антрапоніма тыпу літоўскага Dakšas, Dokšas, латышскага Dakša. Корань Dak-, які тут з антрапанімічным фармантам -š-, таксама ў антрапоніме Dakanis. Яны звязаныя з літоўскім dakyti, dakanoti «трапаць, растрэпваць; дзерці, раздзіраць»[Lietuvių pavardžių žodynas. A-K. Vilnius, 1985. C. 447—448, 510.].'' Хлусня, гаворка ў крыніцы ідзе пра літоўскія і латышскія прозвішчы, а не пра горад Докшыцы. Дарэчы, няма там і пра сувязь гэтых прозвішчаў з dakyti і пра формант -š-. Напрыклад гаворыцца, што прозвішча Doks можа быць звязанае з германскім doogs, taacks. ''Докшыцкую назву таксама звязвалі з прускімі тапонімамі Dexiten, Dechsen[В. Н. Топоров. Прусский язык. A-D. Москва, 1975. С. 326.].'' Зноў хлусня, хто звязваў? Гаворка ў крыніцы ідзе толькі пра Dexiten, Dechsen, а не пра Докшыцы.
**{{N}} выдаліў усё безкрынічнае, што адзначана тут. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 21:30, 14 мая 2025 (+03)
* [[Кушлі]] ''Назва Кушлі антрапанімічнага (адыменнага) імя. Паходзіць ад антрапоніма Kušlys, які ад літоўскага kušlys «сляпец» (хто падслепаваты)[Lietuvių pavardžių žodynas. А-К. Vilnius, 1985. С. 1140.].'' Гаворка ў кнізе (слоўнік літоўскіх прозвішчаў) ідзе толькі пра літоўскія прозвішчы Kušlys, Kušleika і г. д. Назвы вёскі Кушлі там і блізка няма. ''Вакол Пружанаў фіксуецца цэлы шэраг тапонімаў балцкага антрапанімічнага паходжання: Бакуны (двойчы), Барэйшава, Нарутавічы, Роўбіцк, Рэвейкі, Шакуны, Шалтунава (ад антрапонімаў тыпу Bakūnas, Bareiša, Naruta, Rauba, Reveika, Šakūnas, Šaltūnas[Lietuvių pavardžių žodynas. А-К. Vilnius, 1985. С. 162, 195, 1140; Lietuvių pavardžių žodynas. L-Ž. Vilnius, 1989. С. 301, 581, 584, 882.]).'' Тое ж самае.
* [[Дэвергі]] ''Назва паходзіць ад балцка-літоўскага імя тыпу De-vergas. У Літве вядомы гідронім Davarg-upis, з якога паўстае падобны антрапонім[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. C. 82.].'' Хлусня. Па-першае, у Ванагаса не згадваецца вёска Дэвергі, а па-другое, ён параўноўвае гідронім Davarg-upis з прозвішчам Davalga.
* [[Крычаў]] ''Крычаўская назва магла пайсці ад назвы рачулкі ці ручая, сожскага прытоку. На Падняпроўі, у наваколлі Чарнігава фіксавалася назва не лакалізаванай цяпер рэчкі Крычалка[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 229.], з тым жа коранем «Крыч-» і ўтваральнікам -al- («Кры́чала»), які даследчык гідраніміі Ул. Тапароў лічыў уласцівым для балцкіх рачных назваў[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 163, 186.].'' Нейкія фантазіі з перакручанай логікай. Маштакоў абсалютова нічога не пісаў пра Крычаў, а Тапароў - пра Крычаў, корань &quot;крыч&quot; і рэчку Крычалку (якая да таго ж яшчэ і не мае да Крычава ніякага дачынення).

Самае цікавае, што гэты ўдзельнік яшчэ і мае права дагледжваць старонкі. Гэта значыць, напісаў нейкую адсябяціну ці нават хлусню і сам жа гэта дагледзіў. І ўсё шыта-крыта.

* Дзякуй. Затэгаем удзельніка @[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], хоць бы для агульных каментароў, асабліва да таго, што крыніца пазначана, але ў ёй няма пацвярджэння напісанага. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 23:57, 12 мая 2025 (+03)

:У выпадках узору Ратамкі, калі корань Rat- у крыніцы ёсць, а самой Ратамкі няма, то не абавязкова гэта праблема. Усіх прыкладаў ужывання можа і не быць. Добра было б, вядома, каб недзе Ратамка была яўна названа балцкім гідронімам. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 00:05, 13 мая 2025 (+03)
::Праглядзеў увесь спіс, большасць пытанняў якраз узору Ратамкі, што менавіта названы аб'ект не згаданы ў крыніцы. То-бок, калі гэта і ўласнае даследаванне, то яно палягае ў аднясенні кораня Rat- да балцкіх, што можа быць і так, і не практычна з аднолькавай імавернасцю. Магчыма, падбор аналогій/паралеляў таксама вымагаў бы крыніцы, а не самастойных высноў на гэты конт. Трэба шукаць спецыяліста, які б мог комплексна аб'ектыўна гэта ўсё ацаніць. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 11:36, 13 мая 2025 (+03)
:::Таксама лічу, што калі згаданы корань, але не згаданы сам тапонім — гэта не ўласнае даследаванне, а ўсё ж крыніца. Але аўтар запраўды часцяком увогуле не ставіць ніякіх крыніц або піша пра нейкія паралельныя тапонімы ў артыкуле пра іншы тапонім. Лічу, што без крыніц — трэба адразу выдаляць. Аўтапацверджанне такіх правак таксама небяспечнае. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:00, 13 мая 2025 (+03)
::А адкуль мы ведаем які тут корань (можа не Rat-, а Ra-, Ratam- ці яшчэ які) і з якой мовы ён паходзіць? Напрыклад, на Валыні ёсць пасёлак Ратна - корань таксама Рат-, але звязваюць яго со словам &quot;раць&quot;. Наколькі я разумею, то па правілах Вікіпедыі, калі чалавек хоча дадаць інфармацыю, напрыклад, аб паходжанні назвы Ратамка, то ён павінен знайсці аўтарытэтную крыніцу, дзе даследуецца менавіта гэтая назва, а не вырашаць самастойна які тут корань, суфікс і прыцягваць крыніцы, дзе нібы пра тыя ж самыя корань і суфікс напісана, бо гэта будзе ўжо ўласнае даследванне. Не? Дарэчы, Жучкевіч піша пра Ратамку, што гэтая мясцовасць упершыню згадваецца ў пісьмовых крыніцах як Радамскае (праз &quot;д&quot;), і назва гэтая патранімічная. Так што не ўсё так відавочна.
::: [[Удзельнік:Için warum|Için warum]], у асобным выпадку Ратамкі то так. Думаю, такое трэба выдаліць, трапляе пад &quot;[https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:No_original_research#Synthesis_of_published_material Synthesis of published material]&quot; (у нас &quot;[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне#Спалучэнне апублікаванага матэрыялу для прасоўвання новай думкі|Спалучэнне апублікаванага матэрыялу для прасоўвання новай думкі]]&quot;). Ёсць выпадкі пра якія не ўпэўнены, што трапляюць пад гэта правіла. Калі ёсць этымалогія для вялікай Бярэзіны або Дзвіны ці можна яе пераносіць на іншыя Бярэзіны і Дзвіны, калі яны не згаданы ў крыніцы? У літаратуры даюць спісы асноў і фармантаў для гідронімаў, які лічаць балцкімі, а самі імёны не даюць або некалькі прыкладаў, а далей ''і іншыя''. Разлічана на самастойнае вылучэнне асновы або суфікса, такія крыніцы не для Вікіпедыі? Можна напісаць, што суфікс такі, а вось тут пішуць, што з такім суфіксам гідронім магчыма балцкі? Або на вылучэнне суфікса трэба крыніца? Трэба выпрацаваць падыходы, пытанне ўзнята слушнае. Магчыма, нешта можна перафармуляваць, а не выдаляць. Карыстайцеся кнопкай подпісу каментаў, яна на панелі інструментаў справа ад кнопкі курсіва (''К''). --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 23:17, 13 мая 2025 (+03)
:::Таксама хочацца дачакацца рэакцыі @[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], перад тым як пачаць нешта рабіць. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 20:00, 14 мая 2025 (+03)
::::прывітанне ўсім.
::::а каму адказваць? як зваць чалавека, які так зацята і метадычна прайшоўся па ўсіх артыкулах, не пашкадаваў часу і сілаў усё праверыць :)
::::Максіма Л. ведаю, Lš-k таксама, сутыкаўся. а ноўнэйм гэта хто?
::::відавочна чапляецца да ўсяго. і не асабліва разбіраецца ў тэме. наўскідку: &quot;Не пісаў Тапароў ні пра які корань Pir-&quot; (як жа не пісаў, калі падае паралель у літ тапоніме Pirėnai, дзе корань Pir- і ўтваральнік -ėn-).
::::падтрымліваю заўвагу Lš-k &quot;калі згаданы корань, але не згаданы сам тапонім — гэта не ўласнае даследаванне, а ўсё ж крыніца&quot;. калі ёсць Кебейкіс і Кебіч (з балцкім суфіксам -ейк- і славянскім -іч-), дык агульны корань Кеб- відавочны.
::::я б раіў ноўнэйму скіравацца ў тарашкевіцкую Вікі і звярнуць увагу на сапраўднага фантазёра, які піша раздзел &quot;Ліцвінскія імёны&quot;, вось там тысячы фантазій, і ноўнэйму будзе дзе разгарнуцца. пакуль гэта выглядае на нейкія асабістыя нападкі. ноўнэйм штось рабіў у Вікі? які яго ўнёсак?
::::Максім, &quot;Трэба шукаць спецыяліста, які б мог комплексна аб'ектыўна гэта ўсё ацаніць&quot; - акадэмічных спецыялістаў у краіне няма, калі што. Ад слова зусім. Былі б - былі б публікацыі. проста філолагі і чытачы Жучкевіча не ў лік. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:34, 15 мая 2025 (+03)
:::::Выпады з вашага боку на мой адрас пакідаю без каментароў, мне гэта цалкам абыякава, вы меня не пакрыўдзіце (хаця па правілах такія паводзіны забаронены). А калі казаць па сутнасці: чытайце правілы Вікіпедыі, там усё напісана [[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне]]. Вы нават тут, на старонцы размоў працягваеце свае ўласныя даследванні, вольна інтэрпрэтуючы на свой густ тое, што напісана ў крыніцах. Што там вам &quot;відавочна&quot;, гэта вашая асабістая справа, артыкулы ў Вікіпедыі ствараюцца  на падставе інфармацыі з АК, а не з асабістых меркаванняў і разважанняў удзельнікаў. Вы пераблыталі энцыклапедыю з уласным блогам ці форумам, дзе кожны піша, што захоча. А што датычыцца Вікіпедыі на тарашкевіцы, вельмі добра, што вы тут прыгадалі дадзены факт. Вы тады спрабавалі разгарнуць там такую ж &quot;працу&quot; як і тут: пісалі свае ўласныя даследванні без крыніц, або спасылался на крыніцы, у якіх гаворка ідзе аб падобных, але зусім іншых словах. Вас тады за гэта назаўсёды заблакавалі. Раю адміністратарам гэтай Вікіпедыі мець гэта на ўвазе.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 07:39, 16 мая 2025 (+03)
::::::ага, чалавек з тарашкевіцкай Вікіпедыі пажалаваў? чарговы &quot;жмудаед&quot; і &quot;вільнянашыст&quot;? не іначай паплечнік нядаўна ўвязненага экстрэміста-літвініста &quot;Казіміра Ляхновіча&quot;? які распальвае на ВікіпЭдыі жудасную літуанафобію, адмаўляе існаванне балтаў далей за Коўна. і такі фанатык, што наствараў тысячу старонак, дзе сам (дзе спасылаючыся на аматара нямецкага неда-філолага, а дзе сам з галавы) прыдумляе нейкія нібыта &quot;германскія&quot; этымалогіі старажытных балцкіх двухасноўных імёнаў, тыпу Вітаўт ці Міндоўг. дзеля даведкі шаноўнага чытацтва: вось туды я і ўставіў быў адэкватнае, агульнапрызнанае гледжанне наконт тых імёнаў, за што экстрэміст &quot;Ляхновіч&quot;, карыстаючыся сваёй пазіцыяй, і наклаў бан. ну, што пасеяў, тое і пажаў, распальвальнік нянавісці.
::::::а вы, чалавек з турэцка-нямецкім нэймам, можаце напісаць і другі спіс (час у вас, і зацятасць, ёсць, сядзець тут а 7-й ранку), якраз не так даўно я пачынаў парадкаваць той матэрыял, які ў адпаведных артыкулах быў згрувасціў. так што ваш поштурх на карысць, спадар балтафоб.
::::::дарэчы, тэст - &quot;чыя Вільня?&quot; ну, тыпу, гістарычна, га? пакажы пазіцыю, ананім. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 11:12, 16 мая 2025 (+03)
:::::::Вас спаймалі за руку на сістэматычных, шматразовых падманах. А вы замест таго, каб гэта прызнаць і зрабіць высновы, дзейнічаеце па прынцыпе &quot;лепшая абарона - гэта нападзенне&quot;. У іншых Вікіпедыях за такія паводзіны (масавае напісанне фэйкаў і грубасць у адрас апанентаў) удзельнікаў баняць. На жаль, у беларускай ВП гэта дазволена. Не разумею, чаму адміністратары не рэагуюць. Спадзяюся, што толькі пакуль.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:42, 16 мая 2025 (+03)
:::::::: [[Удзельнік:Için warum]], цябе тут паліцэйскім ніхто не прызначаў. Кончай болтать, пиши статьи. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:21, 16 мая 2025 (+03)
::::разам з тым ноўнэймам зробленая добрая работа. пачаў па гэтым спісе ісці.
::::ноўнэйм надта эмацыйна ставіць кляймо &quot;няпраўда&quot; там, дзе падаюцца, напрыклад, корані і ўтваральнікі.
::::&quot;уяўных крыніцаў&quot; таксама няма. калі, напрыклад, Ваўкавыя параўноўваецца з літоўскай Ваўкаўёй і ставіцца спасылка, дык у спасылцы - аналіз гідроніма Ваўкаўя. і інш. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 15:17, 15 мая 2025 (+03)
* [[Удзельнік:Için warum|Için warum]], выдаляць фрагменты без крыніц, або з памылковымі крыніцамі, можна самастойна, для гэтага запыты да адміністратараў не трэба. Хіба каб звярнуць іх увагу на маштаб такой з'явы у дзеяннях удзельніка. Калі гэта адзінкавыя выпадкі, спачатку паставіць {{ш|няма ў крыніцы}} і паведаміць непасрэдна ўдзельніку, або ён выпраўляе, або выдаляеце непацверджаную частку. Калі гэта яўна сістэмны падыход, ставіць ўяўныя крыніцы (вяглядае тут якраз ён), таксама сістэмна можна выдаляць такія фрагменты ўжо без цырымоній. З артыкулаў пра паселішчы шырокую этымалогію рэк трэба наогул выдаліць, дастаткова згадкі, што назва ўтворана ад гідроніма, пакідаць толькі датычнае назвы самога паселішча (як суфікс -ск, напрыклад), у Пінску і Сянне гэта ўжо зрабіў.  Паступова, прынамсі я, буду выдаляць паводле вашага спісу, калі ласка, рабіце гэта таксама. --  [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 08:59, 15 мая 2025
**Добра. Але пакуль пачакаю, што будзе далей. Калі не будзе адпаведнай рэакцыі, то буду рабіць як вы гаворыце. Дарэчы, мой спіс, далёка на поўны, гэта толькі частка таго, што панапісваў гэты ўдзельнік.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 07:48, 16 мая 2025 (+03)
*** [[Удзельнік:Için warum]], іншыя ўдзельнікі гэтай дыскусіі цягам яе ўжо зрабілі свой унёсак у згаданыя артыкулы. Давай, уключайся ў супольную працу. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:42, 16 мая 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
[[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#Вынік 7|Спадзяюся гэтага хопіць]], каб удзельнік больш не рабіў уласных даследванняў. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:19, 10 мая 2026 (+03)

== [[Удзельнік:Хомелка|Хомелка]] - пазбаўленне праў зніклай ==
{{закрыта}}
Тэрмінова. Варта пазбавіць адміністратарскіх праў зніклую адміністратарку для бяспекі нашай Вікіпедыі ды дадзеных удзельнікаў. Лёгка вернем, калі спадарыня Вольга павернецца. Пра гэта [[:be-tarask:Вікіпэдыя:Запыты_да_адміністратараў#Kazimier_Lachnovič_-_пазбаўленьне_правоў_зьніклага|ў тарашкевічнай Вікі]] (і [https://spring96.org/be/news/117810 навіны] + &lt;small&gt;[[:ru:Википедия:Форум/Новости#Пропажа_администраторов_белвики|абмеркаванне на рускай]]&lt;/small&gt;). [[Удзельнік:Maksim L.|Maksim L.]], [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], [[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]], [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]], [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]], [[Удзельнік:Belarus2578|Belarus2578]]. [[Удзельнік:Shabe|Shabe]] ([[Размовы з удзельнікам:Shabe|размовы]]) 15:51, 22 красавіка 2025 (+03)
: {{За}} --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 16:24, 22 красавіка 2025 (+03)
::@[[Удзельнік:Shabe|Shabe]], не пазбавіць правоў, а каб сцюарты заблакавалі з адпаведнай прычынай, не як за парушэнне. Наколькі разумею, дастаткова звярнуцца да кагосьці аднаго з іх, з доказамі. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 16:50, 22 красавіка 2025 (+03)
::: Добра, зараз займуся. [[Удзельнік:Shabe|Shabe]] ([[Размовы з удзельнікам:Shabe|размовы]]) 16:59, 22 красавіка 2025 (+03)
:::: Запрашаю на [[:ru:Обсуждение_участника:1234qwer1234qwer4#Блокировка_пропавших_администраторов|старонку]] актыўнага рускамоўнага сцюарда 1234qwer1234qwer4. [[Удзельнік:Shabe|Shabe]] ([[Размовы з удзельнікам:Shabe|размовы]]) 17:20, 22 красавіка 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

=== Вынік ===
{{Done}} спадаром [[:meta:User:Mykola7|Mykola7]]. [[Удзельнік:Shabe|Shabe]] ([[Размовы з удзельнікам:Shabe|размовы]]) 19:13, 22 красавіка 2025 (+03)

== Удзельнік UnknownChannel352 ==
{{закрыта}}
: Просьба заблакаваць UnknownChannel352 за датэрміновае зняцце артыкула з намінацыі на выдаленне і вайну правак. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:04, 22 студзеня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Больш не актуальна. Меры былі прынятыя. У архіў --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:25, 22 верасня 2025 (+03)

= Карысныя спасылкі =
* [[Адмысловае:ProtectedPages|Спіс старонак пад аховай]]

[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Адміністратары]]</text>
      <sha1>icd4k33c4dz0kbilia67w7hot0rltgx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152589</id>
      <parentid>5152587</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T12:08:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Аб'яднанне версій */ fix</comment>
      <origin>5152589</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="442106" sha1="gej1lza102l503m56exm9xpzlg9shh8" xml:space="preserve">{{Index box}}
{{/Шапка}}

= Запыты =
== Аб'яданне версій ==
Калі ласка, аб'яднайце версіі [[Лаялізм]] (яго пакінуў як перасылку) і [[Лаялісты]], тэксты фізічна я аб'яднаў, трэба толькі каб праца асобных удзельнікаў не згубілася. ----[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:00, 8 чэрвеня 2026 (+03)

== Вандалізм з самазванствам ==
Добрага дня. Упісванне сябе ў &quot;журы&quot; [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9F%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%BA%D1%82:%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96_%D1%82%D1%8B%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D1%8C&amp;action=edit&amp;undoafter= вось тут] удзельнікам {{u|BelRos}}, напэўна, вымагае ацэнкі і прыняцця мер. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:25, 6 чэрвеня 2026 (+03)

== Дзейнасць удзельніка JerzyKundrat ==
Паважаныя адміністратары, прашу вас даць ацэнку дзеянням удзельнікая [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], які адмяніў мае праўкі ў наступных артыкулах:
* [[Уступленне Украіны ў Еўрапейскі Саюз]]
* [[Банкаўская сістэма Беларусі]]
Дзякуй, [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 08:39, 5 чэрвеня 2026 (+03)
: @[[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]], калі вы выдаляеце значны кавал тэксту — гэта выглядае незразумела. Не забывайце дадаваць апісанне да сваіх правак. @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], можаце патлумачыць, чаму адкацілі змены? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 13:07, 5 чэрвеня 2026 (+03)
:: [[Удзельнік:MocnyDuham]], гл. [[Размовы з удзельнікам:DenisBorum #Выдаленне інфармацыі]]. Астаняе, гэта з таго ж поля ягады. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:34, 5 чэрвеня 2026 (+03)
::: [[Удзельнік:MocnyDuham]], таксама ўзгадаю, што існуе [[Вікіпедыя:Правіла трох адкатаў]], яно дазваляе не надта разумнічаць пры вырашэнні спрэчак. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:38, 5 чэрвеня 2026 (+03)
::У абодвух выпадках выдалена толькі тое, што састарэла і стала неактуальным. Калі для JerzyKundrat гэта не зразумела, ён мог мне напісаць і спытаць наўпрост (для гэтага, нават магу даць свой [[Telegram]]) [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 14:56, 5 чэрвеня 2026 (+03)
::: [[Удзельнік:DenisBorum]], тут не твой персанальны сайт, будзеш выдаляць інфармацыю з аўтарытных крыніц, атрымаеш бан. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:49, 5 чэрвеня 2026 (+03)
Яшчэ раз заклікаю адміністратараў прааналізаваць дзейнасць JerzyKundrat, скаргі на яго іншых удзельнікаў і прыняць рашэнне [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 16:17, 5 чэрвеня 2026 (+03)
: [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]], калі заклікаеш, стаў на канцы клічнік. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:21, 5 чэрвеня 2026 (+03)

== Балцкія войны ==
Удзельнік [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9A%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B0%D0%B2%D0%B0&amp;diff=prev&amp;oldid=5139811 ізноў выдаляе сцвярджэнні з крыніцамі], перайначвае факты. Я не ведаю, што з гэтым рабіць.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:53, 11 мая 2026 (+03)

:Калега, не дурыце, гэта аўтаматычна, выпраўляў раздзелы на &quot;Цікавы факт&quot;. Без алярму. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:24, 11 мая 2026 (+03)
::Добра. Але раздзел «Цікавыя факты» не вельмі пасуе Вікіпедыі, і калі і ёсць, то дадаюцца ў канцы артыкула. Вярнуў раздзел «Назва» з спасылкай на прозвішча. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:48, 11 мая 2026 (+03)

Кантэнт, як ёсць, перанёс сюды:  [[Кайка (значэнні)#Прозвішча|Кайка, прозвішча]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:07, 11 мая 2026 (+03)

:Тады стаўце спасылку з тапоніма на прозвішча. Каб не пагубілася. Але папярэджваю: калі з'явіцца публікацыя - вашая праца пойдзе крыху намарна, бо ўсё тое будзе вернутае ў раздзел &quot;Назва&quot; ў адпаведных назоўных артыкулах. Таму рацыянальней пакінуць раздзел &quot;Цікавы факт&quot;. Бо ў выпадку публікацыі тады проста ён будзе перайменаваны і крыху перафармуляваны. Вам вырашаць, наколькі выдаткоўваць сілы на асобныя старонкі пад прозвішчы. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:27, 11 мая 2026 (+03)
:: Спасылка ёсць у раздзеле &quot;Гл. таксама&quot;. Наяўнасць раздзела &quot;Цікавыя факты&quot; ў Вікіпедыі не вітаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:14, 11 мая 2026 (+03)
:::Добра. Абы была. Бо спасылкі на метрыкі маюць каштоўнасць самі па сабе - у тым ліку і для будучых даследчыкаў. Не хацелася б, каб яны згубіліся ў выніку адкатаў ці выдаленняў. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 16:06, 11 мая 2026 (+03)
Удзельнік Peisatai вырашыў не мыццём дык катаннем захаваць у энцыклапедыі свае ўласныя даследванні. Толькі калі раней яны ўтрымоўваліся ў раздзеле &quot;Назва&quot;, дык цяпер тое ж самае будзе напісана ў раздзеле з найменнем &quot;Цікавыя факты&quot;. Што гэта мяняе? Абсалютна нічога. Гэта ж проста здзек: змяніў назву раздзела, а змест застаўся ранейшы. Што, напрыклад, у артыкуле пра вёску Масленікі робіць &quot;цікавы факт&quot; аб тым, што ёсць латышскае прозвішча Maslens? Гэта ён так намекае, што назва вёскі быццам паходзіць ад гэтага прозвішча. Крыніцы, якая б гэта пацвярждала, у яго, зразумела, няма. Карацей кажучы, гэта прафанацыя апошняга рашэння адміністратара. Калі не зрабіць захады, нічога так і не зменіцца.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 19:33, 11 мая 2026 (+03)
: Мне здаецца, ён намякае, што гэтыя прозвішчы ўтварыліся ад назвы вёскі. Прагаласуем? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:00, 11 мая 2026 (+03)
:: Мне таксама здаецца, што &quot;Цікавыя факты&quot; не павінны намякаць на сувяць паміж назвай Вёскі і прозвішчам, калі гэта не прапісана ў крыніцах. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:03, 11 мая 2026 (+03)
:::У кожным разе, гэта часова, будзьце пэўныя. Пакуль можа і патрываць. Вісіць жа багата чаго іншага неправеранага і непадмацаванага. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:56, 12 мая 2026 (+03)
:: У любым выпадку, без наяўнасці крыніцы, якая б падцвярждала бы сувязь паміж назвай вёскі і прозвішчам, гэтай інфармацыі ў дадзеным артыкуле не месца, бо паводле аднаго з правіл, Вікіпедыя — не бязладная звалка інфармацыі. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:39, 11 мая 2026 (+03)
::: [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], таксама маеце скасаваць праўку у арт. [[Кайкава]], якая не намякае, а прама кажа. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:17, 11 мая 2026 (+03)
:::: Варта скасаваць, бо адкуль вядома, што назва вёскі паходзіць менавіта ад прозвішча Кайка? А можа ад прозвішча Кайко, Каёк, Кайкаў, Кайкоў, Кайк і г. д.? А можа, наогул, не ад прозвішча? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:45, 11 мая 2026 (+03)
:::::Ды '''ўціхамірся ўжо'''. У мяне таксама яшчэ добрая сотня тапонімаў была на прыкмеце, давядзецца пакуль у стол. Але ''гэты'' этап скончаны, калега. ''Круці не круці трэба памярці'', як пісаў Аляхновіч у газеце &quot;Новы шлях&quot;. Калі свярбіць, ну паспрабуй у тг ізноў антырэкламу пусціць, бо даўно ад цябе трафіку не было. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:55, 12 мая 2026 (+03)
:::::: &quot;Уціхамірыцца&quot; варта табе. Пішы свае ўласныя даследванні на сваім уласным сайце ці яшчэ дзе-небудзь, чаго ты прычапіўся да вікіпедыі? Ужо дваццаць разоў растлумачылі, што тут артыкулы пішуцца на падстве апублікаваных навуковых крыніц, а не на падставе асабістых прыдумак удзельнікаў праэкта. Інтэрнэт вялікі, няўжо не знайшлося іншых месцаў, каб прапагандаваць свае &quot;адкрыцці&quot;? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:39, 12 мая 2026 (+03)
::::::: Бульбасрач, як ён ёсць. Няўжо для яго няма іншага месца акрамя Вікіпедыі. Пра &quot;навковыя&quot; крыніцы няпраўда, дарэчы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:43, 12 мая 2026 (+03)
:::::::Калі гэта не персанальны сталкінг, а шчырае змаганне з аўтарскімі версіямі, дык чаму не кіруешся ў тарашкевіцкую Вікіпэдыю, дзе Барыскевіч (ён жа Казімір Ляхновіч) сваімі германскімі УД напоўніў тысячы артыкулаў пра тапонімы? Ён якраз выйшаў, вам будзе пра што пагаварыць. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:34, 13 мая 2026 (+03)
:::: [[Удзельнік:Için warum]], як вырашыў адміністратар, тэкст, упісаны да ўчорашняга дня выдаленню не падлягае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:28, 11 мая 2026 (+03)
::::: А як быць з вашымі апошнімі праўкамі ў артыкулах [[Сэрвач]], [[Жлобін (значэнні)]], [[Вір]]?! Яны былі зроблены ўжо пасля таго, як выйшла рашэнне адміністратара: ''паходжанне канкрэтнага тапоніма, гідроніма, назвы паселішча або прозвішча варта падаваць толькі тады, калі крыніца прама разбірае менавіта гэты аб’ект або менавіта гэтае прозвішча ці імя ў адпаведным кантэксце''. Навошта вы выклалі там гэтыя ўласныя даследванні, бо амаль усе крыніцы, якія там выкарастаны, пра дадзеныя назвы нічога не пішуць. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 23:12, 13 мая 2026 (+03)

== Каментар ==
{{закрыта}}
Каментар да [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A0%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D1%96&amp;diff=5135454&amp;oldid=5134502 гэтай праўкі] мае быць схаваны. Уклад удзельніка Için warum падобнымі каментарамі перапоўнены, гэта цягне на пажыццёвую блакіроўку, па цяперашнім часе. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:15, 3 мая 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Дзякуй, што звярнуў увагу. Удзельнік заблакіраваны на тыдзень. Наступнае парушэнне [[ВП:НАПА]] прывядзе да блакіроўкі на месяц. Вяртаемся да старой тэмы, што ўдзельнікі без медыяцыі сумесна працаваць эфектыўна не могуць. Канфлікту хутка год. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 03:51, 4 мая 2026 (+03)
: Удзельнікі за гэты час шмат чаго супольна зрабілі, значыць працаваць могуць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:04, 4 мая 2026 (+03)
:: Каб яны яшчэ прытрымліваліся культуры і не адбіралі энергію ў іншых удзельнікаў – ім цаны бы не было. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 13:23, 4 мая 2026 (+03)
::: Не наша задача ацэньваць іншых. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:03, 4 мая 2026 (+03)
:::: Таксама праўда. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:07, 4 мая 2026 (+03)
:::::Панове, а што там быў за каментар?)) Без мяне мяне жанілі.
:::::Як на мяне, было б дастаткова проста жорстка сцвердзіць: блакіроўка (прагрэсіўная: дзень - тыдзень - месяц - пажыццёва) за любую абразу і спробу дэананімізацыі. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 22:39, 10 мая 2026 (+03)
:::::: Рэпліка змяшчала абразы. Пераказваць іх не буду. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:42, 10 мая 2026 (+03)

== Зняццё статуса &quot;Да выдалення&quot; з артыкула ==
{{закрыта}}
Калі ласка, разгледзьце запыт да выдалення гэтага [[Вакол ліхтарнага слупа (гурт)|артыкула]]: [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%94%D0%B0_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8F#%D0%92%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB_%D0%BB%D1%96%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D1%81%D0% https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%94%D0%B0_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8F#%D0%92%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB_%D0%BB%D1%96%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D1%83%D0%BF%D0%B0_(%D0%B3%D1%83%D1%80%D1%82)] - [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 17:23, 17 красавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Абмеркаванне трывае. Трэба чакаць вынік. Адміністратары не могуць нікога прыспяшаць і знімаць статусы без вынікаў. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:34, 19 красавіка 2026 (+03)

== [[Адмысловае:Contributions/&amp;#126;2026-16309-44|&amp;#126;2026-16309-44]] ==
{{закрыта}}
Адміністратары, заблакуйце ўдзельніка. Лаянке не месца ў Вікіпедыі. [[Адмысловае:Contributions/&amp;#126;2026-16262-28|&amp;#126;2026-16262-28]] ([[Размовы з удзельнікам:&amp;#126;2026-16262-28|размова]]) 21:08, 15 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
{{Done}}. Блакаванне на 1 месяц. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:52, 16 сакавіка 2026 (+03)

== [[Удзельнік:Кінапошук]] ==
Гэты ўдзельнік з 6 праўкамі ўжо назваў сябе адміністратарам. Трэба выпісаць яму папярэджанне. --[[Адмысловае:Contributions/&amp;#126;2026-16154-63|&amp;#126;2026-16154-63]] ([[Размовы з удзельнікам:&amp;#126;2026-16154-63|размова]]) 15:40, 14 сакавіка 2026 (+03)

:вынесена папярэджанне [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:34, 14 сакавіка 2026 (+03)

== Вандалізм з архівамі ==
Там нешта {{u|Brangiai}} навандаліў з архівамі і быў глабальна заблакаваны. Трэба паглядзець і адкаціць да часоў, як яно выглядала раней. Я пакуль моцна хварэю і мне цяжка канцэнтравацца на Вікі. Кавідагрыпы гэтыя :( --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:07, 24 лютага 2026 (+03)

:а ён спрабаваў падзяліць [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў/2023—2024|архіў]] па датах, што і зрабіў нібыта. Па сутнасці нам гэта не трэба, але і не ўпэўнены, наколькі гэта заслугоўвае блакіроўкі... Таксама пытанне, ці выдаляць тады створаныя архівы за [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў/2023|23]] і [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў/2024|24]] год. Тады трэба будзе яшчэ абнавіць [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў/Шапка|шапку]]. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:39, 14 сакавіка 2026 (+03)

== Абарона старонкі [[Новая зямля (паэма)]] ==
Папулярная старонка з статусам добрай, ананімы ўносяць толькі вандальныя праўкі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 01:23, 18 лютага 2026 (+03)

:{{зроблена}}, цяпер толькі аўтапацверджаныя толькі могуць правіць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:57, 18 лютага 2026 (+03)

== Вандал ==
Серыя вандальных правак ад [[Удзельнік:The Croats]]. Таксама ХВ для створанага ім &quot;[[Асяроддзе]]&quot;. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:14, 15 лютага 2026 (+03)

:Панове адміністрове, тып вандаліць 24 гадзіны сабе спакойна. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:52, 16 лютага 2026 (+03)
:: [[Удзельнік:The Croats]] заблакаваны на тры дні. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:15, 16 лютага 2026 (+03)

== Вайна правак [[Алесь Мікус]] ==
Вайна правак і, здаецца, да кансэнсусу самі удзельнікі не дойдуць. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:34, 2 лютага 2026 (+03)

:пакуль заблакаваў магчымасць правіць. Калі ўдзельнікам @[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], @[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] і іншым ёсць што сказаць — кажыце, толькі пастарайцеся, калі ласка, без інсінуацый і сцісла, па справе. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:55, 3 лютага 2026 (+03)
::''Вітанні калегам.''
::А што дадаваць, усё ясна сказана ў абгрунтаванні правак на старонцы, пра якую мова.
::1) Вікіпедыя не месца для спасылак, дзе рэкламуюцца продажы.
::2) Сцвярджэнні павінны быць падмацаваныя, тым больш без спрэчных асабістых ацэначных характарыстык.
::3) Калі музыкнат - або дыскаграфія, або асобныя (&quot;культурна ўплывовыя&quot;) трэкі.
::Тым больш гэта падтасоўваецца так, каб з розных бакоў наўмысна дыскрэдытаваць. Тым больш калі робіцца чалавекам прарэжымным пра чалавека, які ў краіне (ну, але гэта ўжо кантэкст).
::Астатняя &quot;лірыка&quot; ад удзельніка Artsiom91 да тэмы не датычыцца і рацыянальнага зерня там няшмат. Па-харошаму гэта трэба вынесці ў асобную галінку.
::Але скажу тут па сутнасці і сцісла: лічу баруканне па назвах паміж намі двума - '''карысным'''. І працу над фармулёўкамі - таксама карыснай. І не толькі для Вікіпедыі, а і ўвогуле. Высвятляюцца слабыя месцы, падкрэсліваюцца моцныя. Некаторыя артыкулы па назвах (як Нёман) робяцца без малога энцыклапедычнымі. Азарт падштурхоўвае да новых '''адкрыццяў '''(гл. Жадзены), якія ніколі б без таго не былі б зробленыя.
::Ці зробіць хто '''афлайн '''такую работу? Перакананы - не. А яна робіцца, не ў малой меры з-за таго напружання, якое (таксама афлайн) мае месца быць.
::Гэта што да ацэнкі '''па вялікім рахунку'''.
::А калі канкрэтна, то ні ў мяне, ні ў майго апанента (якога ўжо я цяпер мушу нібыта бараніць) цяпер бадай ані слоўца адсябяціны, усё абгрунтавана і нярэдка нават вытанчана.
::І не трэба тут &quot;'''шарыкаўшчыны'''&quot;, бо маўляў камусь цяжка правяраць і ўвогуле незразумела. Калі цяжка лезці ў крыніцы - сядзіце чытайце або праходзьце міма. Заўсёды хтось кантэнт творыць, а хтось спажывае.
::Апроч таго, рэпрэсіўныя захады (як падкрэсліваў раней JerzyKundrat) не адпавядаюць прынцыпам Вікіпедыі.
::Зараз прапаную вярнуцца да тэмы гэтай галінкі і не расцякацца мысію па дрэве &quot;у агуле&quot;.
::''Дзякуй за ўвагу, калегі.'' [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 15:02, 3 лютага 2026 (+03)

Выкажу сваё меркаванне наконт сітуацыі з удзельнікамі. Спачатку коратка пра тое, што адбываецца апошнім часам. Прыведзены ніжэй [[#Праект рашэння|праект рашэння]] фактычна не працуе. Peisatai па факце проста ігнаруе тое абмеркаванне і працягвае сваю дзейнасць у тым выглядзе як хоча, а Için warum з-за абыякавасці іншых удзельнікаў і бяздзейнасці адміністратараў па рэалізацыі праекта рашэння пайшоў фактычна да асабістых нападак.

Па сутнасці, пытанне паходжання назваў хвалюе толькі двух удзельнікаў, Peisatai і Için warum. Астатнія, хоць могуць рабіць дробныя выпраўленні і інтэграваць версіі, у тэматыцы не маюць цікавасці. [[#Адкаты Peisatai|Вялікае абмеркаванне ніжэй]], хоць і прыцягнула многіх удзельнікаў, яны выказвалі меркаванні, аднак па сутнасці іх мэта была прымірыць бакі і навязаць ім нейкае кансэнсуснае рашэнне. Аднак, у першую чаргу, менавіта самі Peisatai і Için warum, як зацікаўленыя, мусяць знайсці згоду паміж сабою і вызначыць кансэнсус. Пасярэднікі з цэлым могуць дапамагчы, аднак калі самі бакі не хочуць мірыцца, то прапановы нейкіх нейтральных версій не маюць сэнсу.

Аднак, мірыць бакі мае сэнс у рэальным жыцці. У супольнасці вікіпедыі мусім кіравацца яе прынцыпамі і правіламі. Тут варта памятаць, па-першае, што сама магчымасць правіць без нейкага пацверджання і нават ананімна даецца таму, што мы [[Вікіпедыя:Зыходзьце з сумленнасці ўдзельнікаў|зыходзім з сумленнасці ўдзельнікаў]] і таго, што яны ставяць за мэту дапамагчы вікіпедыі (а не прасунуць тут свае ўласныя даследаванні, рабіць рэкламу ці падобнае). Калі ж удзельнікі сумленныя, то яны зыходзяць з сумленнасці іншых удзельнікаў, адпаведна пры несупадзенні пунктаў гледжання намагаюцца іх абмеркаваць і знайсці выйсце, якое задаволіць зацікаўленых. Так працуе [[Вікіпедыя:Кансэнсус]]. Трывалае нежаданне шукаць кансэнсус ставіць пад сумнеў сумленнасць і жаданне рэальна дапамагчы вікіпедыі (а не задавіць апанента і прасунуць свой пункт гледжання), адпаведна да такіх удзельнікаў могуць прымацца меры па абмежаванні ўдзелу ў праекце (папярэджанні, блакаванні).

Канкрэтна для ўдзельнікаў Peisatai і Için warum мы бачым поўную адсутнасць жадання шукаць кансэнсус. Ніякіх спроб абмеркавання на старонках размоў удзельнікаў, старонках размоў артыкулаў. Яны не лічаць неабходным патраціць час, каб паміж сабою вырашыць якімі крыніцамі варта карыстацца, а якімі не, як лепей афармляць паходжанне назваў у артыкулах. Чаму тады іншыя мусяць траціць свой час і пытацца знайсці гэты кансэнсус за іх, неяк ацэньваць іх аргументы і крыніцы?

Маю пэўныя падставы лічыць ([[Special:diff/4995709|запыта да адміністратараў ад Için warum ледзь не першай праўкай]], [[Special:diff/5049888|просьбы ўключыцца з дыскусію]], адсутнасць камунікацыі паміж Için warum і Peisatai у праекце), што асноўную сваю дыскусію ўдзельнікі вядуць па-за межамі вікіпедыі. Не бяруся ацаніць навуковы ўзровень гэтай дыскусіі, але ён відавочна вышэйшы за ўзровень вікіпедыі і яе ўдзельнікаў у гэтым пытанні. У такіх умовах спрэчка Için warum і Peisatai у вікіпедыі выглядае не як спроба палепшыць яе змест, а проста як выкарыстанне праекта як поля бітвы.

Скажу пра сваё асабістае стаўленне да тэмы. Мне ад самага пачатку праўкі Peisatai не падабаліся, бо тычыліся вельмі спецыфічнай тэмы, якія цяжка было праверыць. З цягам часу назіраў, як ён часцей стаў зусім не дадаваць крыніц, а праўкі пра паходжанне дадаваць, напрыклад, у артыкулы пра асоб і прозвішчы. Сталі з’яўляцца нейкія аналогіі, падобныя карані. Умяшальніцтва Için warum і іншых удзельнікаў не асабліва палепшыла сітуацыю. [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Шынкаўцы_(Гродзенскі_раён) Вось напрыклад артыкул], быццам некалькі абзацаў і крыніц, але ўсё абапал і навокал, канкрэтна пра гэтую назву і пра гэтую вёску — нічога. На мой погляд, артыкул стане толькі толькі лепш, калі гэтую творчасць усю прыбраць. І так у абсалютнай большасці артыкулаў. Нават калі адзін вучоны яўна сказаў что такая вёска магчыма мае балцкую назву, а іншы што магчыма славянскую — гэта не такая важная інфармацыя пра вёску, а хутчэй пра канцэпцыі паходжання назваў і іх пашыранасць. Трэба прызнаць, што тэма паходжання назваў у цэлым можа мець толькі нейкія гіпотэзы і канцэпцыі, і вельмі багатая на магчымыя ўласныя даследаванні, «прыцягванні за вушы». Падаванне версій паходжання (тым больш не самой назвы, а каранёў і падобных) толькі стварае ўражанне нейкай сур’ёзнасці і навуковасці, што на фоне жахлівага стану артыкулаў пра населеныя пункты быццам выглядае якасна. На мой погляд, трэба пакінуць толькі надзейнае кшталту Полацк ад ракі Палаты, усё астатняе нішчыць.

У беларускай вікіпедыі не любяць блакаваць удзельнікаў, звычайна апраўдваюць іх, намагаюцца зыходзіць з сумленнасці і не рэагаваць нават на яўныя парушэнні. Апраўдваюць што вопытныя і карысныя ўдзельнікі, актыўнасць у праекце і так невялікая. Аднак, усё ж трэба мець нейкія межы, і спыняць удзельнікаў калі яны парушаюць правілы — у тым ліку і для таго, каб іншыя разумелі межы дазволенага. Таксама ледзь не агульнапрынятым стала, што любая дададзеная інфармацыя гэта добра, што нельга інфармацыю выдаляць, а толькі перафармуляваць і знайсці ёй месца. Аднак усё ж вікіпедыя гэта энцыклапедыя, якая складаецца з самадастаковых артыкулаў, а не звалка інфрамацыі, дзе трэба нешта размясціць. Зараз інфармацыі ў інтэрнэце шмат, у тым ліку на беларускай мове, і ставіцца да інфармацыі ў вікіпедыі як да нейкай вялікай каштоўнасці — гэта падыход 2000-х гадоў. Нічога страшнага калі выдаліць радок-другі, асабліва калі яны яўна парушаюць [[:ru:Википедия:Взвешенность изложения]].

Мая прапанова па выніку: прызнаць, што ўдзельнікі Peisatai і Için warum выкарыстоўваюць вікіпедыю як поле бітвы, не прымаюць яе прынцыпаў і правілаў (бо ўсяго толькі вядуць навуковую дыскусію, асноўная частка якой па-за межамі вікіпедыі), не жадаюць шукаць кансэнсус паміж сабою і прымаць прапановы па кансэнсусу ад іншых удзельнікаў, толькі адцягваюць высілкі іншых і ствараюць таксічную атмасферу. '''Заблакаваць абодвух удзельнікаў бестэрмінова''' ў асноўнай прасторы назваў. Даць магчымасць толькі правіць старонкі размоў. Разглядаць магчымасць разблакавання толькі, калі яны дасягнуць паміж сабою кансэнсусу ў размовах (без аніякага ўмяшання іншых удзельнікаў). Тым часам прыбіраць зусім раздзелы &quot;Назва&quot; з артыкулаў пра вёскі, рэкі і азёры, як апісаў вышэй.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 11:28, 3 лютага 2026 (+03)
: [[Удзельнік:Artsiom91]], сам сябе заблакуй, тут цішэй стане. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:38, 3 лютага 2026 (+03)
::пане @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], тут не базар і не сценка ў падваротні. Выказвайцеся па тэме размовы і прытрымлівайцеся правіл этычных паводзін у праекце, вам ужо было папярэджанне. Вашыя асабістыя крыўды тут нікога не цікавяць і шкодзяць дыскусіі, прашу вас вынесці гэта за рамкі Вікіпедыі. Калі вы нязгодныя з выказаным вышэй — напішыце па справе. Інакш — прамаўчыце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:22, 3 лютага 2026 (+03)
::: Пра асабістыя крыўды выдумваць не трэба — тут не базар і не падваротня. Спроба распачаць дыскусію пустая, замест буры ў шклянцы вады лепш бы артыкулы правілі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:57, 3 лютага 2026 (+03)
: Спадар [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]], на дадзены момант мне цалкам не зразумелы прычыны, па якіх Вы прапаноўваеце заблакіраваць удзельніка Için warum. Удзельнік Için warum пагадзіўся з праектам рашэння, прапанаваным MocnyDuham, адпаведна я не згодная з Вашым сцверджаннем, што дадзены ўдзельнік &quot;не жадае прымаць прапановы па кансэнсусу ад іншых удзельнікаў&quot;. У артыкуле &quot;Алесь Мікус&quot; няма нейкага вандалізма з-за якога варта некага бестэрмінова блакіраваць, акрамя таго праблема з вайной правак у адным артыкуле можа быць цалкам вырашана абмежаваннямі на рэдагаванне дадзенага артыкула. У выпадку, калі Вы бачыце, што ўдзельнік Peisatai &quot;ігнаруе тое абмеркаванне і працягвае сваю дзейнасць у тым выглядзе як хоча&quot;, то можна ўзняць пытанне аб блакіроўцы дадзенага ўдзельніка на нейкі час. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 14:25, 3 лютага 2026 (+03)
:пане @[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]], дзякуй за меркаванне. Мне здаецца, што ў дадзеным выпадку можна спачатку абысціся пазбаўленнем сцягоў аўтадогляду, каб было прасцей кантраляваць войны правак гэтых двух удзельнікаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:26, 3 лютага 2026 (+03)
:: акурат маем размову на [[Вікіпедыя:Запыты на статус даглядчыка]], трэці месяц ужо. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:09, 3 лютага 2026 (+03)
: ''Вось напрыклад артыкул, быццам некалькі абзацаў і крыніц, але ўсё абапал і навокал, канкрэтна пра гэтую назву і пра гэтую вёску — нічога. На мой погляд, артыкул стане толькі толькі лепш, калі гэтую творчасць усю прыбраць. І так у абсалютнай большасці артыкулаў.'' Тут я з вамі цалкам згодны, у артыкуле &quot;Шынкаўцы&quot; ў раздзеле &quot;Назва&quot; павінна быць толькі інфармацыя з крыніцамі, у якіх гаворка ідзе менавіта аб назве Шынкаўцы. Аднак такую практыку, пісаць усё падрад, завёў не я, а Peisatai. Ён для любога беларускага тапоніма або прозвішча (напрыклад, Маразы, Сабалі) находзіць сугучныя назвы ў Літве, а потым піша: ёсць літоўскае прозвішча такое, ёсць літоўскі тапонім такі... Усё гэта выглядае як нейкая манія. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:43, 3 лютага 2026 (+03)
::Манія - гэта займацца персанальным '''сталкінгам''', калі што. Здаецца, няма яшчэ такога артыкула ў ВП, мо напішаце? А то толькі хвосцікам за мной следуеце, мяцёлачкай падмятаеце :) [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 13:02, 4 лютага 2026 (+03)
: Artsiom91, а за што мяне блакаваць?! Назавіце хатя б адзін пункт правіл ВП, які я парушыў. Вайна правак пачалася так: Peisatai панапісваў горы ўласных даследванняў аб быццам бы паходжанні тапонімаў і прозвішчаў. Падрабязна, з канкрэтнымі прыкладамі я аб гэтым пісаў яшчэ ў  маі летась тут https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D0%B0_%D0%B0%D0%B4%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%9E#Удзельнік_Peisatai Але нажаль, мясцовая супольнасць пераважна абыякава аднеслася да праблемы. Тады я пакрысе стаў выпраўляць ягоныя праўкі, якія не пацвярждаліся паказанымі там крыніцамі або не мелі крыніц увогуле. Аднак Peisatai не супакоіўся і пачаў або адмяняць мае праўкі, або зноў працягваць свае ўласныя даследванне. Я ўжо не раз пісаў і яшчэ паўтаруся: па правілах Вікіпедыі артыкулы пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц. Калі нехта хоча напісаць, што нейкае назва або прозвішча паходзяць ад нейкага слова, хай прывядзе крыніцу, дзе менавіта гэта і будзе напісана. Калі Peisatai будзе трымацца гэтага правіла, вайна правак адразу спыніцца. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:25, 3 лютага 2026 (+03)
:: [[Удзельнік:Için warum]], покуль не дайшло да парушэння правіла трох адкатаў — гэта не вайна правак, а спробы пошуку кансэнсусу. Праўце смела! Але ў каментарах да правак, калі ласка, пазбягайце грубіянства і не пераходзьце на асобы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:38, 3 лютага 2026 (+03)
::Перакручваеце, калега.
::Не адмяняць, а ўзгадняць, бо Вы разам з вадой у шмат якіх выпадках выплёсквалі і дзіцёнка. А таксама наўмысна згрувашчвалі надзейныя і маланадзейныя крыніцы, каб праз іх няможна было прадзерціся, гэта і ёсць Ваша мэта (вунь, Арцёма заблыталі, і просіць не мучыць яго версіямі ўвогуле).
::Пэўныя Вашы заўвагі, кажу ж, небеспадстаўныя, але цягнеце празмерна ў процілеглы бок, і даводзіцца ўзгадняць, каб не было як у брацкую магілу скінуўшы.
::Вайна правак толькі ў выпадку старонкі, пра якую тут мова, у астатніх выпадках збольшага на залатую сярэдзіну памалу выходзім.
::Не драматызуйце, граючы на публіку, тут Вам не тэлеграм.
::Пра артыкул - аргументы вышэй. Дадумванне і стыгматызацыю пакінь(це) для свайго пахабнага тэлеграму, як і лаянку тыпу нацыст і сектант. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 21:50, 3 лютага 2026 (+03)
::: Нейкі &quot;поток сознания&quot;, які не мае ніякага дачынення да нашай дыскусіі: ''пахабнага тэлеграму, як і лаянку тыпу нацыст і сектант''. Адкуль вы ўсё гэта ўзялі, аб чым вы ўвогуле гаворыце? Які тэлеграм, якая лаянка? Вы сябе добра адчуваеце? Яшчэ ў маі мінулага года я прывёў мноства канкрэтных фактаў вашай хлусні https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D0%B0_%D0%B0%D0%B4%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%9E#Удзельнік_Peisatai Вы дагэтуль '''па сутнасці''' так нічога і не адказалі на гэтыя факты, бо вам няма чаго адказаць па сутнасці, няма чаго запярэчыць, толькі нейкая дэмагогія пра нейкі &quot;тэлеграм&quot;, &quot;прарэжымны чалавек&quot; і г. д. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:53, 3 лютага 2026 (+03)
::::З Вашай пасільнай дапамогай памалу выпраўляем, хоць і не без цёрак. Працягваем, калега.
::::А Вы ўжо далі сабе рады размяжоўваць час напісання пастоў у тг і рэдагавання артыкулаў у ВП? :) Крута за руку злавілі ў лістападзе. Таму &quot;праведны гнеў&quot; міма, усе ў курсе, праехалі. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:29, 4 лютага 2026 (+03)
: &gt; ''Прыведзены ніжэй [[#Праект_рашэння|праект рашэння]] фактычна не працуе''&lt;br&gt;Гэта мая віна, што я не дапрацаваў яго (было некалькі правак) і не зацвердзіў &quot;адміністрацыйна&quot;. Калі спрэчка датычна зноў той жа тэмы - зраблю гэта на выходных. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:47, 3 лютага 2026 (+03)
:: [[Удзельнік:MocnyDuham]], чакаем рашэнне. Трэба нешта рабіць, зачакаліся ўжо. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:41, 15 лютага 2026 (+03)
:: [[Удзельнік:MocnyDuham]], спрэчка датычна не ''зноў той жа тэмы'', а артыкула [[Алесь Мікус]], так што прыйдзецца табе зусім новыя правілы прыдумляць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:59, 3 лютага 2026 (+03)
:::Незразумела, якія вікіпедыйныя правілы ўвогуле прапісваюць парадак стварэння такіх &quot;праектаў&quot;, іх &quot;адміністрацыйнае&quot; зацвярджэнне і неабходнасць іх трымацца.
:::Няхай больш дасведчаныя ўдзельнікі патлумачаць са спасылкамі.
:::Здаецца, была мова, што гэта ніяк не рэгламентавана. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:23, 4 лютага 2026 (+03)
:::: Вікіпедыя не мае цвёрдых правілаў, апроч пяці агульных прынцыпаў, выкладзеных [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|тут]]. Смела праўце, пераносьце, апрацоўвайце артыкулы, таму што радасць творчасці ў тым, што дасканаласць не патрабуецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:20, 4 лютага 2026 (+03)
:::: &gt; ''якія вікіпедыйныя правілы''&lt;br&gt;Прапісвае жаданне не баніць удзельнікаў пасля шматмесячных спрэчак і войн правак. Таму што калі трымацца правіл існуючых - даўно б пайшлі абмежаванні. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:11, 4 лютага 2026 (+03)
::: Калі спрэчка не датычна той тэмы, то ніякіх правіл прыдумляць не трэба. Будзем глядзець хто пачынае вайну правак і рабіць папярэджванні/абмежаванні. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:14, 4 лютага 2026 (+03)
:::: Калі не было парушана [[Вікіпедыя:Правіла трох адкатаў]], то радыкальныя абмежавальныя дзееянні адміністратараў не могуць быць прынятыя. А на ўзроўні ''папярэджванні/абмежаванні'' гэта здзейснена ўжо. Не наракайце. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:35, 4 лютага 2026 (+03)
::::: Я яшчэ не паглыбляўся ў канфлікт, проста вам адказваю на вашыя заўвагі. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:49, 4 лютага 2026 (+03)
Наконта артыкула Алесь Мікус. Удзельнік Peisatai спрабуе замаўчаць, схаваць інфармацыю, якая менавіта яму не падабаецца. Чаму - здагадайцеся самі. &quot;Аргумент&quot; пра нейкую быццам рэкламу абсурдны: на вокладцы самой кнігі &quot;Вітаўты і Вітарты&quot; напісана, што гэта &quot;Бібліятэка Свайксты&quot;. Тое, што ён напісаў гімн батальёна &quot;Данбас&quot; - гэта значны факт і ён можа быць адлюстраваны ў артыкуле. Прынамсі, упартае яго выдаленне з артыкула выглядае як вандалізм або цэнзура. На сайце svajksta.com яшчэ нядаўна большасць артыкулаў была падпісаная іменем Алесь Мікус. Апошнім часам ён сваё імя пад артыкуламі прыбраў. Заява, што я нібы &quot;прарэжымны чалавек&quot; вельмі добра харатарызуе ўдзельніка Peisatai, паказвае, што ён у сваёй дзейнасці ў ВП кіруецца выключна палітычнымі матывамі, у тым ліку і ў сваёй &quot;лінгвістычнай&quot; працы. Я тут яшчэ ні разу нічога не пісаў пра палітыку, а Peisatai ўжо не першы раз аб ёй гаворыць. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:41, 3 лютага 2026 (+03)
::: Біяграфіі сучаснікаў — тэма слізкая, не трэба туды накідваць таго, чаго не трэба. Правілы аб гэтым кажуць наўпрост. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:47, 3 лютага 2026 (+03)
:::: ''біяграфіі сучаснікаў — тэма слізкая, не трэба туды накідваць таго, чаго не трэба'' У такім выпадку, як быць з тым, што Peisatai піша ўсялякую хрэнь (пардон за маю французскую) пра прозвішчы вядомых людзей? Гэта як, нармальна? Гэта не парушае правілы наконт біяграфій сучаснікаў? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:29, 19 лютага 2026 (+03)
:::: Падрабязней гл. [[Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:50, 3 лютага 2026 (+03)
:Гэта ж трэба так маніць. Няма ніякага гімна батальёна Данбас. А на той старонцы - заклікі купляць. Маніпуляцыі як яны ёсць. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 21:56, 3 лютага 2026 (+03)
:: &lt;s&gt;гэта частка тэксту схвана&lt;/s&gt; --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:47, 4 лютага 2026 (+03) Якія яшчэ &quot;заклікі купляць&quot;, што за лухта?! [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:41, 4 лютага 2026 (+03)
:: Я не маніў, інфармацыя з украінскай ВП. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:56, 3 лютага 2026 (+03)
::: [[Удзельнік:Için warum]], нагадваю, што Вікіпедыя не з'яўляецца аўтарытэтнай крыніцай. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:06, 3 лютага 2026 (+03)
:::Паглядзеў, не знайшоў. Скіньце спасылку, бо цікава. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:30, 4 лютага 2026 (+03)

Добрага дня ўсім. Па-мойму, праца была ўвайшла ў нармальнае рэчышча, хаця ў апісаннях змен удзельнікі часам рэзка пішуць, але ў межах, як мне здаецца. Палітыкі невыдалення трымаюцца і добра, а рэзка пішуць не адны яны і нічога. Артыкулы дапрацоўваюцца, што толькі пра этымалогію, як заўважае пан Artsiom91, не важна -- вунь belarusenc.by у артыкулы пра вёскі піша толькі пра іх спаленне падчас вайны і фоткі абеліскаў, і нічога. Хто пра што піша, пра тое і добра. Адзінае, як здаецца, месца напружання гэта два артыкулы -- [[Аляксей Валер’евіч Дзермант|Аляксей Дзермант]] і [[Алесь Мікус]] -- чаго раптам, хто іх там ведае, але супольнасці гэта і не важна. Удзельнікаў блакаваць няма за што, але гэтыя артыкулы можна паставіць пад абарону, давесці да стэрыльна нейтральнага стану. Каб следу ідэалагічнага супрацьстаяння там не было, ніякіх тонкіх намёкаў на тоўстыя акалічнасці, ніякіх &quot;Молатаў&quot; і &quot;Данбасаў&quot; -- усё, што можа суб'ектыўна неяк пашкодзіць (бяспецы, рэпутацыі, псіхічнаму здароўю, чаму заўгодна жывога чалавека) парушае [[ВП:Біяграфіі сучаснікаў]]. А іншая праца ўдзельнікаў пазітыўная, што нешта на мяжы народнай этымалогіі, а нешта арыгінальнага даследавання -- выдаткі фармату Вікіпедыі, галоўнае, каб другасныя крыніцы былі і &quot;на мяжы&quot;, а не &quot;за мяжой&quot;. Часам шыкоўныя падборкі меркаванняў збіраюцца, з іх даволі ясна ўсё робіцца, гэта карысць на маю думку. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 00:19, 4 лютага 2026 (+03)

:Па сутнасці '''падтрымліваю''', вышэй у падобным рэчышчы таксама напісаў.
:*
:Наконт статусаў '''аўтадаглядчыкаў''' - як на мяне, гэта прынцыпова нічога не мяняе, бо абодва, будучы зацікаўленыя, пільнуем, што напісаў другі на старонцы ўкладу, і рэагуем, таму &quot;шыта-крыта&quot; ні ў каго не праканае.
:*
:Наконт '''суб'ектыўнай шкоды '''рэпутацыі і бяспекі - Вашая рацыя.
:Хіба ўздымаю &lt;u&gt;пытанне&lt;/u&gt; пра артыкул &quot;'''Дзермант'''&quot;, да дасведчаных знаўцаў у галіне вікіпедыйнай тэхнікі. Каб выдаліць пра той &quot;Молат&quot; (рэальнае выданне, калі што), нядаўна там хтось (ну ясна хто, але мова не пра тое) выдаліў а) усе згадкі аўтараў правак і б) змест зробленых імі правак ('''усё выкраслена'''). Як такое магчыма? Што гэта за паўнамоцтвы ў такога рэдагавальніка?
:І прычапным вагончыкам пытаннечка - ІчынВарум (ЧамуЧаму - турэцк., нямецк.) у іншай, ранейшай галінцы абмеркавання неяк зрабіў, каб яго '''нік не высвятляўся''', а каментар заставаўся. Таксама, як такое магчыма тэхнічна? Ясна, што чалавек надае значэнне сваёй прысутнасці ў ВП (а з увагі на персаналію, ёсць думкі пра прамы ўдзел у леташняй аблаве на ВП рэдактараў, але гэта без доказу), але цікава - тэхнічная рэалізацыя такога. Прашу патлумачыць (Вас або каго яшчэ). [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:46, 4 лютага 2026 (+03)
::Наконт выкрэслення гісторыі, гэта не паўнамоцтвы асобнага ўдзельніка, а статус артыкула -- патэнцыйна небяспечнага для тых, хто рэдагуе. Калісьці яго ў гэты спіс уключылі, да ўсіх халівараў і, здаецца, слушна. Калі ёсць яшчэ такія артыкулы, іх таксама можна ўключыць у спіс (заяўкі на [[Вікіпедыя:Запыты да схавальнікаў|ВП:ЗС]]), гэта незваротна ў сучасных умовах. Як знікаюць подпісы не магу сказаць, трэба бачыць адкуль, можа, проста не націснуў кнопку подпісу, іншых варыянтаў не ведаю. Наконт &quot;Молата&quot;, цытаты з яго могуць пагражаць бяспецы Дзерманта, гіпатэтычна? Калі могуць, гэта парушае [[ВП:БС]], да таго ж неправяральна, калі і будзе скан, як яго верыфікаваць, у такім разе таксама глядзіце ВП:БС, нават калі б бяспека была гарантаванай. Таксама з &quot;Данбасам&quot; -- можа пагражаць бяспецы Мікуса, калі, так -- гл.вышэй. У нас тут людзі выдаляюць сваё сяброўства ў [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|СБП]], проста бо ліквідаваны, хаця спісы яго адкрытыя. І маюць права. Нават калі перабольшваю, трэба спыніць вось гэта ўсё, мы можам вырашыць гэта па-за ўсімі правіламі, бо пяты слуп -- [[Вікіпедыя:Ігнаруйце ўсе правілы]], якія замінаюць ствараць энцыклапедыю. А звады замінаюць. Для блакіроўкі прычын не бачу, для зняцця сцягоў не бачу. Калі кансэнсус знайсці не выпадае, ніякі стан гэтых двух артыкулаў бакі не задавальняе, можна радыкальна, выдаліць абодва і забараніць стварэнне. Лепей кансэнсус, я супраць радыкалізму. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:56, 4 лютага 2026 (+03)
:::&lt;s&gt;тут не поле бітвы, рэпліка схавана&lt;/s&gt; --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:55, 4 лютага 2026 (+03) [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:44, 4 лютага 2026 (+03)
:::Усё правільна наконт бяспекі. Падтрымліваю, каб без правакацый. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:55, 16 сакавіка 2026 (+03)
Дарэчы, а чаму ў артыкуле &quot;Алесь Мікус&quot; выкарыстаны шаблон &quot;навуковец&quot;, гэта што, жарт такі або здзек?! Які яшчэ ён навуковец?! Выпраўце хаця б гэта. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:47, 4 лютага 2026 (+03)

:Пытанне мабыць да таго, хто гэты '''шаблон''' (адпачатна?) прымяніў?
:*
:&lt;s&gt;Вікіпедыя не поле бітвы&lt;/s&gt; --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:18, 5 лютага 2026 (+03)
::А што перашкаджае зараз гэты шаблон змяніць на адпаведны? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:54, 5 лютага 2026 (+03)
::: [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%8C_%D0%9C%D1%96%D0%BA%D1%83%D1%81&amp;action=history 2 лютага 2026] [[Удзельнік:Plaga med]] змяніў налады абароны для «Алесь Мікус»: Шкодная вайна правак (Правіць=Толькі для адміністратараў, скончыцца 2 сакавіка 2026) --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:59, 5 лютага 2026 (+03)
::::змяніў на {{tl|асоба}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:22, 6 лютага 2026 (+03)
:*
:Яшчэ, Вы выкарыстоўваеце спасылкі на пастаўскага краязнаўца Пракаповіча, які фінскіх моў (наколькі мне вядома) не ведае і навукоўцам не з'яўляецца, - і не маркіруеце гэтых спасылак як '''Неаўтарытэтная крыніца'''. А кніжку &quot;Вітаўты і Вітарты&quot; так рэгулярна маркіруеце. Вы спецыяліст у тэме антрапаніміі? Калі ласка, прад'явіце рэгаліі. Або гэта толькі прыватная думк? Ёсць крыніца - ёсць спасылка. Няхай мяне іншыя калегі паправяць, калі рацыі ў гэтым не маю. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 19:05, 5 лютага 2026 (+03)
::Таму што сцвярджаць, што Калачы, Маразы, Сабалі, Мазалі, Караткевіч, Карловіч і да т. п. - гэта ўсё нібыта балцкія назвы - маргінальшчына. Увогуле, упартае жаданне прадставіць, быццам у Беларусі няма іншых тапонімаў і прозвішчаў акрамя балцкіх, выглядае як нейкая неадчэпная ідэя, нейкая манія. Пракаповіч зусім не сцвярджае, што ўсе назвы вакол фінскія (некаторыя фінскія, некаторыя балцкія, большасць славянскіх). P. S. Пракаповіч, прынамсі, хаця б не з'яўляецца неаязычнікам. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:54, 5 лютага 2026 (+03)
::: У БелВікі рады вітаць усіх, у тым ліку неаязычнікаў. [[Удзельнік:Pracar]] з гэтым згодны, так думаю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:06, 5 лютага 2026 (+03)
:::Карацей, ёсць крыніца - ёсць спасылка. Астатняе Вашыя эмацыйныя ацэнкі і жаданне зменшыць вартасць. Будзьце ласкавыя надалей не распачынаць вайны правак з гэтай маркіроўкай. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 03:21, 6 лютага 2026 (+03)
::::Зменшыць вартасць Мікуса? Проста смешна стала - ну якая там яшчэ можа быць вартасць? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 12:53, 8 лютага 2026 (+03)
: Удзельнік, якія дадае сцвярджэнні не падмацаваныя крыніцамі — не мае рацыі. Калі аўтар праекта нідзе не пазначаецца — не трэба гэта дадумляць. Што да тлумачэння тапонімаў, то я цалкам згодны, што часам пошук балцкага кораня пераходзіць межы. Напрыклад, вышукваць славянскія літуанізаваныя прозвішчы і пісаць у артыкулах пра відавочна славянскі тапонім дзеля паказання сувязі з балтамі — лішняе, не трэба так рабіць. Але калі паказваецца на тапонім з сапраўды такім жа коранем – гэта не ўласнае даследаванне, бо ў працах пра тапанімію не прапісваюць кожны населены пункт і гідронім, гэта проста немагчыма.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:06, 7 лютага 2026 (+03) 
Я не зразумеў, на якой падставе [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] двойчы адмяніў маю праўку ў гэтым артыкуле, пасля чаго артыкул зноў быў абаронены?! Я дадаваў інфармацыю са спасылкай на публікацыю на сайце Arche, у чым праблема?! [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 16:30, 15 сакавіка 2026 (+03)

Выдаленне ўдзельнікам JerzyKundrat двойчы запар маёй праўкі з аўтарытэтнай крыніцай з'яўляецца вандалізмам. Незразумела, чаму [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] перш чым абараняць артыкул, не адмяніў вандальныя дзеянні JerzyKundrat'а і не вярнуў маю праўку? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:34, 17 сакавіка 2026 (+03)

:на дадзены момант не маю часу пільна разбірацца, хто мае рацыю, хто не. Вы (кажу пра ўсе бакі канфлікту) не можаце дамовіцца, вытрымліваць нейкі кансэнсус і не зацікаўлены ў гэтым, спробы медыяцыі з боку адміністратараў не дапамаглі. Можаце правіць сваёй падстаронцы пакуль. Гэта ўсё вымагае нямала высілкаў з боку адміністратараў, а мы таксама людзі. Пакуль што прасцей замарозіць канфлікт, каб усе бакі астылі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:55, 18 сакавіка 2026 (+03)

== Перанос з выдаленнем і аб'яднаннем версій ==
{{закрыта}}
Калі ласка, перанясіце артыкул [[Оскар Мяшчанінаў]] на [[Оскар Мешчанінаў]], трэба ў працэсе паставіць крыжым на &quot;так, выдаліць&quot;. Напісанне праз &quot;я&quot; ў прозвішчы памылковае, у крыніцах не знайшоў такога. У БЭ і БСЭ уласна Оскара няма, у БСЭ ёсць цёзка па прозвішчы і праз &quot;е&quot;, у каталогу НББ няма варыянта праз &quot;я&quot;, хаця ёсць імя Аскар як варыянт. Варыянт Аскар рэдкі і магчыма паходзіць менавіта з Вікіпедыі, аднак, цяпер ужо яго варта пакінуць перасылкай, што ўжо зрабіў. Пасля пераносу, трэба выдаліць артыкул і потым аднавіць з усімі версіямі, каб унёсак удзельнікаў з 2015 года не быў страчаны. Дзякуй. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:18, 31 студзеня 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
:{{зроблена}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:02, 31 студзеня 2026 (+03)

== Вандал ==
{{закрыта}}
Выдаленне зместу старонкі ад [[Удзельнік:Руй Пульези]], можа, і назаўсёды варта заблакаваць. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:56, 24 студзеня 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
Зрабілі. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:09, 24 студзеня 2026 (+03)

== proxy ==
{{закрыта}}
Патрэбен дазвол-выключэння для рэдагавання з публічных проксі. Я так разумею, гэта адміны дзесьці такі сцяжок даюць.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 02:11, 12 снежня 2025 (+03)

:трэба разабрацца толькі, дзе [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:03, 12 снежня 2025 (+03)
:: Магчыма гэта сцяг &quot;IP block exempt&quot; у распараджэннях правамі ўдзельніка. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 03:41, 12 снежня 2025 (+03)
:::@[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] , так. І мне таксама, калі ласка. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:39, 12 снежня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

Зрабіў абодвум. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] &lt;sup&gt;[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]&lt;/sup&gt; 14:03, 12 снежня 2025 (+03)

== Блакіроўка за вандалізм ==
{{закрыта}}
Вось [[Адмысловае:Contributions/Мацвей|гэтага таварыша]] варта блакануць надзейна, каб болей і ананімна не мог са свайго ip правіць і зарэгістравацца таксама. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:24, 10 снежня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Удзельнік заблакаваны на 1 месяц. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:03, 10 снежня 2025 (+03)

== Старонкі да хуткага выдалення ==
Спадарства, ёсць прапанова часцей заглядваць на [[:Катэгорыя:Старонкі да хуткага выдалення]], дзякуй --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 08:03, 30 лістапада 2025 (+03)
: {{Done}}. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:25, 1 снежня 2025 (+03)

== Абарона [[:Шаблон:Вонкавыя спасылкі]] ==
{{закрыта}}
Вітаю. Шмат дзе ўжыты [[:Шаблон:Вонкавыя спасылкі]] і да яго дацягнулася вандальная рука ўжо, напэўна, варта абараніць. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:42, 12 лістапада 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
{{Done}} [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:09, 12 лістапада 2025 (+03)

== Меры абароны ад удзельніка Ohlumon: сістэматычны падлог крыніц ==
У 2023 годзе Расійская вікіпедыя бестэрмінова заблакавала ўдзельніка Ohlumon за сістэматычны падлог крыніц:
https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC_%D0%B0%D0%B4%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B8%D0%B2/2023/04#h-Ohlumon:_%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%B4%D0%BB%D0%BE%D0%B3_%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%87%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2-20230417174100

Ёсць прапанова распаўсюдзіць гэта і на беларускую Вікіпедыю.

Па прыклады падлогу крыніц далёка хадзіць не трэба: у створаным гэтым летам артыкуле [[Литовские епархиальные ведомости]] Ohlumon дадаў у спіс літаратуры дзве кнігі (Нецветаев А. «Литовские епархиальные ведомости» как источник по истории Православной Церкви Белоруссии. — Минск: Жировичи, 2003. — 131 с.; Чистяков П. Г. Церковно-краеведческая проблематика епархиальных ведомостей, издававшихся в Беларуси во второй половине XIX, начале XX столетий. — Минск: Жировичи, 2004. — 295 с.). Толькі вось кніг такіх у прыродзе няма (можна спраўдзіць у т.л. у каталозе Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі). Не было ў прыродзе і выдавецтва &quot;Жировичи&quot;. Былі, здаецца, неапублікаваныя дысертацыі кандыдатаў багаслоўя, абароненыя ў духоўнай акадэміі. Але нават у іх назвы былі іншымі. Так, дысертацыя Нецвятаева, здаецца, называлася &quot;«Литовские епархиальные ведомости» как источник по истории Белорусской Православной Церкви&quot;. І як можна на Вікіпедыі спасылацца на неапублікаваную дысертацыю, у дадатак называючы яе кнігай? Магу паспрачацца, што Ohlumon тую дысертацыю ў вочы не бачыў - дык тым больш як ён можа на яе спасылацца?

Або вось яшчэ цікавей: артыкул [[Беларуская карчма]] быў, выглядае, напісаны выключна з антысеміцкімі мэтамі. Ад імя Юзафа Ігнацага Крашэўскага напісаны антысеміцкі абзац, у двукоссях, нібыта цытата, і спасылка ёсць (Kraszewski J. Wspomnienia Polesia. Wolynia і Litwy. Wilno, 1840. S. 82). Праходзім па спасылцы (https://pbc.biaman.pl/dlibra/publication/edition/1502?id=1502), глядзім адпаведную старонку (82). Зразумела, ніякага антысеміцкага пасажу там няма, наогул мова не пра корчмы.

Апрача сістэматычнага падлогу крыніц, за ўдзельнікам Ohlumon заўважана, што беларускай мовы ён не ведае, спасылкі, нават калі яны валідныя, афармляе неахайна, выкарыстоўвае аўтаматычны пераклад без пераправеркі, перакладае ў тым ліку і спасылкі (то бок тое, што перакладаць ні ў якім разе не трэба).

У артыкуле [[Литовские епархиальные ведомости]] папахвае і плагіятам. Праўда, спасылкі на анлайн-выданне &quot;Православной энциклопедии&quot; Ohlumon дае, але ж гэта не дае яму права спісваць адтуль слова ў слова. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 01:58, 10 лістапада 2025 (+01)
: Пане @[[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]], асабіста я чуў пра сітуацыю ў ру вікі. Але мне здаецца няправільным і нават неадпаведным правілам блакіраваць чалавека за дзейнасць у іншым моўным раздзеле. Было бы нядрэнна прааналізаваць унёсак удзельніка ў гэтым раздзеле, а вы, я так зразумеў, спасылаецеся на адпаведныя артыкулы ў ру вікі. Я асабіста не магу зараз абяцаць, што займуся такім аналізам. Калі нехта можа разабраць, будзе карысна для дыскусіі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:28, 10 лістапада 2025 (+03)
: БелВікі — талерантны праект, няхай усе ахвотныя правяць смела! Блакіроўка — надзвычайная мера, тут падстаў для яе няма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:38, 10 лістапада 2025 (+03)
::Апрача блакіроўкі ёсць і іншыя меры. Напрыклад, зняцце сцягу аўтадаглядчыка. Калі аўтар рэгулярна ўпісвае ў Вікіпедыю недаставерную інфармацыю ды яшчэ і распальвае міжнацыянальную варожасць, то варта ягоную творчасць тым ці іншым чынам абмежаваць. Талеранцыя да антыяўрэйскіх стэрэатыпаў - гэта вельмі характэрная для Беларусі рыса. Але хацелася б ствараць іншую Беларусь. Без крывавых наветаў, напрыклад. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 02:06, 11 лістапада 2025 (+03)
:Я спасылаюся на артыкулы ў беларускай вікіпедыі. Усе тыя ж практыкі, за якія ўдзельнік Ohlumon быў забанены ў расійскамоўнай вікіпедыі, ён выкарыстоўвае і ў беларускай. Ён рэгулярна распаўсюджвае антысеміцкую прапаганду: дзесьці пераказвае ці цытуе антысемітаў (без крытычнай дыстанцыі), а дзесьці проста прыдумляе ад сябе нейкую &quot;цытату&quot;. Глядзіш у крыніцу - там гэтай цытаты няма. Гэта падлог. І такімі падлогамі Ohlumon займаецца рэгулярна. Што з гэтым рабіць, можна абмяркоўваць. Калі ў адміністратараў і мадэратараў беларускага раздзелу вікі ёсць жаданне і вольны час, каб сядзець і пераправяраць кожны сказ і кожную спасылку ў артыкулах гэтага ўдзельніка, то калі ласка, правярайце, праўце. Але некаторыя &quot;артыкулы&quot; (дэ факта, зборнікі антысеміцкіх стэрэатыпаў, як тая [[Беларуская карчма]]) вісяць гадамі нявыпраўленыя, і гэта, даруйце мне моцны выраз, ганьба для беларускага раздзелу. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 02:02, 11 лістапада 2025 (+03)
:: Шаноўны [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]], вы ж можаце гэта выправіць і без звароту да адміністратараў. Адміны маюць ужо на вайну правак рэаагаваць, калі такая раптам распачнецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:08, 11 лістапада 2025 (+03)
:::згодзен, давайце лепш працаваць з матэрыялам у нашым раздзеле, выпраўляць калі трэба і ўжо па факце зробленага ў белвікі рэагаваць. Калі выявіцца дакладна і абгрунтавана, што сістэматычна адбываецца нейкі падлог у бел вікі, то будзем рэагаваць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:24, 12 лістапада 2025 (+03)
::::Я магу весці каталог падлогаў. Колькі выпадкаў будзе дастаткова для рэакцыі з боку адміністратараў? Напрыклад, дзесяць ці сто? Ці штосьці пасярэдзіне? Дзесяць ужо набіраецца. Сто трэба пашукаць, але з часам, баюся, набярэцца. А ў якой форме гэта потым прадстаўляць адміністратарам? Падгружаць у выглядзе файла? На які сервер? (Даруйце, не надта разбіраюся ў тэхнічных асаблівасцях Вікіпедыі). Для даведкі: некаторыя артыкулы Ohlumon публікаваў паралельна ў расійскай і ў беларускай вікіпедыях, там аднолькавыя праблемы. То бок той праблемны змест, за які Ohlumon'а забанілі ў расійскай вікіпедыі, у беларускай вікіпедыі таксама ёсць, хутчэй за ўсё. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 23:31, 13 лістапада 2025 (+03)
::::: Каталг весці не варта, выпраўленні праблемнага зместу будуць вітацца. Праўце смела! --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:35, 13 лістапада 2025 (+03)
:::Шаноўны [[Удзельнік:JerzyKundrat|Jerzy Kundrat]], я магу нешта выправіць і выпраўляю. Але мне не верыцца, што Вы сур'ёзна лічыце, што беларуская вікіпедыя - адпаведнае месца для антысеміцкай прапаганды. Тут не так істотна, супраць каго мова нянавісці. Істотна, што мова нянавісці. І, па-вашаму, адміны з гэтым нічога рабіць не павінны? [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 23:23, 13 лістапада 2025 (+03)
:::: Намінацыя была за ''сістэматычны падлог крыніц'', зараз прыцягулі іншыя абвінавачанні, дыскусія дзеля дыскусіі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:29, 13 лістапада 2025 (+03)
:::::Намінацыя сапраўды была за сістэматычны падлог крыніц. Вы прапаноўваеце адкрыць асобную намінацыю за мову нянавісці? Вікіпедыя, зразумела, не дзяржаўны апарат, але, напрыклад, у судовых ці адміністрацыйных справах новыя акалічнасці звычайна далучаюцца да ўжо адкрытых спраў. Я прашу даць адказ па сутнасці на пытанне пра стаўленне адмінаў да антысеміцкай прапаганды. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 23:35, 13 лістапада 2025 (+03)
:::::: Змешваць усё да кучы дакладна не варта. Да антысеміцкай прапаганды ўсе адэкватныя людзі ставяцца адмоўна. Допыт адмінам тут ладзіць не будзем. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:38, 13 лістапада 2025 (+03)
У беларускай і рускай Вікіпедыях ёсць яшчэ адзін удзельнік, які займаецца сістэматычным падлогам крыніц - Peisatai. Зрабіў сотні правак, у якіх ёсць пэўнае сцвярджэнне і стаіць спасылка на кнігу ці артыкул вядомага навукоўца. Глядзім крыніцу - а там такого сцвярджэння няма. І таксама ён не толькі не заблакаваны, а нават проста не пазбаўлены сцягу даглядчыка. Маўляў, пішы й далей у такім жа духу. Дзівосна. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 18:37, 15 лістапада 2025 (+03)
: пра пазбаўленне сцяга аўтадаглядчыка можна задумацца ў такім разе. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:39, 15 лістапада 2025 (+03)
:: [[Удзельнік:Için warum]], я звярнуўся з адпаведнымі прапановамі на [[Вікіпедыя:Запыты на статус даглядчыка]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:54, 15 лістапада 2025 (+03)

== Скарга на адмену праўкі ==
Артыкул [[Андрэй Уладзіміравіч Парубій]] мною быў вычышчаны ад паўтораў і «вады», удакладнена інфармацыя пра замахі на яго жыццё, дададзена інфармацыя пра яго пасмяротнае ўзнагароджанне званнем Героя Украіны. Агульны выгляд артыкула стаў прыдатным для чытання. Пасля чаго ўсе мае праўкі былі адменены ўдзельнікам DobryBrat без тлумачэння прычын. У перапісцы (я чакаў тыдзень) ён мне не адказаў.

Прашу адміністратараў прыняць рашэнне пра правамернасць адмены маіх правак, якую зрабіў DobryBrat . Калі магчыма, вярніце маю версію артыкула. [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:36, 8 лістапада 2025 (+03)

: У прэамбуле даецца найважнейшая інфармацыя пра прадмет артыкула. Яна часта дублюе частку інфармацыі, размешчанай у іншых раздзелах артыкула. У артыкуле, які прапануецца абмеркаваць, гэта інфармацыя была цалкам выдалена, пакінута толькі кароткае вызначэнне (два словы).

: Раздзел «Уласныя працы» быў выдалены цалкам (а мог быць перанесены, напрыклад, у раздзел «Спасылкі»).

: У раздзеле «Біяграфія» выдалена частка важнай інфармацыі пра асобу. У прыватнасці, выдалена інфармацыя пра арышт у 1989 годзе; пра тое, што арганізоўваў першыя ва Украіне пікеты; у якіх экспедыцыях працаваў; пра тое, што ў Львоўскай абласной радзе быў сакратаром пастаяннай дэпутацкай камісіі па пытаннях моладзі і спорту; па якой спецыяльнасці ў 1994 годзе скончыў Львоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Івана Франко; па якой спецыяльнасці скончыў аспірантуру ў 2001 годзе; пра тое, што ён быў намеснікам старшыні Львоўскай абласной рады; пра тое, што падчас аранжавай рэвалюцыі (падзеі лістапада — снежня 2004 года) быў камендантам Украінскага дома ў Кіеве, а таксама іншая інфармацыя. Пры гэтым ў артыкуле «[[:uk:Парубій Андрій Володимирович|Парубій Андрій Володимирович]]» ва Украінскай Вікіпедыі (бясспрэчна, там да гэтага артыкула надаецца значна больш увагі), гэта інфармацыя існуе.

: У артыкул «Андрэй Уладзіміравіч Парубій» была дададзена і новая інфармацыя, але яна шматкротна меньшая за тую, што была выдалена. Аднаўляць выдаленую інфармацыю, вычытваючы, што было выдалена і на што заменена, патрабуе шмат часу і высілкаў ад іншых удзельнікаў. Зроблены ўнёсак пагоршыў артыкул, таму было прынята рашэнне аб адкаце двух правак удзельніка.

: Удзельніку была дадзена парада больш акуратна рэдагаваць артыкулы. Свае выдаленні ўдзельнік абгрунтоўвае «выдаленем паўтораў» і тым, што пасля яго правак тэкст стаў «прыемным для чытання».

: Галоўная мэта Вікіпедыі — стварэнне якаснага энцыклапедычнага зместу, а не прыгожае афармленне.

: Удзельнік DenisBorum даволі часта практыкуе выдаленне інфармацыі ў артыкулах, абгрунтоўваючы «абнаўленнем звестак», «выдаленнем дубляў», «выдаленнем вады», «навядзеннем парадку ў артыкуле». Мае сэнс прагледзець іншыя артыкулы, дзе такім макарам было зроблена выдаленне інфармацыі. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:04, 9 лістапада 2025 (+03)
::У дачыненні да раздзела артыкула «Уласныя працы» ўдзельнік DobryBrat проста здзекуецца: першая «праца» – гэта проста кароткі артыкул ва ўкраінскай газеце на ўкраінскай мове 2013 года (кожны можа паглядзець і ацаніць «значэнне» гэтай «працы»); другая «праца» прызнана экстрэмісцкай у нашай краіне і доступ да гэтай старонкі заблакіраваны.
::Пра раздзел «Біяграфія». DobryBrat пералічвае менавіта нязначныя факты, гл. крыніцу тут: [https://www.rbc.ru/person/68b309b29a794784b703e240|РБК]
::І дарэчы, маю версію сапраўды прыемна чытаць. Ёсць такое паняцце, як «стыль». [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 17:40, 9 лістапада 2025 (+03)

== Абарона [[Максім Танк]] ==
{{закрыта}}
Статусны артыкул са школьнай праграмы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:31, 3 лістапада 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
{{Done}} [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:26, 3 лістапада 2025 (+03)

== Пагрозы ад JerzyKundrat ==
[[Вікіпедыя:Кандыдаты ў выдатныя спісы#Спіс жанчын-лаўрэатаў Нобелеўскай прэміі|Вось тут]] адбылася незразумелая сітуацыя, пасля якой я атрымаў ад удзельніка {{u|JerzyKundrat}} відавочную [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&amp;diff=prev&amp;oldid=5049906 пагрозу дэанамізацыяй з наступствам паглядзець які я «моцны»]. Такія паводзіны парушаюць [[ВП:НАПА]]. На маёй памяці гэта ўжо не першы раз, калі ўдзельнік востра рэагуе ў размовах, але вось такія пагрозы, здаецца, упершыню. Варта адрэагаваць. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:04, 26 кастрычніка 2025 (+03)
: У канфлікце ўдзельнічаюць мінімум два бакі. Важна прыйсці да разумення ўласных памылак у зносінах, старацца з павагай адносіцца адзін да аднаго, не абражаць суразмоўцу і не ігнараваць яго просьбы. Мы ўсе плывём у адной лодцы і жадаючых веславаць няшмат. {{u|JerzyKundrat}}, {{u|MocnyDuham}}, заклікаю вас да ўзаемнай павагі, не трэба пераходзіць на асобы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:41, 27 кастрычніка 2025 (+03)
:: Я не пераходзіў на асобы і тым больш не канфліктаваў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:06, 27 кастрычніка 2025 (+03)
::Гэта нейкія неадэкватныя паводзіны, што [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&amp;diff=prev&amp;oldid=5049583 першы флэйм-допіс], што [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&amp;diff=prev&amp;oldid=5049906 апошні]. Не бачу, якія два бакі тут ёсць і якія прэтэнзіі могуць быць да MocnyDuham. Remember [[ВП:СУ]]. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] &lt;sup&gt;[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]&lt;/sup&gt; 21:25, 27 кастрычніка 2025 (+03)
:::падтрымліваю, сітуацыя неадэкватная і тут не бачна віны @[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]]. Але заклікаю не рабіць паспешных высноў з улікам палітычнай кан’юнктуры. Калі сітуацыя будзе мець працяг, тут, відавочна, прыйдзецца ставіць блакіроўкі на ўл. запіс, на вялікі жаль... [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:06, 1 лістапада 2025 (+03)
:::: Спадзяюся, пад працягам не маецца на ўвазе, калі мяне ўсёж здэаноняць і спраўдзяць, які я там моцны. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:09, 1 лістапада 2025 (+03)
::::: [[Удзельнік:MocnyDuham]], не пайму дзеля чаго ты тут лямантуеш каторы дзень. Ад каго і што патрабуецца, каб ты супакоіўся? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:28, 1 лістапада 2025 (+03)
:::::: За парушэнне [[ВП:НАПА]] вас можна было б адразу заблакаваць і без абмеркаванняў. Я гэтага, вядома, не хачу. Я толькі не разумею, што я вам зрабіў, каб вы мне такое пісалі. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:42, 1 лістапада 2025 (+03)
::::::: Упісваеш мой нікнэйм, дзе папала, але я з гэтым змірыўся ўжо не першы дзень як. Чаго й табе жадаю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:23, 1 лістапада 2025 (+03)
::::::::пане @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], давайце без інсінуацый і па факце. Калі вы можаце лепш вытлумачыць сітуацыю, што сапраўды адбываецца, то шчыра просім. З боку выглядае як неабгрунтаваныя нападкі на ўдзельніка, без кантэксту. Толькі можна сказаць, што акрамя відавочных пагроз, таксама жываецца вельмі фамільярны, непаважлівы тон размовы. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:32, 2 лістапада 2025 (+03)
:::::::: Дзе і як я ўпісваю ваш нікнэйм? Вы, можа, скажыце, каб я гэтага больш не рабіў. Бо я вас зусім не разумею. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:57, 2 лістапада 2025 (+03)
: Напісанае вышэй дыпламатычна некаторыя не зразумелі, пішу прама. {{u|JerzyKundrat}}, {{u|MocnyDuham}}, тое, што паміж вамі адбывалася і адбываецца – гэта канфлікт. У ім удзельнічаюць абодва бакі. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], навошта Вы пісалі ў каментарах да заўваг &quot;Заўвагі: reply to JerzyKundrat&quot;? Гэта удзельнікам JerzyKundrat фактычна было расцэнена як пераход на асобы. Калі Вы гэтага дагэтуль не заўважаеце, то гэта або робіцца наўмысна, або з-за недахопу вопыту. У сваю чаргу, прашу Вас, [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], быць больш стрыманым у каментарах. Вы таксама пераходзіце на асобы. “Мы ўсе плывём у адной лодцы”. Тое, што ў канфлікце ўдзельнічаюць новы адміністратар і былы адміністратар – гэта на радасць праціўнікаў беларускай Вікіпедыі. {{u|JerzyKundrat}}, {{u|MocnyDuham}}, я паўторна заклікаю вас да ўзаемнай павагі і прашу спыніць канфлікт. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:13, 3 лістапада 2025 (+03)
::Пане @[[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], дзякуй, што ўдакладнілі. То бок прэтэнзія да аўтаматычна-згенераванага апісання праўкі пры напісанні каментарыя праз гаджэт? Якім чынам гэта можа апраўдваць паводзіны пана @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] я ўсё яшчэ не разумею. Мяркую, што пан @[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], як і я, як і многія іншыя не звярталі на такія дробязі ўвагі і толькі зараз штосьці пачало праясняцца. Пры ўсёй павазе, я не разумею рэакцыю пана @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] і падазраю, што тут можа быць нешта яшчэ, таму прашу даць дадатковы каментарый па сітуацыі, ад вас нармальнага тлумачэння сітуацыі так і не было. Хоць мы і знаходзімся ў інтэрнэце, і тут звычайна людзі не крыўдуюць на аўтаматычна-згенераваны тэкст, але ж да пагроз, асабліва ў сітуацыі палітычнага напружання, тут не звыкліся, гэта не ерунда. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:46, 3 лістапада 2025 (+03)
:: Мой каментар да праўкі згенераваны аўтаматычна, бо для дыялогаў у Вікіпедыі я ўжо шмат гадоў выкарыстоўваю [https://commons.wikimedia.org/wiki/User:Jack_who_built_the_house/Convenient_Discussions адмысловы гаджэт]. І кожная мая праўка змяшчая перасылку на гэты факт. Калі мы кажам пра [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&amp;diff=prev&amp;oldid=5049527 тое апісанне], якое стала магчымым трыгерам для ўдзельніка – слова &quot;заўвага&quot; з'яўляецца назвай раздзелу, дзе мы абмяркоўвалі артыкул, а не маёй заўвагай да ўдзельніка. Здаецца гэта зразумела, бо слова змяшчае спасылку, якая і вядзе на раздзел... Я заўсёды ставіўся з павагай да ўдзельніка і, вядома, тут не хацеў аніякіх канфліктаў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:01, 3 лістапада 2025 (+03)

== Адкаты Peisatai ==
{{закрыта}}
Адкаты, якія масава робіць [[Удзельнік:Peisatai]], як напр. [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9F%D1%96%D0%BD%D0%B0&amp;diff=5048879&amp;oldid=5035460 тут] — вандалізм. На заўвагі не рэагуе. Варта заблакаваць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:51, 23 кастрычніка 2025 (+03)

:вандалізм гэта ў іншага таварыша, чаму не рэагуем [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 20:53, 23 кастрычніка 2025 (+03)
:: сціранне запытаў крыніц — гэта вандалізм, а не наадварот. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:55, 23 кастрычніка 2025 (+03)
:::у чалавека бзік супраць балтаў, ён метадычна павыкрыўляў, паперапісваў тое, што мной напісана, гэта не вандалізм, не? праглядаць усе сотні, што псіх нарабіў? можа паспасылацца на шэраг смеццевых, або даўно абвергнутых, крыніцаў, і яны вартыя згадкі? тут сметніца хіба? [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 21:02, 23 кастрычніка 2025 (+03)
:::: [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], не трэба выдаляць са старонак інфармацыю, пацверджаную крыніцамі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:05, 23 кастрычніка 2025 (+03)
:''Усім прывітанне!''
:'''Перагібы''' відавочна з абодвух бакоў.
:Удзельнік Peisatai нярэдка балансуе '''на мяжы з Уласнымі Даследаваннямі'''. Удзельнік Warum нярэдка балансуе '''на мяжы з вандалізмам'''.
:&lt;u&gt;'''Прапановы'''&lt;/u&gt;:
:1) вызначыцца наконт, таго, '''калі тут УД, а калі не УД'''. Падтрымаю ўдзельніка Bot: калі ёсць канкрэтная спасылка на корань і на ўтваральнік пры ім, тады гэта не УД. Без доўгіх ланцужкоў &quot;лагічных сувязяў&quot;, але канкрэтная спасылка.
:2) Удзельніку Warum прапаную '''вярнуць '''усюды звандалізаваны ім тэкст, прычапіць да яго ўнізе знойдзеныя ім спасылкі, спрэчны тэкст вылучыць і ў каментарах ветліва '''прапанаваць змены''' да спрэчнага тэксту.
:3) Удзельніку Peisatai прапаную, потым, '''перагледзець '''заўвагі ўдзельніка Warum і або а) наступіць на горла ўласнай песні і '''прыбраць '''тое, што да ступені змяшэння нагадвае УД, або б) '''перафармуляваць''', каб выглядала больш-менш аб'ектыўна. І ўвогуле, занадта вузкія лінгвістычныя тонкасці спрасціць па магчымасці.
:4) Вызначыць '''тэрмін '''для абаіх удзельнікаў разабрацца з гэтым усім масівам - напрыклад, тыдзень, два, месяц. Канкрэтны тэрмін, каб не расцягвалася.
:5) Да часу вырашэння сітуацыі '''забараніць '''(вусна) абодвум удзельнікам '''правіць новыя артыкулы '''па назвах.
:6) Асобна трэба вырашыцца наконт згаданых удзельнікам Bot '''спрэчных спасылак''' тыпу Жучкевіча, Пракаповіча і г.д. Напрыклад, Пракаповіч, калі паглядзець яго старонку, - правінцыйны літаратар і географ, з вялікай доляй верагоднасці не разумее ў фінскіх мовах. А Жучкевіч, як слушна адзначана, хоць і са сферы акадэмічнай навукі, але пераважна (не заўсёды) прапаноўваў вытлумачэнні з галіны &quot;народнай этымалогіі&quot;. Прапаную, з мэтай захавання палітры меркаванняў, не прыбіраць, але рабіць нейкія нейтральныя, але ясныя пазнакі, тыпу &quot;пастаўскі літаратар і географ І. Пракаповіч&quot;.
:''З павагай,'' [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 12:11, 24 кастрычніка 2025 (+03)
:: &gt; ''Удзельніку Warum прапаную '''вярнуць '''усюды звандалізаваны ім тэкст, прычапіць да яго ўнізе знойдзеныя ім спасылкі, спрэчны тэкст вылучыць і ў каментарах ветліва '''прапанаваць змены''' да спрэчнага тэксту.''&lt;br&gt;Я шмат разоў бачыў праўкі Варума падчас догляду і не заўважыў там вандалізму. Ён выдаляў інфармацыю без крыніц і ўстаўляў адпаведны шаблон. Можаце паказаць прыклад вандалізму? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:15, 24 кастрычніка 2025 (+03)
:::Перш чым адказваць на пытанне 2, трэба калегіяльна вызначыцца з пытаннем 1, бо ад яго дастаткова залежыць і пытанне 2. Выкажыцеся вы, і няхай выкажуцца іншыя. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 12:18, 24 кастрычніка 2025 (+03)
:::: Мне, шчыра кажучы, вельмі цяжка зразумець, што ў гэтым пытанні з'яўляецца УД, бо я не разбіраюся ў тэмах. Дакладна павінны быць спасылкі на крыніцы. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 13:22, 24 кастрычніка 2025 (+03)
::::Найперш трэба вярнуцца да палітыкі невыдалення. Ёсць іншыя меркаванні -- дапаўняць. Не ўпэўнены, што тут ёсць нават самастойнае вылучэнне кораня і ўтваральніка, бо яны вылучаны даследчыкамі і на гэта ёсць спасылкі. У маі сам спасылаўся на &quot;[[:en:Wikipedia:No_original_research#Synthesis_of_published_material|Synthesis of published material]]&quot; (&quot;[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне#Спалучэнне апублікаванага матэрыялу для прасоўвання новай думкі|Спалучэнне апублікаванага матэрыялу для прасоўвання новай думкі]]&quot;), але якая новая думка тут прасоўваецца? Што Беларусь уся з запасам у зоне балцкай гідраніміі і кожная назва можа быць балцкай -- думка не новая і не спрэчная. Адкаты зробленыя Peisatai не адмяняў бы, а з дыфаў дадаў бы ўрыўкі ўнесеныя Için warum. На нейкія ўрыўкі паставіў бы запыты крыніц, як у Сермежы пра ранейшую даўжыню ракі (думаю, там можна знайсці спасылкі на ранейшыя карты). Жучкевіча нам не ўнікнуць, хоць бы мы і вырашылі яго неаўтарытэтнасць як лінгвіста, ён з кожнага праса будзе лезці. Як Вайтовіч у генеалогіі, назбіраў з дубу вецце, але папулярны і яго пхнуць як крыніцу раз за разам. У нас нават кробізы з крывічаў не выдалены, хаця ў гэтай лухты ад Ластоўскага няма ніякага грунту. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:39, 24 кастрычніка 2025 (+03)

[https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9D%D0%B0%D1%87%D0%B0_%28%D0%9B%D1%8F%D1%85%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%86%D0%BA%D1%96_%D1%80%D0%B0%D1%91%D0%BD%29&amp;diff=5048905&amp;oldid=4826334 Так] можа быць? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:10, 23 кастрычніка 2025 (+03)
: [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] заблававаны на тры дні. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:20, 23 кастрычніка 2025 (+03)

Не ўсё так адназначна. Напрыклад, у вось [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%B6&amp;diff=prev&amp;oldid=5048829 такіх выпадках]. Удзельнік [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] выдаліў вялікі кавалак і напісаў &quot;у Ванагаса, Покарнага і Скарджуса Сермеж адсутнічае&quot;, але там і не сцвярджалася, што ў іх Сермеж ёсць, там пра &quot;корань&quot; і &quot;пашыральнік&quot; было. Безкрынічны быў адзін абзац, але не мовазнаўчага характару, а гісторыка-геаграфічнага і на яго можна было проста паставіць запыт крыніцы. І такіх выпадкаў багата. То, можа, у такім выпадку гэта якраз адкат вандалізму, ну або выдаленага без разбору. І слушна заўважыў калега JerzyKundrat, чаму не можа быць дзве і тры версіі? То гэта тычыцца ўдзельніка Için warum таксама. У маі толькі сварыліся, а не выпрацоўвалі падыходы, як ставіцца да згадкі каранёў, пашыральнікаў і іншага такога ў артыкулах. Згадаць у артыкуле пра Сермеж, што ў літоўскай ёсць корань -серм- гэта арыгінальнае даследаванне пра Сермеж або проста інфармацыя? Таму спачатку пайшла чыстка ў адзін бок, потым пойдзе ў іншы, а затым і яшчэ куды. У тую ж Сермеж думку Пракаповіча можна было проста дадаць, нічога не выдаліўшы. Пра Жучкевіча і такіх паноў як Пракаповіч наогул ёсць пытанні, ці кваліфікаваныя яны як мовазнаўцы, бо іх версіі часта нагадваюць народную этымалогію. Калі ёсць сістэмная крытыка Жучкевіча, ці нешта іншае &quot;даўно абвергнутае&quot;, трэба гэта разгледзець і можа вырашыць не карыстацца гэтым у мовазнаўчых пытаннях. Географам -- геаграфічнае, краязнаўцам -- краязнаўчае, а лінгвістычнае ўсё ж лінгвістам. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 23:03, 23 кастрычніка 2025 (+03)
: Было б добра разабрацца ў аўтарытэтнасці крыніц з двух бакоў. Я дапушчаю выкарыстанне гэтых тэкстаў у этымалогіі, толькі калі ў іх відавочна атрыбутаваная сувязь паміж аб'ектам і назвамі. Арыгінальныя даследаванні недапушчальныя. Аднак для мяне гэтая тэма занадта далёкая і я не маю вольнага часу паглыбляцца ў літаратуру з двух бакоў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:53, 24 кастрычніка 2025 (+03)
::@[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] для мяне, шкада, таксама далёкая, толькі вельмі агульныя ўяўленні. Адносна Сермежы, што прыкладам вышэй, яна і праўда не згадваецца аўтарамі, якія пішуць пра корань і пашыральнік у літоўскай. Але гэта &quot;бяда&quot; такой літаратуры, поўнага спісу гідронімаў з пэўнымі фармантамі не дае ніхто, абмяжоўваюцца двума-пяццю прыкладамі, а далей &quot;і інш.&quot;. Жучкевіч шчодры быў, вытлумачыў усё да чаго рукі дацягнуліся, але яго кваліфікацыя на гэта вельмі сумнеўная. Атрымліваецца, цяпер ускосныя сведчанні прафесіяналаў падмяняюцца на простае сведчанне непрафесіяналаў, якія затое яўна згадалі. Да каго толькі не звяртаўся, каб знайсці экспертызу хоць бы агульную для нашай праблемы, але няма такіх спецыялістаў і тэма вельмі хісткая з навуковага пункту гледжання, усё толькі гіпатэтычнае з адноснай ступенню імавернасці. Як разумею, падыходы навукоўцаў у галіне такія, што ў зоне балцкай гідраніміі, усе гідронімы апрыёрна лічацца балцкімі, пакуль іншае не даведзена асобна. Мы ўжо маем прыклад такой падмены ў іншай беларускай вікіпедыі, дзе імёны, якія апрыёрна ў навуцы лічацца балцкімі, хоць часам і няма адзінага меркавання з якіх пэўна фармантаў складаюцца і што значаць, тлумачацца з адзінай крыніцы, дзе даецца альтэрнатыўнае меркаванне, як германскія. Тая крыніца па фармальных прыкметах для Вікіпедыі аўтарытэтная (значна болей за Жучкевіча), але ў навуцы лічыцца &quot;маргінальнай&quot; (у сэнсе, што на ўскрайку навуковага поля, не адпавядае навуковаму кансэнсусу, ніхто на яе сур'ёзна не спасылаецца, хіба ў аглядзе гісторыі навукі). Тое самае можа быць у нас, толькі з рэкамі. Напэўна, трэба рабіць як з імёнамі зроблена, напрыклад, у артыкуле [[Ягайла]], дзе даюцца меркаванні Юргевіча, Чаропкі, Урбана і Галяка таксама, хаця пэўнае значэнне імя Ягайла нават для літоўскіх спецыялістаў застаецца дыскусійным з часоў рэканструкцыі яго Бугой. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:46, 24 кастрычніка 2025 (+03)
:::Аб'яднаў версіі ў артыкуле [[Нача (прыток Бабра)]], напэўна, так рабіць трэба было адразу, замест выдалення і скарачэння. Яно тады можа і ўзяло б меней часу, цяпер возьме болей. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:31, 25 кастрычніка 2025 (+03)

: У сучаснай беларускай мове слова Сермеж мае корань &quot;Сермеж&quot;. Сцверджанне, што корань &quot;Сермеж&quot; утвораны ад кораня &quot;Серм&quot; і пашыральніка &quot;еж&quot; - гэта ўжо этымалогія, то бок гэта павінна быць яўна прапісана ў артыкуле ды павінна быць падмацавана аўтарытэтнымі крыніцамі. Пакуль жа мы маем, што ў артыкуле пра слова з адным коранем слова даецца этымалогія іншага кораня. Адпаведна я падтрымліваю Için warum, што падобную інфармацыю можна выдаляць з артыкула. Як альтэрнатыву хуткаму выдаленню звестак можна ўжываць прастаўленне шаблонаў, напрыклад Шаблон:Праверыць факты. Аднак нават калі ў першакрыніцы згадваецца корань самаго слова, але без згадкі пра канкрэтны аб'ект, то я б усё роўна асцерагалася б прапісваць такое напрамую ў артыкул, таму што і аднолькавыя альбо вельмі падобныя назвы могуць мець рознае паходжанне. Напрыклад, назва Ленін можа быць гістарычнай і быць утворанай ад жаночага імя, а можа быць назва Леніна ўтвораная ад мянушкі савецкага дзеяча. Альбо Дзяржынск і Дзяржынава - этымалагічна гэтыя назвы звязаныя, аднак адно з іх утворана ад прозвішча, якое ў сваю чаргу магчыма ўтворана ад назвы другога. То бок мне бліжэй пазіцыя, што ў артыкул варта дадаваць інфармацыю пра паходжанне назвы, толькі калі ў аўтарытэтнай крыніцы ёсць разбор назвы канкрэтна гэтага геаграфічнага аб'екта. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 00:21, 25 кастрычніка 2025 (+03)
::@[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] , адразу сам болей схіляўся да такой думкі. Але з погляду як гэта робіцца, што прасоўваецца фактычна народная этымалогія, ёсць сумненні што на праўдзе лепей. Сама Сермеж можа не згадвацца, але калі ў крыніцы вядзецца менавіта пра гідронімы і даецца шэраг аналогій з такім коранем, а Сермеж якраз у зоне дзе такая аналогія актуальная, што думаць у такім разе? У маі ўжо пісаў, калі ёсць тлумачэнне менавіта для вялікіх Дзвіны, Дняпра або Дуная, ці можна яго ўжываць для дзясяткаў іншых Дзвін, Дзвінас, Днепрыкаў, Дунаяў і Дунайцаў, ці гэта будзе ўласным даследаваннем? Або можна даць спасылку на ўмоўнага &quot;Пракаповіча&quot;, што малая Дзвіна ад &quot;дзівіцца&quot; і лічыць, што гэта крыніца і яна прыярытэтная? Па-мойму, адсылка да гіпатэтычнай прафесійнай аналогіі лепей за прыцягнутую за вушы сугучнасць, якая да гідраніміі ніякім бокам (як гэта з Начай, напрыклад). Гэта ж не тое, што наш ананімны валагодскі этымолаг прыцягвае &quot;аналогіі&quot; з мовы хантаў на ўласнае разуменне. Наконт Леніна ўсё ясна, да гэтага яскравым прыкладам кваліфікацыі Жучкевіча будзе Лунін, які ён выводзіць ад прозвішча Лунь, тым часам як Лунін толькі пазнейшае скажэнне Луліна. І даецца ж Жучкевіч як аўтарытэтная крыніца. Пры тым, пададзеная там Peisatai версія таксама прыцягнута за вушы, нават ускоснай згадкі пра яе нідзе няма, грунтавалася таксама на скажонай назве, таму выдаліць яе было слушна. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:13, 25 кастрычніка 2025 (+03)
::: @[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]], калі Пракаповіч і Жучкевіч не з'яўляюцца лінгвістамі і даюць аматарскія трактоўкі паходжання назваў, то можна альбо выдаляць іх версіі, як неаўтарытэтныя крыніцы, альбо асцярожна фармуліраваць спасылкі на іх на ўзор &quot;Географ Жучкевіч выказаў ідэю, што назва X, паходзіць ад Y, аднак яго працы былі абвергнуты Z, як не адпавядаючыя сучасным лінгвістычным уяўленням&quot;. У любым разе наколькі я разумею, то на дадзены момант ніхто і не адстойвае аўтарытэтнасць Жучкевіч і неабходнасць прапісвання яго версій у артыкулах. Мне падаецца нармальным, што паходжанне назвы нейкай ракі ці возера можа быць не даследавана прафесійнымі лінгвістамі, у такім разе я лічу, што лепей у артыкуле не падаваць наогул ніякай версіі аб паходжанні назвы ці падаваць толькі народна-этымалагічную, запісаную прафесійным фалькларыстам. Замена адных аматарскіх версій другімі ды яшчэ і з прастаўленнем пры гэтым спасылак на працы прафесійных лінгвістаў, мне не падаецца вырашэннем праблемы.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 13:07, 25 кастрычніка 2025 (+03)
[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] таксама зноў пачаў дадаваць у артыкулы пра людзей версіі пра паходжанне іх прозвішчаў, напрыклад [[Фёдар Міхайлавіч Дастаеўскі]], [[Сяргей Мікалаевіч Румас]], [[Валянцін Акудовіч]]. Прапаную версіі аб паходжанні прозвішчаў дадаваць у артыкулы аб прозвішчах ці ў артыкулы пра роды. У артыкулах жа пра людзей пра прозвішча распісваць толькі ў выпадках, калі сам чалавек ці яго бліжэйшыя продкі змянілі прозвішча.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 23:36, 23 кастрычніка 2025 (+03)

:І праўда, напэўна, для Дастаеўскага і іншых варта пісаць, што прозвішча адтапонімнае, а варыянты паходжання тамоніма ў артыкуле пра Дастоева толькі. Пра гэта мы пісалі і быццам вырашылі адносна этымалогіі ў гарадах, назвы якіх паходзяць ад гідронімаў, што пра паходжанне гідроніма пішам толькі ў артыкула пра яго. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:14, 24 кастрычніка 2025 (+03)

Вітаю! Сваю пазіцыю я патлумачыў яшчэ ў маі гэтага года на старонцы Запыты да адміністратараў. Удзельнік Peisatai зрабіў сотні правак, у якіх напісаў свае ўласныя фантазіі аб паходжанні тапонімаў і прозвішчаў, пры гэтым амаль усе ягоныя праўкі або не маюць крыніц, або гэтыя крыніцы сфальсіфікаваныя. Канкрэтныя прыклады я тады прывёў (прычым гэта была толькі частка з таго, што ён панапісваў), паўтарацца тут не буду, хто жадае, можа паглядзець. Правілы вікіпедыі не дазваляюць займацца ўласнымі даследваннямі і падлогам крыніц, атаксама абражаць іншых удзельнікаў. У іншых моўных раздзелах за падобную &quot;творчасць&quot; удзельнікаў блакуюць назаўсёды. Я ў маі на гэта звярнуў увагу супольнасці, аднак на жаль ніякіх практычных крокаў зроблена не было. Пасля гэтага, як мне тут і параілі, я стаў самастойна выпрауляць гэтыя УД. Ніякіх парушэнняў з майго боку няма, ніводнага правіла вікіпедыі я не парушыў. Я паставіў запыты крыніцы там, дзе крыніца адсутнічае, а таксама часткова выдаліў інфармацыю, калі ў паказанай крыніцы яна адсутнічае. У некаторых выпадках выправіў інфармацыю ў адпаведнасці з тым, што насамрэч напісана ў крыніцы. Зараз вышэй пішуць, што Жучкевіч, маўляў, не аўтарытэтная крыніца. Можа і так, а Peisatai з ягонымі фантазіямі - хіба гэта АК? Потым пішуць, быццам калі ёсць корань - гэта ўжо і не УД. А хто вырашыў дзе які корань? Я ўжо не кажу пра значэнне гэтага кораня. Вось напрыклад Peisatai са спасылкай на Тапарова напісаў, што ў назве Няміга корань nem і пашыральнік g, а па Тапарову атрымліваецца, што ў назве корань mig. У назве Обаль і падобных Peisatai піша пра корань ab &quot;рака&quot;, а ў Тапарова - абъл/объл &quot;яблыка&quot;. І гэтак далей. Потым, вышэй напісана, што ў літаратуры аўтары не даюць поўнага спісу назваў, а абмяжоўваюцца двума-пяццю. Аднак у таго ж Тапарова часта прыводзяцца даволі доўгія спісы назваў, у тым ліку і тых, што на тэрыторыі Беларусі. Навошта тады выдумляць яшчэ ад сябе? Тым больш, калі гаворка ідзе пра больш-менш значны, вядомы аб'ект (горад ці раку). Навукоўцы ж не дурні і умеюць карыстацца картамі, даведнікамі, працамі сваіх калег (Тапароў многія назвы Беларусі браў са слоўніка Жучкевіча). Калі пра дадзены вядомы аб'ект не напісана ў аўтара, можа ён і не лічыў магчымым падобнае яго тлумачэнне? Гэта вельмі тонкая тэма, якая дае вельмі шырокую прастору для асабістых трактаванняў. Таму ў правілах энцыклапедыі і гаворыцца, што кожнае сцверджанне павінна быць падмацаванае АК. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 11:45, 26 кастрычніка 2025 (+03)
: [[Удзельнік:Için warum]], дзякуй за рагорнутае меркаванне, у цэлым згаджаюся з вамі. Хацеў бы ўсё ж, каб мы не сыходзілі тут з таго, што ў Вікіпедыі ''кожнае сцверджанне павінна быць падмацаванае АК'', бо ёсць і шырока вядомыя факты, і відавочныя паралелі можна дапускаць, калі кансэнсус маецца. У нас ужо назапасілася шмат інфармацыі па гідраніміі/тапаніміцы, давайце супольна прывядзем яе калі не да дасканалага, то хоць бы да прмальнага стану. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:44, 26 кастрычніка 2025 (+03)
:Удзельнік Варум, як казаў удзельнік JerzyKundrat, '''кідайце прымяраць ролю паліцэйскага'''. Тут камандна ствараюць, і Ваш праведны гнеў выглядае дзіўна. Calm down, Вы як нацягнутая струна :) Чаму, дарэчы, Вам не падабаецца, што ўдзельнік Peisatai так адстойвае '''балцкія версіі'''? Вы прынцыпова супраць? Хацелася б разабрацца, чаму вы так гарачыцеся, перш чым прадметна пераходзіць да тэмы &quot;карані і ўтваральнікі&quot; :) Бо Вы накідваеце '''відавочна &quot;смеццевых&quot; спасылак''' (тыпу Пракаповіча), і складаецца ўражанне, што толькі каб замыліць тэму. Як любіць казаць руская прапаганда, &quot;не ўсё так адназначна&quot;. Хіба не так? Вы ж павінны разумець, што правінцыйны літаратар '''Пракаповіч '''- гэта не крыніца? Або што тлумачэнні '''Жучкевіча '''часта не вытрымліваюць крытыкі. Або што '''Рогалеў '''прыдумшчык яшчэ той? '''Патлумачце, калі ласка, што стаіць за Вашай актыўнасцю'''. Бо акрамя таго каб выпраўляць удзельніка Peisatai, Вы, здаецца, больш нічым у Вікіпедыі не займаецеся, а зарэгістраваліся тут, здаецца, толькі для гэтага. Або Вы проста каб усё было &quot;строга ў духу буквы закону&quot;? Праўда, незразумела пакуль што. (Паўтаруся, што, на маю думку, Вы '''балансуеце на мяжы з вандалізмам''', як удзельнік Peisatai балансуе на мяжы з Уласнымі даследаваннямі, і трэба гэтыя два палюсы ўрэшце '''ўзгадніць''' '''і прымірыць'''). [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 12:13, 26 кастрычніка 2025 (+03)
::Здаецца, я зразумела абгрунтаваў свае дзеянні. Справа не ў балцкіх версіях (ці нейкіх яшчэ), а ў тым, што па правілах праэкта артыкулы пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц, а не на падставе уласных &quot;адкрыццяў&quot; усіх жадаючых. Калі нехта хоча дадаць у артыкул, напрыклад, што назва Жлобін паходзіць ад літоўскага globti - калі ласка, хто ж супраць, толькі няхай ён знойдзе АК, дзе гэта чорным па беламу будзе напісана. Гэта не я так вырашыў, гэтага патрабуюць правілы вікіпедыі. А калі ён гэта піша і дае крыніцу, у якой насамрэч гэта было сказана не пра Жлобін, а пра нейкую рачулку ў Літве, то гэта ёсць уласнае даследванне і падлог крыніцы. Вось і усё. Меня проста здзівіла, што чалавек за некалькі гадоў столькі ўсяго панапісваў, дадаў горы інфармацыі, і ніхто нават не пацікавіўся, а ці праўда ўсё тое, што ён так упарта піша? Ніхто не знайшоў у інтэрнэце якую-небудзь з гэтых крыніц, не адкрыў яе і не паглядзеў, а што там на самой справе напісана? Хаця адзін ці два разы гэта было, у прыватнасці ў артыкуле пра Прыпяць. Аднак далей на жаль ніхто высновы з той гісторыі так і не зрабіў. Гэта вельмі небяспечны прэцэдэнт. Беларуская вікіпедыя не такая масавая, як напрыклад англійская ці руская, і тут знайшоўся толькі адзін такі Peisatai, а ўявіце сабе калі б іх было пяць, дзесяць, дваццаць, і яны таксама пачкамі пісалі б тут свае фантазіі? Энцыклапедыя пераўтварылася б у сметнік. Што ж датычыцца неаўтарытэтнасці Жучкевіча, Пракаповіча і Рогалева, то я дадаў тое, што змог знайсці (дарэчы, я яшчэ дадаваў Фасмера, Трубачова, Развадоўскага і іншых аўтараў). Калі яны не з'яўляюцца АК, можна і выдаліць, я не спрачаюся, аднак спачатку трэба выдаліць УД ўдзельніка Peisatai, бо гэта тым больш не АК. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 19:10, 26 кастрычніка 2025 (+03)
:: [[Удзельнік:Akijan|Akijan]], захоўвайце, калі ласка, ветлівасць у размовах. Пытанне не ў тым маюць нейкія тапонімы/гідронімы балцкае ці афраамерыканскае паходжанне. Асноўнае пытанне ў тым ці можна дадаваць у артыкулы аб тапонімах, гідронімах, прозвішчах, канкрэтных людзях інфармацыю аб этымалогіі кораня слова падобнага да назвы дадзенага аб'екта. А таксама дадаткова ўзнята пытанне, што рабіць, калі звесткі аб паходжанні назвы ёсць, але аўтарытэтнасць іх крыніцы пад сумневам: такую інфармацыю ў артыкул не дадаваць наогул ці дадаваць, але з тлумачэннем спрэчнасці трактоўкі.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 12:55, 26 кастрычніка 2025 (+03)
::: Спадарыня [[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]], датычна другой вашай рэплікі — відавочна ''дадаваць, але з тлумачэннем спрэчнасці трактоўкі''. Мы ж не маем патрэбы ў эканоміі паперы, працэсы і з'явы можам паказваць шырока і рознабакова. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:59, 26 кастрычніка 2025 (+03)
: {{u|Akijan}}, ці маеце вы дадатковыя ўліковыя запісы ў праэкце і чаму вырашылі напісаць у гэты раздзел з менавіта з новага? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:05, 26 кастрычніка 2025 (+03)
::Папрасілі ўключыцца з дыскусію. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 14:09, 26 кастрычніка 2025 (+03)
Peisatai пачаў дадаваць у артыкулы свае &quot;этымалогіі&quot; са спасылкай на нейкую кніжку А. Мікуса (&lt;nowiki&gt;[&lt;/nowiki&gt;''Неэтычная частка рэплікі была выдалена ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}}''&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt;). Зразумела, што гэта не аўтарытэтная крыніца (&quot;смеццевая крыніца&quot;, як ён сам тут выказваецца). [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 12:55, 27 кастрычніка 2025 (+03)

:[[Алесь Мікус|Мікус]] не горай за Жучкевіча або Пракаповіча, прынамсі, ведае літоўскую мову на высокім узроўні. Калі падсумоўваць. Застаецца пастанавіць, што сведчанні пра этымалогію ад неспецыялістаў не прымаем як крыніцы. Калі нехта вызначае паходжанне гідронімаў, то мае быць не проста лінгвістам-славістам, але і балтыстам, а калі і фінаўгрыстам. І практычна ўсё трэба будзе выдаліць. Таксама, што этымалогію для вялікай Дзвіны і іншага мы не прымаем для малых Дзвін і іншага, калі яны яўна асобна не названы ў крыніцы. Ніякія &quot;імёны рэк з -упа імаверна балцкага паходжання&quot;, як любяць мовазнаўцы, нам не прыдатныя. Што найболей непрыемна, калі і праўда сістэматычна пазначаліся крыніцы, дзе нічога з чаканага або хоць блізкага да яго не было. Адзінкавыя выпадкі можна зразумець, асабліва калі пасля пазначэння крыніцы было шмат правак. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:56, 27 кастрычніка 2025 (+03) 
::''Мікус не горай за Жучкевіча'' Жучкевіч прызнаны спецыяліст ў навуковым свеце, працаваў у БДУ, аўтар некалькіх кніг, артыкулаў у навуковых часопісах, на яго дагэтуль спасылаюцца іншыя навукоўцы. І не трэба яго папракаць тым, што ён географ, бо тапаніміка - гэта не толькі лінгвістыка, але і геаграфія, і гісторыя, і краязнаўства - усё разам. Сапраўднае тапанімічнае даследванне тады, калі даследчык даследуе канкрэтны аб'ект. Калі гэта горад, ён вывучае ягоную гісторыю, хто і калі яго заснаваў, калі гэта рака ці возера, вывучае іх геаграфічныя, гідралагічныя ўласцівасці - каб паспрабаваць зразумець, чым яны вылучаюцца, чаму людзі маглі іх так назваць. А не проста сядзіць сабе ў кабінеце і жангліруе словамі з розных моваў. Знасці падобныя словы можна, а вось ці будуць яны мець нейкае рэальнае дачыненне да дадзенага горада ці ракі? І Жучкевіч пры падрыхтоўцы свайго слоўніка карыстаўся працамі іншых вядомых навукоўцаў, у тым ліку і лінгвістаў: Фасмер, Тапароў, Буга, Развадоўскі, Машынскі, Лер-Сплавінскі і г. д. (спіс літаратуры ён прыводзіць). А Мікус хто такі? Якое дачыненне ён мае да навуковага света ўвогуле і да тапанімікі ў прыватнасці? І пры чым тут яго веданне літоўскай мовы? Яе ведаюць больш за 3 мільёны чалавек, гэта не значыць, што кожны з іх можа пісаць аб тапаніміцы Беларусі. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 11:11, 28 кастрычніка 2025 (+03)
:::@[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] на што толькі не спасылаюцца. Гэта можа быць апраўдана, калі транслюецца меркаванне аўтарытэтных мовазнаўцаў, а сам ты не маеш да іх доступу. Цяпер гэта ўсё даступна ў асноўным і пасрэднік не патрэбны. Што да ўласных распрацовак этымалогіі, не геаграфічная гэта справа, чалавек не падрыхтаваны для гэтага часта не бачыць відавочных рэчаў, які б ні быў паважаны і тытулаваны ў сваёй галіне. Вядома, географ можа мець дадаткова і такую кваліфікацыю, але пра Жучкевіча мы гэтага не ведаем. Наогул мы ж бачым яго версію ў &quot;Начы&quot; і такога шмат, сустракаў калі выводзіў свае этымалогіі ён з позніх, скажоных часамі назваў. Я ж і кажу, што ў плане этымалогіі яны роўныя, у Жучкевіча няма кваліфікацыя для яе, а Мікула &quot;вагі&quot; ў тым самым навуковым свеце, хоць кваліфікацыі яўна болей. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:30, 28 кастрычніка 2025 (+03)
::Заглянуў у артыкул пра [[Лужаснянка|Лужаснянку]] і [[Бабруйка]]. Я думаю, калі чляненне дастаткова відавочнае (і корань, і ўтваральнік вядомыя ў балцкіх назвах), то можна пакідаць, гэта не УД.
::У менш відавочных выпадках трэба прыбіраць.
::Другое. Калі прыводзяцца аналогіі і прыводзіцца спасылка, дзе яны прапісаныя, але там няма канкрэтна пра назву, да якой яны прыводзяцца, то гэта не падлог, а спасылка на аналогіі. Наколькі гэта УД, трэба глядзець у кожным канкрэтным выпадку.
::Трэцяе. Удзельнікам Warum і Peisatai трэба настойліва параіць прыйсці да супрацоўніцтва, калі ўжо абодва столькі сілаў кладуць на тапанімію. Пакінуць лаяць адзін аднаго і тым больш спрабаваць дэананімізаваць, у цяперашніх палітычных варунках.
::Прапаную на гэтым пакрысе гэтую дыскусію завяршаць. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 16:34, 27 кастрычніка 2025 (+03)
:::Для каго ''чляненне дастаткова відавочнае''? Асабіста для вас відавочнае адно, для другога - другое, для трэцяга - трэцяе. Адну й тую ж назву можна &quot;расчляніць&quot; па-рознаму, і вытлумачэнне гэтых часцін можа быць рознае, нават у адной мове (а тут і з мовамі магчымыя варыянты). Гэтым павінны займацца спецыялісты, а не аматары. І з аналогіямі - тое ж самае. Тое, што адна назва ёсць аналагам іншай назвы - гэта павінна быць напісана ў навуковых працах прызнаных спецыялістаў, а не самі ўдзельнікі праэкта будуць самастойна вырашаць, бо тады гэта будзе ўжо не энцыклапедыя, а паркан, на якім кожны піша ўсё што хоча. І з этымалогіяй прозвішчаў - тое ж самае. Уявіце сабе, нехта захоча напісаць, што аналагам назвы Мінск (Менск) з'яўляецца назва вострава Мэн, а аналагам назвы беларускага Брэста - назва французскага Брэста, бо яму гэта відавочна... І ўвогуле, чаму абавязкова ў кожным артыкуле пра нейкі населены пункт ці раку/возера, трэба абавязкова пісаць пра этымалагію назвы?! Калі пра нейкі дадзены аб'ект пакуль няма аўтарытатнай крыніцы на гэтую тэму, то можа будзе лепш увогуле нічога не пісаць, чым нешта там выдумляць ад сябе? Каму і навошта гэта трэба? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 11:20, 28 кастрычніка 2025 (+03)
:::Калегі, думаю, я '''паспяшаўся прыміраць удзельнікаў Peisatai i Warum'''. Калі апошні стаў завочна нападаць на Мікуса, мне стала пакрысе ўсё станавіцца на свае месцы.
::: &lt;nowiki&gt;[&lt;/nowiki&gt;''Неэтычная частка рэплікі была выдалена ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}}''&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt;.
:::Ва ўсякім разе, удзельнік Warum прарабіў тытанічную працу па перапрацоўцы артыкулаў удзельніка Peisatai, які відавочна даў маху і шмат дзе (не ўсюды) перагнуў. Калі Peisatai пад уплывам спасылак ад Warum праробіць '''работу над памылкамі''' ў артыкулах, то гэта будзе сапраўды выпадак, калі па-марксісцку з Тэзіса і Антытэзіса выйдзе не дрэнны Сінтэз.
:::Яшчэ хацелася б больш пачуць '''пра славяна-індыйскую гідранімію''' на быццам бы балцкай тэрыторыі, магчыма, трэба было б асобны артыкул пра гэта напісаць, няхай бы Warum хоць нешта сваё ўласнае напісаў. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 14:27, 28 кастрычніка 2025 (+03)
::::''няхай бы Warum хоць нешта сваё ўласнае напісаў'' Калі вы чакаеце ад мяне ўласных даследванняў у стыле Peisatai, то іх зразумела не будзе. Па-першае, гэта забараняюць правілы праэкта, а па-другое, навошта мне тут нешта выдумляць і пісаць горы нейкага флуда? У меня для гэтага няма ніякай матывацыі. А ў яго, відаць, ёсць. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 17:49, 28 кастрычніка 2025 (+03)
::::: Калі ласка, давайце больш канструктыўна. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:51, 28 кастрычніка 2025 (+03)
::::Ніякага дачынення ні да якога Дзермана я не маю. Доказы смешныя: за тэрмін, які больш за 5 месяцаў, вы знайшлі аж цэлых 3 супадзенні па часе)) І ўвогуле, не трэба пастаянна ўводзіць дыскусію ў бок. Спрэчка тут не пра балтаў, славян, індыйцаў, Мікуса, Дзермана  і г. д., а пра тое, ці можа ў энцыклапедыі чалавек пісаць свае ўласныя здагадкі і меркаванні? Правілы вікіпедыі гавораць, што не, артыкулы тут пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц. Калі вам так хочыцца балцкіх версій тапонімаў, то літаратуры на гэтую тэму хапае, той жа Тапароў пра гэта вельмі шмат напісаў. Дадавайце і ніхто супраць не будзе. Але Peisatai нават і балтыста Тапарова перакручвае, ставіць на яго спасылку, а піша нейкую адсябяціну, чаго ў Тапарова зусім няма (прыклады я прыводзіў яшчэ ў маі). [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 15:24, 28 кастрычніка 2025 (+03)
::::Ох ужо гэтыя дэаноны :( А якая розніца? Тут да крыніц фармальны падыход і суб'ектыўныя крытэрыі. Справа толькі як мы будзем рабіць, прымаць усе меркаванні з хоць якімі крыніцамі, тады пойдуць і Жучкевіч з іншымі, і Мікус. Або толькі выключна яўных тэматычных лінгвістаў, тады ні Жучкевіч, ні Мікус не пойдуць. Ачышчаем і жывём спакойна. Калі першы варыянт, паўтаруся, трэба вярнуцца і трымацца палітыкі невыдалення. Калі былі выпадкі ўяўнага ўжывання крыніц, так болей не рабіць ні пад якім соусам. Выпрацаваць нейтральныя формы, які будуць адпавядаць стану крыніц, напрыклад, &quot;у балцкіх гідронімах вылучаюць корань y-[зноска] і пашыральнік -x[зноска], але ці яны ў назве гэтай Yx яўна не адзначана&quot;. Спыніць канфрантацыю на балцка-славянскай этымалагічнай глебе, у асноўнай масе гэта пэўна ніколі не вызначаць, будуць толькі болей або меней кваліфікаваныя гіпотэзы. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:01, 28 кастрычніка 2025 (+03)
::::: Пане [[Удзельнік:M.L.Bot|Максіме]], канешне ж будзем ''прымаць усе меркаванні з хоць якімі крыніцамі''. Вікіпедыя для таго й прызначана, каб трансляваць веды з розных галін. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:16, 28 кастрычніка 2025 (+03)
::::::@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] , тэарэтычна правілы вымагаюць не хоць якіх, а аўтарытэтных крыніц. Але звычайна так катэгарычна пытанне паўстае ў спрэчных выпадках, што ў нас цяпер і ёсць. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 17:03, 28 кастрычніка 2025 (+03)
::::::: Маем звычай у БелВікі трактаваць аўтарытэтнасць крыніц таксама шырока, аж да навінных. Узнятая тут бура не нагода для фундаментальных змен. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:35, 28 кастрычніка 2025 (+03)
:::: {{u|Akijan}}, я выдаліў частку вашай рэплікі, якая была датычна вашых здагадак датычна асобы іншага ўдзельніка. Па-першае гэта парушае [[ВП:ЭП]], а дакладней парушае &quot;прадузятасць, навешванне «цэтлікаў» на апанентаў&quot;. Па-другое, у Вікіпедыі нельга займацца [[доксінг]]ам. Таксама чытайте [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikimedia_Foundation_statement_on_paid_editing_and_outing афіцыйную пазіцыю фонду Вікімедыя] датычна аутынгу іншых асоб. Я вас папярэджваю, што наступным разам за парушэнне [[ВП:ЭП]] ваш доступ да рэдагавання Вікіпедыі можа быць заблакаваны. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:47, 28 кастрычніка 2025 (+03)
::::Удзельнік МоцныБрат, патлумачце ласка, на падставе якіх фармальных правілаў Вікіпедыі Вы выдалілі частку майго паста, у якім я параўнаў час напісання ўдзельнікам Варум тут сваіх пастоў з &lt;nowiki&gt;[&lt;/nowiki&gt;''Неэтычная частка рэплікі была выдалена ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}}''&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt;.? Дэананімізацыя забароненая толькі калі гэта пагражае пераследам па палітычных, рэлігійных падставах, а Дзермана ў Беларусі ніхто пераследваць не будзе, бо ён на баку ўладаў. Калі ласка, дакладную спасылку на рэгуляцыю. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 15:47, 28 кастрычніка 2025 (+03)
::::: Звярніце ўвагу на [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#c-MocnyDuham-20251028124700-Akijan-20251028112700|гэты]] і [[Размовы з удзельнікам:Akijan#c-MocnyDuham-20251028125100-Папярэджанне|гэты]] каментар. І я зноў выдаліў вашу рэпліку з магчымым дэанонам па гэтых прычынах. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:01, 28 кастрычніка 2025 (+03)
::::::Добра, прачытаў, пагаджуся, быў раманаў. Але ж паведаміць зацікаўленым асобам, думаю, правілы Вікіпедыі не забараняюць. Бо калі ўдумацца, гэта з глузду з'ехаць што робіцца. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 16:05, 28 кастрычніка 2025 (+03)
::::::: Вы не ведаеце, ці з'яўляецца ўдзельнік той асобай, пра якую кажаце. А калі ён ніяк з ёй не звязаны? Зараз вы ствараеце ціск на ўдзельніка тым, што камусьці пра яго штосьці скажаце. Ваша пагроза &quot;паведаміць зацікаўленым асобам&quot; парушае [[ВП:НАПА]]. Калі ласка, не пагражайце тут нікому. [[ВП:СУ|Зыходзьце з сумленнасці ўдзельнікаў]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:17, 28 кастрычніка 2025 (+03)
::::::::Думаю, тады Вам варта з такой жа строгасцю адрэагаваць на спробу дэанону вышэй з боку ўдзельніка Варум (&quot;падазраю, што гэта ён сам і ёсць&quot;) і прывесці да балансу.
::::::::Карацей, спадзяюся, нехта ўсё ж возьмецца выпраўляць тое, што тут з ідэалагічных прычын творыць апазнаны ўдзельнік Варум. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 16:58, 28 кастрычніка 2025 (+03)
::::::::: Тое самае тычыцца і {{u|Için warum}}, канешне. Не бачыў яго рэпліку. Калі ласка, спыніцеся і пачніце камунікацыю згодна з [[ВП:ВЕТ]]. Галоўнае прыйсці да кансэнсусу і пачаць дапаўняць Вікіпедыю. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:02, 28 кастрычніка 2025 (+03)
:::::::::: Па-мойму, кансэнсус тут можа быць толькі адзін - выконваць правілы вікіпедыі, там усё прапісана, а не вынаходзіць тут веласіпед. Мне цяжка ўявіць падобную дыскусію ў нейкім іншым моўным раздзеле, напрыклад, у англійскім ці рускім. Дарэчы, Peisatai спрабаваў пісаць свае ўласныя даследванні і ў рускай ВП, аднак відаць не атрымалася, тады ён цалкам пераключыўся на беларускую, і тут, як гаворыцца, &quot;пракаціла&quot;. На жаль. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 17:41, 28 кастрычніка 2025 (+03)
::::::::::: У іншых моўных раздзелах смецця больш, чым у БелВікі. Не буду тут прыводзіць доказы з уласных даследаванняў на гэты конт. Таксама нагадаю, што Вікіпедыя не мае цвёрдых правілаў, акрамя [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|пяці агульных прынцыпаў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:46, 28 кастрычніка 2025 (+03)
::::::::::Чаму Вы не выдалілі ў згаданай рэпліцы спробу дэанону? [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 12:22, 30 кастрычніка 2025 (+03)
:::::::::::@[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], калі ласка, дазачысціце тое, што можа быць дэанонам, можа, і версіі нейкія можна закрыць для прагляду правамі адміна. Дзякуй. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:12, 3 лістапада 2025 (+03)
:::::::::::: Выдаліў! Зараз паспрабую закрыць версіі [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:06, 3 лістапада 2025 (+03)
:::::::::::: Здаецца ўсё прыбраў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:09, 3 лістапада 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Праект рашэння ===
{{закрыта}}
Не хочацца, каб тэма заставалася адкрытай, таму я падрыхтаваў праект рашэння. Калі ён не сустрэне вострай крытыкі, то набудзе моц праз тыдзень. Вітаю дапрацоўку з боку дасведчаных удзельнікаў.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Звесткі аб этымалогіі дапускаюцца толькі пры наяўнасці надзейных крыніц. Неправяраемыя крыніцамі сцвярджэнні выключаюцца і не павінны размяшчацца ў асноўнай прасторы Вікіпедыі (гл. [[ВП:ПРАВ]]). Фармулёўкі ў пытаннях этымалогіі ў «спрэчных артыкулах» павінны быць прыведзены з відавочнай атрыбуцыяй у тэксце: «па меркаванню X», «згодна з Y», і з дакладнай бібліяграфічнай спасылкай. Указваць паходжанне канкрэтнага тапоніма ці гідроніма варта толькі тады, калі крыніца прама разбірае менавіта гэты аб’ект. Перанос агульных мадэляў «корань/фармант» на назвы, не згаданыя ў аўтара, разглядаецца як ўласнае даследаванне і не дапускаецца. Самастойнае «расчляненне» назваў на карані і суфіксы і высновы на гэтай аснове без прамой падтрымкі профільнай літаратуры таксама недапушчальныя (гл. [[ВП:НУДА]]).&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Дапускаецца прывядзенне розных версій паходжання, у тым ліку балтыйскіх, славянскіх і іншых, але кожная толькі са спасылкай на надзейную крыніцу, з карэктнай атрыбуцыяй аўтара і ўзважанай падачай без катэгарычнасці там, дзе ў літаратуры няма кансэнсусу. Прыярытэт аддаецца профільным лінгвістам і выданням, якія рэцэнзуюцца. Папулярызатарскія і краязнаўчыя артыкулы магчымы толькі з відавочнай маркіроўкай іх статусу і без пераацэнкі іх вагі ў параўнанні да профільнай літаратуры.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Нагадваю аб недапушчальнасці войн правак. Персанальныя выпады і любыя спробы дэананімізацыі будуць выдаляцца. Пры паўтарэнні магчымы блакіроўкі. Па спрэчных пытаннях прашу адкрываць тэму на старонцы абмеркавання артыкула і весці дыялог там.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Абмеркаванне носіць метадалагічны характар, гаворка пра правяральнасць і спосаб падачы, а не пра супрацьстаянне балтыйскіх і славянскіх трактовак. Праект адкрыты для розных навуковых версій пры ўмове акуратнай атрыбуцыі, надзейных крыніц і захавання этыкі зносін. Дзякуй усім удзельнікам за ўклад і канструктыў. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:20, 15 лістапада 2025 (+03)
: Усё ідзе сваім чарадом, [[Удзельнік:MocnyDuham]] не выдумвай усялякія бздуры. Гэта была ''вострая крытыка'', калі ты не зразумеў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:35, 15 лістапада 2025 (+03)
:: &quot;Сваім чарадом&quot; усё ідзе з мая. За гэты час ужо былі блакіроўкі і некалькі вялікіх амберкаванняў. Трэба было ўжо нешта прыдумаць, каб удзельнікі маглі мець магчымасць разам правіць Вікі без сварак. На гэта быў выказаны кансэнсус вышэй. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:53, 15 лістапада 2025 (+03)
::: Сам па сваіх правілах і жыві. [[Вікіпедыя:Кансэнсус]] ''звычайна дасягаецца натуральным шляхам — пасля таго як адзін з удзельнікаў уносіць праўку ці дадатак на якой-небудзь са старонак Вікіпедыі, усе, хто ўбачаць гэту змену, могуць на яе адрэагаваць, змяніўшы ці адмяніўшы яе, або пакінуць яе ў сіле''. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:59, 15 лістапада 2025 (+03)
::::Пане @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], давайце нейк сур’ёзней. Правілы і парады адносна паводзін і культуры размоў у Вікіпедыі вы ведаеце. Намагайцеся, калі ласка, не даводзіць да абсурду. Пан @[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] паспрабаваў сфармуляваць кансэнсус, каб улагодзіць канфлікт, які цягнецца даўно. У вашых жа каментарыях я бачу спробы накаліць асабісты канфлікт, каб усе ўдзельнікі гэта незразумела што чыталі... Давайце, калі ласка, па справе. Таксама было б нядрэнна вам адрэагаваць у абмеркаванні вышэй пра вашыя нападкі (як мне гэта бачыцца з таго кантэксту, які я маю) на ўдзельніка. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:15, 15 лістапада 2025 (+03)
::::Пры ўсёй павазе: ''кансэнсус '''звычайна''' дасягаецца натуральным шляхам''. Па гары тэксту вышэй відаць, што кансэнсусам і не пахне ўжо даволі даўно. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:04, 16 лістапада 2025 (+03)
: @[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] і @[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], што думаеце? Гэты праект з большага тычыцца вашай работы. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 02:14, 18 лістапада 2025 (+03)
::Як паказала практыка, удзельніку @Peisatai абыякава. 
::Гісторыя: 
::Адносна нядаўна распачалася вайна правак за артыкул [[Вольберавічы]] і [[Янкі]]. З майго боку былі агучаны заўвагі адносна фармуліроўкі тэкстаў і патрабаванне ў пашырэнні крыніц (бо праўкі Peisatai выглядаюць як уласныя даследаванні, пры ўмове, што Peisatai ведае даследчыкаў, на якіх і грунтуецца яго меркаванне, але не запісвае іх ў раздзел Літаратура (артыкулаў).
::Паходжанне назвы Янкі таксама выклікае сумнеў (балцкая версія): аўтар грунтуецца толькі на антрапанімічных версіях паходжання назвы (у свой час я займаўся гэтым артыкулам і дакладна ведаю што тапонім - славянскі, бо паселішча заснавана ўжо пасля асваення славянамі гэтай тэрыторыі). Чаму так напружвае падобная дзейнасць @Peisatai: аўтар не ідзе на кантакт (яго меркаванні грунтуюцца пераважна на лінгвістычным аналізе тапонімаў, ігнаруючы гістарычны кантэкст). Разам з тым, Peisatai не імкнецца пісаць больш дакладна пра сувязь паміж назвай паселішча і версіяй. 
::Дайшло да смешнага: як ініцыятары размовы пры &quot;Размовах&quot; артыкула [[Вольберавічы]], я напісаў што праз падобнае, буду вымушаны звяртацца да адміністрацыі, што і раблю зараз. 
::Калі ласка, прашу звярнуць увагу на гэта спрэчнае пытанне. Вышэй, у гэтай размове, ужо былі распісаны прыклады таго, як павінны быць распісаны падобныя артыкулы. Нібы падобныя абмеркаванні для Peisatai - пусты гук. [[Удзельнік:MoniczFrancisak|MoniczFrancisak]] ([[Размовы з удзельнікам:MoniczFrancisak|размовы]]) 09:54, 9 мая 2026 (+03)
:::Дайшло да смешнага: неяк так атрымалася, што пад час абмеркавання мой асноўны IP - заблакаваны) Гэта пытанне ўжо ў стадыі вырашэння, але здзівіла падобнае супадзенне. Калі ўсё ж такі гэта не супадзенне, то мы маем справу з нейкімі хм ...цікавымі варыянтамі вырашэння такіх пытанняў шляхам кляўз адміністратарам Вікі іншамоўных раздзелаў. [[Удзельнік:MoniczFrancisak|MoniczFrancisak]] ([[Размовы з удзельнікам:MoniczFrancisak|размовы]]) 10:23, 9 мая 2026 (+03)
17:59, 15 лістапада 2025 (+03)
::::: Нармальна ўсё, кансэнсуса дасягаем не тут, а ў працэсе рэдактарскай працы. Гэта гара тэксту ні аб чым і ні да чаго. [[Удзельнік:IshaBarnes]], давайце лепш будзем артыкулы правіць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:32, 16 лістапада 2025 (+03)
:::::: А хто супраць? Я толькі за. Але калі ўжо вынесена гэтая вайна на агульнае абмеркаванне, то трэба неяк вырашаць. Адміны на тое і адміны, каб такімі праблемамі займацца. -- [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:57, 16 лістапада 2025 (+03)
::::::: Вайна скончана, прававеды толькі ніяк не супакояцца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 02:00, 16 лістапада 2025 (+03)
:::::::: {{u|JerzyKundrat}}, прыпыніце тролінг і выконвайце [[ВП:ЭП]]. Грубы стыль зносін з навешваннем цэтлікаў на ўдзельнікаў ніхто доўга цярпець не будзе. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:33, 16 лістапада 2025 (+03)
::::: Сур'ёзней ужо няма куды — не выдумвайце дурасцей. Вікіпедыя не мае цвёрдых правілаў акрамя [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|пяці агульных прынцыпаў]]. Кансэнэнсус дасягаецца натуральным чынам. Лепш бы кантэнту ў БелВікі дадалі, чым праўнікаў з сябе строіць. — --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:24, 15 лістапада 2025 (+03)
:::::: Адным з галоўных прынцыпаў вікіпедыі з'яўляецца тое, што артыкулы пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц, а не на падставе ўласных меркаванняў усіх жадаючых. Бо тады гэта будзе ўжо не энцыклапедыя, а сметнік. Калі хтосьці хоча прасоўваць нейкія свае ўласныя ідэі, то для гэтага існуюць іншыя пляцоўкі (блогі, форумы і г. д.). Энцыклапедыя не для гэтага.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 19:57, 18 лістапада 2025 (+03)
:выглядае лагічна, як і мае быць. Можа не заўсёды будзем прыдзірацца да якасці крыніц, але вядома, што ў розных крыніц розная вага. Калі што, можна ўжо абмяркоўваць удакладненні да правіл аўтарытэтнасці крыніц [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:58, 15 лістапада 2025 (+03)
:: на хвіга стока букф, не пайму. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:01, 15 лістапада 2025 (+03)
:Прапанова вырашэння спрэчкі слушная. Аднак не зразумела, чым павінна стаць гэтая прапанова. Застанецца каментаром на старонцы запытаў да адмінаў? У такім выпадку наўрад ці яна будзе мець нейкую сур'ёзную моц. Трэба было б аформіць як [[Вікіпедыя:Правілы#Прызначэнне|рэкамендацыю]] прынамсі. І ў такім выпадку, было б лепей, каб гэтае абмеркаванне вялося шырэй - не толькі на старонцы запытаў да адмінаў, але і на форуме, напрыклад, ці нейкім іншым чынам пашырыць праект. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:20, 16 лістапада 2025 (+03)
: Дзякую, Спадар [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], за прапанаванае рашэнне. З майго боку будуць наступныя заўвагі:
:: 1) Я прапаную перафармуляваць сказ &quot;Самастойнае «расчляненне» назваў на карані і суфіксы і высновы на гэтай аснове без прамой падтрымкі профільнай літаратуры таксама недапушчальныя&quot;. Падзел слова на корань і суфікс - гэта тое, што вывучаецца ў школе і што з'яўляецца ўсё ж такі базавымі ведамі. Калі раптам у артыкуле спатрэбіцца прапісаць, які ў слове суфікс, то я нават не ўпэўнена, што на такое наогул патрэбны хоць нейкія крыніцы. А вось падзел кораня слова на часткі - гэта ўжо этымалогія і тут я цалкам згодная ў неабходнасці спасылак на профільную літаратуру.
:: 2) Прапаную таксама дадаць рашэнне наконт магчымасці ці не магчымасці прапісваць у артыкулах аб адных аб'ектах інфармацыю аб паходжанні назваў іншых аб'ектаў. Напрыклад, у артыкулах аб гарадах інфармацыю аб паходжанні назваў рэк, у артыкулах ад адных рэках інфармацыю аб паходжанні назваў іншых рэк, у артыкулах аб людзях інфармацыю аб паходжанні прозвішчаў.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 02:03, 16 лістапада 2025 (+03)
::: [[Удзельнік:Hanylka]], давайце ва не будзеце навязваць іншым, пра што пісаць, а пра што не. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 02:06, 16 лістапада 2025 (+03)

Рэальным кейсам зараз ёсць напр. артыкул [[Мёры]], гл. [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9C%D1%91%D1%80%D1%8B&amp;action=history вайну правак]. Калі знойдуцца адміны, ласкава запрашаю! --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:13, 17 лістапада 2025 (+03)

Асабіста я цалкам згодны з праектам рашэння ад MocnyDuham. Ён усё слушна растлумачыў, аргументаваў згодна з правіламі вікіпедыі. Запярэчыць ці нешта дадаць мне няма чаго. Усё правільна. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 18:51, 18 лістапада 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік===
З улікам таго, што канфлікт у гэтай тэматыцы [[Адмысловае:GoToComment/c-Maksim_L.-20250515060700-Удзельнік_Peisatai|цягнецца ўжо амаль год]], настаў час падвесці вынік, які мог бы накіроўваць удзельнікаў у далейшай працы. Гэта не асобны рэгламент і не новае правіла, а падсумаванне таго, як ужо функцыянуе наш праект у межах існых правіл.&lt;br&gt; &lt;br/&gt;Найперш прашу ўдзельнікаў звярнуць увагу на тое, што Вікіпедыя грунтуецца на некалькіх асноўных прынцыпах і правілах, у тым ліку [[ВП:ПРАВ]], [[ВП:НУДА]] і [[ВП:АК]]. З іх вынікае, што падставай для ўключэння інфармацыі ў Вікіпедыю з’яўляецца яе правяральнасць. Гэта азначае, што чытач павінен мець магчымасць пераканацца, што прадстаўлены ў Вікіпедыі матэрыял ужо быў апублікаваны ў іншых крыніцах.&lt;br&gt; &lt;br/&gt;Пажадана, каб гэтыя крыніцы былі як мага больш аўтарытэтнымі. Умоўная іерархія крыніц рухаецца ад рэцэнзаваных навуковых публікацый і профільных даследаванняў да менш спецыялізаваных выданняў, у тым ліку СМІ. Асабліва важна, што крыніцы, якія прайшлі навуковую рэцэнзію або другасны і трацічны аналіз, звычайна маюць большую вагу, чым першасныя крыніцы, дзе інфармацыя можа падавацца без аналізу, інтэрпрэтацыі і экспертнай ацэнкі.&lt;br&gt; &lt;br/&gt;Не менш важна, што Вікіпедыя не з’яўляецца месцам для неапублікаваных фактаў, аргументаў, канцэпцый, сцверджанняў або тэорый. Гэта таксама датычыцца неапублікаванага аналізу або сінтэзу апублікаваных матэрыялаў, калі такі сінтэз вядзе да з’яўлення новых пунктаў гледжання. Гэта рэгулюецца правілам [[ВП:НУДА]].&lt;br&gt; &lt;br/&gt;'''Пра праблему, якая ўзнікла'''&lt;br&gt; &lt;br/&gt;У межах гэтага канфлікту праект сутыкнуўся з праблемай у вельмі складанай тэме этымалогіі. Частка інфармацыі ў артыкулах падавалася [[Адмысловае:GoToComment/c-Maksim_L.-20250515060700-Удзельнік_Peisatai|або без крыніц, або са спасылкамі на крыніцы, у якіх адпаведнае сцверджанне фактычна не пацвярджалася]]. У [[Адмысловае:GoToComment/c-MoniczFrancisak-20260507112900-Тапаніміка_(раздзел_Назва)|іншых выпадках]] выкарыстоўваліся першасныя крыніцы — метрычныя кнігі, перапісы, спісы рэк, карты, актавыя дакументы, якія утрымлівалі назву аб’екта, але не змяшчалі яе этымалагічнага аналізу.&lt;br&gt; &lt;br/&gt;Такая праца з інфармацыяй прыводзіць да канфліктаў, таму ёсць патрэба яшчэ раз зафіксаваць асноўныя прынцыпы працы з этымалагічнымі звесткамі.&lt;br&gt; &lt;br/&gt;Звесткі пра паходжанне тапонімаў, гідронімаў, айконімаў, антрапонімаў і прозвішчаў могуць размяшчацца ў артыкулах толькі пры наяўнасці надзейных крыніц. У пытаннях этымалогіі асаблівую вагу маюць профільныя лінгвістычныя, анамастычныя, тапанімічныя і гідранімічныя даследаванні.&lt;br&gt; &lt;br/&gt;Неправяральныя сцверджанні, уласныя высновы ўдзельнікаў, самастойныя рэканструкцыі і спалучэнне розных крыніц для атрымання новай этымалагічнай высновы не дапускаюцца ў асноўнай прасторы Вікіпедыі.&lt;br&gt; &lt;br/&gt;Паходжанне канкрэтнага тапоніма, гідроніма, назвы паселішча або прозвішча варта падаваць толькі тады, калі крыніца прама разбірае менавіта гэты аб’ект або менавіта гэтае прозвішча ці імя ў адпаведным кантэксце. Калі ў крыніцы разбіраецца іншы гідронім, іншы тапонім, іншае прозвішча, агульны корань, фармант, суфікс або моўная мадэль, гэта не дае падставы самастойна пераносіць такую этымалогію на назву, якая ў крыніцы не разглядаецца.&lt;br&gt; &lt;br/&gt;Самастойнае вылучэнне ў назве кораня, асновы, суфікса або фарманта з наступнай этымалагічнай высновай, самастойнае параўнанне назвы з літоўскімі, латышскімі, славянскімі, германскімі або іншымі словамі, прозвішчамі, тапонімамі ці гідронімамі, выснова пра балцкае, славянскае, германскае або іншае паходжанне назвы толькі на падставе сугучнасці, а таксама выкарыстанне крыніцы, у якой разглядаецца адзін аб’ект, як пацвярджэнне этымалогіі іншага аб’екта — усё гэта з’яўляецца ўласным даследаваннем і супярэчыць [[ВП:НУДА]].&lt;br&gt; &lt;br/&gt;Не дазваляецца рабіць спасылку на крыніцу такім чынам, каб у чытача стваралася ўражанне, нібыта ў ёй пацвярджаецца этымалогія канкрэтнай назвы, калі ў рэчаіснасці гэтая назва там не разбіраецца. Такая практыка супярэчыць [[ВП:ПРАВ]].&lt;br&gt; &lt;br/&gt;Метрычныя кнігі, перапісы, спісы рэк, карты, актавыя дакументы і падобныя матэрыялы могуць выкарыстоўвацца для пацвярджэння факту існавання назвы, прозвішча, формы запісу або гістарычнай фіксацыі. Аднак такія крыніцы не могуць выкарыстоўвацца як доказ паходжання назвы, калі самі яны не змяшчаюць этымалагічнага аналізу. Напрыклад, фіксацыя прозвішча ў метрычнай кнізе не з’яўляецца доказам таго, што назва паселішча паходзіць ад гэтага прозвішча або звязаная з ім.&lt;br&gt; &lt;br/&gt;У артыкулах пра населеныя пункты трэба пазбягаць шырокіх этымалагічных разважанняў пра іншыя аб’екты — рэкі, азёры, прозвішчы, асабовыя імёны або іншыя тапонімы, — калі крыніца не звязвае іх непасрэдна з назвай дадзенага населенага пункта. Калі назва паселішча паходзіць ад назвы ракі, возера, прозвішча або асабовага імя, у артыкуле пра паселішча можна пазначыць гэты факт толькі пры наяўнасці крыніцы.&lt;br&gt; &lt;br/&gt;Калі ў надзейных крыніцах існуюць розныя версіі паходжання назвы, у артыкуле могуць быць пададзены некалькі версій. Яны павінны быць атрыбутаваныя: «паводле X», «на думку Y», «Z выводзіў назву ад…». Пры адсутнасці навуковага кансэнсусу фармулёўкі павінны быць асцярожнымі і не катэгарычнымі. Нельга падаваць адну версію як усталяваны факт, калі ў літаратуры яна з’яўляецца толькі гіпотэзай. Краязнаўчыя, папулярызатарскія і непрофільныя крыніцы могуць згадвацца толькі з пазначэннем іх статусу і без пераацэнкі іх вагі ў параўнанні з профільнай лінгвістычнай літаратурай.&lt;br&gt; &lt;br/&gt;'''Абмежаванне для ўдзельніка Peisatai'''&lt;br&gt; &lt;br/&gt;Асобна прашу ўдзельніка {{u|Peisatai}} звярнуць увагу на выкладзенае вышэй. З улікам працяглага канфлікту і шматлікіх заўваг адносна ўласных даследаванняў, удзельніку Peisatai забараняецца дадаваць у асноўную прастору Вікіпедыі новыя этымалагічныя версіі тапонімаў, гідронімаў, назваў паселішчаў, прозвішчаў і асабовых імён, '''калі крыніца не разбірае непасрэдна адпаведны аб’ект'''.&lt;br&gt; &lt;br/&gt;У прыватнасці, не варта самастойна выводзіць назвы з літоўскіх, латышскіх, славянскіх, германскіх або іншых слоў; падаваць сугучныя прозвішчы, гідронімы або тапонімы як «паралелі» да назвы артыкула без прамой крыніцы; выкарыстоўваць першасныя крыніцы як доказ этымалогіі; вяртаць у артыкулы раней аспрэчаныя этымалагічныя фрагменты без папярэдняга абмеркавання.&lt;br&gt; &lt;br/&gt;Калі будзе выяўлена парушэнне гэтага абмежавання, адпаведныя праўкі могуць быць адкачаны. Пры паўторных парушэннях могуць ужывацца адміністрацыйныя меры, у тым ліку блакіроўка.&lt;br&gt; &lt;br/&gt;'''Парадак вырашэння новых спрэчак'''&lt;br&gt; &lt;br/&gt;Гэты фрагмент датычыцца ўсіх удзельнікаў і мае рэкамендацыйны характар. Яго мэта гэта знізіць імавернасць новых канфліктных сітуацый.&lt;br&gt; &lt;br/&gt;Выдаленне або выпраўленне спрэчных этымалагічных фрагментаў павінна рабіцца з кароткім і нейтральным тлумачэннем, напрыклад: «крыніца не разбірае гэты аб’ект», «няма пацвярджэння ў крыніцы», «уласнае даследаванне», «першасная крыніца не пацвярджае этымалогію». Пазбягайце адкату інфармацыі без каментароў, таму што гэта можа выглядаць як вандалізм. &lt;br&gt; &lt;br/&gt;Пры масавым выдаленні пажадана пакідаць паведамленне на старонцы размоў адпаведнага артыкула або ў агульным абмеркаванні, каб пазбегнуць новай вайны правак. Калі фрагмент мае крыніцу, але крыніца сумнеўная або непрофільная, пажадана не пераходзіць да вайны правак, а вынесці пытанне на абмеркаванне. Пры стварэнні тэмы на старонцы размоў лепш пазначаць удзельніка, які ўнёс спрэчную інфармацыю.&lt;br&gt; &lt;br/&gt;'''Пра этычную камунікацыю'''&lt;br&gt; &lt;br/&gt;Асобна нагадваю пра неабходнасць захавання [[ВП:ЭП]]. Усім удзельнікам канфлікту трэба прытрымлівацца ветлівасці і этычных нормаў.&lt;br&gt; &lt;br/&gt;У Вікіпедыі недапушчальныя асабістыя выпады, абразы, ярлыкі кшталту «балтафоб», «жмудаед», «фантазёр», «псіх», «паліцэйскі» і падобныя фармулёўкі. Таксама недапушчальныя намёкі на сувязь удзельніка з рэальнымі асобамі або арганізацыямі, спробы дэананімізацыі і любыя пагрозы. Не варта абмяркоўваць матывы, асобу або магчымую ідэнтычнасць удзельніка замест зместу яго правак, бо гэта не дапамагае працы над артыкуламі і толькі паглыбляе канфлікт.&lt;br&gt; &lt;br/&gt;У першую чаргу гэта датычыцца ўдзельнікаў {{u|Peisatai}} і {{u|Için warum}}. Удзельніку {{u|Için warum}} ужо выносіліся папярэджанні і прымяняліся першыя блакіроўкі за падобны стыль камунікацыі. Аднак гэтае патрабаванне датычыцца ўсіх удзельнікаў без выключэння.&lt;br&gt; &lt;br/&gt;'''Заключэнне'''&lt;br&gt; &lt;br/&gt;Гэты вынік не з’яўляецца рашэннем на карысць балцкіх, славянскіх, германскіх або іншых версій паходжання назваў. Ён датычыцца толькі правяральнасці, недапушчальнасці ўласных даследаванняў, карэктнага выкарыстання крыніц і этычнай камунікацыі паміж удзельнікамі. Гэты вынік не павінен тлумачыцца як заклік да масавай чысткі ўсіх артыкулаў, дзе ёсць этымалагічныя звесткі без крыніц, асабліва калі такая інфармацыя знаходзіцца ў артыкулах ужо шмат гадоў і не выклікала спрэчак. [[Вікіпедыя:Не даводзьце да абсурду|Не трэба даводзіць сітуацыю да абсурду]] і механічна праходзіць па ўсіх падобных артыкулах толькі дзеля выдалення або пазначэння старых фрагментаў. Практычна гэты падыход найперш павінен прымяняцца да артыкулаў, у якіх ужо ўзнікла або ўзнікае спрэчка адносна этымалагічных звестак, якасці крыніц, уласных даследаванняў або карэктнасці падачы розных версій.&lt;br&gt; &lt;br/&gt;У выпадку парушэння гэтых прынцыпаў у адпаведнай тэматыцы прашу пазначаць мяне або звяртацца на старонку [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:00, 10 мая 2026 (+03)

:Так разумею, гэты допіс - Вашае асабістае меркаванне. Мяркуючы з ранейшага абмеркавання, паўнамоцтваў пастуляваць такія забароны Вы не маеце. Буду рады, калі мяне ўдакладняць у гэтым іншыя знаўцы тутэйшых правілаў. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 22:05, 10 мая 2026 (+03)
:: Вікіпедыя не мае цвёрдых правілаў, апроч пяці агульных прынцыпаў, выкладзеных [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|тут]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:20, 10 мая 2026 (+03)
::: Менавіта. І гэта [[ВП:5С1|першы слуп, які трэба выконваць]]: Вікіпедыя — энцыклапедыя, якая ўвабрала элементы агульных энцыклапедый, спецыялізаваных энцыклапедый і альманахаў. '''Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «Не ўласнае даследаванне» і імкнуцца да дакладнасці'''. Вікіпедыя не месца для асабістых думак, досведу, аргументаў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:24, 10 мая 2026 (+03)
:::: Ну так, натуральна. ''Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «Не ўласнае даследаванне» і імкнуцца да дакладнасці'', крыніцы ў рукі і працуем. Дасканаласць вітаецца, але не патрабуецца. Раты ніхто і нікому не затыкае, з правіламі не гуляем. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:29, 10 мая 2026 (+03)
::::: Я не прашу дасканаласці, я прашу не рабіць уласных даследванняў. Здаецца ўсё відавочна. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:43, 10 мая 2026 (+03)
:::Патлумачце мне, калі ласка, як чалавек старонні і абазнаны. Якая моц увогуле ў гэтага, распісанага панам М.Д. праекту? Гэта абавязкова для выканання, таму што ён Адміністратар? або гэта яго прыватнае пажаданне? Не разумею з гледзішча размеркавання паўнамоцтваў. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 23:22, 10 мая 2026 (+03)
:: Гэта не маё асабістае меркаванне, а адміністрацыйнае рашэнне. Як адміністратар, я маю права блакіраваць удзельнікаў за парушэнне лакальных правіл. Паведамленне вышэй — гэта падрабязнае апісанне таго, якія менавіта вашы дзеянні і якім чынам парушаюць правілы. Замест блакіроўкі я дэталёва растлумачыў вам сітуацыю і даў магчымасць далей удзельнічаць у праекце без канфліктаў. Выкананне [[ВП:ПРАВ]], [[ВП:АК]] і [[ВП:НУДА]] з’яўляецца абавязковым для кожнага ўдзельніка. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:22, 10 мая 2026 (+03)
:Д'ябал, як заўсёды, у дэталях. Вось, узяць артыкул пра вёску [[Шані (Пружанскі раён)|Шані]]. Не знайшоў бы я пра тое, што ў 16 стагоддзі там жыў такі &quot;Шень Ухачевіч&quot; (і пазней там ужо згадваецца вёска Шэні) - і назва была б бадай навек зацемленая. З такой забаронай пра гэта ніхто б ніколі не дазнаўся. Разумееце абсурднасць сітуацыі?
:А па сутнасці - мусіце браць ''канкрэтныя'' факты і казаць пра парушэнне ''канкрэтных'' правілаў. Згадка прозвішча Клюшч у артыкуле пра Клюшчаны - не бачу тут ніякага парушэння і тым больш ніякага Ўласнага даследавання. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 22:24, 10 мая 2026 (+03)
:: прозвішча Клюшч існавала? аўтарытэтныя крыніцы ёсць? тады ў чым праблема? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:34, 10 мая 2026 (+03)
:: Разумею ваш аргумент, але гэта якраз прыклад таго, што Вікіпедыя не павінна быць месцам для першаснага даследавання.
:: Калі вы знайшлі Шэня Ухачэвіча, пазнейшыя згадкі Шаневічаў і бачыце паміж гэтым сувязь з назвай Шані, гэта можа быць цікавай і важнай гіпотэзай. Але спачатку яна павінна быць аформлена і апублікавана як даследаванне па-за Вікіпедыяй: у артыкуле, зборніку, кнізе або іншым прыдатным выданні. Пасля гэтага яе можна будзе выкарыстоўваць у Вікіпедыі як крыніцу.
:: У самой Вікіпедыі можна падаваць правяральныя факты: што ў такой крыніцы згаданы такі чалавек, у такой крыніцы — такая назва або прозвішча. Але рабіць з гэтага выснову пра паходжанне назвы або падводзіць чытача да такой высновы без апублікаванай крыніцы — гэта ўжо ўласнае даследаванне.
:: Таму праблема не ў тым, што інфармацыя нецікавая або бескарысная. Праблема ў тым, што даследаванне трэба спачатку апублікаваць па-за Вікіпедыяй, а ўжо потым пераносіць яго ў Вікіпедыю. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:37, 10 мая 2026 (+03)
:::Яшчэ раз. Ёсць вёска Клюшчаны. Ёсць прозвішча Клюшч. У раздзеле &quot;Назва&quot; згадваецца: ёсць прозвішча Клюшч. Тут няма высновы, гэта матэрыял і ілюстрацыя. Не лічу гэта Ўласным даследаваннем. Калі б была мова &quot;Клюшчаны паходзяць ад прозвішча Клюшч, якое засведчанае там і там&quot; - тады так, Уласнае даследаванне. Калі фармулёўка гранічна нейтральная, тут няма УД. Адсюль, уся частка у Вашым &quot;праекце&quot;, адрасаваная канкрэтна мне, нерэлевантная. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 23:10, 10 мая 2026 (+03)
:::: Спадар [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], калі ёсць вёска Клюшчаны, то аб ёй можа быць створаны артыкул, які размяшчае інфармацыю аб вёсцы Клюшчаны. Калі ёсць прозвішча Клюшч і аб ім ёсць публікацыі ў аўтарытэтных другасных крыніцах, то можна стварыць артыкул аб прозвішчы Клюшч. Калі ёсць крыніцы аб паходжанні назвы вёскі Клюшчаны, то ў артыкуле аб вёсцы Клюшчаны можа быць размешчана інфармацыя аб паходжанні назвы Клюшчаны. Калі крыніц на паходжанне назвы вёскі Клюшчаны няма, то раздзел аб паходжанні назвы вёскі Клюшчаны дадаваць не варта, бо гэта будзе ўласным даследаваннем. Калі ёсць інфармацыя аб тым, якія прозвішчы сустракаліся ў вёсцы Клюшчаны, то ў артыкул аб вёсцы Клюшчаны можа быць дададзены раздзел аб прозвішчах гэтай вёскі. Калі ёсць інфармацыя аб тым, якія прозвішчы сустракаліся ў вёсцы Белагруда, то ў артыкул аб вёсцы Белагруда можа быць дададзены раздзел аб прозвішчах вёскі Белагруда. Калі ёсць другасныя крыніцы аб тым, што прозвішчы вёскі Белагруда звязаныя з вёскай Клюшчаны, то ў артыкуле аб вёсцы Клюшчаны, можна дадаць інфармацыю аб гэтай сувязі. Калі няма другасных крыніц аб тым, што прозвішчы вёскі Белагруда звязаныя з вёскай Клюшчаны, то ў артыкуле аб вёсцы Клюшчаны, не варта пісаць аб прозвішчах вёскі Белагруда, таму што факт звязвання прозвішчаў дзвюх розных вёсак будзе ўласным даследаваннем. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 01:37, 11 мая 2026 (+03)
::::: Дадам, што, калі пры тым матэрыялу на асобны артыкул аб прозвішчы Клюшч не стае, то для гэтых звестак можна падабраць адпаведнае месца ў іншым артыкуле. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 06:51, 11 мая 2026 (+03)
:::::: Безумоўна, Спадар [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]]. Галоўнае, каб інфармацыя дадавалася ў адпаведнае месца адпаведнага артыкула. То бок у артыкуле аб вёсцы Белагруда можна згадаць прозвішчы вёскі Белагруда. А яшчэ ў нас ёсць вельмі кароткі артыкул [[Беларускія прозвішчы]], які таксама будзе карысным дапрацоўваць: нават у яго адпаведніках на рускай і ўкраінскай мовах інфармацыі значна болей. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 11:13, 11 мая 2026 (+03)
::::::: Спадарыня [[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]], паколькі мы імкнемся дадасканаласці, але дасканаласць не патрабуецца, то сказанае вышэй пажадана, але яно не настолькі ''Галоўнае'', каб можна было пацверджаную аўтарытэтнымі крыніцамі інфармацыю выдаляць, а не пераносіць у больш адпаведнае месца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:25, 11 мая 2026 (+03)
:::::Уміляюся з Вашага допісу, стыль такі жаночы-жаночы :) [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:00, 11 мая 2026 (+03)
::::: Дзякуй! Я сам лепш і не змог напісаць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:27, 11 мая 2026 (+03)
:Вельмі слушнае рашэнне, якое даўно напрошвалася, бо артыкулы ў энцыклапедыі пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц, а не на падставе асабістых &quot;адкрыццяў&quot; удзельнікаў. У мяне толькі адно практычнае пытанне: а хто цяпер будзе выдаляць усе тыя ўласныя даследванні, якія тут за некалькі гадоў панапісваў удзельнік Peisatai? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 20:48, 11 мая 2026 (+03)
:: [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A0%D0%B0%D0%B7%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%8B_%D0%B7_%D1%83%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%BC%3APeisatai&amp;diff=5139499&amp;oldid=5139498 Не трэба нічога выдаляць] — ён гэта асобна прапісаў. Адзінае што трэба рабіць - не дабаўляць інфармацыю без крыніцаў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:56, 11 мая 2026 (+03)
::: Новыя ўласныя даследванні не пішам, а старыя хай застаюцца? Мне сэнс такога абмяжавання не зразумелы, якая розніца, калі было напісана УД: сёння, месяц таму ці год, што гэта мяняе? Тым больш, што артыкулы пастаянна рэдагуюцца, перапісваюцца, няма такога, каб нейкая інфармацыя, якая патрапіла ў артыкул, павінна там застацца назаўсёды. Вось, напрыклад, у артыкуле [[Судабле]] ёсць &quot;этымалогія&quot; гэтай назвы і стаяць спасылкі на кнігі Ванагаса і Скарджуса. Насамрэч, ні ў першай, ні ў другой кнізе аб назве Судабле няма ані слова, г. зн. у артыкуле напісана прыкрытая вядомымі імёнамі адсябяціна, фактычна хлусня. І што ж, няхай гэтая хлусня застаецца цяпер ў артыкуле назаўсёды? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:45, 12 мая 2026 (+03)
::::Калега, сэнсоўна будзе вось як. Засноўвай асобную галінку абмеркавання, туды кідай спасылкі на тыя гідранімічныя (не тапанімічныя) артыкулы, дзе табе бачыцца празмерна УД. І будзем іх у публічным фармаце чысціць. Гідраніміка больш хісткая за тапаніміку. І кідай ужо зневажальную і абвінаваўчую рыторыку, усім набрыдла. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:22, 13 мая 2026 (+03)
:::::Лепей адразу спісам, і на маёй [[Размовы з удзельнікам:Peisatai|старонцы]] абмеркаванняў. Калі УД празмерна (як для Судабле) - дамаўляемся на выдаленне назоўнага раздзела, тады гукаем Адміністратара, узгадняем. І канец гэтаму ўсяму. (Мова пра гідраніміку). [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:39, 13 мая 2026 (+03)
:::::: А тое ты сам не ведаешь, што дзе насачыняў, дзе напісаў няпраўду. Проста смешна, спачатку панапісваў усялякага, а потым з барскага пляча: ну, пішы на маю старонку, будзем дамаўляцца... Ды ён проста здзекваецца. На тое ж Судабле, напрыклад, я звяртаў увагу на гэтай старонцы яшчэ ажна год таму. Чаго ж за год так і не выправіў? Зразумела, не для таго гэта ўсё рупліва выдумляў, каб потым дабраахвотна выдаліць. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:01, 15 мая 2026 (+03)

== Абарона [[Узброеныя сілы Украіны]] ==
Магчыма, варта абараніць ад правак ананімаў пакуль трывае канфлікт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:35, 17 кастрычніка 2025 (+03)
: {{Done}}. Паставіў абарону на 1 год. Прапанова мае сэнс. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:44, 17 кастрычніка 2025 (+03)

== Блакіроўка [[Удзельнік:Jonny Barns]] ==
Серыя вандальных правак. Зарэгістраваны ажно 14 мая, чагосьці чакаў столькі. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:47, 8 кастрычніка 2025 (+03)

:зрабіў блакіроўку на паўгода ва ўсіх прасторах акрамя размоў з удзельнікам [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:12, 8 кастрычніка 2025 (+03)

== Абарона [[Францыск Скарына]] ==
{{закрыта}}
Магчыма, варта абараніць ад правак ананімаў як старонку вялікай наведвальнасці. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 23:13, 30 верасня 2025 (+03)
: Папулярная і статусная старонка. Абарона мае сэнс. {{зроблена}}. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:21, 30 верасня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

== Зрабіць перасылку з абароненага шаблона ==
{{закрыта}}
Вітаю. Калі ласка, зрабіце перасылку з {{ш|*}} проста на {{ш|·}}, цяпер яна падвоеная праз {{ш|•}}. Нічога, быццам, зламіцца не мусіць, коды гэтых шаблонаў блізкія да аднолькавасці. Сам не магу, бо {{ш|*}} абаронены ад правак. Два першыя шаблоны самотныя, у іх няма нават элементаў Вікіданых. Дзякуй. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:24, 21 верасня 2025 (+03) 

:{{зроблена}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:47, 21 верасня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

== Парушэнне парадку абмеркаванняў ==
Адміністратар [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] на свой капыл трактуе значнасць артыкулаў у Вікіпедыі ([[Вікіпедыя:Да_выдалення#Яўген_Яўгенавіч_Аснарэўскі]]) і імгненна вырашае, што ёсць значным, а што — не. На ягоную думку, артыкул пра фэйсбук-ваяра, біяграфія і дзейнасць якога грунтуецца на запісах у фэйсбуку самой асобы, аўтаматычны робіць асобу значнай на падставе атрымання перамогі на конркурсе літаратурных пачаткоўцаў. Прашу іншых адміністратараў паўдзельнічаць у абмеркаванні і ацаніць значнасць асобы, якая пад рознымі нікамі ў розных моўных раздзелах піша пра сябе артыкулы.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:15, 9 верасня 2025 (+03)
: Тут пагаджуся, што тэма была закрыта досыць хутка і можна было бы даць больш часу на яе абмеркаванне. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:00, 10 верасня 2025 (+03)
:@[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], пан JerzyKundrat не адмін, здаецца, з чэрвеня. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 07:37, 10 верасня 2025 (+03)
::То няхай мо @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] здыме шаблон пра сцяг адміністратара ў сябе на старонцы ўдзельніка [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:08, 10 верасня 2025 (+03)
::: Не магу, мая асабістая старонка пад абаронай і правіць яе могуць толькі адміністратары)) --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:10, 10 верасня 2025 (+03)
:::: Вам змяніць абарону да &quot;ўсіх удзельнікаў&quot;? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:27, 10 верасня 2025 (+03)
::::: Так, дзякуй. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:30, 10 верасня 2025 (+03)
:::::: Няма за што! Зрабіў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:34, 10 верасня 2025 (+03)
:Мяне ўсё больш дзівіць наяўнасць сцяга даглядчыка ў калегі Lš-k. Няма ніякага парушэння правілаў у падвядзенні выніку на падставе наяўнасці ў літаратара значнай прэміі, і ўсё роўна для маладых яна літаратараў ці не, таму што правілы не канкрэтызуюць гэтую дэталь. Затое ў нас у гэтай нязначнай на думку ўдзельніка прэміі ёсць артыкул і нават катэгорыя для лаўрэатаў. Можа, тады і артыкул пра прэмію трэба выдаліць? Артыкулы аб заведама значных дзеячах могуць пакідацца хутка, а пан Ежы даў тыдзень, каб выказацца. Тут няма ніякага парушэньня правілаў. Таксама ігнаруецца факт, што для значнасці дастаткова і некалькіх намінацый на значныя прэміі. У артыкуле ўказана, што Аснарэўскі двойчы намінаваўся на Дэбют (паэзія і проза), намінаваўся на Прэмію Арсенневай і Гедройца. Гэта таксама нязначныя прэміі? Ці ёсць нейкі кансэнсус, што намінацыі не лічацца? Тады чаму ў правілах напісана &quot;Асоба атрымала вядомую і значную ўзнагароду або прэмію, ці намінавана некалькі разоў&quot;. І як новаму ўдзельніку, такому як я, разабрацца і вызначыць значнасць перад напісаннем артыкула, калі правілы не працуюць? Згадкі прозы Аснарэўскага ў навуковых выданнях удзельнік Lš-k нібыта не заўважыў, а публікацыі ў вядучых літаратурных выданнях Беларусі і РФ, такіх як «Дзеяслоў» і «Сібірскія агні» ігнаруюцца. Што трэба, каб калега быў задаволены? Нобелеўка? Аргументацыя самога Lš-k зводзіцца да бясконцых абражаючых крыкаў што Аснарэўскі гэта я, што ўвогуле ненармальна, і, адпаведна, што аўтабіяграфію трэба выдаліць, хаця няма правіла, якое забараняе аўтабіяграфіі, пра што калегу неаднаразова было сказана. І яшчэ ён увесь час паўтарае, што ў артыкуле цытуецца Фэйсбук Аснарэўскага, хоць калегу было працытавана [[ВП:БС]], а паводле гэтых правілаў такое цытаванне дапушчальна. Чым дольш я назіраю дзеянні калегі Lš-k, тым больш мне здаецца, што ён 1. Не разумее правілы праекта. 2. Актыўна парушае іх нягледзячы на ​​заўвагі і мае намер рабіць так і ў будучыні 3. Мае нейкую асабістую непрыязнасць да Аснарэўскага. Таму  вынік дасведчанага і паважанага калегі JerzyKundrat я лічу цалкам абгрунтаваным, а дзейнасць калегі Lš-k дыструктыўнай і патрабуючай адміністрацыйных дзеянняў. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 14:49, 10 верасня 2025 (+03)
::не разумею, як сцяг Даглядчыка стасуецца тут да сітуацыі. Лепш разбірайцеся, як дасягнуць кансэнсусу, а не як пакараць іншых удзельнікаў ці як працаваць адміністратарам, мы самі можам даць рады разабрацца. Чалавеку вынеслі папярэджанне за неэтычныя паводзіны, далей будзем глядзець. Абмеркаванне або скончыцца, або працягнецца, будзем рэагаваць адпаведна таму, як удзельнікі размовы будуць сябе паводзіць. З цытатамі з фэйсбука лепш не перабольшваць, калі яны не нясуць энцыклапедычнай значнасці. У [[ВП:БС]] пішацца, што цытаты мусяць быць у АК, у [[ВП:АК]] асобна прапісана, што інфармацыі з сацсетак лепш пазбягаць, тым больш, што гэта першасная крыніца, а лепш карыстацца другаснымі ці трацічнымі неафіляванымі крыніцамі. Я згодны, што правілы адносна значнасці ў беларускай вікі могуць быць недасканалымі, але яны ёсць і іх трэба прытрымлівацца і чытаць уважліва. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:08, 10 верасня 2025 (+03)
:::Флаг наглядчыка ва ўдзельніка, які дэманструе неразуменне правілаў, у прыватнасці, відаць, не ведае, што аўтабіяграфіі не забаронены і сац. сеткі сучасніка можна цытаваць, а галоўнае не хоча чуць аргументы калегаў, якія цытуюць яму правілы выклікае ў мяне сумневы. Пытанне праф. прыдатнасці. Я маю на гэтае поўнае права. Рашэнне прымуць адміны, я ім яго не навязваю. Але заўважу, што ў той жа рускай вікіпедыі прэтэндэнтаў на сцяг патрулюючага ганяюць быццам ён хоча стаць адмінам. Хаця я не лічу, што тут трэба браць прыклад. 
:::У артыкуле пра Аснарэўскага напэўна тры-чатыры цытаты з Фэйсбука, а не палова, як піша калега Lš-k. Як мінімум дзве з іх з крытыкай, якраз, каб пазбегнуць рэкламнасці, для асвятлення розных пунктаў гледжання, гэта тое чаго быццам бы і жадае калега Lš-k. Цытаты можна прыбраць нават цалкам, я асабліва не супраць, проста гэта якраз і зменшыць крытыку ў артыкуле. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 15:26, 10 верасня 2025 (+03)
:::: Пане [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], выказваннем наконт таго, што ''як працаваць адміністратарам, мы самі можам даць рады разабрацца'', таксама не варта падвышаць градус палемікі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:41, 10 верасня 2025 (+03)
:::::згодзен, можа не самы ўдалы выраз. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:54, 10 верасня 2025 (+03)
::::Адзначу тут, што ўдзельніца Hanylka выдаліла тэкст, заснаваны на Фэйсбуку. Артыкул, як лёгка ўбачыць, не знік. Проста стала менш крытыкі. Калі калезе Lš-k такі менш крытычны варыянт падабаецца больш, то ОК. Калі менш крытыкі ў артыкуле гэта лепш, і тое дапаможа дасягнуць кансэнсу, то няхай будзе так. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 16:14, 10 верасня 2025 (+03)
::Быць намінантам на прэмію Дэбют і Прэмію Арсенневай можа любы, хто праходзіць паводле сціплых крытэраў. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:16, 10 верасня 2025 (+03)
::: Пане [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], акурат склалася, што ў БелВікі для артыкулаў пра беларускамоўных творцаў крытэрыі сціплыя, захоўваліся старонкі пра асоб напр. адно пры наяўнасці іх публікацый у агульнанацыянальных літаратурных часопісах. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:24, 10 верасня 2025 (+03)
::::Я тут паглядзеў архіў абмеркаванняў на выдаленне, дзе мяне папярэдні раз аўтары абвінавачвалі ў перадузятасці і неэтычнасці (гэта адбываецца амаль штораз, калі чалавек піша сам пра сябе, альбо хтосьці з яго кола). То ў той раз вы пра местачковыя прэміі (цытата) казалі зусім адваротнае ([[Вікіпедыя:Архіў_запытаў_на_выдаленне/2025#Мікіта_Мікалаевіч_Броўка]]). -- [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:32, 10 верасня 2025 (+03)
::::: І тады я казаў, што ''местачковыя прэміі'' дадаюць значнасці ''грамадскім ініцыятывам'', якія іх атрымалі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:39, 10 верасня 2025 (+03)
:::Будзе аўтарытэтная крыніца, якая пацвярджае гэтую выдатную заяву? [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 16:25, 10 верасня 2025 (+03)
::::Паглядзіце ўмовы гэтых прэмій. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:26, 10 верасня 2025 (+03)
:::::Я не збіраюся нічога глядзець і здагадвацца, што вы мелі на ўвазе. Вы павінны даказаць свае сцвярджэнні. Самі прыносьце АК і патлумачце, як намінацыя на вядучыя беларускія прэміі можа быць нязначнай. Я гэтага ўвогуле не разумею. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 16:37, 10 верасня 2025 (+03)
::::::На гэты прэміі намінуюцца ўсе, хто адпавядае крытэрам. Напрыклад, прэмія Арсенневай — трэба проста мець кнігу і падаць заяўку ([https://penbelarus.org/2025/01/22/reglament-pravyadzennya-litaraturnaj-premii-imya-natalli-arsennevaj.html не патрэбна нават друкаваная кніга]). [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:48, 10 верасня 2025 (+03)
::::::Прэмія Гедройца называе «намінантамі» ўсе вылучаныя кнігі, якія проста праходзяць намінальны крытэр. Тое, што звычайныя людзі лічаць «намінацыяй» — гэта доўгі спіс прэміі, куды ён вядома ж не ўвайшоў. Доўгія спісы можна глядзець у артыкуле [[Літаратурная прэмія імя Ежы Гедройця]]. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:55, 10 верасня 2025 (+03)
:::::::Я бачу толькі адну спасылку на АК і не бачу тамака пацверджання вашых слоў. Прапануюць дасылаць кнігі, а дзе сказана, што яны не праходзяць адбор у спіс намінантаў, які потым публікуецца? [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 17:02, 10 верасня 2025 (+03)
::::::::Чытайце больш уважліва. Калега, гэта вельмі вядомыя беларускія прэміі, і вам як знаўцу літаратурных «рускіх таўстуноў» павінна быць вядома аб літаратурных працэсах. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 10 верасня 2025 (+03)
:::::::::Я яшчэ раз перачытаў, і бачу толькі розныя ўмовы, суму ўзнагароды, тэрміны. Так, кнігу прапануюць дасылаць самому аўтару. І што? З гэтага вынікае, што тыя, хто трапіў у намінацыю, не праходзяць конкурсны адбор? Дзе пра гэта? [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 17:24, 10 верасня 2025 (+03)
::::::::::Каб трапіць у намінацыю — трэба проста мець кнігу, якая адпавядае ўмовам. Конкурс яна не праходзіць. Конкурсны адбор — гэта доўгі спіс прэміі Гедройца, кнігі якія ўжо прачыталі. У прэміі Арсенневай такога няма, там у конкурс трапляюць проста ўсе, хто адпавядае намінацыі і падаў заяўку, з іх адразу выбіраюць пераможцаў. Такім чынам, значнымі паводле прэміі Гедройца трэба лічыць тых, хто прынамсі трапіў у доўгі спіс, а ў прэміі Арсенневай — прызёраў. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:58, 10 верасня 2025 (+03)
:::::::::::Калі б было так, дык і, напэўна, самі гэтыя прэміі былі б нязначныя. Што гэта за прэмія, дзе не мае значэння намінацыя. Карацей, я зразумеў, што АК Вы даць для гэтага вельмі дзіўнага меркавання не можаце, адпаведна, аргумент нерэлевантны. Пакідаю гэта на разгляд калег адмінаў, мне тут пакуль усё зразумела. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 18:16, 10 верасня 2025 (+03)
: Згодна з [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%97%D0%BD%D0%B0%D1%87%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B1#%D0%91%D1%96%D1%8F%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D1%96%D1%96_%D0%B0%D0%B3%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BC цяперашнімі правіламі] адным з крытэрыяў значнасці з'яўляецца пункт &quot;Асоба атрымала вядомую і значную ўзнагароду або прэмію, ці намінавана некалькі разоў&quot;. Згодна з артыкулам у Аснарэўскага маецца перамога ў «Экслібрыс» і 4 намінацыі на прэміі (Гедройца, на прэмію імя Арсенневай, 2 разы на Дэбют). Адпаведна я лічу, што артыкул адпавядае наяўным крытэрыям значнасці і можа быць пакінуты. Што да зместу артыкула, то лічу карысным пачысціць яго ад усіх нязначных фактаў і фактаў без аўтарытэтных крыніц у адпаведнасці з [[ВП:БС]]. У выпадку, калі [[Удзельнік:Lš-k.|Спадар Lš-k.]] лічыць наяўныя крытэрыі значнасці недастатковымі, то можна паспрабаваць распрацаваць новыя больш дэталёвыя крытэрыі значнасці для пісьменнікаў. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 16:34, 10 верасня 2025 (+03)
::Пра «намінаванне» я напісаў крышачку вышэй. У выпадку з Аснарэўскім людзі блытаюць вылучэнне і намінаванне. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:57, 10 верасня 2025 (+03)

=== Каментарыі аб выдаленні ===
Яшчэ раз падвяду рысу, чаму артыкул павінен быць выдалены. Бо вышэй больш абмяркоўваюцца прапісаныя правілы значнасці (якія насамрэч не канстытуцыя, а прапісаны даволі ўскосна і маюць сур’ёзную гнуткасць), «этычнасць» паводзін і іншае пустаслоўства.
Адкрываем артыкул. Першы ж сказ біяграфіі: «''Паводле слоў Аснарэўскага''», другі сказ — «''Неаднаразова згадваў у Фэйсбуку''». Яшчэ праз адзін сказ — «''паводле слоў Аснарэўскага''». Наступны сказ — «''Паводле слоў Аснарэўскага ён самастойна набыў навыкі кампазітара''». Наступны сказ — «''Таксама паводле яго запісаў у Фэйсбуку''». Потым ідуць сказы пра згадванні ў СМІ (хоць гэта не мае значнасці для біяграфіі, а згадванні ў СМІ павінны быць устаўлены спасылкамі для падмацавання нейкіх фактаў). Апошні абзац — удзел у інтэрнэт-срачы Фэйсбука (для чаго гэта ўвогуле ў бяграфіі?). Усё, гэта ўся «біяграфія». Па факце, біяграфіі няма, яна ўся напісана «паводле слоў Аснарэўскага» і цытат у Фэйсбуку, ніякімі аўтарытэтнымі ці другаснымі крыніцамі тут не пахне. Няма нават аўтарытэтнай крыніцы аб даце нараджэння асобы. Мы не можам сцвярджаць, што асоба з такім імем увогуле існуе. На маю думку, артыкул відавочна рэкламны і не мае значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:43, 10 верасня 2025 (+03)
: [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], ну дык праўце смела, можаце напр. выдаліць раздзел Біяграфія, ці то адным сказам паведаміць пра яе &quot;фэйсбучнасць&quot;. Потым адміны вырашаць, вандалізм то быў, ці не. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:51, 10 верасня 2025 (+03)
::Навошта выдаляць цэлыя раздзелы, калі можна выдаліць артыкул праз нязначнасць? [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:53, 10 верасня 2025 (+03)
::: Нельга. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:07, 10 верасня 2025 (+03)
:Мне надакучыла ўвесь час кідаць спасылку на правілы напісання артыкулаў аб сучасніках і тлумачыць, што цытаваць факты біяграфіі сучаснікаў МОЖНА на падставе іх апавяданняў. Калега піша пра класічных дзеячаў і, відаць, не разумее спецыфікі працы з артыкуламі пра сучаснікаў, пра якіх яшчэ не напісалі ў які-небудзь Экадэмічны слоўнік і гэта нармальна. Базавыя рэчы пра Аснарэўскага, а менавіта дата нараджэння і адукацыя, дадзены на падставе аўтарытэтных крыніц, а менавіта біяграфічных даведак у літаратурных часопісах. Можна было б скараціць і да гэтага, і артыкул адпавядаў бы мінімальным патрабаванням. Але навошта, калі ў дадзеных з інтэрв'ю з Аснарэўскім няма парушэння? [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 16:56, 10 верасня 2025 (+03)
::З якога часу местачковыя часопісы Расіі са свастыкай у шапцы сталі аўтарытэтнымі крыніцамі? [https://www.sibogni.ru/content/zolotoy-svet часопіс]. Відавочна, яны публікуюць у сябе на старонках усё, што ім дасылаюць без аніякай праверкі фактаў. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:00, 10 верасня 2025 (+03)
:::Калега, гэта ўвогуле што? Якія свастыкі і местачковыя часопісы? Гэта Сібірскія агні найстарэйшы з дзейных літаратурных часопісаў Расіі, так званы &quot;таўстун&quot;, адно з самых прэстыжных рускіх выданняў. Упэўнены, што калі пакапаць, то высветліцца, што рэдактар ​​які-небудзь літаратар, з мноствам прэмій. Там мусіць быць не проста адбор, а кіламетровая чарга. Навошта пісаць, калі вы не ўкурсе. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 17:07, 10 верасня 2025 (+03)
::::Што такое «таўстун» і «рускія выданні»? Пакапайце і пастаўце крыніцу. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:12, 10 верасня 2025 (+03)
:::::Давайце я вам лепш дам вось такі артыкул канкрэтна пра Сібірскія агні, каб не губляць час на пошукі АК пра тое, што такое &quot;таўстун&quot; у расійскай літаратуры (я гэта ведаю са школы, дарэчы), так будзе лепш. Тут паказана якога ўзроўню гэтае выданне.
:::::https://litrussia.su/2022/04/30/svet-sibirskih-ognej/ [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 17:18, 10 верасня 2025 (+03)
* 1. У намінацыі часам да 100 кніг, гэта не з'яўляецца аўтарытэтнай крыніцай. 2. Прэмія Экслібрыс некалі была цікавай, цяпер яе такой лічыць нельга. Ад Караткевіча з Сысам да абсалютна бездапаможных «твораў». 3. Сацсеткі, навіны, згадкі пра персанажа (Соркіна), як і яго развагі не з'яўляюцца значнымі крыніцамі. 4. Можна б учапіцца за кнігу пра Гродна, але яна за свой кошт выстаўлена ў Ridero, дзе не выстаўляецца толькі лянівы. 5. У «Сібірскіх агнях» і публікацыі ў  «Дзеяслове» відавочна недастаткова, усе астатнія выданні значнымі не з'яўляюцца. 6. Пару апавяданняў прагледзеў, узровень раённага літаб'яднання.7. У рувікі артыкул не прайшоў.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 19:06, 13 верасня 2025 (+03)

== Парушэнне этычных паводзін ==
За [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F%3A%D0%94%D0%B0_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8F&amp;diff=5033307&amp;oldid=5033300 гэтую рэпліку] ''пра чарговага інтэрнэт-вар’ята, які піша сам пра сябе артыкулы ва ўсіх Вікіпедыях'' [[Удзельнік:Lš-k.]] мае быць, на мой погляд, заблакаваны, бо пра [[Вікіпедыя:Недапушчальнасць абраз, пагроз і агрэсіі]] ён ведае, але гэтым час ад часу займаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:58, 9 верасня 2025 (+03)

:Апісанне прадмета па сутнасці — гэта энцыклапедычны стыль, а не абраза. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:06, 9 верасня 2025 (+03)
: Цытата персанажа, які піша пра сябе артыкулы ([https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=pfbid02UPYSYYqfvLpHYBJUbYJk6wp7qB876uHWkmTAmYiFbHtVtagchxyPAbPQePPrsgCal&amp;id=100010783908995 крыніца]):
{{цытата|Можа, чарадзейны ФБ, як ужо бывала, данясе мой спіч каму трэба, таму скажу: мяне не спыніць і адмаўляць маю значнасць няма сэнсу. Чулі пра Валан-дэ-Морта, які зрабіў артэфакты-крыстражы і без іх знішчэння нельга было знішчыць яго? Англійскi няўмеха стварыў 7 крыстражаў. У мяне крыстражаў незлічоная колькасць.:)) Энцыклапедычныя артыкулы пра мяне дублююцца на мностве пляцовак, а ёсць яшчэ СМІ, мае біяграфічныя даведкі ў топавых друкаваных літ. выданнях і г.д. Таму, калі які-небудзь грыфендорац, усё ж прыбярэ артыкул пра мяне (адзiн з лепшых у катэгорыі пісьменнікаў), для мяне гэта выдаленне — пстрычка гарошыны па сталёвым шаломе. Цёмнага лорда не адолець з цёмнымі матывамі, як сказаў бы Хлопчык, які выжыў.:)) А я скажу: absit verbo invidia.}}--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:27, 9 верасня 2025 (+03)
: Лічу бан крайняй мерай, якой нам трэба ўсемі сіламі пазбягаць, каб не распальваць варожасць у раздзеле. Глянуў абмеркаванні, не хачу судзіць пра значнасць артыкула. Агулам па палаце нашага раздзела, у нас не вельмі прыдзірліва да значнасці. Не маю нічога супраць таго, каб пісалі артыкулы пра жывых людзей і каб жывыя людзі пісалі пра сябе. Прашу @JerzyKundrat у гэтай палкай дыскусіі зыходзіць з добрых памкненняў усіх бакоў канфлікту. Звяртаю пільную ўвагу @Lš-k на тое, што ў дыскусіі шмат перагібаў. На мой погляд, вы ведзяце размову даволі эмацыйна і мабыць вам варта адступіць. Асабліва важна, што вам не раз намякнулі, як вашыя некаторыя інсінуацыі асабіста абражаюць удзельнікаў размовы. Думаю, што ўсе мы хацелі бы, каб нашыя размовы ішлі ў рэчышчы паляпшэння нашага праекта і пошуку кансэнсусу, а не ў пераходзе на асобы, пошуку шкодных элементаў. Нават калі вы ўпэўненыя, што на вашым баку праўда, гэта ні ў якім разе не дазваляе вам абражаць іншых удзельнікаў. Паважайце іншых удзельнікаў і зыходзьце з добрых памкненняў усіх удзельнікаў, нават тых, з кім вы не згодныя. Спадзяюся, што ўсе бакі пастараюцца мінімізаваць канфлікт, каб не прыйшлося прыбягаць да ўмяшання адміністратараў, да чаго і заклікаю. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:58, 10 верасня 2025 (+03)
:Удзельнік Lš-k тут цытуе самога Аснарэўскага, які як я разумею з'яўляецца ўдзельнікам рускай вікіпедыі. Таму не бачу нічога дзіўнага ў тым, што Аснарэўскі можа глядзець статыстыку артыкула пра сябе ў нашым раздзеле. Мабыць, удзельнік ведае пра дзейнасць Аснарэўскага ў вікіпедыі і таму ўпэўнены, што я гэта ён, хаця сам Аснарэўскі пацвердзіў у цытаванай публікацыі, што не з'яўляецца мной. Аснарэўскі таксама піша, што ўдзельнік Lš-k належыць да групы яго асабістых хейтэраў і хоць гэта недаказальна, паводзіны Lš-k сапраўды здаюцца асабіста мне дзіўнымi, прымушаюць сумнявацца ў яго нейтральнасці. Удзельнік, мяркуючы па дыскусіі ў абмеркаванні артыкула, не разумее, што СМІ могуць з'яўляцца аўтарытэтнай крыніцай, што аўтабіяграфіі пра якія ён крычыць не забаронены, і што цытаванне сац. сетак сучаснікаў дазволена паводле [[ВП:БС]]. Ён не рэагуе на прадстаўленыя спасылкі на правілы, увесь час паводзіць сябе неэтычна, нягледзячы на ​​тое, што яму было паказана на тое, што такія паводзіны закранаюць іншых удзельнікаў і парушаюць правілы, таму, нягледзячы на ​​карысць, якую ён прынёс праекту, ён на мой погляд павінен быць заблакаваны ці сама меней пазбаўлены сцяга даглядчыка, пакуль не вывучыць правілы і не пачне паводзіць сябе ў адпаведнасці з імі. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 07:02, 10 верасня 2025 (+03)
:: Выходзіць, што паняцце ''інтэрнэт-вар’ятаў'' у дачыненні да ўдзельнікаў БелВікі блакіроўкі не пацягне, ну няхай грызуцца тады. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:41, 10 верасня 2025 (+03)
:::Я перад тым як зарэгістравацца ў беларускім раздзеле доўга вывучаў тутэйшыя правілы, глядзеў абмеркаваньні, а яшчэ раней вывучаў ангельскую вікіпэдыю і ў меншым аб'ёме расейскую. Па маіх назіраннях і ў англамоўным, і ў расійскім раздзеле за такое навяшчавае хамства ужо даўно было б строгае папярэджанне, а ў выпадку паўтарэння блакіроўка. Lš-k нават у гэтым абмеркаванні прымудраецца не прасіць прабачэння, а пісаць, што &quot;інтэрнэт-вар'ят&quot; гэта &quot;энцыклапедычны стыль, а не абраза&quot;. Гэта значыць, ён высноў не зрабіў і, здаецца, збіраецца працягваць. Чакаю, калі ён ужо пачне слаць адмінаў на тры літары. Я разумею, нам удзельнікі патрэбны, але калі тут вікі-праект, то павінны быць нейкія берагі, таму што гэта ўжо відавочна за ўсе межы выходзіць. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 10:04, 10 верасня 2025 (+03)
::::я лічу, што методыка «хуткі бан за парушэнне правіл» — гэта рудымент з эпохі форумаў. Гэта не тое, што нам трэба слепа капіяваць з іншых раздзелаў ці з папярэдняга вопыту белвікі. Можна спрабаваць думаць у больш канструктыўным рэчышчы. Калі гэтая спрэчка не пяройдзе да нечага канструктыўнага, то будзем прымаць меры, якія могуць не спадабацца ўсім бакам абмеркавання. Таксама прашу ўсіх удзельнікаў размовы прачытаць наступныя артыкулы [[ВП:СУ]], [[ВП:Э]], [[ВП:КС]], [[ВП:НАПА]] (апошняе асабліва тычыцца @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]]). І асобна [[ВП:АЎТА]], [[ВП:Вірт]], [[ВП:БС]], каб разумець пазіцыю @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] і не абясцэньваць яе. Я раблю папярэджанне @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] за паведамленні, напісаныя з мэтай абразіць іншых удзельнікаў. У той жа час заклікаю ўсіх удзельнікаў размовы або адысціся ад размовы і рэдагавання артыкула на пэўны час, каб панізіць эмацыйнасць сітуацыі, або працягнуць абмеркаванне выключна ў канструктыўным рэчышчы без абмеркавання асабістасцей, з павагай да іншых удзельнікаў дыскусіі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:46, 10 верасня 2025 (+03)
:::::Асабіста я даўно ўсе гэтыя правілы вывучыў. Я не з'яўляюся чыім-небудзь віртуалам, пры гэтым аўтабіяграфіі правілы праекту не забараняюць. Гэта значыць, я не бачу наогул ніякай заснаванай на правілах пазіцыі калегі Lš-k і менавіта [[ВП:БС]] і прыбірае адзін з двух яго аргументаў аб праблеме з цытаваннем соц. сеткі Аснарэўскага. Калі ў каго-небудзь ёсць доказы, што Аснарэўскі гэта я, то, калі ласка, дайце іх. З вялікім задавальненнем азнаёмлюся. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 15:01, 10 верасня 2025 (+03)
: Згодна з [https://ru.hrodna.life/articles/evgenij-asnorevskij-7-faktov/ артыкулам] на Гродна Лайф можна даведацца, што Аснарэўскі мае іншы ўліковы запіс і не займаецца беларускай вікіпедыяй. Нават калі удзельнік @[[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] і з'яўляецца яго фэйкам, у нас недастаткова падстаў, каб правяраць сувязь паміж німі (правіла [[ВП:Вірт]] не парушана). Я магу зразумець чаму ў спадара @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] узніклі падазрэнні, але мы вымушаныя ў гэтым выпадку сыходзіць [[ВП:Зыходзьце з сумленнасці ўдзельнікаў|з сумленнасці ўдзельніка]]. Абвінавачванне чалавека ў сувязі с Аснарэўскім дэструктыўна ўплывае на ўвесь дыялог паміж удзельнікамі. Таму я далучаюся да папярэджвання @[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] і сардэчна прашу @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] так не рабіць. &lt;br&gt;&lt;br/&gt;Таксама я хачу папярэдзіць @[[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]], што каментары ў стылі &quot;Аргументацыя самога Lš-k зводзіцца да бясконцых абражаючых крыкаў&quot; прыводзяць толькі да эскалацыі сітуацыі і парушаюць [[ВП:ЭП]]. Таму я таксама шчыра прашу вас старацца пазбягаць падобнага тону ў размовах.&lt;br&gt;&lt;br/&gt;Зрэшты, датычна намінацыі і падвядзення выніку магу сказаць, што імаверна шаноўнаму і дасведчанаму @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] можна было б пачакаць трошкі больш, але па сутнасці вынік правільны. Нейкая хлюпкая значнасць у гэтай асобы ёсць. Таксама я пагаджуся, што зараз артыкул знаходзіцца не ў лепшым стане (і гэта з тым улікам, што ўжо тры дасведчаных удзельніка падыходзілі да яго з чысткі, за што ўсім вялікі дзякуй). Нейкая значнасць у чалавека ёсць толькі з пісьменніцкай і актывісцкай дзейнасці, таму ўсе гэтыя абзацы пра яго кампазітарскія крокі можна смела выдаляць. Таксама частка крыніц з'яўляецца першаснай, на падставе якіх было зроблена арыгінальнае даследванне. Іх таксама можна смела выдаляць. Дарэчы, калі б спадар @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] мог давесці артыкул да розуму - было б звыш файна. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:33, 12 верасня 2025 (+03)
::Удзельнік Lš-k  добра папрацаваў з артыкулам, ён проста выкінуў з яго некалькі дзясяткаў спасылак на АК і мне ўчора прыйшлося іх вяртаць. Гэта я лічу вандалізм. А сёння я бачу, што вы выкінулі згадкі пра дызайнерскія працы Аснарэўскага, якія былі пацверджаны АК. Я разумею, што павінны быць прадстаўлены перш за ўсё асноўныя напрамкі дзейнасці. Я згодны са скарачэннем тэксту аб музычнай дзейнасці. Але навошта выкідваць пару радкоў аб іншых занятках? Вы выкінулі спасылку на ЖЖ Аснарэўскага, хаця ў чарговы і апошні раз паўтараю, што спасылкі на публікацыі сучасніка не забароненыя ў артыкуле пра яго. У ЖЖ быў паказаны набор спасылак на публікацыі Onlíner, гэта значыць на АК, каб пацвердзіць сцвярджэнне аб напісанні Аснарэўскім цыкла публікацый для гэтага СМІ. Можа варта ставіцца да працы іншых удзельнікаў з большай павагай? Палова раздзела пра беларускіх пісьменнікаў, гэта артыкулы незразумела пра каго з дзвюма спасылкамі на АК, але праблемы ёсць у артыкула пра Аснарэўскага. Я прыйшоў у беларускую вікіпедыю, каб напісаць пра гарадзенскіх краязнаўцаў, якія зрабілі кнігі, якія мне адкрылі краязнаўства. Захапляюся гісторыяй краязнаўствам, каб адпачыць ад кода. Я баяўся, што мой артыкул пра Госцева выдаляць, але аказваецца, што значнасці не хапае Аснарэўскаму. мяне тут абражаюць, робяць  вайну з артыкулам і мною асабіста, а ўдзельніка які даўно і свядома ігнаруе правілы акуратна папярэджваюць і яшчэ  мне робяць заўвагі пра тон размовы з чалавекам, які называе Аснарэўскага вар'ятам, разумеючы пры гэтым мяне. Я чытаў Фэйсбук Аснарэўскага і там ён скардзіўся на хэйтараў у белвікі. Думаў ён перабольшвае ці нават хлусіць. Бачу, што не. Мне на працы казалі, што белвікі маргінальная тусня дзе правілы не ведаюць нават адміны і лепей, калі я хачу ў вікіпедыю, пісаць у ангельскую. Але я хацеў пісаць на роднай мове. Аднак бачу, што тут немагчыма працаваць. Таму я сыходжу. Можаце выдаляць мае артыкулы, перапісваць, заблакаваць маю ўлікоўку. Калі ласка. Сцяг у рукі. Можна не адказваць, я не буду чытаць. Прашу прабачэння, калі кагосьці пакрыўдзіў і жадаю супольнасці развіцця, але сам у гэтым удзельнічаць не буду. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 08:25, 12 верасня 2025 (+03)
:::прапаную абараніць пакуль артыкул для аўтапацверджаных удзельнікаў, каб было менш спрэчак і спроб &quot;паваяваць&quot; [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:29, 12 верасня 2025 (+03)
:::: Здаецца не трэба, бо актыўных войн правак там няма ўжо. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:45, 13 верасня 2025 (+03)
::: Аснарэўскі не дызайнер. АК не пацвердзілі тое, што ён дызайнер. Адзінае што ёсць - фота лагатыпа пад якім падпісаны Аснарэўскі. Пры гэтым ён ідзе пералікам з іншымі канкурсантамі. Калі ваш дзіця прыносіць на конкурс аплікацыю, а затым яе ставяць на веб-старонку школы – гэта яшчэ не падстава несці гэтую інфармацыю ў вікі. ЖЖ Аснарэўскага не з'яўляецца [[ВП:АК]] і не мае патрэбнай нейтральнасці.&lt;br&gt;&lt;br/&gt;Я з павагай стаўлюся да вашай дзейнасці і вельмі спадзяюся, што вы яе працягнеце. Вы маеце рацыю, што артыкулы пра беларускіх письменнікаў трэба паляпшаць. Маю надзею, што вы зможаце гэтым заняцца. Прашу прабачэння, калі вас пакрыўдзіў сваім папярэджваннем. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:45, 13 верасня 2025 (+03)
* 1. У намінацыі часам да 100 кніг, гэта не з'яўляецца аўтарытэтнай крыніцай. 2. Прэмія Экслібрыс некалі была цікавай, цяпер яе такой лічыць нельга. Ад Караткевіча з Сысам да абсалютна бездапаможных «твораў». 3. Сацсеткі, навіны, згадкі пра персанажа (Соркіна), як і яго развагі не з'яўляюцца значнымі крыніцамі. 4. Можна б учапіцца за кнігу пра Гродна, але яна за свой кошт выстаўлена ў Ridero, дзе не выстаўляецца толькі лянівы. 5. У «Сібірскіх агнях» і публікацыі ў  «Дзеяслове» відавочна недастаткова, усе астатнія выданні значнымі не з'яўляюцца. 6. Пару апавяданняў прагледзеў, узровень раённага літаб'яднання.7. У рувікі артыкул не прайшоў.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 10:44, 13 верасня 2025 (+03)

== [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Plaga med]] ==
{{закрыта}}
Трэба падвесці вынік па [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Plaga med|адмінцы Plaga med]] і зрабіць запыт у Вікімедыя, каб яны надалі сцяг.  --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:47, 4 верасня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Вынік падведзены. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 11:27, 5 верасня 2025 (+03)

== [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B4%D0%BC%D1%8B%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B5:Contributions/2601:CF:8200:1B90:48D0:B732:127E:ED9F 2601:CF:8200:1B90:48D0:B732:127E:ED9F] ==
{{закрыта}}
Машынны вандал актывізаваўся. Трэба даць часовую блакіроўку на дыяпазон. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 05:23, 23 жніўня 2025 (+03)
: Тое самае да: 
:* 12.222.18.2
:* 2600:1005:B250:AB28:A441:C477:148A:C5D1
:* 2601:CF:8200:1B90:7433:177A:12D8:D9C
:* 2601:CF:8200:1B90:9486:787F:A8C7:A33E
: [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 05:42, 23 жніўня 2025 (+03)
: {{зроблена}}. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 07:51, 23 жніўня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

== Абнаўленне [[MediaWiki:Edittools]] ==

Па маім запыце на выпраўленне памылак з цёмнай тэмай адгукнуўся адмін Вікісховішча і ўдзельнік VRT (гл. [[Размовы_пра_MediaWiki:Edittools#Dark mode fix|старонку размоў]]). Ён просіць перанесці змены з пясочніцы, трэба рэакцыя адмінаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:00, 19 жніўня 2025 (+03)

:{{зроблена}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:44, 5 верасня 2025 (+03)

== Адаптаваць [[MediaWiki:Recentchangestext]] пад цёмную тэму ==

У мяне няма правоў. Трэба абнавіць першы радок з параметрамі табліцы. Там прапісаныя колеры, іх трэба прыбраць, або проста паспрабаваць замяніць радок як у англ вікі: &lt;code&gt;{| class=&quot;plainlinks&quot; id=&quot;recentchangestext&quot; style=&quot;clear:both; font-size: 85%;&quot; role=&quot;presentation&quot;&lt;/code&gt;&lt;br/&gt;
[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 30 ліпеня 2025 (+03)

:{{зроблена}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:11, 5 верасня 2025 (+03)

== [[Адмысловае:Contributions/209.206.25.209|209.206.25.209]] ==
{{закрыта}}
Трэба супакоіць вандала. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:56, 20 ліпеня 2025 (+03)
: {{зроблена}}. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 07:51, 21 ліпеня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

== Удзельнік Peisatai ==
{{закрыта}}
Вітаю! Прашу звярнуць увагу на дзейнасць удзельніка Peisatai, які выкарыстоўвае Вікіпедыю для распаўсюджвання сваіх уласных даследванняў. Разгарнуў бурную дзейнасць, пішучы нейкія свае ўласныя здагадкі і фантазіі пра паходжанне геаграфічных назваў і прозвішчаў. Пры гэтым значная частка са зробленых ім правак не утрымоўвае аніякай крыніцы. У многіх з паказаных ім крыніц на самай справе гаворыцца пра сугучныя, але зусім іншыя назвы, а частка са зробленых ім правак увогуле з’яўляецца падманам і фальсіфікацыяй. Вось некаторыя прыклады:
* [[Важа]] ''Назва балцкага паходжання. Той жа корань Važ- у літоўскай рачной назве Važ-upė. Звязана з літоўскім vežti «везці», važiuoti «ехаць, рухацца» [A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 368—369]'' Рака Важа ў крыніцы не згадваецца. Дарэчы, Peisatai вельмі любіць спасылацца на працу Ванагаса, аднак у рэчаіснасці гэты &quot;Этымалагічны слоўнік літоўскіх гідронімаў&quot; прысвечаны даследванню паходжання назваў рэк і азёр Літвы. Гідронімы ж Беларусі, хаця і прыводзяцца там падчас (для параўнання), але вельмі рэдка. Таму ў большасці выпадкаў ягоныя спасылкі на Ванагаса з'яўляюцца падманам.
* [[Ратамка (рака)]] [[Ратамка (аграгарадок)]] [[Ратамка (вёска)]] ''Назва ракі Ратамкі балцкая, корань Rat- як у літоўскіх гідронімах Rata, Rat-upis, латышскіх Rat-upe, звязваецца з літоўскім ratas &quot;кола, акружнасць, замкнёны шлях колам&quot;, а сама назва такім чынам канфігурацыйнага значэння[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 273.]. Да кораня Rat- у назве дададзены вакалізаваны гідранімічны суфікс -m-, які таксама ў назве літоўскай ракі Neremà[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 228.].'' Назвы Ратамка ў Ванагаса няма.
* [[Абстэрна]] ''Назва Абстэрна старабалцкага паходжання. Яна ігуруе таксама як «Обста» (на карце 1933 года). Так жа сама, Обстай, называецца рака Абеста (у басейне Сейма на Падняпроўі)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 166.], яе назву збліжаюць з назвай літоўскай нёманскай ракі Abista[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 35.]. У аснове гэтых назваў індаеўрапейскае ab-, якім абазначаліся рачныя воды[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1.]. Корань Ab- у азёрнай назве перадаваў значэнне «Цякучае, праточнае (возера)».'' Нідзе ў прыведзеных крыніцах назва возера Абстэрна не сустракаецца.
* [[Брэст]] ''Наконт назвы Берасця няма поўнай згоды. Існуюць балцкая і славянская версіі паходжання гэтай назвы. Згоднай з балцкай версіяй, назва звязаная з літоўскім brasta, прускім *brastan «брод»[В. Н. Топоров. Прусский язык. A-D. Москва, 1975. С. 247.].'' Хлусня, Брэст там не згадваецца.
* [[Вяркуды]] ''Вядомыя сучасныя літоўскія адыменныя прозвішчы Verkis, Verkas, Verkelis, Verkulis, якія звязваюць з verkti &quot;плакаць&quot; (як прозвішча Плакса[Бiрыла М. В. Беларуская антрапанiмiя. 2: Прозвiшчы, утвораныя ад апелятыўнай лексiкi. — Мінск: Навука i тэхнiка, 1969. — C. 325.])'' Нічога з напісанага ў Бірылы і блізка няма, акрамя беларускага прозвішча Плакса. ''З тым жа фармантам -ud- балцка-літоўскія імёны, ад якіх тапонімы Дакудава, Палуды, Анкуды. Блізкі фармант -id- у імёнах, ад якіх Мілідаўшчына, Вайнідзеняты.'' Няма крыніцы.
* [[Мёры]] ''Першапачаткова назва Мёраў адносілася да возера, якое на старых картах называецца «Мёры» (цяпер — возера Мёрскае).'' Няма крыніцы. ''Вядомая з 1514 г. назва Мёраў — маёнтак «Мярэя» (Мерея) перагукаецца з балцкай назвай дняпроўскай рэчкі Мярэя[Топоров В. Н., Трубачев О. Н. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 195.]. Корань Mer- / Mor- мае значэнне «стаячая вада» і суадносіцца з літоўскім marios «затока»[Vanagas A. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. P. 211, 204.]. У назве Мярэя балцкі гідранімічны пашыральнік -ej-, як у падняпроўскіх балцкіх гідронімах *Vedēja, *Rupēja[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 165, 178, 195, 206.], літоўскіх Asveja, Roveja[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 49, 280.], у назве возера Асвея. Блізкія яму пашыральнікі -ij-, -uj- у водных назвах тыпу Ілія, Бабруя.'' Суцэльнае ўласнае даследванне. У ніводнай з прыведзеных крыніц назва горада Мёры не згадваецца. А ў Ванагаса не згадваецца і Мярэя.
* [[Набіста]] ''Назва Набіста старабалцкага паходжання. Суседства з возерам Абстэрна (іншая назва Обста, ад *Abista) дае падставы меркаваць, што ў аснове назваў абодвух азёраў мела быць Ab-ist-, як у такіх балцкіх гідронімах, як Abista (у Літве ў басейне Нёмана)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 35.] і Абеста, або Обста (у басейне Сейма на Падняпроўі)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 166].'' Назва Набіста ў крыніцах не згадваецца. Далей ідзе ўласнае даследванне з прыцягненнем мноства іншых гідронімаў.
* [[Лошыца]] [[Лошыца (жылы раён)]] [[Лошыцкая сядзіба]] ''Звязана або з літоўскім lašėti «капаць», або з аманімічным яму lašėti «блішчэць», lašis «ласось»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 182.] (назва ласося матываваная яго стракатай, блішчастай луской[В. Н. Топоров. Прусский язык. L. Москва, 1990. С. 109.]).'' Назвы Лошыца ў гэтых кнігах няма.
* [[Гайголка]] ''Назва літоўскага паходжання, ад gaigalas «вуцяк». Такога ж паходжання літоўскія водныя назвы Gaigalis, Gaigal-upė[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 103.].'' Гайголка там не згадваецца.
* [[Маладзечна]] ''Назва Маладзечна ад назвы прытока ракі Уша ракі Маладзечанкі (*Маладзечны, *Маладзечні), на якой адпачатна паселішча паўстала. Адпачатная балцкая назва ракі звязаная з літоўскім maldas, meldas «трыснёг», ад якога літоўскія гідронімы тыпу Mald-upis, Maldenis[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 202.].'' Маладзечны ці Маладзечанкі ў Ванагаса няма.
* [[Сіпа (рака)]] [[Сіпурка (рака)]] ''Назва Сіпа мае балцка-яцвяжскае паходжанне. Літоўскі гідранімічны аналаг — назва ракі *Šipė[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1980. — С. 331.]. У сіпурскай назве корань Sip- пашыраны пашыральнікам -ur-, які вядомы ў літоўскім словаўтварэнні: dubti «угінацца» — duburys «вір», у рачных назвах Ind-ura, Vint-ura[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 307—309.].'' Няма там Сіпы і Сіпуркі.
* [[Тушчанка]] ''Назва балцка-літоўскага паходжання. Ад літоўскага tuščias, tuštas «пусты», адсюль назва тыпу *Tuščia. Найбліжэйшы гідранімічны адпаведнік — літоўская рачная назва Tušt-upis (каля заходнелітоўскага Цяльшэя) таго ж паходжання[Vanagas A. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 350.].'' Тушчанка там не згадваецца.
* [[Бірвета]] ''Назва балцкага паходжання. Аснова гідроніма Bir-ṷ-, ад кораня Bir-[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 65.]. Назва мае «балотную» семантыку.'' Ванагас супастаўляе назву Бірвета з беларускім берва &quot;кладка з бярвенняў на гразкім месцы&quot;.
* [[Лужасна]] [[Лужаснянка]] ''Назва балцкага паходжання. Корань Lūž- у літоўскім гідроніме Lūž-upis, ён звязаны з літоўскім lūžti «ламацца, ірвацца, гнуцца» і мае канфігурацыйнае значэнне[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 200.]. корань пашыраны тыповым балцкім гідранімічным пашыральнікам -sn-[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198.].'' Няма ў гэтых кнігах Лужасны і Лужаснянкі.
* [[Лагойск]] [[Лагазінка]] ''старабалцкага паходжання. На гэта паказвае балцкі гідранімічны пашыральнік -(а)z-. Ён вядомы і ў літоўскім словаўтварэнні... [P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 390.] Назва Лагаза ад індаеўрапейскага *leg- / *log- «накропваць, прасочвацца, распускацца»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 657.][H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 99.].'' Лагаза (Лагазінка, Лагойск) нідзе там не згадваецца.
* [[Маларыта]] [[Маларыта (рака)]] [[Рыта]] ''старабалцкага паходжання. Узыходзіць да індаеўрапейскага *rī-ti «цячы», якое ад гнязда *rei- / *rī- / *roi- «цячы», адкуль, напрыклад, лацінскае *rei-ṷo-s «ручай» (&gt; rīvum) або кельцкае *rei-no-s «плынь» (&gt; рака Рэйн)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 330—331.][H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 96.]. Гідранімічныя аналагі — назвы літоўскай ракі Ryt-upis «Цякучая (або Ранішняя) рака» (каля Марыямпале), латышскай Rīta-strauts «Цякучая (або Ранішняя) плынь»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 279.].'' У прыведзеных крыніцах назваў Маларыта, Рыта няма.
* [[Сухадроўка]] ''Назва балцкага паходжання. Поўны аналаг назвы — заходнелітоўскі двухасноўны гідронім Saus-drãv’as. У ім першая аснова — ад літоўскага sausas «сухі», другая ад кораня Drav- / Drev-, які звязаны з індаеўрапейскім *droṷus «плынь», *dreu- «бегчы, імкнуцца»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1980. — С. 90—91, 292.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 204—205.][H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 44-45, 55.].'' Сухадроўкі ў гэтых кнігах няма (дарэчы, Ванагас на с. 90 корань drav- супастаўляе са старажытнаіндыйскім dravah, dravati). Далей ідзе ўласнае даследванне з прыцягненнем мноства іншых гідронімаў.
* [[Сэрвач (прыток Віліі)]] [[Сэрвач (прыток Нёмана)]] ''Першая аснова Serv- таксама ў назве рэчкі Сярвайкі (правы прыток Ловаці), літоўскіх гідронімах Servas, Servelis (назвы азёраў), Sarva (назва ракі). Звязана з літоўскім serventi «паціху цячы, струменіць»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 296.]. Далей да індаеўрапейскага *sreu- «цячы», *sreṷo- «плынь» і карацейшага *ser- «цячы»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1003.]. Другая аснова назвы Сэрвач тая ж, што і ў назвах Нарач, Іслач і падобных, — Ak-. Яна звязаная з лат. aka «калодзеж», літ. aka(s) «палонка ў лёдзе», лат. akata «вір у рацэ; вочка ў балоце; палонка ў лёдзе»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 176.].'' Назвы Сэрвач ў пералічаных крыніцах няма.
* [[Віхра]] ''Нягледзячы на павярхоўнае падабенства з віхор, назва Віхра балцкага паходжання. Гідранімічныя аналагі — літоўскія рачныя назвы Vieša, Viešinta, Viešintas, Viešmuo, латышская Viesīte, назва возера Вісяты. Звязана з літоўскім viešmuo «ручай»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 378—379.].'' Назва Віхра ў Ванагаса не згадваецца.
* [[Жыткавічы]] [[Чырвонае (возера)]] ''Назва паселішча пайшла ад назвы ракі Жыдкаўка, што з Жыд-возера цекла ў Прыпяць.'' Няма крыніцы. ''Назва «Жыд» паходзіць ад балцкага кораня *žeid- / *žid- «гарэць; свяціць, ззяць», ад якога літоўскае žydėti «свяціць; цвісці», žaida «агмень (месца для адкрытага агня)». Далей да карацейшага балцкага *žei- / *ži- (з тым жа значэннем), ад якога таксама латышскае zīt «світаць, віднець», zaigs «зіхоткі» (*žei-, -g-), літоўскае žibus «зіхоткі» (*ži-, -b-)[S. Karaliūnas. Iš baltų kalbų puodininkystės terminijos istorijos // Lietuvių kalbotyros klausimai. XVI. 1975. С. 137—141.].'' Няма там ні Жыткавічаў, ні Жыд-возера, ні Жыдаўкі. Сама назва артыкула Каралюнаса ў перакладзе гучыць як &quot;З гісторыі ганчарных тэрмінаў у балцкіх мовах&quot;, ён не зусім пра гэта. ''Літоўскія гідранімічныя аналагі — назвы тыпу Žiba, Žiegas, Žied-upė, Žyd-a-upis[ A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 400, 401.].'' І тут таксама няма Жыткавічаў, Жыд-возера і Жыдаўкі.
* [[Нямыльня]] ''Адпачатная балцкая форма аднаўляецца як *Nemilnà (Немілна́).'' Няма крыніцы. ''Корань Nem- ад індаеўрапейскага *nem- «гнуць; гнуцца», ад якога і назва Нёмана[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 764.].'' Нямыльні ў кнізе няма. ''У назве *Немілны корань пашыраны рэдкім балцкім пашыральнікам -ln-, як і ў назве літоўскага возера Asalnai (As-, -ln-)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981.- С. 48.].'' Няма там гаворкі ні пра Нямыльню, ні пра пашыральнік -ln-. Далей ідуць іншыя ўласныя даследванні. У прыватнасці, у гэтых фантазіях ёсць спасылка і на &quot;Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья&quot;. Дык вось, Нямыльня там згадваецца на с. 218 у раздзеле &quot;Славянские названия&quot;.
* [[Сермеж]] ''Найбліжэйшы гідранімічны аналаг — літоўская рачная назва Serma(s), што лічыцца вельмі архаічнай. Да індаеўрапейскага *sermo- «рака, плынь» і карацейшага *ser- «цячы»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 296.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 909—910.] Таксама рачная назва на прыпяцкім правабярэжжы Цэрэм / Сарэмскі, адпачатная форма якой таксама балцкае *Serm-[О. Н. Трубачев. Труды по этимологии: Слово. История. Культура. Т. 4. Москва, 2009. С. 593—594.]. Корань пашыраны такім самым пашыральнікам, як у назве літоўскай падвіленскай ракі Nemėža[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 227.]'' Ва ўсіх гэтых крыніцах назва Сермеж не згадваецца.
* [[Піктуша]] ''Назва балцка-літоўскага паходжання. Звязана з літоўскім piktas &quot;злы; моцны, вялікі&quot;. Належыць да шэрагу &quot;злых&quot; гідронімаў, тыпу Pikt-ežeris, Pikt-upė (piktas &quot;злы; моцны&quot;, ežeras &quot;возера&quot;, upė &quot;рака&quot;)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 258.].'' Піктушы тут няма.
* [[Вір (возера)]] [[Чорны Вір]] [[Вір (рака)]] ''Водныя назвы Вір (найменей некаторыя з іх), магчыма, перакладаюць папярэднія балцкія гідронімы тыпу назвы правага дзесенскага прытока (ніжэй Чарнігава) Верапета (руск.: Верепето, Верепета)[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейне. С.-Петербург, 1913. С. 211.]'' Хлусня, кніга Маштакова - гэта проста спіс назваў рэк у басейне Дняпра, пра паходжанне гэтах назваў у яго не сказана ані слова. ''ад літоўскага verpetas «вір; крыніца», verpti «моцна цячы; віраваць»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 179.].'' Назва Вір тут не згадваецца.
* [[Рэпалава]] ''Вядомы літоўскі антрапонім Rėpalis, ён звязаны з літоўскім rėpti &quot;хапаць, грабастаць&quot;[Lietuvių pavardžių žodynas. L-Ž. Vilnius, 1989. С. 598.].'' Рэпалава там не прыгадваецца, ёсць толькі прозвішча Repalis і дарэчы тлумачыцца зусім па-іншаму.
* [[Ведрыч (рака)]] ''У аснове назвы — адзін з варыянтаў балцкай гідранімічнай асновы Ud- : Vad- : Ved-, якая звязаная з лат. ūdens, пруск. (w)undan, літ. vanduo «вада», яцвяжскім *udā «вада; рака».'' Няма крыніцы. ''Гэтая аснова ў балцкіх назвах такіх рэк, як літоўскія Vedega (Vadaga), Vadaktis, Ūdara[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 351, 358.]'' Ведрыч там не прыгадваецца. Ды і тлумачыць пералічаныя літоўскія назвы Ванагас па-рознаму. ''пруская *Vadanga (&gt; Wadangen), пасожская Удага, падняпроўскія Ведаса, Ведага[Топоров В. Н., Трубачев О. Н. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. — М., 1962. — С. 129, 157, 169—170, 178, 211.]'' Фантазіі. Тапароў супастаўляе Ведрыч толькі з назвамі Ведзерка, Ведра і Ведрыца (ад асновы *veder-), іншыя ж назвы ён тлумачыць па-іншаму. ''У назве Ведрыч корань Ved- пашыраны з дапамогай пашыральніка -r-. Ён шырока прысутны ў літоўскім слова- і назваўтварэнні: kupti «уздымацца» — kupra «горб», liepa «ліпа» — Lieporas «Ліпавы (ручай)»[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 298—309.].'' Тут Ведрычы няма. Дарэчы, гэты том выбраных твораў Скарджуса мае назву &quot;Lietuvių kalbos žodžių daryba&quot;, г. зн. &quot;Словаўтварэнне літоўскай мовы&quot;. Тапанімія Беларусі там не разглядаецца ў прынцыпе, кніга зусім не пра гэта. Таму спасылкі на Скарджуса тут з'яўляюцца падманам.
* [[Крэва]] ''Найверагодней тапонім «Крэва» ўтварыўся ад рачной назвы тыпу літоўскага гідроніма Krevė (рака на поўначы ад літоўскіх Кейданаў)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. C. 165.]. Такую назву магла мець крэўская рэчка, цяпер вядомая як «Крэўлянка».'' Назвы мястэчка Крэва там няма.
* [[Судабле]] [[Судабоўка]] ''Рачная назва балцкага паходжання, ад першапачатковага *Судаба. Корань Sud- як у літоўскіх гідронімах Sudarvė, Sudota, Sūduonia, якія звязваюцца з літоўскім sūduva &quot;твань у балоце&quot;[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 318-319.].'' Судабле і Судабоўкі ў Ванагаса няма. ''Пашыральнік -b- як у назве рэчкі Налібаўкі (&lt; *Наліба, Nal-ib-), які выкарыстоўваецца ў літоўскім словаўтварэнні (kan-ėti «бедаваць, мучыцца» — kan-yb-a «ссохлік, заморак»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 92.].'' Насамрэч гаворка ў крыніцы ідзе аб словаўтваральных суфіксах літоўскай мовы, ніякіх гідронімаў там няма.
* [[Каспля]] ''Першая аснова Кас- з цягам часу зведала эвалюцыю ад *Kŭs- праз *Къс-. Яна звязаная з прускім kusis, літоўскім kusulas «камар». Гэтая аснова таксама ў назвах ракі Касня (прыток волжскай Вазузы) на Смаленшчыне на ўсходзе ад Касплі, сожскай ракі Касінка (каля Касінкі — рэчка з назвай-перакладам «Камароўка»)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 190.].'' Насамрэч, рака Каспля ў гэтай кнізе сустракаецца толькі на с. 237 і там няма ані слова пра значэнне асновы ў гэтай назве. ''Прамы літоўскі гідранімічны адпаведнік — рачная назва Kus-upė[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 175.].'' А тут увогуле Каспля не згадваецца.
* [[Дубасна]] ''Корань Dub- ад літоўскага dubti «ўгінацца», duburys «рачны вір (паглыбленае, „увагнутае“ месца)». З ім літоўскія гідронімы тыпу Dubė, Dubis, Dubija, Dubinga, Dubysa[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 93.]. Корань пашыраны гідранімічным пашыральнікам -sn-. Ён таксама ў назвах задзвінскага возера Мядзесна, дзвінскай ракі Лужасна, дняпроўскіх рэк Опісна (&lt; *Apesna), Нерасна, Турасна[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198.]. Гэты пашыральнік прысутны і ў літоўскім назва- і словаўтварэнні: upė «рака» — upėsnis «рачулка; месца, дзе цекла рэчка або дзе рэчка ўцякае ў возера»[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 291—292.].'' Нідзе з пералічаных крыніц назва ракі Дубасна не прыгадваецца.
* [[Налібакі]] [[Налібаўка]] [[Налібоцкая пушча]] ''Звязаная з балцкім гідранімічным коранем Nal-, ад якога назва літоўскага возера Nalija, балота Nal-raistis, балцкай назвай з-пад Ноўгарада *Nolia / Nolė. Далей да індаеўрапейскага *(s)na- «цячы», пашыранага пашыральнікам -l-[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 223.].'' Налібак, Налібаўкі, Налібоцкай пушчы  ў крыніцы няма. ''Корань Nal- пашыраны пашыральнікам -b-, які выкарыстоўваецца ў літоўскім словаўтварэнні (kan-ėti «бедаваць, мучыцца» — kan-yb-a «ссохлік, заморак»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 92.].'' У кнізе проста гаворыцца пра суфікс -yba і падобныя ў літоўскім словаўтварэнні, пералічаных вышэй тапонімаў там няма.
* [[Вацлаў Пануцэвіч]] ''Папуцэвіч — ад балцка-літоўскага аднаасноўнага антрапоніма (колішняга імя) «Папуціс», які даў і сучаснае літоўскае прозвішча Paputis. У ім антрапанімічны суфікс -ut- і корань Pap-, які і ў іншых літоўскіх антрапонімах Papas, Papeika, Papelis, Papšys. Корань звязваецца з літоўскім papas «грудзі; смочка; покаўка, пупышка (на дрэве)»[Lietuvių pavardžių žodynas. L-Ž. Vilnius, 1989. C. 391.]'' Papas, Papeika, Papelis, Papšys у крыніцы ёсць, а Папуцэвіча, Папуціса і Paputis няма. ''з латышскім pāpa, pāpis, pāpulis «покаўка, пупышка». Тыпалагічная паралель — прозвішчы «Цыца», «Цыцка»[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. 2. Прозвішчы, утвораныя ад апелятыўнай лексікі. Мінск, 1989. С. 441.].'' У Бірылы з пералічанага ёсць толькі Цыца і Цыцка.
* [[Убарць]] ''Назва Убарць балцкага паходжання. У аснове назвы Убарць — корань ub-, які таксама ў назве ракі Убедзь (правы прыток Дзясны паміж Чарнігавам і Ноўгарадам-Северскім)[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 206.].'' Хлусня, кніга Маштакова - гэта проста спіс рэк дняпрўскага басейна, дзе ані слова пра іх паходжанне, пра тое, дзе які корань і г. д. ''Корань ub- у назве Убарць пашыраны з дапамогай пашыральніка -rt-, які вядомы ў літоўскім словаўтварэнні (kabti «віснуць» — kabartai «звіслая „бародка“ пад дзюбай пеўня») і ў балцкай гідраніміі: возера Тумерта на Верхнім Падзвінні, рака Уперта на Павоччы, літоўская рака Gomerta[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 119.].'' Адзінае што ёсць у Ванагаса з усяго пералічанага - гэта гідронім Gomerta. Дарэчы там напісана, што ў ім суфікс -erta, а не -rt-. Усё астатняе - прыдумана. ''Ад кораня ab- пайшлі балцкія гідронімы Abista, Абеста, Абстэрна, Обаль, Аболе[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 166.][A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 35.].'' Насамрэч, на с. 175 у Тапарова напісана, што ў назвах Обаль, Аболе корань *абъл-/*объл-, які ён параўноўвае з літ. obuolys, лтш. abols &quot;яблыка&quot;, Абстэрна там увогуле няма. А ў Ванагаса не згадваюцца Абстэрна, Обаль, Аболе.
* [[Обаль (рака)]] [[Абалянка (рака)]] [[Аболе]] [[Обаль (возера)]] [[Обалінец]] ''Корань Ab- такі самы, як у латышскіх гідронімах тыпу Abula, Abuls, Abava[K. Būga. Rinktiniai raštai. Vilnius, 1961. C. 534—535.]'' Назвы Abava там няма і Буга нічога на піша аб тым, што ў гэтых назвах менавіта корань Ab-, а не нейкі іншы (напрыклад abal). ''у назве ракі Абельна на Верхнім Павоччы. Ад індаеўрапейскага ab-, якім пазначаліся рачныя, цякучыя воды[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 41.].'' А ў Краэ наогул не прыгадваюцца Обаль, Абалянка, Аболе, Обалінец, Абельна. Далей ідзе ўласнае даследванне пра разнастайныя гідронімы.
* [[Аткыльня]] ''Першапачатковая форма захавалася ў назве возера Акельня'' Няма крыніцы. ''Корань Ak- звязаны з лат. aka «калодзеж», літ. aka(s) «палонка ў лёдзе», лат. akata «вір у рацэ; вочка ў балоце; палонка ў лёдзе»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 176.].'' У рэчаіснасці ж, у крыніцы напісана, што назва Аткільня магчыма з балт. at- + kil- &quot;поднимать(ся), происходить&quot;.
* [[Мокіш]] ''Звязана з літоўскім mokšė «мокрае, вільготнае месца» (ад mokas «густая гразь» з дапамогай пашыральніка -š-)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 315—316.]'' Адзінае што там ёсць - гэта тое, што ў слове mokšė суфікс -š-, пра назву Мокіш ні слова. ''makašyti «брысці па гразі», далей да літоўскага makoti «брысці (праз гразь)», makynė «балаціна», maknus «топкі», латышскага makņa «балаціна, балоцістае месца»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 202.].'' Таксама гідроніма Мокіш няма. Дарэчы няма там і слова makašyti у якасці тлумачэння літоўскіх гідронімаў.
* [[Чарэйскае возера]] [[Чаросава (возера)]] ''Назва балцкага паходжання. З шэрагу азёрных назваў Чэрас (каля Мёраў), Чаросава (каля Лепеля), Чэраскія (група азёраў у вярхах ракі Таропы), сюды ж і назвы прыпяцкай ракі Чарэса, дзесенскай ракі Чарэска[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 212.]. Корань Ker- (&gt; Чер-) ад літоўскага keroti «расці, разрастацца» (прыставачнае už-keroti «зарастаць, абрастаць»). Гідранімічныя аналагі — літоўскія водныя назвы *Kerėsa (&gt; Kerės-upis), Kerotis, Kerūlė[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 153—154.].'' Ні там, ні там Чарэйскае і Чаросава возера не згадваецца. Далей таксама ідзе ўласнае даследванне з прыцягненнем розных назваў.
* [[Ненач]] ''Гідранімічныя аналагі — літоўскія водныя назвы Nota, Notė, Notija, Notera[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 231—232.], пруская *Nātangā (ад гэтага гідроніма назва прускага племя натангаў).'' Ненач там не згадваецца. ''Гэтыя назвы ад захаванага ў гідраніміі балцкага *nātā «цячэнне», якое з дапамогай пашыральніка -t- ад індаеўрапейскага *(s)na- «цячы»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 971—972.].'' А тут няма ані пералічаных вышэй гідронімаў, ані балцкага *nātā.
* [[Белагаловае]] ''Першая аснова гэтай назвы — літоўскае balas, baltas «белы» (яно ж і ў балцкай назве ракі Балы на прыпяцкім правабярэжжы[О. Н. Трубачев. Труды по этимологии: Слово. История. Культура. Т. 4. Москва, 2009. С. 497, 594.]).'' Трубачоў гэта пісаў пра гідронім Балы, а не Белагаловае. ''Другая аснова ад літоўскага galva «галава; перад, верх»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 177.].'' Тапароў пісаў пра  раку Бологоловка ў басейне ракі Сож, а не пра возера Белагаловае.
* [[Веліж]] ''Назва Веліж (Вялі́ж) паходзіць ад назвы рэчкі Вялі́жкі, ля ўпадзення якой у Дзвіну паселішча знаходзіцца.'' Няма крыніцы. ''Першапачатковая форма гэтага гідроніма — Вялі́жа. На гэта паказвае назва ракі Буліжа, што цячэ недалёка ад Вяліжы (прыток дзвінскай ракі Касплі, што ў Дзвіну ўцякае ніжэй за ўпадзенне Вяліжы). У абодвух гэтых гідронімаў карані пашыраныя пашыральнікам тыпу -iž-, як у літоўскіх гідронімах тыпу Gabižis, Gumyža[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 101, 127.][В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 169.]. Пашыральнік -ž- выкарыстоўваецца ў літоўскім слова- і назваўтварэнні, утвараючы вытворныя формы (varlė «жаба» — varlėža «жабка»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 391.]. Гідранімічны корань Vel- на Верхнім Падзвінні таксама ў балцкіх назвах возера Веліста, ракі Веляса (Vel- + -st-, -s-). Балцкія гідранімічныя адпаведнікі — літоўскія Veliuona, Velionė, Vel-upys, Vėlys, латышскія Vel-upīte, Vellezers[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 370.].'' Нідзе ў гэтых крыніцах Веліж, Вяліжа ці Буліжа не згадваюцца. Суцэльная адсябяціна.
* [[Гавязнянка]] ''Корань такі ж, як і ў балцкіх назвах нёманскіх рэк Гаўя, Гуя, ад індаеўрапейскага *gēu- / gū- «гнуць, крывіць». Ад яго таксама літоўскае gau-r-as «волас», gu-r-as «вяршыня пагорка», gu-g-a «пагорак; гузак; горб»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 393—398.].'' Няма ў крыніцы нічога падобнага. ''Корань пашыраны балцкім пашыральнікам -zn-, які таксама ў назвах «лісіных» рэк Лапузна (прыток дзесенскай Наўлі), Лопазна (прыток сожскай Іпуці), ад літоўскага lapė «ліса»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 192, 194.].'' Хлусня, няма там ні Гавязнянкі, ні разважанняў пра тое, які пашыральнік і корань у назвах Лапузна і Лопазна (&quot;форма балт. первоисточника неясна&quot;).
* [[Сянно]] [[Сянна (рака)]] [[Сянно (возера)]] [[Жыварэзка]] ''Назва Сянна паходзіць ад аднайменнага возера, на якім паселішча паўстала. Гідронім Сянно балцкага паходжання, ад кораня Sain-[B. H. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. II // Балто-славянские исследования. 1987. Москва, 1989. С. 47.]. Звязана з літоўскім at-sainus «павольны, неахайны, лянівы»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 293—294.]. Далей да аднаго са значэнняў індаеўрапейскага *sei- : si- «слабець; вялы, слабы, лянівы; апускацца, пагружацца» (&gt; «ціхі, спакойны»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 890—891.].'' У ніводнай з пералічаных кніг назва Сянно (Сянна) не сустракаецца.
** {{N}} цалкам выдаліў як безкрынічнае ва ўсіх названых артыкулах. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 09:07, 15 мая 2025 (+03)
* [[Усвейка]] [[Усвяты]] [[Ушача]] [[Ушачы]] [[Усвяча]] [[Уша (прыток Віліі)]] [[Уша (прыток Бярэзіны)]] [[Уша (прыток Нёмана)]] ''Гэты корань звязваюць з індаеўрапейскім *aus- / *us- «блішчэць, ззяць», ад якога літоўскае aušra «зара», apy-ūšris «час перад світанкам», латышскае *Ūss (балцкае боства зары)[Топоров В. Н. Балтийский элемент в гидронимии Поочья III // Балто-славянские исследования 1988—1996. Москва, 1997. С. 282—283.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 86—87.].'' У гэтых крыніцах пералічаныя тапонімы не згадваюцца.
* [[Усяжа (рака)]] Тое ж самае. Далей: ''У назве Усяжа корань Us- пашыраны балцкім пашыральнікам -ing-, як у назве Аражня / Аряжня (&lt; Ar-ing-in-)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 199.].'' На самой справе, адзінае, што напісана ў крыніцы, так гэта тое, што назву Аражня можна параўнаць з ст.-пруск. Aryngine. Пра пашыральнік -ing- і Усяжу - выдумка.
* [[Арыжня (рака)]] ''Назва старабалцкага паходжання. Адпачатная форма была блізкая да прускай азёрнай назвы Aryngine (Ar-, -ng-, -n-), потым дала форму тыпу «Аряжня»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 199.].'' Пра падзеленне назвы на састаўныя часткі Ar-, -ng-, -n- там няма. ''Корань ад балцкага *ar-, індаеўрапейскага *ar-, *er- / *or- «рухацца»[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 45—47.].'' У крыніцы няма ні Арыжні, ні балцкага *ar-. ''Ён таксама ў літоўскім гідроніме Arina, латышскім Aruona[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 47.].'' Тут таксама няма Арыжні. Дарэчы, Ванагас не называе гэты корань балцкім, а разглядае яго як агульнаіндаеўрапейскі.
* [[Рапуса]] ''У назве Рапусы вылучаецца балцкі гідранімічны пашыральнік -usa, як у назвах дзесенскай ракі Нярусы, прускай ракі Narussa[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198.].'' Няруса і Narussa там ёсць, Рапусы няма.
* [[Мядзесна]] ''Найбліжэй з гідранімічным коранем Med- звязанае літоўскае medis «дрэва», medė «гай», ад балцкага *medja(n) «лес». Далей да індаеўрапейскага *medhi̯os- «сярэдні, сярэдзінны» — лес разумеўся як тое, што знаходзіцца паміж паселішчамі[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 706—707.].'' Назвы Мядзесна і ўвогуле разважанняў, што &quot;найбліжэй з гідранімічным коранем Med- звязанае літоўскае medis...&quot;, там няма. ''Корань Med- пашыраны ў назве Мядзесна балцкім гідранімічным пашыральнікам -sn-. Ён таксама ў дзвінскім гідроніме Лужасна недалёка ад Мядзесны, у дняпроўскіх балцкіх гідронімах Апісна, Нерасна, Турасна і інш.[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198.]'' На самай справе, гідронім Мядзесна ў гэтай кнізе прыгадваецца толькі на с. 225, дзе гаворыцца, што ён мае фінскае паходжанне.
* [[Сярвайка]] ''Назва балцкага паходжання. Аснова Serv- таксама ў балцкай назве рэчкі Сэрвач (прыток Віліі), літоўскіх гідронімах Servas, Servelis (назвы азёраў), Sarva (назва ракі). Звязана з літоўскім serventi «паціху цячы, струменіць»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 296.]. Далей да індаеўрапейскага *sreu- «цячы», *sreṷo- «плынь»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1003.].'' Ні там, ні там Сярвайка, Сэрвач не сустракаюцца.
* [[Свіліца]] [[Падсвілле]] [[Свольна (рака)]] ''Гідранімічныя аналагі — літоўскія гідронімы Svilė, Svyla, назва ракі Свілка на Падзвінні (каля Лынтупаў). Роднасны корань у гідронімах Svalė, Svalia, Svolis[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 322—323.], у прускім тапоніме Swolow, балцкіх назвах рэк Своланка на Верхнім Павоччы[В. Н. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. III // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1998. С. 307.]. Звязана з літоўскім svilti «гарэць без полымя, прыгараць; „гарэць“ ад холада». Далей да індаеўрапейскага *sṷel- «тлець, гарэць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1045.].'' Нідзе з паказаных крыніц Свіліца, Падсвілле, Свольна не згадваюцца.
* [[Жлобін]] ''Назва Жлобін балцкага паходжання — найімаверней гідранімічнага (адпаведная водная назва да сёння не захавалася). Назоўны адпаведнік на тэрыторыі цяперашняй Беларусі — возера Жлобін каля Баранавічаў (цяпер у складзе горада).'' Няма крыніцы. ''Гідранімічныя аналагі — літоўскае Globys (рака), прускае Globe (возера). Яны звязаныя з літоўскім globti «ахопліваць, ахінаць»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 118.]. Далей да індаеўрапейскага *gleb(h)- «сціскаць» (ад карацейшага *gel- «сціскаць; акруглы»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 357, 359—360.].'' У гэтых крыніцах Жлобін не сустракаецца. ''Назва Жлобін з таго ж семантычнага шэрагу, што і балцкія назвы рэк тыпу Горадзен (&gt; Гараднічанка), Гамея (&gt; Гамяюк), якія ўзыходзяць да каранёў *gher(d)- «ахопліваць; агароджваць», *gem- «хапаць, сціскаць». Такія назвы адлюстроўваюць канфігурацыйныя асаблівасці адпаведнай ракі ці возера[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 118.].'' А тут не сустракаюцца Горадзен (Гараднічанка), Гамея (Гамяюк). ''У беларускай антрапаніміі вядомыя прозвішчы Глоба, Глобус, Жлоба, Жлобіч[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 111, 146.], якія могуць быць варыянтамі кораня *glob-.'' Таксама Жлобіна няма. Суцэльнае арыгінальнае даследванне.
* [[Барысаў]] ''На думку Ткачова, гэта сведчыць, што назва Барысава — не адыменная, а паходзіць ад ракі Барысы.'' Няма крыніцы. ''Калі рачная назва Барыса існавала, то яна балцкага паходжання.'' Няма крыніцы. ''Балцкі гідранімічны пашыральнік -is- у гідронімах тыпу Dubysà, Lavysà, у тапоніме Kilbisai[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T.1. Vilnius, 1996. С. 313—314.]. Адпачатная балцкая форма мусіла быць тыпу Barysà. Корань Bar- у літоўскіх рачных назвах Barys, Bar-upė, якія лічацца вельмі старажытнымі. Той жа корань, з пашыральнікам -t-, і ў літоўскіх гідронімах тыпу Bartuva, у назве прускай ракі *Barta (ад яе мела пайсці назва зямлі прускага народу бартаў), у якіх аснову Bar-t- звязваюць з індаеўрапейскім *bher- «булькатаць; імкліва рухацца»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 58, 59.][V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 71—72.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 132—133.].'' Нідзе ў гэтых крыніцах горад Барысаў ці меркаваная рэчка Барыса не згадваюцца. Дарэчы, Ванагас пра гідронімы Barys, Bar-upė піша, што іх паходжанне незразумелае і для іх вытлумачэння выкарыстоўвае старажытнарускае, украінскае і ілірыйскае словы.
* [[Дрывяты]] ''У назве *Druvintas (&gt; Дрывяты) корань Druv- пашыраны пашыральнікам -nt-, як і ў назве возера Вісяты (ад формы тыпу літоўскай азёрнай назвы Viešintas)[K. Būga. Rinktiniai raštai. T. 3. Vilnius, 1961. С. 546.].'' Вісяты там ёсць, а вось Дрывят і разважанняў пра пашыральнік у назве Вісяты няма.
* [[Нешчарда (возера)]] [[Нешчарда (рака)]] ''Назва Нешчарда — балцкага паходжання. Назву складаюць прыстаўка Ne- і корань skard-. З дапамогай прыстаўкі Ne- аформленыя назвы задзвінскіх азёраў Нявежа, Няклея, Нядружна і інш. Яна ж у літоўскіх гідронімах тыпу Nestrėvis «Нецякучае (возера)» (ад strėvus «плыткі, цякучы»)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 229.]. Корань skard- у літоўскіх гідронімах тыпу Skardis, Skardžius, Skardelis, Skard-upis. Ад літоўскага skardis «круты схіл, бераг», skardyti «адсякаць, адразаць, аддзіраць»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 301.]. Далей да індаеўрапейскага *(s)ker-d-[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 940—941.].'' Суцэльныя фантазіі, ва ўсіх крыніцах назва Нешчарда адсутнічае.
* [[Лавоша (рака)]] ''Назва Лавоша балцкага паходжання. Гідранімічны корань Lav- таксама ў літоўскай рачной назве Lavysa (рака, з якой выцякае возера Lavysas), якая далей звязаная з гідронімамі Lūvas, Lojis[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 182, 184.].'' Лавошы тут няма. Дарэчы Ванагас піша, што паходжанне кораня ў назве Lavysa незразумелае і для ягонага тлумачэння прыводзіць славенскае lava, нямецкія, грэцкія і іншыя словы. ''Ад індаеўрапейскага *lou- са значэннем «умываць, мыць, купаць» (&gt; «ліцца», «жолаб, роў»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 692.]. У назве Лавоша корань Lav- пашыраны пашыральнікам -š- (&gt; -oš-), які выкарыстоўваецца ў літоўскім слова- і назваўтварэнні, а таксама прысутны ў гідронімах Nalošas, Gailėšis, Lapišius, Pelyša[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 316—318.].'' У гэтых крыніцах Лавоша таксама адсутнічае.
* [[Чавусы]] ''Згодна з антрапанімічнай версіяй, назва «Чаусы» звязаная з зафіксаванымі на Верхнім Падняпроўі прозвішчамі Чаус, Чаусаў. Тая ж будова і ў падняпроўскіх прозвішчах Браусаў, Брэусаў, Леус, Паус, Рэус. У беларускай антрапаніміі такія прозвішчы пакідаюцца без вытлумачэння[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 62, 249, 304, 358, 441.].'' Па-першае, Бірыла нічога не пісаў пра паходжанне назвы города Чавусы, ягоная кніга прысвечаная прозвішчам, а не тапонімам. Па-другое, у Бірылы зусім няма ніякіх разважанняў пра нейкую быццам агульную будову пералічаных вышэй прозвішчаў. Па-трэцяе, на с. 444 ён звязвае прозвішча Чавус з рэг. чавус, чаус &quot;чыгун&quot;, тур. чавуш &quot;сяржант, унтэр-афіцэр&quot;. ''Паўночнасмаленскі тапонім Чаусава, аднак, гідранімічнага паходжання, стаіць на рацэ Чэусаўка. Той жа корань Чэус- у назвах малых ручаін Чэусен (у вярхоўях ракі Угры), Чэусаўская (прыток ракі Клядзейкі каля Серпухава). У гэтых гідронімах корань Čaus- / Čeus- (можа быць з балцкім пашыральнікам -in-) суадносіцца з балцкімі гідронімамі літ. Čiauša, лат. Čauša (ад *Kiauša). Яны звязаныя з літоўскім kiaušinti «павольна ісці», kiausti «знікаць, спыняцца ў росце» і пазначалі павольную плынь[Топоров В. Н. Балтийский элемент в гидронимии Поочья III // Балто-славянские исследования 1988—1996. Москва, 1997. С. 293—294.]'' У крыніцы гаворка ідзе пра гідронімы Чеусен і Чеусовская ў Павоччы, пра горад Чавусы ці Чаусава ані слова. ''далей да індаеўрапейскага *(s)keu-[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 951—953.].'' Чавусаў і тут таксама няма.
* [[Чэрыкаў]] ''Корань Чэр- таксама ў такіх прозвішчах з усходу Беларусі тыпу Чэ́ранда, Чэ́расеў, Чэ́рачэнь. Этымалогія гэтага кораня ў беларускай антрапаніміі недастаткова прасветленая[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 457.].'' З усяго пералічанага ў Бірылы згадваецца толькі прозвішча Чэранда, без указання які ў ім корань. Астатніх прозвішчаў і назвы горада Чэрыкаў там няма. ''Той жа корань у балцкіх азёрных назвах Чэрас (каля Мёраў і ў вярхах ракі Таропы), ад кораня Ker-[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 153—154.].'' Зноў хлусня, няма там згадкі ні пра Чэрыкаў, ні пра Чэрас.
* [[Францішак Кушаль]] ''Прозвішча Кушаль балцкага паходжання, звязана з літоўскім kušlys «сляпец» (хто падслепаваты). Ад яго літоўскі антрапонім Kušlys[Lietuvių pavardžių žodynas. А-К. Vilnius, 1985. С. 1140.]'' У гэтым слоўніку літоўскіх прозвішчаў згадваецца толькі літоўскае прозвішча Kušlys, беларускага Кушаль - няма. ''тапонімы Кушляны, Кушлі, Кушлікі. Аснова Kušl- сустракаецца ў літоўскай антрапа- і тапаніміі[В. Н. Топоров. Прусский язык. I-K. Москва, 1984. С. 361.].'' А тут ёсць толькі тапонімы Кушлікі і Кушлi без дакладнага вытлумачэння, прозвішча Кушаль таксама няма.
* [[Скупа]] ''Корань Skup- звязаны з літоўскім skupstas «куст», латышскім skupsna, skupšķis «малы лясок» (skup- + -st-, -sn-, -šķ-). Далей да індаеўрапейскага *(s)keup- «гронка, чуб, пук»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 956.].'' Хлусня, і блізка нічога падобнага там няма, акрамя існавання індаеўрапейскага *(s)keup.
* [[Вялікая Восмата]] ''Корань Asm- у балцкіх рачных назвах, што вар’іруюцца як Осма / Восма / Восьма, на Верхнім Падняпроўі і Верхнім Павоччы. Іх адпачатная форма аднаўляецца як *Asma[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 165, 181, 200.][Топоров В. Н. Балтийский элемент в гидронимии Поочья III // Балто-славянские исследования 1988—1996. Москва, 1997. С. 301—302.][В. Н. Топоров. «Baltica» Подмосковья // Балто-славянский сборник. Москва, 1972. С. 255.]. Аснова Asm- з’яўляецца дыялектным варыянтам асновы Ašm- (як Asv- i Ašv- у гідронімах Asveja і Ašva, Ašvija, ад літоўскага ašva «кабыла»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 49, 50.]). Асновы Akm- і Ašm- паходзяць ад варыянтаў індаеўрапейскага *ak- / *ak'- «востры». Ад першага ў літоўскай мове akmen- «камень», ад другога — ašmen- «вастрыё» і (на перыферыі мовы) ašmen- «камень»[Топоров В. Н. Две заметки из области балтийской топонимии (этимологический аспект) [1959] // В. Н. Топоров. Исследования по этимологии и семантике. Т.4. Кн. 2. М., 2010. С. 74—77.]. У назве Асмата корань Asm- пашыраны з дапамогай -at-. Той жа пашыральнік у назвах рэчак Гардата, Аката (&gt; Акатаўка, прыток Гардаты) на Верхнім Павоччы[В. Н. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. III // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1998. С. 293.], у літоўскіх гідронімах тыпу Amata, Žlagatas, Kamatis. Ён шырока выкарыстоўваўся ў літоўскім назва- і словаўтварэнні (gyvas «жывы» — gyvata «жыццё»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 334—338.].'' У ніводнай з паказаных крыніц назва Восмата не сустракаецца.
* [[Макоўза]] ''Балцкія гідранімічныя аналагі — літоўскія водныя назвы Makys (возера), *Makia (рака), Mak-a-raistis (балота), латышскае Maka, назва дняпроўскай ракі Маконя (прыток бярэзінскай Ушы).'' Крыніцы няма. ''Гідранімічны корань Mak- звязаны з літоўскім makoti «брысці (праз гразь)», makynė «балаціна», maknus «топкі», латышскім makņa «балаціна, балоцістае месца»[ A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 202.]. Рэдкі пашыральнік -auz- таксама ў літоўскім мікратапоніме (назва балаціны) Ramaũzė (&lt; Ramaũza «Рамоўза», ад ramus «спакойны»)[ A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 272.].'' Назва Макоўза ў Ванагаса не сустракаецца. Няма тут і разваг аб тым, які суфікс у назве Ramaũzė.
* [[Супрасль]] ''Назва паселішча паходзіць ад рачной назвы балцка-яцвяжскага паходжання. Адпачатна ўяўляла сабой злучэнне кораня Spran(d)- і пашыральніка -sl-[ P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 163—164.].'' У крыніцы ёсць толькі пра суфікс -sla- ў літоўскіх словах, усё астатняе - прыдумана. ''Гэты ж пашыральнік ёсць і ў назве ракі Нерасль, што таксама ўпадае ў Нараў. Корань Spran(d)- звязаны з літоўскім spręsti (spren(d)sti) «уціскаць; выцягваць; крочыць вялікімі крокамі», sprandyti «цягнуць, расцягваць».'' Няма крыніцы.
* [[Нясвіж]] ''Назва Нясвіж гідранімічнага паходжання, ад назвы не лакалізаванай на сёння ракі *Нясвіжа.'' Няма крыніцы. ''Тапонім утварыўся так жа сама, як ад назвы дзвінскага прытока ракі Вяліжы (&gt; Вяліжка) утварылася назва горада Веліж.'' Няма крыніцы. ''Корань *Nes-ṷ- (варыянт старой ṷ-асновы ад кораня *Nes-) у назвах *Нясвяча (&gt; Нясвячка[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 150.], ад *Nes-v-int-a, злучае Сяргееўскае возера з ракой Пціч) і *Несва (&gt; Несвіца[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 160.], прыток Брагінкі, у міжрэччы Дняпра і Прыпяці перад самымі іх сутокамі).'' Маштакоў у прынцыпе не пісаў зусім нічога пра паходжанне ніякіх гідронімаў, пра іх карані і т. п., ягоная праца - гэта проста спіс назваў рэк і болей нічога! ''Корань *Nes- таксама ў назвах Неса[Топоров В. Н. Балтийский элемент в гидронимии Поочья III // Балто-славянские исследования 1988—1996. Москва, 1997. С. 281—282.] (у басейне дзесенскай ракі Нярусы), *Несла (&lt; *Nes-l-, тры прыпяцкія ракі, адна верхнедняпроўская), *Нясета (&lt; *Nes-et-, прытокі дняпроўскай Бярэзіны і прыпяцкай Пцічы)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198—199.]. Меркаваная нясвіжская рака мусіла знаходзіцца зусім паблізу пціцка-прыпяцкага агмяня рэк з назвамі ад кораня *Nes- (тры пціцкія, тры прыпяцкія), працягваючы яго на нёманскія вярхі. Пашыральнік тыпу -iž- як у літоўскіх гідронімах тыпу Gabìžis, Gumýža[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 101, 127.], у назве дзвінскай ракі Буліжа (цячэ побач з Вяліжай)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 169.]. Пашыральнік -ž- выкарыстоўваецца ў літоўскім слова- і назваўтварэнні для вытворных формаў (varlė «жаба» — varlėža «жабка, жабуля»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 391.]. Імаверны фанетычны варыянт таго ж кораня *Nas- у назвах літоўскай ракі Nas-upis[Vanagas A. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 224.], ракі Насва (у басейне Ловаці, на поўначы старабалцкай тэрыторыі)[Р. А. Агеева. Гидронимия Русского Северо-Запада как источник культурно-исторической информации. Москва, 2004. С. 193.].'' Нідзе ў гэтых крыніцах пра Нясвіж ці нейкую меркаваную нясвіжскую рэчку няма ані слова. Усё прыцягнута да Нясвіжа за вушы. (а ў  Тапарова таксама няма Буліжы).
* [[Віхолка (сяло)]] ''Корань Віх- такі ж, што і ў назве Віхра. Звязана з літоўскім viešmuo «ручай», далей да індаеўрапейскага кораня *ṷeis- / ṷis- «цячы», ад якога таксама назва Вісла (&lt; *ṷeis-tlā)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1134.][H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 50-51.]. Балцкія гідранімічныя аналагі — літоўскія рачныя назвы Vieša, Viešinta, Viešintas, Viešmuo, латышская Viesīte, назва возера Вісяты[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 378—379.].'' Нідзе там назва Віхолка не сустракаецца. А ў Покарнага і Краэ апрача гэтага не сустракаецца і viešmuo.
* [[Ловаць]] ''Назва Ловаць балцкага паходжання. Корань Lov- звязаны з літоўскім lovys «рэчышча ракі; пратока, роў»[B. H. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. II // Балто-славянские исследования. 1987. Москва, 1989. С. 59-60.]'' Тапароў там не такі катэгарычны, гэта толькі адна з прапанаваных гіпотэз: объяснение из финноязычных диалектов кажется предпочтительным.. некоторая возможность объяснения из балт. или через него остается... ''далей да індаеўрапейскага *leu-[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 681—682.].'' А ў Покарнага ні Ловаці, ні lovys наогул няма. ''Поўны адпаведнік — назва ракі Ловаць на Верхнім Павоччы, пры тамтэйшым густым балцкім гідранімічным фоне. Таго ж кораня назва літоўскай ракі Loviai[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 196.]. Гідранімічны фармант -at- таксама ў такіх балцкіх гідронімах, як літ. Kamatė, Žlagatas[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 144, 405.]. Ён шырока прысутны ў літоўскім назва-, імя- і словаўтварэнні (gyvas «жывы» : gyvatas «жыццё»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 334—338.].'' Таксама ў ніводнай з гэтых крыніц назва Ловаць не сустракаецца.
* [[Гарадзейка]] [[Гарадзея]] ''Назва балцкага паходжання, адпачатная форма — *Gardēja.'' Крыніцы няма. ''Канчатак -ейка часта прысутны на месцы ранейшага балцкага -ēja (як у падняпроўскіх гідронімах Вядзейка — Vedēja, Мярэйка — Merēja, Рыпейка — Rupēja)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 165, 178, 195, 206.]. Корань той жа, што і ў літоўскіх гідронімах Gardinas, Gardena, Garduva, Gardė, Gard-upis, латышскіх Gard-upe, Gardena, Gardauņa[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 106—107.]. На Верхнім Павоччы той жа корань Gard- у балцкім гідроніме Гардата́ (з прытокам Аката́ з такім жа балцкім гідранімічным суфіксам -at-)[Балтийский элемент в гидронимии Поочья. III // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1998. С. 293.]. Балцкі гідранімічны корань Gard- звязаны з індаеўрапейскім *gherd- «ахопліваць; агароджваць» (ад карацейшага *gher- «хапаць, абдымаць»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 442, 444.].'' Нідзе ў гэтых крыніцах назва Гарадзея (Гарадзейка) не згадваецца. ''Назвы Гарадзея, Горадзен з таго ж семантычнага шэрагу, што і балцкія гідронімы тыпу Жлобін, Гамея (&gt; Гамяюк), якія ўрэшце ўзыходзяць да каранёў *gleb(h)- «сціскаць», *gem- «хапаць, сціскаць». Такія назвы адлюстроўваюць канфігурацыйныя асаблівасці адпаведнай ракі ці возера[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 118.].'' Зноў хлусня. Насамрэч, у крыніцы напісана, што літоўскія гідронімы Glebas, Globys паходзяць ад літоўскага glebti, globti, што звязана з канфігурацыяй. Усё астатняе - выдумка.
* [[Гродна]] [[Гараднічанка]] ''«Горадзен» — гідронім балцка-літоўскага паходжання. Такі ж корань таксама ў літоўскіх гідронімах Gardinas, Gardena, Garduva, Gardė, Gard-upis, латышскіх Gard-upe, Gardena, Gardauņa[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 106—107.]. На Верхнім Павоччы той жа корань Gard- у балцкім гідроніме Гардата́ (з прытокам Аката́ з такім жа балцкім гідранімічным суфіксам -at-)[Балтийский элемент в гидронимии Поочья. III // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1998. С. 293.]. Балцкі гідранімічны корань Gard- звязаны з індаеўрапейскім *gherd- «ахопліваць; агароджваць» (ад карацейшага *gher- «хапаць, абдымаць»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 442, 444.].'' У ніводнай з гэтых крыніц Гродна, Гараднічанка ці Горадзен не згадваюцца.
* [[Дзікі Нікар]] ''Назва балцкага (магчыма, балцка-яцвяжскага) паходжання. Той жа корань у прускай рачной назве Nyc-ape (пруск. ape &quot;рака&quot;).'' Крыніцы няма. ''Корань звязаны з латышскім nikns &quot;злы&quot;, naiks &quot;страшны, злы, люты; шпаркі, імклівы, моцны (пра хвалі)&quot;[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 97-98.]. Далей да індаеўрапейскага кораня *nēik- : *nīk- : *nik- &quot;нападаць, накідвацца&quot;[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 761.]. Той жа корань так жа сама пашыраны фармантам -r- і ў стараеўрапейскай рачной назве *Nikros (&gt; Neckar). Яна вытлумачваецца як &quot;магутная, злая, шпаркая (рака)&quot;[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 97.]. Гідранімічны фармант -(a)r- паказвае на вялікую даўніну гэтага гідроніма. Такі ж фармант і ў старабалцкай рачной назве Matará, якая лічыцца вельмі старажытнай[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 206-207.].'' Нідзе тут назва балота (Дзікі) Нікар не сустракаецца.
* [[Дулебка]] ''Назва балцкага паходжання, звязаная з літоўскімі назвамі Dulbis (назва возера і яру), Dulbė (назва сажалкі і поля), з латышскімі назвамі Dulbju acs (назва балота), Dulbi (назва вёскі).'' Няма крыніцы. ''Гэтыя назвы адносяцца да мясцінаў, якія выгнутыя («выдзеўбаныя»), і звязаныя з літоўскім dulbti «дзяўбсці»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 95.]'' Дулебкі ў Ванагаса няма. ''а тое — ад індаеўрапейскага корня *dhelbh- &quot;дзяўбсці&quot;, які таксама вядомы ў стараеўрапейскай гідраніміі[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 26-27.].'' А ў Краэ няма ні пералічаных вышэй гідронімаў, ні dulbti. Дарэчы, Peisatai вельмі любіць спасылацца на Тапарова, дык вось у яго напісана, што назва менавіта гэтай ракі паходзіць ад славянскага этноніма дулебы (Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья, с. 218).
* [[Сцвіга]] ''Назва імаверна балцкага паходжання. Тым ці іншым чынам (коранем і пашыральнікам або толькі пашыральнікам) можа быць роднасна літоўскаму гідроніму Šedvygà, у якім вылучаецца корань šedṷ- і пашыральнік -g-[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 327—328.]. Той жа пашыральнік у гідронімах балцкага паходжання тыпу Няміга, Vedega[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. — С. 358.].'' Фантазіі, ні там, ні там у Ванагаса пра Сцвігу няма ані слова.
* [[Маства]] ''Назва імаверна балцкага паходжання, корань Mast- таксама ў балцкіх гідронімах Mastis (возера), Mast-upis (рака), Masta-purvs (балота), якія звязваюць з лат. masts &quot;тоня (месца, дзе ловяць рыбу)&quot;[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 206.].'' Тое ж самае: не пісаў Ванагас зусім нічога пра Маству.
* [[Няміга (рака)]] ''Аснова назвы звязаная з індаеўрапейскім коранем *nem- «гнуць; гнуцца»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 764.]. Балцкі гідранімічны пашыральнік -g- таксама ў гідронімах Vedega, Удага[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 358.][В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 211.].'' У Покарнага і Ванагаса Няміга не згадваецца ўвогуле, а ў Тапарова на с. 198 гаворыцца, што назва ўтвораная як Ne-mig- і родасная назве Мигото, не пра які пашыральнік -g- у ёй ён не піша.
* [[Гамяюк]] [[Гомель]] ''Рачная назва балцкага паходжання. Больш аўтэнтычны варыянт той, што засведчаны найраней, — «Гаме́йка».'' Няма крыніцы. ''Канчатак -ейка часта ўзнікаў на месцы ранейшага балцкага -ēja, як у падняпроўскіх гідронімах Вядзейка — Vedēja, Мярэйка — Merēja, Рыпейка — Rupēja, але мог дадавацца і да бессуфіксальнай асновы[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 165, 178, 195, 206.]. Корань такі ж, што і ў літоўскіх гідронімах Gamė, Gamenta, Gamena, Gomerta. Ён звязаны з літоўскім gamalas «камяк», gomulti «камячыць» з семантыкай сціскання[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 106, 119.][V. Urbutis. Liet. gomus, -i «norus, noringas, linkęs», la. gama «kas pernelyg daug valgo» ir kiti giminiški žodžiai // Baltistica, 1973, t. 9(2). С. 183—188.], далей да індаеўрапейскага *gem- «хапаць, сціскаць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 368—369.].'' У ніводнай з крыніц не згадваецца ні Гомель, ні Гамяюк, ні Гамейка.
* [[Лунін]] [[Лунінец]] ''Назвы Лунін, Лунінец трэба разглядаць у сувязі з рачной назвай Лунія (адзін з варыянтаў назвы прыпяцкай ракі Лань)[П.Л. Маштаковъ. Списокъ рѣкъ днѣпровскаго бассейна. Санкт-Петербургъ, 1913. С. 144.].'' Няма ў Маштакова такого сцверджання, і ўвогуле, ягоная кніга - гэта толькі спіс рэк басейна Дняпра, пра паходжання назваў рэк ці населеных пунктаў там няма ані слова. ''Форма &quot;Лунія&quot; звязаная з латышскім luns &quot;твань&quot;, літоўскім liūnas &quot;твань; покрыва моху над вадой у балоце або ля берага азёраў ці рэк, што зарастаюць&quot;. Далей да літоўскага liaunas &quot;гнуткі, слабы&quot; і значэння балотнай паверхні як няўстойлівай, гнуткай[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 194.][V. Urbutis. (rec.:) Этимология, 1968 // Baltistica. 1972. VIII (2). С. 208-209.]. Гідранімічныя адпаведнікі — літоўскія рачныя і азёрныя назвы тыпу Liūnas[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 194.].'' У Тапарова Лунія ёсць (праўда, у тлумачэнні тут даданая адсябяціна), а Лунін і Лунінец адсутнічаюць. А ў Урбуціса і Ванагаса няма ні Луніі, ні Луніна, ні Лунінца. 
* [[Паўазер’е (возера)]] ''Назва Палазер’е балцкага паходжання, утвораная з дзвюх асноў. Першая аснова Pal- звязаная з латышскім pali «паводка, затапленне вадой прылеглай да ракі мясцовасці», palas «забалочаны бераг возера», літоўскім palios «балаціна на месцы зарослага возера». Гідранімічныя аналагі — назвы літоўскіх рэк Pala, Palėja, латышскай ракі Pala[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 241.]'' Паўазер’е ці Палазер’е ў Ванагаса не згадваецца. Далей працягваецца ўласнае даследванне.
* [[Мінск]] ''З увагі на семантычную «непразрыстасць» назвы рэчкі Мена (Менка), прапаноўвалі шэраг версій, як яе вытлумачваць — з літоўскага menkas «малы, дробны» або menkė «(рыба) мянтуз; (рыба) траска»[Жучкевіч В. Адкуль імя твае, сталіца // Беларусь № 4, 1967. — С. 22.][Роспонд С. Структура и стратиграфия древнерусских топонимов // Восточнославянская ономастика. — М.: Наука, 1972. — С. 22.][Нерознак В. П. Названия древнерусских городов / Под. ред. Д. С. Лихачева. — М.: Наука, 1983. — С. 118.]'' Насамрэч, Роспанд тлумачыць назву ад і.-е *moi-n-//*mei-n- : *min- *mei- &quot;праходзіць міма, ісці&quot;. Неразнак паўтарае гэтую версію, дадаўшы, што магчыма і іншае тлумачэнне: ад і.-е. *men- &quot;малы&quot;, параўн. ст.-рус., ст.-слав. мьнии, праслав. *mьnjes- &quot;меньшы&quot;, параўн. яшчэ літ. menkas &quot;маленькі, дробны&quot;, лат. minus &quot;меней&quot;.
* [[Лучай (возера)]] ''Корань Lauk- звязаны са старалітоўскім laukas «светлы, зіхоткі». Выштурхнутае іншымі словамі, яно засталося ў выглядзе вузкаўжывальнага laukas «хто з белай плямай ці белай пысай (пра жывёлу); лысы». Амонім — літ. laukas «поле» (першапачаткова ў сэнсе светлага месца пасярод леса). Далей вядзе да індаеўрапейскага *leuk- «ззяць, свяціць», *leukos «святло, ззянне»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 183.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 687—689.].'' Назва возера Лучай ні там, ні там не сустракаецца.
* [[Аўчоса]] ''Назва балцкага паходжання, пачатковая форма назвы — *Vilkesà (Вількеса́)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 181.].'' Насамрэч, гэта было напісана аб назве Волчас, а пра Аўчосу (Овчеса) гаворыцца на с. 199. ''Поўны гідранімічны адпаведнік — назва літоўскай рэчкі Vilkesà (на поўначы ад Вільні)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 384.].'' Аўчоса тут адсутнічае. ''Значэнне гэтай назвы — «Ваўчыная (рака)», ад агульнабалцкага *vilkas, якое далей да індаеўрапейскага *u̯l̥ku̯os[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1179.].'' Тут адсутнічае Аўчоса ці якія яшчэ гідронімы.
* [[Ваўкавыск]] [[Ваўкавыя]] ''Тапонім «Ваўкавыск» утварыўся ад назвы рэчкі Ваўкавыі, гідроніма балцка-яцвяжскага паходжання, што меў адпачатную форму *Vilkaujà (Вілкаўя) «Воўчая (рака)». Вядомы такі ж самы літоўскі гідронім Vilkauja, ад якога літоўскае мястэчка Вілкавішкіс — яго назва ўтвораная так жа сама, як і назва Ваўкавыска: Vilk-av- дало, з аднаго боку, гідронім Vilk-av-ja (&gt; Vilkauja), а з другога — тут жа тапонім Vilk-av-išk-is[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 384.].'' У Ванагаса гаворка ідзе пра гідронімы тыпу Vilka і падабныя на тэрыторыі Літвы, ні Ваўкавыск, ні Ваўкавыя ў яго не згадваюцца. ''ад vilkas «воўк» (Vilk-av-ja &gt; Vilkauja)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 88.].'' Зноў няпраўда. Насамрэч там напісана толькі, што ў назве Vilkauja (Літва) суфікс -auja-, болей нічога.
* [[Гайна (рака)]] ''Звязана з індаеўрапейскім *gei- «звіваць, скручваць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 354—355.].'' Няпраўда, няма ў крыніцы ні Гайны, ні яшчэ якіх-небудзь тапонімаў.
* [[Вядзета]] ''Назва балцкага паходжання, адпачатная балцкая форма *Vedetà. У аснове назвы — адзін з варыянтаў балцкай гідранімічнай асновы Ud- : Vad- : Ved-'' Няма крыніцы. ''Гэтая аснова ў балцкіх назвах такіх рэк, як літоўскія Vedega (Vadaga), Vadaktis, Ūdara[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 351, 358.]'' Назва Вядзета там не згадваецца. Ды і тлумачыць пералічаныя літоўскія назвы Ванагас па-рознаму. ''пруская *Vadanga (&gt; Wadangen), падзвінская Водзьга, пасожская Удага, падняпроўскія Ведаса, Ведага[Топоров В. Н., Трубачев О. Н. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. — М., 1962. — С. 129, 157, 169—170, 178, 211.]. Назва Вядзета ўтвораная з дапамогай пашыральніка -et-, які добра вядомы ў літоўскім назва- і словаўтварэнні (verpti «віраваць» — verpetas «вір»), з ім гідронімы тыпу Upeta, Nereta, Viešetė[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 338—341.]'' Таксама няма Вядзеты.
* [[Індрубка]] ''Назва вёскі — балцка-літоўская, паходзіць ад назвы рэчкі Індрубкі (Індрупкі), на якой вёска знаходзіцца. Утвораная праз складанне дзвюх асноў: літ. indrė «трыснёг» i upė «рака». Найбліжэйшая аналогія — латвійскі тапонiм Indrupene (ад гідронімa Indrupe)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. C. 130.].'' У крынiцы Індрубка не згадваецца.
* [[Бася]] ''Корань Bas- у рачных назвах на Падняпроўі і Павоччы: Басенка, Басанка, Бастаўка, Босця (*Bas-t-)[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 234.][Г. П. Смолицкая. Гидронимия бассейна Оки. Москва, 1976. С. 297.].'' Кнігі Маштакова і Смаліцкай - гэта проста спісы рэк басейнаў Дняпра і Акі адпаведна, пра паходжанне гэтых назваў там няма ані слова. ''Фанетычны варыянт таго ж кораня Bes- з тым жа значэннем у назве ракі Беседзь. Ад літоўскага besti «ўтыкаць, капаць», bastyti «тыкаць, утыкваць», прускага *bastun «утыкаць», з індаеўрапейскімі паралелямі[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 113—114.].'' З усяго пералічанага ў дадзенай крыніцы згадваецца толькі слова besti і ягоныя паралелі ў іншых мовах, аб паходжанні якіх-небудзь тапонімаў, у тым ліку Бася і Беседзь, там ні слова.
* [[Піна]] [[Пінск]] ''Звязана з літоўскім pinti «плесці (кош, плот, касу)», pynė «каса», прускім panto «путы». Далей да індаеўрапейскага *(s)pen- «сплятаць, скручваць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 988.].'' Няма ў крыніцы ні Пінска, ні Піны, ні іншых гідронімаў.
**{{N}} прыбраў тое да чаго прэтэнзіі, з Пінска наогул прыбраў усё, дастаткова згадкі, што назва ўтворана ад ракі. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 21:48, 14 мая 2025 (+03)
* [[Дундаўшчына]] ''Назва Дундаўшчына, магчыма, звязаная з мясцовым дыялектным балтызмам дундар, дундаль «пярун» (у праклёнах «каб цябе дундар / дундаль свіснуў»)[Беларуская міфалогія: Энцыклапед. слоўн. Мінск, 2004. С. 157.].'' У кнізе апавядаецца толькі пра дундар, дундаль, пра Дундаўшчыну няма ні слова.
* [[Дзевінскае]] ''Магчымае балцкае паходжанне назвы, у сувязі з літоўскім dievas «бог»[Беларуская міфалогія: Энцыклапед. слоўн. Мінск, 2004. С. 145.]'' Па-першае, гаворка ў кнізе дзе аб узгорках і гарадзішчах з назвай Дзявочая гара, а не аб возеры Дзевінскае. А па-другое, там гаворыцца, што можа быць, што некаторыя са згаданых узгоркаў першапачаткова мелі назвы, якія паходзяць ад балцкага dievas. 
* [[Сасва]] ''Назва балцка-яцвяжскага паходжання, адпачатная форма *Sas(u)vā.'' Няма крыніцы. ''Корань Sas- таксама ў літоўскім гідроніме Sasna (на старой яцвяжскай тэрыторыі, каля літоўскага Марыямпале), у балцкіх гідронімах тыпу Сасна на Верхнім Павоччы і на Верхнім Падонні[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1980. — С. 291.][В. Н. Топоров. Балтийские следы на Верхнем Дону // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1997. С. 319.][В. Н. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. I // Балто-славянские исследования. 1986. Москва, 1988. С. 168.]. Ад меркаванага прускага гідроніма *Sasna мела пайсці назва адной з прускіх земляў *Sasna (&gt; Sassin, 1263 г.). Яна адбілася ў тапоніме Sassenpile (пазней ням. Haasenberg, цяпер польск. Zajączki[en])[K. Būga. Rinktiniai raštai. Vilnius, 1961. С. 118.]. Звязваюць з пруска-яцвяжскім *sasnis «заяц». З індаеўрапейскіх аналагаў найбольш красамоўнае стараіндыйскае śaśáḥ (&lt; šašas) «заяц». Першакрыніцай і для гэтай «заячай» лексікі, і для гідронімаў тыпу Sasna было індаеўрапейскае *ḱas-, *ḱasno- «шэры»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 533.]. Далей да значэння «няярка блішчэць», адсюль таксама літоўскае šašėlis, šešėlis «цень» і гідронімы тыпу Šeš-upė, Šešuva, Šašuola[V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 818—819.][A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1980. — С. 326, 329.]. У назве Сасва корань Sas- пашыраны тым жа балцкім гідранімічным пашыральнікам, што і ў назве засведчанага пад 1516 г. гідроніма з-пад Ліды Ятѳа (&lt; Ятва &lt; яцв. *Jāt(u)vā)[K. Būga. Rinktiniai raštai. Vilnius, 1961. C. 126—156.][V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 286—289.]'' Суцэльнае ўласнае даследванне. У ніводнай з пералічаных крыніц назва ракі Сасва нават не згадваецца.
* [[Мазыр]] ''Назва антрапанімічнага, адыменнага паходжання.'' Няма крыніцы. ''Як на ўсходзе цяперашняй Беларусі, так і ў суседняй Смаленшчыне корань Маз- дастаткова распаўсюджаны ў антрапаніміі.'' Няма крыніцы. ''Ён прысутны ў прозвішчах тыпу Мазыра, Мазікаў, Мазай, Мазала, Мазітаў (з пашыральнікамі -r-, -k-, -j-, -l-, -t-). Прозвішчы такога тыпу антрапаніміст М. Бірыла звязваў з мазаць (ад праслав. *mazati)[М.В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 266-268.]. Магчымая таксама сувязь з балцкай лексікай тыпу латышскага mazs, літоўскага mažas &quot;малы&quot;, якія часам звязваюць з балцкім коранем са значэннем &quot;мазаць&quot; (&quot;намазаны&quot; &gt; &quot;стончаны&quot; &gt; &quot;зменшаны&quot; &gt; &quot;малы&quot;)[V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 584.].&quot; Арыгінальнае даследванне, горад Мазыр там не прыгадвацца.
* [[Гудагай (вёска)]] ''Назва балцкага паходжання, паходзіць ад літоўскага складанага двухасноўнага gùdagojis. Другая частка — ад gojus «гай, пушча», першая — ад gudas[Жучкевич В. А. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Мн., 1974. С. 88—89.].'' На самай справе, там напісана, што назва паходзіць ад балцкага гуд (gudas) - беларус. Ніякага gudagojis, gojus, гай - там няма.
* [[Скідзель]] [[Скідалька]] ''Гідронім балцкага (літоўскага ці яцвяжскага) паходжання. Найбліжэйшы аналаг — літоўская рачная назва Skidelė. Даследчык літоўскай гідраніміі А. Ванагас лакалізуе гэтую рэчку недалёка ад вытокаў ракі Котры, у якую Скідзель уцякае (не выключана, што маецца на ўвазе менавіта Скідзель, а не іншая рэчка). На ўсходзе ад вытокаў Котры ён жа пазначае мікратапонім (назва поля) Skidulys (каля Радуні). Аналаг гэтым назвам — літоўскі гідронім Skid-upys (у Цэнтральнай Літве, ля Кедайнея)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 303.]. Той жа фармант -el-, што і ў гідроніме Скідзель, таксама ў нёманскай рачной назве Zietela (Зецела) — у такой форме ў аўтахтонным літоўскім маўленні на Верхнім Панямонні засведчаная назва ракі Дзятлаўка. У сваю чаргу, назва Zietela ўтварылася ад назвы возера, якое засведчанае пад 1253 г. як «Зъято» (ад яцвяжскага *Zeitō). Фармант -el-, з дапамогай якога назва ракі ўтварылася ад назвы возера, часта выступае ў такой ролі ў балцкай гідраніміі[А. П. Непокупный. Лингвогеографические связи литовских и белорусских форм названий г. Дятлово и его окрестностей // Балто-славянские исследования. М., 1974. С. 153, 155.]. Гідранімічны корань Skid- звязаны з літоўскім skidyti, skisti «разыходзіцца ў бакі; абтрэпвацца», kidyti, kedyti, kedėti «абтрэпвацца, ірвацца». Далей да гнязда слоў ад сінанімічных каранёў *kēd- / *kēt-. Водныя назвы, утвораныя ад гэтых каранёў, пазначалі або азёры з «ірванай» берагавой лініяй (з мноствам заток, што ўразаюцца ў сушу), або рэкі з цячэннем, якое на адносна абмежаваным участку свайго шляху рэзка мяняе кірунак[В. Н. Топоров. Из индоевропейской этимологии III (1-3) // Исследования по этимологии и семантике. Т. 2: Индоевропейские языки и индоевропеистика. Кн. 1. Москва, 2006. С. 106—107, 119.]. Далей да індаеўрапейскага *(s)k(h)ed- «расколваць, раскідаць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 918—919.].'' Суцэльнае ўласнае даследванне. У ніводнай з указанных вышэй крыніц назва горада Скідзель або ракі Скідалька не сустракаецца.
* [[Шчыба]] ''Назва балцка-яцвяжскага паходжання. Звязана з літоўскім skibti «абтрэпвацца; ірвацца». Семантыка такая ж, як і ў назве Скідзель, якая ад skidyti «разыходзіцца ў бакі; абтрэпвацца». Абедзве паходзяць ад аднаго індаеўрапейскага кораня *skēi- «адразаць, аддзяляць, распорваць» (&gt; *skēi-b-, *skēi-d-)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 919—922.]. Водныя назвы, утвораныя ад каранёў з такой семантыкай, пазначалі або азёры з «ірванай» берагавой лініяй (з мноствам заток, што ўразаюцца ў сушу), або рэкі з цячэннем, якое на адносна абмежаваным участку свайго шляху рэзка мяняе кірунак[В. Н. Топоров. Из индоевропейской этимологии III (1-3) // Исследования по этимологии и семантике. Т. 2: Индоевропейские языки и индоевропеистика. Кн. 1. Москва, 2006. С. 106—107, 119.].'' Такое ж уласнае даследванне, няма ў прыведзеных крыніцах Шчыбы ці Скідзелі. ''У беларускай антрапаніміі вядомыя прозвішчы Скіба, Скібар, Скібра (Skib-, -r-)[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 378.].'' І што, якое дачыненне беларускае прозвішча Скіба мае да ўсяго вышэй напісанага?
* [[Арэса]] ''Корань ад балцкага *ar-, індаеўрапейскага *ar-, *er- / *or- «рухацца»[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 45—47.].'' Пра балцкае *ar- у крыніцы няма ані слова. Дарэчы, побач з Арэсай там згадваюцца гідронімы Arize ў паўднёвай Францыі і Arsia ў Істрыі. ''Назва Арэса значыць «Плыткая (рака)».'' Няма крыніцы.
** {{N}} выдаліў, апроч Тапарова-Трубачова, да якіх прэтэнзій няма. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 21:00, 14 мая 2025 (+03)
* [[Слаўгарад]] ''Беларускі географ В. Жучкевіч спрабаваў развязаць гэтую праблему, звярнуўшы ўвагу на супольны пачатны элемент «Про-» у назвах Прапойска і ракі Проні, каля сутокаў якой з Сажом паселішча ўзнікла[Краткий топонимический словарь Белоруссии / В. А. Жучкевич. — Минск: Издательство Белорусского государственного университета, 1974. — 447 с. — 12 700 экз. С. 310.].'' Цытаваць трэба поўнасцю, а не вырываць з агульнага кантэкста патрэбныя сабе кавалкі. Жучкевіч пісаў (с. 310, 348), што назва Прапойск (Прупой, Прупошаск, Прапошаск) мае сувязь з назвай р. Проня, першапачатковай формай якой была Пропань (прарыў, праём). ''На думку Ул. Тапарова, назву Проні праз ранейшы варыянт «Прёна» трэба ўзводзіць да балцкага кораня Pir-[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 202—203.].'' Не пісаў Тапароў ні пра які корань Pir-. Ён выводзіў назву Проня з *Пьрена (разам з назвамі Перанка, Перенка і т. п.) ці з *Piren- (Pirenai, Piron і т. п.).
* [[Кобрын]] ''Недалёка ад Кобрыны (цераз Дняпро) — рэчка з балцкай назвай Недра[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 52—53.].'' Кніга Маштакова - гэта проста спіс рэк, пра паходжанне назваў там ані слова. ''Назва *Kobr-in- ад літоўскага kobrinti, kūbrinti «ісці сагнуўшыся, пахіліўшыся». Корань Kobr- таксама ў прускім тапоніме Kobrun (назва лесу ў прускай Натангіі, засведчаная пад 1354 годзе)[G. Gerullis. Die altpreußischen Ortsnamen. Berlin / Leipzig, 1922. C. 67.].'' Насамрэч, у крыніцы толькі напісана, што назва прускага леса Kobrun паходзіць ад пр. kaaubri Dorn (калючка) + суф. un. Болей там нічога няма.
* [[Вячаслаў Францавіч Кебіч]] ''Прозвішчы тыпу Кеба даследчык беларускай антрапаніміі М. Бірыла параўноўваў з літоўскім антрапонімам Кебас[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. — Мінск: Навука і тэхніка, 1969. — С. 198.].'' Інфармацыя няпоўная, бо яшчэ Бірыла параўноўваў гэтыя прозвішчы з укр. кеба &quot;здольнасць, уменне&quot; і кірг. кебе &quot;худое ягня&quot;. ''У сучаснай літоўскай антрапаніміі вядомыя адыменныя прозвішчы тыпу Keba, Kebeikis, Kebelis з коранем Keb-. У Перапісе войска ВКЛ 1528 г. імя тыпу Keba або Kebas у форме імя па-бацьку: &quot;Матеи Кебовичъ&quot;[Перапіс войска Вялікага княства Літоўскага 1528 г.. — Мінск, 2003. — 161 с.].'' Уласнае даследванне, прозвішча Кебіч там няма.
* [[Вазуза]] ''Назва балцкага паходжання. Корань Vaz- у літоўскіх (паміж Рокішкісам і Уцяной) назвах ракі Vazajà і возера Vazajis (з-пад яго рака выцякае)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 368.]. Звязана з літоўскім vežti «везці», važiuoti «ехаць; рухацца»[V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 390, 942.].'' Вазуза тут не згадваецца.
* [[Смаленск]] ''Ул. Тапароў корань &quot;Смол-&quot; у гідронімах тыпу Смолка звязваў, следам за А. Трубачовым, з балцкім *kimal- &quot;чмель&quot; праз прамежкавую форму &quot;Цмол-&quot;[В. Н. Топоров. Балтийские следы на Верхнем Дону // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1997. С. 317.].'' Тапароў і Трубачоў пісалі гэта канкрэтна пра гідронім Смолка, а не пра Смаленск, які безумоўна з'яўляецца больш значным аб'ектам, і калі б яны так лічылі адносна яго, то напісалі б гэта непасрэдна. Так Трубачоў вельмі падрабязна даследуе паходжанне назвы Смаленск у сваёй кнізе &quot;В поисках единства&quot;, і там і блізка няма нічога таго, што напісана вышэй.
* [[Ігаўка]] ''Вядомае літоўскае прозвішча Igilevičius, з якога аднаўляецца аднаасноўнае імя Igila з асновай Ig-, роднаснай аснове Eig-, што звязаная з літоўскім eiti &quot;ісці&quot;[В.Н. Топоров. Прусский язык. I-K. Москва, 1980. С. 27.].'' Нічога падобнага ў крыніцы няма, у тым ліку назвы Ігаўка.
* [[Докшыцы]] ''Паходзіць ад антрапоніма тыпу літоўскага Dakšas, Dokšas, латышскага Dakša. Корань Dak-, які тут з антрапанімічным фармантам -š-, таксама ў антрапоніме Dakanis. Яны звязаныя з літоўскім dakyti, dakanoti «трапаць, растрэпваць; дзерці, раздзіраць»[Lietuvių pavardžių žodynas. A-K. Vilnius, 1985. C. 447—448, 510.].'' Хлусня, гаворка ў крыніцы ідзе пра літоўскія і латышскія прозвішчы, а не пра горад Докшыцы. Дарэчы, няма там і пра сувязь гэтых прозвішчаў з dakyti і пра формант -š-. Напрыклад гаворыцца, што прозвішча Doks можа быць звязанае з германскім doogs, taacks. ''Докшыцкую назву таксама звязвалі з прускімі тапонімамі Dexiten, Dechsen[В. Н. Топоров. Прусский язык. A-D. Москва, 1975. С. 326.].'' Зноў хлусня, хто звязваў? Гаворка ў крыніцы ідзе толькі пра Dexiten, Dechsen, а не пра Докшыцы.
**{{N}} выдаліў усё безкрынічнае, што адзначана тут. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 21:30, 14 мая 2025 (+03)
* [[Кушлі]] ''Назва Кушлі антрапанімічнага (адыменнага) імя. Паходзіць ад антрапоніма Kušlys, які ад літоўскага kušlys «сляпец» (хто падслепаваты)[Lietuvių pavardžių žodynas. А-К. Vilnius, 1985. С. 1140.].'' Гаворка ў кнізе (слоўнік літоўскіх прозвішчаў) ідзе толькі пра літоўскія прозвішчы Kušlys, Kušleika і г. д. Назвы вёскі Кушлі там і блізка няма. ''Вакол Пружанаў фіксуецца цэлы шэраг тапонімаў балцкага антрапанімічнага паходжання: Бакуны (двойчы), Барэйшава, Нарутавічы, Роўбіцк, Рэвейкі, Шакуны, Шалтунава (ад антрапонімаў тыпу Bakūnas, Bareiša, Naruta, Rauba, Reveika, Šakūnas, Šaltūnas[Lietuvių pavardžių žodynas. А-К. Vilnius, 1985. С. 162, 195, 1140; Lietuvių pavardžių žodynas. L-Ž. Vilnius, 1989. С. 301, 581, 584, 882.]).'' Тое ж самае.
* [[Дэвергі]] ''Назва паходзіць ад балцка-літоўскага імя тыпу De-vergas. У Літве вядомы гідронім Davarg-upis, з якога паўстае падобны антрапонім[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. C. 82.].'' Хлусня. Па-першае, у Ванагаса не згадваецца вёска Дэвергі, а па-другое, ён параўноўвае гідронім Davarg-upis з прозвішчам Davalga.
* [[Крычаў]] ''Крычаўская назва магла пайсці ад назвы рачулкі ці ручая, сожскага прытоку. На Падняпроўі, у наваколлі Чарнігава фіксавалася назва не лакалізаванай цяпер рэчкі Крычалка[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 229.], з тым жа коранем «Крыч-» і ўтваральнікам -al- («Кры́чала»), які даследчык гідраніміі Ул. Тапароў лічыў уласцівым для балцкіх рачных назваў[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 163, 186.].'' Нейкія фантазіі з перакручанай логікай. Маштакоў абсалютова нічога не пісаў пра Крычаў, а Тапароў - пра Крычаў, корань &quot;крыч&quot; і рэчку Крычалку (якая да таго ж яшчэ і не мае да Крычава ніякага дачынення).

Самае цікавае, што гэты ўдзельнік яшчэ і мае права дагледжваць старонкі. Гэта значыць, напісаў нейкую адсябяціну ці нават хлусню і сам жа гэта дагледзіў. І ўсё шыта-крыта.

* Дзякуй. Затэгаем удзельніка @[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], хоць бы для агульных каментароў, асабліва да таго, што крыніца пазначана, але ў ёй няма пацвярджэння напісанага. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 23:57, 12 мая 2025 (+03)

:У выпадках узору Ратамкі, калі корань Rat- у крыніцы ёсць, а самой Ратамкі няма, то не абавязкова гэта праблема. Усіх прыкладаў ужывання можа і не быць. Добра было б, вядома, каб недзе Ратамка была яўна названа балцкім гідронімам. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 00:05, 13 мая 2025 (+03)
::Праглядзеў увесь спіс, большасць пытанняў якраз узору Ратамкі, што менавіта названы аб'ект не згаданы ў крыніцы. То-бок, калі гэта і ўласнае даследаванне, то яно палягае ў аднясенні кораня Rat- да балцкіх, што можа быць і так, і не практычна з аднолькавай імавернасцю. Магчыма, падбор аналогій/паралеляў таксама вымагаў бы крыніцы, а не самастойных высноў на гэты конт. Трэба шукаць спецыяліста, які б мог комплексна аб'ектыўна гэта ўсё ацаніць. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 11:36, 13 мая 2025 (+03)
:::Таксама лічу, што калі згаданы корань, але не згаданы сам тапонім — гэта не ўласнае даследаванне, а ўсё ж крыніца. Але аўтар запраўды часцяком увогуле не ставіць ніякіх крыніц або піша пра нейкія паралельныя тапонімы ў артыкуле пра іншы тапонім. Лічу, што без крыніц — трэба адразу выдаляць. Аўтапацверджанне такіх правак таксама небяспечнае. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:00, 13 мая 2025 (+03)
::А адкуль мы ведаем які тут корань (можа не Rat-, а Ra-, Ratam- ці яшчэ які) і з якой мовы ён паходзіць? Напрыклад, на Валыні ёсць пасёлак Ратна - корань таксама Рат-, але звязваюць яго со словам &quot;раць&quot;. Наколькі я разумею, то па правілах Вікіпедыі, калі чалавек хоча дадаць інфармацыю, напрыклад, аб паходжанні назвы Ратамка, то ён павінен знайсці аўтарытэтную крыніцу, дзе даследуецца менавіта гэтая назва, а не вырашаць самастойна які тут корань, суфікс і прыцягваць крыніцы, дзе нібы пра тыя ж самыя корань і суфікс напісана, бо гэта будзе ўжо ўласнае даследванне. Не? Дарэчы, Жучкевіч піша пра Ратамку, што гэтая мясцовасць упершыню згадваецца ў пісьмовых крыніцах як Радамскае (праз &quot;д&quot;), і назва гэтая патранімічная. Так што не ўсё так відавочна.
::: [[Удзельнік:Için warum|Için warum]], у асобным выпадку Ратамкі то так. Думаю, такое трэба выдаліць, трапляе пад &quot;[https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:No_original_research#Synthesis_of_published_material Synthesis of published material]&quot; (у нас &quot;[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне#Спалучэнне апублікаванага матэрыялу для прасоўвання новай думкі|Спалучэнне апублікаванага матэрыялу для прасоўвання новай думкі]]&quot;). Ёсць выпадкі пра якія не ўпэўнены, што трапляюць пад гэта правіла. Калі ёсць этымалогія для вялікай Бярэзіны або Дзвіны ці можна яе пераносіць на іншыя Бярэзіны і Дзвіны, калі яны не згаданы ў крыніцы? У літаратуры даюць спісы асноў і фармантаў для гідронімаў, які лічаць балцкімі, а самі імёны не даюць або некалькі прыкладаў, а далей ''і іншыя''. Разлічана на самастойнае вылучэнне асновы або суфікса, такія крыніцы не для Вікіпедыі? Можна напісаць, што суфікс такі, а вось тут пішуць, што з такім суфіксам гідронім магчыма балцкі? Або на вылучэнне суфікса трэба крыніца? Трэба выпрацаваць падыходы, пытанне ўзнята слушнае. Магчыма, нешта можна перафармуляваць, а не выдаляць. Карыстайцеся кнопкай подпісу каментаў, яна на панелі інструментаў справа ад кнопкі курсіва (''К''). --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 23:17, 13 мая 2025 (+03)
:::Таксама хочацца дачакацца рэакцыі @[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], перад тым як пачаць нешта рабіць. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 20:00, 14 мая 2025 (+03)
::::прывітанне ўсім.
::::а каму адказваць? як зваць чалавека, які так зацята і метадычна прайшоўся па ўсіх артыкулах, не пашкадаваў часу і сілаў усё праверыць :)
::::Максіма Л. ведаю, Lš-k таксама, сутыкаўся. а ноўнэйм гэта хто?
::::відавочна чапляецца да ўсяго. і не асабліва разбіраецца ў тэме. наўскідку: &quot;Не пісаў Тапароў ні пра які корань Pir-&quot; (як жа не пісаў, калі падае паралель у літ тапоніме Pirėnai, дзе корань Pir- і ўтваральнік -ėn-).
::::падтрымліваю заўвагу Lš-k &quot;калі згаданы корань, але не згаданы сам тапонім — гэта не ўласнае даследаванне, а ўсё ж крыніца&quot;. калі ёсць Кебейкіс і Кебіч (з балцкім суфіксам -ейк- і славянскім -іч-), дык агульны корань Кеб- відавочны.
::::я б раіў ноўнэйму скіравацца ў тарашкевіцкую Вікі і звярнуць увагу на сапраўднага фантазёра, які піша раздзел &quot;Ліцвінскія імёны&quot;, вось там тысячы фантазій, і ноўнэйму будзе дзе разгарнуцца. пакуль гэта выглядае на нейкія асабістыя нападкі. ноўнэйм штось рабіў у Вікі? які яго ўнёсак?
::::Максім, &quot;Трэба шукаць спецыяліста, які б мог комплексна аб'ектыўна гэта ўсё ацаніць&quot; - акадэмічных спецыялістаў у краіне няма, калі што. Ад слова зусім. Былі б - былі б публікацыі. проста філолагі і чытачы Жучкевіча не ў лік. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:34, 15 мая 2025 (+03)
:::::Выпады з вашага боку на мой адрас пакідаю без каментароў, мне гэта цалкам абыякава, вы меня не пакрыўдзіце (хаця па правілах такія паводзіны забаронены). А калі казаць па сутнасці: чытайце правілы Вікіпедыі, там усё напісана [[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне]]. Вы нават тут, на старонцы размоў працягваеце свае ўласныя даследванні, вольна інтэрпрэтуючы на свой густ тое, што напісана ў крыніцах. Што там вам &quot;відавочна&quot;, гэта вашая асабістая справа, артыкулы ў Вікіпедыі ствараюцца  на падставе інфармацыі з АК, а не з асабістых меркаванняў і разважанняў удзельнікаў. Вы пераблыталі энцыклапедыю з уласным блогам ці форумам, дзе кожны піша, што захоча. А што датычыцца Вікіпедыі на тарашкевіцы, вельмі добра, што вы тут прыгадалі дадзены факт. Вы тады спрабавалі разгарнуць там такую ж &quot;працу&quot; як і тут: пісалі свае ўласныя даследванні без крыніц, або спасылался на крыніцы, у якіх гаворка ідзе аб падобных, але зусім іншых словах. Вас тады за гэта назаўсёды заблакавалі. Раю адміністратарам гэтай Вікіпедыі мець гэта на ўвазе.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 07:39, 16 мая 2025 (+03)
::::::ага, чалавек з тарашкевіцкай Вікіпедыі пажалаваў? чарговы &quot;жмудаед&quot; і &quot;вільнянашыст&quot;? не іначай паплечнік нядаўна ўвязненага экстрэміста-літвініста &quot;Казіміра Ляхновіча&quot;? які распальвае на ВікіпЭдыі жудасную літуанафобію, адмаўляе існаванне балтаў далей за Коўна. і такі фанатык, што наствараў тысячу старонак, дзе сам (дзе спасылаючыся на аматара нямецкага неда-філолага, а дзе сам з галавы) прыдумляе нейкія нібыта &quot;германскія&quot; этымалогіі старажытных балцкіх двухасноўных імёнаў, тыпу Вітаўт ці Міндоўг. дзеля даведкі шаноўнага чытацтва: вось туды я і ўставіў быў адэкватнае, агульнапрызнанае гледжанне наконт тых імёнаў, за што экстрэміст &quot;Ляхновіч&quot;, карыстаючыся сваёй пазіцыяй, і наклаў бан. ну, што пасеяў, тое і пажаў, распальвальнік нянавісці.
::::::а вы, чалавек з турэцка-нямецкім нэймам, можаце напісаць і другі спіс (час у вас, і зацятасць, ёсць, сядзець тут а 7-й ранку), якраз не так даўно я пачынаў парадкаваць той матэрыял, які ў адпаведных артыкулах быў згрувасціў. так што ваш поштурх на карысць, спадар балтафоб.
::::::дарэчы, тэст - &quot;чыя Вільня?&quot; ну, тыпу, гістарычна, га? пакажы пазіцыю, ананім. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 11:12, 16 мая 2025 (+03)
:::::::Вас спаймалі за руку на сістэматычных, шматразовых падманах. А вы замест таго, каб гэта прызнаць і зрабіць высновы, дзейнічаеце па прынцыпе &quot;лепшая абарона - гэта нападзенне&quot;. У іншых Вікіпедыях за такія паводзіны (масавае напісанне фэйкаў і грубасць у адрас апанентаў) удзельнікаў баняць. На жаль, у беларускай ВП гэта дазволена. Не разумею, чаму адміністратары не рэагуюць. Спадзяюся, што толькі пакуль.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:42, 16 мая 2025 (+03)
:::::::: [[Удзельнік:Için warum]], цябе тут паліцэйскім ніхто не прызначаў. Кончай болтать, пиши статьи. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:21, 16 мая 2025 (+03)
::::разам з тым ноўнэймам зробленая добрая работа. пачаў па гэтым спісе ісці.
::::ноўнэйм надта эмацыйна ставіць кляймо &quot;няпраўда&quot; там, дзе падаюцца, напрыклад, корані і ўтваральнікі.
::::&quot;уяўных крыніцаў&quot; таксама няма. калі, напрыклад, Ваўкавыя параўноўваецца з літоўскай Ваўкаўёй і ставіцца спасылка, дык у спасылцы - аналіз гідроніма Ваўкаўя. і інш. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 15:17, 15 мая 2025 (+03)
* [[Удзельнік:Için warum|Için warum]], выдаляць фрагменты без крыніц, або з памылковымі крыніцамі, можна самастойна, для гэтага запыты да адміністратараў не трэба. Хіба каб звярнуць іх увагу на маштаб такой з'явы у дзеяннях удзельніка. Калі гэта адзінкавыя выпадкі, спачатку паставіць {{ш|няма ў крыніцы}} і паведаміць непасрэдна ўдзельніку, або ён выпраўляе, або выдаляеце непацверджаную частку. Калі гэта яўна сістэмны падыход, ставіць ўяўныя крыніцы (вяглядае тут якраз ён), таксама сістэмна можна выдаляць такія фрагменты ўжо без цырымоній. З артыкулаў пра паселішчы шырокую этымалогію рэк трэба наогул выдаліць, дастаткова згадкі, што назва ўтворана ад гідроніма, пакідаць толькі датычнае назвы самога паселішча (як суфікс -ск, напрыклад), у Пінску і Сянне гэта ўжо зрабіў.  Паступова, прынамсі я, буду выдаляць паводле вашага спісу, калі ласка, рабіце гэта таксама. --  [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 08:59, 15 мая 2025
**Добра. Але пакуль пачакаю, што будзе далей. Калі не будзе адпаведнай рэакцыі, то буду рабіць як вы гаворыце. Дарэчы, мой спіс, далёка на поўны, гэта толькі частка таго, што панапісваў гэты ўдзельнік.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 07:48, 16 мая 2025 (+03)
*** [[Удзельнік:Için warum]], іншыя ўдзельнікі гэтай дыскусіі цягам яе ўжо зрабілі свой унёсак у згаданыя артыкулы. Давай, уключайся ў супольную працу. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:42, 16 мая 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
[[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#Вынік 7|Спадзяюся гэтага хопіць]], каб удзельнік больш не рабіў уласных даследванняў. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:19, 10 мая 2026 (+03)

== [[Удзельнік:Хомелка|Хомелка]] - пазбаўленне праў зніклай ==
{{закрыта}}
Тэрмінова. Варта пазбавіць адміністратарскіх праў зніклую адміністратарку для бяспекі нашай Вікіпедыі ды дадзеных удзельнікаў. Лёгка вернем, калі спадарыня Вольга павернецца. Пра гэта [[:be-tarask:Вікіпэдыя:Запыты_да_адміністратараў#Kazimier_Lachnovič_-_пазбаўленьне_правоў_зьніклага|ў тарашкевічнай Вікі]] (і [https://spring96.org/be/news/117810 навіны] + &lt;small&gt;[[:ru:Википедия:Форум/Новости#Пропажа_администраторов_белвики|абмеркаванне на рускай]]&lt;/small&gt;). [[Удзельнік:Maksim L.|Maksim L.]], [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], [[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]], [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]], [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]], [[Удзельнік:Belarus2578|Belarus2578]]. [[Удзельнік:Shabe|Shabe]] ([[Размовы з удзельнікам:Shabe|размовы]]) 15:51, 22 красавіка 2025 (+03)
: {{За}} --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 16:24, 22 красавіка 2025 (+03)
::@[[Удзельнік:Shabe|Shabe]], не пазбавіць правоў, а каб сцюарты заблакавалі з адпаведнай прычынай, не як за парушэнне. Наколькі разумею, дастаткова звярнуцца да кагосьці аднаго з іх, з доказамі. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 16:50, 22 красавіка 2025 (+03)
::: Добра, зараз займуся. [[Удзельнік:Shabe|Shabe]] ([[Размовы з удзельнікам:Shabe|размовы]]) 16:59, 22 красавіка 2025 (+03)
:::: Запрашаю на [[:ru:Обсуждение_участника:1234qwer1234qwer4#Блокировка_пропавших_администраторов|старонку]] актыўнага рускамоўнага сцюарда 1234qwer1234qwer4. [[Удзельнік:Shabe|Shabe]] ([[Размовы з удзельнікам:Shabe|размовы]]) 17:20, 22 красавіка 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

=== Вынік ===
{{Done}} спадаром [[:meta:User:Mykola7|Mykola7]]. [[Удзельнік:Shabe|Shabe]] ([[Размовы з удзельнікам:Shabe|размовы]]) 19:13, 22 красавіка 2025 (+03)

== Удзельнік UnknownChannel352 ==
{{закрыта}}
: Просьба заблакаваць UnknownChannel352 за датэрміновае зняцце артыкула з намінацыі на выдаленне і вайну правак. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:04, 22 студзеня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Больш не актуальна. Меры былі прынятыя. У архіў --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:25, 22 верасня 2025 (+03)

= Карысныя спасылкі =
* [[Адмысловае:ProtectedPages|Спіс старонак пад аховай]]

[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Адміністратары]]</text>
      <sha1>gej1lza102l503m56exm9xpzlg9shh8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152607</id>
      <parentid>5152589</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T13:00:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5152607</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="442482" sha1="g8fwh8d625ncexllzr2k9eyy4xqbyca" xml:space="preserve">{{Index box}}
{{/Шапка}}

= Запыты =
== [[Санкт-Пецярбург]] ==
Варта дазволіць праўкі толькі зарэгістраваны удзельнікам, бо час ад часу наведваюцца вандалы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:00, 8 чэрвеня 2026 (+03)

== Аб'яданне версій ==
Калі ласка, аб'яднайце версіі [[Лаялізм]] (яго пакінуў як перасылку) і [[Лаялісты]], тэксты фізічна я аб'яднаў, трэба толькі каб праца асобных удзельнікаў не згубілася. ----[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:00, 8 чэрвеня 2026 (+03)

== Вандалізм з самазванствам ==
Добрага дня. Упісванне сябе ў &quot;журы&quot; [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9F%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%BA%D1%82:%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96_%D1%82%D1%8B%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D1%8C&amp;action=edit&amp;undoafter= вось тут] удзельнікам {{u|BelRos}}, напэўна, вымагае ацэнкі і прыняцця мер. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:25, 6 чэрвеня 2026 (+03)

== Дзейнасць удзельніка JerzyKundrat ==
Паважаныя адміністратары, прашу вас даць ацэнку дзеянням удзельнікая [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], які адмяніў мае праўкі ў наступных артыкулах:
* [[Уступленне Украіны ў Еўрапейскі Саюз]]
* [[Банкаўская сістэма Беларусі]]
Дзякуй, [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 08:39, 5 чэрвеня 2026 (+03)
: @[[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]], калі вы выдаляеце значны кавал тэксту — гэта выглядае незразумела. Не забывайце дадаваць апісанне да сваіх правак. @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], можаце патлумачыць, чаму адкацілі змены? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 13:07, 5 чэрвеня 2026 (+03)
:: [[Удзельнік:MocnyDuham]], гл. [[Размовы з удзельнікам:DenisBorum #Выдаленне інфармацыі]]. Астаняе, гэта з таго ж поля ягады. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:34, 5 чэрвеня 2026 (+03)
::: [[Удзельнік:MocnyDuham]], таксама ўзгадаю, што існуе [[Вікіпедыя:Правіла трох адкатаў]], яно дазваляе не надта разумнічаць пры вырашэнні спрэчак. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:38, 5 чэрвеня 2026 (+03)
::У абодвух выпадках выдалена толькі тое, што састарэла і стала неактуальным. Калі для JerzyKundrat гэта не зразумела, ён мог мне напісаць і спытаць наўпрост (для гэтага, нават магу даць свой [[Telegram]]) [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 14:56, 5 чэрвеня 2026 (+03)
::: [[Удзельнік:DenisBorum]], тут не твой персанальны сайт, будзеш выдаляць інфармацыю з аўтарытных крыніц, атрымаеш бан. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:49, 5 чэрвеня 2026 (+03)
Яшчэ раз заклікаю адміністратараў прааналізаваць дзейнасць JerzyKundrat, скаргі на яго іншых удзельнікаў і прыняць рашэнне [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 16:17, 5 чэрвеня 2026 (+03)
: [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]], калі заклікаеш, стаў на канцы клічнік. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:21, 5 чэрвеня 2026 (+03)

== Балцкія войны ==
Удзельнік [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9A%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B0%D0%B2%D0%B0&amp;diff=prev&amp;oldid=5139811 ізноў выдаляе сцвярджэнні з крыніцамі], перайначвае факты. Я не ведаю, што з гэтым рабіць.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:53, 11 мая 2026 (+03)

:Калега, не дурыце, гэта аўтаматычна, выпраўляў раздзелы на &quot;Цікавы факт&quot;. Без алярму. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:24, 11 мая 2026 (+03)
::Добра. Але раздзел «Цікавыя факты» не вельмі пасуе Вікіпедыі, і калі і ёсць, то дадаюцца ў канцы артыкула. Вярнуў раздзел «Назва» з спасылкай на прозвішча. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:48, 11 мая 2026 (+03)

Кантэнт, як ёсць, перанёс сюды:  [[Кайка (значэнні)#Прозвішча|Кайка, прозвішча]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:07, 11 мая 2026 (+03)

:Тады стаўце спасылку з тапоніма на прозвішча. Каб не пагубілася. Але папярэджваю: калі з'явіцца публікацыя - вашая праца пойдзе крыху намарна, бо ўсё тое будзе вернутае ў раздзел &quot;Назва&quot; ў адпаведных назоўных артыкулах. Таму рацыянальней пакінуць раздзел &quot;Цікавы факт&quot;. Бо ў выпадку публікацыі тады проста ён будзе перайменаваны і крыху перафармуляваны. Вам вырашаць, наколькі выдаткоўваць сілы на асобныя старонкі пад прозвішчы. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:27, 11 мая 2026 (+03)
:: Спасылка ёсць у раздзеле &quot;Гл. таксама&quot;. Наяўнасць раздзела &quot;Цікавыя факты&quot; ў Вікіпедыі не вітаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:14, 11 мая 2026 (+03)
:::Добра. Абы была. Бо спасылкі на метрыкі маюць каштоўнасць самі па сабе - у тым ліку і для будучых даследчыкаў. Не хацелася б, каб яны згубіліся ў выніку адкатаў ці выдаленняў. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 16:06, 11 мая 2026 (+03)
Удзельнік Peisatai вырашыў не мыццём дык катаннем захаваць у энцыклапедыі свае ўласныя даследванні. Толькі калі раней яны ўтрымоўваліся ў раздзеле &quot;Назва&quot;, дык цяпер тое ж самае будзе напісана ў раздзеле з найменнем &quot;Цікавыя факты&quot;. Што гэта мяняе? Абсалютна нічога. Гэта ж проста здзек: змяніў назву раздзела, а змест застаўся ранейшы. Што, напрыклад, у артыкуле пра вёску Масленікі робіць &quot;цікавы факт&quot; аб тым, што ёсць латышскае прозвішча Maslens? Гэта ён так намекае, што назва вёскі быццам паходзіць ад гэтага прозвішча. Крыніцы, якая б гэта пацвярждала, у яго, зразумела, няма. Карацей кажучы, гэта прафанацыя апошняга рашэння адміністратара. Калі не зрабіць захады, нічога так і не зменіцца.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 19:33, 11 мая 2026 (+03)
: Мне здаецца, ён намякае, што гэтыя прозвішчы ўтварыліся ад назвы вёскі. Прагаласуем? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:00, 11 мая 2026 (+03)
:: Мне таксама здаецца, што &quot;Цікавыя факты&quot; не павінны намякаць на сувяць паміж назвай Вёскі і прозвішчам, калі гэта не прапісана ў крыніцах. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:03, 11 мая 2026 (+03)
:::У кожным разе, гэта часова, будзьце пэўныя. Пакуль можа і патрываць. Вісіць жа багата чаго іншага неправеранага і непадмацаванага. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:56, 12 мая 2026 (+03)
:: У любым выпадку, без наяўнасці крыніцы, якая б падцвярждала бы сувязь паміж назвай вёскі і прозвішчам, гэтай інфармацыі ў дадзеным артыкуле не месца, бо паводле аднаго з правіл, Вікіпедыя — не бязладная звалка інфармацыі. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:39, 11 мая 2026 (+03)
::: [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], таксама маеце скасаваць праўку у арт. [[Кайкава]], якая не намякае, а прама кажа. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:17, 11 мая 2026 (+03)
:::: Варта скасаваць, бо адкуль вядома, што назва вёскі паходзіць менавіта ад прозвішча Кайка? А можа ад прозвішча Кайко, Каёк, Кайкаў, Кайкоў, Кайк і г. д.? А можа, наогул, не ад прозвішча? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:45, 11 мая 2026 (+03)
:::::Ды '''ўціхамірся ўжо'''. У мяне таксама яшчэ добрая сотня тапонімаў была на прыкмеце, давядзецца пакуль у стол. Але ''гэты'' этап скончаны, калега. ''Круці не круці трэба памярці'', як пісаў Аляхновіч у газеце &quot;Новы шлях&quot;. Калі свярбіць, ну паспрабуй у тг ізноў антырэкламу пусціць, бо даўно ад цябе трафіку не было. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:55, 12 мая 2026 (+03)
:::::: &quot;Уціхамірыцца&quot; варта табе. Пішы свае ўласныя даследванні на сваім уласным сайце ці яшчэ дзе-небудзь, чаго ты прычапіўся да вікіпедыі? Ужо дваццаць разоў растлумачылі, што тут артыкулы пішуцца на падстве апублікаваных навуковых крыніц, а не на падставе асабістых прыдумак удзельнікаў праэкта. Інтэрнэт вялікі, няўжо не знайшлося іншых месцаў, каб прапагандаваць свае &quot;адкрыцці&quot;? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:39, 12 мая 2026 (+03)
::::::: Бульбасрач, як ён ёсць. Няўжо для яго няма іншага месца акрамя Вікіпедыі. Пра &quot;навковыя&quot; крыніцы няпраўда, дарэчы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:43, 12 мая 2026 (+03)
:::::::Калі гэта не персанальны сталкінг, а шчырае змаганне з аўтарскімі версіямі, дык чаму не кіруешся ў тарашкевіцкую Вікіпэдыю, дзе Барыскевіч (ён жа Казімір Ляхновіч) сваімі германскімі УД напоўніў тысячы артыкулаў пра тапонімы? Ён якраз выйшаў, вам будзе пра што пагаварыць. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:34, 13 мая 2026 (+03)
:::: [[Удзельнік:Için warum]], як вырашыў адміністратар, тэкст, упісаны да ўчорашняга дня выдаленню не падлягае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:28, 11 мая 2026 (+03)
::::: А як быць з вашымі апошнімі праўкамі ў артыкулах [[Сэрвач]], [[Жлобін (значэнні)]], [[Вір]]?! Яны былі зроблены ўжо пасля таго, як выйшла рашэнне адміністратара: ''паходжанне канкрэтнага тапоніма, гідроніма, назвы паселішча або прозвішча варта падаваць толькі тады, калі крыніца прама разбірае менавіта гэты аб’ект або менавіта гэтае прозвішча ці імя ў адпаведным кантэксце''. Навошта вы выклалі там гэтыя ўласныя даследванні, бо амаль усе крыніцы, якія там выкарастаны, пра дадзеныя назвы нічога не пішуць. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 23:12, 13 мая 2026 (+03)

== Каментар ==
{{закрыта}}
Каментар да [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A0%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D1%96&amp;diff=5135454&amp;oldid=5134502 гэтай праўкі] мае быць схаваны. Уклад удзельніка Için warum падобнымі каментарамі перапоўнены, гэта цягне на пажыццёвую блакіроўку, па цяперашнім часе. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:15, 3 мая 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Дзякуй, што звярнуў увагу. Удзельнік заблакіраваны на тыдзень. Наступнае парушэнне [[ВП:НАПА]] прывядзе да блакіроўкі на месяц. Вяртаемся да старой тэмы, што ўдзельнікі без медыяцыі сумесна працаваць эфектыўна не могуць. Канфлікту хутка год. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 03:51, 4 мая 2026 (+03)
: Удзельнікі за гэты час шмат чаго супольна зрабілі, значыць працаваць могуць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:04, 4 мая 2026 (+03)
:: Каб яны яшчэ прытрымліваліся культуры і не адбіралі энергію ў іншых удзельнікаў – ім цаны бы не было. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 13:23, 4 мая 2026 (+03)
::: Не наша задача ацэньваць іншых. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:03, 4 мая 2026 (+03)
:::: Таксама праўда. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:07, 4 мая 2026 (+03)
:::::Панове, а што там быў за каментар?)) Без мяне мяне жанілі.
:::::Як на мяне, было б дастаткова проста жорстка сцвердзіць: блакіроўка (прагрэсіўная: дзень - тыдзень - месяц - пажыццёва) за любую абразу і спробу дэананімізацыі. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 22:39, 10 мая 2026 (+03)
:::::: Рэпліка змяшчала абразы. Пераказваць іх не буду. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:42, 10 мая 2026 (+03)

== Зняццё статуса &quot;Да выдалення&quot; з артыкула ==
{{закрыта}}
Калі ласка, разгледзьце запыт да выдалення гэтага [[Вакол ліхтарнага слупа (гурт)|артыкула]]: [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%94%D0%B0_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8F#%D0%92%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB_%D0%BB%D1%96%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D1%81%D0% https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%94%D0%B0_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8F#%D0%92%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB_%D0%BB%D1%96%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D1%83%D0%BF%D0%B0_(%D0%B3%D1%83%D1%80%D1%82)] - [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 17:23, 17 красавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Абмеркаванне трывае. Трэба чакаць вынік. Адміністратары не могуць нікога прыспяшаць і знімаць статусы без вынікаў. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:34, 19 красавіка 2026 (+03)

== [[Адмысловае:Contributions/&amp;#126;2026-16309-44|&amp;#126;2026-16309-44]] ==
{{закрыта}}
Адміністратары, заблакуйце ўдзельніка. Лаянке не месца ў Вікіпедыі. [[Адмысловае:Contributions/&amp;#126;2026-16262-28|&amp;#126;2026-16262-28]] ([[Размовы з удзельнікам:&amp;#126;2026-16262-28|размова]]) 21:08, 15 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
{{Done}}. Блакаванне на 1 месяц. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:52, 16 сакавіка 2026 (+03)

== [[Удзельнік:Кінапошук]] ==
Гэты ўдзельнік з 6 праўкамі ўжо назваў сябе адміністратарам. Трэба выпісаць яму папярэджанне. --[[Адмысловае:Contributions/&amp;#126;2026-16154-63|&amp;#126;2026-16154-63]] ([[Размовы з удзельнікам:&amp;#126;2026-16154-63|размова]]) 15:40, 14 сакавіка 2026 (+03)

:вынесена папярэджанне [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:34, 14 сакавіка 2026 (+03)

== Вандалізм з архівамі ==
Там нешта {{u|Brangiai}} навандаліў з архівамі і быў глабальна заблакаваны. Трэба паглядзець і адкаціць да часоў, як яно выглядала раней. Я пакуль моцна хварэю і мне цяжка канцэнтравацца на Вікі. Кавідагрыпы гэтыя :( --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:07, 24 лютага 2026 (+03)

:а ён спрабаваў падзяліць [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў/2023—2024|архіў]] па датах, што і зрабіў нібыта. Па сутнасці нам гэта не трэба, але і не ўпэўнены, наколькі гэта заслугоўвае блакіроўкі... Таксама пытанне, ці выдаляць тады створаныя архівы за [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў/2023|23]] і [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў/2024|24]] год. Тады трэба будзе яшчэ абнавіць [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў/Шапка|шапку]]. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:39, 14 сакавіка 2026 (+03)

== Абарона старонкі [[Новая зямля (паэма)]] ==
Папулярная старонка з статусам добрай, ананімы ўносяць толькі вандальныя праўкі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 01:23, 18 лютага 2026 (+03)

:{{зроблена}}, цяпер толькі аўтапацверджаныя толькі могуць правіць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:57, 18 лютага 2026 (+03)

== Вандал ==
Серыя вандальных правак ад [[Удзельнік:The Croats]]. Таксама ХВ для створанага ім &quot;[[Асяроддзе]]&quot;. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:14, 15 лютага 2026 (+03)

:Панове адміністрове, тып вандаліць 24 гадзіны сабе спакойна. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:52, 16 лютага 2026 (+03)
:: [[Удзельнік:The Croats]] заблакаваны на тры дні. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:15, 16 лютага 2026 (+03)

== Вайна правак [[Алесь Мікус]] ==
Вайна правак і, здаецца, да кансэнсусу самі удзельнікі не дойдуць. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:34, 2 лютага 2026 (+03)

:пакуль заблакаваў магчымасць правіць. Калі ўдзельнікам @[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], @[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] і іншым ёсць што сказаць — кажыце, толькі пастарайцеся, калі ласка, без інсінуацый і сцісла, па справе. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:55, 3 лютага 2026 (+03)
::''Вітанні калегам.''
::А што дадаваць, усё ясна сказана ў абгрунтаванні правак на старонцы, пра якую мова.
::1) Вікіпедыя не месца для спасылак, дзе рэкламуюцца продажы.
::2) Сцвярджэнні павінны быць падмацаваныя, тым больш без спрэчных асабістых ацэначных характарыстык.
::3) Калі музыкнат - або дыскаграфія, або асобныя (&quot;культурна ўплывовыя&quot;) трэкі.
::Тым больш гэта падтасоўваецца так, каб з розных бакоў наўмысна дыскрэдытаваць. Тым больш калі робіцца чалавекам прарэжымным пра чалавека, які ў краіне (ну, але гэта ўжо кантэкст).
::Астатняя &quot;лірыка&quot; ад удзельніка Artsiom91 да тэмы не датычыцца і рацыянальнага зерня там няшмат. Па-харошаму гэта трэба вынесці ў асобную галінку.
::Але скажу тут па сутнасці і сцісла: лічу баруканне па назвах паміж намі двума - '''карысным'''. І працу над фармулёўкамі - таксама карыснай. І не толькі для Вікіпедыі, а і ўвогуле. Высвятляюцца слабыя месцы, падкрэсліваюцца моцныя. Некаторыя артыкулы па назвах (як Нёман) робяцца без малога энцыклапедычнымі. Азарт падштурхоўвае да новых '''адкрыццяў '''(гл. Жадзены), якія ніколі б без таго не былі б зробленыя.
::Ці зробіць хто '''афлайн '''такую работу? Перакананы - не. А яна робіцца, не ў малой меры з-за таго напружання, якое (таксама афлайн) мае месца быць.
::Гэта што да ацэнкі '''па вялікім рахунку'''.
::А калі канкрэтна, то ні ў мяне, ні ў майго апанента (якога ўжо я цяпер мушу нібыта бараніць) цяпер бадай ані слоўца адсябяціны, усё абгрунтавана і нярэдка нават вытанчана.
::І не трэба тут &quot;'''шарыкаўшчыны'''&quot;, бо маўляў камусь цяжка правяраць і ўвогуле незразумела. Калі цяжка лезці ў крыніцы - сядзіце чытайце або праходзьце міма. Заўсёды хтось кантэнт творыць, а хтось спажывае.
::Апроч таго, рэпрэсіўныя захады (як падкрэсліваў раней JerzyKundrat) не адпавядаюць прынцыпам Вікіпедыі.
::Зараз прапаную вярнуцца да тэмы гэтай галінкі і не расцякацца мысію па дрэве &quot;у агуле&quot;.
::''Дзякуй за ўвагу, калегі.'' [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 15:02, 3 лютага 2026 (+03)

Выкажу сваё меркаванне наконт сітуацыі з удзельнікамі. Спачатку коратка пра тое, што адбываецца апошнім часам. Прыведзены ніжэй [[#Праект рашэння|праект рашэння]] фактычна не працуе. Peisatai па факце проста ігнаруе тое абмеркаванне і працягвае сваю дзейнасць у тым выглядзе як хоча, а Için warum з-за абыякавасці іншых удзельнікаў і бяздзейнасці адміністратараў па рэалізацыі праекта рашэння пайшоў фактычна да асабістых нападак.

Па сутнасці, пытанне паходжання назваў хвалюе толькі двух удзельнікаў, Peisatai і Için warum. Астатнія, хоць могуць рабіць дробныя выпраўленні і інтэграваць версіі, у тэматыцы не маюць цікавасці. [[#Адкаты Peisatai|Вялікае абмеркаванне ніжэй]], хоць і прыцягнула многіх удзельнікаў, яны выказвалі меркаванні, аднак па сутнасці іх мэта была прымірыць бакі і навязаць ім нейкае кансэнсуснае рашэнне. Аднак, у першую чаргу, менавіта самі Peisatai і Için warum, як зацікаўленыя, мусяць знайсці згоду паміж сабою і вызначыць кансэнсус. Пасярэднікі з цэлым могуць дапамагчы, аднак калі самі бакі не хочуць мірыцца, то прапановы нейкіх нейтральных версій не маюць сэнсу.

Аднак, мірыць бакі мае сэнс у рэальным жыцці. У супольнасці вікіпедыі мусім кіравацца яе прынцыпамі і правіламі. Тут варта памятаць, па-першае, што сама магчымасць правіць без нейкага пацверджання і нават ананімна даецца таму, што мы [[Вікіпедыя:Зыходзьце з сумленнасці ўдзельнікаў|зыходзім з сумленнасці ўдзельнікаў]] і таго, што яны ставяць за мэту дапамагчы вікіпедыі (а не прасунуць тут свае ўласныя даследаванні, рабіць рэкламу ці падобнае). Калі ж удзельнікі сумленныя, то яны зыходзяць з сумленнасці іншых удзельнікаў, адпаведна пры несупадзенні пунктаў гледжання намагаюцца іх абмеркаваць і знайсці выйсце, якое задаволіць зацікаўленых. Так працуе [[Вікіпедыя:Кансэнсус]]. Трывалае нежаданне шукаць кансэнсус ставіць пад сумнеў сумленнасць і жаданне рэальна дапамагчы вікіпедыі (а не задавіць апанента і прасунуць свой пункт гледжання), адпаведна да такіх удзельнікаў могуць прымацца меры па абмежаванні ўдзелу ў праекце (папярэджанні, блакаванні).

Канкрэтна для ўдзельнікаў Peisatai і Için warum мы бачым поўную адсутнасць жадання шукаць кансэнсус. Ніякіх спроб абмеркавання на старонках размоў удзельнікаў, старонках размоў артыкулаў. Яны не лічаць неабходным патраціць час, каб паміж сабою вырашыць якімі крыніцамі варта карыстацца, а якімі не, як лепей афармляць паходжанне назваў у артыкулах. Чаму тады іншыя мусяць траціць свой час і пытацца знайсці гэты кансэнсус за іх, неяк ацэньваць іх аргументы і крыніцы?

Маю пэўныя падставы лічыць ([[Special:diff/4995709|запыта да адміністратараў ад Için warum ледзь не першай праўкай]], [[Special:diff/5049888|просьбы ўключыцца з дыскусію]], адсутнасць камунікацыі паміж Için warum і Peisatai у праекце), што асноўную сваю дыскусію ўдзельнікі вядуць па-за межамі вікіпедыі. Не бяруся ацаніць навуковы ўзровень гэтай дыскусіі, але ён відавочна вышэйшы за ўзровень вікіпедыі і яе ўдзельнікаў у гэтым пытанні. У такіх умовах спрэчка Için warum і Peisatai у вікіпедыі выглядае не як спроба палепшыць яе змест, а проста як выкарыстанне праекта як поля бітвы.

Скажу пра сваё асабістае стаўленне да тэмы. Мне ад самага пачатку праўкі Peisatai не падабаліся, бо тычыліся вельмі спецыфічнай тэмы, якія цяжка было праверыць. З цягам часу назіраў, як ён часцей стаў зусім не дадаваць крыніц, а праўкі пра паходжанне дадаваць, напрыклад, у артыкулы пра асоб і прозвішчы. Сталі з’яўляцца нейкія аналогіі, падобныя карані. Умяшальніцтва Için warum і іншых удзельнікаў не асабліва палепшыла сітуацыю. [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Шынкаўцы_(Гродзенскі_раён) Вось напрыклад артыкул], быццам некалькі абзацаў і крыніц, але ўсё абапал і навокал, канкрэтна пра гэтую назву і пра гэтую вёску — нічога. На мой погляд, артыкул стане толькі толькі лепш, калі гэтую творчасць усю прыбраць. І так у абсалютнай большасці артыкулаў. Нават калі адзін вучоны яўна сказаў что такая вёска магчыма мае балцкую назву, а іншы што магчыма славянскую — гэта не такая важная інфармацыя пра вёску, а хутчэй пра канцэпцыі паходжання назваў і іх пашыранасць. Трэба прызнаць, што тэма паходжання назваў у цэлым можа мець толькі нейкія гіпотэзы і канцэпцыі, і вельмі багатая на магчымыя ўласныя даследаванні, «прыцягванні за вушы». Падаванне версій паходжання (тым больш не самой назвы, а каранёў і падобных) толькі стварае ўражанне нейкай сур’ёзнасці і навуковасці, што на фоне жахлівага стану артыкулаў пра населеныя пункты быццам выглядае якасна. На мой погляд, трэба пакінуць толькі надзейнае кшталту Полацк ад ракі Палаты, усё астатняе нішчыць.

У беларускай вікіпедыі не любяць блакаваць удзельнікаў, звычайна апраўдваюць іх, намагаюцца зыходзіць з сумленнасці і не рэагаваць нават на яўныя парушэнні. Апраўдваюць што вопытныя і карысныя ўдзельнікі, актыўнасць у праекце і так невялікая. Аднак, усё ж трэба мець нейкія межы, і спыняць удзельнікаў калі яны парушаюць правілы — у тым ліку і для таго, каб іншыя разумелі межы дазволенага. Таксама ледзь не агульнапрынятым стала, што любая дададзеная інфармацыя гэта добра, што нельга інфармацыю выдаляць, а толькі перафармуляваць і знайсці ёй месца. Аднак усё ж вікіпедыя гэта энцыклапедыя, якая складаецца з самадастаковых артыкулаў, а не звалка інфрамацыі, дзе трэба нешта размясціць. Зараз інфармацыі ў інтэрнэце шмат, у тым ліку на беларускай мове, і ставіцца да інфармацыі ў вікіпедыі як да нейкай вялікай каштоўнасці — гэта падыход 2000-х гадоў. Нічога страшнага калі выдаліць радок-другі, асабліва калі яны яўна парушаюць [[:ru:Википедия:Взвешенность изложения]].

Мая прапанова па выніку: прызнаць, што ўдзельнікі Peisatai і Için warum выкарыстоўваюць вікіпедыю як поле бітвы, не прымаюць яе прынцыпаў і правілаў (бо ўсяго толькі вядуць навуковую дыскусію, асноўная частка якой па-за межамі вікіпедыі), не жадаюць шукаць кансэнсус паміж сабою і прымаць прапановы па кансэнсусу ад іншых удзельнікаў, толькі адцягваюць высілкі іншых і ствараюць таксічную атмасферу. '''Заблакаваць абодвух удзельнікаў бестэрмінова''' ў асноўнай прасторы назваў. Даць магчымасць толькі правіць старонкі размоў. Разглядаць магчымасць разблакавання толькі, калі яны дасягнуць паміж сабою кансэнсусу ў размовах (без аніякага ўмяшання іншых удзельнікаў). Тым часам прыбіраць зусім раздзелы &quot;Назва&quot; з артыкулаў пра вёскі, рэкі і азёры, як апісаў вышэй.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 11:28, 3 лютага 2026 (+03)
: [[Удзельнік:Artsiom91]], сам сябе заблакуй, тут цішэй стане. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:38, 3 лютага 2026 (+03)
::пане @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], тут не базар і не сценка ў падваротні. Выказвайцеся па тэме размовы і прытрымлівайцеся правіл этычных паводзін у праекце, вам ужо было папярэджанне. Вашыя асабістыя крыўды тут нікога не цікавяць і шкодзяць дыскусіі, прашу вас вынесці гэта за рамкі Вікіпедыі. Калі вы нязгодныя з выказаным вышэй — напішыце па справе. Інакш — прамаўчыце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:22, 3 лютага 2026 (+03)
::: Пра асабістыя крыўды выдумваць не трэба — тут не базар і не падваротня. Спроба распачаць дыскусію пустая, замест буры ў шклянцы вады лепш бы артыкулы правілі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:57, 3 лютага 2026 (+03)
: Спадар [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]], на дадзены момант мне цалкам не зразумелы прычыны, па якіх Вы прапаноўваеце заблакіраваць удзельніка Için warum. Удзельнік Için warum пагадзіўся з праектам рашэння, прапанаваным MocnyDuham, адпаведна я не згодная з Вашым сцверджаннем, што дадзены ўдзельнік &quot;не жадае прымаць прапановы па кансэнсусу ад іншых удзельнікаў&quot;. У артыкуле &quot;Алесь Мікус&quot; няма нейкага вандалізма з-за якога варта некага бестэрмінова блакіраваць, акрамя таго праблема з вайной правак у адным артыкуле можа быць цалкам вырашана абмежаваннямі на рэдагаванне дадзенага артыкула. У выпадку, калі Вы бачыце, што ўдзельнік Peisatai &quot;ігнаруе тое абмеркаванне і працягвае сваю дзейнасць у тым выглядзе як хоча&quot;, то можна ўзняць пытанне аб блакіроўцы дадзенага ўдзельніка на нейкі час. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 14:25, 3 лютага 2026 (+03)
:пане @[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]], дзякуй за меркаванне. Мне здаецца, што ў дадзеным выпадку можна спачатку абысціся пазбаўленнем сцягоў аўтадогляду, каб было прасцей кантраляваць войны правак гэтых двух удзельнікаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:26, 3 лютага 2026 (+03)
:: акурат маем размову на [[Вікіпедыя:Запыты на статус даглядчыка]], трэці месяц ужо. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:09, 3 лютага 2026 (+03)
: ''Вось напрыклад артыкул, быццам некалькі абзацаў і крыніц, але ўсё абапал і навокал, канкрэтна пра гэтую назву і пра гэтую вёску — нічога. На мой погляд, артыкул стане толькі толькі лепш, калі гэтую творчасць усю прыбраць. І так у абсалютнай большасці артыкулаў.'' Тут я з вамі цалкам згодны, у артыкуле &quot;Шынкаўцы&quot; ў раздзеле &quot;Назва&quot; павінна быць толькі інфармацыя з крыніцамі, у якіх гаворка ідзе менавіта аб назве Шынкаўцы. Аднак такую практыку, пісаць усё падрад, завёў не я, а Peisatai. Ён для любога беларускага тапоніма або прозвішча (напрыклад, Маразы, Сабалі) находзіць сугучныя назвы ў Літве, а потым піша: ёсць літоўскае прозвішча такое, ёсць літоўскі тапонім такі... Усё гэта выглядае як нейкая манія. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:43, 3 лютага 2026 (+03)
::Манія - гэта займацца персанальным '''сталкінгам''', калі што. Здаецца, няма яшчэ такога артыкула ў ВП, мо напішаце? А то толькі хвосцікам за мной следуеце, мяцёлачкай падмятаеце :) [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 13:02, 4 лютага 2026 (+03)
: Artsiom91, а за што мяне блакаваць?! Назавіце хатя б адзін пункт правіл ВП, які я парушыў. Вайна правак пачалася так: Peisatai панапісваў горы ўласных даследванняў аб быццам бы паходжанні тапонімаў і прозвішчаў. Падрабязна, з канкрэтнымі прыкладамі я аб гэтым пісаў яшчэ ў  маі летась тут https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D0%B0_%D0%B0%D0%B4%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%9E#Удзельнік_Peisatai Але нажаль, мясцовая супольнасць пераважна абыякава аднеслася да праблемы. Тады я пакрысе стаў выпраўляць ягоныя праўкі, якія не пацвярждаліся паказанымі там крыніцамі або не мелі крыніц увогуле. Аднак Peisatai не супакоіўся і пачаў або адмяняць мае праўкі, або зноў працягваць свае ўласныя даследванне. Я ўжо не раз пісаў і яшчэ паўтаруся: па правілах Вікіпедыі артыкулы пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц. Калі нехта хоча напісаць, што нейкае назва або прозвішча паходзяць ад нейкага слова, хай прывядзе крыніцу, дзе менавіта гэта і будзе напісана. Калі Peisatai будзе трымацца гэтага правіла, вайна правак адразу спыніцца. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:25, 3 лютага 2026 (+03)
:: [[Удзельнік:Için warum]], покуль не дайшло да парушэння правіла трох адкатаў — гэта не вайна правак, а спробы пошуку кансэнсусу. Праўце смела! Але ў каментарах да правак, калі ласка, пазбягайце грубіянства і не пераходзьце на асобы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:38, 3 лютага 2026 (+03)
::Перакручваеце, калега.
::Не адмяняць, а ўзгадняць, бо Вы разам з вадой у шмат якіх выпадках выплёсквалі і дзіцёнка. А таксама наўмысна згрувашчвалі надзейныя і маланадзейныя крыніцы, каб праз іх няможна было прадзерціся, гэта і ёсць Ваша мэта (вунь, Арцёма заблыталі, і просіць не мучыць яго версіямі ўвогуле).
::Пэўныя Вашы заўвагі, кажу ж, небеспадстаўныя, але цягнеце празмерна ў процілеглы бок, і даводзіцца ўзгадняць, каб не было як у брацкую магілу скінуўшы.
::Вайна правак толькі ў выпадку старонкі, пра якую тут мова, у астатніх выпадках збольшага на залатую сярэдзіну памалу выходзім.
::Не драматызуйце, граючы на публіку, тут Вам не тэлеграм.
::Пра артыкул - аргументы вышэй. Дадумванне і стыгматызацыю пакінь(це) для свайго пахабнага тэлеграму, як і лаянку тыпу нацыст і сектант. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 21:50, 3 лютага 2026 (+03)
::: Нейкі &quot;поток сознания&quot;, які не мае ніякага дачынення да нашай дыскусіі: ''пахабнага тэлеграму, як і лаянку тыпу нацыст і сектант''. Адкуль вы ўсё гэта ўзялі, аб чым вы ўвогуле гаворыце? Які тэлеграм, якая лаянка? Вы сябе добра адчуваеце? Яшчэ ў маі мінулага года я прывёў мноства канкрэтных фактаў вашай хлусні https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D0%B0_%D0%B0%D0%B4%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%9E#Удзельнік_Peisatai Вы дагэтуль '''па сутнасці''' так нічога і не адказалі на гэтыя факты, бо вам няма чаго адказаць па сутнасці, няма чаго запярэчыць, толькі нейкая дэмагогія пра нейкі &quot;тэлеграм&quot;, &quot;прарэжымны чалавек&quot; і г. д. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:53, 3 лютага 2026 (+03)
::::З Вашай пасільнай дапамогай памалу выпраўляем, хоць і не без цёрак. Працягваем, калега.
::::А Вы ўжо далі сабе рады размяжоўваць час напісання пастоў у тг і рэдагавання артыкулаў у ВП? :) Крута за руку злавілі ў лістападзе. Таму &quot;праведны гнеў&quot; міма, усе ў курсе, праехалі. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:29, 4 лютага 2026 (+03)
: &gt; ''Прыведзены ніжэй [[#Праект_рашэння|праект рашэння]] фактычна не працуе''&lt;br&gt;Гэта мая віна, што я не дапрацаваў яго (было некалькі правак) і не зацвердзіў &quot;адміністрацыйна&quot;. Калі спрэчка датычна зноў той жа тэмы - зраблю гэта на выходных. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:47, 3 лютага 2026 (+03)
:: [[Удзельнік:MocnyDuham]], чакаем рашэнне. Трэба нешта рабіць, зачакаліся ўжо. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:41, 15 лютага 2026 (+03)
:: [[Удзельнік:MocnyDuham]], спрэчка датычна не ''зноў той жа тэмы'', а артыкула [[Алесь Мікус]], так што прыйдзецца табе зусім новыя правілы прыдумляць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:59, 3 лютага 2026 (+03)
:::Незразумела, якія вікіпедыйныя правілы ўвогуле прапісваюць парадак стварэння такіх &quot;праектаў&quot;, іх &quot;адміністрацыйнае&quot; зацвярджэнне і неабходнасць іх трымацца.
:::Няхай больш дасведчаныя ўдзельнікі патлумачаць са спасылкамі.
:::Здаецца, была мова, што гэта ніяк не рэгламентавана. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:23, 4 лютага 2026 (+03)
:::: Вікіпедыя не мае цвёрдых правілаў, апроч пяці агульных прынцыпаў, выкладзеных [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|тут]]. Смела праўце, пераносьце, апрацоўвайце артыкулы, таму што радасць творчасці ў тым, што дасканаласць не патрабуецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:20, 4 лютага 2026 (+03)
:::: &gt; ''якія вікіпедыйныя правілы''&lt;br&gt;Прапісвае жаданне не баніць удзельнікаў пасля шматмесячных спрэчак і войн правак. Таму што калі трымацца правіл існуючых - даўно б пайшлі абмежаванні. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:11, 4 лютага 2026 (+03)
::: Калі спрэчка не датычна той тэмы, то ніякіх правіл прыдумляць не трэба. Будзем глядзець хто пачынае вайну правак і рабіць папярэджванні/абмежаванні. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:14, 4 лютага 2026 (+03)
:::: Калі не было парушана [[Вікіпедыя:Правіла трох адкатаў]], то радыкальныя абмежавальныя дзееянні адміністратараў не могуць быць прынятыя. А на ўзроўні ''папярэджванні/абмежаванні'' гэта здзейснена ўжо. Не наракайце. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:35, 4 лютага 2026 (+03)
::::: Я яшчэ не паглыбляўся ў канфлікт, проста вам адказваю на вашыя заўвагі. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:49, 4 лютага 2026 (+03)
Наконта артыкула Алесь Мікус. Удзельнік Peisatai спрабуе замаўчаць, схаваць інфармацыю, якая менавіта яму не падабаецца. Чаму - здагадайцеся самі. &quot;Аргумент&quot; пра нейкую быццам рэкламу абсурдны: на вокладцы самой кнігі &quot;Вітаўты і Вітарты&quot; напісана, што гэта &quot;Бібліятэка Свайксты&quot;. Тое, што ён напісаў гімн батальёна &quot;Данбас&quot; - гэта значны факт і ён можа быць адлюстраваны ў артыкуле. Прынамсі, упартае яго выдаленне з артыкула выглядае як вандалізм або цэнзура. На сайце svajksta.com яшчэ нядаўна большасць артыкулаў была падпісаная іменем Алесь Мікус. Апошнім часам ён сваё імя пад артыкуламі прыбраў. Заява, што я нібы &quot;прарэжымны чалавек&quot; вельмі добра харатарызуе ўдзельніка Peisatai, паказвае, што ён у сваёй дзейнасці ў ВП кіруецца выключна палітычнымі матывамі, у тым ліку і ў сваёй &quot;лінгвістычнай&quot; працы. Я тут яшчэ ні разу нічога не пісаў пра палітыку, а Peisatai ўжо не першы раз аб ёй гаворыць. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:41, 3 лютага 2026 (+03)
::: Біяграфіі сучаснікаў — тэма слізкая, не трэба туды накідваць таго, чаго не трэба. Правілы аб гэтым кажуць наўпрост. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:47, 3 лютага 2026 (+03)
:::: ''біяграфіі сучаснікаў — тэма слізкая, не трэба туды накідваць таго, чаго не трэба'' У такім выпадку, як быць з тым, што Peisatai піша ўсялякую хрэнь (пардон за маю французскую) пра прозвішчы вядомых людзей? Гэта як, нармальна? Гэта не парушае правілы наконт біяграфій сучаснікаў? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:29, 19 лютага 2026 (+03)
:::: Падрабязней гл. [[Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:50, 3 лютага 2026 (+03)
:Гэта ж трэба так маніць. Няма ніякага гімна батальёна Данбас. А на той старонцы - заклікі купляць. Маніпуляцыі як яны ёсць. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 21:56, 3 лютага 2026 (+03)
:: &lt;s&gt;гэта частка тэксту схвана&lt;/s&gt; --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:47, 4 лютага 2026 (+03) Якія яшчэ &quot;заклікі купляць&quot;, што за лухта?! [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:41, 4 лютага 2026 (+03)
:: Я не маніў, інфармацыя з украінскай ВП. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:56, 3 лютага 2026 (+03)
::: [[Удзельнік:Için warum]], нагадваю, што Вікіпедыя не з'яўляецца аўтарытэтнай крыніцай. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:06, 3 лютага 2026 (+03)
:::Паглядзеў, не знайшоў. Скіньце спасылку, бо цікава. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:30, 4 лютага 2026 (+03)

Добрага дня ўсім. Па-мойму, праца была ўвайшла ў нармальнае рэчышча, хаця ў апісаннях змен удзельнікі часам рэзка пішуць, але ў межах, як мне здаецца. Палітыкі невыдалення трымаюцца і добра, а рэзка пішуць не адны яны і нічога. Артыкулы дапрацоўваюцца, што толькі пра этымалогію, як заўважае пан Artsiom91, не важна -- вунь belarusenc.by у артыкулы пра вёскі піша толькі пра іх спаленне падчас вайны і фоткі абеліскаў, і нічога. Хто пра што піша, пра тое і добра. Адзінае, як здаецца, месца напружання гэта два артыкулы -- [[Аляксей Валер’евіч Дзермант|Аляксей Дзермант]] і [[Алесь Мікус]] -- чаго раптам, хто іх там ведае, але супольнасці гэта і не важна. Удзельнікаў блакаваць няма за што, але гэтыя артыкулы можна паставіць пад абарону, давесці да стэрыльна нейтральнага стану. Каб следу ідэалагічнага супрацьстаяння там не было, ніякіх тонкіх намёкаў на тоўстыя акалічнасці, ніякіх &quot;Молатаў&quot; і &quot;Данбасаў&quot; -- усё, што можа суб'ектыўна неяк пашкодзіць (бяспецы, рэпутацыі, псіхічнаму здароўю, чаму заўгодна жывога чалавека) парушае [[ВП:Біяграфіі сучаснікаў]]. А іншая праца ўдзельнікаў пазітыўная, што нешта на мяжы народнай этымалогіі, а нешта арыгінальнага даследавання -- выдаткі фармату Вікіпедыі, галоўнае, каб другасныя крыніцы былі і &quot;на мяжы&quot;, а не &quot;за мяжой&quot;. Часам шыкоўныя падборкі меркаванняў збіраюцца, з іх даволі ясна ўсё робіцца, гэта карысць на маю думку. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 00:19, 4 лютага 2026 (+03)

:Па сутнасці '''падтрымліваю''', вышэй у падобным рэчышчы таксама напісаў.
:*
:Наконт статусаў '''аўтадаглядчыкаў''' - як на мяне, гэта прынцыпова нічога не мяняе, бо абодва, будучы зацікаўленыя, пільнуем, што напісаў другі на старонцы ўкладу, і рэагуем, таму &quot;шыта-крыта&quot; ні ў каго не праканае.
:*
:Наконт '''суб'ектыўнай шкоды '''рэпутацыі і бяспекі - Вашая рацыя.
:Хіба ўздымаю &lt;u&gt;пытанне&lt;/u&gt; пра артыкул &quot;'''Дзермант'''&quot;, да дасведчаных знаўцаў у галіне вікіпедыйнай тэхнікі. Каб выдаліць пра той &quot;Молат&quot; (рэальнае выданне, калі што), нядаўна там хтось (ну ясна хто, але мова не пра тое) выдаліў а) усе згадкі аўтараў правак і б) змест зробленых імі правак ('''усё выкраслена'''). Як такое магчыма? Што гэта за паўнамоцтвы ў такога рэдагавальніка?
:І прычапным вагончыкам пытаннечка - ІчынВарум (ЧамуЧаму - турэцк., нямецк.) у іншай, ранейшай галінцы абмеркавання неяк зрабіў, каб яго '''нік не высвятляўся''', а каментар заставаўся. Таксама, як такое магчыма тэхнічна? Ясна, што чалавек надае значэнне сваёй прысутнасці ў ВП (а з увагі на персаналію, ёсць думкі пра прамы ўдзел у леташняй аблаве на ВП рэдактараў, але гэта без доказу), але цікава - тэхнічная рэалізацыя такога. Прашу патлумачыць (Вас або каго яшчэ). [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:46, 4 лютага 2026 (+03)
::Наконт выкрэслення гісторыі, гэта не паўнамоцтвы асобнага ўдзельніка, а статус артыкула -- патэнцыйна небяспечнага для тых, хто рэдагуе. Калісьці яго ў гэты спіс уключылі, да ўсіх халівараў і, здаецца, слушна. Калі ёсць яшчэ такія артыкулы, іх таксама можна ўключыць у спіс (заяўкі на [[Вікіпедыя:Запыты да схавальнікаў|ВП:ЗС]]), гэта незваротна ў сучасных умовах. Як знікаюць подпісы не магу сказаць, трэба бачыць адкуль, можа, проста не націснуў кнопку подпісу, іншых варыянтаў не ведаю. Наконт &quot;Молата&quot;, цытаты з яго могуць пагражаць бяспецы Дзерманта, гіпатэтычна? Калі могуць, гэта парушае [[ВП:БС]], да таго ж неправяральна, калі і будзе скан, як яго верыфікаваць, у такім разе таксама глядзіце ВП:БС, нават калі б бяспека была гарантаванай. Таксама з &quot;Данбасам&quot; -- можа пагражаць бяспецы Мікуса, калі, так -- гл.вышэй. У нас тут людзі выдаляюць сваё сяброўства ў [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|СБП]], проста бо ліквідаваны, хаця спісы яго адкрытыя. І маюць права. Нават калі перабольшваю, трэба спыніць вось гэта ўсё, мы можам вырашыць гэта па-за ўсімі правіламі, бо пяты слуп -- [[Вікіпедыя:Ігнаруйце ўсе правілы]], якія замінаюць ствараць энцыклапедыю. А звады замінаюць. Для блакіроўкі прычын не бачу, для зняцця сцягоў не бачу. Калі кансэнсус знайсці не выпадае, ніякі стан гэтых двух артыкулаў бакі не задавальняе, можна радыкальна, выдаліць абодва і забараніць стварэнне. Лепей кансэнсус, я супраць радыкалізму. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:56, 4 лютага 2026 (+03)
:::&lt;s&gt;тут не поле бітвы, рэпліка схавана&lt;/s&gt; --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:55, 4 лютага 2026 (+03) [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:44, 4 лютага 2026 (+03)
:::Усё правільна наконт бяспекі. Падтрымліваю, каб без правакацый. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:55, 16 сакавіка 2026 (+03)
Дарэчы, а чаму ў артыкуле &quot;Алесь Мікус&quot; выкарыстаны шаблон &quot;навуковец&quot;, гэта што, жарт такі або здзек?! Які яшчэ ён навуковец?! Выпраўце хаця б гэта. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:47, 4 лютага 2026 (+03)

:Пытанне мабыць да таго, хто гэты '''шаблон''' (адпачатна?) прымяніў?
:*
:&lt;s&gt;Вікіпедыя не поле бітвы&lt;/s&gt; --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:18, 5 лютага 2026 (+03)
::А што перашкаджае зараз гэты шаблон змяніць на адпаведны? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:54, 5 лютага 2026 (+03)
::: [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%8C_%D0%9C%D1%96%D0%BA%D1%83%D1%81&amp;action=history 2 лютага 2026] [[Удзельнік:Plaga med]] змяніў налады абароны для «Алесь Мікус»: Шкодная вайна правак (Правіць=Толькі для адміністратараў, скончыцца 2 сакавіка 2026) --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:59, 5 лютага 2026 (+03)
::::змяніў на {{tl|асоба}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:22, 6 лютага 2026 (+03)
:*
:Яшчэ, Вы выкарыстоўваеце спасылкі на пастаўскага краязнаўца Пракаповіча, які фінскіх моў (наколькі мне вядома) не ведае і навукоўцам не з'яўляецца, - і не маркіруеце гэтых спасылак як '''Неаўтарытэтная крыніца'''. А кніжку &quot;Вітаўты і Вітарты&quot; так рэгулярна маркіруеце. Вы спецыяліст у тэме антрапаніміі? Калі ласка, прад'явіце рэгаліі. Або гэта толькі прыватная думк? Ёсць крыніца - ёсць спасылка. Няхай мяне іншыя калегі паправяць, калі рацыі ў гэтым не маю. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 19:05, 5 лютага 2026 (+03)
::Таму што сцвярджаць, што Калачы, Маразы, Сабалі, Мазалі, Караткевіч, Карловіч і да т. п. - гэта ўсё нібыта балцкія назвы - маргінальшчына. Увогуле, упартае жаданне прадставіць, быццам у Беларусі няма іншых тапонімаў і прозвішчаў акрамя балцкіх, выглядае як нейкая неадчэпная ідэя, нейкая манія. Пракаповіч зусім не сцвярджае, што ўсе назвы вакол фінскія (некаторыя фінскія, некаторыя балцкія, большасць славянскіх). P. S. Пракаповіч, прынамсі, хаця б не з'яўляецца неаязычнікам. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:54, 5 лютага 2026 (+03)
::: У БелВікі рады вітаць усіх, у тым ліку неаязычнікаў. [[Удзельнік:Pracar]] з гэтым згодны, так думаю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:06, 5 лютага 2026 (+03)
:::Карацей, ёсць крыніца - ёсць спасылка. Астатняе Вашыя эмацыйныя ацэнкі і жаданне зменшыць вартасць. Будзьце ласкавыя надалей не распачынаць вайны правак з гэтай маркіроўкай. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 03:21, 6 лютага 2026 (+03)
::::Зменшыць вартасць Мікуса? Проста смешна стала - ну якая там яшчэ можа быць вартасць? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 12:53, 8 лютага 2026 (+03)
: Удзельнік, якія дадае сцвярджэнні не падмацаваныя крыніцамі — не мае рацыі. Калі аўтар праекта нідзе не пазначаецца — не трэба гэта дадумляць. Што да тлумачэння тапонімаў, то я цалкам згодны, што часам пошук балцкага кораня пераходзіць межы. Напрыклад, вышукваць славянскія літуанізаваныя прозвішчы і пісаць у артыкулах пра відавочна славянскі тапонім дзеля паказання сувязі з балтамі — лішняе, не трэба так рабіць. Але калі паказваецца на тапонім з сапраўды такім жа коранем – гэта не ўласнае даследаванне, бо ў працах пра тапанімію не прапісваюць кожны населены пункт і гідронім, гэта проста немагчыма.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:06, 7 лютага 2026 (+03) 
Я не зразумеў, на якой падставе [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] двойчы адмяніў маю праўку ў гэтым артыкуле, пасля чаго артыкул зноў быў абаронены?! Я дадаваў інфармацыю са спасылкай на публікацыю на сайце Arche, у чым праблема?! [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 16:30, 15 сакавіка 2026 (+03)

Выдаленне ўдзельнікам JerzyKundrat двойчы запар маёй праўкі з аўтарытэтнай крыніцай з'яўляецца вандалізмам. Незразумела, чаму [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] перш чым абараняць артыкул, не адмяніў вандальныя дзеянні JerzyKundrat'а і не вярнуў маю праўку? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:34, 17 сакавіка 2026 (+03)

:на дадзены момант не маю часу пільна разбірацца, хто мае рацыю, хто не. Вы (кажу пра ўсе бакі канфлікту) не можаце дамовіцца, вытрымліваць нейкі кансэнсус і не зацікаўлены ў гэтым, спробы медыяцыі з боку адміністратараў не дапамаглі. Можаце правіць сваёй падстаронцы пакуль. Гэта ўсё вымагае нямала высілкаў з боку адміністратараў, а мы таксама людзі. Пакуль што прасцей замарозіць канфлікт, каб усе бакі астылі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:55, 18 сакавіка 2026 (+03)

== Перанос з выдаленнем і аб'яднаннем версій ==
{{закрыта}}
Калі ласка, перанясіце артыкул [[Оскар Мяшчанінаў]] на [[Оскар Мешчанінаў]], трэба ў працэсе паставіць крыжым на &quot;так, выдаліць&quot;. Напісанне праз &quot;я&quot; ў прозвішчы памылковае, у крыніцах не знайшоў такога. У БЭ і БСЭ уласна Оскара няма, у БСЭ ёсць цёзка па прозвішчы і праз &quot;е&quot;, у каталогу НББ няма варыянта праз &quot;я&quot;, хаця ёсць імя Аскар як варыянт. Варыянт Аскар рэдкі і магчыма паходзіць менавіта з Вікіпедыі, аднак, цяпер ужо яго варта пакінуць перасылкай, што ўжо зрабіў. Пасля пераносу, трэба выдаліць артыкул і потым аднавіць з усімі версіямі, каб унёсак удзельнікаў з 2015 года не быў страчаны. Дзякуй. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:18, 31 студзеня 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
:{{зроблена}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:02, 31 студзеня 2026 (+03)

== Вандал ==
{{закрыта}}
Выдаленне зместу старонкі ад [[Удзельнік:Руй Пульези]], можа, і назаўсёды варта заблакаваць. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:56, 24 студзеня 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
Зрабілі. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:09, 24 студзеня 2026 (+03)

== proxy ==
{{закрыта}}
Патрэбен дазвол-выключэння для рэдагавання з публічных проксі. Я так разумею, гэта адміны дзесьці такі сцяжок даюць.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 02:11, 12 снежня 2025 (+03)

:трэба разабрацца толькі, дзе [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:03, 12 снежня 2025 (+03)
:: Магчыма гэта сцяг &quot;IP block exempt&quot; у распараджэннях правамі ўдзельніка. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 03:41, 12 снежня 2025 (+03)
:::@[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] , так. І мне таксама, калі ласка. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:39, 12 снежня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

Зрабіў абодвум. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] &lt;sup&gt;[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]&lt;/sup&gt; 14:03, 12 снежня 2025 (+03)

== Блакіроўка за вандалізм ==
{{закрыта}}
Вось [[Адмысловае:Contributions/Мацвей|гэтага таварыша]] варта блакануць надзейна, каб болей і ананімна не мог са свайго ip правіць і зарэгістравацца таксама. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:24, 10 снежня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Удзельнік заблакаваны на 1 месяц. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:03, 10 снежня 2025 (+03)

== Старонкі да хуткага выдалення ==
Спадарства, ёсць прапанова часцей заглядваць на [[:Катэгорыя:Старонкі да хуткага выдалення]], дзякуй --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 08:03, 30 лістапада 2025 (+03)
: {{Done}}. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:25, 1 снежня 2025 (+03)

== Абарона [[:Шаблон:Вонкавыя спасылкі]] ==
{{закрыта}}
Вітаю. Шмат дзе ўжыты [[:Шаблон:Вонкавыя спасылкі]] і да яго дацягнулася вандальная рука ўжо, напэўна, варта абараніць. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:42, 12 лістапада 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
{{Done}} [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:09, 12 лістапада 2025 (+03)

== Меры абароны ад удзельніка Ohlumon: сістэматычны падлог крыніц ==
У 2023 годзе Расійская вікіпедыя бестэрмінова заблакавала ўдзельніка Ohlumon за сістэматычны падлог крыніц:
https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC_%D0%B0%D0%B4%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B8%D0%B2/2023/04#h-Ohlumon:_%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%B4%D0%BB%D0%BE%D0%B3_%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%87%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2-20230417174100

Ёсць прапанова распаўсюдзіць гэта і на беларускую Вікіпедыю.

Па прыклады падлогу крыніц далёка хадзіць не трэба: у створаным гэтым летам артыкуле [[Литовские епархиальные ведомости]] Ohlumon дадаў у спіс літаратуры дзве кнігі (Нецветаев А. «Литовские епархиальные ведомости» как источник по истории Православной Церкви Белоруссии. — Минск: Жировичи, 2003. — 131 с.; Чистяков П. Г. Церковно-краеведческая проблематика епархиальных ведомостей, издававшихся в Беларуси во второй половине XIX, начале XX столетий. — Минск: Жировичи, 2004. — 295 с.). Толькі вось кніг такіх у прыродзе няма (можна спраўдзіць у т.л. у каталозе Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі). Не было ў прыродзе і выдавецтва &quot;Жировичи&quot;. Былі, здаецца, неапублікаваныя дысертацыі кандыдатаў багаслоўя, абароненыя ў духоўнай акадэміі. Але нават у іх назвы былі іншымі. Так, дысертацыя Нецвятаева, здаецца, называлася &quot;«Литовские епархиальные ведомости» как источник по истории Белорусской Православной Церкви&quot;. І як можна на Вікіпедыі спасылацца на неапублікаваную дысертацыю, у дадатак называючы яе кнігай? Магу паспрачацца, што Ohlumon тую дысертацыю ў вочы не бачыў - дык тым больш як ён можа на яе спасылацца?

Або вось яшчэ цікавей: артыкул [[Беларуская карчма]] быў, выглядае, напісаны выключна з антысеміцкімі мэтамі. Ад імя Юзафа Ігнацага Крашэўскага напісаны антысеміцкі абзац, у двукоссях, нібыта цытата, і спасылка ёсць (Kraszewski J. Wspomnienia Polesia. Wolynia і Litwy. Wilno, 1840. S. 82). Праходзім па спасылцы (https://pbc.biaman.pl/dlibra/publication/edition/1502?id=1502), глядзім адпаведную старонку (82). Зразумела, ніякага антысеміцкага пасажу там няма, наогул мова не пра корчмы.

Апрача сістэматычнага падлогу крыніц, за ўдзельнікам Ohlumon заўважана, што беларускай мовы ён не ведае, спасылкі, нават калі яны валідныя, афармляе неахайна, выкарыстоўвае аўтаматычны пераклад без пераправеркі, перакладае ў тым ліку і спасылкі (то бок тое, што перакладаць ні ў якім разе не трэба).

У артыкуле [[Литовские епархиальные ведомости]] папахвае і плагіятам. Праўда, спасылкі на анлайн-выданне &quot;Православной энциклопедии&quot; Ohlumon дае, але ж гэта не дае яму права спісваць адтуль слова ў слова. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 01:58, 10 лістапада 2025 (+01)
: Пане @[[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]], асабіста я чуў пра сітуацыю ў ру вікі. Але мне здаецца няправільным і нават неадпаведным правілам блакіраваць чалавека за дзейнасць у іншым моўным раздзеле. Было бы нядрэнна прааналізаваць унёсак удзельніка ў гэтым раздзеле, а вы, я так зразумеў, спасылаецеся на адпаведныя артыкулы ў ру вікі. Я асабіста не магу зараз абяцаць, што займуся такім аналізам. Калі нехта можа разабраць, будзе карысна для дыскусіі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:28, 10 лістапада 2025 (+03)
: БелВікі — талерантны праект, няхай усе ахвотныя правяць смела! Блакіроўка — надзвычайная мера, тут падстаў для яе няма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:38, 10 лістапада 2025 (+03)
::Апрача блакіроўкі ёсць і іншыя меры. Напрыклад, зняцце сцягу аўтадаглядчыка. Калі аўтар рэгулярна ўпісвае ў Вікіпедыю недаставерную інфармацыю ды яшчэ і распальвае міжнацыянальную варожасць, то варта ягоную творчасць тым ці іншым чынам абмежаваць. Талеранцыя да антыяўрэйскіх стэрэатыпаў - гэта вельмі характэрная для Беларусі рыса. Але хацелася б ствараць іншую Беларусь. Без крывавых наветаў, напрыклад. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 02:06, 11 лістапада 2025 (+03)
:Я спасылаюся на артыкулы ў беларускай вікіпедыі. Усе тыя ж практыкі, за якія ўдзельнік Ohlumon быў забанены ў расійскамоўнай вікіпедыі, ён выкарыстоўвае і ў беларускай. Ён рэгулярна распаўсюджвае антысеміцкую прапаганду: дзесьці пераказвае ці цытуе антысемітаў (без крытычнай дыстанцыі), а дзесьці проста прыдумляе ад сябе нейкую &quot;цытату&quot;. Глядзіш у крыніцу - там гэтай цытаты няма. Гэта падлог. І такімі падлогамі Ohlumon займаецца рэгулярна. Што з гэтым рабіць, можна абмяркоўваць. Калі ў адміністратараў і мадэратараў беларускага раздзелу вікі ёсць жаданне і вольны час, каб сядзець і пераправяраць кожны сказ і кожную спасылку ў артыкулах гэтага ўдзельніка, то калі ласка, правярайце, праўце. Але некаторыя &quot;артыкулы&quot; (дэ факта, зборнікі антысеміцкіх стэрэатыпаў, як тая [[Беларуская карчма]]) вісяць гадамі нявыпраўленыя, і гэта, даруйце мне моцны выраз, ганьба для беларускага раздзелу. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 02:02, 11 лістапада 2025 (+03)
:: Шаноўны [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]], вы ж можаце гэта выправіць і без звароту да адміністратараў. Адміны маюць ужо на вайну правак рэаагаваць, калі такая раптам распачнецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:08, 11 лістапада 2025 (+03)
:::згодзен, давайце лепш працаваць з матэрыялам у нашым раздзеле, выпраўляць калі трэба і ўжо па факце зробленага ў белвікі рэагаваць. Калі выявіцца дакладна і абгрунтавана, што сістэматычна адбываецца нейкі падлог у бел вікі, то будзем рэагаваць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:24, 12 лістапада 2025 (+03)
::::Я магу весці каталог падлогаў. Колькі выпадкаў будзе дастаткова для рэакцыі з боку адміністратараў? Напрыклад, дзесяць ці сто? Ці штосьці пасярэдзіне? Дзесяць ужо набіраецца. Сто трэба пашукаць, але з часам, баюся, набярэцца. А ў якой форме гэта потым прадстаўляць адміністратарам? Падгружаць у выглядзе файла? На які сервер? (Даруйце, не надта разбіраюся ў тэхнічных асаблівасцях Вікіпедыі). Для даведкі: некаторыя артыкулы Ohlumon публікаваў паралельна ў расійскай і ў беларускай вікіпедыях, там аднолькавыя праблемы. То бок той праблемны змест, за які Ohlumon'а забанілі ў расійскай вікіпедыі, у беларускай вікіпедыі таксама ёсць, хутчэй за ўсё. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 23:31, 13 лістапада 2025 (+03)
::::: Каталг весці не варта, выпраўленні праблемнага зместу будуць вітацца. Праўце смела! --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:35, 13 лістапада 2025 (+03)
:::Шаноўны [[Удзельнік:JerzyKundrat|Jerzy Kundrat]], я магу нешта выправіць і выпраўляю. Але мне не верыцца, што Вы сур'ёзна лічыце, што беларуская вікіпедыя - адпаведнае месца для антысеміцкай прапаганды. Тут не так істотна, супраць каго мова нянавісці. Істотна, што мова нянавісці. І, па-вашаму, адміны з гэтым нічога рабіць не павінны? [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 23:23, 13 лістапада 2025 (+03)
:::: Намінацыя была за ''сістэматычны падлог крыніц'', зараз прыцягулі іншыя абвінавачанні, дыскусія дзеля дыскусіі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:29, 13 лістапада 2025 (+03)
:::::Намінацыя сапраўды была за сістэматычны падлог крыніц. Вы прапаноўваеце адкрыць асобную намінацыю за мову нянавісці? Вікіпедыя, зразумела, не дзяржаўны апарат, але, напрыклад, у судовых ці адміністрацыйных справах новыя акалічнасці звычайна далучаюцца да ўжо адкрытых спраў. Я прашу даць адказ па сутнасці на пытанне пра стаўленне адмінаў да антысеміцкай прапаганды. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 23:35, 13 лістапада 2025 (+03)
:::::: Змешваць усё да кучы дакладна не варта. Да антысеміцкай прапаганды ўсе адэкватныя людзі ставяцца адмоўна. Допыт адмінам тут ладзіць не будзем. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:38, 13 лістапада 2025 (+03)
У беларускай і рускай Вікіпедыях ёсць яшчэ адзін удзельнік, які займаецца сістэматычным падлогам крыніц - Peisatai. Зрабіў сотні правак, у якіх ёсць пэўнае сцвярджэнне і стаіць спасылка на кнігу ці артыкул вядомага навукоўца. Глядзім крыніцу - а там такого сцвярджэння няма. І таксама ён не толькі не заблакаваны, а нават проста не пазбаўлены сцягу даглядчыка. Маўляў, пішы й далей у такім жа духу. Дзівосна. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 18:37, 15 лістапада 2025 (+03)
: пра пазбаўленне сцяга аўтадаглядчыка можна задумацца ў такім разе. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:39, 15 лістапада 2025 (+03)
:: [[Удзельнік:Için warum]], я звярнуўся з адпаведнымі прапановамі на [[Вікіпедыя:Запыты на статус даглядчыка]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:54, 15 лістапада 2025 (+03)

== Скарга на адмену праўкі ==
Артыкул [[Андрэй Уладзіміравіч Парубій]] мною быў вычышчаны ад паўтораў і «вады», удакладнена інфармацыя пра замахі на яго жыццё, дададзена інфармацыя пра яго пасмяротнае ўзнагароджанне званнем Героя Украіны. Агульны выгляд артыкула стаў прыдатным для чытання. Пасля чаго ўсе мае праўкі былі адменены ўдзельнікам DobryBrat без тлумачэння прычын. У перапісцы (я чакаў тыдзень) ён мне не адказаў.

Прашу адміністратараў прыняць рашэнне пра правамернасць адмены маіх правак, якую зрабіў DobryBrat . Калі магчыма, вярніце маю версію артыкула. [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:36, 8 лістапада 2025 (+03)

: У прэамбуле даецца найважнейшая інфармацыя пра прадмет артыкула. Яна часта дублюе частку інфармацыі, размешчанай у іншых раздзелах артыкула. У артыкуле, які прапануецца абмеркаваць, гэта інфармацыя была цалкам выдалена, пакінута толькі кароткае вызначэнне (два словы).

: Раздзел «Уласныя працы» быў выдалены цалкам (а мог быць перанесены, напрыклад, у раздзел «Спасылкі»).

: У раздзеле «Біяграфія» выдалена частка важнай інфармацыі пра асобу. У прыватнасці, выдалена інфармацыя пра арышт у 1989 годзе; пра тое, што арганізоўваў першыя ва Украіне пікеты; у якіх экспедыцыях працаваў; пра тое, што ў Львоўскай абласной радзе быў сакратаром пастаяннай дэпутацкай камісіі па пытаннях моладзі і спорту; па якой спецыяльнасці ў 1994 годзе скончыў Львоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Івана Франко; па якой спецыяльнасці скончыў аспірантуру ў 2001 годзе; пра тое, што ён быў намеснікам старшыні Львоўскай абласной рады; пра тое, што падчас аранжавай рэвалюцыі (падзеі лістапада — снежня 2004 года) быў камендантам Украінскага дома ў Кіеве, а таксама іншая інфармацыя. Пры гэтым ў артыкуле «[[:uk:Парубій Андрій Володимирович|Парубій Андрій Володимирович]]» ва Украінскай Вікіпедыі (бясспрэчна, там да гэтага артыкула надаецца значна больш увагі), гэта інфармацыя існуе.

: У артыкул «Андрэй Уладзіміравіч Парубій» была дададзена і новая інфармацыя, але яна шматкротна меньшая за тую, што была выдалена. Аднаўляць выдаленую інфармацыю, вычытваючы, што было выдалена і на што заменена, патрабуе шмат часу і высілкаў ад іншых удзельнікаў. Зроблены ўнёсак пагоршыў артыкул, таму было прынята рашэнне аб адкаце двух правак удзельніка.

: Удзельніку была дадзена парада больш акуратна рэдагаваць артыкулы. Свае выдаленні ўдзельнік абгрунтоўвае «выдаленем паўтораў» і тым, што пасля яго правак тэкст стаў «прыемным для чытання».

: Галоўная мэта Вікіпедыі — стварэнне якаснага энцыклапедычнага зместу, а не прыгожае афармленне.

: Удзельнік DenisBorum даволі часта практыкуе выдаленне інфармацыі ў артыкулах, абгрунтоўваючы «абнаўленнем звестак», «выдаленнем дубляў», «выдаленнем вады», «навядзеннем парадку ў артыкуле». Мае сэнс прагледзець іншыя артыкулы, дзе такім макарам было зроблена выдаленне інфармацыі. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:04, 9 лістапада 2025 (+03)
::У дачыненні да раздзела артыкула «Уласныя працы» ўдзельнік DobryBrat проста здзекуецца: першая «праца» – гэта проста кароткі артыкул ва ўкраінскай газеце на ўкраінскай мове 2013 года (кожны можа паглядзець і ацаніць «значэнне» гэтай «працы»); другая «праца» прызнана экстрэмісцкай у нашай краіне і доступ да гэтай старонкі заблакіраваны.
::Пра раздзел «Біяграфія». DobryBrat пералічвае менавіта нязначныя факты, гл. крыніцу тут: [https://www.rbc.ru/person/68b309b29a794784b703e240|РБК]
::І дарэчы, маю версію сапраўды прыемна чытаць. Ёсць такое паняцце, як «стыль». [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 17:40, 9 лістапада 2025 (+03)

== Абарона [[Максім Танк]] ==
{{закрыта}}
Статусны артыкул са школьнай праграмы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:31, 3 лістапада 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
{{Done}} [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:26, 3 лістапада 2025 (+03)

== Пагрозы ад JerzyKundrat ==
[[Вікіпедыя:Кандыдаты ў выдатныя спісы#Спіс жанчын-лаўрэатаў Нобелеўскай прэміі|Вось тут]] адбылася незразумелая сітуацыя, пасля якой я атрымаў ад удзельніка {{u|JerzyKundrat}} відавочную [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&amp;diff=prev&amp;oldid=5049906 пагрозу дэанамізацыяй з наступствам паглядзець які я «моцны»]. Такія паводзіны парушаюць [[ВП:НАПА]]. На маёй памяці гэта ўжо не першы раз, калі ўдзельнік востра рэагуе ў размовах, але вось такія пагрозы, здаецца, упершыню. Варта адрэагаваць. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:04, 26 кастрычніка 2025 (+03)
: У канфлікце ўдзельнічаюць мінімум два бакі. Важна прыйсці да разумення ўласных памылак у зносінах, старацца з павагай адносіцца адзін да аднаго, не абражаць суразмоўцу і не ігнараваць яго просьбы. Мы ўсе плывём у адной лодцы і жадаючых веславаць няшмат. {{u|JerzyKundrat}}, {{u|MocnyDuham}}, заклікаю вас да ўзаемнай павагі, не трэба пераходзіць на асобы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:41, 27 кастрычніка 2025 (+03)
:: Я не пераходзіў на асобы і тым больш не канфліктаваў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:06, 27 кастрычніка 2025 (+03)
::Гэта нейкія неадэкватныя паводзіны, што [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&amp;diff=prev&amp;oldid=5049583 першы флэйм-допіс], што [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&amp;diff=prev&amp;oldid=5049906 апошні]. Не бачу, якія два бакі тут ёсць і якія прэтэнзіі могуць быць да MocnyDuham. Remember [[ВП:СУ]]. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] &lt;sup&gt;[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]&lt;/sup&gt; 21:25, 27 кастрычніка 2025 (+03)
:::падтрымліваю, сітуацыя неадэкватная і тут не бачна віны @[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]]. Але заклікаю не рабіць паспешных высноў з улікам палітычнай кан’юнктуры. Калі сітуацыя будзе мець працяг, тут, відавочна, прыйдзецца ставіць блакіроўкі на ўл. запіс, на вялікі жаль... [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:06, 1 лістапада 2025 (+03)
:::: Спадзяюся, пад працягам не маецца на ўвазе, калі мяне ўсёж здэаноняць і спраўдзяць, які я там моцны. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:09, 1 лістапада 2025 (+03)
::::: [[Удзельнік:MocnyDuham]], не пайму дзеля чаго ты тут лямантуеш каторы дзень. Ад каго і што патрабуецца, каб ты супакоіўся? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:28, 1 лістапада 2025 (+03)
:::::: За парушэнне [[ВП:НАПА]] вас можна было б адразу заблакаваць і без абмеркаванняў. Я гэтага, вядома, не хачу. Я толькі не разумею, што я вам зрабіў, каб вы мне такое пісалі. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:42, 1 лістапада 2025 (+03)
::::::: Упісваеш мой нікнэйм, дзе папала, але я з гэтым змірыўся ўжо не першы дзень як. Чаго й табе жадаю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:23, 1 лістапада 2025 (+03)
::::::::пане @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], давайце без інсінуацый і па факце. Калі вы можаце лепш вытлумачыць сітуацыю, што сапраўды адбываецца, то шчыра просім. З боку выглядае як неабгрунтаваныя нападкі на ўдзельніка, без кантэксту. Толькі можна сказаць, што акрамя відавочных пагроз, таксама жываецца вельмі фамільярны, непаважлівы тон размовы. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:32, 2 лістапада 2025 (+03)
:::::::: Дзе і як я ўпісваю ваш нікнэйм? Вы, можа, скажыце, каб я гэтага больш не рабіў. Бо я вас зусім не разумею. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:57, 2 лістапада 2025 (+03)
: Напісанае вышэй дыпламатычна некаторыя не зразумелі, пішу прама. {{u|JerzyKundrat}}, {{u|MocnyDuham}}, тое, што паміж вамі адбывалася і адбываецца – гэта канфлікт. У ім удзельнічаюць абодва бакі. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], навошта Вы пісалі ў каментарах да заўваг &quot;Заўвагі: reply to JerzyKundrat&quot;? Гэта удзельнікам JerzyKundrat фактычна было расцэнена як пераход на асобы. Калі Вы гэтага дагэтуль не заўважаеце, то гэта або робіцца наўмысна, або з-за недахопу вопыту. У сваю чаргу, прашу Вас, [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], быць больш стрыманым у каментарах. Вы таксама пераходзіце на асобы. “Мы ўсе плывём у адной лодцы”. Тое, што ў канфлікце ўдзельнічаюць новы адміністратар і былы адміністратар – гэта на радасць праціўнікаў беларускай Вікіпедыі. {{u|JerzyKundrat}}, {{u|MocnyDuham}}, я паўторна заклікаю вас да ўзаемнай павагі і прашу спыніць канфлікт. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:13, 3 лістапада 2025 (+03)
::Пане @[[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], дзякуй, што ўдакладнілі. То бок прэтэнзія да аўтаматычна-згенераванага апісання праўкі пры напісанні каментарыя праз гаджэт? Якім чынам гэта можа апраўдваць паводзіны пана @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] я ўсё яшчэ не разумею. Мяркую, што пан @[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], як і я, як і многія іншыя не звярталі на такія дробязі ўвагі і толькі зараз штосьці пачало праясняцца. Пры ўсёй павазе, я не разумею рэакцыю пана @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] і падазраю, што тут можа быць нешта яшчэ, таму прашу даць дадатковы каментарый па сітуацыі, ад вас нармальнага тлумачэння сітуацыі так і не было. Хоць мы і знаходзімся ў інтэрнэце, і тут звычайна людзі не крыўдуюць на аўтаматычна-згенераваны тэкст, але ж да пагроз, асабліва ў сітуацыі палітычнага напружання, тут не звыкліся, гэта не ерунда. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:46, 3 лістапада 2025 (+03)
:: Мой каментар да праўкі згенераваны аўтаматычна, бо для дыялогаў у Вікіпедыі я ўжо шмат гадоў выкарыстоўваю [https://commons.wikimedia.org/wiki/User:Jack_who_built_the_house/Convenient_Discussions адмысловы гаджэт]. І кожная мая праўка змяшчая перасылку на гэты факт. Калі мы кажам пра [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&amp;diff=prev&amp;oldid=5049527 тое апісанне], якое стала магчымым трыгерам для ўдзельніка – слова &quot;заўвага&quot; з'яўляецца назвай раздзелу, дзе мы абмяркоўвалі артыкул, а не маёй заўвагай да ўдзельніка. Здаецца гэта зразумела, бо слова змяшчае спасылку, якая і вядзе на раздзел... Я заўсёды ставіўся з павагай да ўдзельніка і, вядома, тут не хацеў аніякіх канфліктаў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:01, 3 лістапада 2025 (+03)

== Адкаты Peisatai ==
{{закрыта}}
Адкаты, якія масава робіць [[Удзельнік:Peisatai]], як напр. [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9F%D1%96%D0%BD%D0%B0&amp;diff=5048879&amp;oldid=5035460 тут] — вандалізм. На заўвагі не рэагуе. Варта заблакаваць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:51, 23 кастрычніка 2025 (+03)

:вандалізм гэта ў іншага таварыша, чаму не рэагуем [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 20:53, 23 кастрычніка 2025 (+03)
:: сціранне запытаў крыніц — гэта вандалізм, а не наадварот. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:55, 23 кастрычніка 2025 (+03)
:::у чалавека бзік супраць балтаў, ён метадычна павыкрыўляў, паперапісваў тое, што мной напісана, гэта не вандалізм, не? праглядаць усе сотні, што псіх нарабіў? можа паспасылацца на шэраг смеццевых, або даўно абвергнутых, крыніцаў, і яны вартыя згадкі? тут сметніца хіба? [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 21:02, 23 кастрычніка 2025 (+03)
:::: [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], не трэба выдаляць са старонак інфармацыю, пацверджаную крыніцамі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:05, 23 кастрычніка 2025 (+03)
:''Усім прывітанне!''
:'''Перагібы''' відавочна з абодвух бакоў.
:Удзельнік Peisatai нярэдка балансуе '''на мяжы з Уласнымі Даследаваннямі'''. Удзельнік Warum нярэдка балансуе '''на мяжы з вандалізмам'''.
:&lt;u&gt;'''Прапановы'''&lt;/u&gt;:
:1) вызначыцца наконт, таго, '''калі тут УД, а калі не УД'''. Падтрымаю ўдзельніка Bot: калі ёсць канкрэтная спасылка на корань і на ўтваральнік пры ім, тады гэта не УД. Без доўгіх ланцужкоў &quot;лагічных сувязяў&quot;, але канкрэтная спасылка.
:2) Удзельніку Warum прапаную '''вярнуць '''усюды звандалізаваны ім тэкст, прычапіць да яго ўнізе знойдзеныя ім спасылкі, спрэчны тэкст вылучыць і ў каментарах ветліва '''прапанаваць змены''' да спрэчнага тэксту.
:3) Удзельніку Peisatai прапаную, потым, '''перагледзець '''заўвагі ўдзельніка Warum і або а) наступіць на горла ўласнай песні і '''прыбраць '''тое, што да ступені змяшэння нагадвае УД, або б) '''перафармуляваць''', каб выглядала больш-менш аб'ектыўна. І ўвогуле, занадта вузкія лінгвістычныя тонкасці спрасціць па магчымасці.
:4) Вызначыць '''тэрмін '''для абаіх удзельнікаў разабрацца з гэтым усім масівам - напрыклад, тыдзень, два, месяц. Канкрэтны тэрмін, каб не расцягвалася.
:5) Да часу вырашэння сітуацыі '''забараніць '''(вусна) абодвум удзельнікам '''правіць новыя артыкулы '''па назвах.
:6) Асобна трэба вырашыцца наконт згаданых удзельнікам Bot '''спрэчных спасылак''' тыпу Жучкевіча, Пракаповіча і г.д. Напрыклад, Пракаповіч, калі паглядзець яго старонку, - правінцыйны літаратар і географ, з вялікай доляй верагоднасці не разумее ў фінскіх мовах. А Жучкевіч, як слушна адзначана, хоць і са сферы акадэмічнай навукі, але пераважна (не заўсёды) прапаноўваў вытлумачэнні з галіны &quot;народнай этымалогіі&quot;. Прапаную, з мэтай захавання палітры меркаванняў, не прыбіраць, але рабіць нейкія нейтральныя, але ясныя пазнакі, тыпу &quot;пастаўскі літаратар і географ І. Пракаповіч&quot;.
:''З павагай,'' [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 12:11, 24 кастрычніка 2025 (+03)
:: &gt; ''Удзельніку Warum прапаную '''вярнуць '''усюды звандалізаваны ім тэкст, прычапіць да яго ўнізе знойдзеныя ім спасылкі, спрэчны тэкст вылучыць і ў каментарах ветліва '''прапанаваць змены''' да спрэчнага тэксту.''&lt;br&gt;Я шмат разоў бачыў праўкі Варума падчас догляду і не заўважыў там вандалізму. Ён выдаляў інфармацыю без крыніц і ўстаўляў адпаведны шаблон. Можаце паказаць прыклад вандалізму? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:15, 24 кастрычніка 2025 (+03)
:::Перш чым адказваць на пытанне 2, трэба калегіяльна вызначыцца з пытаннем 1, бо ад яго дастаткова залежыць і пытанне 2. Выкажыцеся вы, і няхай выкажуцца іншыя. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 12:18, 24 кастрычніка 2025 (+03)
:::: Мне, шчыра кажучы, вельмі цяжка зразумець, што ў гэтым пытанні з'яўляецца УД, бо я не разбіраюся ў тэмах. Дакладна павінны быць спасылкі на крыніцы. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 13:22, 24 кастрычніка 2025 (+03)
::::Найперш трэба вярнуцца да палітыкі невыдалення. Ёсць іншыя меркаванні -- дапаўняць. Не ўпэўнены, што тут ёсць нават самастойнае вылучэнне кораня і ўтваральніка, бо яны вылучаны даследчыкамі і на гэта ёсць спасылкі. У маі сам спасылаўся на &quot;[[:en:Wikipedia:No_original_research#Synthesis_of_published_material|Synthesis of published material]]&quot; (&quot;[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне#Спалучэнне апублікаванага матэрыялу для прасоўвання новай думкі|Спалучэнне апублікаванага матэрыялу для прасоўвання новай думкі]]&quot;), але якая новая думка тут прасоўваецца? Што Беларусь уся з запасам у зоне балцкай гідраніміі і кожная назва можа быць балцкай -- думка не новая і не спрэчная. Адкаты зробленыя Peisatai не адмяняў бы, а з дыфаў дадаў бы ўрыўкі ўнесеныя Için warum. На нейкія ўрыўкі паставіў бы запыты крыніц, як у Сермежы пра ранейшую даўжыню ракі (думаю, там можна знайсці спасылкі на ранейшыя карты). Жучкевіча нам не ўнікнуць, хоць бы мы і вырашылі яго неаўтарытэтнасць як лінгвіста, ён з кожнага праса будзе лезці. Як Вайтовіч у генеалогіі, назбіраў з дубу вецце, але папулярны і яго пхнуць як крыніцу раз за разам. У нас нават кробізы з крывічаў не выдалены, хаця ў гэтай лухты ад Ластоўскага няма ніякага грунту. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:39, 24 кастрычніка 2025 (+03)

[https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9D%D0%B0%D1%87%D0%B0_%28%D0%9B%D1%8F%D1%85%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%86%D0%BA%D1%96_%D1%80%D0%B0%D1%91%D0%BD%29&amp;diff=5048905&amp;oldid=4826334 Так] можа быць? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:10, 23 кастрычніка 2025 (+03)
: [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] заблававаны на тры дні. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:20, 23 кастрычніка 2025 (+03)

Не ўсё так адназначна. Напрыклад, у вось [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%B6&amp;diff=prev&amp;oldid=5048829 такіх выпадках]. Удзельнік [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] выдаліў вялікі кавалак і напісаў &quot;у Ванагаса, Покарнага і Скарджуса Сермеж адсутнічае&quot;, але там і не сцвярджалася, што ў іх Сермеж ёсць, там пра &quot;корань&quot; і &quot;пашыральнік&quot; было. Безкрынічны быў адзін абзац, але не мовазнаўчага характару, а гісторыка-геаграфічнага і на яго можна было проста паставіць запыт крыніцы. І такіх выпадкаў багата. То, можа, у такім выпадку гэта якраз адкат вандалізму, ну або выдаленага без разбору. І слушна заўважыў калега JerzyKundrat, чаму не можа быць дзве і тры версіі? То гэта тычыцца ўдзельніка Için warum таксама. У маі толькі сварыліся, а не выпрацоўвалі падыходы, як ставіцца да згадкі каранёў, пашыральнікаў і іншага такога ў артыкулах. Згадаць у артыкуле пра Сермеж, што ў літоўскай ёсць корань -серм- гэта арыгінальнае даследаванне пра Сермеж або проста інфармацыя? Таму спачатку пайшла чыстка ў адзін бок, потым пойдзе ў іншы, а затым і яшчэ куды. У тую ж Сермеж думку Пракаповіча можна было проста дадаць, нічога не выдаліўшы. Пра Жучкевіча і такіх паноў як Пракаповіч наогул ёсць пытанні, ці кваліфікаваныя яны як мовазнаўцы, бо іх версіі часта нагадваюць народную этымалогію. Калі ёсць сістэмная крытыка Жучкевіча, ці нешта іншае &quot;даўно абвергнутае&quot;, трэба гэта разгледзець і можа вырашыць не карыстацца гэтым у мовазнаўчых пытаннях. Географам -- геаграфічнае, краязнаўцам -- краязнаўчае, а лінгвістычнае ўсё ж лінгвістам. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 23:03, 23 кастрычніка 2025 (+03)
: Было б добра разабрацца ў аўтарытэтнасці крыніц з двух бакоў. Я дапушчаю выкарыстанне гэтых тэкстаў у этымалогіі, толькі калі ў іх відавочна атрыбутаваная сувязь паміж аб'ектам і назвамі. Арыгінальныя даследаванні недапушчальныя. Аднак для мяне гэтая тэма занадта далёкая і я не маю вольнага часу паглыбляцца ў літаратуру з двух бакоў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:53, 24 кастрычніка 2025 (+03)
::@[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] для мяне, шкада, таксама далёкая, толькі вельмі агульныя ўяўленні. Адносна Сермежы, што прыкладам вышэй, яна і праўда не згадваецца аўтарамі, якія пішуць пра корань і пашыральнік у літоўскай. Але гэта &quot;бяда&quot; такой літаратуры, поўнага спісу гідронімаў з пэўнымі фармантамі не дае ніхто, абмяжоўваюцца двума-пяццю прыкладамі, а далей &quot;і інш.&quot;. Жучкевіч шчодры быў, вытлумачыў усё да чаго рукі дацягнуліся, але яго кваліфікацыя на гэта вельмі сумнеўная. Атрымліваецца, цяпер ускосныя сведчанні прафесіяналаў падмяняюцца на простае сведчанне непрафесіяналаў, якія затое яўна згадалі. Да каго толькі не звяртаўся, каб знайсці экспертызу хоць бы агульную для нашай праблемы, але няма такіх спецыялістаў і тэма вельмі хісткая з навуковага пункту гледжання, усё толькі гіпатэтычнае з адноснай ступенню імавернасці. Як разумею, падыходы навукоўцаў у галіне такія, што ў зоне балцкай гідраніміі, усе гідронімы апрыёрна лічацца балцкімі, пакуль іншае не даведзена асобна. Мы ўжо маем прыклад такой падмены ў іншай беларускай вікіпедыі, дзе імёны, якія апрыёрна ў навуцы лічацца балцкімі, хоць часам і няма адзінага меркавання з якіх пэўна фармантаў складаюцца і што значаць, тлумачацца з адзінай крыніцы, дзе даецца альтэрнатыўнае меркаванне, як германскія. Тая крыніца па фармальных прыкметах для Вікіпедыі аўтарытэтная (значна болей за Жучкевіча), але ў навуцы лічыцца &quot;маргінальнай&quot; (у сэнсе, што на ўскрайку навуковага поля, не адпавядае навуковаму кансэнсусу, ніхто на яе сур'ёзна не спасылаецца, хіба ў аглядзе гісторыі навукі). Тое самае можа быць у нас, толькі з рэкамі. Напэўна, трэба рабіць як з імёнамі зроблена, напрыклад, у артыкуле [[Ягайла]], дзе даюцца меркаванні Юргевіча, Чаропкі, Урбана і Галяка таксама, хаця пэўнае значэнне імя Ягайла нават для літоўскіх спецыялістаў застаецца дыскусійным з часоў рэканструкцыі яго Бугой. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:46, 24 кастрычніка 2025 (+03)
:::Аб'яднаў версіі ў артыкуле [[Нача (прыток Бабра)]], напэўна, так рабіць трэба было адразу, замест выдалення і скарачэння. Яно тады можа і ўзяло б меней часу, цяпер возьме болей. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:31, 25 кастрычніка 2025 (+03)

: У сучаснай беларускай мове слова Сермеж мае корань &quot;Сермеж&quot;. Сцверджанне, што корань &quot;Сермеж&quot; утвораны ад кораня &quot;Серм&quot; і пашыральніка &quot;еж&quot; - гэта ўжо этымалогія, то бок гэта павінна быць яўна прапісана ў артыкуле ды павінна быць падмацавана аўтарытэтнымі крыніцамі. Пакуль жа мы маем, што ў артыкуле пра слова з адным коранем слова даецца этымалогія іншага кораня. Адпаведна я падтрымліваю Için warum, што падобную інфармацыю можна выдаляць з артыкула. Як альтэрнатыву хуткаму выдаленню звестак можна ўжываць прастаўленне шаблонаў, напрыклад Шаблон:Праверыць факты. Аднак нават калі ў першакрыніцы згадваецца корань самаго слова, але без згадкі пра канкрэтны аб'ект, то я б усё роўна асцерагалася б прапісваць такое напрамую ў артыкул, таму што і аднолькавыя альбо вельмі падобныя назвы могуць мець рознае паходжанне. Напрыклад, назва Ленін можа быць гістарычнай і быць утворанай ад жаночага імя, а можа быць назва Леніна ўтвораная ад мянушкі савецкага дзеяча. Альбо Дзяржынск і Дзяржынава - этымалагічна гэтыя назвы звязаныя, аднак адно з іх утворана ад прозвішча, якое ў сваю чаргу магчыма ўтворана ад назвы другога. То бок мне бліжэй пазіцыя, што ў артыкул варта дадаваць інфармацыю пра паходжанне назвы, толькі калі ў аўтарытэтнай крыніцы ёсць разбор назвы канкрэтна гэтага геаграфічнага аб'екта. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 00:21, 25 кастрычніка 2025 (+03)
::@[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] , адразу сам болей схіляўся да такой думкі. Але з погляду як гэта робіцца, што прасоўваецца фактычна народная этымалогія, ёсць сумненні што на праўдзе лепей. Сама Сермеж можа не згадвацца, але калі ў крыніцы вядзецца менавіта пра гідронімы і даецца шэраг аналогій з такім коранем, а Сермеж якраз у зоне дзе такая аналогія актуальная, што думаць у такім разе? У маі ўжо пісаў, калі ёсць тлумачэнне менавіта для вялікіх Дзвіны, Дняпра або Дуная, ці можна яго ўжываць для дзясяткаў іншых Дзвін, Дзвінас, Днепрыкаў, Дунаяў і Дунайцаў, ці гэта будзе ўласным даследаваннем? Або можна даць спасылку на ўмоўнага &quot;Пракаповіча&quot;, што малая Дзвіна ад &quot;дзівіцца&quot; і лічыць, што гэта крыніца і яна прыярытэтная? Па-мойму, адсылка да гіпатэтычнай прафесійнай аналогіі лепей за прыцягнутую за вушы сугучнасць, якая да гідраніміі ніякім бокам (як гэта з Начай, напрыклад). Гэта ж не тое, што наш ананімны валагодскі этымолаг прыцягвае &quot;аналогіі&quot; з мовы хантаў на ўласнае разуменне. Наконт Леніна ўсё ясна, да гэтага яскравым прыкладам кваліфікацыі Жучкевіча будзе Лунін, які ён выводзіць ад прозвішча Лунь, тым часам як Лунін толькі пазнейшае скажэнне Луліна. І даецца ж Жучкевіч як аўтарытэтная крыніца. Пры тым, пададзеная там Peisatai версія таксама прыцягнута за вушы, нават ускоснай згадкі пра яе нідзе няма, грунтавалася таксама на скажонай назве, таму выдаліць яе было слушна. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:13, 25 кастрычніка 2025 (+03)
::: @[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]], калі Пракаповіч і Жучкевіч не з'яўляюцца лінгвістамі і даюць аматарскія трактоўкі паходжання назваў, то можна альбо выдаляць іх версіі, як неаўтарытэтныя крыніцы, альбо асцярожна фармуліраваць спасылкі на іх на ўзор &quot;Географ Жучкевіч выказаў ідэю, што назва X, паходзіць ад Y, аднак яго працы былі абвергнуты Z, як не адпавядаючыя сучасным лінгвістычным уяўленням&quot;. У любым разе наколькі я разумею, то на дадзены момант ніхто і не адстойвае аўтарытэтнасць Жучкевіч і неабходнасць прапісвання яго версій у артыкулах. Мне падаецца нармальным, што паходжанне назвы нейкай ракі ці возера можа быць не даследавана прафесійнымі лінгвістамі, у такім разе я лічу, што лепей у артыкуле не падаваць наогул ніякай версіі аб паходжанні назвы ці падаваць толькі народна-этымалагічную, запісаную прафесійным фалькларыстам. Замена адных аматарскіх версій другімі ды яшчэ і з прастаўленнем пры гэтым спасылак на працы прафесійных лінгвістаў, мне не падаецца вырашэннем праблемы.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 13:07, 25 кастрычніка 2025 (+03)
[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] таксама зноў пачаў дадаваць у артыкулы пра людзей версіі пра паходжанне іх прозвішчаў, напрыклад [[Фёдар Міхайлавіч Дастаеўскі]], [[Сяргей Мікалаевіч Румас]], [[Валянцін Акудовіч]]. Прапаную версіі аб паходжанні прозвішчаў дадаваць у артыкулы аб прозвішчах ці ў артыкулы пра роды. У артыкулах жа пра людзей пра прозвішча распісваць толькі ў выпадках, калі сам чалавек ці яго бліжэйшыя продкі змянілі прозвішча.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 23:36, 23 кастрычніка 2025 (+03)

:І праўда, напэўна, для Дастаеўскага і іншых варта пісаць, што прозвішча адтапонімнае, а варыянты паходжання тамоніма ў артыкуле пра Дастоева толькі. Пра гэта мы пісалі і быццам вырашылі адносна этымалогіі ў гарадах, назвы якіх паходзяць ад гідронімаў, што пра паходжанне гідроніма пішам толькі ў артыкула пра яго. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:14, 24 кастрычніка 2025 (+03)

Вітаю! Сваю пазіцыю я патлумачыў яшчэ ў маі гэтага года на старонцы Запыты да адміністратараў. Удзельнік Peisatai зрабіў сотні правак, у якіх напісаў свае ўласныя фантазіі аб паходжанні тапонімаў і прозвішчаў, пры гэтым амаль усе ягоныя праўкі або не маюць крыніц, або гэтыя крыніцы сфальсіфікаваныя. Канкрэтныя прыклады я тады прывёў (прычым гэта была толькі частка з таго, што ён панапісваў), паўтарацца тут не буду, хто жадае, можа паглядзець. Правілы вікіпедыі не дазваляюць займацца ўласнымі даследваннямі і падлогам крыніц, атаксама абражаць іншых удзельнікаў. У іншых моўных раздзелах за падобную &quot;творчасць&quot; удзельнікаў блакуюць назаўсёды. Я ў маі на гэта звярнуў увагу супольнасці, аднак на жаль ніякіх практычных крокаў зроблена не было. Пасля гэтага, як мне тут і параілі, я стаў самастойна выпрауляць гэтыя УД. Ніякіх парушэнняў з майго боку няма, ніводнага правіла вікіпедыі я не парушыў. Я паставіў запыты крыніцы там, дзе крыніца адсутнічае, а таксама часткова выдаліў інфармацыю, калі ў паказанай крыніцы яна адсутнічае. У некаторых выпадках выправіў інфармацыю ў адпаведнасці з тым, што насамрэч напісана ў крыніцы. Зараз вышэй пішуць, што Жучкевіч, маўляў, не аўтарытэтная крыніца. Можа і так, а Peisatai з ягонымі фантазіямі - хіба гэта АК? Потым пішуць, быццам калі ёсць корань - гэта ўжо і не УД. А хто вырашыў дзе які корань? Я ўжо не кажу пра значэнне гэтага кораня. Вось напрыклад Peisatai са спасылкай на Тапарова напісаў, што ў назве Няміга корань nem і пашыральнік g, а па Тапарову атрымліваецца, што ў назве корань mig. У назве Обаль і падобных Peisatai піша пра корань ab &quot;рака&quot;, а ў Тапарова - абъл/объл &quot;яблыка&quot;. І гэтак далей. Потым, вышэй напісана, што ў літаратуры аўтары не даюць поўнага спісу назваў, а абмяжоўваюцца двума-пяццю. Аднак у таго ж Тапарова часта прыводзяцца даволі доўгія спісы назваў, у тым ліку і тых, што на тэрыторыі Беларусі. Навошта тады выдумляць яшчэ ад сябе? Тым больш, калі гаворка ідзе пра больш-менш значны, вядомы аб'ект (горад ці раку). Навукоўцы ж не дурні і умеюць карыстацца картамі, даведнікамі, працамі сваіх калег (Тапароў многія назвы Беларусі браў са слоўніка Жучкевіча). Калі пра дадзены вядомы аб'ект не напісана ў аўтара, можа ён і не лічыў магчымым падобнае яго тлумачэнне? Гэта вельмі тонкая тэма, якая дае вельмі шырокую прастору для асабістых трактаванняў. Таму ў правілах энцыклапедыі і гаворыцца, што кожнае сцверджанне павінна быць падмацаванае АК. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 11:45, 26 кастрычніка 2025 (+03)
: [[Удзельнік:Için warum]], дзякуй за рагорнутае меркаванне, у цэлым згаджаюся з вамі. Хацеў бы ўсё ж, каб мы не сыходзілі тут з таго, што ў Вікіпедыі ''кожнае сцверджанне павінна быць падмацаванае АК'', бо ёсць і шырока вядомыя факты, і відавочныя паралелі можна дапускаць, калі кансэнсус маецца. У нас ужо назапасілася шмат інфармацыі па гідраніміі/тапаніміцы, давайце супольна прывядзем яе калі не да дасканалага, то хоць бы да прмальнага стану. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:44, 26 кастрычніка 2025 (+03)
:Удзельнік Варум, як казаў удзельнік JerzyKundrat, '''кідайце прымяраць ролю паліцэйскага'''. Тут камандна ствараюць, і Ваш праведны гнеў выглядае дзіўна. Calm down, Вы як нацягнутая струна :) Чаму, дарэчы, Вам не падабаецца, што ўдзельнік Peisatai так адстойвае '''балцкія версіі'''? Вы прынцыпова супраць? Хацелася б разабрацца, чаму вы так гарачыцеся, перш чым прадметна пераходзіць да тэмы &quot;карані і ўтваральнікі&quot; :) Бо Вы накідваеце '''відавочна &quot;смеццевых&quot; спасылак''' (тыпу Пракаповіча), і складаецца ўражанне, што толькі каб замыліць тэму. Як любіць казаць руская прапаганда, &quot;не ўсё так адназначна&quot;. Хіба не так? Вы ж павінны разумець, што правінцыйны літаратар '''Пракаповіч '''- гэта не крыніца? Або што тлумачэнні '''Жучкевіча '''часта не вытрымліваюць крытыкі. Або што '''Рогалеў '''прыдумшчык яшчэ той? '''Патлумачце, калі ласка, што стаіць за Вашай актыўнасцю'''. Бо акрамя таго каб выпраўляць удзельніка Peisatai, Вы, здаецца, больш нічым у Вікіпедыі не займаецеся, а зарэгістраваліся тут, здаецца, толькі для гэтага. Або Вы проста каб усё было &quot;строга ў духу буквы закону&quot;? Праўда, незразумела пакуль што. (Паўтаруся, што, на маю думку, Вы '''балансуеце на мяжы з вандалізмам''', як удзельнік Peisatai балансуе на мяжы з Уласнымі даследаваннямі, і трэба гэтыя два палюсы ўрэшце '''ўзгадніць''' '''і прымірыць'''). [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 12:13, 26 кастрычніка 2025 (+03)
::Здаецца, я зразумела абгрунтаваў свае дзеянні. Справа не ў балцкіх версіях (ці нейкіх яшчэ), а ў тым, што па правілах праэкта артыкулы пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц, а не на падставе уласных &quot;адкрыццяў&quot; усіх жадаючых. Калі нехта хоча дадаць у артыкул, напрыклад, што назва Жлобін паходзіць ад літоўскага globti - калі ласка, хто ж супраць, толькі няхай ён знойдзе АК, дзе гэта чорным па беламу будзе напісана. Гэта не я так вырашыў, гэтага патрабуюць правілы вікіпедыі. А калі ён гэта піша і дае крыніцу, у якой насамрэч гэта было сказана не пра Жлобін, а пра нейкую рачулку ў Літве, то гэта ёсць уласнае даследванне і падлог крыніцы. Вось і усё. Меня проста здзівіла, што чалавек за некалькі гадоў столькі ўсяго панапісваў, дадаў горы інфармацыі, і ніхто нават не пацікавіўся, а ці праўда ўсё тое, што ён так упарта піша? Ніхто не знайшоў у інтэрнэце якую-небудзь з гэтых крыніц, не адкрыў яе і не паглядзеў, а што там на самой справе напісана? Хаця адзін ці два разы гэта было, у прыватнасці ў артыкуле пра Прыпяць. Аднак далей на жаль ніхто высновы з той гісторыі так і не зрабіў. Гэта вельмі небяспечны прэцэдэнт. Беларуская вікіпедыя не такая масавая, як напрыклад англійская ці руская, і тут знайшоўся толькі адзін такі Peisatai, а ўявіце сабе калі б іх было пяць, дзесяць, дваццаць, і яны таксама пачкамі пісалі б тут свае фантазіі? Энцыклапедыя пераўтварылася б у сметнік. Што ж датычыцца неаўтарытэтнасці Жучкевіча, Пракаповіча і Рогалева, то я дадаў тое, што змог знайсці (дарэчы, я яшчэ дадаваў Фасмера, Трубачова, Развадоўскага і іншых аўтараў). Калі яны не з'яўляюцца АК, можна і выдаліць, я не спрачаюся, аднак спачатку трэба выдаліць УД ўдзельніка Peisatai, бо гэта тым больш не АК. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 19:10, 26 кастрычніка 2025 (+03)
:: [[Удзельнік:Akijan|Akijan]], захоўвайце, калі ласка, ветлівасць у размовах. Пытанне не ў тым маюць нейкія тапонімы/гідронімы балцкае ці афраамерыканскае паходжанне. Асноўнае пытанне ў тым ці можна дадаваць у артыкулы аб тапонімах, гідронімах, прозвішчах, канкрэтных людзях інфармацыю аб этымалогіі кораня слова падобнага да назвы дадзенага аб'екта. А таксама дадаткова ўзнята пытанне, што рабіць, калі звесткі аб паходжанні назвы ёсць, але аўтарытэтнасць іх крыніцы пад сумневам: такую інфармацыю ў артыкул не дадаваць наогул ці дадаваць, але з тлумачэннем спрэчнасці трактоўкі.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 12:55, 26 кастрычніка 2025 (+03)
::: Спадарыня [[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]], датычна другой вашай рэплікі — відавочна ''дадаваць, але з тлумачэннем спрэчнасці трактоўкі''. Мы ж не маем патрэбы ў эканоміі паперы, працэсы і з'явы можам паказваць шырока і рознабакова. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:59, 26 кастрычніка 2025 (+03)
: {{u|Akijan}}, ці маеце вы дадатковыя ўліковыя запісы ў праэкце і чаму вырашылі напісаць у гэты раздзел з менавіта з новага? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:05, 26 кастрычніка 2025 (+03)
::Папрасілі ўключыцца з дыскусію. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 14:09, 26 кастрычніка 2025 (+03)
Peisatai пачаў дадаваць у артыкулы свае &quot;этымалогіі&quot; са спасылкай на нейкую кніжку А. Мікуса (&lt;nowiki&gt;[&lt;/nowiki&gt;''Неэтычная частка рэплікі была выдалена ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}}''&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt;). Зразумела, што гэта не аўтарытэтная крыніца (&quot;смеццевая крыніца&quot;, як ён сам тут выказваецца). [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 12:55, 27 кастрычніка 2025 (+03)

:[[Алесь Мікус|Мікус]] не горай за Жучкевіча або Пракаповіча, прынамсі, ведае літоўскую мову на высокім узроўні. Калі падсумоўваць. Застаецца пастанавіць, што сведчанні пра этымалогію ад неспецыялістаў не прымаем як крыніцы. Калі нехта вызначае паходжанне гідронімаў, то мае быць не проста лінгвістам-славістам, але і балтыстам, а калі і фінаўгрыстам. І практычна ўсё трэба будзе выдаліць. Таксама, што этымалогію для вялікай Дзвіны і іншага мы не прымаем для малых Дзвін і іншага, калі яны яўна асобна не названы ў крыніцы. Ніякія &quot;імёны рэк з -упа імаверна балцкага паходжання&quot;, як любяць мовазнаўцы, нам не прыдатныя. Што найболей непрыемна, калі і праўда сістэматычна пазначаліся крыніцы, дзе нічога з чаканага або хоць блізкага да яго не было. Адзінкавыя выпадкі можна зразумець, асабліва калі пасля пазначэння крыніцы было шмат правак. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:56, 27 кастрычніка 2025 (+03) 
::''Мікус не горай за Жучкевіча'' Жучкевіч прызнаны спецыяліст ў навуковым свеце, працаваў у БДУ, аўтар некалькіх кніг, артыкулаў у навуковых часопісах, на яго дагэтуль спасылаюцца іншыя навукоўцы. І не трэба яго папракаць тым, што ён географ, бо тапаніміка - гэта не толькі лінгвістыка, але і геаграфія, і гісторыя, і краязнаўства - усё разам. Сапраўднае тапанімічнае даследванне тады, калі даследчык даследуе канкрэтны аб'ект. Калі гэта горад, ён вывучае ягоную гісторыю, хто і калі яго заснаваў, калі гэта рака ці возера, вывучае іх геаграфічныя, гідралагічныя ўласцівасці - каб паспрабаваць зразумець, чым яны вылучаюцца, чаму людзі маглі іх так назваць. А не проста сядзіць сабе ў кабінеце і жангліруе словамі з розных моваў. Знасці падобныя словы можна, а вось ці будуць яны мець нейкае рэальнае дачыненне да дадзенага горада ці ракі? І Жучкевіч пры падрыхтоўцы свайго слоўніка карыстаўся працамі іншых вядомых навукоўцаў, у тым ліку і лінгвістаў: Фасмер, Тапароў, Буга, Развадоўскі, Машынскі, Лер-Сплавінскі і г. д. (спіс літаратуры ён прыводзіць). А Мікус хто такі? Якое дачыненне ён мае да навуковага света ўвогуле і да тапанімікі ў прыватнасці? І пры чым тут яго веданне літоўскай мовы? Яе ведаюць больш за 3 мільёны чалавек, гэта не значыць, што кожны з іх можа пісаць аб тапаніміцы Беларусі. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 11:11, 28 кастрычніка 2025 (+03)
:::@[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] на што толькі не спасылаюцца. Гэта можа быць апраўдана, калі транслюецца меркаванне аўтарытэтных мовазнаўцаў, а сам ты не маеш да іх доступу. Цяпер гэта ўсё даступна ў асноўным і пасрэднік не патрэбны. Што да ўласных распрацовак этымалогіі, не геаграфічная гэта справа, чалавек не падрыхтаваны для гэтага часта не бачыць відавочных рэчаў, які б ні быў паважаны і тытулаваны ў сваёй галіне. Вядома, географ можа мець дадаткова і такую кваліфікацыю, але пра Жучкевіча мы гэтага не ведаем. Наогул мы ж бачым яго версію ў &quot;Начы&quot; і такога шмат, сустракаў калі выводзіў свае этымалогіі ён з позніх, скажоных часамі назваў. Я ж і кажу, што ў плане этымалогіі яны роўныя, у Жучкевіча няма кваліфікацыя для яе, а Мікула &quot;вагі&quot; ў тым самым навуковым свеце, хоць кваліфікацыі яўна болей. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:30, 28 кастрычніка 2025 (+03)
::Заглянуў у артыкул пра [[Лужаснянка|Лужаснянку]] і [[Бабруйка]]. Я думаю, калі чляненне дастаткова відавочнае (і корань, і ўтваральнік вядомыя ў балцкіх назвах), то можна пакідаць, гэта не УД.
::У менш відавочных выпадках трэба прыбіраць.
::Другое. Калі прыводзяцца аналогіі і прыводзіцца спасылка, дзе яны прапісаныя, але там няма канкрэтна пра назву, да якой яны прыводзяцца, то гэта не падлог, а спасылка на аналогіі. Наколькі гэта УД, трэба глядзець у кожным канкрэтным выпадку.
::Трэцяе. Удзельнікам Warum і Peisatai трэба настойліва параіць прыйсці да супрацоўніцтва, калі ўжо абодва столькі сілаў кладуць на тапанімію. Пакінуць лаяць адзін аднаго і тым больш спрабаваць дэананімізаваць, у цяперашніх палітычных варунках.
::Прапаную на гэтым пакрысе гэтую дыскусію завяршаць. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 16:34, 27 кастрычніка 2025 (+03)
:::Для каго ''чляненне дастаткова відавочнае''? Асабіста для вас відавочнае адно, для другога - другое, для трэцяга - трэцяе. Адну й тую ж назву можна &quot;расчляніць&quot; па-рознаму, і вытлумачэнне гэтых часцін можа быць рознае, нават у адной мове (а тут і з мовамі магчымыя варыянты). Гэтым павінны займацца спецыялісты, а не аматары. І з аналогіямі - тое ж самае. Тое, што адна назва ёсць аналагам іншай назвы - гэта павінна быць напісана ў навуковых працах прызнаных спецыялістаў, а не самі ўдзельнікі праэкта будуць самастойна вырашаць, бо тады гэта будзе ўжо не энцыклапедыя, а паркан, на якім кожны піша ўсё што хоча. І з этымалогіяй прозвішчаў - тое ж самае. Уявіце сабе, нехта захоча напісаць, што аналагам назвы Мінск (Менск) з'яўляецца назва вострава Мэн, а аналагам назвы беларускага Брэста - назва французскага Брэста, бо яму гэта відавочна... І ўвогуле, чаму абавязкова ў кожным артыкуле пра нейкі населены пункт ці раку/возера, трэба абавязкова пісаць пра этымалагію назвы?! Калі пра нейкі дадзены аб'ект пакуль няма аўтарытатнай крыніцы на гэтую тэму, то можа будзе лепш увогуле нічога не пісаць, чым нешта там выдумляць ад сябе? Каму і навошта гэта трэба? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 11:20, 28 кастрычніка 2025 (+03)
:::Калегі, думаю, я '''паспяшаўся прыміраць удзельнікаў Peisatai i Warum'''. Калі апошні стаў завочна нападаць на Мікуса, мне стала пакрысе ўсё станавіцца на свае месцы.
::: &lt;nowiki&gt;[&lt;/nowiki&gt;''Неэтычная частка рэплікі была выдалена ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}}''&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt;.
:::Ва ўсякім разе, удзельнік Warum прарабіў тытанічную працу па перапрацоўцы артыкулаў удзельніка Peisatai, які відавочна даў маху і шмат дзе (не ўсюды) перагнуў. Калі Peisatai пад уплывам спасылак ад Warum праробіць '''работу над памылкамі''' ў артыкулах, то гэта будзе сапраўды выпадак, калі па-марксісцку з Тэзіса і Антытэзіса выйдзе не дрэнны Сінтэз.
:::Яшчэ хацелася б больш пачуць '''пра славяна-індыйскую гідранімію''' на быццам бы балцкай тэрыторыі, магчыма, трэба было б асобны артыкул пра гэта напісаць, няхай бы Warum хоць нешта сваё ўласнае напісаў. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 14:27, 28 кастрычніка 2025 (+03)
::::''няхай бы Warum хоць нешта сваё ўласнае напісаў'' Калі вы чакаеце ад мяне ўласных даследванняў у стыле Peisatai, то іх зразумела не будзе. Па-першае, гэта забараняюць правілы праэкта, а па-другое, навошта мне тут нешта выдумляць і пісаць горы нейкага флуда? У меня для гэтага няма ніякай матывацыі. А ў яго, відаць, ёсць. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 17:49, 28 кастрычніка 2025 (+03)
::::: Калі ласка, давайце больш канструктыўна. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:51, 28 кастрычніка 2025 (+03)
::::Ніякага дачынення ні да якога Дзермана я не маю. Доказы смешныя: за тэрмін, які больш за 5 месяцаў, вы знайшлі аж цэлых 3 супадзенні па часе)) І ўвогуле, не трэба пастаянна ўводзіць дыскусію ў бок. Спрэчка тут не пра балтаў, славян, індыйцаў, Мікуса, Дзермана  і г. д., а пра тое, ці можа ў энцыклапедыі чалавек пісаць свае ўласныя здагадкі і меркаванні? Правілы вікіпедыі гавораць, што не, артыкулы тут пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц. Калі вам так хочыцца балцкіх версій тапонімаў, то літаратуры на гэтую тэму хапае, той жа Тапароў пра гэта вельмі шмат напісаў. Дадавайце і ніхто супраць не будзе. Але Peisatai нават і балтыста Тапарова перакручвае, ставіць на яго спасылку, а піша нейкую адсябяціну, чаго ў Тапарова зусім няма (прыклады я прыводзіў яшчэ ў маі). [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 15:24, 28 кастрычніка 2025 (+03)
::::Ох ужо гэтыя дэаноны :( А якая розніца? Тут да крыніц фармальны падыход і суб'ектыўныя крытэрыі. Справа толькі як мы будзем рабіць, прымаць усе меркаванні з хоць якімі крыніцамі, тады пойдуць і Жучкевіч з іншымі, і Мікус. Або толькі выключна яўных тэматычных лінгвістаў, тады ні Жучкевіч, ні Мікус не пойдуць. Ачышчаем і жывём спакойна. Калі першы варыянт, паўтаруся, трэба вярнуцца і трымацца палітыкі невыдалення. Калі былі выпадкі ўяўнага ўжывання крыніц, так болей не рабіць ні пад якім соусам. Выпрацаваць нейтральныя формы, які будуць адпавядаць стану крыніц, напрыклад, &quot;у балцкіх гідронімах вылучаюць корань y-[зноска] і пашыральнік -x[зноска], але ці яны ў назве гэтай Yx яўна не адзначана&quot;. Спыніць канфрантацыю на балцка-славянскай этымалагічнай глебе, у асноўнай масе гэта пэўна ніколі не вызначаць, будуць толькі болей або меней кваліфікаваныя гіпотэзы. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:01, 28 кастрычніка 2025 (+03)
::::: Пане [[Удзельнік:M.L.Bot|Максіме]], канешне ж будзем ''прымаць усе меркаванні з хоць якімі крыніцамі''. Вікіпедыя для таго й прызначана, каб трансляваць веды з розных галін. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:16, 28 кастрычніка 2025 (+03)
::::::@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] , тэарэтычна правілы вымагаюць не хоць якіх, а аўтарытэтных крыніц. Але звычайна так катэгарычна пытанне паўстае ў спрэчных выпадках, што ў нас цяпер і ёсць. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 17:03, 28 кастрычніка 2025 (+03)
::::::: Маем звычай у БелВікі трактаваць аўтарытэтнасць крыніц таксама шырока, аж да навінных. Узнятая тут бура не нагода для фундаментальных змен. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:35, 28 кастрычніка 2025 (+03)
:::: {{u|Akijan}}, я выдаліў частку вашай рэплікі, якая была датычна вашых здагадак датычна асобы іншага ўдзельніка. Па-першае гэта парушае [[ВП:ЭП]], а дакладней парушае &quot;прадузятасць, навешванне «цэтлікаў» на апанентаў&quot;. Па-другое, у Вікіпедыі нельга займацца [[доксінг]]ам. Таксама чытайте [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikimedia_Foundation_statement_on_paid_editing_and_outing афіцыйную пазіцыю фонду Вікімедыя] датычна аутынгу іншых асоб. Я вас папярэджваю, што наступным разам за парушэнне [[ВП:ЭП]] ваш доступ да рэдагавання Вікіпедыі можа быць заблакаваны. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:47, 28 кастрычніка 2025 (+03)
::::Удзельнік МоцныБрат, патлумачце ласка, на падставе якіх фармальных правілаў Вікіпедыі Вы выдалілі частку майго паста, у якім я параўнаў час напісання ўдзельнікам Варум тут сваіх пастоў з &lt;nowiki&gt;[&lt;/nowiki&gt;''Неэтычная частка рэплікі была выдалена ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}}''&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt;.? Дэананімізацыя забароненая толькі калі гэта пагражае пераследам па палітычных, рэлігійных падставах, а Дзермана ў Беларусі ніхто пераследваць не будзе, бо ён на баку ўладаў. Калі ласка, дакладную спасылку на рэгуляцыю. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 15:47, 28 кастрычніка 2025 (+03)
::::: Звярніце ўвагу на [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#c-MocnyDuham-20251028124700-Akijan-20251028112700|гэты]] і [[Размовы з удзельнікам:Akijan#c-MocnyDuham-20251028125100-Папярэджанне|гэты]] каментар. І я зноў выдаліў вашу рэпліку з магчымым дэанонам па гэтых прычынах. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:01, 28 кастрычніка 2025 (+03)
::::::Добра, прачытаў, пагаджуся, быў раманаў. Але ж паведаміць зацікаўленым асобам, думаю, правілы Вікіпедыі не забараняюць. Бо калі ўдумацца, гэта з глузду з'ехаць што робіцца. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 16:05, 28 кастрычніка 2025 (+03)
::::::: Вы не ведаеце, ці з'яўляецца ўдзельнік той асобай, пра якую кажаце. А калі ён ніяк з ёй не звязаны? Зараз вы ствараеце ціск на ўдзельніка тым, што камусьці пра яго штосьці скажаце. Ваша пагроза &quot;паведаміць зацікаўленым асобам&quot; парушае [[ВП:НАПА]]. Калі ласка, не пагражайце тут нікому. [[ВП:СУ|Зыходзьце з сумленнасці ўдзельнікаў]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:17, 28 кастрычніка 2025 (+03)
::::::::Думаю, тады Вам варта з такой жа строгасцю адрэагаваць на спробу дэанону вышэй з боку ўдзельніка Варум (&quot;падазраю, што гэта ён сам і ёсць&quot;) і прывесці да балансу.
::::::::Карацей, спадзяюся, нехта ўсё ж возьмецца выпраўляць тое, што тут з ідэалагічных прычын творыць апазнаны ўдзельнік Варум. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 16:58, 28 кастрычніка 2025 (+03)
::::::::: Тое самае тычыцца і {{u|Için warum}}, канешне. Не бачыў яго рэпліку. Калі ласка, спыніцеся і пачніце камунікацыю згодна з [[ВП:ВЕТ]]. Галоўнае прыйсці да кансэнсусу і пачаць дапаўняць Вікіпедыю. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:02, 28 кастрычніка 2025 (+03)
:::::::::: Па-мойму, кансэнсус тут можа быць толькі адзін - выконваць правілы вікіпедыі, там усё прапісана, а не вынаходзіць тут веласіпед. Мне цяжка ўявіць падобную дыскусію ў нейкім іншым моўным раздзеле, напрыклад, у англійскім ці рускім. Дарэчы, Peisatai спрабаваў пісаць свае ўласныя даследванні і ў рускай ВП, аднак відаць не атрымалася, тады ён цалкам пераключыўся на беларускую, і тут, як гаворыцца, &quot;пракаціла&quot;. На жаль. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 17:41, 28 кастрычніка 2025 (+03)
::::::::::: У іншых моўных раздзелах смецця больш, чым у БелВікі. Не буду тут прыводзіць доказы з уласных даследаванняў на гэты конт. Таксама нагадаю, што Вікіпедыя не мае цвёрдых правілаў, акрамя [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|пяці агульных прынцыпаў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:46, 28 кастрычніка 2025 (+03)
::::::::::Чаму Вы не выдалілі ў згаданай рэпліцы спробу дэанону? [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 12:22, 30 кастрычніка 2025 (+03)
:::::::::::@[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], калі ласка, дазачысціце тое, што можа быць дэанонам, можа, і версіі нейкія можна закрыць для прагляду правамі адміна. Дзякуй. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:12, 3 лістапада 2025 (+03)
:::::::::::: Выдаліў! Зараз паспрабую закрыць версіі [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:06, 3 лістапада 2025 (+03)
:::::::::::: Здаецца ўсё прыбраў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:09, 3 лістапада 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Праект рашэння ===
{{закрыта}}
Не хочацца, каб тэма заставалася адкрытай, таму я падрыхтаваў праект рашэння. Калі ён не сустрэне вострай крытыкі, то набудзе моц праз тыдзень. Вітаю дапрацоўку з боку дасведчаных удзельнікаў.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Звесткі аб этымалогіі дапускаюцца толькі пры наяўнасці надзейных крыніц. Неправяраемыя крыніцамі сцвярджэнні выключаюцца і не павінны размяшчацца ў асноўнай прасторы Вікіпедыі (гл. [[ВП:ПРАВ]]). Фармулёўкі ў пытаннях этымалогіі ў «спрэчных артыкулах» павінны быць прыведзены з відавочнай атрыбуцыяй у тэксце: «па меркаванню X», «згодна з Y», і з дакладнай бібліяграфічнай спасылкай. Указваць паходжанне канкрэтнага тапоніма ці гідроніма варта толькі тады, калі крыніца прама разбірае менавіта гэты аб’ект. Перанос агульных мадэляў «корань/фармант» на назвы, не згаданыя ў аўтара, разглядаецца як ўласнае даследаванне і не дапускаецца. Самастойнае «расчляненне» назваў на карані і суфіксы і высновы на гэтай аснове без прамой падтрымкі профільнай літаратуры таксама недапушчальныя (гл. [[ВП:НУДА]]).&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Дапускаецца прывядзенне розных версій паходжання, у тым ліку балтыйскіх, славянскіх і іншых, але кожная толькі са спасылкай на надзейную крыніцу, з карэктнай атрыбуцыяй аўтара і ўзважанай падачай без катэгарычнасці там, дзе ў літаратуры няма кансэнсусу. Прыярытэт аддаецца профільным лінгвістам і выданням, якія рэцэнзуюцца. Папулярызатарскія і краязнаўчыя артыкулы магчымы толькі з відавочнай маркіроўкай іх статусу і без пераацэнкі іх вагі ў параўнанні да профільнай літаратуры.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Нагадваю аб недапушчальнасці войн правак. Персанальныя выпады і любыя спробы дэананімізацыі будуць выдаляцца. Пры паўтарэнні магчымы блакіроўкі. Па спрэчных пытаннях прашу адкрываць тэму на старонцы абмеркавання артыкула і весці дыялог там.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Абмеркаванне носіць метадалагічны характар, гаворка пра правяральнасць і спосаб падачы, а не пра супрацьстаянне балтыйскіх і славянскіх трактовак. Праект адкрыты для розных навуковых версій пры ўмове акуратнай атрыбуцыі, надзейных крыніц і захавання этыкі зносін. Дзякуй усім удзельнікам за ўклад і канструктыў. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:20, 15 лістапада 2025 (+03)
: Усё ідзе сваім чарадом, [[Удзельнік:MocnyDuham]] не выдумвай усялякія бздуры. Гэта была ''вострая крытыка'', калі ты не зразумеў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:35, 15 лістапада 2025 (+03)
:: &quot;Сваім чарадом&quot; усё ідзе з мая. За гэты час ужо былі блакіроўкі і некалькі вялікіх амберкаванняў. Трэба было ўжо нешта прыдумаць, каб удзельнікі маглі мець магчымасць разам правіць Вікі без сварак. На гэта быў выказаны кансэнсус вышэй. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:53, 15 лістапада 2025 (+03)
::: Сам па сваіх правілах і жыві. [[Вікіпедыя:Кансэнсус]] ''звычайна дасягаецца натуральным шляхам — пасля таго як адзін з удзельнікаў уносіць праўку ці дадатак на якой-небудзь са старонак Вікіпедыі, усе, хто ўбачаць гэту змену, могуць на яе адрэагаваць, змяніўшы ці адмяніўшы яе, або пакінуць яе ў сіле''. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:59, 15 лістапада 2025 (+03)
::::Пане @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], давайце нейк сур’ёзней. Правілы і парады адносна паводзін і культуры размоў у Вікіпедыі вы ведаеце. Намагайцеся, калі ласка, не даводзіць да абсурду. Пан @[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] паспрабаваў сфармуляваць кансэнсус, каб улагодзіць канфлікт, які цягнецца даўно. У вашых жа каментарыях я бачу спробы накаліць асабісты канфлікт, каб усе ўдзельнікі гэта незразумела што чыталі... Давайце, калі ласка, па справе. Таксама было б нядрэнна вам адрэагаваць у абмеркаванні вышэй пра вашыя нападкі (як мне гэта бачыцца з таго кантэксту, які я маю) на ўдзельніка. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:15, 15 лістапада 2025 (+03)
::::Пры ўсёй павазе: ''кансэнсус '''звычайна''' дасягаецца натуральным шляхам''. Па гары тэксту вышэй відаць, што кансэнсусам і не пахне ўжо даволі даўно. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:04, 16 лістапада 2025 (+03)
: @[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] і @[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], што думаеце? Гэты праект з большага тычыцца вашай работы. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 02:14, 18 лістапада 2025 (+03)
::Як паказала практыка, удзельніку @Peisatai абыякава. 
::Гісторыя: 
::Адносна нядаўна распачалася вайна правак за артыкул [[Вольберавічы]] і [[Янкі]]. З майго боку былі агучаны заўвагі адносна фармуліроўкі тэкстаў і патрабаванне ў пашырэнні крыніц (бо праўкі Peisatai выглядаюць як уласныя даследаванні, пры ўмове, што Peisatai ведае даследчыкаў, на якіх і грунтуецца яго меркаванне, але не запісвае іх ў раздзел Літаратура (артыкулаў).
::Паходжанне назвы Янкі таксама выклікае сумнеў (балцкая версія): аўтар грунтуецца толькі на антрапанімічных версіях паходжання назвы (у свой час я займаўся гэтым артыкулам і дакладна ведаю што тапонім - славянскі, бо паселішча заснавана ўжо пасля асваення славянамі гэтай тэрыторыі). Чаму так напружвае падобная дзейнасць @Peisatai: аўтар не ідзе на кантакт (яго меркаванні грунтуюцца пераважна на лінгвістычным аналізе тапонімаў, ігнаруючы гістарычны кантэкст). Разам з тым, Peisatai не імкнецца пісаць больш дакладна пра сувязь паміж назвай паселішча і версіяй. 
::Дайшло да смешнага: як ініцыятары размовы пры &quot;Размовах&quot; артыкула [[Вольберавічы]], я напісаў што праз падобнае, буду вымушаны звяртацца да адміністрацыі, што і раблю зараз. 
::Калі ласка, прашу звярнуць увагу на гэта спрэчнае пытанне. Вышэй, у гэтай размове, ужо былі распісаны прыклады таго, як павінны быць распісаны падобныя артыкулы. Нібы падобныя абмеркаванні для Peisatai - пусты гук. [[Удзельнік:MoniczFrancisak|MoniczFrancisak]] ([[Размовы з удзельнікам:MoniczFrancisak|размовы]]) 09:54, 9 мая 2026 (+03)
:::Дайшло да смешнага: неяк так атрымалася, што пад час абмеркавання мой асноўны IP - заблакаваны) Гэта пытанне ўжо ў стадыі вырашэння, але здзівіла падобнае супадзенне. Калі ўсё ж такі гэта не супадзенне, то мы маем справу з нейкімі хм ...цікавымі варыянтамі вырашэння такіх пытанняў шляхам кляўз адміністратарам Вікі іншамоўных раздзелаў. [[Удзельнік:MoniczFrancisak|MoniczFrancisak]] ([[Размовы з удзельнікам:MoniczFrancisak|размовы]]) 10:23, 9 мая 2026 (+03)
17:59, 15 лістапада 2025 (+03)
::::: Нармальна ўсё, кансэнсуса дасягаем не тут, а ў працэсе рэдактарскай працы. Гэта гара тэксту ні аб чым і ні да чаго. [[Удзельнік:IshaBarnes]], давайце лепш будзем артыкулы правіць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:32, 16 лістапада 2025 (+03)
:::::: А хто супраць? Я толькі за. Але калі ўжо вынесена гэтая вайна на агульнае абмеркаванне, то трэба неяк вырашаць. Адміны на тое і адміны, каб такімі праблемамі займацца. -- [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:57, 16 лістапада 2025 (+03)
::::::: Вайна скончана, прававеды толькі ніяк не супакояцца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 02:00, 16 лістапада 2025 (+03)
:::::::: {{u|JerzyKundrat}}, прыпыніце тролінг і выконвайце [[ВП:ЭП]]. Грубы стыль зносін з навешваннем цэтлікаў на ўдзельнікаў ніхто доўга цярпець не будзе. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:33, 16 лістапада 2025 (+03)
::::: Сур'ёзней ужо няма куды — не выдумвайце дурасцей. Вікіпедыя не мае цвёрдых правілаў акрамя [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|пяці агульных прынцыпаў]]. Кансэнэнсус дасягаецца натуральным чынам. Лепш бы кантэнту ў БелВікі дадалі, чым праўнікаў з сябе строіць. — --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:24, 15 лістапада 2025 (+03)
:::::: Адным з галоўных прынцыпаў вікіпедыі з'яўляецца тое, што артыкулы пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц, а не на падставе ўласных меркаванняў усіх жадаючых. Бо тады гэта будзе ўжо не энцыклапедыя, а сметнік. Калі хтосьці хоча прасоўваць нейкія свае ўласныя ідэі, то для гэтага існуюць іншыя пляцоўкі (блогі, форумы і г. д.). Энцыклапедыя не для гэтага.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 19:57, 18 лістапада 2025 (+03)
:выглядае лагічна, як і мае быць. Можа не заўсёды будзем прыдзірацца да якасці крыніц, але вядома, што ў розных крыніц розная вага. Калі што, можна ўжо абмяркоўваць удакладненні да правіл аўтарытэтнасці крыніц [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:58, 15 лістапада 2025 (+03)
:: на хвіга стока букф, не пайму. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:01, 15 лістапада 2025 (+03)
:Прапанова вырашэння спрэчкі слушная. Аднак не зразумела, чым павінна стаць гэтая прапанова. Застанецца каментаром на старонцы запытаў да адмінаў? У такім выпадку наўрад ці яна будзе мець нейкую сур'ёзную моц. Трэба было б аформіць як [[Вікіпедыя:Правілы#Прызначэнне|рэкамендацыю]] прынамсі. І ў такім выпадку, было б лепей, каб гэтае абмеркаванне вялося шырэй - не толькі на старонцы запытаў да адмінаў, але і на форуме, напрыклад, ці нейкім іншым чынам пашырыць праект. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:20, 16 лістапада 2025 (+03)
: Дзякую, Спадар [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], за прапанаванае рашэнне. З майго боку будуць наступныя заўвагі:
:: 1) Я прапаную перафармуляваць сказ &quot;Самастойнае «расчляненне» назваў на карані і суфіксы і высновы на гэтай аснове без прамой падтрымкі профільнай літаратуры таксама недапушчальныя&quot;. Падзел слова на корань і суфікс - гэта тое, што вывучаецца ў школе і што з'яўляецца ўсё ж такі базавымі ведамі. Калі раптам у артыкуле спатрэбіцца прапісаць, які ў слове суфікс, то я нават не ўпэўнена, што на такое наогул патрэбны хоць нейкія крыніцы. А вось падзел кораня слова на часткі - гэта ўжо этымалогія і тут я цалкам згодная ў неабходнасці спасылак на профільную літаратуру.
:: 2) Прапаную таксама дадаць рашэнне наконт магчымасці ці не магчымасці прапісваць у артыкулах аб адных аб'ектах інфармацыю аб паходжанні назваў іншых аб'ектаў. Напрыклад, у артыкулах аб гарадах інфармацыю аб паходжанні назваў рэк, у артыкулах ад адных рэках інфармацыю аб паходжанні назваў іншых рэк, у артыкулах аб людзях інфармацыю аб паходжанні прозвішчаў.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 02:03, 16 лістапада 2025 (+03)
::: [[Удзельнік:Hanylka]], давайце ва не будзеце навязваць іншым, пра што пісаць, а пра што не. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 02:06, 16 лістапада 2025 (+03)

Рэальным кейсам зараз ёсць напр. артыкул [[Мёры]], гл. [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9C%D1%91%D1%80%D1%8B&amp;action=history вайну правак]. Калі знойдуцца адміны, ласкава запрашаю! --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:13, 17 лістапада 2025 (+03)

Асабіста я цалкам згодны з праектам рашэння ад MocnyDuham. Ён усё слушна растлумачыў, аргументаваў згодна з правіламі вікіпедыі. Запярэчыць ці нешта дадаць мне няма чаго. Усё правільна. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 18:51, 18 лістапада 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік===
З улікам таго, што канфлікт у гэтай тэматыцы [[Адмысловае:GoToComment/c-Maksim_L.-20250515060700-Удзельнік_Peisatai|цягнецца ўжо амаль год]], настаў час падвесці вынік, які мог бы накіроўваць удзельнікаў у далейшай працы. Гэта не асобны рэгламент і не новае правіла, а падсумаванне таго, як ужо функцыянуе наш праект у межах існых правіл.&lt;br&gt; &lt;br/&gt;Найперш прашу ўдзельнікаў звярнуць увагу на тое, што Вікіпедыя грунтуецца на некалькіх асноўных прынцыпах і правілах, у тым ліку [[ВП:ПРАВ]], [[ВП:НУДА]] і [[ВП:АК]]. З іх вынікае, што падставай для ўключэння інфармацыі ў Вікіпедыю з’яўляецца яе правяральнасць. Гэта азначае, што чытач павінен мець магчымасць пераканацца, што прадстаўлены ў Вікіпедыі матэрыял ужо быў апублікаваны ў іншых крыніцах.&lt;br&gt; &lt;br/&gt;Пажадана, каб гэтыя крыніцы былі як мага больш аўтарытэтнымі. Умоўная іерархія крыніц рухаецца ад рэцэнзаваных навуковых публікацый і профільных даследаванняў да менш спецыялізаваных выданняў, у тым ліку СМІ. Асабліва важна, што крыніцы, якія прайшлі навуковую рэцэнзію або другасны і трацічны аналіз, звычайна маюць большую вагу, чым першасныя крыніцы, дзе інфармацыя можа падавацца без аналізу, інтэрпрэтацыі і экспертнай ацэнкі.&lt;br&gt; &lt;br/&gt;Не менш важна, што Вікіпедыя не з’яўляецца месцам для неапублікаваных фактаў, аргументаў, канцэпцый, сцверджанняў або тэорый. Гэта таксама датычыцца неапублікаванага аналізу або сінтэзу апублікаваных матэрыялаў, калі такі сінтэз вядзе да з’яўлення новых пунктаў гледжання. Гэта рэгулюецца правілам [[ВП:НУДА]].&lt;br&gt; &lt;br/&gt;'''Пра праблему, якая ўзнікла'''&lt;br&gt; &lt;br/&gt;У межах гэтага канфлікту праект сутыкнуўся з праблемай у вельмі складанай тэме этымалогіі. Частка інфармацыі ў артыкулах падавалася [[Адмысловае:GoToComment/c-Maksim_L.-20250515060700-Удзельнік_Peisatai|або без крыніц, або са спасылкамі на крыніцы, у якіх адпаведнае сцверджанне фактычна не пацвярджалася]]. У [[Адмысловае:GoToComment/c-MoniczFrancisak-20260507112900-Тапаніміка_(раздзел_Назва)|іншых выпадках]] выкарыстоўваліся першасныя крыніцы — метрычныя кнігі, перапісы, спісы рэк, карты, актавыя дакументы, якія утрымлівалі назву аб’екта, але не змяшчалі яе этымалагічнага аналізу.&lt;br&gt; &lt;br/&gt;Такая праца з інфармацыяй прыводзіць да канфліктаў, таму ёсць патрэба яшчэ раз зафіксаваць асноўныя прынцыпы працы з этымалагічнымі звесткамі.&lt;br&gt; &lt;br/&gt;Звесткі пра паходжанне тапонімаў, гідронімаў, айконімаў, антрапонімаў і прозвішчаў могуць размяшчацца ў артыкулах толькі пры наяўнасці надзейных крыніц. У пытаннях этымалогіі асаблівую вагу маюць профільныя лінгвістычныя, анамастычныя, тапанімічныя і гідранімічныя даследаванні.&lt;br&gt; &lt;br/&gt;Неправяральныя сцверджанні, уласныя высновы ўдзельнікаў, самастойныя рэканструкцыі і спалучэнне розных крыніц для атрымання новай этымалагічнай высновы не дапускаюцца ў асноўнай прасторы Вікіпедыі.&lt;br&gt; &lt;br/&gt;Паходжанне канкрэтнага тапоніма, гідроніма, назвы паселішча або прозвішча варта падаваць толькі тады, калі крыніца прама разбірае менавіта гэты аб’ект або менавіта гэтае прозвішча ці імя ў адпаведным кантэксце. Калі ў крыніцы разбіраецца іншы гідронім, іншы тапонім, іншае прозвішча, агульны корань, фармант, суфікс або моўная мадэль, гэта не дае падставы самастойна пераносіць такую этымалогію на назву, якая ў крыніцы не разглядаецца.&lt;br&gt; &lt;br/&gt;Самастойнае вылучэнне ў назве кораня, асновы, суфікса або фарманта з наступнай этымалагічнай высновай, самастойнае параўнанне назвы з літоўскімі, латышскімі, славянскімі, германскімі або іншымі словамі, прозвішчамі, тапонімамі ці гідронімамі, выснова пра балцкае, славянскае, германскае або іншае паходжанне назвы толькі на падставе сугучнасці, а таксама выкарыстанне крыніцы, у якой разглядаецца адзін аб’ект, як пацвярджэнне этымалогіі іншага аб’екта — усё гэта з’яўляецца ўласным даследаваннем і супярэчыць [[ВП:НУДА]].&lt;br&gt; &lt;br/&gt;Не дазваляецца рабіць спасылку на крыніцу такім чынам, каб у чытача стваралася ўражанне, нібыта ў ёй пацвярджаецца этымалогія канкрэтнай назвы, калі ў рэчаіснасці гэтая назва там не разбіраецца. Такая практыка супярэчыць [[ВП:ПРАВ]].&lt;br&gt; &lt;br/&gt;Метрычныя кнігі, перапісы, спісы рэк, карты, актавыя дакументы і падобныя матэрыялы могуць выкарыстоўвацца для пацвярджэння факту існавання назвы, прозвішча, формы запісу або гістарычнай фіксацыі. Аднак такія крыніцы не могуць выкарыстоўвацца як доказ паходжання назвы, калі самі яны не змяшчаюць этымалагічнага аналізу. Напрыклад, фіксацыя прозвішча ў метрычнай кнізе не з’яўляецца доказам таго, што назва паселішча паходзіць ад гэтага прозвішча або звязаная з ім.&lt;br&gt; &lt;br/&gt;У артыкулах пра населеныя пункты трэба пазбягаць шырокіх этымалагічных разважанняў пра іншыя аб’екты — рэкі, азёры, прозвішчы, асабовыя імёны або іншыя тапонімы, — калі крыніца не звязвае іх непасрэдна з назвай дадзенага населенага пункта. Калі назва паселішча паходзіць ад назвы ракі, возера, прозвішча або асабовага імя, у артыкуле пра паселішча можна пазначыць гэты факт толькі пры наяўнасці крыніцы.&lt;br&gt; &lt;br/&gt;Калі ў надзейных крыніцах існуюць розныя версіі паходжання назвы, у артыкуле могуць быць пададзены некалькі версій. Яны павінны быць атрыбутаваныя: «паводле X», «на думку Y», «Z выводзіў назву ад…». Пры адсутнасці навуковага кансэнсусу фармулёўкі павінны быць асцярожнымі і не катэгарычнымі. Нельга падаваць адну версію як усталяваны факт, калі ў літаратуры яна з’яўляецца толькі гіпотэзай. Краязнаўчыя, папулярызатарскія і непрофільныя крыніцы могуць згадвацца толькі з пазначэннем іх статусу і без пераацэнкі іх вагі ў параўнанні з профільнай лінгвістычнай літаратурай.&lt;br&gt; &lt;br/&gt;'''Абмежаванне для ўдзельніка Peisatai'''&lt;br&gt; &lt;br/&gt;Асобна прашу ўдзельніка {{u|Peisatai}} звярнуць увагу на выкладзенае вышэй. З улікам працяглага канфлікту і шматлікіх заўваг адносна ўласных даследаванняў, удзельніку Peisatai забараняецца дадаваць у асноўную прастору Вікіпедыі новыя этымалагічныя версіі тапонімаў, гідронімаў, назваў паселішчаў, прозвішчаў і асабовых імён, '''калі крыніца не разбірае непасрэдна адпаведны аб’ект'''.&lt;br&gt; &lt;br/&gt;У прыватнасці, не варта самастойна выводзіць назвы з літоўскіх, латышскіх, славянскіх, германскіх або іншых слоў; падаваць сугучныя прозвішчы, гідронімы або тапонімы як «паралелі» да назвы артыкула без прамой крыніцы; выкарыстоўваць першасныя крыніцы як доказ этымалогіі; вяртаць у артыкулы раней аспрэчаныя этымалагічныя фрагменты без папярэдняга абмеркавання.&lt;br&gt; &lt;br/&gt;Калі будзе выяўлена парушэнне гэтага абмежавання, адпаведныя праўкі могуць быць адкачаны. Пры паўторных парушэннях могуць ужывацца адміністрацыйныя меры, у тым ліку блакіроўка.&lt;br&gt; &lt;br/&gt;'''Парадак вырашэння новых спрэчак'''&lt;br&gt; &lt;br/&gt;Гэты фрагмент датычыцца ўсіх удзельнікаў і мае рэкамендацыйны характар. Яго мэта гэта знізіць імавернасць новых канфліктных сітуацый.&lt;br&gt; &lt;br/&gt;Выдаленне або выпраўленне спрэчных этымалагічных фрагментаў павінна рабіцца з кароткім і нейтральным тлумачэннем, напрыклад: «крыніца не разбірае гэты аб’ект», «няма пацвярджэння ў крыніцы», «уласнае даследаванне», «першасная крыніца не пацвярджае этымалогію». Пазбягайце адкату інфармацыі без каментароў, таму што гэта можа выглядаць як вандалізм. &lt;br&gt; &lt;br/&gt;Пры масавым выдаленні пажадана пакідаць паведамленне на старонцы размоў адпаведнага артыкула або ў агульным абмеркаванні, каб пазбегнуць новай вайны правак. Калі фрагмент мае крыніцу, але крыніца сумнеўная або непрофільная, пажадана не пераходзіць да вайны правак, а вынесці пытанне на абмеркаванне. Пры стварэнні тэмы на старонцы размоў лепш пазначаць удзельніка, які ўнёс спрэчную інфармацыю.&lt;br&gt; &lt;br/&gt;'''Пра этычную камунікацыю'''&lt;br&gt; &lt;br/&gt;Асобна нагадваю пра неабходнасць захавання [[ВП:ЭП]]. Усім удзельнікам канфлікту трэба прытрымлівацца ветлівасці і этычных нормаў.&lt;br&gt; &lt;br/&gt;У Вікіпедыі недапушчальныя асабістыя выпады, абразы, ярлыкі кшталту «балтафоб», «жмудаед», «фантазёр», «псіх», «паліцэйскі» і падобныя фармулёўкі. Таксама недапушчальныя намёкі на сувязь удзельніка з рэальнымі асобамі або арганізацыямі, спробы дэананімізацыі і любыя пагрозы. Не варта абмяркоўваць матывы, асобу або магчымую ідэнтычнасць удзельніка замест зместу яго правак, бо гэта не дапамагае працы над артыкуламі і толькі паглыбляе канфлікт.&lt;br&gt; &lt;br/&gt;У першую чаргу гэта датычыцца ўдзельнікаў {{u|Peisatai}} і {{u|Için warum}}. Удзельніку {{u|Için warum}} ужо выносіліся папярэджанні і прымяняліся першыя блакіроўкі за падобны стыль камунікацыі. Аднак гэтае патрабаванне датычыцца ўсіх удзельнікаў без выключэння.&lt;br&gt; &lt;br/&gt;'''Заключэнне'''&lt;br&gt; &lt;br/&gt;Гэты вынік не з’яўляецца рашэннем на карысць балцкіх, славянскіх, германскіх або іншых версій паходжання назваў. Ён датычыцца толькі правяральнасці, недапушчальнасці ўласных даследаванняў, карэктнага выкарыстання крыніц і этычнай камунікацыі паміж удзельнікамі. Гэты вынік не павінен тлумачыцца як заклік да масавай чысткі ўсіх артыкулаў, дзе ёсць этымалагічныя звесткі без крыніц, асабліва калі такая інфармацыя знаходзіцца ў артыкулах ужо шмат гадоў і не выклікала спрэчак. [[Вікіпедыя:Не даводзьце да абсурду|Не трэба даводзіць сітуацыю да абсурду]] і механічна праходзіць па ўсіх падобных артыкулах толькі дзеля выдалення або пазначэння старых фрагментаў. Практычна гэты падыход найперш павінен прымяняцца да артыкулаў, у якіх ужо ўзнікла або ўзнікае спрэчка адносна этымалагічных звестак, якасці крыніц, уласных даследаванняў або карэктнасці падачы розных версій.&lt;br&gt; &lt;br/&gt;У выпадку парушэння гэтых прынцыпаў у адпаведнай тэматыцы прашу пазначаць мяне або звяртацца на старонку [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:00, 10 мая 2026 (+03)

:Так разумею, гэты допіс - Вашае асабістае меркаванне. Мяркуючы з ранейшага абмеркавання, паўнамоцтваў пастуляваць такія забароны Вы не маеце. Буду рады, калі мяне ўдакладняць у гэтым іншыя знаўцы тутэйшых правілаў. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 22:05, 10 мая 2026 (+03)
:: Вікіпедыя не мае цвёрдых правілаў, апроч пяці агульных прынцыпаў, выкладзеных [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|тут]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:20, 10 мая 2026 (+03)
::: Менавіта. І гэта [[ВП:5С1|першы слуп, які трэба выконваць]]: Вікіпедыя — энцыклапедыя, якая ўвабрала элементы агульных энцыклапедый, спецыялізаваных энцыклапедый і альманахаў. '''Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «Не ўласнае даследаванне» і імкнуцца да дакладнасці'''. Вікіпедыя не месца для асабістых думак, досведу, аргументаў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:24, 10 мая 2026 (+03)
:::: Ну так, натуральна. ''Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «Не ўласнае даследаванне» і імкнуцца да дакладнасці'', крыніцы ў рукі і працуем. Дасканаласць вітаецца, але не патрабуецца. Раты ніхто і нікому не затыкае, з правіламі не гуляем. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:29, 10 мая 2026 (+03)
::::: Я не прашу дасканаласці, я прашу не рабіць уласных даследванняў. Здаецца ўсё відавочна. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:43, 10 мая 2026 (+03)
:::Патлумачце мне, калі ласка, як чалавек старонні і абазнаны. Якая моц увогуле ў гэтага, распісанага панам М.Д. праекту? Гэта абавязкова для выканання, таму што ён Адміністратар? або гэта яго прыватнае пажаданне? Не разумею з гледзішча размеркавання паўнамоцтваў. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 23:22, 10 мая 2026 (+03)
:: Гэта не маё асабістае меркаванне, а адміністрацыйнае рашэнне. Як адміністратар, я маю права блакіраваць удзельнікаў за парушэнне лакальных правіл. Паведамленне вышэй — гэта падрабязнае апісанне таго, якія менавіта вашы дзеянні і якім чынам парушаюць правілы. Замест блакіроўкі я дэталёва растлумачыў вам сітуацыю і даў магчымасць далей удзельнічаць у праекце без канфліктаў. Выкананне [[ВП:ПРАВ]], [[ВП:АК]] і [[ВП:НУДА]] з’яўляецца абавязковым для кожнага ўдзельніка. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:22, 10 мая 2026 (+03)
:Д'ябал, як заўсёды, у дэталях. Вось, узяць артыкул пра вёску [[Шані (Пружанскі раён)|Шані]]. Не знайшоў бы я пра тое, што ў 16 стагоддзі там жыў такі &quot;Шень Ухачевіч&quot; (і пазней там ужо згадваецца вёска Шэні) - і назва была б бадай навек зацемленая. З такой забаронай пра гэта ніхто б ніколі не дазнаўся. Разумееце абсурднасць сітуацыі?
:А па сутнасці - мусіце браць ''канкрэтныя'' факты і казаць пра парушэнне ''канкрэтных'' правілаў. Згадка прозвішча Клюшч у артыкуле пра Клюшчаны - не бачу тут ніякага парушэння і тым больш ніякага Ўласнага даследавання. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 22:24, 10 мая 2026 (+03)
:: прозвішча Клюшч існавала? аўтарытэтныя крыніцы ёсць? тады ў чым праблема? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:34, 10 мая 2026 (+03)
:: Разумею ваш аргумент, але гэта якраз прыклад таго, што Вікіпедыя не павінна быць месцам для першаснага даследавання.
:: Калі вы знайшлі Шэня Ухачэвіча, пазнейшыя згадкі Шаневічаў і бачыце паміж гэтым сувязь з назвай Шані, гэта можа быць цікавай і важнай гіпотэзай. Але спачатку яна павінна быць аформлена і апублікавана як даследаванне па-за Вікіпедыяй: у артыкуле, зборніку, кнізе або іншым прыдатным выданні. Пасля гэтага яе можна будзе выкарыстоўваць у Вікіпедыі як крыніцу.
:: У самой Вікіпедыі можна падаваць правяральныя факты: што ў такой крыніцы згаданы такі чалавек, у такой крыніцы — такая назва або прозвішча. Але рабіць з гэтага выснову пра паходжанне назвы або падводзіць чытача да такой высновы без апублікаванай крыніцы — гэта ўжо ўласнае даследаванне.
:: Таму праблема не ў тым, што інфармацыя нецікавая або бескарысная. Праблема ў тым, што даследаванне трэба спачатку апублікаваць па-за Вікіпедыяй, а ўжо потым пераносіць яго ў Вікіпедыю. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:37, 10 мая 2026 (+03)
:::Яшчэ раз. Ёсць вёска Клюшчаны. Ёсць прозвішча Клюшч. У раздзеле &quot;Назва&quot; згадваецца: ёсць прозвішча Клюшч. Тут няма высновы, гэта матэрыял і ілюстрацыя. Не лічу гэта Ўласным даследаваннем. Калі б была мова &quot;Клюшчаны паходзяць ад прозвішча Клюшч, якое засведчанае там і там&quot; - тады так, Уласнае даследаванне. Калі фармулёўка гранічна нейтральная, тут няма УД. Адсюль, уся частка у Вашым &quot;праекце&quot;, адрасаваная канкрэтна мне, нерэлевантная. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 23:10, 10 мая 2026 (+03)
:::: Спадар [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], калі ёсць вёска Клюшчаны, то аб ёй можа быць створаны артыкул, які размяшчае інфармацыю аб вёсцы Клюшчаны. Калі ёсць прозвішча Клюшч і аб ім ёсць публікацыі ў аўтарытэтных другасных крыніцах, то можна стварыць артыкул аб прозвішчы Клюшч. Калі ёсць крыніцы аб паходжанні назвы вёскі Клюшчаны, то ў артыкуле аб вёсцы Клюшчаны можа быць размешчана інфармацыя аб паходжанні назвы Клюшчаны. Калі крыніц на паходжанне назвы вёскі Клюшчаны няма, то раздзел аб паходжанні назвы вёскі Клюшчаны дадаваць не варта, бо гэта будзе ўласным даследаваннем. Калі ёсць інфармацыя аб тым, якія прозвішчы сустракаліся ў вёсцы Клюшчаны, то ў артыкул аб вёсцы Клюшчаны можа быць дададзены раздзел аб прозвішчах гэтай вёскі. Калі ёсць інфармацыя аб тым, якія прозвішчы сустракаліся ў вёсцы Белагруда, то ў артыкул аб вёсцы Белагруда можа быць дададзены раздзел аб прозвішчах вёскі Белагруда. Калі ёсць другасныя крыніцы аб тым, што прозвішчы вёскі Белагруда звязаныя з вёскай Клюшчаны, то ў артыкуле аб вёсцы Клюшчаны, можна дадаць інфармацыю аб гэтай сувязі. Калі няма другасных крыніц аб тым, што прозвішчы вёскі Белагруда звязаныя з вёскай Клюшчаны, то ў артыкуле аб вёсцы Клюшчаны, не варта пісаць аб прозвішчах вёскі Белагруда, таму што факт звязвання прозвішчаў дзвюх розных вёсак будзе ўласным даследаваннем. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 01:37, 11 мая 2026 (+03)
::::: Дадам, што, калі пры тым матэрыялу на асобны артыкул аб прозвішчы Клюшч не стае, то для гэтых звестак можна падабраць адпаведнае месца ў іншым артыкуле. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 06:51, 11 мая 2026 (+03)
:::::: Безумоўна, Спадар [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]]. Галоўнае, каб інфармацыя дадавалася ў адпаведнае месца адпаведнага артыкула. То бок у артыкуле аб вёсцы Белагруда можна згадаць прозвішчы вёскі Белагруда. А яшчэ ў нас ёсць вельмі кароткі артыкул [[Беларускія прозвішчы]], які таксама будзе карысным дапрацоўваць: нават у яго адпаведніках на рускай і ўкраінскай мовах інфармацыі значна болей. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 11:13, 11 мая 2026 (+03)
::::::: Спадарыня [[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]], паколькі мы імкнемся дадасканаласці, але дасканаласць не патрабуецца, то сказанае вышэй пажадана, але яно не настолькі ''Галоўнае'', каб можна было пацверджаную аўтарытэтнымі крыніцамі інфармацыю выдаляць, а не пераносіць у больш адпаведнае месца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:25, 11 мая 2026 (+03)
:::::Уміляюся з Вашага допісу, стыль такі жаночы-жаночы :) [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:00, 11 мая 2026 (+03)
::::: Дзякуй! Я сам лепш і не змог напісаць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:27, 11 мая 2026 (+03)
:Вельмі слушнае рашэнне, якое даўно напрошвалася, бо артыкулы ў энцыклапедыі пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц, а не на падставе асабістых &quot;адкрыццяў&quot; удзельнікаў. У мяне толькі адно практычнае пытанне: а хто цяпер будзе выдаляць усе тыя ўласныя даследванні, якія тут за некалькі гадоў панапісваў удзельнік Peisatai? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 20:48, 11 мая 2026 (+03)
:: [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A0%D0%B0%D0%B7%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%8B_%D0%B7_%D1%83%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%BC%3APeisatai&amp;diff=5139499&amp;oldid=5139498 Не трэба нічога выдаляць] — ён гэта асобна прапісаў. Адзінае што трэба рабіць - не дабаўляць інфармацыю без крыніцаў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:56, 11 мая 2026 (+03)
::: Новыя ўласныя даследванні не пішам, а старыя хай застаюцца? Мне сэнс такога абмяжавання не зразумелы, якая розніца, калі было напісана УД: сёння, месяц таму ці год, што гэта мяняе? Тым больш, што артыкулы пастаянна рэдагуюцца, перапісваюцца, няма такога, каб нейкая інфармацыя, якая патрапіла ў артыкул, павінна там застацца назаўсёды. Вось, напрыклад, у артыкуле [[Судабле]] ёсць &quot;этымалогія&quot; гэтай назвы і стаяць спасылкі на кнігі Ванагаса і Скарджуса. Насамрэч, ні ў першай, ні ў другой кнізе аб назве Судабле няма ані слова, г. зн. у артыкуле напісана прыкрытая вядомымі імёнамі адсябяціна, фактычна хлусня. І што ж, няхай гэтая хлусня застаецца цяпер ў артыкуле назаўсёды? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:45, 12 мая 2026 (+03)
::::Калега, сэнсоўна будзе вось як. Засноўвай асобную галінку абмеркавання, туды кідай спасылкі на тыя гідранімічныя (не тапанімічныя) артыкулы, дзе табе бачыцца празмерна УД. І будзем іх у публічным фармаце чысціць. Гідраніміка больш хісткая за тапаніміку. І кідай ужо зневажальную і абвінаваўчую рыторыку, усім набрыдла. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:22, 13 мая 2026 (+03)
:::::Лепей адразу спісам, і на маёй [[Размовы з удзельнікам:Peisatai|старонцы]] абмеркаванняў. Калі УД празмерна (як для Судабле) - дамаўляемся на выдаленне назоўнага раздзела, тады гукаем Адміністратара, узгадняем. І канец гэтаму ўсяму. (Мова пра гідраніміку). [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:39, 13 мая 2026 (+03)
:::::: А тое ты сам не ведаешь, што дзе насачыняў, дзе напісаў няпраўду. Проста смешна, спачатку панапісваў усялякага, а потым з барскага пляча: ну, пішы на маю старонку, будзем дамаўляцца... Ды ён проста здзекваецца. На тое ж Судабле, напрыклад, я звяртаў увагу на гэтай старонцы яшчэ ажна год таму. Чаго ж за год так і не выправіў? Зразумела, не для таго гэта ўсё рупліва выдумляў, каб потым дабраахвотна выдаліць. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:01, 15 мая 2026 (+03)

== Абарона [[Узброеныя сілы Украіны]] ==
Магчыма, варта абараніць ад правак ананімаў пакуль трывае канфлікт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:35, 17 кастрычніка 2025 (+03)
: {{Done}}. Паставіў абарону на 1 год. Прапанова мае сэнс. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:44, 17 кастрычніка 2025 (+03)

== Блакіроўка [[Удзельнік:Jonny Barns]] ==
Серыя вандальных правак. Зарэгістраваны ажно 14 мая, чагосьці чакаў столькі. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:47, 8 кастрычніка 2025 (+03)

:зрабіў блакіроўку на паўгода ва ўсіх прасторах акрамя размоў з удзельнікам [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:12, 8 кастрычніка 2025 (+03)

== Абарона [[Францыск Скарына]] ==
{{закрыта}}
Магчыма, варта абараніць ад правак ананімаў як старонку вялікай наведвальнасці. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 23:13, 30 верасня 2025 (+03)
: Папулярная і статусная старонка. Абарона мае сэнс. {{зроблена}}. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:21, 30 верасня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

== Зрабіць перасылку з абароненага шаблона ==
{{закрыта}}
Вітаю. Калі ласка, зрабіце перасылку з {{ш|*}} проста на {{ш|·}}, цяпер яна падвоеная праз {{ш|•}}. Нічога, быццам, зламіцца не мусіць, коды гэтых шаблонаў блізкія да аднолькавасці. Сам не магу, бо {{ш|*}} абаронены ад правак. Два першыя шаблоны самотныя, у іх няма нават элементаў Вікіданых. Дзякуй. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:24, 21 верасня 2025 (+03) 

:{{зроблена}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:47, 21 верасня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

== Парушэнне парадку абмеркаванняў ==
Адміністратар [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] на свой капыл трактуе значнасць артыкулаў у Вікіпедыі ([[Вікіпедыя:Да_выдалення#Яўген_Яўгенавіч_Аснарэўскі]]) і імгненна вырашае, што ёсць значным, а што — не. На ягоную думку, артыкул пра фэйсбук-ваяра, біяграфія і дзейнасць якога грунтуецца на запісах у фэйсбуку самой асобы, аўтаматычны робіць асобу значнай на падставе атрымання перамогі на конркурсе літаратурных пачаткоўцаў. Прашу іншых адміністратараў паўдзельнічаць у абмеркаванні і ацаніць значнасць асобы, якая пад рознымі нікамі ў розных моўных раздзелах піша пра сябе артыкулы.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:15, 9 верасня 2025 (+03)
: Тут пагаджуся, што тэма была закрыта досыць хутка і можна было бы даць больш часу на яе абмеркаванне. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:00, 10 верасня 2025 (+03)
:@[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], пан JerzyKundrat не адмін, здаецца, з чэрвеня. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 07:37, 10 верасня 2025 (+03)
::То няхай мо @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] здыме шаблон пра сцяг адміністратара ў сябе на старонцы ўдзельніка [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:08, 10 верасня 2025 (+03)
::: Не магу, мая асабістая старонка пад абаронай і правіць яе могуць толькі адміністратары)) --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:10, 10 верасня 2025 (+03)
:::: Вам змяніць абарону да &quot;ўсіх удзельнікаў&quot;? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:27, 10 верасня 2025 (+03)
::::: Так, дзякуй. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:30, 10 верасня 2025 (+03)
:::::: Няма за што! Зрабіў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:34, 10 верасня 2025 (+03)
:Мяне ўсё больш дзівіць наяўнасць сцяга даглядчыка ў калегі Lš-k. Няма ніякага парушэння правілаў у падвядзенні выніку на падставе наяўнасці ў літаратара значнай прэміі, і ўсё роўна для маладых яна літаратараў ці не, таму што правілы не канкрэтызуюць гэтую дэталь. Затое ў нас у гэтай нязначнай на думку ўдзельніка прэміі ёсць артыкул і нават катэгорыя для лаўрэатаў. Можа, тады і артыкул пра прэмію трэба выдаліць? Артыкулы аб заведама значных дзеячах могуць пакідацца хутка, а пан Ежы даў тыдзень, каб выказацца. Тут няма ніякага парушэньня правілаў. Таксама ігнаруецца факт, што для значнасці дастаткова і некалькіх намінацый на значныя прэміі. У артыкуле ўказана, што Аснарэўскі двойчы намінаваўся на Дэбют (паэзія і проза), намінаваўся на Прэмію Арсенневай і Гедройца. Гэта таксама нязначныя прэміі? Ці ёсць нейкі кансэнсус, што намінацыі не лічацца? Тады чаму ў правілах напісана &quot;Асоба атрымала вядомую і значную ўзнагароду або прэмію, ці намінавана некалькі разоў&quot;. І як новаму ўдзельніку, такому як я, разабрацца і вызначыць значнасць перад напісаннем артыкула, калі правілы не працуюць? Згадкі прозы Аснарэўскага ў навуковых выданнях удзельнік Lš-k нібыта не заўважыў, а публікацыі ў вядучых літаратурных выданнях Беларусі і РФ, такіх як «Дзеяслоў» і «Сібірскія агні» ігнаруюцца. Што трэба, каб калега быў задаволены? Нобелеўка? Аргументацыя самога Lš-k зводзіцца да бясконцых абражаючых крыкаў што Аснарэўскі гэта я, што ўвогуле ненармальна, і, адпаведна, што аўтабіяграфію трэба выдаліць, хаця няма правіла, якое забараняе аўтабіяграфіі, пра што калегу неаднаразова было сказана. І яшчэ ён увесь час паўтарае, што ў артыкуле цытуецца Фэйсбук Аснарэўскага, хоць калегу было працытавана [[ВП:БС]], а паводле гэтых правілаў такое цытаванне дапушчальна. Чым дольш я назіраю дзеянні калегі Lš-k, тым больш мне здаецца, што ён 1. Не разумее правілы праекта. 2. Актыўна парушае іх нягледзячы на ​​заўвагі і мае намер рабіць так і ў будучыні 3. Мае нейкую асабістую непрыязнасць да Аснарэўскага. Таму  вынік дасведчанага і паважанага калегі JerzyKundrat я лічу цалкам абгрунтаваным, а дзейнасць калегі Lš-k дыструктыўнай і патрабуючай адміністрацыйных дзеянняў. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 14:49, 10 верасня 2025 (+03)
::не разумею, як сцяг Даглядчыка стасуецца тут да сітуацыі. Лепш разбірайцеся, як дасягнуць кансэнсусу, а не як пакараць іншых удзельнікаў ці як працаваць адміністратарам, мы самі можам даць рады разабрацца. Чалавеку вынеслі папярэджанне за неэтычныя паводзіны, далей будзем глядзець. Абмеркаванне або скончыцца, або працягнецца, будзем рэагаваць адпаведна таму, як удзельнікі размовы будуць сябе паводзіць. З цытатамі з фэйсбука лепш не перабольшваць, калі яны не нясуць энцыклапедычнай значнасці. У [[ВП:БС]] пішацца, што цытаты мусяць быць у АК, у [[ВП:АК]] асобна прапісана, што інфармацыі з сацсетак лепш пазбягаць, тым больш, што гэта першасная крыніца, а лепш карыстацца другаснымі ці трацічнымі неафіляванымі крыніцамі. Я згодны, што правілы адносна значнасці ў беларускай вікі могуць быць недасканалымі, але яны ёсць і іх трэба прытрымлівацца і чытаць уважліва. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:08, 10 верасня 2025 (+03)
:::Флаг наглядчыка ва ўдзельніка, які дэманструе неразуменне правілаў, у прыватнасці, відаць, не ведае, што аўтабіяграфіі не забаронены і сац. сеткі сучасніка можна цытаваць, а галоўнае не хоча чуць аргументы калегаў, якія цытуюць яму правілы выклікае ў мяне сумневы. Пытанне праф. прыдатнасці. Я маю на гэтае поўнае права. Рашэнне прымуць адміны, я ім яго не навязваю. Але заўважу, што ў той жа рускай вікіпедыі прэтэндэнтаў на сцяг патрулюючага ганяюць быццам ён хоча стаць адмінам. Хаця я не лічу, што тут трэба браць прыклад. 
:::У артыкуле пра Аснарэўскага напэўна тры-чатыры цытаты з Фэйсбука, а не палова, як піша калега Lš-k. Як мінімум дзве з іх з крытыкай, якраз, каб пазбегнуць рэкламнасці, для асвятлення розных пунктаў гледжання, гэта тое чаго быццам бы і жадае калега Lš-k. Цытаты можна прыбраць нават цалкам, я асабліва не супраць, проста гэта якраз і зменшыць крытыку ў артыкуле. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 15:26, 10 верасня 2025 (+03)
:::: Пане [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], выказваннем наконт таго, што ''як працаваць адміністратарам, мы самі можам даць рады разабрацца'', таксама не варта падвышаць градус палемікі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:41, 10 верасня 2025 (+03)
:::::згодзен, можа не самы ўдалы выраз. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:54, 10 верасня 2025 (+03)
::::Адзначу тут, што ўдзельніца Hanylka выдаліла тэкст, заснаваны на Фэйсбуку. Артыкул, як лёгка ўбачыць, не знік. Проста стала менш крытыкі. Калі калезе Lš-k такі менш крытычны варыянт падабаецца больш, то ОК. Калі менш крытыкі ў артыкуле гэта лепш, і тое дапаможа дасягнуць кансэнсу, то няхай будзе так. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 16:14, 10 верасня 2025 (+03)
::Быць намінантам на прэмію Дэбют і Прэмію Арсенневай можа любы, хто праходзіць паводле сціплых крытэраў. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:16, 10 верасня 2025 (+03)
::: Пане [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], акурат склалася, што ў БелВікі для артыкулаў пра беларускамоўных творцаў крытэрыі сціплыя, захоўваліся старонкі пра асоб напр. адно пры наяўнасці іх публікацый у агульнанацыянальных літаратурных часопісах. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:24, 10 верасня 2025 (+03)
::::Я тут паглядзеў архіў абмеркаванняў на выдаленне, дзе мяне папярэдні раз аўтары абвінавачвалі ў перадузятасці і неэтычнасці (гэта адбываецца амаль штораз, калі чалавек піша сам пра сябе, альбо хтосьці з яго кола). То ў той раз вы пра местачковыя прэміі (цытата) казалі зусім адваротнае ([[Вікіпедыя:Архіў_запытаў_на_выдаленне/2025#Мікіта_Мікалаевіч_Броўка]]). -- [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:32, 10 верасня 2025 (+03)
::::: І тады я казаў, што ''местачковыя прэміі'' дадаюць значнасці ''грамадскім ініцыятывам'', якія іх атрымалі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:39, 10 верасня 2025 (+03)
:::Будзе аўтарытэтная крыніца, якая пацвярджае гэтую выдатную заяву? [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 16:25, 10 верасня 2025 (+03)
::::Паглядзіце ўмовы гэтых прэмій. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:26, 10 верасня 2025 (+03)
:::::Я не збіраюся нічога глядзець і здагадвацца, што вы мелі на ўвазе. Вы павінны даказаць свае сцвярджэнні. Самі прыносьце АК і патлумачце, як намінацыя на вядучыя беларускія прэміі можа быць нязначнай. Я гэтага ўвогуле не разумею. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 16:37, 10 верасня 2025 (+03)
::::::На гэты прэміі намінуюцца ўсе, хто адпавядае крытэрам. Напрыклад, прэмія Арсенневай — трэба проста мець кнігу і падаць заяўку ([https://penbelarus.org/2025/01/22/reglament-pravyadzennya-litaraturnaj-premii-imya-natalli-arsennevaj.html не патрэбна нават друкаваная кніга]). [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:48, 10 верасня 2025 (+03)
::::::Прэмія Гедройца называе «намінантамі» ўсе вылучаныя кнігі, якія проста праходзяць намінальны крытэр. Тое, што звычайныя людзі лічаць «намінацыяй» — гэта доўгі спіс прэміі, куды ён вядома ж не ўвайшоў. Доўгія спісы можна глядзець у артыкуле [[Літаратурная прэмія імя Ежы Гедройця]]. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:55, 10 верасня 2025 (+03)
:::::::Я бачу толькі адну спасылку на АК і не бачу тамака пацверджання вашых слоў. Прапануюць дасылаць кнігі, а дзе сказана, што яны не праходзяць адбор у спіс намінантаў, які потым публікуецца? [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 17:02, 10 верасня 2025 (+03)
::::::::Чытайце больш уважліва. Калега, гэта вельмі вядомыя беларускія прэміі, і вам як знаўцу літаратурных «рускіх таўстуноў» павінна быць вядома аб літаратурных працэсах. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 10 верасня 2025 (+03)
:::::::::Я яшчэ раз перачытаў, і бачу толькі розныя ўмовы, суму ўзнагароды, тэрміны. Так, кнігу прапануюць дасылаць самому аўтару. І што? З гэтага вынікае, што тыя, хто трапіў у намінацыю, не праходзяць конкурсны адбор? Дзе пра гэта? [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 17:24, 10 верасня 2025 (+03)
::::::::::Каб трапіць у намінацыю — трэба проста мець кнігу, якая адпавядае ўмовам. Конкурс яна не праходзіць. Конкурсны адбор — гэта доўгі спіс прэміі Гедройца, кнігі якія ўжо прачыталі. У прэміі Арсенневай такога няма, там у конкурс трапляюць проста ўсе, хто адпавядае намінацыі і падаў заяўку, з іх адразу выбіраюць пераможцаў. Такім чынам, значнымі паводле прэміі Гедройца трэба лічыць тых, хто прынамсі трапіў у доўгі спіс, а ў прэміі Арсенневай — прызёраў. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:58, 10 верасня 2025 (+03)
:::::::::::Калі б было так, дык і, напэўна, самі гэтыя прэміі былі б нязначныя. Што гэта за прэмія, дзе не мае значэння намінацыя. Карацей, я зразумеў, што АК Вы даць для гэтага вельмі дзіўнага меркавання не можаце, адпаведна, аргумент нерэлевантны. Пакідаю гэта на разгляд калег адмінаў, мне тут пакуль усё зразумела. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 18:16, 10 верасня 2025 (+03)
: Згодна з [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%97%D0%BD%D0%B0%D1%87%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B1#%D0%91%D1%96%D1%8F%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D1%96%D1%96_%D0%B0%D0%B3%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BC цяперашнімі правіламі] адным з крытэрыяў значнасці з'яўляецца пункт &quot;Асоба атрымала вядомую і значную ўзнагароду або прэмію, ці намінавана некалькі разоў&quot;. Згодна з артыкулам у Аснарэўскага маецца перамога ў «Экслібрыс» і 4 намінацыі на прэміі (Гедройца, на прэмію імя Арсенневай, 2 разы на Дэбют). Адпаведна я лічу, што артыкул адпавядае наяўным крытэрыям значнасці і можа быць пакінуты. Што да зместу артыкула, то лічу карысным пачысціць яго ад усіх нязначных фактаў і фактаў без аўтарытэтных крыніц у адпаведнасці з [[ВП:БС]]. У выпадку, калі [[Удзельнік:Lš-k.|Спадар Lš-k.]] лічыць наяўныя крытэрыі значнасці недастатковымі, то можна паспрабаваць распрацаваць новыя больш дэталёвыя крытэрыі значнасці для пісьменнікаў. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 16:34, 10 верасня 2025 (+03)
::Пра «намінаванне» я напісаў крышачку вышэй. У выпадку з Аснарэўскім людзі блытаюць вылучэнне і намінаванне. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:57, 10 верасня 2025 (+03)

=== Каментарыі аб выдаленні ===
Яшчэ раз падвяду рысу, чаму артыкул павінен быць выдалены. Бо вышэй больш абмяркоўваюцца прапісаныя правілы значнасці (якія насамрэч не канстытуцыя, а прапісаны даволі ўскосна і маюць сур’ёзную гнуткасць), «этычнасць» паводзін і іншае пустаслоўства.
Адкрываем артыкул. Першы ж сказ біяграфіі: «''Паводле слоў Аснарэўскага''», другі сказ — «''Неаднаразова згадваў у Фэйсбуку''». Яшчэ праз адзін сказ — «''паводле слоў Аснарэўскага''». Наступны сказ — «''Паводле слоў Аснарэўскага ён самастойна набыў навыкі кампазітара''». Наступны сказ — «''Таксама паводле яго запісаў у Фэйсбуку''». Потым ідуць сказы пра згадванні ў СМІ (хоць гэта не мае значнасці для біяграфіі, а згадванні ў СМІ павінны быць устаўлены спасылкамі для падмацавання нейкіх фактаў). Апошні абзац — удзел у інтэрнэт-срачы Фэйсбука (для чаго гэта ўвогуле ў бяграфіі?). Усё, гэта ўся «біяграфія». Па факце, біяграфіі няма, яна ўся напісана «паводле слоў Аснарэўскага» і цытат у Фэйсбуку, ніякімі аўтарытэтнымі ці другаснымі крыніцамі тут не пахне. Няма нават аўтарытэтнай крыніцы аб даце нараджэння асобы. Мы не можам сцвярджаць, што асоба з такім імем увогуле існуе. На маю думку, артыкул відавочна рэкламны і не мае значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:43, 10 верасня 2025 (+03)
: [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], ну дык праўце смела, можаце напр. выдаліць раздзел Біяграфія, ці то адным сказам паведаміць пра яе &quot;фэйсбучнасць&quot;. Потым адміны вырашаць, вандалізм то быў, ці не. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:51, 10 верасня 2025 (+03)
::Навошта выдаляць цэлыя раздзелы, калі можна выдаліць артыкул праз нязначнасць? [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:53, 10 верасня 2025 (+03)
::: Нельга. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:07, 10 верасня 2025 (+03)
:Мне надакучыла ўвесь час кідаць спасылку на правілы напісання артыкулаў аб сучасніках і тлумачыць, што цытаваць факты біяграфіі сучаснікаў МОЖНА на падставе іх апавяданняў. Калега піша пра класічных дзеячаў і, відаць, не разумее спецыфікі працы з артыкуламі пра сучаснікаў, пра якіх яшчэ не напісалі ў які-небудзь Экадэмічны слоўнік і гэта нармальна. Базавыя рэчы пра Аснарэўскага, а менавіта дата нараджэння і адукацыя, дадзены на падставе аўтарытэтных крыніц, а менавіта біяграфічных даведак у літаратурных часопісах. Можна было б скараціць і да гэтага, і артыкул адпавядаў бы мінімальным патрабаванням. Але навошта, калі ў дадзеных з інтэрв'ю з Аснарэўскім няма парушэння? [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 16:56, 10 верасня 2025 (+03)
::З якога часу местачковыя часопісы Расіі са свастыкай у шапцы сталі аўтарытэтнымі крыніцамі? [https://www.sibogni.ru/content/zolotoy-svet часопіс]. Відавочна, яны публікуюць у сябе на старонках усё, што ім дасылаюць без аніякай праверкі фактаў. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:00, 10 верасня 2025 (+03)
:::Калега, гэта ўвогуле што? Якія свастыкі і местачковыя часопісы? Гэта Сібірскія агні найстарэйшы з дзейных літаратурных часопісаў Расіі, так званы &quot;таўстун&quot;, адно з самых прэстыжных рускіх выданняў. Упэўнены, што калі пакапаць, то высветліцца, што рэдактар ​​які-небудзь літаратар, з мноствам прэмій. Там мусіць быць не проста адбор, а кіламетровая чарга. Навошта пісаць, калі вы не ўкурсе. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 17:07, 10 верасня 2025 (+03)
::::Што такое «таўстун» і «рускія выданні»? Пакапайце і пастаўце крыніцу. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:12, 10 верасня 2025 (+03)
:::::Давайце я вам лепш дам вось такі артыкул канкрэтна пра Сібірскія агні, каб не губляць час на пошукі АК пра тое, што такое &quot;таўстун&quot; у расійскай літаратуры (я гэта ведаю са школы, дарэчы), так будзе лепш. Тут паказана якога ўзроўню гэтае выданне.
:::::https://litrussia.su/2022/04/30/svet-sibirskih-ognej/ [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 17:18, 10 верасня 2025 (+03)
* 1. У намінацыі часам да 100 кніг, гэта не з'яўляецца аўтарытэтнай крыніцай. 2. Прэмія Экслібрыс некалі была цікавай, цяпер яе такой лічыць нельга. Ад Караткевіча з Сысам да абсалютна бездапаможных «твораў». 3. Сацсеткі, навіны, згадкі пра персанажа (Соркіна), як і яго развагі не з'яўляюцца значнымі крыніцамі. 4. Можна б учапіцца за кнігу пра Гродна, але яна за свой кошт выстаўлена ў Ridero, дзе не выстаўляецца толькі лянівы. 5. У «Сібірскіх агнях» і публікацыі ў  «Дзеяслове» відавочна недастаткова, усе астатнія выданні значнымі не з'яўляюцца. 6. Пару апавяданняў прагледзеў, узровень раённага літаб'яднання.7. У рувікі артыкул не прайшоў.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 19:06, 13 верасня 2025 (+03)

== Парушэнне этычных паводзін ==
За [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F%3A%D0%94%D0%B0_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8F&amp;diff=5033307&amp;oldid=5033300 гэтую рэпліку] ''пра чарговага інтэрнэт-вар’ята, які піша сам пра сябе артыкулы ва ўсіх Вікіпедыях'' [[Удзельнік:Lš-k.]] мае быць, на мой погляд, заблакаваны, бо пра [[Вікіпедыя:Недапушчальнасць абраз, пагроз і агрэсіі]] ён ведае, але гэтым час ад часу займаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:58, 9 верасня 2025 (+03)

:Апісанне прадмета па сутнасці — гэта энцыклапедычны стыль, а не абраза. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:06, 9 верасня 2025 (+03)
: Цытата персанажа, які піша пра сябе артыкулы ([https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=pfbid02UPYSYYqfvLpHYBJUbYJk6wp7qB876uHWkmTAmYiFbHtVtagchxyPAbPQePPrsgCal&amp;id=100010783908995 крыніца]):
{{цытата|Можа, чарадзейны ФБ, як ужо бывала, данясе мой спіч каму трэба, таму скажу: мяне не спыніць і адмаўляць маю значнасць няма сэнсу. Чулі пра Валан-дэ-Морта, які зрабіў артэфакты-крыстражы і без іх знішчэння нельга было знішчыць яго? Англійскi няўмеха стварыў 7 крыстражаў. У мяне крыстражаў незлічоная колькасць.:)) Энцыклапедычныя артыкулы пра мяне дублююцца на мностве пляцовак, а ёсць яшчэ СМІ, мае біяграфічныя даведкі ў топавых друкаваных літ. выданнях і г.д. Таму, калі які-небудзь грыфендорац, усё ж прыбярэ артыкул пра мяне (адзiн з лепшых у катэгорыі пісьменнікаў), для мяне гэта выдаленне — пстрычка гарошыны па сталёвым шаломе. Цёмнага лорда не адолець з цёмнымі матывамі, як сказаў бы Хлопчык, які выжыў.:)) А я скажу: absit verbo invidia.}}--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:27, 9 верасня 2025 (+03)
: Лічу бан крайняй мерай, якой нам трэба ўсемі сіламі пазбягаць, каб не распальваць варожасць у раздзеле. Глянуў абмеркаванні, не хачу судзіць пра значнасць артыкула. Агулам па палаце нашага раздзела, у нас не вельмі прыдзірліва да значнасці. Не маю нічога супраць таго, каб пісалі артыкулы пра жывых людзей і каб жывыя людзі пісалі пра сябе. Прашу @JerzyKundrat у гэтай палкай дыскусіі зыходзіць з добрых памкненняў усіх бакоў канфлікту. Звяртаю пільную ўвагу @Lš-k на тое, што ў дыскусіі шмат перагібаў. На мой погляд, вы ведзяце размову даволі эмацыйна і мабыць вам варта адступіць. Асабліва важна, што вам не раз намякнулі, як вашыя некаторыя інсінуацыі асабіста абражаюць удзельнікаў размовы. Думаю, што ўсе мы хацелі бы, каб нашыя размовы ішлі ў рэчышчы паляпшэння нашага праекта і пошуку кансэнсусу, а не ў пераходзе на асобы, пошуку шкодных элементаў. Нават калі вы ўпэўненыя, што на вашым баку праўда, гэта ні ў якім разе не дазваляе вам абражаць іншых удзельнікаў. Паважайце іншых удзельнікаў і зыходзьце з добрых памкненняў усіх удзельнікаў, нават тых, з кім вы не згодныя. Спадзяюся, што ўсе бакі пастараюцца мінімізаваць канфлікт, каб не прыйшлося прыбягаць да ўмяшання адміністратараў, да чаго і заклікаю. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:58, 10 верасня 2025 (+03)
:Удзельнік Lš-k тут цытуе самога Аснарэўскага, які як я разумею з'яўляецца ўдзельнікам рускай вікіпедыі. Таму не бачу нічога дзіўнага ў тым, што Аснарэўскі можа глядзець статыстыку артыкула пра сябе ў нашым раздзеле. Мабыць, удзельнік ведае пра дзейнасць Аснарэўскага ў вікіпедыі і таму ўпэўнены, што я гэта ён, хаця сам Аснарэўскі пацвердзіў у цытаванай публікацыі, што не з'яўляецца мной. Аснарэўскі таксама піша, што ўдзельнік Lš-k належыць да групы яго асабістых хейтэраў і хоць гэта недаказальна, паводзіны Lš-k сапраўды здаюцца асабіста мне дзіўнымi, прымушаюць сумнявацца ў яго нейтральнасці. Удзельнік, мяркуючы па дыскусіі ў абмеркаванні артыкула, не разумее, што СМІ могуць з'яўляцца аўтарытэтнай крыніцай, што аўтабіяграфіі пра якія ён крычыць не забаронены, і што цытаванне сац. сетак сучаснікаў дазволена паводле [[ВП:БС]]. Ён не рэагуе на прадстаўленыя спасылкі на правілы, увесь час паводзіць сябе неэтычна, нягледзячы на ​​тое, што яму было паказана на тое, што такія паводзіны закранаюць іншых удзельнікаў і парушаюць правілы, таму, нягледзячы на ​​карысць, якую ён прынёс праекту, ён на мой погляд павінен быць заблакаваны ці сама меней пазбаўлены сцяга даглядчыка, пакуль не вывучыць правілы і не пачне паводзіць сябе ў адпаведнасці з імі. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 07:02, 10 верасня 2025 (+03)
:: Выходзіць, што паняцце ''інтэрнэт-вар’ятаў'' у дачыненні да ўдзельнікаў БелВікі блакіроўкі не пацягне, ну няхай грызуцца тады. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:41, 10 верасня 2025 (+03)
:::Я перад тым як зарэгістравацца ў беларускім раздзеле доўга вывучаў тутэйшыя правілы, глядзеў абмеркаваньні, а яшчэ раней вывучаў ангельскую вікіпэдыю і ў меншым аб'ёме расейскую. Па маіх назіраннях і ў англамоўным, і ў расійскім раздзеле за такое навяшчавае хамства ужо даўно было б строгае папярэджанне, а ў выпадку паўтарэння блакіроўка. Lš-k нават у гэтым абмеркаванні прымудраецца не прасіць прабачэння, а пісаць, што &quot;інтэрнэт-вар'ят&quot; гэта &quot;энцыклапедычны стыль, а не абраза&quot;. Гэта значыць, ён высноў не зрабіў і, здаецца, збіраецца працягваць. Чакаю, калі ён ужо пачне слаць адмінаў на тры літары. Я разумею, нам удзельнікі патрэбны, але калі тут вікі-праект, то павінны быць нейкія берагі, таму што гэта ўжо відавочна за ўсе межы выходзіць. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 10:04, 10 верасня 2025 (+03)
::::я лічу, што методыка «хуткі бан за парушэнне правіл» — гэта рудымент з эпохі форумаў. Гэта не тое, што нам трэба слепа капіяваць з іншых раздзелаў ці з папярэдняга вопыту белвікі. Можна спрабаваць думаць у больш канструктыўным рэчышчы. Калі гэтая спрэчка не пяройдзе да нечага канструктыўнага, то будзем прымаць меры, якія могуць не спадабацца ўсім бакам абмеркавання. Таксама прашу ўсіх удзельнікаў размовы прачытаць наступныя артыкулы [[ВП:СУ]], [[ВП:Э]], [[ВП:КС]], [[ВП:НАПА]] (апошняе асабліва тычыцца @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]]). І асобна [[ВП:АЎТА]], [[ВП:Вірт]], [[ВП:БС]], каб разумець пазіцыю @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] і не абясцэньваць яе. Я раблю папярэджанне @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] за паведамленні, напісаныя з мэтай абразіць іншых удзельнікаў. У той жа час заклікаю ўсіх удзельнікаў размовы або адысціся ад размовы і рэдагавання артыкула на пэўны час, каб панізіць эмацыйнасць сітуацыі, або працягнуць абмеркаванне выключна ў канструктыўным рэчышчы без абмеркавання асабістасцей, з павагай да іншых удзельнікаў дыскусіі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:46, 10 верасня 2025 (+03)
:::::Асабіста я даўно ўсе гэтыя правілы вывучыў. Я не з'яўляюся чыім-небудзь віртуалам, пры гэтым аўтабіяграфіі правілы праекту не забараняюць. Гэта значыць, я не бачу наогул ніякай заснаванай на правілах пазіцыі калегі Lš-k і менавіта [[ВП:БС]] і прыбірае адзін з двух яго аргументаў аб праблеме з цытаваннем соц. сеткі Аснарэўскага. Калі ў каго-небудзь ёсць доказы, што Аснарэўскі гэта я, то, калі ласка, дайце іх. З вялікім задавальненнем азнаёмлюся. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 15:01, 10 верасня 2025 (+03)
: Згодна з [https://ru.hrodna.life/articles/evgenij-asnorevskij-7-faktov/ артыкулам] на Гродна Лайф можна даведацца, што Аснарэўскі мае іншы ўліковы запіс і не займаецца беларускай вікіпедыяй. Нават калі удзельнік @[[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] і з'яўляецца яго фэйкам, у нас недастаткова падстаў, каб правяраць сувязь паміж німі (правіла [[ВП:Вірт]] не парушана). Я магу зразумець чаму ў спадара @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] узніклі падазрэнні, але мы вымушаныя ў гэтым выпадку сыходзіць [[ВП:Зыходзьце з сумленнасці ўдзельнікаў|з сумленнасці ўдзельніка]]. Абвінавачванне чалавека ў сувязі с Аснарэўскім дэструктыўна ўплывае на ўвесь дыялог паміж удзельнікамі. Таму я далучаюся да папярэджвання @[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] і сардэчна прашу @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] так не рабіць. &lt;br&gt;&lt;br/&gt;Таксама я хачу папярэдзіць @[[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]], што каментары ў стылі &quot;Аргументацыя самога Lš-k зводзіцца да бясконцых абражаючых крыкаў&quot; прыводзяць толькі да эскалацыі сітуацыі і парушаюць [[ВП:ЭП]]. Таму я таксама шчыра прашу вас старацца пазбягаць падобнага тону ў размовах.&lt;br&gt;&lt;br/&gt;Зрэшты, датычна намінацыі і падвядзення выніку магу сказаць, што імаверна шаноўнаму і дасведчанаму @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] можна было б пачакаць трошкі больш, але па сутнасці вынік правільны. Нейкая хлюпкая значнасць у гэтай асобы ёсць. Таксама я пагаджуся, што зараз артыкул знаходзіцца не ў лепшым стане (і гэта з тым улікам, што ўжо тры дасведчаных удзельніка падыходзілі да яго з чысткі, за што ўсім вялікі дзякуй). Нейкая значнасць у чалавека ёсць толькі з пісьменніцкай і актывісцкай дзейнасці, таму ўсе гэтыя абзацы пра яго кампазітарскія крокі можна смела выдаляць. Таксама частка крыніц з'яўляецца першаснай, на падставе якіх было зроблена арыгінальнае даследванне. Іх таксама можна смела выдаляць. Дарэчы, калі б спадар @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] мог давесці артыкул да розуму - было б звыш файна. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:33, 12 верасня 2025 (+03)
::Удзельнік Lš-k  добра папрацаваў з артыкулам, ён проста выкінуў з яго некалькі дзясяткаў спасылак на АК і мне ўчора прыйшлося іх вяртаць. Гэта я лічу вандалізм. А сёння я бачу, што вы выкінулі згадкі пра дызайнерскія працы Аснарэўскага, якія былі пацверджаны АК. Я разумею, што павінны быць прадстаўлены перш за ўсё асноўныя напрамкі дзейнасці. Я згодны са скарачэннем тэксту аб музычнай дзейнасці. Але навошта выкідваць пару радкоў аб іншых занятках? Вы выкінулі спасылку на ЖЖ Аснарэўскага, хаця ў чарговы і апошні раз паўтараю, што спасылкі на публікацыі сучасніка не забароненыя ў артыкуле пра яго. У ЖЖ быў паказаны набор спасылак на публікацыі Onlíner, гэта значыць на АК, каб пацвердзіць сцвярджэнне аб напісанні Аснарэўскім цыкла публікацый для гэтага СМІ. Можа варта ставіцца да працы іншых удзельнікаў з большай павагай? Палова раздзела пра беларускіх пісьменнікаў, гэта артыкулы незразумела пра каго з дзвюма спасылкамі на АК, але праблемы ёсць у артыкула пра Аснарэўскага. Я прыйшоў у беларускую вікіпедыю, каб напісаць пра гарадзенскіх краязнаўцаў, якія зрабілі кнігі, якія мне адкрылі краязнаўства. Захапляюся гісторыяй краязнаўствам, каб адпачыць ад кода. Я баяўся, што мой артыкул пра Госцева выдаляць, але аказваецца, што значнасці не хапае Аснарэўскаму. мяне тут абражаюць, робяць  вайну з артыкулам і мною асабіста, а ўдзельніка які даўно і свядома ігнаруе правілы акуратна папярэджваюць і яшчэ  мне робяць заўвагі пра тон размовы з чалавекам, які называе Аснарэўскага вар'ятам, разумеючы пры гэтым мяне. Я чытаў Фэйсбук Аснарэўскага і там ён скардзіўся на хэйтараў у белвікі. Думаў ён перабольшвае ці нават хлусіць. Бачу, што не. Мне на працы казалі, што белвікі маргінальная тусня дзе правілы не ведаюць нават адміны і лепей, калі я хачу ў вікіпедыю, пісаць у ангельскую. Але я хацеў пісаць на роднай мове. Аднак бачу, што тут немагчыма працаваць. Таму я сыходжу. Можаце выдаляць мае артыкулы, перапісваць, заблакаваць маю ўлікоўку. Калі ласка. Сцяг у рукі. Можна не адказваць, я не буду чытаць. Прашу прабачэння, калі кагосьці пакрыўдзіў і жадаю супольнасці развіцця, але сам у гэтым удзельнічаць не буду. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 08:25, 12 верасня 2025 (+03)
:::прапаную абараніць пакуль артыкул для аўтапацверджаных удзельнікаў, каб было менш спрэчак і спроб &quot;паваяваць&quot; [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:29, 12 верасня 2025 (+03)
:::: Здаецца не трэба, бо актыўных войн правак там няма ўжо. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:45, 13 верасня 2025 (+03)
::: Аснарэўскі не дызайнер. АК не пацвердзілі тое, што ён дызайнер. Адзінае што ёсць - фота лагатыпа пад якім падпісаны Аснарэўскі. Пры гэтым ён ідзе пералікам з іншымі канкурсантамі. Калі ваш дзіця прыносіць на конкурс аплікацыю, а затым яе ставяць на веб-старонку школы – гэта яшчэ не падстава несці гэтую інфармацыю ў вікі. ЖЖ Аснарэўскага не з'яўляецца [[ВП:АК]] і не мае патрэбнай нейтральнасці.&lt;br&gt;&lt;br/&gt;Я з павагай стаўлюся да вашай дзейнасці і вельмі спадзяюся, што вы яе працягнеце. Вы маеце рацыю, што артыкулы пра беларускіх письменнікаў трэба паляпшаць. Маю надзею, што вы зможаце гэтым заняцца. Прашу прабачэння, калі вас пакрыўдзіў сваім папярэджваннем. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:45, 13 верасня 2025 (+03)
* 1. У намінацыі часам да 100 кніг, гэта не з'яўляецца аўтарытэтнай крыніцай. 2. Прэмія Экслібрыс некалі была цікавай, цяпер яе такой лічыць нельга. Ад Караткевіча з Сысам да абсалютна бездапаможных «твораў». 3. Сацсеткі, навіны, згадкі пра персанажа (Соркіна), як і яго развагі не з'яўляюцца значнымі крыніцамі. 4. Можна б учапіцца за кнігу пра Гродна, але яна за свой кошт выстаўлена ў Ridero, дзе не выстаўляецца толькі лянівы. 5. У «Сібірскіх агнях» і публікацыі ў  «Дзеяслове» відавочна недастаткова, усе астатнія выданні значнымі не з'яўляюцца. 6. Пару апавяданняў прагледзеў, узровень раённага літаб'яднання.7. У рувікі артыкул не прайшоў.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 10:44, 13 верасня 2025 (+03)

== [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Plaga med]] ==
{{закрыта}}
Трэба падвесці вынік па [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Plaga med|адмінцы Plaga med]] і зрабіць запыт у Вікімедыя, каб яны надалі сцяг.  --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:47, 4 верасня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Вынік падведзены. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 11:27, 5 верасня 2025 (+03)

== [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B4%D0%BC%D1%8B%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B5:Contributions/2601:CF:8200:1B90:48D0:B732:127E:ED9F 2601:CF:8200:1B90:48D0:B732:127E:ED9F] ==
{{закрыта}}
Машынны вандал актывізаваўся. Трэба даць часовую блакіроўку на дыяпазон. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 05:23, 23 жніўня 2025 (+03)
: Тое самае да: 
:* 12.222.18.2
:* 2600:1005:B250:AB28:A441:C477:148A:C5D1
:* 2601:CF:8200:1B90:7433:177A:12D8:D9C
:* 2601:CF:8200:1B90:9486:787F:A8C7:A33E
: [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 05:42, 23 жніўня 2025 (+03)
: {{зроблена}}. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 07:51, 23 жніўня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

== Абнаўленне [[MediaWiki:Edittools]] ==

Па маім запыце на выпраўленне памылак з цёмнай тэмай адгукнуўся адмін Вікісховішча і ўдзельнік VRT (гл. [[Размовы_пра_MediaWiki:Edittools#Dark mode fix|старонку размоў]]). Ён просіць перанесці змены з пясочніцы, трэба рэакцыя адмінаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:00, 19 жніўня 2025 (+03)

:{{зроблена}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:44, 5 верасня 2025 (+03)

== Адаптаваць [[MediaWiki:Recentchangestext]] пад цёмную тэму ==

У мяне няма правоў. Трэба абнавіць першы радок з параметрамі табліцы. Там прапісаныя колеры, іх трэба прыбраць, або проста паспрабаваць замяніць радок як у англ вікі: &lt;code&gt;{| class=&quot;plainlinks&quot; id=&quot;recentchangestext&quot; style=&quot;clear:both; font-size: 85%;&quot; role=&quot;presentation&quot;&lt;/code&gt;&lt;br/&gt;
[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 30 ліпеня 2025 (+03)

:{{зроблена}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:11, 5 верасня 2025 (+03)

== [[Адмысловае:Contributions/209.206.25.209|209.206.25.209]] ==
{{закрыта}}
Трэба супакоіць вандала. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:56, 20 ліпеня 2025 (+03)
: {{зроблена}}. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 07:51, 21 ліпеня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

== Удзельнік Peisatai ==
{{закрыта}}
Вітаю! Прашу звярнуць увагу на дзейнасць удзельніка Peisatai, які выкарыстоўвае Вікіпедыю для распаўсюджвання сваіх уласных даследванняў. Разгарнуў бурную дзейнасць, пішучы нейкія свае ўласныя здагадкі і фантазіі пра паходжанне геаграфічных назваў і прозвішчаў. Пры гэтым значная частка са зробленых ім правак не утрымоўвае аніякай крыніцы. У многіх з паказаных ім крыніц на самай справе гаворыцца пра сугучныя, але зусім іншыя назвы, а частка са зробленых ім правак увогуле з’яўляецца падманам і фальсіфікацыяй. Вось некаторыя прыклады:
* [[Важа]] ''Назва балцкага паходжання. Той жа корань Važ- у літоўскай рачной назве Važ-upė. Звязана з літоўскім vežti «везці», važiuoti «ехаць, рухацца» [A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 368—369]'' Рака Важа ў крыніцы не згадваецца. Дарэчы, Peisatai вельмі любіць спасылацца на працу Ванагаса, аднак у рэчаіснасці гэты &quot;Этымалагічны слоўнік літоўскіх гідронімаў&quot; прысвечаны даследванню паходжання назваў рэк і азёр Літвы. Гідронімы ж Беларусі, хаця і прыводзяцца там падчас (для параўнання), але вельмі рэдка. Таму ў большасці выпадкаў ягоныя спасылкі на Ванагаса з'яўляюцца падманам.
* [[Ратамка (рака)]] [[Ратамка (аграгарадок)]] [[Ратамка (вёска)]] ''Назва ракі Ратамкі балцкая, корань Rat- як у літоўскіх гідронімах Rata, Rat-upis, латышскіх Rat-upe, звязваецца з літоўскім ratas &quot;кола, акружнасць, замкнёны шлях колам&quot;, а сама назва такім чынам канфігурацыйнага значэння[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 273.]. Да кораня Rat- у назве дададзены вакалізаваны гідранімічны суфікс -m-, які таксама ў назве літоўскай ракі Neremà[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 228.].'' Назвы Ратамка ў Ванагаса няма.
* [[Абстэрна]] ''Назва Абстэрна старабалцкага паходжання. Яна ігуруе таксама як «Обста» (на карце 1933 года). Так жа сама, Обстай, называецца рака Абеста (у басейне Сейма на Падняпроўі)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 166.], яе назву збліжаюць з назвай літоўскай нёманскай ракі Abista[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 35.]. У аснове гэтых назваў індаеўрапейскае ab-, якім абазначаліся рачныя воды[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1.]. Корань Ab- у азёрнай назве перадаваў значэнне «Цякучае, праточнае (возера)».'' Нідзе ў прыведзеных крыніцах назва возера Абстэрна не сустракаецца.
* [[Брэст]] ''Наконт назвы Берасця няма поўнай згоды. Існуюць балцкая і славянская версіі паходжання гэтай назвы. Згоднай з балцкай версіяй, назва звязаная з літоўскім brasta, прускім *brastan «брод»[В. Н. Топоров. Прусский язык. A-D. Москва, 1975. С. 247.].'' Хлусня, Брэст там не згадваецца.
* [[Вяркуды]] ''Вядомыя сучасныя літоўскія адыменныя прозвішчы Verkis, Verkas, Verkelis, Verkulis, якія звязваюць з verkti &quot;плакаць&quot; (як прозвішча Плакса[Бiрыла М. В. Беларуская антрапанiмiя. 2: Прозвiшчы, утвораныя ад апелятыўнай лексiкi. — Мінск: Навука i тэхнiка, 1969. — C. 325.])'' Нічога з напісанага ў Бірылы і блізка няма, акрамя беларускага прозвішча Плакса. ''З тым жа фармантам -ud- балцка-літоўскія імёны, ад якіх тапонімы Дакудава, Палуды, Анкуды. Блізкі фармант -id- у імёнах, ад якіх Мілідаўшчына, Вайнідзеняты.'' Няма крыніцы.
* [[Мёры]] ''Першапачаткова назва Мёраў адносілася да возера, якое на старых картах называецца «Мёры» (цяпер — возера Мёрскае).'' Няма крыніцы. ''Вядомая з 1514 г. назва Мёраў — маёнтак «Мярэя» (Мерея) перагукаецца з балцкай назвай дняпроўскай рэчкі Мярэя[Топоров В. Н., Трубачев О. Н. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 195.]. Корань Mer- / Mor- мае значэнне «стаячая вада» і суадносіцца з літоўскім marios «затока»[Vanagas A. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. P. 211, 204.]. У назве Мярэя балцкі гідранімічны пашыральнік -ej-, як у падняпроўскіх балцкіх гідронімах *Vedēja, *Rupēja[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 165, 178, 195, 206.], літоўскіх Asveja, Roveja[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 49, 280.], у назве возера Асвея. Блізкія яму пашыральнікі -ij-, -uj- у водных назвах тыпу Ілія, Бабруя.'' Суцэльнае ўласнае даследванне. У ніводнай з прыведзеных крыніц назва горада Мёры не згадваецца. А ў Ванагаса не згадваецца і Мярэя.
* [[Набіста]] ''Назва Набіста старабалцкага паходжання. Суседства з возерам Абстэрна (іншая назва Обста, ад *Abista) дае падставы меркаваць, што ў аснове назваў абодвух азёраў мела быць Ab-ist-, як у такіх балцкіх гідронімах, як Abista (у Літве ў басейне Нёмана)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 35.] і Абеста, або Обста (у басейне Сейма на Падняпроўі)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 166].'' Назва Набіста ў крыніцах не згадваецца. Далей ідзе ўласнае даследванне з прыцягненнем мноства іншых гідронімаў.
* [[Лошыца]] [[Лошыца (жылы раён)]] [[Лошыцкая сядзіба]] ''Звязана або з літоўскім lašėti «капаць», або з аманімічным яму lašėti «блішчэць», lašis «ласось»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 182.] (назва ласося матываваная яго стракатай, блішчастай луской[В. Н. Топоров. Прусский язык. L. Москва, 1990. С. 109.]).'' Назвы Лошыца ў гэтых кнігах няма.
* [[Гайголка]] ''Назва літоўскага паходжання, ад gaigalas «вуцяк». Такога ж паходжання літоўскія водныя назвы Gaigalis, Gaigal-upė[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 103.].'' Гайголка там не згадваецца.
* [[Маладзечна]] ''Назва Маладзечна ад назвы прытока ракі Уша ракі Маладзечанкі (*Маладзечны, *Маладзечні), на якой адпачатна паселішча паўстала. Адпачатная балцкая назва ракі звязаная з літоўскім maldas, meldas «трыснёг», ад якога літоўскія гідронімы тыпу Mald-upis, Maldenis[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 202.].'' Маладзечны ці Маладзечанкі ў Ванагаса няма.
* [[Сіпа (рака)]] [[Сіпурка (рака)]] ''Назва Сіпа мае балцка-яцвяжскае паходжанне. Літоўскі гідранімічны аналаг — назва ракі *Šipė[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1980. — С. 331.]. У сіпурскай назве корань Sip- пашыраны пашыральнікам -ur-, які вядомы ў літоўскім словаўтварэнні: dubti «угінацца» — duburys «вір», у рачных назвах Ind-ura, Vint-ura[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 307—309.].'' Няма там Сіпы і Сіпуркі.
* [[Тушчанка]] ''Назва балцка-літоўскага паходжання. Ад літоўскага tuščias, tuštas «пусты», адсюль назва тыпу *Tuščia. Найбліжэйшы гідранімічны адпаведнік — літоўская рачная назва Tušt-upis (каля заходнелітоўскага Цяльшэя) таго ж паходжання[Vanagas A. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 350.].'' Тушчанка там не згадваецца.
* [[Бірвета]] ''Назва балцкага паходжання. Аснова гідроніма Bir-ṷ-, ад кораня Bir-[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 65.]. Назва мае «балотную» семантыку.'' Ванагас супастаўляе назву Бірвета з беларускім берва &quot;кладка з бярвенняў на гразкім месцы&quot;.
* [[Лужасна]] [[Лужаснянка]] ''Назва балцкага паходжання. Корань Lūž- у літоўскім гідроніме Lūž-upis, ён звязаны з літоўскім lūžti «ламацца, ірвацца, гнуцца» і мае канфігурацыйнае значэнне[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 200.]. корань пашыраны тыповым балцкім гідранімічным пашыральнікам -sn-[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198.].'' Няма ў гэтых кнігах Лужасны і Лужаснянкі.
* [[Лагойск]] [[Лагазінка]] ''старабалцкага паходжання. На гэта паказвае балцкі гідранімічны пашыральнік -(а)z-. Ён вядомы і ў літоўскім словаўтварэнні... [P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 390.] Назва Лагаза ад індаеўрапейскага *leg- / *log- «накропваць, прасочвацца, распускацца»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 657.][H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 99.].'' Лагаза (Лагазінка, Лагойск) нідзе там не згадваецца.
* [[Маларыта]] [[Маларыта (рака)]] [[Рыта]] ''старабалцкага паходжання. Узыходзіць да індаеўрапейскага *rī-ti «цячы», якое ад гнязда *rei- / *rī- / *roi- «цячы», адкуль, напрыклад, лацінскае *rei-ṷo-s «ручай» (&gt; rīvum) або кельцкае *rei-no-s «плынь» (&gt; рака Рэйн)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 330—331.][H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 96.]. Гідранімічныя аналагі — назвы літоўскай ракі Ryt-upis «Цякучая (або Ранішняя) рака» (каля Марыямпале), латышскай Rīta-strauts «Цякучая (або Ранішняя) плынь»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 279.].'' У прыведзеных крыніцах назваў Маларыта, Рыта няма.
* [[Сухадроўка]] ''Назва балцкага паходжання. Поўны аналаг назвы — заходнелітоўскі двухасноўны гідронім Saus-drãv’as. У ім першая аснова — ад літоўскага sausas «сухі», другая ад кораня Drav- / Drev-, які звязаны з індаеўрапейскім *droṷus «плынь», *dreu- «бегчы, імкнуцца»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1980. — С. 90—91, 292.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 204—205.][H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 44-45, 55.].'' Сухадроўкі ў гэтых кнігах няма (дарэчы, Ванагас на с. 90 корань drav- супастаўляе са старажытнаіндыйскім dravah, dravati). Далей ідзе ўласнае даследванне з прыцягненнем мноства іншых гідронімаў.
* [[Сэрвач (прыток Віліі)]] [[Сэрвач (прыток Нёмана)]] ''Першая аснова Serv- таксама ў назве рэчкі Сярвайкі (правы прыток Ловаці), літоўскіх гідронімах Servas, Servelis (назвы азёраў), Sarva (назва ракі). Звязана з літоўскім serventi «паціху цячы, струменіць»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 296.]. Далей да індаеўрапейскага *sreu- «цячы», *sreṷo- «плынь» і карацейшага *ser- «цячы»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1003.]. Другая аснова назвы Сэрвач тая ж, што і ў назвах Нарач, Іслач і падобных, — Ak-. Яна звязаная з лат. aka «калодзеж», літ. aka(s) «палонка ў лёдзе», лат. akata «вір у рацэ; вочка ў балоце; палонка ў лёдзе»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 176.].'' Назвы Сэрвач ў пералічаных крыніцах няма.
* [[Віхра]] ''Нягледзячы на павярхоўнае падабенства з віхор, назва Віхра балцкага паходжання. Гідранімічныя аналагі — літоўскія рачныя назвы Vieša, Viešinta, Viešintas, Viešmuo, латышская Viesīte, назва возера Вісяты. Звязана з літоўскім viešmuo «ручай»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 378—379.].'' Назва Віхра ў Ванагаса не згадваецца.
* [[Жыткавічы]] [[Чырвонае (возера)]] ''Назва паселішча пайшла ад назвы ракі Жыдкаўка, што з Жыд-возера цекла ў Прыпяць.'' Няма крыніцы. ''Назва «Жыд» паходзіць ад балцкага кораня *žeid- / *žid- «гарэць; свяціць, ззяць», ад якога літоўскае žydėti «свяціць; цвісці», žaida «агмень (месца для адкрытага агня)». Далей да карацейшага балцкага *žei- / *ži- (з тым жа значэннем), ад якога таксама латышскае zīt «світаць, віднець», zaigs «зіхоткі» (*žei-, -g-), літоўскае žibus «зіхоткі» (*ži-, -b-)[S. Karaliūnas. Iš baltų kalbų puodininkystės terminijos istorijos // Lietuvių kalbotyros klausimai. XVI. 1975. С. 137—141.].'' Няма там ні Жыткавічаў, ні Жыд-возера, ні Жыдаўкі. Сама назва артыкула Каралюнаса ў перакладзе гучыць як &quot;З гісторыі ганчарных тэрмінаў у балцкіх мовах&quot;, ён не зусім пра гэта. ''Літоўскія гідранімічныя аналагі — назвы тыпу Žiba, Žiegas, Žied-upė, Žyd-a-upis[ A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 400, 401.].'' І тут таксама няма Жыткавічаў, Жыд-возера і Жыдаўкі.
* [[Нямыльня]] ''Адпачатная балцкая форма аднаўляецца як *Nemilnà (Немілна́).'' Няма крыніцы. ''Корань Nem- ад індаеўрапейскага *nem- «гнуць; гнуцца», ад якога і назва Нёмана[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 764.].'' Нямыльні ў кнізе няма. ''У назве *Немілны корань пашыраны рэдкім балцкім пашыральнікам -ln-, як і ў назве літоўскага возера Asalnai (As-, -ln-)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981.- С. 48.].'' Няма там гаворкі ні пра Нямыльню, ні пра пашыральнік -ln-. Далей ідуць іншыя ўласныя даследванні. У прыватнасці, у гэтых фантазіях ёсць спасылка і на &quot;Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья&quot;. Дык вось, Нямыльня там згадваецца на с. 218 у раздзеле &quot;Славянские названия&quot;.
* [[Сермеж]] ''Найбліжэйшы гідранімічны аналаг — літоўская рачная назва Serma(s), што лічыцца вельмі архаічнай. Да індаеўрапейскага *sermo- «рака, плынь» і карацейшага *ser- «цячы»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 296.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 909—910.] Таксама рачная назва на прыпяцкім правабярэжжы Цэрэм / Сарэмскі, адпачатная форма якой таксама балцкае *Serm-[О. Н. Трубачев. Труды по этимологии: Слово. История. Культура. Т. 4. Москва, 2009. С. 593—594.]. Корань пашыраны такім самым пашыральнікам, як у назве літоўскай падвіленскай ракі Nemėža[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 227.]'' Ва ўсіх гэтых крыніцах назва Сермеж не згадваецца.
* [[Піктуша]] ''Назва балцка-літоўскага паходжання. Звязана з літоўскім piktas &quot;злы; моцны, вялікі&quot;. Належыць да шэрагу &quot;злых&quot; гідронімаў, тыпу Pikt-ežeris, Pikt-upė (piktas &quot;злы; моцны&quot;, ežeras &quot;возера&quot;, upė &quot;рака&quot;)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 258.].'' Піктушы тут няма.
* [[Вір (возера)]] [[Чорны Вір]] [[Вір (рака)]] ''Водныя назвы Вір (найменей некаторыя з іх), магчыма, перакладаюць папярэднія балцкія гідронімы тыпу назвы правага дзесенскага прытока (ніжэй Чарнігава) Верапета (руск.: Верепето, Верепета)[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейне. С.-Петербург, 1913. С. 211.]'' Хлусня, кніга Маштакова - гэта проста спіс назваў рэк у басейне Дняпра, пра паходжанне гэтах назваў у яго не сказана ані слова. ''ад літоўскага verpetas «вір; крыніца», verpti «моцна цячы; віраваць»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 179.].'' Назва Вір тут не згадваецца.
* [[Рэпалава]] ''Вядомы літоўскі антрапонім Rėpalis, ён звязаны з літоўскім rėpti &quot;хапаць, грабастаць&quot;[Lietuvių pavardžių žodynas. L-Ž. Vilnius, 1989. С. 598.].'' Рэпалава там не прыгадваецца, ёсць толькі прозвішча Repalis і дарэчы тлумачыцца зусім па-іншаму.
* [[Ведрыч (рака)]] ''У аснове назвы — адзін з варыянтаў балцкай гідранімічнай асновы Ud- : Vad- : Ved-, якая звязаная з лат. ūdens, пруск. (w)undan, літ. vanduo «вада», яцвяжскім *udā «вада; рака».'' Няма крыніцы. ''Гэтая аснова ў балцкіх назвах такіх рэк, як літоўскія Vedega (Vadaga), Vadaktis, Ūdara[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 351, 358.]'' Ведрыч там не прыгадваецца. Ды і тлумачыць пералічаныя літоўскія назвы Ванагас па-рознаму. ''пруская *Vadanga (&gt; Wadangen), пасожская Удага, падняпроўскія Ведаса, Ведага[Топоров В. Н., Трубачев О. Н. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. — М., 1962. — С. 129, 157, 169—170, 178, 211.]'' Фантазіі. Тапароў супастаўляе Ведрыч толькі з назвамі Ведзерка, Ведра і Ведрыца (ад асновы *veder-), іншыя ж назвы ён тлумачыць па-іншаму. ''У назве Ведрыч корань Ved- пашыраны з дапамогай пашыральніка -r-. Ён шырока прысутны ў літоўскім слова- і назваўтварэнні: kupti «уздымацца» — kupra «горб», liepa «ліпа» — Lieporas «Ліпавы (ручай)»[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 298—309.].'' Тут Ведрычы няма. Дарэчы, гэты том выбраных твораў Скарджуса мае назву &quot;Lietuvių kalbos žodžių daryba&quot;, г. зн. &quot;Словаўтварэнне літоўскай мовы&quot;. Тапанімія Беларусі там не разглядаецца ў прынцыпе, кніга зусім не пра гэта. Таму спасылкі на Скарджуса тут з'яўляюцца падманам.
* [[Крэва]] ''Найверагодней тапонім «Крэва» ўтварыўся ад рачной назвы тыпу літоўскага гідроніма Krevė (рака на поўначы ад літоўскіх Кейданаў)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. C. 165.]. Такую назву магла мець крэўская рэчка, цяпер вядомая як «Крэўлянка».'' Назвы мястэчка Крэва там няма.
* [[Судабле]] [[Судабоўка]] ''Рачная назва балцкага паходжання, ад першапачатковага *Судаба. Корань Sud- як у літоўскіх гідронімах Sudarvė, Sudota, Sūduonia, якія звязваюцца з літоўскім sūduva &quot;твань у балоце&quot;[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 318-319.].'' Судабле і Судабоўкі ў Ванагаса няма. ''Пашыральнік -b- як у назве рэчкі Налібаўкі (&lt; *Наліба, Nal-ib-), які выкарыстоўваецца ў літоўскім словаўтварэнні (kan-ėti «бедаваць, мучыцца» — kan-yb-a «ссохлік, заморак»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 92.].'' Насамрэч гаворка ў крыніцы ідзе аб словаўтваральных суфіксах літоўскай мовы, ніякіх гідронімаў там няма.
* [[Каспля]] ''Першая аснова Кас- з цягам часу зведала эвалюцыю ад *Kŭs- праз *Къс-. Яна звязаная з прускім kusis, літоўскім kusulas «камар». Гэтая аснова таксама ў назвах ракі Касня (прыток волжскай Вазузы) на Смаленшчыне на ўсходзе ад Касплі, сожскай ракі Касінка (каля Касінкі — рэчка з назвай-перакладам «Камароўка»)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 190.].'' Насамрэч, рака Каспля ў гэтай кнізе сустракаецца толькі на с. 237 і там няма ані слова пра значэнне асновы ў гэтай назве. ''Прамы літоўскі гідранімічны адпаведнік — рачная назва Kus-upė[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 175.].'' А тут увогуле Каспля не згадваецца.
* [[Дубасна]] ''Корань Dub- ад літоўскага dubti «ўгінацца», duburys «рачны вір (паглыбленае, „увагнутае“ месца)». З ім літоўскія гідронімы тыпу Dubė, Dubis, Dubija, Dubinga, Dubysa[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 93.]. Корань пашыраны гідранімічным пашыральнікам -sn-. Ён таксама ў назвах задзвінскага возера Мядзесна, дзвінскай ракі Лужасна, дняпроўскіх рэк Опісна (&lt; *Apesna), Нерасна, Турасна[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198.]. Гэты пашыральнік прысутны і ў літоўскім назва- і словаўтварэнні: upė «рака» — upėsnis «рачулка; месца, дзе цекла рэчка або дзе рэчка ўцякае ў возера»[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 291—292.].'' Нідзе з пералічаных крыніц назва ракі Дубасна не прыгадваецца.
* [[Налібакі]] [[Налібаўка]] [[Налібоцкая пушча]] ''Звязаная з балцкім гідранімічным коранем Nal-, ад якога назва літоўскага возера Nalija, балота Nal-raistis, балцкай назвай з-пад Ноўгарада *Nolia / Nolė. Далей да індаеўрапейскага *(s)na- «цячы», пашыранага пашыральнікам -l-[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 223.].'' Налібак, Налібаўкі, Налібоцкай пушчы  ў крыніцы няма. ''Корань Nal- пашыраны пашыральнікам -b-, які выкарыстоўваецца ў літоўскім словаўтварэнні (kan-ėti «бедаваць, мучыцца» — kan-yb-a «ссохлік, заморак»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 92.].'' У кнізе проста гаворыцца пра суфікс -yba і падобныя ў літоўскім словаўтварэнні, пералічаных вышэй тапонімаў там няма.
* [[Вацлаў Пануцэвіч]] ''Папуцэвіч — ад балцка-літоўскага аднаасноўнага антрапоніма (колішняга імя) «Папуціс», які даў і сучаснае літоўскае прозвішча Paputis. У ім антрапанімічны суфікс -ut- і корань Pap-, які і ў іншых літоўскіх антрапонімах Papas, Papeika, Papelis, Papšys. Корань звязваецца з літоўскім papas «грудзі; смочка; покаўка, пупышка (на дрэве)»[Lietuvių pavardžių žodynas. L-Ž. Vilnius, 1989. C. 391.]'' Papas, Papeika, Papelis, Papšys у крыніцы ёсць, а Папуцэвіча, Папуціса і Paputis няма. ''з латышскім pāpa, pāpis, pāpulis «покаўка, пупышка». Тыпалагічная паралель — прозвішчы «Цыца», «Цыцка»[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. 2. Прозвішчы, утвораныя ад апелятыўнай лексікі. Мінск, 1989. С. 441.].'' У Бірылы з пералічанага ёсць толькі Цыца і Цыцка.
* [[Убарць]] ''Назва Убарць балцкага паходжання. У аснове назвы Убарць — корань ub-, які таксама ў назве ракі Убедзь (правы прыток Дзясны паміж Чарнігавам і Ноўгарадам-Северскім)[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 206.].'' Хлусня, кніга Маштакова - гэта проста спіс рэк дняпрўскага басейна, дзе ані слова пра іх паходжанне, пра тое, дзе які корань і г. д. ''Корань ub- у назве Убарць пашыраны з дапамогай пашыральніка -rt-, які вядомы ў літоўскім словаўтварэнні (kabti «віснуць» — kabartai «звіслая „бародка“ пад дзюбай пеўня») і ў балцкай гідраніміі: возера Тумерта на Верхнім Падзвінні, рака Уперта на Павоччы, літоўская рака Gomerta[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 119.].'' Адзінае што ёсць у Ванагаса з усяго пералічанага - гэта гідронім Gomerta. Дарэчы там напісана, што ў ім суфікс -erta, а не -rt-. Усё астатняе - прыдумана. ''Ад кораня ab- пайшлі балцкія гідронімы Abista, Абеста, Абстэрна, Обаль, Аболе[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 166.][A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 35.].'' Насамрэч, на с. 175 у Тапарова напісана, што ў назвах Обаль, Аболе корань *абъл-/*объл-, які ён параўноўвае з літ. obuolys, лтш. abols &quot;яблыка&quot;, Абстэрна там увогуле няма. А ў Ванагаса не згадваюцца Абстэрна, Обаль, Аболе.
* [[Обаль (рака)]] [[Абалянка (рака)]] [[Аболе]] [[Обаль (возера)]] [[Обалінец]] ''Корань Ab- такі самы, як у латышскіх гідронімах тыпу Abula, Abuls, Abava[K. Būga. Rinktiniai raštai. Vilnius, 1961. C. 534—535.]'' Назвы Abava там няма і Буга нічога на піша аб тым, што ў гэтых назвах менавіта корань Ab-, а не нейкі іншы (напрыклад abal). ''у назве ракі Абельна на Верхнім Павоччы. Ад індаеўрапейскага ab-, якім пазначаліся рачныя, цякучыя воды[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 41.].'' А ў Краэ наогул не прыгадваюцца Обаль, Абалянка, Аболе, Обалінец, Абельна. Далей ідзе ўласнае даследванне пра разнастайныя гідронімы.
* [[Аткыльня]] ''Першапачатковая форма захавалася ў назве возера Акельня'' Няма крыніцы. ''Корань Ak- звязаны з лат. aka «калодзеж», літ. aka(s) «палонка ў лёдзе», лат. akata «вір у рацэ; вочка ў балоце; палонка ў лёдзе»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 176.].'' У рэчаіснасці ж, у крыніцы напісана, што назва Аткільня магчыма з балт. at- + kil- &quot;поднимать(ся), происходить&quot;.
* [[Мокіш]] ''Звязана з літоўскім mokšė «мокрае, вільготнае месца» (ад mokas «густая гразь» з дапамогай пашыральніка -š-)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 315—316.]'' Адзінае што там ёсць - гэта тое, што ў слове mokšė суфікс -š-, пра назву Мокіш ні слова. ''makašyti «брысці па гразі», далей да літоўскага makoti «брысці (праз гразь)», makynė «балаціна», maknus «топкі», латышскага makņa «балаціна, балоцістае месца»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 202.].'' Таксама гідроніма Мокіш няма. Дарэчы няма там і слова makašyti у якасці тлумачэння літоўскіх гідронімаў.
* [[Чарэйскае возера]] [[Чаросава (возера)]] ''Назва балцкага паходжання. З шэрагу азёрных назваў Чэрас (каля Мёраў), Чаросава (каля Лепеля), Чэраскія (група азёраў у вярхах ракі Таропы), сюды ж і назвы прыпяцкай ракі Чарэса, дзесенскай ракі Чарэска[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 212.]. Корань Ker- (&gt; Чер-) ад літоўскага keroti «расці, разрастацца» (прыставачнае už-keroti «зарастаць, абрастаць»). Гідранімічныя аналагі — літоўскія водныя назвы *Kerėsa (&gt; Kerės-upis), Kerotis, Kerūlė[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 153—154.].'' Ні там, ні там Чарэйскае і Чаросава возера не згадваецца. Далей таксама ідзе ўласнае даследванне з прыцягненнем розных назваў.
* [[Ненач]] ''Гідранімічныя аналагі — літоўскія водныя назвы Nota, Notė, Notija, Notera[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 231—232.], пруская *Nātangā (ад гэтага гідроніма назва прускага племя натангаў).'' Ненач там не згадваецца. ''Гэтыя назвы ад захаванага ў гідраніміі балцкага *nātā «цячэнне», якое з дапамогай пашыральніка -t- ад індаеўрапейскага *(s)na- «цячы»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 971—972.].'' А тут няма ані пералічаных вышэй гідронімаў, ані балцкага *nātā.
* [[Белагаловае]] ''Першая аснова гэтай назвы — літоўскае balas, baltas «белы» (яно ж і ў балцкай назве ракі Балы на прыпяцкім правабярэжжы[О. Н. Трубачев. Труды по этимологии: Слово. История. Культура. Т. 4. Москва, 2009. С. 497, 594.]).'' Трубачоў гэта пісаў пра гідронім Балы, а не Белагаловае. ''Другая аснова ад літоўскага galva «галава; перад, верх»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 177.].'' Тапароў пісаў пра  раку Бологоловка ў басейне ракі Сож, а не пра возера Белагаловае.
* [[Веліж]] ''Назва Веліж (Вялі́ж) паходзіць ад назвы рэчкі Вялі́жкі, ля ўпадзення якой у Дзвіну паселішча знаходзіцца.'' Няма крыніцы. ''Першапачатковая форма гэтага гідроніма — Вялі́жа. На гэта паказвае назва ракі Буліжа, што цячэ недалёка ад Вяліжы (прыток дзвінскай ракі Касплі, што ў Дзвіну ўцякае ніжэй за ўпадзенне Вяліжы). У абодвух гэтых гідронімаў карані пашыраныя пашыральнікам тыпу -iž-, як у літоўскіх гідронімах тыпу Gabižis, Gumyža[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 101, 127.][В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 169.]. Пашыральнік -ž- выкарыстоўваецца ў літоўскім слова- і назваўтварэнні, утвараючы вытворныя формы (varlė «жаба» — varlėža «жабка»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 391.]. Гідранімічны корань Vel- на Верхнім Падзвінні таксама ў балцкіх назвах возера Веліста, ракі Веляса (Vel- + -st-, -s-). Балцкія гідранімічныя адпаведнікі — літоўскія Veliuona, Velionė, Vel-upys, Vėlys, латышскія Vel-upīte, Vellezers[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 370.].'' Нідзе ў гэтых крыніцах Веліж, Вяліжа ці Буліжа не згадваюцца. Суцэльная адсябяціна.
* [[Гавязнянка]] ''Корань такі ж, як і ў балцкіх назвах нёманскіх рэк Гаўя, Гуя, ад індаеўрапейскага *gēu- / gū- «гнуць, крывіць». Ад яго таксама літоўскае gau-r-as «волас», gu-r-as «вяршыня пагорка», gu-g-a «пагорак; гузак; горб»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 393—398.].'' Няма ў крыніцы нічога падобнага. ''Корань пашыраны балцкім пашыральнікам -zn-, які таксама ў назвах «лісіных» рэк Лапузна (прыток дзесенскай Наўлі), Лопазна (прыток сожскай Іпуці), ад літоўскага lapė «ліса»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 192, 194.].'' Хлусня, няма там ні Гавязнянкі, ні разважанняў пра тое, які пашыральнік і корань у назвах Лапузна і Лопазна (&quot;форма балт. первоисточника неясна&quot;).
* [[Сянно]] [[Сянна (рака)]] [[Сянно (возера)]] [[Жыварэзка]] ''Назва Сянна паходзіць ад аднайменнага возера, на якім паселішча паўстала. Гідронім Сянно балцкага паходжання, ад кораня Sain-[B. H. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. II // Балто-славянские исследования. 1987. Москва, 1989. С. 47.]. Звязана з літоўскім at-sainus «павольны, неахайны, лянівы»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 293—294.]. Далей да аднаго са значэнняў індаеўрапейскага *sei- : si- «слабець; вялы, слабы, лянівы; апускацца, пагружацца» (&gt; «ціхі, спакойны»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 890—891.].'' У ніводнай з пералічаных кніг назва Сянно (Сянна) не сустракаецца.
** {{N}} цалкам выдаліў як безкрынічнае ва ўсіх названых артыкулах. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 09:07, 15 мая 2025 (+03)
* [[Усвейка]] [[Усвяты]] [[Ушача]] [[Ушачы]] [[Усвяча]] [[Уша (прыток Віліі)]] [[Уша (прыток Бярэзіны)]] [[Уша (прыток Нёмана)]] ''Гэты корань звязваюць з індаеўрапейскім *aus- / *us- «блішчэць, ззяць», ад якога літоўскае aušra «зара», apy-ūšris «час перад світанкам», латышскае *Ūss (балцкае боства зары)[Топоров В. Н. Балтийский элемент в гидронимии Поочья III // Балто-славянские исследования 1988—1996. Москва, 1997. С. 282—283.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 86—87.].'' У гэтых крыніцах пералічаныя тапонімы не згадваюцца.
* [[Усяжа (рака)]] Тое ж самае. Далей: ''У назве Усяжа корань Us- пашыраны балцкім пашыральнікам -ing-, як у назве Аражня / Аряжня (&lt; Ar-ing-in-)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 199.].'' На самой справе, адзінае, што напісана ў крыніцы, так гэта тое, што назву Аражня можна параўнаць з ст.-пруск. Aryngine. Пра пашыральнік -ing- і Усяжу - выдумка.
* [[Арыжня (рака)]] ''Назва старабалцкага паходжання. Адпачатная форма была блізкая да прускай азёрнай назвы Aryngine (Ar-, -ng-, -n-), потым дала форму тыпу «Аряжня»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 199.].'' Пра падзеленне назвы на састаўныя часткі Ar-, -ng-, -n- там няма. ''Корань ад балцкага *ar-, індаеўрапейскага *ar-, *er- / *or- «рухацца»[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 45—47.].'' У крыніцы няма ні Арыжні, ні балцкага *ar-. ''Ён таксама ў літоўскім гідроніме Arina, латышскім Aruona[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 47.].'' Тут таксама няма Арыжні. Дарэчы, Ванагас не называе гэты корань балцкім, а разглядае яго як агульнаіндаеўрапейскі.
* [[Рапуса]] ''У назве Рапусы вылучаецца балцкі гідранімічны пашыральнік -usa, як у назвах дзесенскай ракі Нярусы, прускай ракі Narussa[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198.].'' Няруса і Narussa там ёсць, Рапусы няма.
* [[Мядзесна]] ''Найбліжэй з гідранімічным коранем Med- звязанае літоўскае medis «дрэва», medė «гай», ад балцкага *medja(n) «лес». Далей да індаеўрапейскага *medhi̯os- «сярэдні, сярэдзінны» — лес разумеўся як тое, што знаходзіцца паміж паселішчамі[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 706—707.].'' Назвы Мядзесна і ўвогуле разважанняў, што &quot;найбліжэй з гідранімічным коранем Med- звязанае літоўскае medis...&quot;, там няма. ''Корань Med- пашыраны ў назве Мядзесна балцкім гідранімічным пашыральнікам -sn-. Ён таксама ў дзвінскім гідроніме Лужасна недалёка ад Мядзесны, у дняпроўскіх балцкіх гідронімах Апісна, Нерасна, Турасна і інш.[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198.]'' На самай справе, гідронім Мядзесна ў гэтай кнізе прыгадваецца толькі на с. 225, дзе гаворыцца, што ён мае фінскае паходжанне.
* [[Сярвайка]] ''Назва балцкага паходжання. Аснова Serv- таксама ў балцкай назве рэчкі Сэрвач (прыток Віліі), літоўскіх гідронімах Servas, Servelis (назвы азёраў), Sarva (назва ракі). Звязана з літоўскім serventi «паціху цячы, струменіць»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 296.]. Далей да індаеўрапейскага *sreu- «цячы», *sreṷo- «плынь»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1003.].'' Ні там, ні там Сярвайка, Сэрвач не сустракаюцца.
* [[Свіліца]] [[Падсвілле]] [[Свольна (рака)]] ''Гідранімічныя аналагі — літоўскія гідронімы Svilė, Svyla, назва ракі Свілка на Падзвінні (каля Лынтупаў). Роднасны корань у гідронімах Svalė, Svalia, Svolis[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 322—323.], у прускім тапоніме Swolow, балцкіх назвах рэк Своланка на Верхнім Павоччы[В. Н. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. III // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1998. С. 307.]. Звязана з літоўскім svilti «гарэць без полымя, прыгараць; „гарэць“ ад холада». Далей да індаеўрапейскага *sṷel- «тлець, гарэць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1045.].'' Нідзе з паказаных крыніц Свіліца, Падсвілле, Свольна не згадваюцца.
* [[Жлобін]] ''Назва Жлобін балцкага паходжання — найімаверней гідранімічнага (адпаведная водная назва да сёння не захавалася). Назоўны адпаведнік на тэрыторыі цяперашняй Беларусі — возера Жлобін каля Баранавічаў (цяпер у складзе горада).'' Няма крыніцы. ''Гідранімічныя аналагі — літоўскае Globys (рака), прускае Globe (возера). Яны звязаныя з літоўскім globti «ахопліваць, ахінаць»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 118.]. Далей да індаеўрапейскага *gleb(h)- «сціскаць» (ад карацейшага *gel- «сціскаць; акруглы»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 357, 359—360.].'' У гэтых крыніцах Жлобін не сустракаецца. ''Назва Жлобін з таго ж семантычнага шэрагу, што і балцкія назвы рэк тыпу Горадзен (&gt; Гараднічанка), Гамея (&gt; Гамяюк), якія ўзыходзяць да каранёў *gher(d)- «ахопліваць; агароджваць», *gem- «хапаць, сціскаць». Такія назвы адлюстроўваюць канфігурацыйныя асаблівасці адпаведнай ракі ці возера[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 118.].'' А тут не сустракаюцца Горадзен (Гараднічанка), Гамея (Гамяюк). ''У беларускай антрапаніміі вядомыя прозвішчы Глоба, Глобус, Жлоба, Жлобіч[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 111, 146.], якія могуць быць варыянтамі кораня *glob-.'' Таксама Жлобіна няма. Суцэльнае арыгінальнае даследванне.
* [[Барысаў]] ''На думку Ткачова, гэта сведчыць, што назва Барысава — не адыменная, а паходзіць ад ракі Барысы.'' Няма крыніцы. ''Калі рачная назва Барыса існавала, то яна балцкага паходжання.'' Няма крыніцы. ''Балцкі гідранімічны пашыральнік -is- у гідронімах тыпу Dubysà, Lavysà, у тапоніме Kilbisai[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T.1. Vilnius, 1996. С. 313—314.]. Адпачатная балцкая форма мусіла быць тыпу Barysà. Корань Bar- у літоўскіх рачных назвах Barys, Bar-upė, якія лічацца вельмі старажытнымі. Той жа корань, з пашыральнікам -t-, і ў літоўскіх гідронімах тыпу Bartuva, у назве прускай ракі *Barta (ад яе мела пайсці назва зямлі прускага народу бартаў), у якіх аснову Bar-t- звязваюць з індаеўрапейскім *bher- «булькатаць; імкліва рухацца»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 58, 59.][V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 71—72.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 132—133.].'' Нідзе ў гэтых крыніцах горад Барысаў ці меркаваная рэчка Барыса не згадваюцца. Дарэчы, Ванагас пра гідронімы Barys, Bar-upė піша, што іх паходжанне незразумелае і для іх вытлумачэння выкарыстоўвае старажытнарускае, украінскае і ілірыйскае словы.
* [[Дрывяты]] ''У назве *Druvintas (&gt; Дрывяты) корань Druv- пашыраны пашыральнікам -nt-, як і ў назве возера Вісяты (ад формы тыпу літоўскай азёрнай назвы Viešintas)[K. Būga. Rinktiniai raštai. T. 3. Vilnius, 1961. С. 546.].'' Вісяты там ёсць, а вось Дрывят і разважанняў пра пашыральнік у назве Вісяты няма.
* [[Нешчарда (возера)]] [[Нешчарда (рака)]] ''Назва Нешчарда — балцкага паходжання. Назву складаюць прыстаўка Ne- і корань skard-. З дапамогай прыстаўкі Ne- аформленыя назвы задзвінскіх азёраў Нявежа, Няклея, Нядружна і інш. Яна ж у літоўскіх гідронімах тыпу Nestrėvis «Нецякучае (возера)» (ад strėvus «плыткі, цякучы»)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 229.]. Корань skard- у літоўскіх гідронімах тыпу Skardis, Skardžius, Skardelis, Skard-upis. Ад літоўскага skardis «круты схіл, бераг», skardyti «адсякаць, адразаць, аддзіраць»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 301.]. Далей да індаеўрапейскага *(s)ker-d-[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 940—941.].'' Суцэльныя фантазіі, ва ўсіх крыніцах назва Нешчарда адсутнічае.
* [[Лавоша (рака)]] ''Назва Лавоша балцкага паходжання. Гідранімічны корань Lav- таксама ў літоўскай рачной назве Lavysa (рака, з якой выцякае возера Lavysas), якая далей звязаная з гідронімамі Lūvas, Lojis[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 182, 184.].'' Лавошы тут няма. Дарэчы Ванагас піша, што паходжанне кораня ў назве Lavysa незразумелае і для ягонага тлумачэння прыводзіць славенскае lava, нямецкія, грэцкія і іншыя словы. ''Ад індаеўрапейскага *lou- са значэннем «умываць, мыць, купаць» (&gt; «ліцца», «жолаб, роў»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 692.]. У назве Лавоша корань Lav- пашыраны пашыральнікам -š- (&gt; -oš-), які выкарыстоўваецца ў літоўскім слова- і назваўтварэнні, а таксама прысутны ў гідронімах Nalošas, Gailėšis, Lapišius, Pelyša[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 316—318.].'' У гэтых крыніцах Лавоша таксама адсутнічае.
* [[Чавусы]] ''Згодна з антрапанімічнай версіяй, назва «Чаусы» звязаная з зафіксаванымі на Верхнім Падняпроўі прозвішчамі Чаус, Чаусаў. Тая ж будова і ў падняпроўскіх прозвішчах Браусаў, Брэусаў, Леус, Паус, Рэус. У беларускай антрапаніміі такія прозвішчы пакідаюцца без вытлумачэння[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 62, 249, 304, 358, 441.].'' Па-першае, Бірыла нічога не пісаў пра паходжанне назвы города Чавусы, ягоная кніга прысвечаная прозвішчам, а не тапонімам. Па-другое, у Бірылы зусім няма ніякіх разважанняў пра нейкую быццам агульную будову пералічаных вышэй прозвішчаў. Па-трэцяе, на с. 444 ён звязвае прозвішча Чавус з рэг. чавус, чаус &quot;чыгун&quot;, тур. чавуш &quot;сяржант, унтэр-афіцэр&quot;. ''Паўночнасмаленскі тапонім Чаусава, аднак, гідранімічнага паходжання, стаіць на рацэ Чэусаўка. Той жа корань Чэус- у назвах малых ручаін Чэусен (у вярхоўях ракі Угры), Чэусаўская (прыток ракі Клядзейкі каля Серпухава). У гэтых гідронімах корань Čaus- / Čeus- (можа быць з балцкім пашыральнікам -in-) суадносіцца з балцкімі гідронімамі літ. Čiauša, лат. Čauša (ад *Kiauša). Яны звязаныя з літоўскім kiaušinti «павольна ісці», kiausti «знікаць, спыняцца ў росце» і пазначалі павольную плынь[Топоров В. Н. Балтийский элемент в гидронимии Поочья III // Балто-славянские исследования 1988—1996. Москва, 1997. С. 293—294.]'' У крыніцы гаворка ідзе пра гідронімы Чеусен і Чеусовская ў Павоччы, пра горад Чавусы ці Чаусава ані слова. ''далей да індаеўрапейскага *(s)keu-[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 951—953.].'' Чавусаў і тут таксама няма.
* [[Чэрыкаў]] ''Корань Чэр- таксама ў такіх прозвішчах з усходу Беларусі тыпу Чэ́ранда, Чэ́расеў, Чэ́рачэнь. Этымалогія гэтага кораня ў беларускай антрапаніміі недастаткова прасветленая[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 457.].'' З усяго пералічанага ў Бірылы згадваецца толькі прозвішча Чэранда, без указання які ў ім корань. Астатніх прозвішчаў і назвы горада Чэрыкаў там няма. ''Той жа корань у балцкіх азёрных назвах Чэрас (каля Мёраў і ў вярхах ракі Таропы), ад кораня Ker-[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 153—154.].'' Зноў хлусня, няма там згадкі ні пра Чэрыкаў, ні пра Чэрас.
* [[Францішак Кушаль]] ''Прозвішча Кушаль балцкага паходжання, звязана з літоўскім kušlys «сляпец» (хто падслепаваты). Ад яго літоўскі антрапонім Kušlys[Lietuvių pavardžių žodynas. А-К. Vilnius, 1985. С. 1140.]'' У гэтым слоўніку літоўскіх прозвішчаў згадваецца толькі літоўскае прозвішча Kušlys, беларускага Кушаль - няма. ''тапонімы Кушляны, Кушлі, Кушлікі. Аснова Kušl- сустракаецца ў літоўскай антрапа- і тапаніміі[В. Н. Топоров. Прусский язык. I-K. Москва, 1984. С. 361.].'' А тут ёсць толькі тапонімы Кушлікі і Кушлi без дакладнага вытлумачэння, прозвішча Кушаль таксама няма.
* [[Скупа]] ''Корань Skup- звязаны з літоўскім skupstas «куст», латышскім skupsna, skupšķis «малы лясок» (skup- + -st-, -sn-, -šķ-). Далей да індаеўрапейскага *(s)keup- «гронка, чуб, пук»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 956.].'' Хлусня, і блізка нічога падобнага там няма, акрамя існавання індаеўрапейскага *(s)keup.
* [[Вялікая Восмата]] ''Корань Asm- у балцкіх рачных назвах, што вар’іруюцца як Осма / Восма / Восьма, на Верхнім Падняпроўі і Верхнім Павоччы. Іх адпачатная форма аднаўляецца як *Asma[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 165, 181, 200.][Топоров В. Н. Балтийский элемент в гидронимии Поочья III // Балто-славянские исследования 1988—1996. Москва, 1997. С. 301—302.][В. Н. Топоров. «Baltica» Подмосковья // Балто-славянский сборник. Москва, 1972. С. 255.]. Аснова Asm- з’яўляецца дыялектным варыянтам асновы Ašm- (як Asv- i Ašv- у гідронімах Asveja і Ašva, Ašvija, ад літоўскага ašva «кабыла»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 49, 50.]). Асновы Akm- і Ašm- паходзяць ад варыянтаў індаеўрапейскага *ak- / *ak'- «востры». Ад першага ў літоўскай мове akmen- «камень», ад другога — ašmen- «вастрыё» і (на перыферыі мовы) ašmen- «камень»[Топоров В. Н. Две заметки из области балтийской топонимии (этимологический аспект) [1959] // В. Н. Топоров. Исследования по этимологии и семантике. Т.4. Кн. 2. М., 2010. С. 74—77.]. У назве Асмата корань Asm- пашыраны з дапамогай -at-. Той жа пашыральнік у назвах рэчак Гардата, Аката (&gt; Акатаўка, прыток Гардаты) на Верхнім Павоччы[В. Н. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. III // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1998. С. 293.], у літоўскіх гідронімах тыпу Amata, Žlagatas, Kamatis. Ён шырока выкарыстоўваўся ў літоўскім назва- і словаўтварэнні (gyvas «жывы» — gyvata «жыццё»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 334—338.].'' У ніводнай з паказаных крыніц назва Восмата не сустракаецца.
* [[Макоўза]] ''Балцкія гідранімічныя аналагі — літоўскія водныя назвы Makys (возера), *Makia (рака), Mak-a-raistis (балота), латышскае Maka, назва дняпроўскай ракі Маконя (прыток бярэзінскай Ушы).'' Крыніцы няма. ''Гідранімічны корань Mak- звязаны з літоўскім makoti «брысці (праз гразь)», makynė «балаціна», maknus «топкі», латышскім makņa «балаціна, балоцістае месца»[ A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 202.]. Рэдкі пашыральнік -auz- таксама ў літоўскім мікратапоніме (назва балаціны) Ramaũzė (&lt; Ramaũza «Рамоўза», ад ramus «спакойны»)[ A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 272.].'' Назва Макоўза ў Ванагаса не сустракаецца. Няма тут і разваг аб тым, які суфікс у назве Ramaũzė.
* [[Супрасль]] ''Назва паселішча паходзіць ад рачной назвы балцка-яцвяжскага паходжання. Адпачатна ўяўляла сабой злучэнне кораня Spran(d)- і пашыральніка -sl-[ P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 163—164.].'' У крыніцы ёсць толькі пра суфікс -sla- ў літоўскіх словах, усё астатняе - прыдумана. ''Гэты ж пашыральнік ёсць і ў назве ракі Нерасль, што таксама ўпадае ў Нараў. Корань Spran(d)- звязаны з літоўскім spręsti (spren(d)sti) «уціскаць; выцягваць; крочыць вялікімі крокамі», sprandyti «цягнуць, расцягваць».'' Няма крыніцы.
* [[Нясвіж]] ''Назва Нясвіж гідранімічнага паходжання, ад назвы не лакалізаванай на сёння ракі *Нясвіжа.'' Няма крыніцы. ''Тапонім утварыўся так жа сама, як ад назвы дзвінскага прытока ракі Вяліжы (&gt; Вяліжка) утварылася назва горада Веліж.'' Няма крыніцы. ''Корань *Nes-ṷ- (варыянт старой ṷ-асновы ад кораня *Nes-) у назвах *Нясвяча (&gt; Нясвячка[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 150.], ад *Nes-v-int-a, злучае Сяргееўскае возера з ракой Пціч) і *Несва (&gt; Несвіца[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 160.], прыток Брагінкі, у міжрэччы Дняпра і Прыпяці перад самымі іх сутокамі).'' Маштакоў у прынцыпе не пісаў зусім нічога пра паходжанне ніякіх гідронімаў, пра іх карані і т. п., ягоная праца - гэта проста спіс назваў рэк і болей нічога! ''Корань *Nes- таксама ў назвах Неса[Топоров В. Н. Балтийский элемент в гидронимии Поочья III // Балто-славянские исследования 1988—1996. Москва, 1997. С. 281—282.] (у басейне дзесенскай ракі Нярусы), *Несла (&lt; *Nes-l-, тры прыпяцкія ракі, адна верхнедняпроўская), *Нясета (&lt; *Nes-et-, прытокі дняпроўскай Бярэзіны і прыпяцкай Пцічы)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198—199.]. Меркаваная нясвіжская рака мусіла знаходзіцца зусім паблізу пціцка-прыпяцкага агмяня рэк з назвамі ад кораня *Nes- (тры пціцкія, тры прыпяцкія), працягваючы яго на нёманскія вярхі. Пашыральнік тыпу -iž- як у літоўскіх гідронімах тыпу Gabìžis, Gumýža[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 101, 127.], у назве дзвінскай ракі Буліжа (цячэ побач з Вяліжай)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 169.]. Пашыральнік -ž- выкарыстоўваецца ў літоўскім слова- і назваўтварэнні для вытворных формаў (varlė «жаба» — varlėža «жабка, жабуля»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 391.]. Імаверны фанетычны варыянт таго ж кораня *Nas- у назвах літоўскай ракі Nas-upis[Vanagas A. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 224.], ракі Насва (у басейне Ловаці, на поўначы старабалцкай тэрыторыі)[Р. А. Агеева. Гидронимия Русского Северо-Запада как источник культурно-исторической информации. Москва, 2004. С. 193.].'' Нідзе ў гэтых крыніцах пра Нясвіж ці нейкую меркаваную нясвіжскую рэчку няма ані слова. Усё прыцягнута да Нясвіжа за вушы. (а ў  Тапарова таксама няма Буліжы).
* [[Віхолка (сяло)]] ''Корань Віх- такі ж, што і ў назве Віхра. Звязана з літоўскім viešmuo «ручай», далей да індаеўрапейскага кораня *ṷeis- / ṷis- «цячы», ад якога таксама назва Вісла (&lt; *ṷeis-tlā)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1134.][H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 50-51.]. Балцкія гідранімічныя аналагі — літоўскія рачныя назвы Vieša, Viešinta, Viešintas, Viešmuo, латышская Viesīte, назва возера Вісяты[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 378—379.].'' Нідзе там назва Віхолка не сустракаецца. А ў Покарнага і Краэ апрача гэтага не сустракаецца і viešmuo.
* [[Ловаць]] ''Назва Ловаць балцкага паходжання. Корань Lov- звязаны з літоўскім lovys «рэчышча ракі; пратока, роў»[B. H. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. II // Балто-славянские исследования. 1987. Москва, 1989. С. 59-60.]'' Тапароў там не такі катэгарычны, гэта толькі адна з прапанаваных гіпотэз: объяснение из финноязычных диалектов кажется предпочтительным.. некоторая возможность объяснения из балт. или через него остается... ''далей да індаеўрапейскага *leu-[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 681—682.].'' А ў Покарнага ні Ловаці, ні lovys наогул няма. ''Поўны адпаведнік — назва ракі Ловаць на Верхнім Павоччы, пры тамтэйшым густым балцкім гідранімічным фоне. Таго ж кораня назва літоўскай ракі Loviai[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 196.]. Гідранімічны фармант -at- таксама ў такіх балцкіх гідронімах, як літ. Kamatė, Žlagatas[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 144, 405.]. Ён шырока прысутны ў літоўскім назва-, імя- і словаўтварэнні (gyvas «жывы» : gyvatas «жыццё»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 334—338.].'' Таксама ў ніводнай з гэтых крыніц назва Ловаць не сустракаецца.
* [[Гарадзейка]] [[Гарадзея]] ''Назва балцкага паходжання, адпачатная форма — *Gardēja.'' Крыніцы няма. ''Канчатак -ейка часта прысутны на месцы ранейшага балцкага -ēja (як у падняпроўскіх гідронімах Вядзейка — Vedēja, Мярэйка — Merēja, Рыпейка — Rupēja)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 165, 178, 195, 206.]. Корань той жа, што і ў літоўскіх гідронімах Gardinas, Gardena, Garduva, Gardė, Gard-upis, латышскіх Gard-upe, Gardena, Gardauņa[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 106—107.]. На Верхнім Павоччы той жа корань Gard- у балцкім гідроніме Гардата́ (з прытокам Аката́ з такім жа балцкім гідранімічным суфіксам -at-)[Балтийский элемент в гидронимии Поочья. III // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1998. С. 293.]. Балцкі гідранімічны корань Gard- звязаны з індаеўрапейскім *gherd- «ахопліваць; агароджваць» (ад карацейшага *gher- «хапаць, абдымаць»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 442, 444.].'' Нідзе ў гэтых крыніцах назва Гарадзея (Гарадзейка) не згадваецца. ''Назвы Гарадзея, Горадзен з таго ж семантычнага шэрагу, што і балцкія гідронімы тыпу Жлобін, Гамея (&gt; Гамяюк), якія ўрэшце ўзыходзяць да каранёў *gleb(h)- «сціскаць», *gem- «хапаць, сціскаць». Такія назвы адлюстроўваюць канфігурацыйныя асаблівасці адпаведнай ракі ці возера[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 118.].'' Зноў хлусня. Насамрэч, у крыніцы напісана, што літоўскія гідронімы Glebas, Globys паходзяць ад літоўскага glebti, globti, што звязана з канфігурацыяй. Усё астатняе - выдумка.
* [[Гродна]] [[Гараднічанка]] ''«Горадзен» — гідронім балцка-літоўскага паходжання. Такі ж корань таксама ў літоўскіх гідронімах Gardinas, Gardena, Garduva, Gardė, Gard-upis, латышскіх Gard-upe, Gardena, Gardauņa[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 106—107.]. На Верхнім Павоччы той жа корань Gard- у балцкім гідроніме Гардата́ (з прытокам Аката́ з такім жа балцкім гідранімічным суфіксам -at-)[Балтийский элемент в гидронимии Поочья. III // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1998. С. 293.]. Балцкі гідранімічны корань Gard- звязаны з індаеўрапейскім *gherd- «ахопліваць; агароджваць» (ад карацейшага *gher- «хапаць, абдымаць»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 442, 444.].'' У ніводнай з гэтых крыніц Гродна, Гараднічанка ці Горадзен не згадваюцца.
* [[Дзікі Нікар]] ''Назва балцкага (магчыма, балцка-яцвяжскага) паходжання. Той жа корань у прускай рачной назве Nyc-ape (пруск. ape &quot;рака&quot;).'' Крыніцы няма. ''Корань звязаны з латышскім nikns &quot;злы&quot;, naiks &quot;страшны, злы, люты; шпаркі, імклівы, моцны (пра хвалі)&quot;[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 97-98.]. Далей да індаеўрапейскага кораня *nēik- : *nīk- : *nik- &quot;нападаць, накідвацца&quot;[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 761.]. Той жа корань так жа сама пашыраны фармантам -r- і ў стараеўрапейскай рачной назве *Nikros (&gt; Neckar). Яна вытлумачваецца як &quot;магутная, злая, шпаркая (рака)&quot;[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 97.]. Гідранімічны фармант -(a)r- паказвае на вялікую даўніну гэтага гідроніма. Такі ж фармант і ў старабалцкай рачной назве Matará, якая лічыцца вельмі старажытнай[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 206-207.].'' Нідзе тут назва балота (Дзікі) Нікар не сустракаецца.
* [[Дулебка]] ''Назва балцкага паходжання, звязаная з літоўскімі назвамі Dulbis (назва возера і яру), Dulbė (назва сажалкі і поля), з латышскімі назвамі Dulbju acs (назва балота), Dulbi (назва вёскі).'' Няма крыніцы. ''Гэтыя назвы адносяцца да мясцінаў, якія выгнутыя («выдзеўбаныя»), і звязаныя з літоўскім dulbti «дзяўбсці»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 95.]'' Дулебкі ў Ванагаса няма. ''а тое — ад індаеўрапейскага корня *dhelbh- &quot;дзяўбсці&quot;, які таксама вядомы ў стараеўрапейскай гідраніміі[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 26-27.].'' А ў Краэ няма ні пералічаных вышэй гідронімаў, ні dulbti. Дарэчы, Peisatai вельмі любіць спасылацца на Тапарова, дык вось у яго напісана, што назва менавіта гэтай ракі паходзіць ад славянскага этноніма дулебы (Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья, с. 218).
* [[Сцвіга]] ''Назва імаверна балцкага паходжання. Тым ці іншым чынам (коранем і пашыральнікам або толькі пашыральнікам) можа быць роднасна літоўскаму гідроніму Šedvygà, у якім вылучаецца корань šedṷ- і пашыральнік -g-[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 327—328.]. Той жа пашыральнік у гідронімах балцкага паходжання тыпу Няміга, Vedega[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. — С. 358.].'' Фантазіі, ні там, ні там у Ванагаса пра Сцвігу няма ані слова.
* [[Маства]] ''Назва імаверна балцкага паходжання, корань Mast- таксама ў балцкіх гідронімах Mastis (возера), Mast-upis (рака), Masta-purvs (балота), якія звязваюць з лат. masts &quot;тоня (месца, дзе ловяць рыбу)&quot;[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 206.].'' Тое ж самае: не пісаў Ванагас зусім нічога пра Маству.
* [[Няміга (рака)]] ''Аснова назвы звязаная з індаеўрапейскім коранем *nem- «гнуць; гнуцца»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 764.]. Балцкі гідранімічны пашыральнік -g- таксама ў гідронімах Vedega, Удага[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 358.][В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 211.].'' У Покарнага і Ванагаса Няміга не згадваецца ўвогуле, а ў Тапарова на с. 198 гаворыцца, што назва ўтвораная як Ne-mig- і родасная назве Мигото, не пра які пашыральнік -g- у ёй ён не піша.
* [[Гамяюк]] [[Гомель]] ''Рачная назва балцкага паходжання. Больш аўтэнтычны варыянт той, што засведчаны найраней, — «Гаме́йка».'' Няма крыніцы. ''Канчатак -ейка часта ўзнікаў на месцы ранейшага балцкага -ēja, як у падняпроўскіх гідронімах Вядзейка — Vedēja, Мярэйка — Merēja, Рыпейка — Rupēja, але мог дадавацца і да бессуфіксальнай асновы[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 165, 178, 195, 206.]. Корань такі ж, што і ў літоўскіх гідронімах Gamė, Gamenta, Gamena, Gomerta. Ён звязаны з літоўскім gamalas «камяк», gomulti «камячыць» з семантыкай сціскання[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 106, 119.][V. Urbutis. Liet. gomus, -i «norus, noringas, linkęs», la. gama «kas pernelyg daug valgo» ir kiti giminiški žodžiai // Baltistica, 1973, t. 9(2). С. 183—188.], далей да індаеўрапейскага *gem- «хапаць, сціскаць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 368—369.].'' У ніводнай з крыніц не згадваецца ні Гомель, ні Гамяюк, ні Гамейка.
* [[Лунін]] [[Лунінец]] ''Назвы Лунін, Лунінец трэба разглядаць у сувязі з рачной назвай Лунія (адзін з варыянтаў назвы прыпяцкай ракі Лань)[П.Л. Маштаковъ. Списокъ рѣкъ днѣпровскаго бассейна. Санкт-Петербургъ, 1913. С. 144.].'' Няма ў Маштакова такого сцверджання, і ўвогуле, ягоная кніга - гэта толькі спіс рэк басейна Дняпра, пра паходжання назваў рэк ці населеных пунктаў там няма ані слова. ''Форма &quot;Лунія&quot; звязаная з латышскім luns &quot;твань&quot;, літоўскім liūnas &quot;твань; покрыва моху над вадой у балоце або ля берага азёраў ці рэк, што зарастаюць&quot;. Далей да літоўскага liaunas &quot;гнуткі, слабы&quot; і значэння балотнай паверхні як няўстойлівай, гнуткай[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 194.][V. Urbutis. (rec.:) Этимология, 1968 // Baltistica. 1972. VIII (2). С. 208-209.]. Гідранімічныя адпаведнікі — літоўскія рачныя і азёрныя назвы тыпу Liūnas[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 194.].'' У Тапарова Лунія ёсць (праўда, у тлумачэнні тут даданая адсябяціна), а Лунін і Лунінец адсутнічаюць. А ў Урбуціса і Ванагаса няма ні Луніі, ні Луніна, ні Лунінца. 
* [[Паўазер’е (возера)]] ''Назва Палазер’е балцкага паходжання, утвораная з дзвюх асноў. Першая аснова Pal- звязаная з латышскім pali «паводка, затапленне вадой прылеглай да ракі мясцовасці», palas «забалочаны бераг возера», літоўскім palios «балаціна на месцы зарослага возера». Гідранімічныя аналагі — назвы літоўскіх рэк Pala, Palėja, латышскай ракі Pala[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 241.]'' Паўазер’е ці Палазер’е ў Ванагаса не згадваецца. Далей працягваецца ўласнае даследванне.
* [[Мінск]] ''З увагі на семантычную «непразрыстасць» назвы рэчкі Мена (Менка), прапаноўвалі шэраг версій, як яе вытлумачваць — з літоўскага menkas «малы, дробны» або menkė «(рыба) мянтуз; (рыба) траска»[Жучкевіч В. Адкуль імя твае, сталіца // Беларусь № 4, 1967. — С. 22.][Роспонд С. Структура и стратиграфия древнерусских топонимов // Восточнославянская ономастика. — М.: Наука, 1972. — С. 22.][Нерознак В. П. Названия древнерусских городов / Под. ред. Д. С. Лихачева. — М.: Наука, 1983. — С. 118.]'' Насамрэч, Роспанд тлумачыць назву ад і.-е *moi-n-//*mei-n- : *min- *mei- &quot;праходзіць міма, ісці&quot;. Неразнак паўтарае гэтую версію, дадаўшы, што магчыма і іншае тлумачэнне: ад і.-е. *men- &quot;малы&quot;, параўн. ст.-рус., ст.-слав. мьнии, праслав. *mьnjes- &quot;меньшы&quot;, параўн. яшчэ літ. menkas &quot;маленькі, дробны&quot;, лат. minus &quot;меней&quot;.
* [[Лучай (возера)]] ''Корань Lauk- звязаны са старалітоўскім laukas «светлы, зіхоткі». Выштурхнутае іншымі словамі, яно засталося ў выглядзе вузкаўжывальнага laukas «хто з белай плямай ці белай пысай (пра жывёлу); лысы». Амонім — літ. laukas «поле» (першапачаткова ў сэнсе светлага месца пасярод леса). Далей вядзе да індаеўрапейскага *leuk- «ззяць, свяціць», *leukos «святло, ззянне»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 183.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 687—689.].'' Назва возера Лучай ні там, ні там не сустракаецца.
* [[Аўчоса]] ''Назва балцкага паходжання, пачатковая форма назвы — *Vilkesà (Вількеса́)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 181.].'' Насамрэч, гэта было напісана аб назве Волчас, а пра Аўчосу (Овчеса) гаворыцца на с. 199. ''Поўны гідранімічны адпаведнік — назва літоўскай рэчкі Vilkesà (на поўначы ад Вільні)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 384.].'' Аўчоса тут адсутнічае. ''Значэнне гэтай назвы — «Ваўчыная (рака)», ад агульнабалцкага *vilkas, якое далей да індаеўрапейскага *u̯l̥ku̯os[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1179.].'' Тут адсутнічае Аўчоса ці якія яшчэ гідронімы.
* [[Ваўкавыск]] [[Ваўкавыя]] ''Тапонім «Ваўкавыск» утварыўся ад назвы рэчкі Ваўкавыі, гідроніма балцка-яцвяжскага паходжання, што меў адпачатную форму *Vilkaujà (Вілкаўя) «Воўчая (рака)». Вядомы такі ж самы літоўскі гідронім Vilkauja, ад якога літоўскае мястэчка Вілкавішкіс — яго назва ўтвораная так жа сама, як і назва Ваўкавыска: Vilk-av- дало, з аднаго боку, гідронім Vilk-av-ja (&gt; Vilkauja), а з другога — тут жа тапонім Vilk-av-išk-is[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 384.].'' У Ванагаса гаворка ідзе пра гідронімы тыпу Vilka і падабныя на тэрыторыі Літвы, ні Ваўкавыск, ні Ваўкавыя ў яго не згадваюцца. ''ад vilkas «воўк» (Vilk-av-ja &gt; Vilkauja)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 88.].'' Зноў няпраўда. Насамрэч там напісана толькі, што ў назве Vilkauja (Літва) суфікс -auja-, болей нічога.
* [[Гайна (рака)]] ''Звязана з індаеўрапейскім *gei- «звіваць, скручваць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 354—355.].'' Няпраўда, няма ў крыніцы ні Гайны, ні яшчэ якіх-небудзь тапонімаў.
* [[Вядзета]] ''Назва балцкага паходжання, адпачатная балцкая форма *Vedetà. У аснове назвы — адзін з варыянтаў балцкай гідранімічнай асновы Ud- : Vad- : Ved-'' Няма крыніцы. ''Гэтая аснова ў балцкіх назвах такіх рэк, як літоўскія Vedega (Vadaga), Vadaktis, Ūdara[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 351, 358.]'' Назва Вядзета там не згадваецца. Ды і тлумачыць пералічаныя літоўскія назвы Ванагас па-рознаму. ''пруская *Vadanga (&gt; Wadangen), падзвінская Водзьга, пасожская Удага, падняпроўскія Ведаса, Ведага[Топоров В. Н., Трубачев О. Н. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. — М., 1962. — С. 129, 157, 169—170, 178, 211.]. Назва Вядзета ўтвораная з дапамогай пашыральніка -et-, які добра вядомы ў літоўскім назва- і словаўтварэнні (verpti «віраваць» — verpetas «вір»), з ім гідронімы тыпу Upeta, Nereta, Viešetė[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 338—341.]'' Таксама няма Вядзеты.
* [[Індрубка]] ''Назва вёскі — балцка-літоўская, паходзіць ад назвы рэчкі Індрубкі (Індрупкі), на якой вёска знаходзіцца. Утвораная праз складанне дзвюх асноў: літ. indrė «трыснёг» i upė «рака». Найбліжэйшая аналогія — латвійскі тапонiм Indrupene (ад гідронімa Indrupe)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. C. 130.].'' У крынiцы Індрубка не згадваецца.
* [[Бася]] ''Корань Bas- у рачных назвах на Падняпроўі і Павоччы: Басенка, Басанка, Бастаўка, Босця (*Bas-t-)[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 234.][Г. П. Смолицкая. Гидронимия бассейна Оки. Москва, 1976. С. 297.].'' Кнігі Маштакова і Смаліцкай - гэта проста спісы рэк басейнаў Дняпра і Акі адпаведна, пра паходжанне гэтых назваў там няма ані слова. ''Фанетычны варыянт таго ж кораня Bes- з тым жа значэннем у назве ракі Беседзь. Ад літоўскага besti «ўтыкаць, капаць», bastyti «тыкаць, утыкваць», прускага *bastun «утыкаць», з індаеўрапейскімі паралелямі[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 113—114.].'' З усяго пералічанага ў дадзенай крыніцы згадваецца толькі слова besti і ягоныя паралелі ў іншых мовах, аб паходжанні якіх-небудзь тапонімаў, у тым ліку Бася і Беседзь, там ні слова.
* [[Піна]] [[Пінск]] ''Звязана з літоўскім pinti «плесці (кош, плот, касу)», pynė «каса», прускім panto «путы». Далей да індаеўрапейскага *(s)pen- «сплятаць, скручваць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 988.].'' Няма ў крыніцы ні Пінска, ні Піны, ні іншых гідронімаў.
**{{N}} прыбраў тое да чаго прэтэнзіі, з Пінска наогул прыбраў усё, дастаткова згадкі, што назва ўтворана ад ракі. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 21:48, 14 мая 2025 (+03)
* [[Дундаўшчына]] ''Назва Дундаўшчына, магчыма, звязаная з мясцовым дыялектным балтызмам дундар, дундаль «пярун» (у праклёнах «каб цябе дундар / дундаль свіснуў»)[Беларуская міфалогія: Энцыклапед. слоўн. Мінск, 2004. С. 157.].'' У кнізе апавядаецца толькі пра дундар, дундаль, пра Дундаўшчыну няма ні слова.
* [[Дзевінскае]] ''Магчымае балцкае паходжанне назвы, у сувязі з літоўскім dievas «бог»[Беларуская міфалогія: Энцыклапед. слоўн. Мінск, 2004. С. 145.]'' Па-першае, гаворка ў кнізе дзе аб узгорках і гарадзішчах з назвай Дзявочая гара, а не аб возеры Дзевінскае. А па-другое, там гаворыцца, што можа быць, што некаторыя са згаданых узгоркаў першапачаткова мелі назвы, якія паходзяць ад балцкага dievas. 
* [[Сасва]] ''Назва балцка-яцвяжскага паходжання, адпачатная форма *Sas(u)vā.'' Няма крыніцы. ''Корань Sas- таксама ў літоўскім гідроніме Sasna (на старой яцвяжскай тэрыторыі, каля літоўскага Марыямпале), у балцкіх гідронімах тыпу Сасна на Верхнім Павоччы і на Верхнім Падонні[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1980. — С. 291.][В. Н. Топоров. Балтийские следы на Верхнем Дону // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1997. С. 319.][В. Н. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. I // Балто-славянские исследования. 1986. Москва, 1988. С. 168.]. Ад меркаванага прускага гідроніма *Sasna мела пайсці назва адной з прускіх земляў *Sasna (&gt; Sassin, 1263 г.). Яна адбілася ў тапоніме Sassenpile (пазней ням. Haasenberg, цяпер польск. Zajączki[en])[K. Būga. Rinktiniai raštai. Vilnius, 1961. С. 118.]. Звязваюць з пруска-яцвяжскім *sasnis «заяц». З індаеўрапейскіх аналагаў найбольш красамоўнае стараіндыйскае śaśáḥ (&lt; šašas) «заяц». Першакрыніцай і для гэтай «заячай» лексікі, і для гідронімаў тыпу Sasna было індаеўрапейскае *ḱas-, *ḱasno- «шэры»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 533.]. Далей да значэння «няярка блішчэць», адсюль таксама літоўскае šašėlis, šešėlis «цень» і гідронімы тыпу Šeš-upė, Šešuva, Šašuola[V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 818—819.][A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1980. — С. 326, 329.]. У назве Сасва корань Sas- пашыраны тым жа балцкім гідранімічным пашыральнікам, што і ў назве засведчанага пад 1516 г. гідроніма з-пад Ліды Ятѳа (&lt; Ятва &lt; яцв. *Jāt(u)vā)[K. Būga. Rinktiniai raštai. Vilnius, 1961. C. 126—156.][V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 286—289.]'' Суцэльнае ўласнае даследванне. У ніводнай з пералічаных крыніц назва ракі Сасва нават не згадваецца.
* [[Мазыр]] ''Назва антрапанімічнага, адыменнага паходжання.'' Няма крыніцы. ''Як на ўсходзе цяперашняй Беларусі, так і ў суседняй Смаленшчыне корань Маз- дастаткова распаўсюджаны ў антрапаніміі.'' Няма крыніцы. ''Ён прысутны ў прозвішчах тыпу Мазыра, Мазікаў, Мазай, Мазала, Мазітаў (з пашыральнікамі -r-, -k-, -j-, -l-, -t-). Прозвішчы такога тыпу антрапаніміст М. Бірыла звязваў з мазаць (ад праслав. *mazati)[М.В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 266-268.]. Магчымая таксама сувязь з балцкай лексікай тыпу латышскага mazs, літоўскага mažas &quot;малы&quot;, якія часам звязваюць з балцкім коранем са значэннем &quot;мазаць&quot; (&quot;намазаны&quot; &gt; &quot;стончаны&quot; &gt; &quot;зменшаны&quot; &gt; &quot;малы&quot;)[V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 584.].&quot; Арыгінальнае даследванне, горад Мазыр там не прыгадвацца.
* [[Гудагай (вёска)]] ''Назва балцкага паходжання, паходзіць ад літоўскага складанага двухасноўнага gùdagojis. Другая частка — ад gojus «гай, пушча», першая — ад gudas[Жучкевич В. А. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Мн., 1974. С. 88—89.].'' На самай справе, там напісана, што назва паходзіць ад балцкага гуд (gudas) - беларус. Ніякага gudagojis, gojus, гай - там няма.
* [[Скідзель]] [[Скідалька]] ''Гідронім балцкага (літоўскага ці яцвяжскага) паходжання. Найбліжэйшы аналаг — літоўская рачная назва Skidelė. Даследчык літоўскай гідраніміі А. Ванагас лакалізуе гэтую рэчку недалёка ад вытокаў ракі Котры, у якую Скідзель уцякае (не выключана, што маецца на ўвазе менавіта Скідзель, а не іншая рэчка). На ўсходзе ад вытокаў Котры ён жа пазначае мікратапонім (назва поля) Skidulys (каля Радуні). Аналаг гэтым назвам — літоўскі гідронім Skid-upys (у Цэнтральнай Літве, ля Кедайнея)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 303.]. Той жа фармант -el-, што і ў гідроніме Скідзель, таксама ў нёманскай рачной назве Zietela (Зецела) — у такой форме ў аўтахтонным літоўскім маўленні на Верхнім Панямонні засведчаная назва ракі Дзятлаўка. У сваю чаргу, назва Zietela ўтварылася ад назвы возера, якое засведчанае пад 1253 г. як «Зъято» (ад яцвяжскага *Zeitō). Фармант -el-, з дапамогай якога назва ракі ўтварылася ад назвы возера, часта выступае ў такой ролі ў балцкай гідраніміі[А. П. Непокупный. Лингвогеографические связи литовских и белорусских форм названий г. Дятлово и его окрестностей // Балто-славянские исследования. М., 1974. С. 153, 155.]. Гідранімічны корань Skid- звязаны з літоўскім skidyti, skisti «разыходзіцца ў бакі; абтрэпвацца», kidyti, kedyti, kedėti «абтрэпвацца, ірвацца». Далей да гнязда слоў ад сінанімічных каранёў *kēd- / *kēt-. Водныя назвы, утвораныя ад гэтых каранёў, пазначалі або азёры з «ірванай» берагавой лініяй (з мноствам заток, што ўразаюцца ў сушу), або рэкі з цячэннем, якое на адносна абмежаваным участку свайго шляху рэзка мяняе кірунак[В. Н. Топоров. Из индоевропейской этимологии III (1-3) // Исследования по этимологии и семантике. Т. 2: Индоевропейские языки и индоевропеистика. Кн. 1. Москва, 2006. С. 106—107, 119.]. Далей да індаеўрапейскага *(s)k(h)ed- «расколваць, раскідаць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 918—919.].'' Суцэльнае ўласнае даследванне. У ніводнай з указанных вышэй крыніц назва горада Скідзель або ракі Скідалька не сустракаецца.
* [[Шчыба]] ''Назва балцка-яцвяжскага паходжання. Звязана з літоўскім skibti «абтрэпвацца; ірвацца». Семантыка такая ж, як і ў назве Скідзель, якая ад skidyti «разыходзіцца ў бакі; абтрэпвацца». Абедзве паходзяць ад аднаго індаеўрапейскага кораня *skēi- «адразаць, аддзяляць, распорваць» (&gt; *skēi-b-, *skēi-d-)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 919—922.]. Водныя назвы, утвораныя ад каранёў з такой семантыкай, пазначалі або азёры з «ірванай» берагавой лініяй (з мноствам заток, што ўразаюцца ў сушу), або рэкі з цячэннем, якое на адносна абмежаваным участку свайго шляху рэзка мяняе кірунак[В. Н. Топоров. Из индоевропейской этимологии III (1-3) // Исследования по этимологии и семантике. Т. 2: Индоевропейские языки и индоевропеистика. Кн. 1. Москва, 2006. С. 106—107, 119.].'' Такое ж уласнае даследванне, няма ў прыведзеных крыніцах Шчыбы ці Скідзелі. ''У беларускай антрапаніміі вядомыя прозвішчы Скіба, Скібар, Скібра (Skib-, -r-)[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 378.].'' І што, якое дачыненне беларускае прозвішча Скіба мае да ўсяго вышэй напісанага?
* [[Арэса]] ''Корань ад балцкага *ar-, індаеўрапейскага *ar-, *er- / *or- «рухацца»[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 45—47.].'' Пра балцкае *ar- у крыніцы няма ані слова. Дарэчы, побач з Арэсай там згадваюцца гідронімы Arize ў паўднёвай Францыі і Arsia ў Істрыі. ''Назва Арэса значыць «Плыткая (рака)».'' Няма крыніцы.
** {{N}} выдаліў, апроч Тапарова-Трубачова, да якіх прэтэнзій няма. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 21:00, 14 мая 2025 (+03)
* [[Слаўгарад]] ''Беларускі географ В. Жучкевіч спрабаваў развязаць гэтую праблему, звярнуўшы ўвагу на супольны пачатны элемент «Про-» у назвах Прапойска і ракі Проні, каля сутокаў якой з Сажом паселішча ўзнікла[Краткий топонимический словарь Белоруссии / В. А. Жучкевич. — Минск: Издательство Белорусского государственного университета, 1974. — 447 с. — 12 700 экз. С. 310.].'' Цытаваць трэба поўнасцю, а не вырываць з агульнага кантэкста патрэбныя сабе кавалкі. Жучкевіч пісаў (с. 310, 348), што назва Прапойск (Прупой, Прупошаск, Прапошаск) мае сувязь з назвай р. Проня, першапачатковай формай якой была Пропань (прарыў, праём). ''На думку Ул. Тапарова, назву Проні праз ранейшы варыянт «Прёна» трэба ўзводзіць да балцкага кораня Pir-[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 202—203.].'' Не пісаў Тапароў ні пра які корань Pir-. Ён выводзіў назву Проня з *Пьрена (разам з назвамі Перанка, Перенка і т. п.) ці з *Piren- (Pirenai, Piron і т. п.).
* [[Кобрын]] ''Недалёка ад Кобрыны (цераз Дняпро) — рэчка з балцкай назвай Недра[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 52—53.].'' Кніга Маштакова - гэта проста спіс рэк, пра паходжанне назваў там ані слова. ''Назва *Kobr-in- ад літоўскага kobrinti, kūbrinti «ісці сагнуўшыся, пахіліўшыся». Корань Kobr- таксама ў прускім тапоніме Kobrun (назва лесу ў прускай Натангіі, засведчаная пад 1354 годзе)[G. Gerullis. Die altpreußischen Ortsnamen. Berlin / Leipzig, 1922. C. 67.].'' Насамрэч, у крыніцы толькі напісана, што назва прускага леса Kobrun паходзіць ад пр. kaaubri Dorn (калючка) + суф. un. Болей там нічога няма.
* [[Вячаслаў Францавіч Кебіч]] ''Прозвішчы тыпу Кеба даследчык беларускай антрапаніміі М. Бірыла параўноўваў з літоўскім антрапонімам Кебас[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. — Мінск: Навука і тэхніка, 1969. — С. 198.].'' Інфармацыя няпоўная, бо яшчэ Бірыла параўноўваў гэтыя прозвішчы з укр. кеба &quot;здольнасць, уменне&quot; і кірг. кебе &quot;худое ягня&quot;. ''У сучаснай літоўскай антрапаніміі вядомыя адыменныя прозвішчы тыпу Keba, Kebeikis, Kebelis з коранем Keb-. У Перапісе войска ВКЛ 1528 г. імя тыпу Keba або Kebas у форме імя па-бацьку: &quot;Матеи Кебовичъ&quot;[Перапіс войска Вялікага княства Літоўскага 1528 г.. — Мінск, 2003. — 161 с.].'' Уласнае даследванне, прозвішча Кебіч там няма.
* [[Вазуза]] ''Назва балцкага паходжання. Корань Vaz- у літоўскіх (паміж Рокішкісам і Уцяной) назвах ракі Vazajà і возера Vazajis (з-пад яго рака выцякае)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 368.]. Звязана з літоўскім vežti «везці», važiuoti «ехаць; рухацца»[V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 390, 942.].'' Вазуза тут не згадваецца.
* [[Смаленск]] ''Ул. Тапароў корань &quot;Смол-&quot; у гідронімах тыпу Смолка звязваў, следам за А. Трубачовым, з балцкім *kimal- &quot;чмель&quot; праз прамежкавую форму &quot;Цмол-&quot;[В. Н. Топоров. Балтийские следы на Верхнем Дону // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1997. С. 317.].'' Тапароў і Трубачоў пісалі гэта канкрэтна пра гідронім Смолка, а не пра Смаленск, які безумоўна з'яўляецца больш значным аб'ектам, і калі б яны так лічылі адносна яго, то напісалі б гэта непасрэдна. Так Трубачоў вельмі падрабязна даследуе паходжанне назвы Смаленск у сваёй кнізе &quot;В поисках единства&quot;, і там і блізка няма нічога таго, што напісана вышэй.
* [[Ігаўка]] ''Вядомае літоўскае прозвішча Igilevičius, з якога аднаўляецца аднаасноўнае імя Igila з асновай Ig-, роднаснай аснове Eig-, што звязаная з літоўскім eiti &quot;ісці&quot;[В.Н. Топоров. Прусский язык. I-K. Москва, 1980. С. 27.].'' Нічога падобнага ў крыніцы няма, у тым ліку назвы Ігаўка.
* [[Докшыцы]] ''Паходзіць ад антрапоніма тыпу літоўскага Dakšas, Dokšas, латышскага Dakša. Корань Dak-, які тут з антрапанімічным фармантам -š-, таксама ў антрапоніме Dakanis. Яны звязаныя з літоўскім dakyti, dakanoti «трапаць, растрэпваць; дзерці, раздзіраць»[Lietuvių pavardžių žodynas. A-K. Vilnius, 1985. C. 447—448, 510.].'' Хлусня, гаворка ў крыніцы ідзе пра літоўскія і латышскія прозвішчы, а не пра горад Докшыцы. Дарэчы, няма там і пра сувязь гэтых прозвішчаў з dakyti і пра формант -š-. Напрыклад гаворыцца, што прозвішча Doks можа быць звязанае з германскім doogs, taacks. ''Докшыцкую назву таксама звязвалі з прускімі тапонімамі Dexiten, Dechsen[В. Н. Топоров. Прусский язык. A-D. Москва, 1975. С. 326.].'' Зноў хлусня, хто звязваў? Гаворка ў крыніцы ідзе толькі пра Dexiten, Dechsen, а не пра Докшыцы.
**{{N}} выдаліў усё безкрынічнае, што адзначана тут. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 21:30, 14 мая 2025 (+03)
* [[Кушлі]] ''Назва Кушлі антрапанімічнага (адыменнага) імя. Паходзіць ад антрапоніма Kušlys, які ад літоўскага kušlys «сляпец» (хто падслепаваты)[Lietuvių pavardžių žodynas. А-К. Vilnius, 1985. С. 1140.].'' Гаворка ў кнізе (слоўнік літоўскіх прозвішчаў) ідзе толькі пра літоўскія прозвішчы Kušlys, Kušleika і г. д. Назвы вёскі Кушлі там і блізка няма. ''Вакол Пружанаў фіксуецца цэлы шэраг тапонімаў балцкага антрапанімічнага паходжання: Бакуны (двойчы), Барэйшава, Нарутавічы, Роўбіцк, Рэвейкі, Шакуны, Шалтунава (ад антрапонімаў тыпу Bakūnas, Bareiša, Naruta, Rauba, Reveika, Šakūnas, Šaltūnas[Lietuvių pavardžių žodynas. А-К. Vilnius, 1985. С. 162, 195, 1140; Lietuvių pavardžių žodynas. L-Ž. Vilnius, 1989. С. 301, 581, 584, 882.]).'' Тое ж самае.
* [[Дэвергі]] ''Назва паходзіць ад балцка-літоўскага імя тыпу De-vergas. У Літве вядомы гідронім Davarg-upis, з якога паўстае падобны антрапонім[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. C. 82.].'' Хлусня. Па-першае, у Ванагаса не згадваецца вёска Дэвергі, а па-другое, ён параўноўвае гідронім Davarg-upis з прозвішчам Davalga.
* [[Крычаў]] ''Крычаўская назва магла пайсці ад назвы рачулкі ці ручая, сожскага прытоку. На Падняпроўі, у наваколлі Чарнігава фіксавалася назва не лакалізаванай цяпер рэчкі Крычалка[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 229.], з тым жа коранем «Крыч-» і ўтваральнікам -al- («Кры́чала»), які даследчык гідраніміі Ул. Тапароў лічыў уласцівым для балцкіх рачных назваў[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 163, 186.].'' Нейкія фантазіі з перакручанай логікай. Маштакоў абсалютова нічога не пісаў пра Крычаў, а Тапароў - пра Крычаў, корань &quot;крыч&quot; і рэчку Крычалку (якая да таго ж яшчэ і не мае да Крычава ніякага дачынення).

Самае цікавае, што гэты ўдзельнік яшчэ і мае права дагледжваць старонкі. Гэта значыць, напісаў нейкую адсябяціну ці нават хлусню і сам жа гэта дагледзіў. І ўсё шыта-крыта.

* Дзякуй. Затэгаем удзельніка @[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], хоць бы для агульных каментароў, асабліва да таго, што крыніца пазначана, але ў ёй няма пацвярджэння напісанага. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 23:57, 12 мая 2025 (+03)

:У выпадках узору Ратамкі, калі корань Rat- у крыніцы ёсць, а самой Ратамкі няма, то не абавязкова гэта праблема. Усіх прыкладаў ужывання можа і не быць. Добра было б, вядома, каб недзе Ратамка была яўна названа балцкім гідронімам. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 00:05, 13 мая 2025 (+03)
::Праглядзеў увесь спіс, большасць пытанняў якраз узору Ратамкі, што менавіта названы аб'ект не згаданы ў крыніцы. То-бок, калі гэта і ўласнае даследаванне, то яно палягае ў аднясенні кораня Rat- да балцкіх, што можа быць і так, і не практычна з аднолькавай імавернасцю. Магчыма, падбор аналогій/паралеляў таксама вымагаў бы крыніцы, а не самастойных высноў на гэты конт. Трэба шукаць спецыяліста, які б мог комплексна аб'ектыўна гэта ўсё ацаніць. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 11:36, 13 мая 2025 (+03)
:::Таксама лічу, што калі згаданы корань, але не згаданы сам тапонім — гэта не ўласнае даследаванне, а ўсё ж крыніца. Але аўтар запраўды часцяком увогуле не ставіць ніякіх крыніц або піша пра нейкія паралельныя тапонімы ў артыкуле пра іншы тапонім. Лічу, што без крыніц — трэба адразу выдаляць. Аўтапацверджанне такіх правак таксама небяспечнае. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:00, 13 мая 2025 (+03)
::А адкуль мы ведаем які тут корань (можа не Rat-, а Ra-, Ratam- ці яшчэ які) і з якой мовы ён паходзіць? Напрыклад, на Валыні ёсць пасёлак Ратна - корань таксама Рат-, але звязваюць яго со словам &quot;раць&quot;. Наколькі я разумею, то па правілах Вікіпедыі, калі чалавек хоча дадаць інфармацыю, напрыклад, аб паходжанні назвы Ратамка, то ён павінен знайсці аўтарытэтную крыніцу, дзе даследуецца менавіта гэтая назва, а не вырашаць самастойна які тут корань, суфікс і прыцягваць крыніцы, дзе нібы пра тыя ж самыя корань і суфікс напісана, бо гэта будзе ўжо ўласнае даследванне. Не? Дарэчы, Жучкевіч піша пра Ратамку, што гэтая мясцовасць упершыню згадваецца ў пісьмовых крыніцах як Радамскае (праз &quot;д&quot;), і назва гэтая патранімічная. Так што не ўсё так відавочна.
::: [[Удзельнік:Için warum|Için warum]], у асобным выпадку Ратамкі то так. Думаю, такое трэба выдаліць, трапляе пад &quot;[https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:No_original_research#Synthesis_of_published_material Synthesis of published material]&quot; (у нас &quot;[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне#Спалучэнне апублікаванага матэрыялу для прасоўвання новай думкі|Спалучэнне апублікаванага матэрыялу для прасоўвання новай думкі]]&quot;). Ёсць выпадкі пра якія не ўпэўнены, што трапляюць пад гэта правіла. Калі ёсць этымалогія для вялікай Бярэзіны або Дзвіны ці можна яе пераносіць на іншыя Бярэзіны і Дзвіны, калі яны не згаданы ў крыніцы? У літаратуры даюць спісы асноў і фармантаў для гідронімаў, які лічаць балцкімі, а самі імёны не даюць або некалькі прыкладаў, а далей ''і іншыя''. Разлічана на самастойнае вылучэнне асновы або суфікса, такія крыніцы не для Вікіпедыі? Можна напісаць, што суфікс такі, а вось тут пішуць, што з такім суфіксам гідронім магчыма балцкі? Або на вылучэнне суфікса трэба крыніца? Трэба выпрацаваць падыходы, пытанне ўзнята слушнае. Магчыма, нешта можна перафармуляваць, а не выдаляць. Карыстайцеся кнопкай подпісу каментаў, яна на панелі інструментаў справа ад кнопкі курсіва (''К''). --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 23:17, 13 мая 2025 (+03)
:::Таксама хочацца дачакацца рэакцыі @[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], перад тым як пачаць нешта рабіць. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 20:00, 14 мая 2025 (+03)
::::прывітанне ўсім.
::::а каму адказваць? як зваць чалавека, які так зацята і метадычна прайшоўся па ўсіх артыкулах, не пашкадаваў часу і сілаў усё праверыць :)
::::Максіма Л. ведаю, Lš-k таксама, сутыкаўся. а ноўнэйм гэта хто?
::::відавочна чапляецца да ўсяго. і не асабліва разбіраецца ў тэме. наўскідку: &quot;Не пісаў Тапароў ні пра які корань Pir-&quot; (як жа не пісаў, калі падае паралель у літ тапоніме Pirėnai, дзе корань Pir- і ўтваральнік -ėn-).
::::падтрымліваю заўвагу Lš-k &quot;калі згаданы корань, але не згаданы сам тапонім — гэта не ўласнае даследаванне, а ўсё ж крыніца&quot;. калі ёсць Кебейкіс і Кебіч (з балцкім суфіксам -ейк- і славянскім -іч-), дык агульны корань Кеб- відавочны.
::::я б раіў ноўнэйму скіравацца ў тарашкевіцкую Вікі і звярнуць увагу на сапраўднага фантазёра, які піша раздзел &quot;Ліцвінскія імёны&quot;, вось там тысячы фантазій, і ноўнэйму будзе дзе разгарнуцца. пакуль гэта выглядае на нейкія асабістыя нападкі. ноўнэйм штось рабіў у Вікі? які яго ўнёсак?
::::Максім, &quot;Трэба шукаць спецыяліста, які б мог комплексна аб'ектыўна гэта ўсё ацаніць&quot; - акадэмічных спецыялістаў у краіне няма, калі што. Ад слова зусім. Былі б - былі б публікацыі. проста філолагі і чытачы Жучкевіча не ў лік. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:34, 15 мая 2025 (+03)
:::::Выпады з вашага боку на мой адрас пакідаю без каментароў, мне гэта цалкам абыякава, вы меня не пакрыўдзіце (хаця па правілах такія паводзіны забаронены). А калі казаць па сутнасці: чытайце правілы Вікіпедыі, там усё напісана [[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне]]. Вы нават тут, на старонцы размоў працягваеце свае ўласныя даследванні, вольна інтэрпрэтуючы на свой густ тое, што напісана ў крыніцах. Што там вам &quot;відавочна&quot;, гэта вашая асабістая справа, артыкулы ў Вікіпедыі ствараюцца  на падставе інфармацыі з АК, а не з асабістых меркаванняў і разважанняў удзельнікаў. Вы пераблыталі энцыклапедыю з уласным блогам ці форумам, дзе кожны піша, што захоча. А што датычыцца Вікіпедыі на тарашкевіцы, вельмі добра, што вы тут прыгадалі дадзены факт. Вы тады спрабавалі разгарнуць там такую ж &quot;працу&quot; як і тут: пісалі свае ўласныя даследванні без крыніц, або спасылался на крыніцы, у якіх гаворка ідзе аб падобных, але зусім іншых словах. Вас тады за гэта назаўсёды заблакавалі. Раю адміністратарам гэтай Вікіпедыі мець гэта на ўвазе.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 07:39, 16 мая 2025 (+03)
::::::ага, чалавек з тарашкевіцкай Вікіпедыі пажалаваў? чарговы &quot;жмудаед&quot; і &quot;вільнянашыст&quot;? не іначай паплечнік нядаўна ўвязненага экстрэміста-літвініста &quot;Казіміра Ляхновіча&quot;? які распальвае на ВікіпЭдыі жудасную літуанафобію, адмаўляе існаванне балтаў далей за Коўна. і такі фанатык, што наствараў тысячу старонак, дзе сам (дзе спасылаючыся на аматара нямецкага неда-філолага, а дзе сам з галавы) прыдумляе нейкія нібыта &quot;германскія&quot; этымалогіі старажытных балцкіх двухасноўных імёнаў, тыпу Вітаўт ці Міндоўг. дзеля даведкі шаноўнага чытацтва: вось туды я і ўставіў быў адэкватнае, агульнапрызнанае гледжанне наконт тых імёнаў, за што экстрэміст &quot;Ляхновіч&quot;, карыстаючыся сваёй пазіцыяй, і наклаў бан. ну, што пасеяў, тое і пажаў, распальвальнік нянавісці.
::::::а вы, чалавек з турэцка-нямецкім нэймам, можаце напісаць і другі спіс (час у вас, і зацятасць, ёсць, сядзець тут а 7-й ранку), якраз не так даўно я пачынаў парадкаваць той матэрыял, які ў адпаведных артыкулах быў згрувасціў. так што ваш поштурх на карысць, спадар балтафоб.
::::::дарэчы, тэст - &quot;чыя Вільня?&quot; ну, тыпу, гістарычна, га? пакажы пазіцыю, ананім. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 11:12, 16 мая 2025 (+03)
:::::::Вас спаймалі за руку на сістэматычных, шматразовых падманах. А вы замест таго, каб гэта прызнаць і зрабіць высновы, дзейнічаеце па прынцыпе &quot;лепшая абарона - гэта нападзенне&quot;. У іншых Вікіпедыях за такія паводзіны (масавае напісанне фэйкаў і грубасць у адрас апанентаў) удзельнікаў баняць. На жаль, у беларускай ВП гэта дазволена. Не разумею, чаму адміністратары не рэагуюць. Спадзяюся, што толькі пакуль.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:42, 16 мая 2025 (+03)
:::::::: [[Удзельнік:Için warum]], цябе тут паліцэйскім ніхто не прызначаў. Кончай болтать, пиши статьи. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:21, 16 мая 2025 (+03)
::::разам з тым ноўнэймам зробленая добрая работа. пачаў па гэтым спісе ісці.
::::ноўнэйм надта эмацыйна ставіць кляймо &quot;няпраўда&quot; там, дзе падаюцца, напрыклад, корані і ўтваральнікі.
::::&quot;уяўных крыніцаў&quot; таксама няма. калі, напрыклад, Ваўкавыя параўноўваецца з літоўскай Ваўкаўёй і ставіцца спасылка, дык у спасылцы - аналіз гідроніма Ваўкаўя. і інш. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 15:17, 15 мая 2025 (+03)
* [[Удзельнік:Için warum|Için warum]], выдаляць фрагменты без крыніц, або з памылковымі крыніцамі, можна самастойна, для гэтага запыты да адміністратараў не трэба. Хіба каб звярнуць іх увагу на маштаб такой з'явы у дзеяннях удзельніка. Калі гэта адзінкавыя выпадкі, спачатку паставіць {{ш|няма ў крыніцы}} і паведаміць непасрэдна ўдзельніку, або ён выпраўляе, або выдаляеце непацверджаную частку. Калі гэта яўна сістэмны падыход, ставіць ўяўныя крыніцы (вяглядае тут якраз ён), таксама сістэмна можна выдаляць такія фрагменты ўжо без цырымоній. З артыкулаў пра паселішчы шырокую этымалогію рэк трэба наогул выдаліць, дастаткова згадкі, што назва ўтворана ад гідроніма, пакідаць толькі датычнае назвы самога паселішча (як суфікс -ск, напрыклад), у Пінску і Сянне гэта ўжо зрабіў.  Паступова, прынамсі я, буду выдаляць паводле вашага спісу, калі ласка, рабіце гэта таксама. --  [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 08:59, 15 мая 2025
**Добра. Але пакуль пачакаю, што будзе далей. Калі не будзе адпаведнай рэакцыі, то буду рабіць як вы гаворыце. Дарэчы, мой спіс, далёка на поўны, гэта толькі частка таго, што панапісваў гэты ўдзельнік.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 07:48, 16 мая 2025 (+03)
*** [[Удзельнік:Için warum]], іншыя ўдзельнікі гэтай дыскусіі цягам яе ўжо зрабілі свой унёсак у згаданыя артыкулы. Давай, уключайся ў супольную працу. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:42, 16 мая 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
[[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#Вынік 7|Спадзяюся гэтага хопіць]], каб удзельнік больш не рабіў уласных даследванняў. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:19, 10 мая 2026 (+03)

== [[Удзельнік:Хомелка|Хомелка]] - пазбаўленне праў зніклай ==
{{закрыта}}
Тэрмінова. Варта пазбавіць адміністратарскіх праў зніклую адміністратарку для бяспекі нашай Вікіпедыі ды дадзеных удзельнікаў. Лёгка вернем, калі спадарыня Вольга павернецца. Пра гэта [[:be-tarask:Вікіпэдыя:Запыты_да_адміністратараў#Kazimier_Lachnovič_-_пазбаўленьне_правоў_зьніклага|ў тарашкевічнай Вікі]] (і [https://spring96.org/be/news/117810 навіны] + &lt;small&gt;[[:ru:Википедия:Форум/Новости#Пропажа_администраторов_белвики|абмеркаванне на рускай]]&lt;/small&gt;). [[Удзельнік:Maksim L.|Maksim L.]], [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], [[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]], [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]], [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]], [[Удзельнік:Belarus2578|Belarus2578]]. [[Удзельнік:Shabe|Shabe]] ([[Размовы з удзельнікам:Shabe|размовы]]) 15:51, 22 красавіка 2025 (+03)
: {{За}} --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 16:24, 22 красавіка 2025 (+03)
::@[[Удзельнік:Shabe|Shabe]], не пазбавіць правоў, а каб сцюарты заблакавалі з адпаведнай прычынай, не як за парушэнне. Наколькі разумею, дастаткова звярнуцца да кагосьці аднаго з іх, з доказамі. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 16:50, 22 красавіка 2025 (+03)
::: Добра, зараз займуся. [[Удзельнік:Shabe|Shabe]] ([[Размовы з удзельнікам:Shabe|размовы]]) 16:59, 22 красавіка 2025 (+03)
:::: Запрашаю на [[:ru:Обсуждение_участника:1234qwer1234qwer4#Блокировка_пропавших_администраторов|старонку]] актыўнага рускамоўнага сцюарда 1234qwer1234qwer4. [[Удзельнік:Shabe|Shabe]] ([[Размовы з удзельнікам:Shabe|размовы]]) 17:20, 22 красавіка 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

=== Вынік ===
{{Done}} спадаром [[:meta:User:Mykola7|Mykola7]]. [[Удзельнік:Shabe|Shabe]] ([[Размовы з удзельнікам:Shabe|размовы]]) 19:13, 22 красавіка 2025 (+03)

== Удзельнік UnknownChannel352 ==
{{закрыта}}
: Просьба заблакаваць UnknownChannel352 за датэрміновае зняцце артыкула з намінацыі на выдаленне і вайну правак. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:04, 22 студзеня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Больш не актуальна. Меры былі прынятыя. У архіў --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:25, 22 верасня 2025 (+03)

= Карысныя спасылкі =
* [[Адмысловае:ProtectedPages|Спіс старонак пад аховай]]

[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Адміністратары]]</text>
      <sha1>g8fwh8d625ncexllzr2k9eyy4xqbyca</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Выбраны змест</title>
    <ns>10</ns>
    <id>738638</id>
    <revision>
      <id>5152830</id>
      <parentid>5151645</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T09:31:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5152830</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46420" sha1="8ym2aw8dng2jv8u9ina44ast9mhtzt9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;
{{doc-inline}}
'''Гэты шаблон прызначаны для паказу аднаго з выбраных артыкулаў.'''

Навошта гэта трэба?

Для аўтаматычнай устаўкі апісанняў на [[Партал:Выбраны змест]] і [[Галоўная старонка|Галоўную старонку]].

Сюды ўключаюцца:
* [[Вікіпедыя:Выдатныя артыкулы|выдатныя артыкулы]]
* пераможцы конкурсу [[Вікіпедыя:Артыкулы года|Артыкулы года]]
* апошнія абраныя артыкулы
* найбольш прагляданыя абраныя артыкулы, гл. [https://pageviews.wmcloud.org/?project=be.wikipedia.org Аналіз колькасці праглядаў]
&lt;!-- Калі ласка, артыкулы дадавайце з прывязкай да календара--&gt;
&lt;/div&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{#switch: {{ #expr: {{CURRENTMONTH}}{{CURRENTDAY2}} | }}
&lt;!--студзень--&gt;
|0101 ={{Выбраны змест/Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Беларусі}}
|0102 ={{Выбраны змест/Зігмунд Фрэйд}}&lt;!--1901: апублікаваў кнігу «Псіхапаталогія паўсядзённага жыцця»--&gt;
|0103 ={{Выбраны змест/Торын Дубашчыт}}&lt;!--1892: Нарадзіўся пісьменнік Джон Толкін--&gt;
|0104 ={{Выбраны змест/Ядвігін Ш.}}&lt;!--нар. 4 (16) студзеня 1869--&gt;
|0105 ={{Выбраны змест/Эрнэст Генры Шэклтан}}&lt;!--дата смерці--&gt;
|0106 ={{Выбраны змест/Канстытуцыя 3 мая 1791 года}}
|0107 ={{Выбраны змест/Юпітэр (планета)}}&lt;!--1566: Галілеа Галілей адкрыў 4 спадарожнікі--&gt;
|0108 ={{Выбраны змест/Лоўрэнс Альма-Тадэма}}&lt;!--дата нараджэння--&gt;
|0109 ={{Выбраны змест/Савецкія ваенныя спецыялісты за мяжой}}
|0110 ={{Выбраны змест/Лондан}}&lt;!--1863: пачало працаваць першае ў свеце метро--&gt;
|0111 ={{Выбраны змест/Ягайла}}&lt;!--1386: Прадстаўнікі Польшчы перадалі акт аб перавыбранні яго каралём--&gt;
|0112 ={{Выбраны змест/Мінск}}&lt;!--1591: атрымаў герб--&gt;
|0113 ={{Выбраны змест/Лабарыя лёгачная}}
|0114 ={{Выбраны змест/Тытан (спадарожнік)}}&lt;!--2005: зонд «Гюйгенс» увайшоў у атмасферу Тытана--&gt;
|0115 ={{Выбраны змест/Водна-зялёны дыяметр Мінска}}&lt;!--1976: Уведзена ў эксплуатацыю Вілейска-Мінская водная сістэма--&gt;
|0116 ={{Выбраны змест/Homo floresiensis}}
|0117 ={{Выбраны змест/Мастэрс 2013 (снукер)}}&lt;!--праходзіў з 13 па 20 студзеня--&gt;
|0118 ={{Выбраны змест/Вітаўт}}&lt;!--1401: выдаў першыя акты Віленска-Радамскай уніі--&gt;
|0119 ={{Выбраны змест/Ісус Хрыстос}}&lt;!--Хрышчэнне Гасподняе паводле юліянскага календара--&gt;
|0120 ={{Выбраны змест/Спіс прэзідэнтаў ЗША}}&lt;!--46-ы Прэзідэнт ЗША Джо Байдэн заступіў на пасаду 20 студзеня 2021--&gt;
|0121 ={{Выбраны змест/Айны}}
|0122 ={{Выбраны змест/Антон Луцкевіч}}&lt;!--1919, падпісаў мемарыял беларускага ўрада старшыні Парыжскай мірнай канферэнцыі--&gt;
|0123 ={{Выбраны змест/Белы карлік}}
|0124 ={{Выбраны змест/Першая Івуарыйская вайна}}&lt;!--2003: заключана пагадненне ў Ліна-Маркусі, спроба мірнага ўрэгулявання--&gt;
|0125 ={{Выбраны змест/Нясвіжскі палацава-паркавы комплекс}}
|0126 ={{Выбраны змест/Беларуская мова}}&lt;!--1990: Вярхоўны Савет БССР прыняў Закон «Аб мовах», абвяшчэнне беларускай мовы дзяржаўнай--&gt;
|0127 ={{Выбраны змест/Янка Купала}}&lt;!--1913: першая пастаноўка «Паўлінкі»--&gt;
|0128 ={{Выбраны змест/Чэмпіянат свету па снукеры 2014}}
|0129 ={{Выбраны змест/ГАЗ-АА}}&lt;!--1932: З канвеера сышоў першы аўтамабіль--&gt;
|0130 ={{Выбраны змест/Каралеўскія батанічныя сады К’ю}}
|0131 ={{Выбраны змест/Сабор Святога Марка}}&lt;!--828: З Александрыі ў Венецыю былі прывезены мошчы евангеліста Марка--&gt;
&lt;!--люты--&gt;
|0201 ={{Выбраны змест/German Masters 2014 (снукер)}}&lt;!--вызначыліся фіналісты--&gt;
|0202 ={{Выбраны змест/Мяцеж Глінскіх}}&lt;!--1508, Міхаіл Глінскі учыніў расправу над Янам Забярэзінскім--&gt;
|0203 ={{Выбраны змест/Рагнеда Рагвалодаўна}}
|0204 ={{Выбраны змест/Тадэвуш Касцюшка}}&lt;!--Дзень нараджэння--&gt;
|0205 ={{Выбраны змест/Лівійскі крызіс}}&lt;!--2021: Бакі лівійскага канфлікту зацвердзілі аб’яднаны часовы ўрад--&gt;
|0206 ={{Выбраны змест/Кандрат Крапіва}}
|0207 ={{Выбраны змест/Аляксандр Васільевіч Калчак}}&lt;!--дата гібелі--&gt;
|0208 ={{Выбраны змест/Цягліцы шыі чалавека}}
|0209 ={{Выбраны змест/Касцёл Святога Сымона і Святой Алены}}
|0210 ={{Выбраны змест/Максім Гарэцкі}}&lt;!--1938: расстраляны--&gt;
|0211 ={{Выбраны змест/Зубр еўрапейскі}}
|0212 ={{Выбраны змест/Экспедыцыя Шэклтана — Роўэта}}&lt;!--1922, дасягнула самага паўднёвага пункту--&gt;
|0213 ={{Выбраны змест/Пятрусь Броўка}}
|0214 ={{Выбраны змест/Берэн і Луціен}}&lt;!--дзень закаханых--&gt;
|0215 ={{Выбраны змест/Ураўненні Максвела}}
|0216 ={{Выбраны змест/Жамойць}}&lt;!--1918: абвешчана Дэкларацыя незалежнасці Літвы--&gt;
|0217 ={{Выбраны змест/Свяшчэнная Рымская імперыя}}&lt;!--1568: падпісаны мір з асманскім султанам--&gt;
|0218 ={{Выбраны змест/Мікеланджэла Буанароці}}&lt;!--дата смерці--&gt;
|0219 ={{Выбраны змест/Падзеі ў Мінску 19—21 лютага 1918 года}}
|0220 ={{Выбраны змест/Паўднёваамерыканская дрэдноўтная гонка}}&lt;!--1907: Бразілія зацвердзіла праект будаўніцтва дрэдноўтаў--&gt;
|0221 ={{Выбраны змест/Беларускі лацінскі алфавіт}}&lt;!--Міжнародны дзень роднай мовы--&gt;
|0222 ={{Выбраны змест/Уран (планета)}}&lt;!--1789: Уільям Гершэль адзначыў, што імаверна ў планеты ёсць кольцы.--&gt;
|0223 ={{Выбраны змест/Георг Фрыдрых Гендэль}}&lt;!--дзень нараджэння--&gt;
|0224 ={{Выбраны змест/Рыгор Барадулін}}&lt;!--дзень нараджэння--&gt;
|0225 ={{Выбраны змест/Мікіта Зносак}}
|0226 ={{Выбраны змест/Савецкая вуліца (Гродна)}}
|0227 ={{Выбраны змест/Нерон}}
|0228 ={{Выбраны змест/Антоній Ляшчэвіч}}
|0229 ={{Выбраны змест/Аблога Сараева}}&lt;!--1996: Баснійскі ўрад афіцыйна абвясціў аб спыненні аблогі--&gt;
&lt;!--сакавік--&gt;
|0301 ={{Выбраны змест/Бук лясны}}
|0302 ={{Выбраны змест/Альберт Эйнштэйн}}
|0303 ={{Выбраны змест/Гарады Беларусі}}&lt;!--1067: бітва на Нямізе, першая згадка пра Менеск (Мінск)--&gt;
|0304 ={{Выбраны змест/Ягайла}}&lt;!--1386, каранаваны--&gt;
|0305 ={{Выбраны змест/Мікалай Радзівіл Чорны}}&lt;!--1562: Магістр Лівонскага ордэна ададаў яму ордэнскую пячатку і ключы ад Рыгі--&gt;
|0306 ={{Выбраны змест/Мікеланджэла Буанароці}}&lt;!--Дзень нараджэння--&gt;
|0307 ={{Выбраны змест/Нарвежская антарктычная экспедыцыя (1910—1912)}}&lt;!--завяршылася, прыбыла ў Хобарт--&gt;
|0308 ={{Выбраны змест/Спіс жанчын-лаўрэатаў Нобелеўскай прэміі}}&lt;!--Celebrate Women!--&gt;
|0309 ={{Выбраны змест/Францішак Аляхновіч}}&lt;!--Дзень нараджэння--&gt;
|0310 ={{Выбраны змест/World Open 2014 (снукер)}}&lt;!--стартаваў--&gt;
|0311 ={{Выбраны змест/Ла-Карунья}}
|0312 ={{Выбраны змест/Краязнаўства Беларусі}}&lt;!--2020, распачаўся Першы Рэспубліканскі краязнаўчы форум Беларусі--&gt;
|0313 ={{Выбраны змест/Кшыштаф Кеслёўскі}}&lt;!--дата смерці--&gt;
|0314 ={{Выбраны змест/Касцёл Святога Тамаша Аквінскага і кляштар дамініканцаў (Мінск)}}&lt;!--1499: Вялікі князь Аляксандр надаў Менску магдэбургскае права--&gt;
|0315 ={{Выбраны змест/Беларусь}}&lt;!--Дзень Канстытуцыі--&gt;
|0316 ={{Выбраны змест/Масавае забойства ў Сангмі}}&lt;!--здзейснена--&gt;
|0317 ={{Выбраны змест/Віцебск}}&lt;!--1597: атрымаў магдэбургскае права--&gt;
|0318 ={{Выбраны змест/Hair Peace Salon}}&lt;!--2012, гурт зрабіў анонс першага студыйнага альбома «Gentleman»--&gt;
|0319 ={{Выбраны змест/Васіль Феафілавіч Купрэвіч}}&lt;!--1950, Стакгольмскі заклік--&gt;
|0320 ={{Выбраны змест/Зямля}}&lt;!--вясенняе раўнадзенства прыблізна 20 сакавіка--&gt;
|0321 ={{Выбраны змест/Францішак Багушэвіч}}&lt;!--Дзень нараджэння--&gt;
|0322 ={{Выбраны змест/Ідзі і глядзі}}&lt;!--знішчана Хатынь--&gt;
|0323 ={{Выбраны змест/Антон Луцкевіч}}&lt;!--Дзень нараджэння--&gt;
|0324 ={{Выбраны змест/Тадэвуш Касцюшка}}&lt;!--1794, пачатак паўстання--&gt;
|0325 ={{Выбраны змест/Бела-чырвона-белы сцяг}}&lt;!--1918, прынята Трэцяя Устаўная грамата--&gt;
|0326 ={{Выбраны змест/BioShock Infinite}}&lt;!--2013, дата выпуску--&gt;
|0327 ={{Выбраны змест/Бясслаўныя вырадкі}}&lt;!--1963, нарадзіўся кінарэжысёр і сцэнарыст Квенцін Таранціна--&gt;
|0328 ={{Выбраны змест/Цёрн}}
|0329 ={{Выбраны змест/Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2014}}&lt;!--стартавала--&gt;
|0330 ={{Выбраны змест/Грунвальдская бітва}}
|0331 ={{Выбраны змест/Вайна ў Харватыі}}&lt;!--1991: інцыдэнт каля Плітвіцкіх азёр, пачатак вайны--&gt;
&lt;!--красавік--&gt;
|0401 ={{Выбраны змест/Беркут}}&lt;!--Міжнародны дзень птушак--&gt;
|0402 ={{Выбраны змест/Камета Хейла — Бопа}}&lt;!--прайшла перыгелій 1 красавіка 1997--&gt;
|0403 ={{Выбраны змест/Беларуская іканапісная школа (XVI — XVIII стагоддзі)}}
|0404 ={{Выбраны змест/Наступленне на Трыпалі (2019—2020)}}&lt;!--камандуючы Лівійскай нацыянальнай арміяй Х. Хафтар загадаў пачаць наступленне--&gt;
|0405 ={{Выбраны змест/Аблога Сараева}}&lt;!--1992: Пачалася аблога Сараева ў час Баснійскай вайны--&gt;
|0406 ={{Выбраны змест/Францыск Скарына}}
|0407 ={{Выбраны змест/Генацыд у Руандзе}}&lt;!--з 7 красавіка 1994 г. па сярэдзіну ліпеня--&gt;
|0408 ={{Выбраны змест/Вольфганг Амадэй Моцарт}}&lt;!--1789: выправіўся ў падарожжа ў Паўночную Германію--&gt;
|0409 ={{Выбраны змест/Апіева дарога}}
|0410 ={{Выбраны змест/Беларускія народныя танцы}}
|0411 ={{Выбраны змест/Хвароба Паркінсона}}&lt;!--Сусветны Дзень Джэймса Паркінсона--&gt;
|0412 ={{Выбраны змест/Міжнародная касмічная станцыя}}&lt;!--Міжнародны дзень палёту чалавека ў космас--&gt;
|0413 ={{Выбраны змест/Герой Беларусі}}&lt;!--Пастанова Вярхоўнага Савета Беларусі, 1995 год--&gt;
|0414 ={{Выбраны змест/Першы фестываль біт-ансамбляў Мінска}}&lt;!--завяршыўся--&gt;
|0415 ={{Выбраны змест/Спіс Папаў Рымскіх і антыпапаў}}
|0416 ={{Выбраны змест/Ян Чачот}}&lt;!--паводле рэкамендацыі Адама Міцкевіча залічаецца ў Таварыства філаматаў--&gt;
|0417 ={{Выбраны змест/Тор (фільм)}}&lt;!--2011, Сусветная прэм’ера фільма адбылася ў Сіднеі--&gt;
|0418 ={{Выбраны змест/Альберт Эйнштэйн}}&lt;!--Дзень смерці--&gt;
|0419 ={{Выбраны змест/Беларуская дзіцячая літаратура}}
|0420 ={{Выбраны змест/Часнок}}
|0421 ={{Выбраны змест/Фрэдэрык Кук}}&lt;!--1908: дасягнуў паводле яго заявы Паўночнага полюса--&gt;
|0422 ={{Выбраны змест/Іван Луцкевіч}}
|0423 ={{Выбраны змест/Макс Планк}}&lt;!--дата нараджэння--&gt;
|0424 ={{Выбраны змест/Вашынгтон}}&lt;!--1800: Заснавана Бібліятэка Кангрэса ў Вашынгтоне--&gt;
|0425 ={{Выбраны змест/Беларускі нацыянальны касцюм}}
|0426 ={{Выбраны змест/Спіс узнагарод і намінацый фільма «Я абвінавачваю» (2019)}}
|0427 ={{Выбраны змест/Мірскі замак}}&lt;!--1706: Войскі Карла XII захапілі і спалілі Мірскі замак--&gt;
|0428 ={{Выбраны змест/Францішак Багушэвіч}}&lt;!--дата смерці--&gt;
|0429 ={{Выбраны змест/Уладзімір Караткевіч}}&lt;!--1966: завершыў раман «Хрыстос прызямліўся ў Гародні»--&gt;
|0430 ={{Выбраны змест/Нямецкая мова}}
&lt;!--травень--&gt;
|0501 ={{Выбраны змест/Айртан Сена}}&lt;!--дата гібелі--&gt;
|0502 ={{Выбраны змест/Філіп Араб}}
|0503 ={{Выбраны змест/Канстытуцыя 3 мая 1791 года}}&lt;!--прынята--&gt;
|0504 ={{Выбраны змест/Маргарэт Тэтчэр}}&lt;!--1979: заступіла на пасаду Прэм’ер-міністра Вялікабрытаніі--&gt;
|0505 ={{Выбраны змест/Чэмпіянат свету па снукеры 2014}}&lt;!--дата завяршэння--&gt;
|0506 ={{Выбраны змест/Зігмунд Фрэйд}}&lt;!--Дзень нараджэння--&gt;
|0507 ={{Выбраны змест/Тадэвуш Касцюшка}}&lt;!--1794, выдаў Паланецкі універсал--&gt;
|0508 ={{Выбраны змест/Налібоцкая пушча}}&lt;!--1943, Трагедыя ў Налібаках--&gt;
|0509 ={{Выбраны змест/Фрыдрых Шылер}}&lt;!--памёр 9 мая 1805--&gt;
|0510 ={{Выбраны змест/Станіслаў Нікадзімавіч Булак-Балаховіч}}&lt;!--1940, гібель--&gt;
|0511 ={{Выбраны змест/Кірыла Тураўскі}}&lt;!--1993 На Замкавай гары ў Тураве ўсталяваны помнік у гонар Кірылы Тураўскага--&gt;
|0512 ={{Выбраны змест/Вожык у тумане}}
|0513 ={{Выбраны змест/Фрыцьёф Нансен}}&lt;!--дата смерці--&gt;
|0514 ={{Выбраны змест/Сцяг Беларусі}}&lt;!--рэферэндум 1995 года--&gt;
|0515 ={{Выбраны змест/Янка Купала}}&lt;!--літаратурны дэбют--&gt;
|0516 ={{Выбраны змест/Генацыд у Руандзе}}&lt;!--арыштаваны Ф. Кабуга, адзін з галоўных абвінавачаных--&gt;
|0517 ={{Выбраны змест/Стакгольм}}&lt;!--1788: У Стакгольме адкрыўся Каралеўскі драматычны тэатр--&gt;
|0518 ={{Выбраны змест/Загляне сонца і ў наша аконца}}&lt;!--заснавана--&gt;
|0519 ={{Выбраны змест/Вірус імунадэфіцыту чалавека}}&lt;!--20 мая 1983 першая публікацыя даследавання з вылучэннем новага віруса--&gt;
|0520 ={{Выбраны змест/Збігнеў Прайснер}}&lt;!--дата нараджэння--&gt;
|0521 ={{Выбраны змест/Гімн любові}}
|0522 ={{Выбраны змест/Канскі кінафестываль 1994}}&lt;!--праходзіў з 12 па 23 мая--&gt;
|0523 ={{Выбраны змест/Ефрасіння Полацкая}}&lt;!--дата смерці--&gt;
|0524 ={{Выбраны змест/Людзі на балоце (фільм)}}
|0525 ={{Выбраны змест/Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета}}&lt;!--1938: адкрыўся--&gt;
|0526 ={{Выбраны змест/Каспар Хаўзер}}&lt;!--1828, апынуўся ў Нюрнбергу--&gt;
|0527 ={{Выбраны змест/Корань (матэматыка)}}
|0528 ={{Выбраны змест/Блюшчык плюшчападобны}}
|0529 ={{Выбраны змест/Меркурый}}
|0530 ={{Выбраны змест/Пітэр Паўль Рубенс}}&lt;!--дата смерці--&gt;
|0531 ={{Выбраны змест/Лондан}}&lt;!--1859: Запушчаны гадзіннік на вежы Біг-Бен--&gt;
&lt;!--чэрвень--&gt;
|0601 ={{Выбраны змест/Ягайла}}&lt;!--дзень смерці--&gt;
|0602 ={{Выбраны змест/Рыцар Янка і каралеўна Мілана}}&lt;!--чытанка на вакацыі--&gt;
|0603 ={{Выбраны змест/Курапаты}}&lt;!--1988, артыкул у ЛіМе--&gt;
|0604 ={{Выбраны змест/Беларуская мова}}&lt;!--1918: апублікавана «Беларуская граматыка для школ» Б. Тарашкевіча.--&gt;
|0605 ={{Выбраны змест/Ефрасіння Полацкая}}&lt;!--Дзень памяці--&gt;
|0606 ={{Выбраны змест/Венера (планета)}}&lt;!--2012: Праходжанне Венеры па дыску Сонца--&gt;
|0607 ={{Выбраны змест/Дзмітрый Іванавіч Вішнявецкі}}
|0608 ={{Выбраны змест/Сцяг Бутана}}&lt;!--афіцыйна зацверджаны, 1972--&gt;
|0609 ={{Выбраны змест/Ціроль (гістарычная вобласць)}}
|0610 ={{Выбраны змест/Касцёл Дабравешчання Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар брыгітак (Гродна)}}&lt;!--1794: У Гродне ўтворана Цэнтральная дэпутацыя ВКЛ--&gt;
|0611 ={{Выбраны змест/Новая зямля (паэма)}}&lt;!--1923, выйшла ў свет--&gt;
|0612 ={{Выбраны змест/Цягліцы чалавека}}
|0613 ={{Выбраны змест/Ураўненні Максвела}}&lt;!--1831, нарадзіўся Джэймс Максвел--&gt;
|0614 ={{Выбраны змест/BMW 328}}&lt;!--1936: Аўтамабіль упершыню прадстаўлены на Міжнароднай гонцы на трасе Нюрбургрынг--&gt;
|0615 ={{Выбраны змест/Рэмбрант}}&lt;!--1985: У Эрмітажы Б. Майгіс абліў сернай кіслатой карціну «Даная»--&gt;
|0616 ={{Выбраны змест/Руаль Амундсен}}&lt;!--1903: Пачалася першая арктычная экспедыцыя Руаля Амундсена--&gt;
|0617 ={{Выбраны змест/Насякомыя}}
|0618 ={{Выбраны змест/Авіяцыя эфіопа-эрытрэйскай вайны}}&lt;!--2000: Спынены баявыя дзеянні--&gt;
|0619 ={{Выбраны змест/Васіль Быкаў}}&lt;!--Дзень нараджэння--&gt;
|0620 ={{Выбраны змест/Сонечныя зацьменні XX стагоддзя}}&lt;!--1955: Найдаўжэйшае ў XX стагоддзі поўнае сонечнае зацьменне.--&gt;
|0621 ={{Выбраны змест/Стары замак (Гродна)}}
|0622 ={{Выбраны змест/Зямля}}&lt;!--летняе сонцастаянне ў Паўночным паўшар'і--&gt;
|0623 ={{Выбраны змест/Аперацыя «Баграціён»}}&lt;!--дата пачатку--&gt;
|0624 ={{Выбраны змест/Купалле}}&lt;!--Адзначаецца ў ноч на 24 чэрвеня--&gt;
|0625 ={{Выбраны змест/Антон Іванавіч Дзянікін}}&lt;!--1919: Армія А. Дзянікіна ўзяла Харкаў--&gt;
|0626 ={{Выбраны змест/Кастусь Каліноўскі}}&lt;!--1863: створаны Выканаўчы аддзел Літвы, цэнтр кіраўніцтва паўстаннем--&gt;
|0627 ={{Выбраны змест/Канвой PQ-17}}&lt;!--1942: Арктычны канвой адправіўся ў СССР--&gt;
|0628 ={{Выбраны змест/Мікіта Зносак}}&lt;!--дата гібелі Янкі Купалы--&gt;
|0629 ={{Выбраны змест/Парэчкі чорныя}}
|0630 ={{Выбраны змест/Другая кангалезская вайна}}&lt;!--2003, завяршылася, падпісана мірнае пагадненне--&gt;
&lt;!--ліпень--&gt;
|0701 ={{Выбраны змест/Аўгусцін Кентэрберыйскі}}&lt;!--1643: склікана асамблея, якая рэфармавала англіканскую царкву--&gt;
|0702 ={{Выбраны змест/System Shock 2}}
|0703 ={{Выбраны змест/Аперацыя «Баграціён»}}&lt;!--вызвалены Мінск--&gt;
|0704 ={{Выбраны змест/Рабінавая ноч}}
|0705 ={{Выбраны змест/Куб (фільм, 1997)}}
|0706 ={{Выбраны змест/Фінскі заліў}}&lt;!--1788: Руская эскадра разбіла шведскі флот--&gt;
|0707 ={{Выбраны змест/Янка Купала}}&lt;!--Дзень нараджэння--&gt;
|0708 ={{Выбраны змест/Дзяўчына з жамчужнай завушніцай (фільм)}}
|0709 ={{Выбраны змест/Чэрокі}}
|0710 ={{Выбраны змест/Нікола Тэсла}}&lt;!--Дзень нараджэння--&gt;
|0711 ={{Выбраны змест/Замкавая вуліца (Гродна)}}&lt;!--1496: Горад Гродна атрымаў поўнае магдэбургскае права.--&gt;
|0712 ={{Выбраны змест/Кніганошы}}&lt;!--1920: РСФСР прызнала Літоўскую Рэспубліку--&gt;
|0713 ={{Выбраны змест/Подых навальніцы (фільм)}}
|0714 ={{Выбраны змест/Эдвард Адамавіч Вайніловіч}}
|0715 ={{Выбраны змест/Грунвальдская бітва}}&lt;!--1410--&gt;
|0716 ={{Выбраны змест/Юпітэр (планета)}}&lt;!--1994: камета Шумейкераў — Леві 9 урэзалася ў атмасферу--&gt;
|0717 ={{Выбраны змест/Славакія}}&lt;!--Дзень Незалежнасці--&gt;
|0718 ={{Выбраны змест/Шыфр Бэкана}}
|0719 ={{Выбраны змест/Максім Гарэцкі}}&lt;!--1930, арыштаваны ў Менску--&gt;
|0720 ={{Выбраны змест/Нясвіжскі палацава-паркавы комплекс}}&lt;!--2012: Пасля рэстаўрацыі адкрыўся--&gt;
|0721 ={{Выбраны змест/Эрнэст Хемінгуэй}}&lt;!--дзень нараджэння--&gt;
|0722 ={{Выбраны змест/Беларускі партрэт XII―XVIII стагоддзяў}}
|0723 ={{Выбраны змест/Альтаміра (пячора)}}
|0724 ={{Выбраны змест/Жаўрук-смяцюх}}
|0725 ={{Выбраны змест/Уладзімір Караткевіч}}&lt;!--дзень смерці--&gt;
|0726 ={{Выбраны змест/Марк Аўрэлій Кар}}
|0727 ={{Выбраны змест/Знешняя палітыка БССР}}&lt;!--Дэкларацыя аб аб дзяржаўным суверэнітэце--&gt;
|0728 ={{Выбраны змест/Італьянскі фронт Першай сусветнай вайны}}
|0729 ={{Выбраны змест/Марцін Борман}}
|0730 ={{Выбраны змест/Сабор Святога Віта}}
|0731 ={{Выбраны змест/Вялікае Княства Літоўскае}}&lt;!--1649: бітва пад Лоевам--&gt;
&lt;!--жнівень--&gt;
|0801 ={{Выбраны змест/Беларуская дзіцячая літаратура}}
|0802 ={{Выбраны змест/Паўночна-Заходні край}}&lt;!--спынена дзеянне Статута ВКЛ на тэрыторыі Віленскай, Гродзенскай і Мінскай губерній--&gt;
|0803 ={{Выбраны змест/Грудное выкормліванне}}
|0804 ={{Выбраны змест/Голад (раман)}}&lt;!--1859: Нарадзіўся Кнут Гамсун--&gt;
|0805 ={{Выбраны змест/Японцы}}
|0806 ={{Выбраны змест/Францыск Скарына}}&lt;!--1517: У Празе Францыск Скарына выдаў сваю першую кнігу «Псалтыр»--&gt;
|0807 ={{Выбраны змест/Максім Танк}}&lt;!--дата смерці--&gt;
|0808 ={{Выбраны змест/Імперская трансантарктычная экспедыцыя}}&lt;!--дата пачатку--&gt;
|0809 ={{Выбраны змест/Мірскі замак}}
|0810 ={{Выбраны змест/Збігнеў Прайснер}}
|0811 ={{Выбраны змест/Барысаглебская царква (Гродна)}}&lt;!--1127: Першае ўпамінанне пра Горадзен у пісьмовых крыніцах--&gt;
|0812 ={{Выбраны змест/Жамойць}}
|0813 ={{Выбраны змест/Якуб Колас}}&lt;!--дата смерці--&gt;
|0814 ={{Выбраны змест/Тэорыя струн}}
|0815 ={{Выбраны змест/Спіс карцін Пітэра Брэйгеля Старэйшага}}
|0816 ={{Выбраны змест/Сцяг Беларусі}}
|0817 ={{Выбраны змест/Інданезія}}&lt;!--Дзень незалежнасці--&gt;
|0818 ={{Выбраны змест/Раман Паланскі}}&lt;!--Дзень нараджэння--&gt;
|0819 ={{Выбраны змест/Старабеларуская мова}}
|0820 ={{Выбраны змест/Іван Луцкевіч}}&lt;!--Дзень нараджэння--&gt;
|0821 ={{Выбраны змест/Спіс штатаў і тэрыторый ЗША}}&lt;!--1959: Гаваі абвешчаны 50-м штатам ЗША--&gt;
|0822 ={{Выбраны змест/Ігнат Цярэнцьевіч Буйніцкі}}&lt;!--Дзень нараджэння--&gt;
|0823 ={{Выбраны змест/Ян Чачот}}&lt;!--Дзень смерці--&gt;
|0824 ={{Выбраны змест/Украінская мова}}&lt;!--Дзень незалежнасці Украіны--&gt;
|0825 ={{Выбраны змест/Нептун (планета)}}&lt;!--1989: Касмічны апарат «Вояджэр-2» наблізіўся да Нептуна--&gt;
|0826 ={{Выбраны змест/Бульба}}
|0827 ={{Выбраны змест/Манастыры Метэоры}}
|0828 ={{Выбраны змест/Францішак Багушэвіч}}
|0829 ={{Выбраны змест/Інтэрнацыянальная вуліца (Мінск)}}
|0830 ={{Выбраны змест/Руны}}
|0831 ={{Выбраны змест/Ніл Гілевіч}}
&lt;!--верасень--&gt;
|0901 ={{Выбраны змест/Беларускі лемантар або першая навука чытання}}&lt;!--да Дня ведаў--&gt;
|0902 ={{Выбраны змест/Лазер}}
|0903 ={{Выбраны змест/Сцяг Славакіі}}&lt;!--упершыню ўзняты 3 верасня 1992--&gt;
|0904 ={{Выбраны змест/Міжнародны адказны купон}}
|0905 ={{Выбраны змест/Тры колеры: Сіні}}&lt;!--1993: На Венецыянскім кінафестывалі адбылася прэм’ера фільма--&gt;
|0906 ={{Выбраны змест/Францішак Аляхновіч}}&lt;!--1933: на савецка-польскай мяжы Ф. Аляхновіча абмянялі на Б. Тарашкевіча--&gt;
|0907 ={{Выбраны змест/Шанхай Мастэрс 2011 (снукер)}}&lt;!--праходзіў з 5 па 11 верасня--&gt;
|0908 ={{Выбраны змест/Гусарыя}}&lt;!--Бітва пад Оршай (1514)--&gt;
|0909 ={{Выбраны змест/Вашынгтон}}&lt;!--1791: Сталіца ЗША названа ў гонар Джорджа Вашынгтона]]--&gt;
|0910 ={{Выбраны змест/Шанхай Мастэрс 2014 (снукер)}}&lt;!--праходзіў з 8 па 14 верасня--&gt;
|0911 ={{Выбраны змест/Спіс узнагарод і намінацый Кшыштафа Кеслёўскага}}&lt;!--завяршыўся Венецыянскі кінафестываль 1993--&gt;
|0912 ={{Выбраны змест/Underdog}}&lt;!--2014, выйшаў альбом--&gt;
|0913 ={{Выбраны змест/Ефрасіння Полацкая}}
|0914 ={{Выбраны змест/Пётр Аркадзьевіч Сталыпін}}&lt;!--смяротна паранены--&gt;
|0915 ={{Выбраны змест/Шанхай Мастэрс 2015 (снукер)}}&lt;!--праходзіў з 14 па 20 верасня--&gt;
|0916 ={{Выбраны змест/Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Беларусі}}&lt;!--1991, утвораны нацыянальны парк Белавежская пушча--&gt;
|0917 ={{Выбраны змест/Максім Танк}}&lt;!--Дзень нараджэння--&gt;
|0918 ={{Выбраны змест/Шанхай Мастэрс 2012 (снукер)}}&lt;!--праходзіў з 17 па 23 верасня--&gt;
|0919 ={{Выбраны змест/Бела-чырвона-белы сцяг}}&lt;!--прыняты як дзяржаўны, 1991--&gt;
|0920 ={{Выбраны змест/Гульня тронаў (раман)}}&lt;!--1948: Нарадзіўся Джордж Рэйманд Рычард Марцін, аўтар--&gt;
|0921 ={{Выбраны змест/Вялікая Траецкая вуліца (Гродна)}}&lt;!--1801: Створана Гродзенская губерня замест ліквідаванай Літоўскай--&gt;
|0922 ={{Выбраны змест/Новая зямля (паэма)}}&lt;!--1972: Заснаваны Коласаўскі мемарыяльны заказнік--&gt;
|0923 ={{Выбраны змест/Нептун (планета)}}&lt;!--Выяўлены ў 1846 годзе--&gt;
|0924 ={{Выбраны змест/Пыха і перадузятасць (міні-серыял, 1995)}}&lt;!--Прэм’ера адбылася на канале BBC One--&gt;
|0925 ={{Выбраны змест/Аўрэліян}}&lt;!--дата смерці--&gt;
|0926 ={{Выбраны змест/Шанхай Мастэрс 2016 (снукер)}}&lt;!--праходзіў з 19 па 25 верасня--&gt;
|0927 ={{Выбраны змест/Гліцэрый}}
|0928 ={{Выбраны змест/Уладзіслаў Галубок}}&lt;!--дата смерці--&gt;
|0929 ={{Выбраны змест/Кукуруза}}
|0930 ={{Выбраны змест/Зоська Верас}}&lt;!--Дзень нараджэння--&gt;
&lt;!--кастрычнік--&gt;
|1001 ={{Выбраны змест/Requiem for my friend}}&lt;!--Прэм’ера «Рэквіема» адбылася 1 кастрычніка 1998 года ў Вялікім тэатры Варшавы--&gt;
|1002 ={{Выбраны змест/Алаіза Пашкевіч}}
|1003 ={{Выбраны змест/Нямецкая мова}}&lt;!--Дзень нямецкага адзінства--&gt;
|1004 ={{Выбраны змест/Тэйлар Свіфт}}&lt;!--2006 год, рэліз першага альбома--&gt;
|1005 ={{Выбраны змест/Беларускі нацыянальны касцюм}}
|1006 ={{Выбраны змест/Ківі (птушка)}}&lt;!--1769: Джэймс Кук высадзіўся ў Новай Зеландыі.--&gt;
|1007 ={{Выбраны змест/Спіс лаўрэатаў прэміі па эканоміцы імя Альфрэда Нобеля}}
|1008 ={{Выбраны змест/Сабор Святога Марка}}&lt;!--1085, асвечаны--&gt;
|1009 ={{Выбраны змест/Лабірынт фаўна}}&lt;!--1964, нарадзіўся кінарэжысёр Гільерма дэль Тора--&gt;
|1010 ={{Выбраны змест/Фрыцьёф Нансен}}&lt;!--дзень нараджэння--&gt;
|1011 ={{Выбраны змест/Лабірынт фаўна (саўндтрэк)}}&lt;!--2006, фільм выйшаў у пракат у Іспаніі--&gt;
|1012 ={{Выбраны змест/Пагоня}}&lt;!--1920: Абвешчана Сярэдняя Літва--&gt;
|1013 ={{Выбраны змест/Эдвард Адамавіч Вайніловіч}}&lt;!--дзень нараджэння--&gt;
|1014 ={{Выбраны змест/Цытазоль}}
|1015 ={{Выбраны змест/Спіс аб’ектаў Сонечнай сістэмы па памерах}}&lt;!--1997: старт праекта Касіні-Гюйгенс--&gt;
|1016 ={{Выбраны змест/Спіс Папаў Рымскіх і антыпапаў}}&lt;!--1978: абраны Папа Рымскі Ян Павел ІІ--&gt;
|1017 ={{Выбраны змест/Ідзі і глядзі}}&lt;!--Фільм выйшаў у пракат у 17 кастрычніка 1985 года--&gt;
|1018 ={{Выбраны змест/Якуб Колас}}&lt;!--1926: Якубу Коласу нададзена званне Народнага паэта--&gt;
|1019 ={{Выбраны змест/Макс Планк}}&lt;!--1900: прадставіў формулу цеплавога выпрамянення--&gt;
|1020 ={{Выбраны змест/Прэрафаэліты}}
|1021 ={{Выбраны змест/Ядловец звычайны}}
|1022 ={{Выбраны змест/Эрнэст Хемінгуэй}}
|1023 ={{Выбраны змест/Мірскі замак}}
|1024 ={{Выбраны змест/The Hobbit (гульня, 2003)}}&lt;!--упершыню выпушчана ў Еўропе для платформы Game Boy Advance--&gt;
|1025 ={{Выбраны змест/Jitters}}&lt;!--2007: выдадзены альбом Split Before, Together Now--&gt;
|1026 ={{Выбраны змест/Арыфметыка}}
|1027 ={{Выбраны змест/Украінская мова}}&lt;!--Дзень украінскага пісьменства і мовы--&gt;
|1028 ={{Выбраны змест/Зубр еўрапейскі}}&lt;!--1523: У Кракаве выйшла з друку «Песня пра зубра»--&gt;
|1029 ={{Выбраны змест/Курапаты}}&lt;!--1937: У Менску расстраляны шматлікія дзеячы культуры, асветы і дзяржаўнага апарату--&gt;
|1030 ={{Выбраны змест/Уладзімір Васілевіч Тэраўскі}}&lt;!--1919: апублікаваны верш М.Краўцова «Ваяцкі марш», музыку гімна напісаў У.Тэраўскі.--&gt;
|1031 ={{Выбраны змест/Каліна звычайная}}
&lt;!--даты лістапада--&gt;
|1101 ={{Выбраны змест/Шэкспіраўскае пытанне}}&lt;!--1604: Трагедыю «Атэла» ўпершыню прадставілі ў Лондане.--&gt;
|1102 ={{Выбраны змест/Стары замак (Гродна)}}&lt;!--1585, Стэфан Баторый прыбыў у Горадзен--&gt;
|1103 ={{Выбраны змест/Змітрок Бядуля}}&lt;!--дзень ушанавання памяці--&gt;
|1104 ={{Выбраны змест/Аперацыя «Арго»}}&lt;!--1979: натоўпы ісламістаў урываюцца на тэрыторыю пасольства ЗША ў Тэгеране--&gt;
|1105 ={{Выбраны змест/Хвароба Альцгеймера}}&lt;!--1994: Апублікаваны ліст, дзе Рональд Рэйган паведаміў, што церпіць на хваробу--&gt;
|1106 ={{Выбраны змест/Спіс краін з некалькімі сталіцамі}}&lt;!--2005: Рэзідэнцыя ўрада М’янмы перанесена з г. Янгон (Рангун) у Найп’іда--&gt;
|1107 ={{Выбраны змест/Вуліца Карла Маркса (Мінск)}}&lt;!--1917: Рэвалюцыя ў Расіі--&gt;
|1108 ={{Выбраны змест/Еўрапейская кінапрэмія найлепшаму еўрапейскаму сцэнарысту}}
|1109 ={{Выбраны змест/Францыск Скарына}}&lt;!--1512: Францыск Скарына ў Падуі абараніў ступень доктара медыцынскіх навук--&gt;
|1110 ={{Выбраны змест/Соф’я Гальшанская}}&lt;!--1444: адстойвала правы Казіміра на польскі трон--&gt;
|1111 ={{Выбраны змест/Рускі (апавяданне)}}&lt;!--дата завяршэння Першай сусветнай вайны--&gt;
|1112 ={{Выбраны змест/Роберт Фалкан Скот}}&lt;!--знойдзены целы згінулага Роберта Скота i членаў яго экспедыцыі--&gt;
|1113 ={{Выбраны змест/Эмілія Плятэр}}&lt;!--дзень нараджэння--&gt;
|1114 ={{Выбраны змест/Ватыканская апостальская бібліятэка}}
|1115 ={{Выбраны змест/Тры колеры: Чырвоны}}
|1116 ={{Выбраны змест/Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Анголе}}&lt;!--1975: прыбыла першая група--&gt;
|1117 ={{Выбраны змест/Ансамбль Віленскага ўніверсітэта}}&lt;!--Міжнародны дзень студэнтаў--&gt;
|1118 ={{Выбраны змест/Проня}}&lt;!--1943: фарсіраванне--&gt;
|1119 ={{Выбраны змест/Палёт над гняздом зязюлі (фільм)}}&lt;!--1975: Прэм’ера фільма на кінафестывалі ў Чыкага--&gt;
|1120 ={{Выбраны змест/Яўгенія Янішчыц}}&lt;!--дзень нараджэння--&gt;
|1121 ={{Выбраны змест/Касцёл Святога Сымона і Святой Алены}}&lt;!--асвечаны ў 1910 годзе--&gt;
|1122 ={{Выбраны змест/Юзаф Пілсудскі}}&lt;!--1918: Юзаф Пілсудскі абвешчаны «часовым начальнікам» Польскай дзяржавы--&gt;
|1123 ={{Выбраны змест/Канстытуцыя 3 мая 1791 года}}&lt;!--скасавана ў 1793 годзе--&gt;
|1124 ={{Выбраны змест/Беларускае фэнтэзі}}
|1125 ={{Выбраны змест/Тэатр Вялікага Княства Літоўскага}}&lt;!--1795: ВКЛ спыніла існаванне--&gt;
|1126 ={{Выбраны змест/Уладзімір Караткевіч}}&lt;!--Дзень нараджэння--&gt;
|1127 ={{Выбраны змест/Сымон Аляксандравіч Рак-Міхайлоўскі}}&lt;!--дата гібелі--&gt;
|1128 ={{Выбраны змест/Міхась Чарот}}&lt;!--1923: Заснаванае літаратурнае аб’яднанне «Маладняк»--&gt;
|1129 ={{Выбраны змест/Людзі на балоце (фільм)}}&lt;!--1982, прэм’ера фільма--&gt;
|1130 ={{Выбраны змест/Пагоня}}&lt;!--1917, газета «Вольная Беларусь» надрукавала верш М. Багдановіча «Пагоня»--&gt;
&lt;!--снежань--&gt;
|1201 ={{Выбраны змест/Вірус імунадэфіцыту чалавека}}&lt;!--Сусветны дзень барацьбы са СНІД--&gt;
|1202 ={{Выбраны змест/Паўночна-Заходні край}}
|1203 ={{Выбраны змест/Бульба}}&lt;!--1586: У Англію з Амерыкі упершыню завезена бульба--&gt;
|1204 ={{Выбраны змест/Прывід пяра}}&lt;!--2010: цырымонія прысуджэння Еўрапейскай кінапрэміі--&gt;
|1205 ={{Выбраны змест/Вольфганг Амадэй Моцарт}}&lt;!--дата смерці--&gt;
|1206 ={{Выбраны змест/American McGee’s Alice}}&lt;!--дата рэлізу (5—6 снежня 2000)--&gt;
|1207 ={{Выбраны змест/Еўрапейская кінапрэмія 2019}}&lt;!--адбылася цырымонія ўручэння--&gt;
|1208 ={{Выбраны змест/Краязнаўства Беларусі}}
|1209 ={{Выбраны змест/Максім Багдановіч}}&lt;!--Дзень нараджэння--&gt;
|1210 ={{Выбраны змест/Спіс лаўрэатаў Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне}}&lt;!--уручаецца 10 снежня--&gt;
|1211 ={{Выбраны змест/BMW Neue Klasse}}
|1212 ={{Выбраны змест/Эфіопа-эрытрэйская вайна}}&lt;!--2000: завяршылася мірным пагадненнем.--&gt;
|1213 ={{Выбраны змест/Падвойнае жыццё Веранікі}}&lt;!--1981: У Польшчы ўведзена ваеннае становішча--&gt;
|1214 ={{Выбраны змест/Руаль Амундсен}}&lt;!--дасягнуў Паўднёвага полюса 14 снежня 1911--&gt;
|1215 ={{Выбраны змест/Еўрапейская кінапрэмія 2018}}&lt;!--адбылася--&gt;
|1216 ={{Выбраны змест/Шанхай Мастэрс 2013 (снукер)}}
|1217 ={{Выбраны змест/Чарніцы}}
|1218 ={{Выбраны змест/Гарады Беларусі}}&lt;!--Першы Усебеларускі з’езд--&gt;
|1219 ={{Выбраны змест/Вобласць глыбокага агляду Хабла}}&lt;!--Пабудова відарысу праводзілася з 18 па 28 снежня 1995 года--&gt;
|1220 ={{Выбраны змест/Беларускі нацыянальны касцюм}}
|1221 ={{Выбраны змест/Налібоцкая пушча}}
|1222 ={{Выбраны змест/Дзяўчына з жамчужнай завушніцай (фільм)}}&lt;!--нарадзілася Скарлет Ёхансан, выканаўца галоўнай ролі--&gt;
|1223 ={{Выбраны змест/Эмілія Плятэр}}&lt;!--дата смерці--&gt;
|1224 ={{Выбраны змест/Адам Міцкевіч}}&lt;!--Дзень нарадэння--&gt;
|1225 ={{Выбраны змест/Ісус Хрыстос}}&lt;!--Нараджэнне Хрыстова--&gt;
|1226 ={{Выбраны змест/Беларуская дзіцячая літаратура}}
|1227 ={{Выбраны змест/Спіс аб’ектаў Месье}}
|1228 ={{Выбраны змест/Каляды}}&lt;!--Каляды--&gt;
|1229 ={{Выбраны змест/Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч}}&lt;!--дата смерці--&gt;
|1230 ={{Выбраны змест/Кот свойскі}}
|1231 ={{Выбраны змест/Спіс дзеючых нацыянальных канстытуцый}}
}}&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Шаблоны класіфікацыі артыкулаў|*]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8ym2aw8dng2jv8u9ina44ast9mhtzt9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2026</title>
    <ns>0</ns>
    <id>739286</id>
    <revision>
      <id>5152611</id>
      <parentid>5152021</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T13:07:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>/* Чэрвень */</comment>
      <origin>5152611</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19429" sha1="h2dw1tpac8m3eoobne34mwtvsfqjojj" xml:space="preserve">{{Бягучыя падзеі}}{{Alsonumber|2026}}
{{Навігацыя для года}}
{{Год паводле тэм}}

'''2026 (дзве тысячы дваццаць шосты) год''' па [[Грыгарыянскі каляндар|грыгарыянскім календары]] — [[невысакосны год]], які пачынаецца ў [[чацвер]]. Гэта 2026-ы год [[Наша эра|нашай эры]], 26-ы год [[3 тысячагоддзе|3-га тысячагоддзя]], 26-ы год [[XXI стагоддзе|XXI стагоддзя]], 6-ы год 3-га дзесяцігоддзя XXI стагоддзя, 7-ы год [[2020-я|2020-х гадоў]].

Па рашэнні [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]] 2026 год быў абвешчаны Міжнародны годам [[паша]]вых угоддзяў і пашавай жывёлагадоўлі.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://unric.org/de/internationale-jahre/|title=Internationale Jahre|date=2022-12-31|publisher=[[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|Vereinte Nationen]]|lang=de|accessdate=2023-05-17|archivedate=2023-03-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230317200427/https://unric.org/de/internationale-jahre/|url-status=live|ref=un}}&lt;/ref&gt;

Год беларускай жанчыны ў [[Беларусь|Беларусі]].

== Падзеі ==

=== Студзень ===
[[Файл:Crooke_Ave_Brooklyn_NYC_snow_covered_January_2026.jpg|thumb|[[Бруклін]] пад снегам, 25 студзеня.]]
* [[1 студзеня]]: [[Балгарыя]] далучылася да [[еўразона|еўразоны]].
* [[3 студзеня]]: [[ЗША]] нанеслі [[Удары ЗША па Венесуэле (2026)|авіяўдары]] па [[Венесуэла|Венесуэле]] і заявілі аб затрыманні [[Нікалас Мадура|Нікаласа Мадура]] разам з жонкай.
* [[4 студзеня]]: [[Экватарыяльная Гвінея]] перанесла сталіцу з [[Малаба]] ў [[Сьюдад-дэ-ла-Пас]].
* [[8 студзеня]]: Падкантрольныя міжнародна прызнанаму ўраду войскі ў ходзе [[грамадзянская вайна ў Емене|грамадзянскай вайны]] ў [[Емен]]е занялі [[Адэн]].
* [[17 студзеня]]:
** [[Еўрасаюз]] падпісаў [[Пагадненне аб свабодным гандлі паміж Меркасур і Еўрасаюзам|пагадненне аб свабодным гандлі]] з [[Меркасур]].
** [[Еўрапейская кінапрэмія 2026|Цырымонія ўручэння]] [[Еўрапейская кінапрэмія|Еўрапейскай кінапрэміі]] адбылася ў [[Берлін]]е, найлепшым названы фільм «[[Сентыментальная каштоўнасць]]» [[Ёакім Трыер|Ёакіма Трыера]].
* [[18 студзеня]]:
** У правінцыі [[Кордава (правінцыя, Іспанія)|Кордава]] ([[Іспанія]]) [[Чыгуначная катастрофа ў Адамусе (2026)|сутыкнуліся два цягнікі]].
** Зборная [[Зборная Сенегала па футболе|Сенегала]] ў другі раз запар выйграла {{нп3|Кубак афрыканскіх нацый|Кубак афрыканскіх нацый|en|Africa Cup of Nations}} па [[футбол]]е.
** [[Сутыкненні на паўночным усходзе Сірыі (2026)|Сутыкненні на паўночным усходзе Сірыі]] скончыліся пагадненнем аб спыненні агню паміж [[Пераходны ўрад Сірыі|пераходным урадам]] і курдскімі [[Дэмакратычныя сілы Сірыі|СДС]].
* [[22 студзеня]]:
** Статут [[Савет міру|Савета міру]], створанага паводле ініцыятывы [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]], падпісалі ў [[Давос]]е 18 краін.
** На большую частку [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]] абрынуўся [[Зімовы шторм у Паўночнай Амерыцы (студзень 2026)|зімовы шторм]].
* [[28 студзеня]]: На шахтах Рубая ў правінцыі [[Паўночнае Ківу (правінцыя)|Паўночнае Ківу]] [[ДР Конга|Дэмакратычнай Рэспублікі Конга (ДРК)]] здарыўся [[Абвал на шахце Рубая (2026)|абвал]].
* [[29 студзеня]]: [[Еўрасаюз]] уключыў [[Корпус Вартавых Ісламскай рэвалюцыі]] ў пералік тэрарыстычных арганізацый.
* [[30 студзеня]]: У [[ЗША]] пачаліся [[Пратэсты ў ЗША (2026)|пратэсты]] супраць міграцыйнай палітыкі адміністрацыі [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]].

=== Люты ===
[[Файл:Milano_Cortina_2026_Opening_Ceremony.jpg|thumb|Цырымонія адкрыцця XXV зімовых Алімпійскіх гульняў.]]
[[Файл:Shajareh_Tayyebeh_school_in_Minab_photos_from_Mehr_(3).jpg|thumb|Разбураная школа ў Мінабе.]]
* [[1 лютага]]: {{iw|68-я цырымонія «Грэмі»|Прэмію «Грэмі»|en|68th Annual Grammy Awards}} за найлепшы запіс атрымалі [[Кендрык Ламар]] і {{iw|SZA||en|SZA}} за «{{iw|Luther (песня)|Luther|en|luther (song)}}», лепшым альбомам прызнаны ''{{iw|Debí Tirar Más Fotos||en|Debí Tirar Más Fotos}}«'' {{iw|Бэд Бані||en|Bad Bunny}}», лепшая песня — «Wildflower» [[Білі Айліш]].
* [[3 лютага]]: Забіты [[Саіф аль-Іслам Кадафі]], лівійскі палітык, сын [[Муамар Кадафі|Муамара Кадафі]].
* [[5 лютага]]: У [[Азербайджан]]е да пазбаўлення волі, аж да пажыццёвага, прысуджаны былыя кіраўнікі [[Нагорна-Карабахская Рэспубліка|Нагорна-Карабахскай Рэспублікі]].
* [[6 лютага]]:
** Урачыста адкрыліся [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2026|зімовыя Алімпійскія гульні]] ў [[Мілан]]е і [[Карціна-д’Ампеца]].
** Здзейснены [[Выбух у мячэці Імамбарга (2026)|тэрарыстычны выбух]] у [[шыіты|шыіцкай]] мячэці ў [[Ісламабад]]зе.
* [[8 лютага]]: Аўстрыйскі [[сноўбордынг|снаўбардыст]] [[Беньямін Карл]] стаў самым узроставым пераможцам [[зімовыя Алімпійскія гульні|зімовых Алімпійскіх гульняў]] у асабістых відах спорту.
* [[15 лютага]]: Нарвежскі лыжнік [[Ёханес Хёсфлат Клеба]] стаў рэкардсменам [[зімовыя Алімпійскія гульні|зімовых Алімпіяд]] па колькасці выйграных залатых медалёў.
* [[19 лютага]]:
** Былы прэзідэнт [[Рэспубліка Карэя|Рэспублікі Карэя]] [[Юн Сок Ёль]] прысуджаны да пажыццёвага зняволення за кіраўніцтва [[Ваеннае становішча ў Рэспубліцы Карэя (2024)|мецяжом]].
** Першае пасяджэнне [[Савет міру|Савета міру]] адбылося ў [[Вашынгтон]]е.
* [[20 лютага]]:
** [[Вярхоўны суд ЗША]] прыняў рашэнне аб адмене большасці [[Тарыфная палітыка другой адміністрацыі Трампа|тарыфаў]], уведзеных [[Дональд Трамп|Дональдам Трампам]].
** Храм [[Саграда Фамілія]] ў [[Барселона|Барселоне]] дасягнуў сваёй праектнай вышыні.
* [[22 лютага]]: Завяршэнне [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2026|XXV зімовых Алімпійскіх гульняў]].
* [[27 лютага]]: На фоне памежных сутыкненняў [[Пакістан]] абвясціў аб [[Афгана-пакістанская вайна (2026)|адкрытай вайне]] з [[Афганістан]]ам.
* [[28 лютага]]: [[Ізраіль]] і [[ЗША]] [[Амерыкана-ізраільскія ўдары па Іране (2026)|нанеслі ўдары]] па [[Іран]]е, загінуў духоўны лідар і фактычны правіцель краіны [[Алі Хаменеі]]. Здзейснены [[Удар па школе ў Мінабе|ўдар па школе]] ў [[Мінаб]]е.

=== Сакавік ===
* [[1 сакавіка]]: [[Аятала]] [[Алірэза Арафі]] абвешчаны часовым выканаўцам абавязкаў Вышэйшага кіраўніка [[Іран]]а.
* [[2 сакавіка]]: [[МУС Беларусі]] прызнала [[Вейшнорыя|Вейшнорыю]] «[[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]]».
* [[8 сакавіка]]: [[Маджтаба Хаменеі]] абраны Вышэйшым кіраўніком [[Іран]]а.
* [[10 сакавіка]]: [[Узброеныя сілы Украіны]] нанеслі ракетны ўдар па [[Бранск]]у.
* [[15 сакавіка]]: Адбылася [[Оскар (кінапрэмія, 2026)|98-я цырымонія]] ўручэння амерыканскай кінапрэміі «[[Оскар]]», найлепшым фільмам прызнана «[[Бітва за бітвай]]» рэжысёра [[Пол Томас Андэрсан|Пола Томаса Андэрсана]].
* [[16 сакавіка]]:
** У ходзе [[Афгана-пакістанская вайна (2026)|афгана-пакістанскага канфлікту]] быў нанесены [[Авіяўдар па шпіталі ў Кабуле (2026)|авіяўдар па шпіталі]] ў [[Кабул]]е.
** [[16 сакавіка]]: На [[Куба|Кубе]] поўнасцю прапала электразабеспячэнне.
* [[17 сакавіка]]: Зборная [[Зборная Сенегала па футболе|Сенегала]] пазбаўлена тытула пераможцы {{нп3|Кубак афрыканскіх нацый|Кубка афрыканскіх нацый|en|Africa Cup of Nations}} па [[футбол]]е.
* [[23 сакавіка]]: Пад Пуэрта-Легісама ([[Калумбія]]) [[Катастрофа C-130 пад Пуэрта-Легісама|пацярпеў крушэнне]] ваенна-транспартны самалёт [[Lockheed C-130 Hercules|C-130]].
* [[31 сакавіка]]: У [[Крым]]е [[Катастрофа Ан-26 у Крыме|пацярпеў крушэнне]] расійскі ваенна-транспартны самалёт [[Ан-26]].

=== Красавік ===
[[Файл:Earthset (art002e009288).jpg|thumb|Заход [[Зямля|Зямлі]] за край дыска Месяца. Фота зроблена місіяй «[[Артэміда-2]]» 6&amp;nbsp;красавіка.]]
* [[6 красавіка]]: Касмічная місія «[[Артэміда-2]]» абляцела [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяц]], яна стала самай далёкай пілатуемай місіяй у гісторыі.
* [[7 красавіка]]: [[ЗША]] і [[Іран]] ухвалілі [[Ісламабадскае пагадненне|перамір’е]] на [[Вайна на Блізкім Усходзе (з 2023)|Блізкім Усходзе]].
* [[8 красавіка]]: Рашэнні аб выхадзе [[Малдова|Малдовы]] з базавых дагавораў [[СНД]] былі адобраны прэзідэнтам краіны [[Мая Санду|Маяй Санду]] і ўступілі ў сілу.
* [[11 красавіка]]: 
** Здарылася [[Цісканіна ля цытадэлі Ла-Фер’ер|цісканіна]] ля цытадэлі [[Ла-Фер’ер]] ([[Рэспубліка Гаіці]]).
** На судне MV Hondius ад [[Успышка хантавіруса на MV Hondius|успышкі хантавіруса]] загінуў першы чалавек.
* [[12 красавіка]]: Адбыліся парламенцкія выбары ў [[Венгрыя|Венгрыі]].
* [[15 красавіка]]: Здарылася [[Масавае забойства ў школе Аніктшубата|масавае забойства ў школе]] ў Аніктшубата ([[Турцыя]]).
* [[16 красавіка]]: [[Інтэрвенцыя ЗША і іх саюзнікаў у Сірыі|Міжнародная кааліцыя]], якую ўзначальвалі [[ЗША]], вывела свае войскі з [[Сірыя|Сірыі]].
* [[18 красавіка]]: У [[Кіеў|Кіеве]] зламыснік [[Стральба і захоп закладнікаў у Кіеве (2026)|адкрыў стральбу на вуліцы і захапіў закладнікаў]].
* [[21 красавіка]]: Кабінет міністраў [[Японія|Японіі]] поўнасцю адмяніў забарону 1967 года на экспарт зброі.
* [[25 красавіка]]: Падчас [[напады баевікоў у Малі (2026)|узброеных сутыкненняў]] у [[Малі]] загінуў міністр абароны [[Садзіё Камара]].
* [[26 красавіка]]: На [[Лонданскі марафон|Лонданскім марафоне]] кеніец [[Себасцьян Саве]] ўпершыню ў гісторыі прабег [[марафон]]скую дыстанцыю хутчэй як за дзве гадзіны ў межах афіцыйнага спаборніцтва.
* [[28 красавіка]]: Гродзенская «[[Алімпія Гродна|Алімпія]]» выйграла [[чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026|чэмпіянат Беларусі]] па [[баскетбол]]е сярод жанчын.

=== Май ===
* [[1 мая]]: [[Аб’яднаныя Арабскія Эміраты]] выйшлі з [[АПЕК]].
* [[9 мая]]: [[Прэм’ер-міністр Венгрыі|Прэм’ер-міністрам]] [[Венгрыя|Венгрыі]] абраны [[Петэр Мадзьяр]].
* [[10 мая]]: Ля [[Канарскія астравы|Канарскіх астравоў]] пачалася эвакуацыя з судна MV Hondius, дзе зафіксавана [[Успышка хантавіруса на MV Hondius|ўспышка хантавіруса]].
* [[17 мая]]: [[СААЗ]] абвясціла аб надзвычайнай сітуацыі з-за [[Успышка Эболы ў Ітуры (2026)|эпідэміі Эболы]] ў [[Ітуры (правінцыя)|Ітуры]] ([[ДР Конга]]).
* [[18 мая]]: У ісламскім цэнтры [[Сан-Дыега]] ([[ЗША]]) быў здзейснены [[Тэракт у ісламскім цэнтры Сан-Дыега|масавы расстрэл]].
* [[22 мая]]:
** У кітайскай правінцыі [[Шаньсі]] здарыўся [[Выбух на шахце Люшэньюй|выбух на вугальнай шахце]].
** Украінскія войскі [[Удар БПЛА па Старабельску (2026)|нанеслі ўдар]] па [[Старабельск]]у ў падкантрольнай [[Расія]]й [[Луганская вобласць|Луганскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]].
* [[23 мая]]: Завяршыўся [[Канскі кінафестываль 2026|Канскі кінафестываль]], [[Залатая пальмавая галіна|Залатую пальмавую галіну]] атрымаў фільм «[[Фіёрд (фільм)|Фіёрд]]» рэжысёра [[Крысціян Мунджыў|Крысціяна Мунджыў]].
* [[25 мая]]: [[Папа Рымскі]] [[Леў XIV|Леў XIV]] апублікаваў [[энцыкліка|энцыкліку]] «[[Magnifica humanitas]]», прысвечаную праблеме [[Штучны інтэлект|штучнага інтэлекту]].
* [[29 мая]]: Выпушчаны дваццаты сольны [[Музычны альбом|студыйны альбом]] [[Пол Мак-Картні|Пола Мак-Картні]] — «[[The Boys of Dungeon Lane]]».

=== Чэрвень ===
* [[7 чэрвеня]]: Адбыліся парламенцкія выбары ў [[Арменія|Арменіі]].

=== Жнівень ===
* [[12 жніўня]]: [[Сонечнае зацьменне 12 жніўня 2026 года|Поўнае сонечнае зацьменне]], якое часткова можна будзе назіраць на тэрыторыі Беларусі.

== Нарадзіліся ==
{{Асноўны артыкул|Спіс народжаных у 2026 годзе}}

== Памерлі ==
{{Асноўны артыкул|Спіс памерлых у 2026 годзе}}
* [[11 студзеня]]: [[Луіс Брус]] — амерыканскі хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі.
* [[30 студзеня]]: [[Кэтрын О’Хара]] — канада-амерыканская актрыса і сцэнарыстка.
* [[28 лютага]]: [[Алі Хаменеі]] — іранскі рэлігійны і дзяржаўны дзеяч.
* [[5 сакавіка]]: [[Уладзімір Іванавіч Карызна|Уладзімір Карызна]] — беларускі паэт, перакладчык.
* [[17 сакавіка]]: [[Алі Ларыджані]] — дзяржаўны дзеяч Ірана.
* [[19 сакавіка]]: [[Чак Норыс]] — амерыканскі акцёр, майстар баявых мастацтваў.
* [[6 мая]]: [[Тэд Цёрнер]] — амерыканскі бізнесмен, заснавальнік тэлеканала [[CNN]].
* [[26 мая]]: [[Раіса Баравікова]] — беларуская пісьменніца, перакладчыца.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Навігацыя}}
{{Вонкавыя спасылкі}}

[[Катэгорыя:2026| ]]</text>
      <sha1>h2dw1tpac8m3eoobne34mwtvsfqjojj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152612</id>
      <parentid>5152611</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T13:07:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>/* Май */</comment>
      <origin>5152612</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19570" sha1="g00mimbracojuuk2xau8k2fge1lf8x2" xml:space="preserve">{{Бягучыя падзеі}}{{Alsonumber|2026}}
{{Навігацыя для года}}
{{Год паводле тэм}}

'''2026 (дзве тысячы дваццаць шосты) год''' па [[Грыгарыянскі каляндар|грыгарыянскім календары]] — [[невысакосны год]], які пачынаецца ў [[чацвер]]. Гэта 2026-ы год [[Наша эра|нашай эры]], 26-ы год [[3 тысячагоддзе|3-га тысячагоддзя]], 26-ы год [[XXI стагоддзе|XXI стагоддзя]], 6-ы год 3-га дзесяцігоддзя XXI стагоддзя, 7-ы год [[2020-я|2020-х гадоў]].

Па рашэнні [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]] 2026 год быў абвешчаны Міжнародны годам [[паша]]вых угоддзяў і пашавай жывёлагадоўлі.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://unric.org/de/internationale-jahre/|title=Internationale Jahre|date=2022-12-31|publisher=[[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|Vereinte Nationen]]|lang=de|accessdate=2023-05-17|archivedate=2023-03-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230317200427/https://unric.org/de/internationale-jahre/|url-status=live|ref=un}}&lt;/ref&gt;

Год беларускай жанчыны ў [[Беларусь|Беларусі]].

== Падзеі ==

=== Студзень ===
[[Файл:Crooke_Ave_Brooklyn_NYC_snow_covered_January_2026.jpg|thumb|[[Бруклін]] пад снегам, 25 студзеня.]]
* [[1 студзеня]]: [[Балгарыя]] далучылася да [[еўразона|еўразоны]].
* [[3 студзеня]]: [[ЗША]] нанеслі [[Удары ЗША па Венесуэле (2026)|авіяўдары]] па [[Венесуэла|Венесуэле]] і заявілі аб затрыманні [[Нікалас Мадура|Нікаласа Мадура]] разам з жонкай.
* [[4 студзеня]]: [[Экватарыяльная Гвінея]] перанесла сталіцу з [[Малаба]] ў [[Сьюдад-дэ-ла-Пас]].
* [[8 студзеня]]: Падкантрольныя міжнародна прызнанаму ўраду войскі ў ходзе [[грамадзянская вайна ў Емене|грамадзянскай вайны]] ў [[Емен]]е занялі [[Адэн]].
* [[17 студзеня]]:
** [[Еўрасаюз]] падпісаў [[Пагадненне аб свабодным гандлі паміж Меркасур і Еўрасаюзам|пагадненне аб свабодным гандлі]] з [[Меркасур]].
** [[Еўрапейская кінапрэмія 2026|Цырымонія ўручэння]] [[Еўрапейская кінапрэмія|Еўрапейскай кінапрэміі]] адбылася ў [[Берлін]]е, найлепшым названы фільм «[[Сентыментальная каштоўнасць]]» [[Ёакім Трыер|Ёакіма Трыера]].
* [[18 студзеня]]:
** У правінцыі [[Кордава (правінцыя, Іспанія)|Кордава]] ([[Іспанія]]) [[Чыгуначная катастрофа ў Адамусе (2026)|сутыкнуліся два цягнікі]].
** Зборная [[Зборная Сенегала па футболе|Сенегала]] ў другі раз запар выйграла {{нп3|Кубак афрыканскіх нацый|Кубак афрыканскіх нацый|en|Africa Cup of Nations}} па [[футбол]]е.
** [[Сутыкненні на паўночным усходзе Сірыі (2026)|Сутыкненні на паўночным усходзе Сірыі]] скончыліся пагадненнем аб спыненні агню паміж [[Пераходны ўрад Сірыі|пераходным урадам]] і курдскімі [[Дэмакратычныя сілы Сірыі|СДС]].
* [[22 студзеня]]:
** Статут [[Савет міру|Савета міру]], створанага паводле ініцыятывы [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]], падпісалі ў [[Давос]]е 18 краін.
** На большую частку [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]] абрынуўся [[Зімовы шторм у Паўночнай Амерыцы (студзень 2026)|зімовы шторм]].
* [[28 студзеня]]: На шахтах Рубая ў правінцыі [[Паўночнае Ківу (правінцыя)|Паўночнае Ківу]] [[ДР Конга|Дэмакратычнай Рэспублікі Конга (ДРК)]] здарыўся [[Абвал на шахце Рубая (2026)|абвал]].
* [[29 студзеня]]: [[Еўрасаюз]] уключыў [[Корпус Вартавых Ісламскай рэвалюцыі]] ў пералік тэрарыстычных арганізацый.
* [[30 студзеня]]: У [[ЗША]] пачаліся [[Пратэсты ў ЗША (2026)|пратэсты]] супраць міграцыйнай палітыкі адміністрацыі [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]].

=== Люты ===
[[Файл:Milano_Cortina_2026_Opening_Ceremony.jpg|thumb|Цырымонія адкрыцця XXV зімовых Алімпійскіх гульняў.]]
[[Файл:Shajareh_Tayyebeh_school_in_Minab_photos_from_Mehr_(3).jpg|thumb|Разбураная школа ў Мінабе.]]
* [[1 лютага]]: {{iw|68-я цырымонія «Грэмі»|Прэмію «Грэмі»|en|68th Annual Grammy Awards}} за найлепшы запіс атрымалі [[Кендрык Ламар]] і {{iw|SZA||en|SZA}} за «{{iw|Luther (песня)|Luther|en|luther (song)}}», лепшым альбомам прызнаны ''{{iw|Debí Tirar Más Fotos||en|Debí Tirar Más Fotos}}«'' {{iw|Бэд Бані||en|Bad Bunny}}», лепшая песня — «Wildflower» [[Білі Айліш]].
* [[3 лютага]]: Забіты [[Саіф аль-Іслам Кадафі]], лівійскі палітык, сын [[Муамар Кадафі|Муамара Кадафі]].
* [[5 лютага]]: У [[Азербайджан]]е да пазбаўлення волі, аж да пажыццёвага, прысуджаны былыя кіраўнікі [[Нагорна-Карабахская Рэспубліка|Нагорна-Карабахскай Рэспублікі]].
* [[6 лютага]]:
** Урачыста адкрыліся [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2026|зімовыя Алімпійскія гульні]] ў [[Мілан]]е і [[Карціна-д’Ампеца]].
** Здзейснены [[Выбух у мячэці Імамбарга (2026)|тэрарыстычны выбух]] у [[шыіты|шыіцкай]] мячэці ў [[Ісламабад]]зе.
* [[8 лютага]]: Аўстрыйскі [[сноўбордынг|снаўбардыст]] [[Беньямін Карл]] стаў самым узроставым пераможцам [[зімовыя Алімпійскія гульні|зімовых Алімпійскіх гульняў]] у асабістых відах спорту.
* [[15 лютага]]: Нарвежскі лыжнік [[Ёханес Хёсфлат Клеба]] стаў рэкардсменам [[зімовыя Алімпійскія гульні|зімовых Алімпіяд]] па колькасці выйграных залатых медалёў.
* [[19 лютага]]:
** Былы прэзідэнт [[Рэспубліка Карэя|Рэспублікі Карэя]] [[Юн Сок Ёль]] прысуджаны да пажыццёвага зняволення за кіраўніцтва [[Ваеннае становішча ў Рэспубліцы Карэя (2024)|мецяжом]].
** Першае пасяджэнне [[Савет міру|Савета міру]] адбылося ў [[Вашынгтон]]е.
* [[20 лютага]]:
** [[Вярхоўны суд ЗША]] прыняў рашэнне аб адмене большасці [[Тарыфная палітыка другой адміністрацыі Трампа|тарыфаў]], уведзеных [[Дональд Трамп|Дональдам Трампам]].
** Храм [[Саграда Фамілія]] ў [[Барселона|Барселоне]] дасягнуў сваёй праектнай вышыні.
* [[22 лютага]]: Завяршэнне [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2026|XXV зімовых Алімпійскіх гульняў]].
* [[27 лютага]]: На фоне памежных сутыкненняў [[Пакістан]] абвясціў аб [[Афгана-пакістанская вайна (2026)|адкрытай вайне]] з [[Афганістан]]ам.
* [[28 лютага]]: [[Ізраіль]] і [[ЗША]] [[Амерыкана-ізраільскія ўдары па Іране (2026)|нанеслі ўдары]] па [[Іран]]е, загінуў духоўны лідар і фактычны правіцель краіны [[Алі Хаменеі]]. Здзейснены [[Удар па школе ў Мінабе|ўдар па школе]] ў [[Мінаб]]е.

=== Сакавік ===
* [[1 сакавіка]]: [[Аятала]] [[Алірэза Арафі]] абвешчаны часовым выканаўцам абавязкаў Вышэйшага кіраўніка [[Іран]]а.
* [[2 сакавіка]]: [[МУС Беларусі]] прызнала [[Вейшнорыя|Вейшнорыю]] «[[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]]».
* [[8 сакавіка]]: [[Маджтаба Хаменеі]] абраны Вышэйшым кіраўніком [[Іран]]а.
* [[10 сакавіка]]: [[Узброеныя сілы Украіны]] нанеслі ракетны ўдар па [[Бранск]]у.
* [[15 сакавіка]]: Адбылася [[Оскар (кінапрэмія, 2026)|98-я цырымонія]] ўручэння амерыканскай кінапрэміі «[[Оскар]]», найлепшым фільмам прызнана «[[Бітва за бітвай]]» рэжысёра [[Пол Томас Андэрсан|Пола Томаса Андэрсана]].
* [[16 сакавіка]]:
** У ходзе [[Афгана-пакістанская вайна (2026)|афгана-пакістанскага канфлікту]] быў нанесены [[Авіяўдар па шпіталі ў Кабуле (2026)|авіяўдар па шпіталі]] ў [[Кабул]]е.
** [[16 сакавіка]]: На [[Куба|Кубе]] поўнасцю прапала электразабеспячэнне.
* [[17 сакавіка]]: Зборная [[Зборная Сенегала па футболе|Сенегала]] пазбаўлена тытула пераможцы {{нп3|Кубак афрыканскіх нацый|Кубка афрыканскіх нацый|en|Africa Cup of Nations}} па [[футбол]]е.
* [[23 сакавіка]]: Пад Пуэрта-Легісама ([[Калумбія]]) [[Катастрофа C-130 пад Пуэрта-Легісама|пацярпеў крушэнне]] ваенна-транспартны самалёт [[Lockheed C-130 Hercules|C-130]].
* [[31 сакавіка]]: У [[Крым]]е [[Катастрофа Ан-26 у Крыме|пацярпеў крушэнне]] расійскі ваенна-транспартны самалёт [[Ан-26]].

=== Красавік ===
[[Файл:Earthset (art002e009288).jpg|thumb|Заход [[Зямля|Зямлі]] за край дыска Месяца. Фота зроблена місіяй «[[Артэміда-2]]» 6&amp;nbsp;красавіка.]]
* [[6 красавіка]]: Касмічная місія «[[Артэміда-2]]» абляцела [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяц]], яна стала самай далёкай пілатуемай місіяй у гісторыі.
* [[7 красавіка]]: [[ЗША]] і [[Іран]] ухвалілі [[Ісламабадскае пагадненне|перамір’е]] на [[Вайна на Блізкім Усходзе (з 2023)|Блізкім Усходзе]].
* [[8 красавіка]]: Рашэнні аб выхадзе [[Малдова|Малдовы]] з базавых дагавораў [[СНД]] былі адобраны прэзідэнтам краіны [[Мая Санду|Маяй Санду]] і ўступілі ў сілу.
* [[11 красавіка]]: 
** Здарылася [[Цісканіна ля цытадэлі Ла-Фер’ер|цісканіна]] ля цытадэлі [[Ла-Фер’ер]] ([[Рэспубліка Гаіці]]).
** На судне MV Hondius ад [[Успышка хантавіруса на MV Hondius|успышкі хантавіруса]] загінуў першы чалавек.
* [[12 красавіка]]: Адбыліся парламенцкія выбары ў [[Венгрыя|Венгрыі]].
* [[15 красавіка]]: Здарылася [[Масавае забойства ў школе Аніктшубата|масавае забойства ў школе]] ў Аніктшубата ([[Турцыя]]).
* [[16 красавіка]]: [[Інтэрвенцыя ЗША і іх саюзнікаў у Сірыі|Міжнародная кааліцыя]], якую ўзначальвалі [[ЗША]], вывела свае войскі з [[Сірыя|Сірыі]].
* [[18 красавіка]]: У [[Кіеў|Кіеве]] зламыснік [[Стральба і захоп закладнікаў у Кіеве (2026)|адкрыў стральбу на вуліцы і захапіў закладнікаў]].
* [[21 красавіка]]: Кабінет міністраў [[Японія|Японіі]] поўнасцю адмяніў забарону 1967 года на экспарт зброі.
* [[25 красавіка]]: Падчас [[напады баевікоў у Малі (2026)|узброеных сутыкненняў]] у [[Малі]] загінуў міністр абароны [[Садзіё Камара]].
* [[26 красавіка]]: На [[Лонданскі марафон|Лонданскім марафоне]] кеніец [[Себасцьян Саве]] ўпершыню ў гісторыі прабег [[марафон]]скую дыстанцыю хутчэй як за дзве гадзіны ў межах афіцыйнага спаборніцтва.
* [[28 красавіка]]: Гродзенская «[[Алімпія Гродна|Алімпія]]» выйграла [[чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026|чэмпіянат Беларусі]] па [[баскетбол]]е сярод жанчын.

=== Май ===
* [[1 мая]]: [[Аб’яднаныя Арабскія Эміраты]] выйшлі з [[АПЕК]].
* [[9 мая]]: [[Прэм’ер-міністр Венгрыі|Прэм’ер-міністрам]] [[Венгрыя|Венгрыі]] абраны [[Петэр Мадзьяр]].
* [[10 мая]]: Ля [[Канарскія астравы|Канарскіх астравоў]] пачалася эвакуацыя з судна MV Hondius, дзе зафіксавана [[Успышка хантавіруса на MV Hondius|ўспышка хантавіруса]].
* [[17 мая]]: [[СААЗ]] абвясціла аб надзвычайнай сітуацыі з-за [[Успышка Эболы ў Ітуры (2026)|эпідэміі Эболы]] ў [[Ітуры (правінцыя)|Ітуры]] ([[ДР Конга]]).
* [[18 мая]]: У ісламскім цэнтры [[Сан-Дыега]] ([[ЗША]]) быў здзейснены [[Тэракт у ісламскім цэнтры Сан-Дыега|масавы расстрэл]].
* [[22 мая]]:
** У кітайскай правінцыі [[Шаньсі]] здарыўся [[Выбух на шахце Люшэньюй|выбух на вугальнай шахце]].
** Украінскія войскі [[Удар БПЛА па Старабельску (2026)|нанеслі ўдар]] па [[Старабельск]]у ў падкантрольнай [[Расія]]й [[Луганская вобласць|Луганскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]].
* [[23 мая]]: Завяршыўся [[Канскі кінафестываль 2026|Канскі кінафестываль]], [[Залатая пальмавая галіна|Залатую пальмавую галіну]] атрымаў фільм «[[Фіёрд (фільм)|Фіёрд]]» рэжысёра [[Крысціян Мунджыў|Крысціяна Мунджыў]].
* [[25 мая]]: [[Папа Рымскі]] [[Леў XIV|Леў XIV]] апублікаваў [[энцыкліка|энцыкліку]] «[[Magnifica humanitas]]», прысвечаную праблеме [[Штучны інтэлект|штучнага інтэлекту]].
* [[29 мая]]: Выпушчаны дваццаты сольны [[Музычны альбом|студыйны альбом]] [[Пол Мак-Картні|Пола Мак-Картні]] — «[[The Boys of Dungeon Lane]]».

=== Чэрвень ===
* [[7 чэрвеня]]: Адбыліся парламенцкія выбары ў [[Арменія|Арменіі]].

=== Чэрвень ===
* [[7 чэрвеня]]: Адбыліся парламенцкія выбары ў [[Арменія|Арменіі]].

=== Жнівень ===
* [[12 жніўня]]: [[Сонечнае зацьменне 12 жніўня 2026 года|Поўнае сонечнае зацьменне]], якое часткова можна будзе назіраць на тэрыторыі Беларусі.

== Нарадзіліся ==
{{Асноўны артыкул|Спіс народжаных у 2026 годзе}}

== Памерлі ==
{{Асноўны артыкул|Спіс памерлых у 2026 годзе}}
* [[11 студзеня]]: [[Луіс Брус]] — амерыканскі хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі.
* [[30 студзеня]]: [[Кэтрын О’Хара]] — канада-амерыканская актрыса і сцэнарыстка.
* [[28 лютага]]: [[Алі Хаменеі]] — іранскі рэлігійны і дзяржаўны дзеяч.
* [[5 сакавіка]]: [[Уладзімір Іванавіч Карызна|Уладзімір Карызна]] — беларускі паэт, перакладчык.
* [[17 сакавіка]]: [[Алі Ларыджані]] — дзяржаўны дзеяч Ірана.
* [[19 сакавіка]]: [[Чак Норыс]] — амерыканскі акцёр, майстар баявых мастацтваў.
* [[6 мая]]: [[Тэд Цёрнер]] — амерыканскі бізнесмен, заснавальнік тэлеканала [[CNN]].
* [[26 мая]]: [[Раіса Баравікова]] — беларуская пісьменніца, перакладчыца.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Навігацыя}}
{{Вонкавыя спасылкі}}

[[Катэгорыя:2026| ]]</text>
      <sha1>g00mimbracojuuk2xau8k2fge1lf8x2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152613</id>
      <parentid>5152612</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T13:08:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5152613</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19429" sha1="h2dw1tpac8m3eoobne34mwtvsfqjojj" xml:space="preserve">{{Бягучыя падзеі}}{{Alsonumber|2026}}
{{Навігацыя для года}}
{{Год паводле тэм}}

'''2026 (дзве тысячы дваццаць шосты) год''' па [[Грыгарыянскі каляндар|грыгарыянскім календары]] — [[невысакосны год]], які пачынаецца ў [[чацвер]]. Гэта 2026-ы год [[Наша эра|нашай эры]], 26-ы год [[3 тысячагоддзе|3-га тысячагоддзя]], 26-ы год [[XXI стагоддзе|XXI стагоддзя]], 6-ы год 3-га дзесяцігоддзя XXI стагоддзя, 7-ы год [[2020-я|2020-х гадоў]].

Па рашэнні [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]] 2026 год быў абвешчаны Міжнародны годам [[паша]]вых угоддзяў і пашавай жывёлагадоўлі.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://unric.org/de/internationale-jahre/|title=Internationale Jahre|date=2022-12-31|publisher=[[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|Vereinte Nationen]]|lang=de|accessdate=2023-05-17|archivedate=2023-03-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230317200427/https://unric.org/de/internationale-jahre/|url-status=live|ref=un}}&lt;/ref&gt;

Год беларускай жанчыны ў [[Беларусь|Беларусі]].

== Падзеі ==

=== Студзень ===
[[Файл:Crooke_Ave_Brooklyn_NYC_snow_covered_January_2026.jpg|thumb|[[Бруклін]] пад снегам, 25 студзеня.]]
* [[1 студзеня]]: [[Балгарыя]] далучылася да [[еўразона|еўразоны]].
* [[3 студзеня]]: [[ЗША]] нанеслі [[Удары ЗША па Венесуэле (2026)|авіяўдары]] па [[Венесуэла|Венесуэле]] і заявілі аб затрыманні [[Нікалас Мадура|Нікаласа Мадура]] разам з жонкай.
* [[4 студзеня]]: [[Экватарыяльная Гвінея]] перанесла сталіцу з [[Малаба]] ў [[Сьюдад-дэ-ла-Пас]].
* [[8 студзеня]]: Падкантрольныя міжнародна прызнанаму ўраду войскі ў ходзе [[грамадзянская вайна ў Емене|грамадзянскай вайны]] ў [[Емен]]е занялі [[Адэн]].
* [[17 студзеня]]:
** [[Еўрасаюз]] падпісаў [[Пагадненне аб свабодным гандлі паміж Меркасур і Еўрасаюзам|пагадненне аб свабодным гандлі]] з [[Меркасур]].
** [[Еўрапейская кінапрэмія 2026|Цырымонія ўручэння]] [[Еўрапейская кінапрэмія|Еўрапейскай кінапрэміі]] адбылася ў [[Берлін]]е, найлепшым названы фільм «[[Сентыментальная каштоўнасць]]» [[Ёакім Трыер|Ёакіма Трыера]].
* [[18 студзеня]]:
** У правінцыі [[Кордава (правінцыя, Іспанія)|Кордава]] ([[Іспанія]]) [[Чыгуначная катастрофа ў Адамусе (2026)|сутыкнуліся два цягнікі]].
** Зборная [[Зборная Сенегала па футболе|Сенегала]] ў другі раз запар выйграла {{нп3|Кубак афрыканскіх нацый|Кубак афрыканскіх нацый|en|Africa Cup of Nations}} па [[футбол]]е.
** [[Сутыкненні на паўночным усходзе Сірыі (2026)|Сутыкненні на паўночным усходзе Сірыі]] скончыліся пагадненнем аб спыненні агню паміж [[Пераходны ўрад Сірыі|пераходным урадам]] і курдскімі [[Дэмакратычныя сілы Сірыі|СДС]].
* [[22 студзеня]]:
** Статут [[Савет міру|Савета міру]], створанага паводле ініцыятывы [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]], падпісалі ў [[Давос]]е 18 краін.
** На большую частку [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]] абрынуўся [[Зімовы шторм у Паўночнай Амерыцы (студзень 2026)|зімовы шторм]].
* [[28 студзеня]]: На шахтах Рубая ў правінцыі [[Паўночнае Ківу (правінцыя)|Паўночнае Ківу]] [[ДР Конга|Дэмакратычнай Рэспублікі Конга (ДРК)]] здарыўся [[Абвал на шахце Рубая (2026)|абвал]].
* [[29 студзеня]]: [[Еўрасаюз]] уключыў [[Корпус Вартавых Ісламскай рэвалюцыі]] ў пералік тэрарыстычных арганізацый.
* [[30 студзеня]]: У [[ЗША]] пачаліся [[Пратэсты ў ЗША (2026)|пратэсты]] супраць міграцыйнай палітыкі адміністрацыі [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]].

=== Люты ===
[[Файл:Milano_Cortina_2026_Opening_Ceremony.jpg|thumb|Цырымонія адкрыцця XXV зімовых Алімпійскіх гульняў.]]
[[Файл:Shajareh_Tayyebeh_school_in_Minab_photos_from_Mehr_(3).jpg|thumb|Разбураная школа ў Мінабе.]]
* [[1 лютага]]: {{iw|68-я цырымонія «Грэмі»|Прэмію «Грэмі»|en|68th Annual Grammy Awards}} за найлепшы запіс атрымалі [[Кендрык Ламар]] і {{iw|SZA||en|SZA}} за «{{iw|Luther (песня)|Luther|en|luther (song)}}», лепшым альбомам прызнаны ''{{iw|Debí Tirar Más Fotos||en|Debí Tirar Más Fotos}}«'' {{iw|Бэд Бані||en|Bad Bunny}}», лепшая песня — «Wildflower» [[Білі Айліш]].
* [[3 лютага]]: Забіты [[Саіф аль-Іслам Кадафі]], лівійскі палітык, сын [[Муамар Кадафі|Муамара Кадафі]].
* [[5 лютага]]: У [[Азербайджан]]е да пазбаўлення волі, аж да пажыццёвага, прысуджаны былыя кіраўнікі [[Нагорна-Карабахская Рэспубліка|Нагорна-Карабахскай Рэспублікі]].
* [[6 лютага]]:
** Урачыста адкрыліся [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2026|зімовыя Алімпійскія гульні]] ў [[Мілан]]е і [[Карціна-д’Ампеца]].
** Здзейснены [[Выбух у мячэці Імамбарга (2026)|тэрарыстычны выбух]] у [[шыіты|шыіцкай]] мячэці ў [[Ісламабад]]зе.
* [[8 лютага]]: Аўстрыйскі [[сноўбордынг|снаўбардыст]] [[Беньямін Карл]] стаў самым узроставым пераможцам [[зімовыя Алімпійскія гульні|зімовых Алімпійскіх гульняў]] у асабістых відах спорту.
* [[15 лютага]]: Нарвежскі лыжнік [[Ёханес Хёсфлат Клеба]] стаў рэкардсменам [[зімовыя Алімпійскія гульні|зімовых Алімпіяд]] па колькасці выйграных залатых медалёў.
* [[19 лютага]]:
** Былы прэзідэнт [[Рэспубліка Карэя|Рэспублікі Карэя]] [[Юн Сок Ёль]] прысуджаны да пажыццёвага зняволення за кіраўніцтва [[Ваеннае становішча ў Рэспубліцы Карэя (2024)|мецяжом]].
** Першае пасяджэнне [[Савет міру|Савета міру]] адбылося ў [[Вашынгтон]]е.
* [[20 лютага]]:
** [[Вярхоўны суд ЗША]] прыняў рашэнне аб адмене большасці [[Тарыфная палітыка другой адміністрацыі Трампа|тарыфаў]], уведзеных [[Дональд Трамп|Дональдам Трампам]].
** Храм [[Саграда Фамілія]] ў [[Барселона|Барселоне]] дасягнуў сваёй праектнай вышыні.
* [[22 лютага]]: Завяршэнне [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2026|XXV зімовых Алімпійскіх гульняў]].
* [[27 лютага]]: На фоне памежных сутыкненняў [[Пакістан]] абвясціў аб [[Афгана-пакістанская вайна (2026)|адкрытай вайне]] з [[Афганістан]]ам.
* [[28 лютага]]: [[Ізраіль]] і [[ЗША]] [[Амерыкана-ізраільскія ўдары па Іране (2026)|нанеслі ўдары]] па [[Іран]]е, загінуў духоўны лідар і фактычны правіцель краіны [[Алі Хаменеі]]. Здзейснены [[Удар па школе ў Мінабе|ўдар па школе]] ў [[Мінаб]]е.

=== Сакавік ===
* [[1 сакавіка]]: [[Аятала]] [[Алірэза Арафі]] абвешчаны часовым выканаўцам абавязкаў Вышэйшага кіраўніка [[Іран]]а.
* [[2 сакавіка]]: [[МУС Беларусі]] прызнала [[Вейшнорыя|Вейшнорыю]] «[[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]]».
* [[8 сакавіка]]: [[Маджтаба Хаменеі]] абраны Вышэйшым кіраўніком [[Іран]]а.
* [[10 сакавіка]]: [[Узброеныя сілы Украіны]] нанеслі ракетны ўдар па [[Бранск]]у.
* [[15 сакавіка]]: Адбылася [[Оскар (кінапрэмія, 2026)|98-я цырымонія]] ўручэння амерыканскай кінапрэміі «[[Оскар]]», найлепшым фільмам прызнана «[[Бітва за бітвай]]» рэжысёра [[Пол Томас Андэрсан|Пола Томаса Андэрсана]].
* [[16 сакавіка]]:
** У ходзе [[Афгана-пакістанская вайна (2026)|афгана-пакістанскага канфлікту]] быў нанесены [[Авіяўдар па шпіталі ў Кабуле (2026)|авіяўдар па шпіталі]] ў [[Кабул]]е.
** [[16 сакавіка]]: На [[Куба|Кубе]] поўнасцю прапала электразабеспячэнне.
* [[17 сакавіка]]: Зборная [[Зборная Сенегала па футболе|Сенегала]] пазбаўлена тытула пераможцы {{нп3|Кубак афрыканскіх нацый|Кубка афрыканскіх нацый|en|Africa Cup of Nations}} па [[футбол]]е.
* [[23 сакавіка]]: Пад Пуэрта-Легісама ([[Калумбія]]) [[Катастрофа C-130 пад Пуэрта-Легісама|пацярпеў крушэнне]] ваенна-транспартны самалёт [[Lockheed C-130 Hercules|C-130]].
* [[31 сакавіка]]: У [[Крым]]е [[Катастрофа Ан-26 у Крыме|пацярпеў крушэнне]] расійскі ваенна-транспартны самалёт [[Ан-26]].

=== Красавік ===
[[Файл:Earthset (art002e009288).jpg|thumb|Заход [[Зямля|Зямлі]] за край дыска Месяца. Фота зроблена місіяй «[[Артэміда-2]]» 6&amp;nbsp;красавіка.]]
* [[6 красавіка]]: Касмічная місія «[[Артэміда-2]]» абляцела [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяц]], яна стала самай далёкай пілатуемай місіяй у гісторыі.
* [[7 красавіка]]: [[ЗША]] і [[Іран]] ухвалілі [[Ісламабадскае пагадненне|перамір’е]] на [[Вайна на Блізкім Усходзе (з 2023)|Блізкім Усходзе]].
* [[8 красавіка]]: Рашэнні аб выхадзе [[Малдова|Малдовы]] з базавых дагавораў [[СНД]] былі адобраны прэзідэнтам краіны [[Мая Санду|Маяй Санду]] і ўступілі ў сілу.
* [[11 красавіка]]: 
** Здарылася [[Цісканіна ля цытадэлі Ла-Фер’ер|цісканіна]] ля цытадэлі [[Ла-Фер’ер]] ([[Рэспубліка Гаіці]]).
** На судне MV Hondius ад [[Успышка хантавіруса на MV Hondius|успышкі хантавіруса]] загінуў першы чалавек.
* [[12 красавіка]]: Адбыліся парламенцкія выбары ў [[Венгрыя|Венгрыі]].
* [[15 красавіка]]: Здарылася [[Масавае забойства ў школе Аніктшубата|масавае забойства ў школе]] ў Аніктшубата ([[Турцыя]]).
* [[16 красавіка]]: [[Інтэрвенцыя ЗША і іх саюзнікаў у Сірыі|Міжнародная кааліцыя]], якую ўзначальвалі [[ЗША]], вывела свае войскі з [[Сірыя|Сірыі]].
* [[18 красавіка]]: У [[Кіеў|Кіеве]] зламыснік [[Стральба і захоп закладнікаў у Кіеве (2026)|адкрыў стральбу на вуліцы і захапіў закладнікаў]].
* [[21 красавіка]]: Кабінет міністраў [[Японія|Японіі]] поўнасцю адмяніў забарону 1967 года на экспарт зброі.
* [[25 красавіка]]: Падчас [[напады баевікоў у Малі (2026)|узброеных сутыкненняў]] у [[Малі]] загінуў міністр абароны [[Садзіё Камара]].
* [[26 красавіка]]: На [[Лонданскі марафон|Лонданскім марафоне]] кеніец [[Себасцьян Саве]] ўпершыню ў гісторыі прабег [[марафон]]скую дыстанцыю хутчэй як за дзве гадзіны ў межах афіцыйнага спаборніцтва.
* [[28 красавіка]]: Гродзенская «[[Алімпія Гродна|Алімпія]]» выйграла [[чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026|чэмпіянат Беларусі]] па [[баскетбол]]е сярод жанчын.

=== Май ===
* [[1 мая]]: [[Аб’яднаныя Арабскія Эміраты]] выйшлі з [[АПЕК]].
* [[9 мая]]: [[Прэм’ер-міністр Венгрыі|Прэм’ер-міністрам]] [[Венгрыя|Венгрыі]] абраны [[Петэр Мадзьяр]].
* [[10 мая]]: Ля [[Канарскія астравы|Канарскіх астравоў]] пачалася эвакуацыя з судна MV Hondius, дзе зафіксавана [[Успышка хантавіруса на MV Hondius|ўспышка хантавіруса]].
* [[17 мая]]: [[СААЗ]] абвясціла аб надзвычайнай сітуацыі з-за [[Успышка Эболы ў Ітуры (2026)|эпідэміі Эболы]] ў [[Ітуры (правінцыя)|Ітуры]] ([[ДР Конга]]).
* [[18 мая]]: У ісламскім цэнтры [[Сан-Дыега]] ([[ЗША]]) быў здзейснены [[Тэракт у ісламскім цэнтры Сан-Дыега|масавы расстрэл]].
* [[22 мая]]:
** У кітайскай правінцыі [[Шаньсі]] здарыўся [[Выбух на шахце Люшэньюй|выбух на вугальнай шахце]].
** Украінскія войскі [[Удар БПЛА па Старабельску (2026)|нанеслі ўдар]] па [[Старабельск]]у ў падкантрольнай [[Расія]]й [[Луганская вобласць|Луганскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]].
* [[23 мая]]: Завяршыўся [[Канскі кінафестываль 2026|Канскі кінафестываль]], [[Залатая пальмавая галіна|Залатую пальмавую галіну]] атрымаў фільм «[[Фіёрд (фільм)|Фіёрд]]» рэжысёра [[Крысціян Мунджыў|Крысціяна Мунджыў]].
* [[25 мая]]: [[Папа Рымскі]] [[Леў XIV|Леў XIV]] апублікаваў [[энцыкліка|энцыкліку]] «[[Magnifica humanitas]]», прысвечаную праблеме [[Штучны інтэлект|штучнага інтэлекту]].
* [[29 мая]]: Выпушчаны дваццаты сольны [[Музычны альбом|студыйны альбом]] [[Пол Мак-Картні|Пола Мак-Картні]] — «[[The Boys of Dungeon Lane]]».

=== Чэрвень ===
* [[7 чэрвеня]]: Адбыліся парламенцкія выбары ў [[Арменія|Арменіі]].

=== Жнівень ===
* [[12 жніўня]]: [[Сонечнае зацьменне 12 жніўня 2026 года|Поўнае сонечнае зацьменне]], якое часткова можна будзе назіраць на тэрыторыі Беларусі.

== Нарадзіліся ==
{{Асноўны артыкул|Спіс народжаных у 2026 годзе}}

== Памерлі ==
{{Асноўны артыкул|Спіс памерлых у 2026 годзе}}
* [[11 студзеня]]: [[Луіс Брус]] — амерыканскі хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі.
* [[30 студзеня]]: [[Кэтрын О’Хара]] — канада-амерыканская актрыса і сцэнарыстка.
* [[28 лютага]]: [[Алі Хаменеі]] — іранскі рэлігійны і дзяржаўны дзеяч.
* [[5 сакавіка]]: [[Уладзімір Іванавіч Карызна|Уладзімір Карызна]] — беларускі паэт, перакладчык.
* [[17 сакавіка]]: [[Алі Ларыджані]] — дзяржаўны дзеяч Ірана.
* [[19 сакавіка]]: [[Чак Норыс]] — амерыканскі акцёр, майстар баявых мастацтваў.
* [[6 мая]]: [[Тэд Цёрнер]] — амерыканскі бізнесмен, заснавальнік тэлеканала [[CNN]].
* [[26 мая]]: [[Раіса Баравікова]] — беларуская пісьменніца, перакладчыца.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Навігацыя}}
{{Вонкавыя спасылкі}}

[[Катэгорыя:2026| ]]</text>
      <sha1>h2dw1tpac8m3eoobne34mwtvsfqjojj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гуансюй</title>
    <ns>0</ns>
    <id>742965</id>
    <revision>
      <id>5152690</id>
      <parentid>4806521</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T17:01:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pabojnia</username>
        <id>135280</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5152690</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6437" sha1="gkrdhbdz9lwwkdncbv4ceralx7zz38g" xml:space="preserve">{{ДД}}
'''Айсіньгёро Цзайцянь''' ({{Кітайская|愛新覺羅·載湉}}; [[14 жніўня]] [[1871]] — [[14 лістапада]] [[1908]]), які кіраваў пад дэвізам «Гуансюй» ({{Кітайская|光緒}} — «Слаўная пераемнасць», [[25 лютага]] [[1875]] — [[14 лістапада]] [[1908]]) — перадапошні імператар імперыі [[Імперыя Цын|Цын]].

== Біяграфія ==
[[Файл:Guangxu_Emperor_光绪皇帝.jpg|злева|міні|250px|Прыжыццёвы партрэт імператара Гуансюя. Ілюстрацыя. [https://historum.com/history-pictures/guangxu-emperor-%E5%85%89%E7%B7%92%E5%B8%9D-china-19th-century-illustration.518/]]]
У перыяд яго кіравання ўлада фактычна знаходзілася ў руках яго цёткі і прыёмнай маці — ўдовай імператрыцы [[Цысі]], якая спыніла рэфарматарскія пачынанні Гуансюя — праект «{{нп3|Сто дзён рэформаў|Ста дзён рэформаў|ru|Сто дней реформ}}» ў [[1898|1898 годзе]], мэтай якіх было пераўтварыць імперыю на ўзор японскай [[Рэстаўрацыя Мэйдзі|рэвалюцыі Мэйдзі]]. У ходзе гэтых рэформаў Гуансюй заснаваў, у прыватнасці, імператарскую вышэйшую школу — [[Пекінскі ўніверсітэт]].

Пасля {{нп3|Сто дзён рэформаў|перавароту|ru|Сто дней реформ}}, учыненага [[Цысі]] дзякуючы здрадзе генерала [[Юань Шыкай|Юань Шыкая]], імператар жыў пад хатнім арыштам у [[Пекін|пекінскім]] [[Забаронены горад|Забароненым горадзе]]; указам удава імператрыцы ён быў абвешчаны нявартым сану. Еўрапейскія дзяржавы працягвалі прызнаваць яго валадаром; фармальна яго валадаранне і эра працягваліся да канца яго жыцця, многія апазіцыянеры і эмігранты планавалі вярнуць яго да рэальнай улады. У [[1901]] падчас [[Іхэтуаньскае паўстанне|іхэтуаньскага («баксёрскага») паўстання]] супраць еўрапейцаў Гуансюй і [[Цысі]] былі эвакуіраваны з Пекіна ў [[Сіянь]] у цывільным адзенні. Гуансюй памёр у сваім павільёне ў Забароненым горадзе за дзень да [[Цысі]]; хадзілі чуткі, што яна, адчуўшы, што памірае, загадала яго атруціць, хоць малады імператар быў даўно хворы на [[туберкулёз]]. У 2008 годзе кітайскія даследчыкі апублікавалі матэрыялы даследавання парэшткаў, згодна з якімі Гуансюя сапраўды атруцілі [[мыш’як]]ом&lt;ref&gt;''Bruno Philip''. L’empereur Guangxu empoisonné! [[Le Monde]], 23 Novembre 2008&lt;/ref&gt;.

Афіцыйнай жонкай Гуансюя была пляменніца Цысі імператрыца [[Лун’юй]], якая пасля яго смерці стала рэгенткай і падпісала адрачэнне за [[Пу І]] ў [[1912]] годзе. Любімую наложніцу імператара, {{нп3|Наложніца Чжэнь|Чжэнь|ru|Наложница Чжэнь}}, Цысі загадала ўтапіць у калодзежы ў [[1900|1900 годзе]], западозрыўшы яе ў кантактах з заходнімі дзяржавамі. У яго не было дзяцей; пераемнікам Гуансюя па распараджэнні Цысі стаў яго 2-гадовы пляменнік [[Пу І]] (імператар Сюаньтун).

Пасля [[Сіньхайская рэвалюцыя|Сіньхайскай рэвалюцыі]] 1911 года быў узведзены маўзалей Гуансюя. [[Сунь Ятсен]] станоўча ацэньваў яго адукацыйныя рэформы; камуністычны гісторык {{нп3|Фань Вэньлань||ru|Фань Вэньлань}} назваў яго «маньчжурскім арыстакратам, які засвоіў заходнюю філасофію»; Гуансюй лічыцца заснавальнікам мадэрнізацыі Кітая.

== Вобраз у мастацтве ==

* У фільмах {{нп3|Лі Ханьсян|Лі Ханьсяна|ru|Ли Ханьсян}} «{{нп3|Удовая імператрыца (фільм, 1975)|Удовая імператрыца|ru|Вдовствующая императрица (фильм, 1975)}}» (Іншая назва: 《倾国倾城》, [[Ганконг]], [[1975 год у гісторыі кіно|1975]]) і «{{нп3|Апошняя бура|||The Last Tempest}}» (Ганконг, [[1976 год у гісторыі кіно|1976]]) ролю Гуансюя выконваў {{нп3|Ці Лун||ru|Ти Лун}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==

* ''{{нп3|Алег Яфімавіч Няпомнін|Непомнин О. Е.|ru|Непомнин, Олег Ефимович}}'' [http://www.vostlit.ru/KartNotSerial/kart126.htm История Китая: Эпоха Цин. XVII — начало XX века] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080303041016/http://www.vostlit.ru/KartNotSerial/kart126.htm |date=3 сакавіка 2008 }}. — {{М.}}: Восточная литература, 2005. — ISBN 5-02-018400-4

{{продкі}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Пекінскі ўніверсітэт]]
[[Катэгорыя:Імператары дынастыі Цын]]
[[Катэгорыя:Забітыя кітайскія імператары]]</text>
      <sha1>gkrdhbdz9lwwkdncbv4ceralx7zz38g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Літвінізм</title>
    <ns>0</ns>
    <id>751779</id>
    <revision>
      <id>5152786</id>
      <parentid>4615073</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T06:59:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Аляксандр Белы</username>
        <id>46814</id>
      </contributor>
      <comment>Стварыў пачатковы (чарнавы) тэкст старонкі</comment>
      <origin>5152786</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12768" sha1="mkl83senptipjsajlfgkml619nj6adu" xml:space="preserve">Літвінізм -  неадназначны тэрмін, які ў XIX - XXI стагоддзях некалькі разоў змяняў значэнне, застаючыся хутчэй іранічным або дэрагатыўным эпітэтам, чым строга навуковым тэрмінам, і ніколі не ўжываўся як саманазва носьбітамі тых ідэй, якія акрэсліваліся ім звонку.

Літвінізм у XIX стагоддзі

У XIX стагоддзі тэрмін ужываўся спарадычна, змяняючы сваё напаўненне адпаведна зменам пануючага ўяўлення пра змест самога паняцця Літва і яе меркаваных межаў. У першыя дзесяцігоддзі пасля далучэння земляў былога ВКЛ да Расійскай імперыі носьбітамі &quot;літоўскай&quot; (або &quot;літвінскай&quot;) ідэнтычнасці была пераважна польскамоўная шляхта, разуменне якой Літвы вар'іравалася ад польскай (або расійскай) правінцыі да краіны (патэнцыйна асобнай дзяржавы), якая мусіць знаходзіцца ў шчыльнай культурнай сувязі і дзяржаўнай уніі з Польшчай. Пасля разгрому паўстання 1863-1864 гадоў манаполія шляхты на вызначэнне зместу паняцця &quot;Літва&quot; знікла, у сувязі з рэзкім змяншчэннем палітычнай і эканамічнай вагі гэтай сацыяльнай групы, імклівым развіццём этнаграфіі, масавай адукацыі, узнікненнем літоўскага нацыянальнага руху або &quot;младалітвінаў&quot; (з 1880-х гадоў) і пазіцыяй расійскай імперскай бюракратыі і навукі. Дамінуючай робіцца ідэя аб тым, што Літва - гэта этнаграфічная тэрыторыя літоўцаў, асноўная маса насельніцтва якой размаўляе на літоўскай мове і (з пункту гледжання нацыянальнага руху) мае літоўскую нацыянальную свядомасць. 

Першы дакументальна вядомы выпадак ужывання тэрміну літвінізм (litwinizm) - у 1842 г. ў рэдакцыйным каментары выдаўца газеты [[Tygodnik Petersburski|Tygodnik Peterburski]] [[Юзаф Эмануэль Працлаўскі|Юзафа Працлаўскага]] да праекту выдання альбому &quot;фізіялагічных&quot; тыпаў &quot;Літвіны&quot;, прапанаванага [[Плацыд Янкоўскі|Плацыдам Янкоўскім]]. Успамінаючы часы свайго студэнцкага юнацтва ў [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскім універсітэце]], Працлаўскі не без гордасці пісаў, што тады моладзь з усіх бакоў Літвы, прыбываючы ва ўніверсітэт і прасякаючыся тут літвінізмам (''przejąwszy się litwinizmem''), затым распаўсюджвала яго ў сваіх родных ваколіцах. У дадзеным кантэксце пад &quot;літвінізмам&quot; мелася на ўвазе падвышаная ўвага рамантычна настроенай моладзі да літоўскіх (у тагачасным значэнні слова) рэгіянальных асаблівасцяў, адрозненняў ад іншых частак былой [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], не выключаючы і [[Літоўская мова|літоўскай мовы]] і дахрысціянскага мінулага балцкай Літвы. Такі &quot;літвінізм&quot; быў уласцівы значнай частцы &quot;шубраўцаў&quot; і філаматаў, уключаючы [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]], [[Тамаш Зан (паэт)|Тамаша Зана]], [[Ян Чачот|Яна Чачота]] і іншых. Пасля [[Амністыя 1841 года|амністыі 1841 года]] лакальны літоўскі патрыятызм, які не акцэнтаваў значэння польска-літоўскіх уній, пэўны час разглядаўся царскім урадам як больш прымальная з'ява, чым агульнапольскі патрыятызм. У такіх умовах стаў магчымы кароткі і адносны росквіт культуры, заснаванай на праслаўленні дахрысціянскага мінулага Літвы (уключаючы і [[Усходняя Літва|Усходнюю Літву]]), на цікавасці да яе актуальных сімвалічных рэалій у гастранаміі, раслінным і жывёльным свеце, народных звычаях і г.д. Такая пазіцыя знайшла сваё выражэнне ў творчасці [[Уладзіслаў Сыракомля|Уладзіслава Сыракомлі]], [[Станіслаў Манюшка|Станіслава Манюшкі]], Адама Ганорыя Кіркора, Юзафа Ігнацыя Крашэўскага, Канута Русецкага, і іншых. Аднак, на сёння,акрэсленне такой пазіцыі як &quot;літвінізма&quot; - адзіны вядомы па крыніцах выпадак.

Наступны раз тэрмін сустракаецца праз 45 гадоў у рэдакцыйным каментары пецярбургскай газеты Kraj (якая ў цэлым стаяла на пазіцыях [[Лаялізм|лаялізма]]) ад 11 (23) верасня 1887.  Так абазначаецца &quot;млада-літоўскі рух&quot; , лейтматывам дзейнасці якога лічыцца рэзкае непрыняцце гістарычнай эліты краю, польскамоўнай літоўскай шляхты: ''Litwinizm powstaje narazie jako antagonyzm względem dawnej klasy uprzywilejowanej''. У гэтую эпоху ўжываенне тэрміну &quot;літвінізм&quot; таксама з'яўляецца рэдкасцю, значна больш часта адпаведная з'ява ў польскамоўнай публіцыстыцы абазначаецца як &quot;літваманія&quot; (litwomania). У сваю чаргу, гэты тэрмін, або эпітэт, маючы як правіла дэрагатыўнае напаўненне, меў 2 асноўныя стылістычныя вароыянты. Яго адносілі або да выхадцаў з народных нізоў,  актывістаў літоўскага нацыянальнага адраджэння (такіх, напрыклад, як Ёнас Басанавічус, Вінцас Кудзірка, часткі рымска-каталіцкага духавенства, такіх як Юозас Тумас-Вайжгантас, якія адкінулі польскую культурную ідэнтычнасць на карысць пабудовы асобнай літоўскай ідэнтычнасці, заснаванай на мове народа. Польскія нацыянальныя колы абвінавачвалі іх у разбурэнні антыцарскага адзінства і пабудове ідэнтычнасці, заснаванай на «нянавісці да польскай культуры». У другім варыянце &quot;літваманію&quot; прыпісвалі асобным прадстаўнікам шляхты, якая, не парываючы цалкам з польскамоўным асяроддзем, актыўна вывучала літоўскую мову і народныя звычаі. У больш шырокім сэнсе, у межах самога літоўскага руху,  тэрмін &quot;літваманія&quot; часам выкарыстоўваўся для апісання ідэалістычнага, нават некрытычнага, захаплення ўсім этнаграфічна літоўскім (мова, песні, дахрысціянскія традыцыі). З'ява &quot;літваманіі&quot; ідэальна ўпісвалася ў тагачасны еўрапейскі працэс «вынаходніцтва традыцый» і балючага разбурэння былых гістарычных ідэнтычнасцей (такіх як gente Lituanus, natione Polonus) на карысць сучасных, закрытых нацыянальнасцей, заснаваных на моўных бар'ерах.

Літвінізм у XXI стагоддзі

Пасля працяглага, больш за стагоддзе, неўжывання тэрмін быў актуалізаваны напачатку XXI ст. (каля 2005 г.) літоўскім гісторыкам [[Томас Баранаўскас|Томасам Баранаўскасам]] і падхоплены многімі літоўскімі гісторыкамі і публіцыстамі. У першапачатковай трактоўцы тэрмін абазначаў радыкальную беларускую нацыяналістычную плынь у трактоўцы гісторыі (гл. [[Ліцвінства]]), прадстаўнікі якой разглядаюць сучасную Беларусь як адзіную або асноўную спадкаемцу Вялікага Княства Літоўскага, а сучасных літоўцаў («летувісаў») лічаць выключна нашчадкамі [[Жамойты|жамойтаў]], якія нібыта неправамерна прысвоілі гістарычны этнонім і тапонім «Літва», а разам з ім і гістарычны цэнтр Літоўскай дзяржавы - Вільню і Віленшчыну, якія нібыта павінны належаць Беларусі (&quot;гістарычнай Літве&quot;)

Новая хваля актуалізацыі паняцця адбылася напачатку 2020-х гадоў на фоне масавай міграцыі грамадзян Беларусі ў Літву. У літоўскім грамадска-палітычным полі, асабліва ва ўмовах абвастрэння рэгіянальнай бяспекі,  праявы &quot;літвінізму&quot; (аж да адкрытага выражэння тэрытарыяльных прэтэнзій на Вільню, спантанных або інспіраваных ці імітаваных спецслужбамі) сталі разглядацца як інструмент [[Гібрыдная вайна|гібрыднай вайны]] з боку Расіі і Беларусі і апраўданне магчымай будучай [[Анексія|анексіі]] часткі тэрыторыі Літвы. Гэта прывяло да істотнага пашырэння семантыкі тэрміна: у публічнай прасторы ім пачалі маркіраваць любыя неафіцыйныя беларускія інтэрпрэтацыі сумеснай гісторыі ВКЛ і Літвы XIX стагоддзя,.

На сённяшні дзень у міжнароднай акадэмічнай супольнасці (сярод гісторыкаў і палітолагаў) адсутнічае кансэнсусная навуковая дэфініцыя «літвінізму». Фактычна тэрмін (ці, хутчэй, эпітэт) часта выкарыстоўваецца як палітычны ярлык для дыскрэдытацыі любых спроб засваення спадчыны ВКЛ і Літвы  XIX стагоддзя не-літоўскімі актарамі.</text>
      <sha1>mkl83senptipjsajlfgkml619nj6adu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152789</id>
      <parentid>5152786</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T07:16:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Аляксандр Белы</username>
        <id>46814</id>
      </contributor>
      <comment>дапаўненнi</comment>
      <origin>5152789</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14340" sha1="96im7vhnb39bbrso5fspz1un5evzh7q" xml:space="preserve">Літвінізм -  неадназначны тэрмін, які ў XIX - XXI стагоддзях некалькі разоў змяняў значэнне, застаючыся хутчэй іранічным або дэрагатыўным эпітэтам, чым строга навуковым тэрмінам, і ніколі не ўжываўся як саманазва носьбітамі тых ідэй, якія акрэсліваліся ім іх вонкавымі крытыкамі або інтэрпрэтатарамі.

Літвінізм у XIX стагоддзі

У XIX стагоддзі тэрмін ужываўся спарадычна, змяняючы сваё напаўненне адпаведна зменам пануючага ўяўлення пра змест самога паняцця Літва і яе меркаваных межаў. У першыя дзесяцігоддзі пасля далучэння земляў былога [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] да [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] носьбітамі &quot;літоўскай&quot; (або &quot;літвінскай&quot;) ідэнтычнасці была пераважна польскамоўная шляхта, разуменне якой Літвы вар'іравалася ад польскай (або расійскай) правінцыі да краіны (патэнцыйна асобнай дзяржавы), якая мусіць знаходзіцца ў шчыльнай культурнай сувязі і дзяржаўнай уніі з Польшчай. Пасля разгрому паўстання 1863-1864 гадоў манаполія шляхты на вызначэнне зместу паняцця &quot;Літва&quot; знікла, у сувязі з рэзкім змяншчэннем палітычнай і эканамічнай вагі гэтай сацыяльнай групы, імклівым развіццём этнаграфіі, масавай адукацыі, узнікненнем літоўскага нацыянальнага руху або &quot;младалітвінаў&quot; (з 1880-х гадоў) і пазіцыяй расійскай імперскай бюракратыі і навукі. Дамінуючай робіцца ідэя аб тым, што Літва - гэта этнаграфічная тэрыторыя [[Літоўцы|літоўцаў]], асноўная маса насельніцтва якой размаўляе на [[Літоўская мова|літоўскай мове]] і (з пункту гледжання нацыянальнага руху) мае літоўскую нацыянальную свядомасць. 

Першы дакументальна вядомы выпадак ужывання тэрміну літвінізм (litwinizm) - у 1842 г. ў рэдакцыйным каментары выдаўца газеты [[Tygodnik Petersburski|Tygodnik Peterburski]] [[Юзаф Эмануэль Працлаўскі|Юзафа Працлаўскага]] да праекту выдання альбому &quot;фізіялагічных&quot; тыпаў &quot;Літвіны&quot;, прапанаванага [[Плацыд Янкоўскі|Плацыдам Янкоўскім]]. Успамінаючы часы свайго студэнцкага юнацтва ў [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскім універсітэце]], Працлаўскі не без гордасці пісаў, што тады моладзь з усіх бакоў Літвы, прыбываючы ва ўніверсітэт і прасякаючыся тут літвінізмам (''przejąwszy się litwinizmem''), затым распаўсюджвала яго ў сваіх родных ваколіцах. У дадзеным кантэксце пад &quot;літвінізмам&quot; мелася на ўвазе падвышаная ўвага рамантычна настроенай моладзі да літоўскіх (у тагачасным значэнні слова) рэгіянальных асаблівасцяў, адрозненняў ад іншых частак былой [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], не выключаючы і [[Літоўская мова|літоўскай мовы]] і дахрысціянскага мінулага балцкай Літвы. Такі &quot;літвінізм&quot; быў уласцівы значнай частцы &quot;[[Таварыства шубраўцаў|шубраўцаў]]&quot; і [[Таварыства філаматаў|філаматаў]], уключаючы [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]], [[Тамаш Зан (паэт)|Тамаша Зана]], [[Ян Чачот|Яна Чачота]] і іншых. Пасля [[Амністыя 1841 года|амністыі 1841 года]] лакальны літоўскі патрыятызм, які не акцэнтаваў значэння польска-літоўскіх уній, пэўны час разглядаўся царскім урадам як больш прымальная з'ява, чым агульнапольскі патрыятызм. У такіх умовах стаў магчымы кароткі і адносны росквіт культуры (пераважна на [[Польская мова|польскай мове]]), заснаванай на праслаўленні дахрысціянскага мінулага Літвы (уключаючы і [[Усходняя Літва|Усходнюю Літву]]), на цікавасці да яе актуальных сімвалічных рэалій у гастранаміі, раслінным і жывёльным свеце, народных звычаях і г.д. Такая пазіцыя знайшла сваё выражэнне ў творчасці [[Уладзіслаў Сыракомля|Уладзіслава Сыракомлі]], [[Станіслаў Манюшка|Станіслава Манюшкі]], [[Адам Ганоры Кіркор|Адама Ганорыя Кіркора]], [[Юзаф Ігнацы Крашэўскі|Юзафа Ігнацыя Крашэўскага]], Канута Русецкага, і іншых. Аднак, на сёння, акрэсленне такой пазіцыі як &quot;літвінізма&quot; - адзіны вядомы па крыніцах выпадак.

Наступны раз тэрмін сустракаецца праз 45 гадоў у рэдакцыйным каментары пецярбургскай газеты Kraj (якая ў цэлым стаяла на пазіцыях [[Лаялізм|лаялізма]]) ад 11 (23) верасня 1887.  Так абазначаецца &quot;млада-літоўскі рух&quot; , лейтматывам дзейнасці якога лічыцца рэзкае непрыняцце гістарычнай эліты краю, польскамоўнай літоўскай шляхты: ''Litwinizm powstaje narazie jako antagonyzm względem dawnej klasy uprzywilejowanej''. У гэтую эпоху ўжываенне тэрміну &quot;літвінізм&quot; таксама з'яўляецца рэдкасцю, значна больш часта адпаведная з'ява ў польскамоўнай публіцыстыцы абазначаецца як &quot;літваманія&quot; (''litwomania''). У сваю чаргу, гэты тэрмін, або эпітэт, маючы, як правіла, дэрагатыўнае напаўненне, меў 2 асноўныя стылістычныя вароыянты. Яго адносілі або да выхадцаў з народных нізоў,  актывістаў літоўскага нацыянальнага адраджэння (такіх, напрыклад, як Ёнас Басанавічус, [[Вінцас Кудзірка]], часткі рымска-каталіцкага духавенства, такіх як [[Юозас Тумас-Вайжгантас]], якія адкінулі польскую культурную ідэнтычнасць на карысць пабудовы асобнай літоўскай ідэнтычнасці, заснаванай на мове простага народу. Польскія нацыянальныя колы абвінавачвалі іх у разбурэнні антыцарскага адзінства і пабудове ідэнтычнасці, заснаванай на «нянавісці да польскай культуры». У другім варыянце, &quot;літваманію&quot; прыпісвалі асобным прадстаўнікам шляхты, якія, не парываючы цалкам з польскамоўным асяроддзем, актыўна вывучалі літоўскую мову і народныя звычаі. У больш шырокім сэнсе, у межах самога літоўскага руху,  тэрмін &quot;літваманія&quot; часам выкарыстоўваўся для апісання ідэалістычнага, нават некрытычнага, захаплення ўсім этнаграфічна літоўскім (мова, песні, дахрысціянскія традыцыі). З'ява &quot;літваманіі&quot; ідэальна ўпісвалася ў тагачасны еўрапейскі працэс «вынаходніцтва традыцый» і балючага разбурэння былых гістарычных ідэнтычнасцей (такіх як ''gente Lituanus, natione Polonus'') на карысць сучасных, закрытых нацыянальнасцей, заснаваных на моўных бар'ерах.

Літвінізм у XXI стагоддзі

Пасля працяглага, больш за стагоддзе, неўжывання тэрмін быў актуалізаваны напачатку XXI ст. (каля 2005 г.) літоўскім гісторыкам [[Томас Баранаўскас|Томасам Баранаўскасам]] і падхоплены многімі літоўскімі гісторыкамі і публіцыстамі. У першапачатковай трактоўцы тэрмін абазначаў радыкальную беларускую нацыяналістычную плынь у трактоўцы гісторыі (гл. [[Ліцвінства]]), прадстаўнікі якой, асабліва актыўна з канца 1980-х гадоў ([[Мікола Ермаловіч]], [[Вадзім Дзеружынскі]], [[Міхаіл Галдзянкоў]], [[Анатоль Яфімавіч Тарас|Анатоль Тарас]], [[Вітаўт Чаропка]], [[Аляксандр Краўцэвіч|Аляксандр Краўцэвіч,]] [[Зянон Пазьняк]], і іншыя), разглядаюць сучасную Беларусь як адзіную або асноўную спадкаемцу Вялікага Княства Літоўскага, а сучасных літоўцаў («летувісаў») лічаць выключна або пераважна нашчадкамі [[Жамойты|жамойтаў]], якія нібыта неправамерна прысвоілі гістарычны этнонім і тапонім «Літва», а разам з ім і гістарычны цэнтр Літоўскай дзяржавы - Вільню і Віленшчыну, якія нібыта павінны належаць Беларусі (&quot;гістарычнай Літве&quot;)

Новая хваля актуалізацыі паняцця адбылася напачатку 2020-х гадоў на фоне масавай міграцыі грамадзян Беларусі ў Літву. У літоўскім грамадска-палітычным полі, асабліва ва ўмовах абвастрэння рэгіянальнай бяспекі,  праявы &quot;літвінізму&quot; (аж да адкрытага выражэння тэрытарыяльных прэтэнзій на Вільню, спантанных або інспіраваных ці імітаваных спецслужбамі) сталі разглядацца як інструмент [[Гібрыдная вайна|гібрыднай вайны]] з боку Расіі і Беларусі і апраўданне магчымай будучай [[Анексія|анексіі]] часткі тэрыторыі Літвы. Гэта прывяло да істотнага пашырэння семантыкі тэрміна: у публічнай прасторы ім пачалі маркіраваць любыя неафіцыйныя беларускія інтэрпрэтацыі сумеснай гісторыі ВКЛ і Літвы XIX стагоддзя. У выніку, значная частка літоўскага грамадства лічыць &quot;літвінізм&quot; адной з асноўных пагроз існаванню нацыянальнай дзяржавы, хаця і не можа адназначна сфармуляваць сутнасць &quot;літвінізма&quot; і крытэрыі яго адрознасці ад вонкава падобных ідэй.

На сённяшні дзень у міжнароднай акадэмічнай супольнасці (сярод гісторыкаў, культурных антраполагаў і палітолагаў) адсутнічае кансэнсусная навуковая дэфініцыя «літвінізму». Фактычна тэрмін (ці, хутчэй, эпітэт) часта выкарыстоўваецца як публіцыстычны ярлык для дыскрэдытацыі любых спроб засваення спадчыны ВКЛ і Літвы  XIX стагоддзя не-літоўскімі актарамі, незалежна ад іх стаўлення да літоўскіх нацыянальных пачуццяў і інтарэсаў</text>
      <sha1>96im7vhnb39bbrso5fspz1un5evzh7q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152790</id>
      <parentid>5152789</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T07:18:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Аляксандр Белы</username>
        <id>46814</id>
      </contributor>
      <comment>вікіфікацыя частковая</comment>
      <origin>5152790</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14366" sha1="em2ar81h9x6od48ml2nfpp3fst6psev" xml:space="preserve">{{пішу}}

Літвінізм -  неадназначны тэрмін, які ў XIX - XXI стагоддзях некалькі разоў змяняў значэнне, застаючыся хутчэй іранічным або дэрагатыўным эпітэтам, чым строга навуковым тэрмінам, і ніколі не ўжываўся як саманазва носьбітамі тых ідэй, якія акрэсліваліся ім іх вонкавымі крытыкамі або інтэрпрэтатарамі.

== Літвінізм у XIX стагоддзі ==

У XIX стагоддзі тэрмін ужываўся спарадычна, змяняючы сваё напаўненне адпаведна зменам пануючага ўяўлення пра змест самога паняцця Літва і яе меркаваных межаў. У першыя дзесяцігоддзі пасля далучэння земляў былога [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] да [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] носьбітамі &quot;літоўскай&quot; (або &quot;літвінскай&quot;) ідэнтычнасці была пераважна польскамоўная шляхта, разуменне якой Літвы вар'іравалася ад польскай (або расійскай) правінцыі да краіны (патэнцыйна асобнай дзяржавы), якая мусіць знаходзіцца ў шчыльнай культурнай сувязі і дзяржаўнай уніі з Польшчай. Пасля разгрому паўстання 1863-1864 гадоў манаполія шляхты на вызначэнне зместу паняцця &quot;Літва&quot; знікла, у сувязі з рэзкім змяншчэннем палітычнай і эканамічнай вагі гэтай сацыяльнай групы, імклівым развіццём этнаграфіі, масавай адукацыі, узнікненнем літоўскага нацыянальнага руху або &quot;младалітвінаў&quot; (з 1880-х гадоў) і пазіцыяй расійскай імперскай бюракратыі і навукі. Дамінуючай робіцца ідэя аб тым, што Літва - гэта этнаграфічная тэрыторыя [[Літоўцы|літоўцаў]], асноўная маса насельніцтва якой размаўляе на [[Літоўская мова|літоўскай мове]] і (з пункту гледжання нацыянальнага руху) мае літоўскую нацыянальную свядомасць. 

Першы дакументальна вядомы выпадак ужывання тэрміну літвінізм (litwinizm) - у 1842 г. ў рэдакцыйным каментары выдаўца газеты [[Tygodnik Petersburski|Tygodnik Peterburski]] [[Юзаф Эмануэль Працлаўскі|Юзафа Працлаўскага]] да праекту выдання альбому &quot;фізіялагічных&quot; тыпаў &quot;Літвіны&quot;, прапанаванага [[Плацыд Янкоўскі|Плацыдам Янкоўскім]]. Успамінаючы часы свайго студэнцкага юнацтва ў [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскім універсітэце]], Працлаўскі не без гордасці пісаў, што тады моладзь з усіх бакоў Літвы, прыбываючы ва ўніверсітэт і прасякаючыся тут літвінізмам (''przejąwszy się litwinizmem''), затым распаўсюджвала яго ў сваіх родных ваколіцах. У дадзеным кантэксце пад &quot;літвінізмам&quot; мелася на ўвазе падвышаная ўвага рамантычна настроенай моладзі да літоўскіх (у тагачасным значэнні слова) рэгіянальных асаблівасцяў, адрозненняў ад іншых частак былой [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], не выключаючы і [[Літоўская мова|літоўскай мовы]] і дахрысціянскага мінулага балцкай Літвы. Такі &quot;літвінізм&quot; быў уласцівы значнай частцы &quot;[[Таварыства шубраўцаў|шубраўцаў]]&quot; і [[Таварыства філаматаў|філаматаў]], уключаючы [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]], [[Тамаш Зан (паэт)|Тамаша Зана]], [[Ян Чачот|Яна Чачота]] і іншых. Пасля [[Амністыя 1841 года|амністыі 1841 года]] лакальны літоўскі патрыятызм, які не акцэнтаваў значэння польска-літоўскіх уній, пэўны час разглядаўся царскім урадам як больш прымальная з'ява, чым агульнапольскі патрыятызм. У такіх умовах стаў магчымы кароткі і адносны росквіт культуры (пераважна на [[Польская мова|польскай мове]]), заснаванай на праслаўленні дахрысціянскага мінулага Літвы (уключаючы і [[Усходняя Літва|Усходнюю Літву]]), на цікавасці да яе актуальных сімвалічных рэалій у гастранаміі, раслінным і жывёльным свеце, народных звычаях і г.д. Такая пазіцыя знайшла сваё выражэнне ў творчасці [[Уладзіслаў Сыракомля|Уладзіслава Сыракомлі]], [[Станіслаў Манюшка|Станіслава Манюшкі]], [[Адам Ганоры Кіркор|Адама Ганорыя Кіркора]], [[Юзаф Ігнацы Крашэўскі|Юзафа Ігнацыя Крашэўскага]], Канута Русецкага, і іншых. Аднак, на сёння, акрэсленне такой пазіцыі як &quot;літвінізма&quot; - адзіны вядомы па крыніцах выпадак.

Наступны раз тэрмін сустракаецца праз 45 гадоў у рэдакцыйным каментары пецярбургскай газеты Kraj (якая ў цэлым стаяла на пазіцыях [[Лаялізм|лаялізма]]) ад 11 (23) верасня 1887.  Так абазначаецца &quot;млада-літоўскі рух&quot; , лейтматывам дзейнасці якога лічыцца рэзкае непрыняцце гістарычнай эліты краю, польскамоўнай літоўскай шляхты: ''Litwinizm powstaje narazie jako antagonyzm względem dawnej klasy uprzywilejowanej''. У гэтую эпоху ўжываенне тэрміну &quot;літвінізм&quot; таксама з'яўляецца рэдкасцю, значна больш часта адпаведная з'ява ў польскамоўнай публіцыстыцы абазначаецца як &quot;літваманія&quot; (''litwomania''). У сваю чаргу, гэты тэрмін, або эпітэт, маючы, як правіла, дэрагатыўнае напаўненне, меў 2 асноўныя стылістычныя вароыянты. Яго адносілі або да выхадцаў з народных нізоў,  актывістаў літоўскага нацыянальнага адраджэння (такіх, напрыклад, як Ёнас Басанавічус, [[Вінцас Кудзірка]], часткі рымска-каталіцкага духавенства, такіх як [[Юозас Тумас-Вайжгантас]], якія адкінулі польскую культурную ідэнтычнасць на карысць пабудовы асобнай літоўскай ідэнтычнасці, заснаванай на мове простага народу. Польскія нацыянальныя колы абвінавачвалі іх у разбурэнні антыцарскага адзінства і пабудове ідэнтычнасці, заснаванай на «нянавісці да польскай культуры». У другім варыянце, &quot;літваманію&quot; прыпісвалі асобным прадстаўнікам шляхты, якія, не парываючы цалкам з польскамоўным асяроддзем, актыўна вывучалі літоўскую мову і народныя звычаі. У больш шырокім сэнсе, у межах самога літоўскага руху,  тэрмін &quot;літваманія&quot; часам выкарыстоўваўся для апісання ідэалістычнага, нават некрытычнага, захаплення ўсім этнаграфічна літоўскім (мова, песні, дахрысціянскія традыцыі). З'ява &quot;літваманіі&quot; ідэальна ўпісвалася ў тагачасны еўрапейскі працэс «вынаходніцтва традыцый» і балючага разбурэння былых гістарычных ідэнтычнасцей (такіх як ''gente Lituanus, natione Polonus'') на карысць сучасных, закрытых нацыянальнасцей, заснаваных на моўных бар'ерах.

== Літвінізм у XXI стагоддзі ==

Пасля працяглага, больш за стагоддзе, неўжывання тэрмін быў актуалізаваны напачатку XXI ст. (каля 2005 г.) літоўскім гісторыкам [[Томас Баранаўскас|Томасам Баранаўскасам]] і падхоплены многімі літоўскімі гісторыкамі і публіцыстамі. У першапачатковай трактоўцы тэрмін абазначаў радыкальную беларускую нацыяналістычную плынь у трактоўцы гісторыі (гл. [[Ліцвінства]]), прадстаўнікі якой, асабліва актыўна з канца 1980-х гадоў ([[Мікола Ермаловіч]], [[Вадзім Дзеружынскі]], [[Міхаіл Галдзянкоў]], [[Анатоль Яфімавіч Тарас|Анатоль Тарас]], [[Вітаўт Чаропка]], [[Аляксандр Краўцэвіч|Аляксандр Краўцэвіч,]] [[Зянон Пазьняк]], і іншыя), разглядаюць сучасную Беларусь як адзіную або асноўную спадкаемцу Вялікага Княства Літоўскага, а сучасных літоўцаў («летувісаў») лічаць выключна або пераважна нашчадкамі [[Жамойты|жамойтаў]], якія нібыта неправамерна прысвоілі гістарычны этнонім і тапонім «Літва», а разам з ім і гістарычны цэнтр Літоўскай дзяржавы - Вільню і Віленшчыну, якія нібыта павінны належаць Беларусі (&quot;гістарычнай Літве&quot;)

Новая хваля актуалізацыі паняцця адбылася напачатку 2020-х гадоў на фоне масавай міграцыі грамадзян Беларусі ў Літву. У літоўскім грамадска-палітычным полі, асабліва ва ўмовах абвастрэння рэгіянальнай бяспекі,  праявы &quot;літвінізму&quot; (аж да адкрытага выражэння тэрытарыяльных прэтэнзій на Вільню, спантанных або інспіраваных ці імітаваных спецслужбамі) сталі разглядацца як інструмент [[Гібрыдная вайна|гібрыднай вайны]] з боку Расіі і Беларусі і апраўданне магчымай будучай [[Анексія|анексіі]] часткі тэрыторыі Літвы. Гэта прывяло да істотнага пашырэння семантыкі тэрміна: у публічнай прасторы ім пачалі маркіраваць любыя неафіцыйныя беларускія інтэрпрэтацыі сумеснай гісторыі ВКЛ і Літвы XIX стагоддзя. У выніку, значная частка літоўскага грамадства лічыць &quot;літвінізм&quot; адной з асноўных пагроз існаванню нацыянальнай дзяржавы, хаця і не можа адназначна сфармуляваць сутнасць &quot;літвінізма&quot; і крытэрыі яго адрознасці ад вонкава падобных ідэй.

На сённяшні дзень у міжнароднай акадэмічнай супольнасці (сярод гісторыкаў, культурных антраполагаў і палітолагаў) адсутнічае кансэнсусная навуковая дэфініцыя «літвінізму». Фактычна тэрмін (ці, хутчэй, эпітэт) часта выкарыстоўваецца як публіцыстычны ярлык для дыскрэдытацыі любых спроб засваення спадчыны ВКЛ і Літвы  XIX стагоддзя не-літоўскімі актарамі, незалежна ад іх стаўлення да літоўскіх нацыянальных пачуццяў і інтарэсаў</text>
      <sha1>em2ar81h9x6od48ml2nfpp3fst6psev</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152797</id>
      <parentid>5152790</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T07:55:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Аляксандр Белы</username>
        <id>46814</id>
      </contributor>
      <comment>+ Крыніцы</comment>
      <origin>5152797</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15679" sha1="q9mz3sqdrc4lejunmq09a35qpyatisf" xml:space="preserve">{{пішу}}

Літвінізм — неадназначны (публіцыстычны) тэрмін, які ў XIX — XXI стагоддзях некалькі разоў змяняў значэнне, застаючыся хутчэй іранічным або дэрагатыўным эпітэтам, чым строга навуковым тэрмінам, і ніколі не ўжываўся як саманазва носьбітамі тых ідэй, якія акрэсліваліся ім іх вонкавымі крытыкамі або інтэрпрэтатарамі.

== Літвінізм у XIX стагоддзі ==

У XIX стагоддзі тэрмін ужываўся спарадычна, змяняючы сваё напаўненне адпаведна зменам пануючага ўяўлення пра змест самога паняцця [[Літва (значэнні)|Літва]]&lt;nowiki/&gt;і яе меркаваных межаў. У першыя дзесяцігоддзі пасля далучэння земляў былога [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] да [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] носьбітамі &quot;літоўскай&quot; (або &quot;літвінскай&quot;) ідэнтычнасці была пераважна польскамоўная [[шляхта]], разуменне якой Літвы вар'іравалася ад польскай (або расійскай) правінцыі да краіны (патэнцыйна асобнай дзяржавы), якая мусіць знаходзіцца ў шчыльнай культурнай сувязі і дзяржаўнай уніі з [[Польшча|Польшчай]]. Пасля разгрому [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]] манаполія шляхты на вызначэнне зместу паняцця &quot;Літва&quot; знікла, у сувязі з рэзкім змяншэннем палітычнай і эканамічнай вагі гэтай сацыяльнай групы, імклівым развіццём этнаграфіі, масавай адукацыяй, эканамічнай і культурнай эмансіпацыяй сялянства, узнікненнем літоўскага нацыянальнага руху або &quot;младалітвінаў&quot; (з 1880-х гадоў) і пазіцыяй расійскай імперскай бюракратыі і навукі. Дамінуючай робіцца ідэя аб тым, што Літва — гэта этнаграфічная тэрыторыя [[Літоўцы|літоўцаў]], асноўная маса насельніцтва якой размаўляе на [[Літоўская мова|літоўскай мове]] і (з пункту гледжання нацыянальнага руху) мае або павінна  мець літоўскую нацыянальную свядомасць. 

Першы дакументальна вядомы выпадак ужывання тэрміну літвінізм (''litwinizm'') — у верасні 1842 г. у рэдакцыйным каментары выдаўца газеты [[Tygodnik Petersburski|Tygodnik Peterburski]] [[Юзаф Эмануэль Працлаўскі|Юзафа Працлаўскага]] да праекту выдання альбому &quot;фізіялагічных&quot; тыпаў &quot;Літвіны&quot;, прапанаванага [[Плацыд Янкоўскі|Плацыдам Янкоўскім]]. Успамінаючы часы свайго студэнцкага юнацтва ў [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскім універсітэце]], Працлаўскі не без гордасці пісаў, што тады моладзь з усіх бакоў Літвы, прыбываючы ва ўніверсітэт і прасякаючыся тут літвінізмам (''przejąwszy się litwinizmem''), затым распаўсюджвала яго ў сваіх родных ваколіцах&lt;ref&gt;Wydawca Tygodnika [Józef Przecławski]. ''Dopisek'' // Tygodnik Petersburski” 1842, nr 78, s. 525.&lt;/ref&gt;. У дадзеным кантэксце пад &quot;літвінізмам&quot; мелася на ўвазе акцэнтаваная ўвага рамантычна настроенай моладзі да літоўскіх (у тагачасным значэнні слова) рэгіянальных асаблівасцяў, адрозненняў ад іншых частак былой [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], не выключаючы і [[Літоўская мова|літоўскай мовы]] і дахрысціянскага мінулага балцкай Літвы, але без разрыву з агульнай гістарычнай і культурнай спадчынай [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. Такі &quot;літвінізм&quot; быў уласцівы значнай частцы &quot;[[Таварыства шубраўцаў|шубраўцаў]]&quot; і [[Таварыства філаматаў|філаматаў]], уключаючы [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]], [[Тамаш Зан (паэт)|Тамаша Зана]], [[Ян Чачот|Яна Чачота]] і іншых. Пасля [[Амністыя 1841 года|амністыі 1841 года]] лакальны літоўскі патрыятызм, які не акцэнтаваў значэння польска-літоўскіх уній і дэманстраваў прынамсі вонкавы [[лаялізм]] да імперыі, пэўны час разглядаўся царскім урадам як больш прымальная з'ява, чым агульнапольскі патрыятызм. У такіх умовах стаў магчымы кароткі і адносны росквіт культуры (пераважна на [[Польская мова|польскай мове]]), заснаванай на праслаўленні дахрысціянскага мінулага Літвы (уключаючы і [[Усходняя Літва|Усходнюю Літву]]), на цікавасці да яе актуальных сімвалічных рэалій у гастранаміі, раслінным і жывёльным свеце, народных звычаях і г.д. Такая пазіцыя знайшла сваё выражэнне ў творчасці [[Уладзіслаў Сыракомля|Уладзіслава Сыракомлі]], [[Станіслаў Манюшка|Станіслава Манюшкі]], [[Адам Ганоры Кіркор|Адама Ганорыя Кіркора]], [[Юзаф Ігнацы Крашэўскі|Юзафа Ігнацыя Крашэўскага]], [[Канут Русецкі|Канута Русецкага]], і іншых. Аднак, на сёння, акрэсленне такой пазіцыі як &quot;літвінізма&quot; — адзіны вядомы па крыніцах выпадак.

Літвінізм як сінонім &quot;літваманіі&quot;

Наступны раз тэрмін сустракаецца праз 45 гадоў у рэдакцыйным каментары пецярбургскай газеты Kraj (якая ў цэлым стаяла на пазіцыях [[Лаялізм|лаялізма]]) ад 11 (23) верасня 1887. Так абазначаецца &quot;млада-літоўскі рух&quot; , лейтматывам дзейнасці якога лічыцца рэзкае непрыняцце гістарычнай эліты краю, польскамоўнай літоўскай шляхты: ''Litwinizm powstaje narazie jako antagonyzm względem dawnej klasy uprzywilejowanej''&lt;ref&gt;[https://pbc.biaman.pl/Content/29532/PDF/Kraj_1887_37%20(11%20IX%20-%2023%20IX)%20+%20dodatek.pdf Kraj. Tygodnik polityczny, spoleczny i literacki. Nr 37. 11 (23) wrzesnia 1887]&lt;/ref&gt;. У гэтую эпоху ўжываенне тэрміну &quot;літвінізм&quot; таксама з'яўляецца рэдкасцю, значна больш часта адпаведная з'ява ў польскамоўнай публіцыстыцы абазначаецца як &quot;літваманія&quot; (''litwomania'')&lt;ref&gt;Krzysztof Buchowski. [https://pbc.biaman.pl/Content/2045/litwomani_i_polonizatorzy.pdf Litwomani i polonizatorzy: mity, wzajemne postrzeganie i stereotypy w stosunkach polsko-litewskich w pierwszej połowie XX wieku]. Białystok 2006.&lt;/ref&gt;. У сваю чаргу, гэты тэрмін, або эпітэт, маючы, як правіла, дэрагатыўнае напаўненне, меў 2 асноўныя стылістычныя вароыянты. Яго адносілі або да выхадцаў з народных нізоў,  актывістаў літоўскага нацыянальнага адраджэння (такіх, напрыклад, як [[Ёнас Басанавічус]], [[Вінцас Кудзірка]], часткі рымска-каталіцкага духавенства, такіх як [[Юозас Тумас-Вайжгантас]], якія адкінулі польскую культурную ідэнтычнасць на карысць пабудовы асобнай літоўскай ідэнтычнасці, заснаванай на мове простага народу. Польскія нацыянальныя колы абвінавачвалі іх у разбурэнні антыцарскага адзінства і пабудове ідэнтычнасці, заснаванай на «нянавісці да польскай культуры». У другім варыянце, &quot;літваманію&quot; прыпісвалі асобным прадстаўнікам шляхты, якія, не парываючы цалкам з польскамоўным асяроддзем, актыўна вывучалі літоўскую мову і народныя звычаі. У больш шырокім сэнсе, у межах самога літоўскага руху,  тэрмін &quot;літваманія&quot; часам выкарыстоўваўся для апісання ідэалістычнага, нават некрытычнага, захаплення ўсім этнаграфічна літоўскім (мова, песні, дахрысціянскія традыцыі). З'ява &quot;літваманіі&quot; ідэальна ўпісвалася ў тагачасны еўрапейскі працэс «вынаходніцтва традыцый» і балючага разбурэння былых гістарычных ідэнтычнасцей (такіх як ''gente Lituanus, natione Polonus'') на карысць сучасных, закрытых нацыянальнасцей, заснаваных на моўных бар'ерах.

== Літвінізм у XXI стагоддзі ==

Пасля працяглага, больш за стагоддзе, неўжывання тэрмін быў актуалізаваны напачатку XXI ст. (каля 2005 г.) літоўскім гісторыкам [[Томас Баранаўскас|Томасам Баранаўскасам]] і падхоплены многімі літоўскімі гісторыкамі і публіцыстамі. У першапачатковай трактоўцы тэрмін абазначаў радыкальную беларускую нацыяналістычную плынь у трактоўцы гісторыі (гл. [[Ліцвінства]]), прадстаўнікі якой, асабліва актыўна з канца 1980-х гадоў ([[Мікола Ермаловіч]], [[Вадзім Дзеружынскі]], [[Міхаіл Галдзянкоў]], [[Анатоль Яфімавіч Тарас|Анатоль Тарас]], [[Вітаўт Чаропка]], [[Аляксандр Краўцэвіч|Аляксандр Краўцэвіч,]] [[Зянон Пазьняк]], і іншыя), разглядаюць сучасную Беларусь як адзіную або асноўную спадкаемцу Вялікага Княства Літоўскага, а сучасных літоўцаў («летувісаў») лічаць выключна або пераважна нашчадкамі [[Жамойты|жамойтаў]], якія нібыта неправамерна прысвоілі гістарычны этнонім і тапонім «Літва», а разам з ім і гістарычны цэнтр Літоўскай дзяржавы — [[Вільня|Вільню]] і [[Віленшчына|Віленшчыну]], якія нібыта павінны належаць Беларусі (&quot;гістарычнай Літве&quot;)

Новая хваля актуалізацыі паняцця адбылася напачатку 2020-х гадоў на фоне масавай міграцыі грамадзян Беларусі ў Літву. У літоўскім грамадска-палітычным полі, асабліва ва ўмовах рэзкага пагаршэння рэгіянальнай бяспекі,  праявы &quot;літвінізму&quot; (аж да адкрытага выражэння тэрытарыяльных прэтэнзій на Вільню, спантанных або інспіраваных ці імітаваных спецслужбамі) сталі разглядацца як інструмент [[Гібрыдная вайна|гібрыднай вайны]] з боку Расіі і Беларусі і апраўданне магчымай будучай [[Анексія|анексіі]] часткі тэрыторыі Літвы. Гэта прывяло да істотнага пашырэння семантыкі тэрміна: у публічнай прасторы ім пачалі маркіраваць любыя неафіцыйныя беларускія інтэрпрэтацыі сумеснай гісторыі ВКЛ і Літвы XIX стагоддзя. У выніку, значная частка літоўскага грамадства лічыць &quot;літвінізм&quot; адной з асноўных пагроз існаванню нацыянальнай дзяржавы, хаця і не можа адназначна сфармуляваць сутнасць &quot;літвінізма&quot; і крытэрыі яго адрознасці ад вонкава падобных ідэй.

На сённяшні дзень, у міжнароднай акадэмічнай супольнасці (сярод гісторыкаў, культурных антраполагаў і палітолагаў) адсутнічае кансэнсусная навуковая дэфініцыя «літвінізму». Фактычна тэрмін (ці, хутчэй, эпітэт) часта выкарыстоўваецца як публіцыстычны ярлык для дыскрэдытацыі любых спроб засваення спадчыны ВКЛ і Літвы XIX стагоддзя не-літоўскімі актарамі, незалежна ад іх сапраўднага стаўлення да літоўскіх нацыянальных пачуццяў і інтарэсаў.

Крыніцы</text>
      <sha1>q9mz3sqdrc4lejunmq09a35qpyatisf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152798</id>
      <parentid>5152797</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T07:58:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Аляксандр Белы</username>
        <id>46814</id>
      </contributor>
      <comment>вікіфікацыя</comment>
      <origin>5152798</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15816" sha1="b4d5n8z538osexp363m848qjgovz69c" xml:space="preserve">{{пішу}}

Літвінізм — неадназначны (публіцыстычны) тэрмін, які ў XIX — XXI стагоддзях некалькі разоў змяняў значэнне, застаючыся хутчэй іранічным або дэрагатыўным эпітэтам, чым строга навуковым тэрмінам, і ніколі не ўжываўся як саманазва носьбітамі тых ідэй, якія акрэсліваліся ім іх вонкавымі крытыкамі або інтэрпрэтатарамі.

== Літвінізм у XIX стагоддзі ==

У XIX стагоддзі тэрмін ужываўся спарадычна, змяняючы сваё напаўненне адпаведна зменам пануючага ўяўлення пра змест самога паняцця [[Літва (значэнні)|Літва]]&lt;nowiki/&gt;і яе меркаваных межаў. У першыя дзесяцігоддзі пасля далучэння земляў былога [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] да [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] носьбітамі &quot;літоўскай&quot; (або &quot;літвінскай&quot;) ідэнтычнасці была пераважна польскамоўная [[шляхта]], разуменне якой Літвы вар'іравалася ад польскай (або расійскай) правінцыі да краіны (патэнцыйна асобнай дзяржавы), якая мусіць знаходзіцца ў шчыльнай культурнай сувязі і дзяржаўнай уніі з [[Польшча|Польшчай]]. Пасля разгрому [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]] манаполія шляхты на вызначэнне зместу паняцця &quot;Літва&quot; знікла, у сувязі з рэзкім змяншэннем палітычнай і эканамічнай вагі гэтай сацыяльнай групы, імклівым развіццём этнаграфіі, масавай адукацыяй, эканамічнай і культурнай эмансіпацыяй сялянства, узнікненнем літоўскага нацыянальнага руху або &quot;младалітвінаў&quot; (з 1880-х гадоў) і пазіцыяй расійскай імперскай бюракратыі і навукі. Дамінуючай робіцца ідэя аб тым, што Літва — гэта этнаграфічная тэрыторыя [[Літоўцы|літоўцаў]], асноўная маса насельніцтва якой размаўляе на [[Літоўская мова|літоўскай мове]] і (з пункту гледжання нацыянальнага руху) мае або павінна  мець літоўскую нацыянальную свядомасць. 

Першы дакументальна вядомы выпадак ужывання тэрміну літвінізм (''litwinizm'') — у верасні 1842 г. у рэдакцыйным каментары выдаўца газеты [[Tygodnik Petersburski|Tygodnik Peterburski]] [[Юзаф Эмануэль Працлаўскі|Юзафа Працлаўскага]] да праекту выдання альбому &quot;фізіялагічных&quot; тыпаў &quot;Літвіны&quot;, прапанаванага [[Плацыд Янкоўскі|Плацыдам Янкоўскім]]. Успамінаючы часы свайго студэнцкага юнацтва ў [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскім універсітэце]], Працлаўскі не без гордасці пісаў, што тады моладзь з усіх бакоў Літвы, прыбываючы ва ўніверсітэт і прасякаючыся тут літвінізмам (''przejąwszy się litwinizmem''), затым распаўсюджвала яго ў сваіх родных ваколіцах&lt;ref&gt;Wydawca Tygodnika [Józef Przecławski]. ''Dopisek'' // Tygodnik Petersburski” 1842, nr 78, s. 525.&lt;/ref&gt;. У дадзеным кантэксце пад &quot;літвінізмам&quot; мелася на ўвазе акцэнтаваная ўвага рамантычна настроенай моладзі да літоўскіх (у тагачасным значэнні слова) рэгіянальных асаблівасцяў, адрозненняў ад іншых частак былой [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], не выключаючы і [[Літоўская мова|літоўскай мовы]] і дахрысціянскага мінулага балцкай Літвы, але без разрыву з агульнай гістарычнай і культурнай спадчынай [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. Такі &quot;літвінізм&quot; быў уласцівы значнай частцы &quot;[[Таварыства шубраўцаў|шубраўцаў]]&quot; і [[Таварыства філаматаў|філаматаў]], уключаючы [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]], [[Тамаш Зан (паэт)|Тамаша Зана]], [[Ян Чачот|Яна Чачота]] і іншых. Пасля [[Амністыя 1841 года|амністыі 1841 года]] лакальны літоўскі патрыятызм, які не акцэнтаваў значэння польска-літоўскіх уній і дэманстраваў прынамсі вонкавы [[лаялізм]] да імперыі, пэўны час разглядаўся царскім урадам як больш прымальная з'ява, чым агульнапольскі патрыятызм. У такіх умовах стаў магчымы кароткі і адносны росквіт культуры (пераважна на [[Польская мова|польскай мове]]), заснаванай на праслаўленні дахрысціянскага мінулага Літвы (уключаючы і [[Усходняя Літва|Усходнюю Літву]]), на цікавасці да яе актуальных сімвалічных рэалій у гастранаміі, раслінным і жывёльным свеце, народных звычаях і г.д. Такая пазіцыя знайшла сваё выражэнне ў творчасці [[Уладзіслаў Сыракомля|Уладзіслава Сыракомлі]], [[Станіслаў Манюшка|Станіслава Манюшкі]], [[Адам Ганоры Кіркор|Адама Ганорыя Кіркора]], [[Юзаф Ігнацы Крашэўскі|Юзафа Ігнацыя Крашэўскага]], [[Канут Русецкі|Канута Русецкага]], і іншых. Аднак, на сёння, акрэсленне такой пазіцыі як &quot;літвінізма&quot; — адзіны вядомы па крыніцах выпадак.

== Літвінізм як сінонім &quot;літваманіі&quot; канца XIX стагоддзя ==

Наступны раз тэрмін сустракаецца праз 45 гадоў у рэдакцыйным каментары пецярбургскай газеты Kraj (якая ў цэлым стаяла на пазіцыях [[Лаялізм|лаялізма]]) ад 11 (23) верасня 1887. Так абазначаецца &quot;млада-літоўскі рух&quot; , лейтматывам дзейнасці якога лічыцца рэзкае непрыняцце гістарычнай эліты краю, польскамоўнай літоўскай шляхты: ''Litwinizm powstaje narazie jako antagonyzm względem dawnej klasy uprzywilejowanej''&lt;ref&gt;[https://pbc.biaman.pl/Content/29532/PDF/Kraj_1887_37%20(11%20IX%20-%2023%20IX)%20+%20dodatek.pdf Kraj. Tygodnik polityczny, spoleczny i literacki. Nr 37. 11 (23) wrzesnia 1887]&lt;/ref&gt;. У гэтую эпоху ўжываенне тэрміну &quot;літвінізм&quot; таксама з'яўляецца рэдкасцю, значна больш часта адпаведная з'ява ў польскамоўнай публіцыстыцы абазначаецца як &quot;літваманія&quot; (''litwomania'')&lt;ref&gt;Krzysztof Buchowski. [https://pbc.biaman.pl/Content/2045/litwomani_i_polonizatorzy.pdf Litwomani i polonizatorzy: mity, wzajemne postrzeganie i stereotypy w stosunkach polsko-litewskich w pierwszej połowie XX wieku]. Białystok 2006.&lt;/ref&gt;. У сваю чаргу, гэты тэрмін, або эпітэт, маючы, як правіла, дэрагатыўнае напаўненне, меў 2 асноўныя стылістычныя вароыянты. Яго адносілі або да выхадцаў з народных нізоў,  актывістаў літоўскага нацыянальнага адраджэння (такіх, напрыклад, як [[Ёнас Басанавічус]], [[Вінцас Кудзірка]], часткі рымска-каталіцкага духавенства, такіх як [[Юозас Тумас-Вайжгантас]], якія адкінулі польскую культурную ідэнтычнасць на карысць пабудовы асобнай літоўскай ідэнтычнасці, заснаванай на мове простага народу. Польскія нацыянальныя колы абвінавачвалі іх у разбурэнні антыцарскага адзінства і пабудове ідэнтычнасці, заснаванай на «нянавісці да польскай культуры». У другім варыянце, &quot;літваманію&quot; прыпісвалі асобным прадстаўнікам шляхты, якія, не парываючы цалкам з польскамоўным асяроддзем, актыўна вывучалі літоўскую мову і народныя звычаі. У больш шырокім сэнсе, у межах самога літоўскага руху,  тэрмін &quot;літваманія&quot; часам выкарыстоўваўся для апісання ідэалістычнага, нават некрытычнага, захаплення ўсім этнаграфічна літоўскім (мова, песні, дахрысціянскія традыцыі). З'ява &quot;літваманіі&quot; ідэальна ўпісвалася ў тагачасны еўрапейскі працэс «вынаходніцтва традыцый» і балючага разбурэння былых гістарычных ідэнтычнасцей (такіх як ''gente Lituanus, natione Polonus'') на карысць сучасных, закрытых нацыянальнасцей, заснаваных на моўных бар'ерах.

== Літвінізм у XXI стагоддзі ==

Пасля працяглага, больш за стагоддзе, неўжывання тэрмін быў актуалізаваны напачатку XXI ст. (каля 2005 г.) літоўскім гісторыкам [[Томас Баранаўскас|Томасам Баранаўскасам]] і падхоплены многімі літоўскімі гісторыкамі і публіцыстамі. У першапачатковай трактоўцы тэрмін абазначаў радыкальную беларускую нацыяналістычную плынь у трактоўцы гісторыі (гл. [[Ліцвінства]]), прадстаўнікі якой, асабліва актыўна з канца 1980-х гадоў ([[Мікола Ермаловіч]], [[Вадзім Дзеружынскі]], [[Міхаіл Галдзянкоў]], [[Анатоль Яфімавіч Тарас|Анатоль Тарас]], [[Вітаўт Чаропка]], [[Аляксандр Краўцэвіч|Аляксандр Краўцэвіч,]] [[Зянон Пазьняк]], і іншыя), разглядаюць сучасную Беларусь як адзіную або асноўную спадкаемцу Вялікага Княства Літоўскага, а сучасных літоўцаў («летувісаў») лічаць выключна або пераважна нашчадкамі [[Жамойты|жамойтаў]], якія нібыта неправамерна прысвоілі гістарычны этнонім і тапонім «Літва», а разам з ім і гістарычны цэнтр Літоўскай дзяржавы — [[Вільня|Вільню]] і [[Віленшчына|Віленшчыну]], якія нібыта павінны належаць Беларусі (&quot;гістарычнай Літве&quot;)

Новая хваля актуалізацыі паняцця адбылася напачатку 2020-х гадоў на фоне масавай міграцыі грамадзян Беларусі ў Літву. У літоўскім грамадска-палітычным полі, асабліва ва ўмовах рэзкага пагаршэння рэгіянальнай бяспекі,  праявы &quot;літвінізму&quot; (аж да адкрытага выражэння тэрытарыяльных прэтэнзій на Вільню, спантанных або інспіраваных ці імітаваных спецслужбамі) сталі разглядацца як інструмент [[Гібрыдная вайна|гібрыднай вайны]] з боку Расіі і Беларусі і апраўданне магчымай будучай [[Анексія|анексіі]] часткі тэрыторыі Літвы. Гэта прывяло да істотнага пашырэння семантыкі тэрміна: у публічнай прасторы ім пачалі маркіраваць любыя неафіцыйныя беларускія інтэрпрэтацыі сумеснай гісторыі ВКЛ і Літвы XIX стагоддзя. У выніку, значная частка літоўскага грамадства лічыць &quot;літвінізм&quot; адной з асноўных пагроз існаванню нацыянальнай дзяржавы, хаця і не можа адназначна сфармуляваць сутнасць &quot;літвінізма&quot; і крытэрыі яго адрознасці ад вонкава падобных ідэй.

На сённяшні дзень, у міжнароднай акадэмічнай супольнасці (сярод гісторыкаў, культурных антраполагаў і палітолагаў) адсутнічае кансэнсусная навуковая дэфініцыя «літвінізму». Фактычна тэрмін (ці, хутчэй, эпітэт) часта выкарыстоўваецца як публіцыстычны ярлык для дыскрэдытацыі любых спроб засваення спадчыны ВКЛ і Літвы XIX стагоддзя не-літоўскімі актарамі, незалежна ад іх сапраўднага стаўлення да літоўскіх нацыянальных пачуццяў і інтарэсаў.

== Крыніцы ==
[[Катэгорыя:Артыкулы праекта Літвінскі лексікон]]</text>
      <sha1>b4d5n8z538osexp363m848qjgovz69c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Партал:Навука/Новыя артыкулы</title>
    <ns>100</ns>
    <id>753022</id>
    <revision>
      <id>5152672</id>
      <parentid>5152256</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T15:51:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NirvanaBot</username>
        <id>40832</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+4 новых</comment>
      <origin>5152672</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1814" sha1="g0yy8vn0anbf3k6hpvyxth0dvtp9vuf" xml:space="preserve">{{Новы артыкул|Альфонс Парчэўскі|2026-06-08T14:55:23Z|Aliaksei Lastouski}}
{{Новы артыкул|Арцемій Уладзіміравіч Арцыхоўскі|2026-06-08T13:25:32Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|Сцяпан Васілевіч Говін|2026-06-07T19:26:59Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Андрэй Міхайлавіч Арцымовіч|2026-06-07T15:02:29Z|M.L.Bot}}
{{Новы артыкул|Яўгенія Лязо|2026-06-07T10:05:25Z|ZolaSukhar}}
{{Новы артыкул|Марыян Біскуп|2026-06-05T16:30:01Z|DBatura}}
{{Новы артыкул|Забойства Генры Новака|2026-06-05T08:36:48Z|Ілля Касакоў}}
{{Новы артыкул|Мітрафан Феафанавіч Цытовіч|2026-06-04T09:40:42Z|Aliaksei Lastouski}}
{{Новы артыкул|Секст Аўрэлій Віктар|2026-06-03T14:02:24Z|Ueschar}}
{{Новы артыкул|Эрнст Фрэнкель|2026-06-02T14:20:38Z|DBatura}}
{{Новы артыкул|Ёсіф дэль Медзіга|2026-06-02T14:18:48Z|Ілля Касакоў}}
{{Новы артыкул|Уладзіслаў Загорскі|2026-06-01T13:54:41Z|Aliaksei Lastouski}}
{{Новы артыкул|Луі Жан Мары Дабантон|2026-06-01T09:14:56Z|JerzyKundrat}}
{{Новы артыкул|Андрэй Заерка|2026-05-31T20:16:14Z|Dzejka}}
{{Новы артыкул|Вілбэртс Краснайс|2026-05-30T12:56:41Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Мінскі японскі сад|2026-05-30T10:51:22Z|Γλωσσολαλιά}}
&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g0yy8vn0anbf3k6hpvyxth0dvtp9vuf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Партал:Геаграфія/Новыя артыкулы</title>
    <ns>100</ns>
    <id>753274</id>
    <revision>
      <id>5152670</id>
      <parentid>5152253</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T15:51:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NirvanaBot</username>
        <id>40832</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+8 новых</comment>
      <origin>5152670</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1261" sha1="0v6wnfodtqm4kub953rhp8hk3bueweo" xml:space="preserve">{{Новы артыкул|Зруч-над-Сазавау|2026-06-08T11:29:37Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|Бужываль|2026-06-08T07:43:57Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|Палатка (Фларыда)|2026-06-08T06:36:41Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|Сент-Огасцін|2026-06-08T06:27:36Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|Чэрнашыцы|2026-06-08T06:08:57Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|Кралупі-над-Влтавау|2026-06-08T05:55:51Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|Нератавіцы|2026-06-08T05:44:10Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|Бржэзніцы|2026-06-08T05:39:31Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|Бутынь|2026-06-06T16:21:46Z|DzBar}}
{{Новы артыкул|Завулак Фядотава (Мінск)|2026-06-06T12:49:24Z|Андрэй 2403 Б}}
{{Новы артыкул|Вуліца Фядотава (Мінск)|2026-06-06T12:29:43Z|Андрэй 2403 Б}}
{{Новы артыкул|Балтыка (Башкартастан)|2026-06-05T17:03:18Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0v6wnfodtqm4kub953rhp8hk3bueweo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Партал:Беларусь/Новыя артыкулы</title>
    <ns>100</ns>
    <id>753287</id>
    <revision>
      <id>5152667</id>
      <parentid>5152250</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T15:50:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NirvanaBot</username>
        <id>40832</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+5 новых</comment>
      <origin>5152667</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2084" sha1="60i6kxx22vze9hqg2fpcehtz66nqc5f" xml:space="preserve">{{Новы артыкул|Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2025/2026|2026-06-08T11:52:05Z|Jaŭhien}}
{{Новы артыкул|Янаўскі край (газета)|2026-06-08T11:22:30Z|Андрэй 2403 Б}}
{{Новы артыкул|Уладзімір Аляксандравіч Ляўданскі|2026-06-08T10:07:54Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|Аляксандра Аляксандраўна Мамаева|2026-06-08T01:52:17Z|MocnyDuham}}
{{Новы артыкул|Сцяпан Васілевіч Говін|2026-06-07T19:26:59Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Яўгенія Лязо|2026-06-07T10:05:25Z|ZolaSukhar}}
{{Новы артыкул|Аляксандр Сяргеевіч Клачко|2026-06-07T08:32:50Z|~2026-33610-84}}
{{Новы артыкул|Вольга Аляксандраўна Галаўнёва|2026-06-06T20:42:23Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Суд Глускага раёна|2026-06-06T20:26:19Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Завулак Фядотава (Мінск)|2026-06-06T12:49:24Z|Андрэй 2403 Б}}
{{Новы артыкул|Вуліца Фядотава (Мінск)|2026-06-06T12:29:43Z|Андрэй 2403 Б}}
{{Новы артыкул|Уладзімір Іванавіч Скрабатун|2026-06-06T11:29:11Z|M.L.Bot}}
{{Новы артыкул|Знахарства|2026-06-06T09:51:16Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Сасна веймутава ў сядзібе акадэміка В. В. Пашкевіча|2026-06-05T20:06:18Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Эвеліна Людвігаўна Уланоўская|2026-06-05T08:35:01Z|Aliaksei Lastouski}}
{{Новы артыкул|Андрэй Канстанцінавіч Мохар|2026-06-04T20:45:48Z|DobryBrat}}
&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>60i6kxx22vze9hqg2fpcehtz66nqc5f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>12 угневаных мужчын (фільм, 1957)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>756835</id>
    <revision>
      <id>5152780</id>
      <parentid>4792031</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T06:35:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <origin>5152780</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3817" sha1="83hnsjjh2ss5bvo0ej9khae0936qg8w" xml:space="preserve">{{Фільм}}
«'''12 угневаных мужчын'''» ({{lang-en|12 Angry Men}}) — юрыдычная драма 1957 года, рэжысёрскі дэбют Сідні Люмета. Экранізацыя аднайменнага тэлеспектакля Рэджынальда Роўза, які адпавядае ўсім канонам драматургіі класіцызму (адзінства месца, часу і дзеяння).

Сучаснымі кіназнаўцамі расцэньваецца як адна з найвялікшых юрыдычных карцін у гісторыі. Галоўны прыз [[Берлінскі кінафестываль|Берлінскага кінафестывалю]], тры намінацыі на прэмію «[[Оскар]]», у тым ліку за найлепшы фільм года. Па стане на студзень 2024 паводле вынікаў галасавання на найбуйнейшым міжнародным сайце, прысвечаным кіно — [[IMDb]], займае 5 месца сярод [[250 самых рэйтынгавых фільмаў па версіі IMDb|найлепшых фільмаў усіх часоў]].

== Сюжэт ==
Гісторыя пачынаецца ў зале суда пасля заключных спрэчак па справе аб забойстве, і суддзя дае ўказанні прысяжным. Па тагачасных законах ЗША смяротны прысуд павінен быў выносіцца судом прысяжных аднагалосна. Пытанне, на якое яны шукаюць адказ, заключаецца ў тым, ці забіў 18-гадовы падазраваны ўласнага бацьку. Прысяжныя таксама былі праінфармаваныя, што прызнанне падазраванага вінаватым прывядзе да абавязковага пакарання смерцю (паводле сучаснага заканадаўства ЗША, гэтага больш не можа быць). Дванаццаць чалавек ідуць у пакой для пасяджэнняў, дзе пачынаюць знаёміцца і абмяркоўваць справу. Сюжэт фільма разгортваецца вакол цяжкасцей у вынясенні вердыкту з-за, у некаторых выпадках, прадузятасці некаторых членаў журы. Нягледзячы на неабходнасць абмеркавання, ніхто з членаў журы не звяртаецца да аднаго па імені, бо не ведае імёнаў; аднак у самым канцы героі Джозэфа Суіні і Генры Фонды вымаўляюць свае імёны (Макардэл і Дэвіс адпаведна).

{{Зноскі}}

== Спасылкі ==
* {{IMDb title|0050083|12 угневаных мужчын}}
* {{Rotten-tomatoes|1000013-12_angry_men|12 Angry Men}}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{Прэмія «Залаты мядзведзь»}}

[[Катэгорыя:Фільмы ЗША 1957 года]]
[[Катэгорыя:Фільмы-драмы 1957 года]]
[[Катэгорыя:Фільмы-драмы ЗША]]
[[Катэгорыя:Крымінальныя фільмы ЗША]]
[[Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове]]
[[Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты прэміі «Залаты мядзведзь»]]
[[Катэгорыя:Нацыянальны рэестр фільмаў]]
[[Катэгорыя:Выдатныя фільмы (Роджэр Эберт)]]</text>
      <sha1>83hnsjjh2ss5bvo0ej9khae0936qg8w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Партал:Спорт/Новыя артыкулы</title>
    <ns>100</ns>
    <id>763680</id>
    <revision>
      <id>5152673</id>
      <parentid>5151036</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T15:51:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NirvanaBot</username>
        <id>40832</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+1 новых</comment>
      <origin>5152673</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1599" sha1="l4t47mn1z52jkhu9bnnlnrncqqjy88q" xml:space="preserve">{{Новы артыкул|Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2025/2026|2026-06-08T11:52:05Z|Jaŭhien}}
{{Новы артыкул|Сверэ Фарстад|2026-06-05T10:26:45Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|Сезон 2025/2026 «Мінска» (баскетбол)|2026-06-04T10:16:22Z|Slavazai1973}}
{{Новы артыкул|Сезон 2025/2026 «Гродна-93»|2026-06-04T10:07:25Z|Slavazai1973}}
{{Новы артыкул|Уладзімір Анатолевіч Клімавец|2026-06-02T15:06:08Z|Паўлюк Шапецька}}
{{Новы артыкул|Сезон 2012/2013 ГК СКА Мінск|2026-06-02T07:32:43Z|Паўлюк Шапецька}}
{{Новы артыкул|Сезон 2012/2013 ГК Вікторыя-Рэгія Мінск|2026-06-01T13:51:26Z|Паўлюк Шапецька}}
{{Новы артыкул|Сезон 2025/2026 «Рубона»|2026-06-01T11:01:42Z|Slavazai1973}}
{{Новы артыкул|Сезон 2025/2026 «Барысфена» Магілёў|2026-06-01T10:42:40Z|Slavazai1973}}
{{Новы артыкул|Сезон 2012/2013 ГК Аркатрон Мінск|2026-06-01T10:29:41Z|Паўлюк Шапецька}}
{{Новы артыкул|Сезон 2012/2013 ГК Мяшкоў Брэст|2026-06-01T07:05:38Z|Паўлюк Шапецька}}
{{Новы артыкул|Сезон 2012/2013 ГК Дынама Мінск|2026-06-01T06:37:37Z|Паўлюк Шапецька}}
&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l4t47mn1z52jkhu9bnnlnrncqqjy88q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мой рок-н-ролл</title>
    <ns>0</ns>
    <id>764271</id>
    <revision>
      <id>5152710</id>
      <parentid>4764404</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T18:59:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Гісторыя */</comment>
      <origin>5152710</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11673" sha1="r5qbnorb6anrbpz389zwi8dxvi34fqi" xml:space="preserve">{{Песня
| Выканаўца = [[Би-2]], {{нп5|Юлія Дзмітрыеўна Чычэрына|Юлія Чычэрына|ru|Чичерина, Юлия Дмитриевна}}
| Альбом = [[Мяу кисс ми]]
| Дата выпуску = 2001
| Дата запісу =
| Жанр =
| Мова песні = руская
| Працягласць = 06:45
| Лэйбл = [[Sony Music Entertainment]]
| Аўтары = Міхаіл Карасёў (тэкст), Лёва Бі-2 і Шура Бі-2 (музыка)
| Прадзюсары =
}}
'''«Мой рок-н-ролл»''' ― [[песня]] [[рок-гурт]]а «[[Би-2]]», напісаная ў [[1988 год у гісторыі музыкі|1988]] годзе. Аўтар тэксту — Міхаіл Карасёў, кампазітары — {{нп5|Лёва Бі-2||ru|Лёва Би-2}} і {{нп5|Шура Бі-2||ru|Шура Би-2}}. Песня ўпершыню была выдадзена ў [[Студыйны альбом|студыйным альбоме]] «[[Мяу кисс ми]]» (2001).

== Гісторыя ==
Тэкст песні быў напісаны ў 1988 годзе ў горадзе [[Бабруйск]]у па адрасе вуліца Інтэрнацыянальная, дом 70, кватэра 8&lt;ref name=&quot;Komkur&quot; /&gt;. Аўтарам тэксту да песні «Мой рок-н-ролл» стаў Міхаіл Карасёў — родны дзядзька {{нп5|Шура Бі-2|Аляксандра Умана|ru|Шура Би-2}}, больш вядомага як Шура Бі-2. Першай працоўнай назвай будучага хіта было «Ночные ветры», і Аляксандр выконваў яго сольна&lt;ref name=&quot;Soundtimes&quot; /&gt;. З цягам часу музыканты захацелі абнавіць кампазіцыю, зрабіўшы да яе новую аранжыроўку. Зручны выпадак падвярнуўся, калі падчас аднаго з творчых эксперыментаў музыканты спрабавалі іграць з індыйскім аркестрам. Аднак гэтая версія яшчэ моцна адрознівалася ад «альбомнай», якая пазней стала хітом.

У 2001 годзе калектыў выпусціў альбом пад назвай «[[Мяу кисс ми]]», у якім пятым трэкам значылася песня «Мой рок-н-ролл». Да запісу альбомнай версіі твору музыканты прыцягнулі сваю сяброўку, свярдлоўскую спявачку {{нп5|Юлія Дзмітрыеўна Чычэрына|Юлію Чычэрыну|ru|Чичерина, Юлия Дмитриевна}}. Яе вакал дадаў кампазіцыі лёгкасці і рамантычнасці, а вядучы мужчынскі вакал належыў Шуры Бі-2. Тады ж Міхаіл Карасёў і Шура далі Юліі дазвол выконваць песню сольна і на сваіх канцэртах. Кампазіцыя стала хітом фактычна адразу пасля выхаду, а альбом «Мяу кисс ми» разышоўся тыражом больш чым у 250 тысяч экзэмпляраў. Праз тры гады яго перавыдаў лэйбл «{{нп5|Мистерия звука||ru|Мистерия звука}}»&lt;ref name=&quot;Soundtimes&quot; /&gt;.

У 2002 годзе на кампазіцыю «Мой рок-н-ролл» быў зняты кліп. У здымках прынялі ўдзел Лёва і Шура Бі-2, а месца Чычэрынай заняла літоўская актрыса {{нп5|Інгеборга Дапкунайтэ||en|Ingeborga Dapkūnaitė}}. Рэжысёрам кароткаметражнага музычнага відэа стаў [[Міхаіл Юр’евіч Сегал|Міхаіл Сегал]], вядомы сваімі працамі з такімі калектывамі, як «{{нп5|Сплин||ru|Сплин}}» («Романс», «Новые люди», «Пластмассовая жизнь»), «[[Каста (гурт)|Каста]]» («Вокруг шум», «Закрытый космос») і «[[Машина времени]]» («Однажды»)&lt;ref name=&quot;Soundtimes&quot; /&gt;. У якасці аўдыёдарожкі кліпа была выкарыстана скарочаная версія кампазіцыі. У параўнанні з кананічнай яна карацейшая амаль на дзве хвіліны&lt;ref name=&quot;Reproduktor&quot; /&gt;.

Песня таксама выконвалася дуэтам і з іншымі вакалісткамі. У прыватнасці, у 2003 годзе на фестывалі «{{нп5|Нашествие||ru|Нашествие}}» музыканты саспявалі яе разам з [[Земфіра]]й. У пачатку нулявых гадоў з’явілася яшчэ адна выканаўца кампазіцыі — {{нп5|Насця Полева||ru|Полева, Настя}}&lt;ref name=&quot;Reproduktor&quot; /&gt;.

З прыходам у гурт новага клавішніка, {{нп5|Ян Юр’евіч Нікаленка|Яна Нікаленка|ru|Николенко, Ян Юрьевич}}, «Би-2» вырашылі крыху змяніць гучанне песні, дадаўшы ў канцы партыю ўступлення з сінгла «Смайл» гурта «{{нп5|Сети||ru|Сети (группа)}}». Гэты дадатак стаў сольнай партыяй для новага клавішніка&lt;ref name=&quot;Soundtimes&quot; /&gt;.

У жніўні 2015 года Юлія Чычэрына паведаміла, што Лёва Бі-2 забараніў ёй выконваць «Мой рок-н-ролл» у сувязі з яе выступамі на [[Данбас]]е. У інтэрв’ю тэлеканалу «LifeNews» яна распавяла, што фронтмэн «Би-2» даслаў ёй асабістае паведамленне з забаронай праз сацыяльную сетку «[[VK|Вконтакте]]». Аднак спявачка праігнаравала забарону, адзначыўшы, што Лёва не з’яўляецца аўтарам песні&lt;ref name=&quot;Reproduktor&quot; /&gt;.

Пасля канфлікту з Чычэрынай, «Би-2» выконвалі песню разам з украінскай спявачкай {{нп5|Ёлка (спявачка)|Ёлкай|ru|Ёлка (певица)}}&lt;ref name=&quot;НТВ, 2022-01-01&quot; /&gt;, расійскай актрысай [[Чулпан Хаматава]]й&lt;ref name=&quot;газета.ru, 2023-09-11&quot; /&gt;, а таксама з беларускай спявачкай [[Ксенія Жук|Ксеніяй Жук]] з гурта «[[Naviband]]».

== Узнагароды ==
Песня «Мой рок-н-ролл» гурта «Би-2» атрымала некалькі ўзнагарод у вобласці шоу-бізнеса і музыкі&lt;ref name=&quot;Reproduktor&quot; /&gt;:

{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot; style=&quot;font-size: 90%;&quot;
|-
!scope=&quot;col&quot; style=&quot;width: 200px&quot;|Фестываль / Прэмія
!scope=&quot;col&quot; style=&quot;width: 100px&quot;|{{Comment|Дата|Спасылкі ў гэтым слупку вядуць на старонкі цырымоній}}
!scope=&quot;col&quot;|Прэмія / Катэгорыя
!scope=&quot;col&quot;|Вынік
!scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot;|{{abbr|Сп.|спасылкі|0}}
|-
|style=&quot;background:#eaecf0;&quot;|[[Залаты грамафон]]
|align=&quot;center&quot; data-sort-value=&quot;2002-11-15&quot;|15 лістапада 2002
|«Залаты грамафон»
|{{won}}
|
|-
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#eaecf0;&quot;|{{нп5|ПобоRoll||ru|ПобоRoll}}
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; data-sort-value=&quot;2003-02-08&quot;|8 лютага 2003
|Песня года
|{{nom}}
|rowspan=&quot;2&quot;|&lt;ref name=&quot;Поборолл 2003&quot; /&gt;
|-
|Найбольш часта раціруемая на «Нашым радыё» песня
|{{won}}
|-
|style=&quot;background:#eaecf0;&quot;|{{нп5|Прэмія Муз-ТВ||ru|Премия Муз-ТВ}}
|align=&quot;center&quot; data-sort-value=&quot;2003-06-05&quot;|{{нп5|Прэмія Муз-ТВ 2003|5 чэрвеня 2003|ru|Премия Муз-ТВ 2003}}
|Найлепшая песня
|{{won}}
|
|}

== Крыніцы ==
{{Reflist|refs=
&lt;ref name=&quot;Komkur&quot;&gt;{{cite web|url=https://komkur.info/kultura-i-dosug/bi2-dva-dnja-vbobrujske/|title=БИ-2: два дня в Бобруйске|author=Анна Лапицкая|date=2012-11-21|website=KOMKUR.info|lang=ru|accessdate=2024-04-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140815131437/http://komkur.info/kultura-i-dosug/bi2-dva-dnja-vbobrujske/|archivedate=2014-08-15|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Reproduktor&quot;&gt;{{cite web|url=https://reproduktor.net/gruppa-bi-2/moj-rok-n-roll/|title=Мой рок-н-ролл – Би-2 и Юлия Чичерина|website=Reproduktor.net|lang=ru|accessdate=2024-04-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210123200110/https://reproduktor.net/gruppa-bi-2/moj-rok-n-roll/|archivedate=2021-01-23|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Soundtimes&quot;&gt;{{cite web|url=https://soundtimes.ru/populyarnye-pesni-2/bi-2-moj-rok-n-roll|title=Би-2 «Мой рок-н-ролл»|website=Soundtimes.ru|lang=ru|accessdate=2024-04-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230320101745/https://soundtimes.ru/populyarnye-pesni-2/bi-2-moj-rok-n-roll|archivedate=2023-03-20|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;газета.ru, 2023-09-11&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.gazeta.ru/culture/news/2023/09/11/21264122.shtml|title=«Би-2» заменили в песне Чичерину на Хаматову|author=Александра Лисица|date=2023-09-11|website=газета.ru|lang=ru|accessdate=2024-04-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231027111200/https://www.gazeta.ru/culture/news/2023/09/11/21264122.shtml|archivedate=2023-10-27|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;НТВ, 2022-01-01&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.ntv.ru/peredacha/Kvartirnik/m91020/v2073387/|title=«Мой рок-н-ролл» — Ёлка, Би-2 и Симфонический оркестр Москвы «Русская филармония»|date=2022-01-01|website=НТВ|lang=ru|accessdate=2024-04-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231205053250/https://www.ntv.ru/peredacha/Kvartirnik/m91020/v2073387/|archivedate=2023-12-05|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Поборолл 2003&quot;&gt;{{cite web|url=http://music.com.ua/news/rock/2003/02/10/7433.html|title=5NIZZA - лауреаты премии &quot;Поборолл&quot;|website=Music.com.ua|lang=ru|accessdate=2009-03-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090318010705/http://music.com.ua/news/rock/2003/02/10/7433.html|archivedate=2009-03-18|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
}}

== Спасылкі ==
* {{YouTube|8Qfb6G05oqo|Кліп «Мой рок-н-ролл» (2002, remastered)}}
* [https://soundtimes.ru/populyarnye-pesni-2/bi-2-moj-rok-n-roll Гісторыя песні «Мой рок-н-ролл»] на сайце «Soundtimes.ru»
* [https://reproduktor.net/gruppa-bi-2/moj-rok-n-roll/ Гісторыя песні «Мой рок-н-ролл»] на сайце «Reproduktor.net»

{{Вонкавыя спасылкі}}

[[Катэгорыя:Музычныя творы 1988 года]]
[[Катэгорыя:Песні на рускай мове]]
[[Катэгорыя:Песні гурта «Би-2»]]</text>
      <sha1>r5qbnorb6anrbpz389zwi8dxvi34fqi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Цэнтральная група войск</title>
    <ns>0</ns>
    <id>764852</id>
    <revision>
      <id>5152884</id>
      <parentid>4748924</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T11:45:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Autumndancer</username>
        <id>168015</id>
      </contributor>
      <origin>5152884</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4042" sha1="2iras8p8gfzk7zjzt229tk3tk8jyut2" xml:space="preserve">{{вайсковае фарміраванне}}
'''Цэнтральная група войскаў (ЦГВ)''' – аператыўна-стратэгічнае аб’яднанне (група войск) [[УС СССР|Савецкіх Узброеных Сіл]]. Існавала двойчы: у перыяд з 10 чэрвеня 1945 г. па 14 красавіка 1955 г. на тэрыторыі [[Чэхаславакія|Чэхаславакіі]] (да 1949 г.), [[Аўстрыя|Аўстрыі]] і [[Венгрыя|Венгрыі]]; у перыяд з 24 кастрычніка 1968 г. па 21 чэрвеня 1991 г. на тэрыторыі Чэхаславакіі.

1-е фарміраванне дзейнічала ў адпаведнасці з пагадненнямі, выпрацаванымі саюзнымі дзяржавамі для кантролю за выкананнем патрабаванняў з Акта аб капітуляцыі Германіі, у складзе якой Аўстрыя ўдзельнічала ў [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайне]]. Дырэктывай Стаўкі Вярхоўнага Галоўнакамандавання ад 29.05.1945 г. № 11096 [[1-ы Украінскі фронт]] ператворны ў Цэнтральную групу войск.

Штаб размясціўся ў [[Бадэн (Ніжняя Аўстрыя)|Бадэне]] (Аўстрыя). Да канца лета 1945 г. у склад уваходзілі 6 гвардзейскіх армій сухапутных войск: 3-я і 4-я танкавыя, 4-я, 5-я, 7-я і 9-я агульнавайсковыя. Паветраную падтрымку ажыццяўляла 2-я (з лютага 1949 г. — 59-я) паветраная армія. Пры гэтым усе танкавыя і механізаваныя карпусы сталі аднайменнымі дывізіямі і, акрамя таго, у складзе гвардзейскіх стралковых карпусоў 4-й і 5-й армій на базе стралковых дывізій былі сфарміраваны 6 гвардзейскіх механізаваных дывізій пад нумарамі ад 13-й да 18-й.

2-е фарміраванне са штабам у г.[[Мілавіцы]] ўтворана пасля «[[Пражская вясна|Пражскай вясны]]» і [[Аперацыя «Дунай»|аперыцыі «Дунай»]]. Прававой асновай знаходжання групы стаў падпісаны дагавор паміж урадамі СССР і Чэхаславакіі аб стварэнні на тэрыторыі краіны Цэнтральнай групы войск.

Аб’яднанне было нацэлена супраць сіл [[НАТА]], размешчаных на поўдні [[ФРГ]], але не выключалася магчымасць супрацьстаяння супраць магчымай агрэсіі з тэрыторыі афіцыйна нейтральнай Аўстрыі.

ЦГВ была расфармаваная да 21.06.1991 г. Пры гэтым вывад войск пачаўся яшчэ ў жніўні 1990 г.

== Літаратура ==
* Феськов В. И., Голиков В. И., Калашников К. А., Слугин С. А. Вооружённые Силы СССР после Второй мировой войны: от Красной Армии к Советской (часть 1: Сухопутные войска) / под науч. ред. В. И. Голикова. — Томск: Изд-во НТЛ, 2013. — 640 с. — 500 экз. — ISBN 978-5-89503-530-6.
{{ВС}}
{{УС СССР за мяжой}}
[[Катэгорыя:Замежныя кантынгенты Узброеных сіл СССР]][[Катэгорыя:Гісторыя Чэхаславакіі]]</text>
      <sha1>2iras8p8gfzk7zjzt229tk3tk8jyut2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Блэр</title>
    <ns>0</ns>
    <id>768161</id>
    <revision>
      <id>5152851</id>
      <parentid>5149509</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T10:51:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <origin>5152851</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="744" sha1="k8fksq0gtm8xxovse3i0egazwz7bhkk" xml:space="preserve">'''Блэр''' ({{Lang-en|Blair}}) — прозвішча, тапонім.

== Прозвішча ==
* [[Джанет Блэр]] — амерыканская актрыса, спявачка.
* [[Дэніс Блэр]] — 3-і дырэктар Нацыянальнай разведкі ЗША.
* [[Тоні Блэр]] — прэм’ер-міністр Вялікабрытаніі.
* [[Прэстан Блэр]] — амерыканскі мастак-мультыплікатар.
* [[Лі Блэр]] — амерыканскі мастак.

== Тапонім ==

=== Індыя ===
* [[Порт-Блэр]] —  горад на востраве Паўднёвы Андаман.

{{неадназначнасць}}
{{спіс цёзак2}}</text>
      <sha1>k8fksq0gtm8xxovse3i0egazwz7bhkk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Zeman</title>
    <ns>0</ns>
    <id>772403</id>
    <revision>
      <id>5152691</id>
      <parentid>4988436</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T17:02:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emilia Noah</username>
        <id>155537</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Альбомы */ Планую напісаць артыкул пра альбом у бліжэйшы час.</comment>
      <origin>5152691</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8352" sha1="kkzbi03cyq9i5jcnambtmw7xxih6h52" xml:space="preserve">{{Музыкант
| Імя = Zeman
| Арыгінал імя = Ягор Гаўрылаў
| Альма-матар = 
| Жанр = [[рэп]]
| Дата нараджэння = 
| Месца нараджэння = 
| Прафесіі = [[рэп|рэпер]]
| Калектывы = [[Чырвоным па Белым]], Император, Belaroots, ЄЎ
| Краіна = [[Беларусь]]
| Выява = Zeman rap mahiloŭ 2019.jpg
}}

'''Zeman''', сапраўднае імя '''Ягор Гаўрылаў''' (нар. [[30 ліпеня]] [[1988]], [[Мінск]])&amp;nbsp;— беларускі рэп-выканаўца.

== Біяграфія ==
Скончыў [[Мінскі дзяржаўны лінгвістычны ўніверсітэт]], спецыяльнасць&amp;nbsp;— перакладчык-рэферэнт англійскай, італьянскай і польскай мовы. У 2002 годзе са сваім школьным сябрам Андрэем [[Realize]] стварыў гурт «Император». Пасля выхаду беларускамоўнай песні «Уздымайце запальніцы» на іх звярнуў ўвагу [[Krou]] з гурта «[[Чырвоным па Белым]]» і запрасіў паўдзельнічаць у запісе альбома «[[Крывавы Сакавік]]» у якасці удзельнікаў гурта&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.last.fm/ru/music/zeman/+wiki|title=Биография zeman|website=Last.fm|access-date=2024-08-31}}&lt;/ref&gt;.

У 2016 годзе стварыў гурт [[Belaroots]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=http://www.samoeradio.by/2017/04/i-i-belaroots.html|title=&quot;Узнімаюць беларускі андэграўнд дагары&quot;. Агляд прэзентацыi альбома хiп-хоп гурта BELAROOTS|author=Дар'я Рублеўская|website=Samoe Radio|archive-url=https://web.archive.org/web/20200919152425/http://www.samoeradio.by/2017/04/i-i-belaroots.html|archive-date=2020-09-19}}&lt;/ref&gt;. У 2017 годзе гурт выпусціў дэбютны альбом «Аднакарэнныя»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.svaboda.org/amp/belaroots/28231487.html|title=Выйшаў альбом «Аднакарэнныя»: рэпэры Belaroots пераасэнсавалі песьню «Я нарадзіўся тут». Аўдыё|website=www.svaboda.org|access-date=2025-03-19}}&lt;/ref&gt;.

У 2021 разам з украінскім рэперам Масло (&lt;u&gt;[[:uk:Епіцентр_Унії|Епіцентр Унії]]&lt;/u&gt;) стварыў гурт «ЄЎ»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://34mag.net/piarshak/post/kak-dela-v-muzyke-1/p/12|title=Новая музыка: Zakharik, Isna Trio, Nemiga, Денис «Грязь»|website=34mag.net|date=2021-12-03|access-date=2025-03-19}}&lt;/ref&gt;. 

== Дыскаграфія ==

=== Альбомы ===

* Чужеродное (Mixtape) (2007)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rap.by/media/audio/2010/06/12/zeman-chuzherodnoe-mixtape-2007/|title=Rap.by » Zeman — Чужеродное (Mixtape) (2007)|website=rap.by|access-date=2024-08-30}}&lt;/ref&gt;.
* Апельсин (2010)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rap.by/media/audio/2011/02/07/zeman-apelsin-2010/|title=Rap.by » Zeman — Апельсин (2010)|website=rap.by|access-date=2024-08-30}}&lt;/ref&gt;.
* Бырло (2012)&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://rap.by/media/audio/2012/05/01/zeman-byrlo-2012/|title=Rap.by » Zeman — Бырло (2012)|website=rap.by|access-date=2024-08-30}}&lt;/ref&gt;.
* Третья звезда (2012)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rap.by/media/audio/2012/12/12/zeman-tretya-zvezda/|title=Rap.by » Zeman — Третья звезда|website=rap.by|access-date=2024-08-30}}&lt;/ref&gt;.
* Квадрат (2013)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rap.by/media/audio/2013/07/30/zeman-kvadrat-2013/|title=Rap.by » Zeman — Квадрат (2013)|website=rap.by|access-date=2024-08-30}}&lt;/ref&gt;.
* [[Коска (альбом)|Коска]] (2014)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.experty.by/content/zeman-koska-dye|title=Zeman &quot;Коска&quot; (+аўдыё)|website=Experty.by|date=2014-12-28}}&lt;/ref&gt;.
* Радио Фьямметта (2015)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rap.by/media/audio/2015/11/17/zeman-radio-fyametta/|title=Rap.by » Zeman — Радио Фьяметта|website=rap.by|access-date=2024-08-30}}&lt;/ref&gt;.
* Праздник великого поражения (2016)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://zemancello.bandcamp.com/album/-|title=Праздник великого поражения, by ...eman|website=...eman|access-date=2024-08-30}}&lt;/ref&gt;.
* Омерзительный и восьмёрка (2018)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rap.by/media/audio/2018/08/03/zeman-omerzitelnyj-i-vosmerka/|title=Rap.by » Zeman — Омерзительный и восьмерка|website=rap.by|access-date=2024-08-30}}&lt;/ref&gt;.
* Манэки-нэко (2019)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://zemancello.bandcamp.com/album/--8|title=Манэки-нэко, by ...eman|website=...eman|access-date=2024-08-30}}&lt;/ref&gt;.
* [[Vandro​ŭ​ny cyrk majho hramadskaha žy​ć​cia]] (2023)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://zemancello.bandcamp.com/album/vandro-ny-cyrk-majho-hramadskaha-y-cia|title=Vandroŭny cyrk majho hramadskaha žyćcia, by ...eman|website=...eman|access-date=2024-08-30}}&lt;/ref&gt;.

=== Сінглы ===

* Фрунзенская (2021)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.last.fm/ru/music/zeman/%D0%A4%D1%80%D1%83%D0%BD%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F|title=Фрунзенская — zeman|website=Last.fm|date=2024-03-02|access-date=2024-08-31}}&lt;/ref&gt;.
* Пушкінская (2022)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://open.spotify.com/track/2Z5is5MV550pty7mU2JVIa|title=Пушкінская|date=2022-06-22|access-date=2024-08-31}}&lt;/ref&gt;.
* Płanieta (2024)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://open.spotify.com/album/1GC6UvT3syThsrsTrdOcSw|title=Płanieta|date=2024-07-30|access-date=2024-08-31}}&lt;/ref&gt;.

=== Кліпы ===

* Я люблю тебя, Хип-Хоп! (2013)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rap.by/media/video/2013/07/31/zeman-ya-lyublyu-tebya-xip-xop/|title=Rap.by » Zeman — Я люблю тебя, Хип-Хоп!|website=rap.by|access-date=2024-09-01}}&lt;/ref&gt;.
* Zeman, Слава Insane, Виля Климкин (Ребус Нелишних)&amp;nbsp;— Бродяги (2015)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://europaplustv.by/contest/zeman-slava-insane-vilya-klimkin-rebus-nelishnih-brodyagi|title=Я голосую за Zeman, Слава Insane, Виля Климкин [Ребус Нелишних] - Бродяги|website=Europa Plus TV Belarus|date=2016-05-29|access-date=2024-09-01}}&lt;/ref&gt;.
* Belaroots - Гравітацыя (2020)

=== Удзел у іншых рэлізах ===

* Император&amp;nbsp;— Это Рэп (2010)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hip-hop.ru/forum/imperator-eto-rap-2010-a-315834/|title=Император - &quot;Это Рэп&quot; (2010) - Hip-Hop.Ru|website=www.hip-hop.ru|access-date=2024-08-31}}&lt;/ref&gt;.
* [[PANaNieba]]&amp;nbsp;— [[На балоце]] (2010).
* [[Чырвоным па Белым]]&amp;nbsp;— [[Крывавы Сакавік]] (2007).
* [[Вожык (рэпер)|Вожык]]&amp;nbsp;— [[У віры падзей]] (2011).
* Складанка беларускамоўнай рэп-музыкі «[[Жалуды (альбом)|Жалуды]]» (2013).
* каБэ БИТый саб&amp;nbsp;— Ронин (2013)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rap.by/media/audio/2013/11/12/kabe-bityj-sab-ronin/|title=Rap.by » каБэ БИТый саб — Ронин|website=rap.by|access-date=2024-08-31}}&lt;/ref&gt;.
* Maxie Flow&amp;nbsp;— Божественная комедия (2017)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rap.ru/shortly/100452|title=Maxie Flow «Божественная комедия»: премьера ЕР {{!}} RAP.RU|website=www.rap.ru|access-date=2024-09-01}}&lt;/ref&gt;.
* Belaroots — Аднакарэнныя (2017)

== Зноскі ==
{{Reflist}}
{{Вонкавыя спасылкі}}
[[Катэгорыя:Асобы]]
[[Катэгорыя:Рэперы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Музыканты паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся 30 ліпеня]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1988 годзе]]</text>
      <sha1>kkzbi03cyq9i5jcnambtmw7xxih6h52</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152692</id>
      <parentid>5152691</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T17:02:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KiranBOT</username>
        <id>153639</id>
      </contributor>
      <comment>выдалена адсочванне AMP з URL-адрасоў ([[:m:User:KiranBOT/AMP|падрабязнасці]]) ([[User talk:Usernamekiran|паведаміць пра памылку]]) v2.2.9s</comment>
      <origin>5152692</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8350" sha1="lvzwvg6k6tew9xc0f2oc7coh4kmfj1g" xml:space="preserve">{{Музыкант
| Імя = Zeman
| Арыгінал імя = Ягор Гаўрылаў
| Альма-матар = 
| Жанр = [[рэп]]
| Дата нараджэння = 
| Месца нараджэння = 
| Прафесіі = [[рэп|рэпер]]
| Калектывы = [[Чырвоным па Белым]], Император, Belaroots, ЄЎ
| Краіна = [[Беларусь]]
| Выява = Zeman rap mahiloŭ 2019.jpg
}}

'''Zeman''', сапраўднае імя '''Ягор Гаўрылаў''' (нар. [[30 ліпеня]] [[1988]], [[Мінск]])&amp;nbsp;— беларускі рэп-выканаўца.

== Біяграфія ==
Скончыў [[Мінскі дзяржаўны лінгвістычны ўніверсітэт]], спецыяльнасць&amp;nbsp;— перакладчык-рэферэнт англійскай, італьянскай і польскай мовы. У 2002 годзе са сваім школьным сябрам Андрэем [[Realize]] стварыў гурт «Император». Пасля выхаду беларускамоўнай песні «Уздымайце запальніцы» на іх звярнуў ўвагу [[Krou]] з гурта «[[Чырвоным па Белым]]» і запрасіў паўдзельнічаць у запісе альбома «[[Крывавы Сакавік]]» у якасці удзельнікаў гурта&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.last.fm/ru/music/zeman/+wiki|title=Биография zeman|website=Last.fm|access-date=2024-08-31}}&lt;/ref&gt;.

У 2016 годзе стварыў гурт [[Belaroots]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=http://www.samoeradio.by/2017/04/i-i-belaroots.html|title=&quot;Узнімаюць беларускі андэграўнд дагары&quot;. Агляд прэзентацыi альбома хiп-хоп гурта BELAROOTS|author=Дар'я Рублеўская|website=Samoe Radio|archive-url=https://web.archive.org/web/20200919152425/http://www.samoeradio.by/2017/04/i-i-belaroots.html|archive-date=2020-09-19}}&lt;/ref&gt;. У 2017 годзе гурт выпусціў дэбютны альбом «Аднакарэнныя»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.svaboda.org/a/belaroots/28231487.html|title=Выйшаў альбом «Аднакарэнныя»: рэпэры Belaroots пераасэнсавалі песьню «Я нарадзіўся тут». Аўдыё|website=www.svaboda.org|access-date=2025-03-19}}&lt;/ref&gt;.

У 2021 разам з украінскім рэперам Масло (&lt;u&gt;[[:uk:Епіцентр_Унії|Епіцентр Унії]]&lt;/u&gt;) стварыў гурт «ЄЎ»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://34mag.net/piarshak/post/kak-dela-v-muzyke-1/p/12|title=Новая музыка: Zakharik, Isna Trio, Nemiga, Денис «Грязь»|website=34mag.net|date=2021-12-03|access-date=2025-03-19}}&lt;/ref&gt;. 

== Дыскаграфія ==

=== Альбомы ===

* Чужеродное (Mixtape) (2007)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rap.by/media/audio/2010/06/12/zeman-chuzherodnoe-mixtape-2007/|title=Rap.by » Zeman — Чужеродное (Mixtape) (2007)|website=rap.by|access-date=2024-08-30}}&lt;/ref&gt;.
* Апельсин (2010)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rap.by/media/audio/2011/02/07/zeman-apelsin-2010/|title=Rap.by » Zeman — Апельсин (2010)|website=rap.by|access-date=2024-08-30}}&lt;/ref&gt;.
* Бырло (2012)&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://rap.by/media/audio/2012/05/01/zeman-byrlo-2012/|title=Rap.by » Zeman — Бырло (2012)|website=rap.by|access-date=2024-08-30}}&lt;/ref&gt;.
* Третья звезда (2012)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rap.by/media/audio/2012/12/12/zeman-tretya-zvezda/|title=Rap.by » Zeman — Третья звезда|website=rap.by|access-date=2024-08-30}}&lt;/ref&gt;.
* Квадрат (2013)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rap.by/media/audio/2013/07/30/zeman-kvadrat-2013/|title=Rap.by » Zeman — Квадрат (2013)|website=rap.by|access-date=2024-08-30}}&lt;/ref&gt;.
* [[Коска (альбом)|Коска]] (2014)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.experty.by/content/zeman-koska-dye|title=Zeman &quot;Коска&quot; (+аўдыё)|website=Experty.by|date=2014-12-28}}&lt;/ref&gt;.
* Радио Фьямметта (2015)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rap.by/media/audio/2015/11/17/zeman-radio-fyametta/|title=Rap.by » Zeman — Радио Фьяметта|website=rap.by|access-date=2024-08-30}}&lt;/ref&gt;.
* Праздник великого поражения (2016)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://zemancello.bandcamp.com/album/-|title=Праздник великого поражения, by ...eman|website=...eman|access-date=2024-08-30}}&lt;/ref&gt;.
* Омерзительный и восьмёрка (2018)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rap.by/media/audio/2018/08/03/zeman-omerzitelnyj-i-vosmerka/|title=Rap.by » Zeman — Омерзительный и восьмерка|website=rap.by|access-date=2024-08-30}}&lt;/ref&gt;.
* Манэки-нэко (2019)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://zemancello.bandcamp.com/album/--8|title=Манэки-нэко, by ...eman|website=...eman|access-date=2024-08-30}}&lt;/ref&gt;.
* [[Vandro​ŭ​ny cyrk majho hramadskaha žy​ć​cia]] (2023)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://zemancello.bandcamp.com/album/vandro-ny-cyrk-majho-hramadskaha-y-cia|title=Vandroŭny cyrk majho hramadskaha žyćcia, by ...eman|website=...eman|access-date=2024-08-30}}&lt;/ref&gt;.

=== Сінглы ===

* Фрунзенская (2021)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.last.fm/ru/music/zeman/%D0%A4%D1%80%D1%83%D0%BD%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F|title=Фрунзенская — zeman|website=Last.fm|date=2024-03-02|access-date=2024-08-31}}&lt;/ref&gt;.
* Пушкінская (2022)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://open.spotify.com/track/2Z5is5MV550pty7mU2JVIa|title=Пушкінская|date=2022-06-22|access-date=2024-08-31}}&lt;/ref&gt;.
* Płanieta (2024)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://open.spotify.com/album/1GC6UvT3syThsrsTrdOcSw|title=Płanieta|date=2024-07-30|access-date=2024-08-31}}&lt;/ref&gt;.

=== Кліпы ===

* Я люблю тебя, Хип-Хоп! (2013)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rap.by/media/video/2013/07/31/zeman-ya-lyublyu-tebya-xip-xop/|title=Rap.by » Zeman — Я люблю тебя, Хип-Хоп!|website=rap.by|access-date=2024-09-01}}&lt;/ref&gt;.
* Zeman, Слава Insane, Виля Климкин (Ребус Нелишних)&amp;nbsp;— Бродяги (2015)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://europaplustv.by/contest/zeman-slava-insane-vilya-klimkin-rebus-nelishnih-brodyagi|title=Я голосую за Zeman, Слава Insane, Виля Климкин [Ребус Нелишних] - Бродяги|website=Europa Plus TV Belarus|date=2016-05-29|access-date=2024-09-01}}&lt;/ref&gt;.
* Belaroots - Гравітацыя (2020)

=== Удзел у іншых рэлізах ===

* Император&amp;nbsp;— Это Рэп (2010)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hip-hop.ru/forum/imperator-eto-rap-2010-a-315834/|title=Император - &quot;Это Рэп&quot; (2010) - Hip-Hop.Ru|website=www.hip-hop.ru|access-date=2024-08-31}}&lt;/ref&gt;.
* [[PANaNieba]]&amp;nbsp;— [[На балоце]] (2010).
* [[Чырвоным па Белым]]&amp;nbsp;— [[Крывавы Сакавік]] (2007).
* [[Вожык (рэпер)|Вожык]]&amp;nbsp;— [[У віры падзей]] (2011).
* Складанка беларускамоўнай рэп-музыкі «[[Жалуды (альбом)|Жалуды]]» (2013).
* каБэ БИТый саб&amp;nbsp;— Ронин (2013)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rap.by/media/audio/2013/11/12/kabe-bityj-sab-ronin/|title=Rap.by » каБэ БИТый саб — Ронин|website=rap.by|access-date=2024-08-31}}&lt;/ref&gt;.
* Maxie Flow&amp;nbsp;— Божественная комедия (2017)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rap.ru/shortly/100452|title=Maxie Flow «Божественная комедия»: премьера ЕР {{!}} RAP.RU|website=www.rap.ru|access-date=2024-09-01}}&lt;/ref&gt;.
* Belaroots — Аднакарэнныя (2017)

== Зноскі ==
{{Reflist}}
{{Вонкавыя спасылкі}}
[[Катэгорыя:Асобы]]
[[Катэгорыя:Рэперы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Музыканты паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся 30 ліпеня]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1988 годзе]]</text>
      <sha1>lvzwvg6k6tew9xc0f2oc7coh4kmfj1g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2026 год у гісторыі камп’ютарных гульняў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>774023</id>
    <revision>
      <id>5152835</id>
      <parentid>5097167</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T10:07:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5152835</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8957" sha1="qmcko1widt2hfex6g4fw2wxt1zxcre0" xml:space="preserve">{{Бягучыя падзеі}}{{Гады ў гісторыі камп’ютарных гульняў|2026}}

'''[[2026]]''' год быў адзначаны шэрагам падзей у галіне [[Камп’ютарная гульня|камп’ютарных гульняў]].

== Мерапрыемствы і падзеі ==
== Узнагароды ==
== Выпускі гульняў ==
* «Alzara: Radiant Echoes» (платформа «Microsoft Windows»).&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.gematsu.com/2024/05/turn-based-rpg-alzara-radiant-echoes-announced-for-consoles-pc-a-tribute-to-jrpg-classics|title=Turn-based RPG ALZARA: Radiant Echoes announced for consoles, PC – a tribute to JRPG classics|last=Romano|first=Sal|website=Gematsu|date=May 14, 2024|access-date=2024-06-02}}&lt;/ref&gt;
* «Decapolice» (платформы «Microsoft Windows», «Nintendo Switch», «PlayStation 4», «PlayStation 5»).&lt;ref&gt;{{cite web|last=Mateo|first=Alex|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-09-24/decapolice-game-gets-tv-anime-pc-version-delay-to-2026/.215944|title=Decapolice Game Gets TV Anime, PC Version, Delay to 2026|work=[[Anime News Network]]|date=September 24, 2024|access-date=2024-09-24}}&lt;/ref&gt;
* «Don’t Kill Them All» (платформа «Microsoft Windows»).&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.gematsu.com/2024/05/turn-based-strategy-and-base-building-game-dont-kill-them-all-announced-for-consoles-pc|title=Turn-based strategy and base-building game Don't Kill Them All announced for consoles, PC|last=Romano|first=Sal|website=Gematsu|date=May 7, 2024|access-date=2024-06-01}}&lt;/ref&gt;
* «[[Grand Theft Auto 6]]».
* «Haruka: Beyond the Stars» (платформа «Microsoft Windows»).&lt;ref&gt;{{cite web|last=Romano|first=Sal|url=https://www.gematsu.com/2024/08/haruka-beyond-the-stars-to-be-published-by-playism|title=HARUKA: Beyond the Stars to be published by PLAYISM|website=Gematsu|date=August 8, 2024|access-date=2024-08-08|quote=Due out in 2026.}}&lt;/ref&gt;
* «{{Не перакладзена 5|Heroes of Might and Magic: Olden Era|Heroes of Might and Magic: Olden Era|en|Heroes of Might and Magic: Olden Era}}» (платформа «Microsoft Windows»).&lt;ref&gt;{{cite web|last=Romano|first=Sal|url=https://www.gematsu.com/2024/08/heroes-of-might-and-magic-olden-era-announced-for-pc|title=Heroes of Might and Magic: Olden Era announced for PC|website=Gematsu|date=August 22, 2024|access-date=2024-08-22|quote=Due out in Early Access in Q2 2025 [...] The Early Access period is expected to last for around one year.|archive-date=22 жніўня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240822225944/https://www.gematsu.com/2024/08/heroes-of-might-and-magic-olden-era-announced-for-pc|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* «{{Не перакладзена 5|Human: Fall Flat 2|Human: Fall Flat 2|en|Human: Fall Flat 2}}» (платформа «Microsoft Windows»).&lt;ref&gt;{{cite web|last=Ivan|first=Tom|url=https://www.videogameschronicle.com/news/human-fall-flat-2-has-been-delayed-to-2026/|title=Human Fall Flat 2 has been delayed to 2026|work={{Не перакладзена 5|Video Games Chronicle|Video Games Chronicle|en|Video Games Chronicle}}|date=April 18, 2024|access-date=2024-07-20}}&lt;/ref&gt;
* «{{Не перакладзена 5|Inazuma Eleven RE|Inazuma Eleven RE|en|Inazuma Eleven}}» (платформы «Microsoft Windows», «Nintendo Switch», «PlayStation 4», «PlayStation 5»).&lt;ref&gt;{{cite web|last=Romano|first=Sal|title=Inazuma Eleven RE announced for PS5, PS4, Switch, and PC|url=https://www.gematsu.com/2024/09/inazuma-eleven-re-announced-for-ps5-ps4-switch-and-pc|website=Gematsu|date=September 24, 2024|access-date=2024-09-24|archive-date=24 верасня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240924130106/https://www.gematsu.com/2024/09/inazuma-eleven-re-announced-for-ps5-ps4-switch-and-pc|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* «Moonlight Peaks» (платформа «Microsoft Windows»).&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.gematsu.com/2024/05/supernatural-life-simulation-game-moonlight-peaks-to-be-published-by-xseed-games-and-marvelous-europe|title=Supernatural life simulation game Moonlight Peaks to be published by XSEED Games and Marvelous Europe|last=Romano|first=Sal|website=Gematsu|date=May 9, 2024|access-date=2024-05-23}}&lt;/ref&gt;
* «{{Не перакладзена 5|Paranormal Activity: Found Footage|Paranormal Activity: Found Footage|en|Paranormal Activity: Found Footage}}» (платформа «Microsoft Windows»).&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://variety.com/2024/gaming/news/paranormal-activity-video-game-2026-release-mortuary-assistant-1235923908/|title=New 'Paranormal Activity' Video Game Coming in 2026 From 'The Mortuary Assistant' Team (EXCLUSIVE)|last=Maas|first=Jennifer|magazine=[[Variety]]|date=27 лютага 2024|access-date=27 лютага 2024}}&lt;/ref&gt;
* «{{Не перакладзена 5|Phonopolis|Phonopolis|en|Phonopolis}}» (платформа «Microsoft Windows»).&lt;ref&gt;{{cite web|last=Fraňková|first=Ruth|url=https://english.radio.cz/amanita-designs-phonopolis-game-wins-prestigious-prize-san-francisco-8812364|title=Amanita Design's Phonopolis game wins prestigious prize in San Francisco|website={{Не перакладзена 5|Radio Prague|Radio Prague|en|Radio Prague}}|date=March 26, 2024|access-date=2024-05-18|quote=Under Amanita the project has been in development for over eight years already and it's probably going to take another two years to complete.}}&lt;/ref&gt;
* «{{Не перакладзена 5|Prince of Persia: The Sands of Time|Prince of Persia: The Sands of Time|en|Prince of Persia: The Sands of Time}}».&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.gematsu.com/2024/06/prince-of-persia-the-sands-of-time-remake-launches-in-2026|title=Prince of Persia: The Sands of Time remake launches in 2026|last=Romano|first=Sal|website=Gematsu|date=June 10, 2024|access-date=2024-06-10|archive-date=10 чэрвеня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240610200518/https://www.gematsu.com/2024/06/prince-of-persia-the-sands-of-time-remake-launches-in-2026|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* «{{Не перакладзена 5|Project Baxter|Project Baxter|en|Project Baxter}}» (платформа «Microsoft Windows»).&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.gematsu.com/2023/12/starbreeze-entertainment-announces-project-baxter-new-game-based-on-dungeons-dragons-ip|title=Starbreeze Entertainment announces Project Baxter – new game based on Dungeons &amp; Dragons IP|last=Romano|first=Sal|website=Gematsu|date=December 4, 2023|access-date=2024-05-23|archive-date=23 мая 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240523064342/https://www.gematsu.com/2023/12/starbreeze-entertainment-announces-project-baxter-new-game-based-on-dungeons-dragons-ip|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* «Project Dosa» (платформа «Microsoft Windows»).&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.gematsu.com/2024/06/outerloop-games-announces-project-dosa-for-consoles-pc-a-game-about-life-love-and-loss|title=Outerloop Games announces Project Dosa for consoles, PC – a game about life, love, and loss|last=Romano|first=Sal|website=Gematsu|date=June 7, 2024|access-date=2024-06-12}}&lt;/ref&gt;
* «{{Не перакладзена 5|Tako no Himitsu: Ocean of Secrets|Tako no Himitsu: Ocean of Secrets|en|Save Me Mr Tako#Sequel}}» (платформы «Microsoft Windows», «Nintendo Switch»).&lt;ref&gt;{{cite news|last=Litchfield|first=Ted|url=https://www.pcgamer.com/games/rpg/its-rare-for-a-pixel-art-throwback-to-really-wow-me-these-days-but-a-hybrid-action-jrpg-where-you-collect-magical-octopus-friends-to-cast-spells-might-just-fit-the-bill/|title=It's rare for a pixel art throwback to really wow me these days, but a hybrid action-JRPG where you collect magical octopus friends to cast spells might just fit the bill|date=13 ліпеня 2024|work={{Не перакладзена 5|PC Gamer|PC Gamer|en|PC Gamer}}|accessdate=26 ліпеня 2024|archive-date=13 ліпеня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240713205152/https://www.pcgamer.com/games/rpg/its-rare-for-a-pixel-art-throwback-to-really-wow-me-these-days-but-a-hybrid-action-jrpg-where-you-collect-magical-octopus-friends-to-cast-spells-might-just-fit-the-bill/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* «Undefeated: Genesis» (платформа «Microsoft Windows»).&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.gematsu.com/2023/08/unrestricted-title-changed-to-undefeated-genesis-published-by-chorus-worldwide|title=UNRESTRICTED title changed to UNDEFEATED: Genesis, published by Chorus Worldwide|last=Romano|first=Sal|website=Gematsu|date=August 31, 2023|access-date=2024-06-01}}&lt;/ref&gt;
==Гл. таксама==
== Зноскі ==
{{Reflist}}
==Літаратура==
== Спасылкі ==
{{Храналагічны пералік}}
{{Афіцыйны сайт}}
{{Навігацыя}}
{{Вонкавыя спасылкі}}
[[Катэгорыя:2026]]
[[Катэгорыя:Гады ў камп’ютарных гульнях]]</text>
      <sha1>qmcko1widt2hfex6g4fw2wxt1zxcre0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>3dfx Interactive</title>
    <ns>0</ns>
    <id>778523</id>
    <revision>
      <id>5152879</id>
      <parentid>4952123</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T11:41:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5152879</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4585" sha1="ihlfznq6o1plveo4falvc4sy2zcvzo6" xml:space="preserve">{{Кампанія}}
'''«3dfx Interactive»''' — {{Не перакладзена 5|Прамысловасць ЗША|амерыканскі|ru|Промышленность США}} распрацоўшчык і вытворца {{Не перакладзена 5|Графічны працэсар|графічных працэсараў|ru|Графический процессор}} (відэапаскаральнікаў) {{Не перакладзена 5|Трохмерная графіка|трохмернай графікі|ru|Трёхмерная графика}}, а пазней і {{Не перакладзена 5|Відэакарта|відэакарт|ru|Видеокарта}}. Кампанія стала першапраходцам і заснавальнікам адпаведнага рынку, а крызіс і рушыўшы ўслед крах у пачатку 2000-х сталі аднымі з найбольш значных падзей у гісторыі індустрыі [[Персанальны камп’ютар|ПК]]. Кампанія размяшчалася ў [[Сан-Хасэ (Каліфорнія)|Сан-Хасэ]].

«3dfx» спыніла дзейнасць у снежні [[2000]] года, а фармальная працэдура [[банкруцтва]] завяршылася ў 2002 годзе&lt;ref name='sec'&gt;United States Securities and Exchange Commission filings, [http://sec.gov/Archives/edgar/data/1010026/000095013402012752/d00519e8vk.txt Form 8-K: Bankruptcy or receivership] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170305071222/http://sec.gov/Archives/edgar/data/1010026/000095013402012752/d00519e8vk.txt |date=5 сакавіка 2017 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;docket 499&quot;&gt;[http://ia360941.us.archive.org/3/items/3dfxTrusteeV.Nvidia03-05079Doc.499/499.djvu], April 30, 2008 Bankruptcy Court decision on the value of 3dfx. A djvu file of 88 pages, 420 KB.&lt;/ref&gt;. Пасля аб’явы аб неплацежаздольнасці большая частка {{Не перакладзена 5|Інтэлектуальная уласнасць|інтэлектуальнай уласнасці|ru|Интеллектуальная собственность}} і большасць якія ўдзельнічалі ў яе стварэнні працаўнікоў перайшлі да карпарацыі «[[Nvidia]]».

== Гл. таксама ==
* {{Не перакладзена 5|Відэакарта|Відэапаскаральнік|ru|Видеокарта}}
* {{Не перакладзена 5|Nvidia SLI|Nvidia SLI|ru|Nvidia SLI}}

== Зноскі ==
{{Reflist|2}}

== Спасылкі ==
* [https://www.ferra.ru/review/computers/dead-brand-part-6-3dfx.htm Мертвые бренды. Часть 6: 3dfx] // {{Не перакладзена 5|Ferra.ru|Ferra.ru|ru|Ferra.ru}}, 18 ноября 2014
* [https://3dnews.ru/1032983/entuziast-vossozdal-legendarnuyu-videokartu-3dfx-voodoo-5-6000-povtorit-poluchilos-dage-problemi-v-rabote Энтузиаст воссоздал легендарную видеокарту 3dfx Voodoo 5 6000] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210222155857/https://3dnews.ru/1032983/entuziast-vossozdal-legendarnuyu-videokartu-3dfx-voodoo-5-6000-povtorit-poluchilos-dage-problemi-v-rabote |date=22 лютага 2021 }} // {{Не перакладзена 5|3DNews|3DNews|ru|3DNews}}, 19.02.2021
* [https://level2.vc/a-short-story-of-3dfx/ A short story of 3dfx. 5 steps to fall]
* [http://www.x86-secret.com/articles/divers/v5-6000/v56kgb-1.htm Retro-test : Voodoo 5 6000] // x86-secret.com, 23/05/2005{{Ref-en}} (была [https://videocardz.com/newz/3dfx-voodoo-5-6000-video-card-prototype-has-been-sold-for-15000 продана] на аукционе в 2023 году за $15,000)
* [https://web.archive.org/web/20070225110340/http://archive.gamespy.com/articles/june03/dumbestmoments/readers/index3.shtml 3dfx’s Dream is Cast Aside]{{Ref-en}} /вебархив/
* [http://www.thedodgegarage.com/3dfx/ The Dodge Garage 3dfx Collection] — самая полная коллекция плат 3dfx{{Ref-en}}
* {{YouTube|qm5qCqk8X-g|''Дмитрий Бачило'': История компании 3Dfx. Часть первая: Voodoo Graphics и Voodoo Rush.|logo=1}}
* {{YouTube|YuAODdj2S_0|''Дмитрий Бачило'': История компании 3Dfx. Часть вторая: Voodoo 2, Voodoo 3, Voodoo 4, Voodoo 5, Rampage.|logo=1}}

{{Вонкавыя спасылкі}}
{{ізаляваны артыкул|date=2024-12-10}}</text>
      <sha1>ihlfznq6o1plveo4falvc4sy2zcvzo6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2025 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва</title>
    <ns>0</ns>
    <id>779238</id>
    <revision>
      <id>5152708</id>
      <parentid>5134766</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T18:55:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabbi Mendl</username>
        <id>19651</id>
      </contributor>
      <comment>/* Падзеі */ дапаўненне, ілюстрацыя</comment>
      <origin>5152708</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17915" sha1="3jtuth5zg40as6usen9i5btca8zk2jx" xml:space="preserve">[[2025]] год уключае шэраг падзей, якія пакінуць след у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва.

== Падзеі ==
* 27 лютага — 22 чэрвеня: выстаўка «[[Міхаіл Сеўрук]]. Дакрануцца да невядомага», прымеркаваная да 120-годдзя з дня нараджэння мастака, [[Нацыянальны гісторыка-культурны музей-запаведнік «Нясвіж»]]&lt;ref&gt;{{cite web|author = |authorlink = |date = |url =https://web.facebook.com/Niasvizh/posts/pfbid02R4giLYdjL7tGz51MJgxz8Ya45s63Coek9ANzrK2ioQyP6KHHsYQhpzHgsWXaB1A4l |title =Паведамленне Нацыянальнага гісторыка-культурнага музея-запаведніка «Нясвіж»|publisher = |access-date = |language = ru }}&lt;/ref&gt;.
* 26 сакавіка — 14 красавіка: выстаўка жывапісу і графікі «Партрэт роднай зямлі» да 95-годдзя з дня нараджэння беларускага мастака [[Міхась Карпук|Міхася Карпука]], [[Музей гісторыі горада Мінска|гарадская мастацкая галерэя твораў Л. Д. Шчамялёва]].
* 25 красавіка — 15 чэрвеня: выстаўка «[[Адольф Самойлавіч Гугель|Адольф Гугель]]. Аповесць, напісаная фарбамі», прысвечаная 110-годдзю з дня нараджэння мастака, [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|НММ Рэспублікі Беларусь]].
* 29 жніўня — 5 кастрычніка: у [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь]] адбылася юбілейная выстаўка «Святло ў далонях», прымеркаваная да 75-годдзя мастака [[Мацвей Ізраілевіч Басаў|Мацвея Басава]]. У экспазіцыі больш за 100 [[жывапіс]]ных работ, а таксама 12 лістоў арыгінальнай [[Графіка (мастацтва)|графікі]], створаных мастаком за амаль 55 гадоў творчай дзейнасці. У іх адлюстраваны асноўныя тэмы творчасці мастака: [[Біблія|біблейскія]] сюжэты, беларускія [[мястэчка|мястэчкі]], [[Халакост]], каханне, а таксама жанры — [[нацюрморт]] і [[пейзаж]]&lt;ref&gt;[https://artmuseum.by/events-news/sviatlo-u-daloniakh Мацвей Басаў «Святло ў далонях». Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь.]&lt;/ref&gt;.

&lt;center&gt;&lt;gallery mode=packed heights=90&gt;
Выява:Matvey Basov Exhibition in Belarus National Art Museum 2025 September 30.jpg
Выява:Matvey Basov Exhibition in Belarus National Art Museum 2025 September 29.jpg
Выява:Matvey Basov Exhibition in Belarus National Art Museum 2025 September 34.jpg
Выява:Matvey Basov Exhibition in Belarus National Art Museum 2025 September 32.jpg
Выява:Matvey Basov Exhibition in Belarus National Art Museum 2025 September 26.jpg
Выява:Matvey Basov Exhibition in Belarus National Art Museum 2025 September 21.jpg
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

* 5 верасня — 10 кастрычніка: выстаўка беларускага шкла «Васільковае трымценне» ў [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь]]&lt;ref&gt;[https://artmuseum.by/events-news/vasilkovae-trymtcenne Выстаўка беларускага шкла «Васільковае трымценне»]&lt;/ref&gt;. Блакітны, сіні і кобальтавы колеры шкла з’яўляюцца традыцыйнымі для беларускай шкловытворчасці. На выстаўцы дэманструецца прасаванае шкло 1921—1939 гадоў вытворчасці шклозавода [[Юліюс Столе|Юліюса Столе]] ў [[Бярозаўка (горад)|Бярозаўцы]], а таксама каля 30 шматфігурных дэкаратыўных кампазіцый мастацкага шкла савецкага перыяду, якое было выканана на шклозаводзе «[[Нёман (шклозавод)|Нёман]]» і [[Барысаўскі хрусталёвы завод|Барысаўскім хрусталёвым заводзе імя Фелікса Дзяржынскага]] ў 1950-х — 2010-х гадах. Сярод мастакоў — [[Людміла Міхайлаўна Мягкова|Людміла Мягкова]], [[Галіна Ісаевіч]], [[Керсці Вакс]], [[Сільвія Раудвеэ]], [[Галіна Майсееўна Сідарэвіч|Галіна Сідарэвіч]], [[Таццяна Малышава]], [[Уладзімір Паўлавіч Жохаў|Уладзімір Жохаў]], [[Сямён Грахоўскі]], [[Сяргей Шэцік]], Алена Атрашкевіч і іншыя.

&lt;center&gt;&lt;gallery mode=packed heights=180&gt;
Выява:Cornflower Flutter Glass Exhibition in Belarus National Arts Museum 2025 September 03.jpg
Выява:Evening Melody Cornflower Flutter Exhibition in Belarus National Arts Museum 2025 September 01.jpg
Выява:Cornflower Flutter Glass Exhibition in Belarus National Arts Museum 2025 September 06.jpg
Выява:Winter Flowers Polished Freeblown Glass Cut Chrystal 1978 Cornflower Flutter Exhibition in Belarus National Arts Museum.jpg
Выява:Blue Evening 1957 Cornflower Flutter Exhibition in Belarus National Arts Museum.jpg
Выява:Cornflower Flutter Glass Exhibition in Belarus National Arts Museum Silvia Raudvee.jpg
Выява:Night 1967 Layered sandblasted glass Cornflower Flutter Exhibition in Belarus National Arts Museum.jpg
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;
* 17 верасня — 30 верасня: камерная выстаўка «[[Павел Южык]] (1874—1944). Мастак і настаўнік» у [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь]]. На выстаўцы прадстаўлена нешматлікая колькасць прац гэтага [[Заходняя Беларусь|заходнебеларускага]] майстра з фондаў [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь]], [[Смаргонскі гісторыка-краязнаўчы музей|Смаргонскага гісторыка-краязнаўчага музея]] і прыватнай калекцыі&lt;ref&gt;[https://web.facebook.com/NHMRB/posts/pfbid0ArNkoMXUuLQ4gQJr3ui9nS2Qbx737vx96ZKknUshtd5HvKHxVxXn6QicMC5JJF3ml Анонс выстаўкі Паўла Южыка]&lt;/ref&gt;.
* 17 кастрычніка — 14 студзеня 2026: выстаўка «[[Міхась Сеўрук]]. Ідылія», прысвечаная 120-годдзю з дня нараджэння беларускага мастака, у [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь]]. У экспазіцыі прадстаўлена больш за 120 твораў жывапісу і графікі з калекцый музеяў Беларусі і прыватных збораў, рэдкія архіўныя фотаздымкі.
* 30 кастрычніка — 14 снежня: выстаўка «[[Андрэй Бембель]]. Шляхамі эпохі», прымеркаваная да 120-годдзя з дня нараджэння беларускага скульптара, народнага мастака БССР, [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|НММ Рэспублікі Беларусь]].

* Лістапад — генеральным дырэктарам [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага мастацкага музея Беларусі]] прызначана [[Ірына Уладзіміраўна Мацяс|Ірына Мацяс]].

* 11 снежня — 11 студзеня 2026: у [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь]] выстаўка друкаванай графікі «[[Дзмітрый Васільевіч Малаткоў|Дзмітрый Малаткоў]]. Майстар, калекцыянер, дароўца», прысвечаная 90-годдзю з дня нараджэння знакамітага беларускага майстра-друкара твораў графічнага мастацтва, кіраўніка майстэрні гравюры ў мінскім [[Мастацкі камбінат|Мастацкім камбінаце]] (1961—2020), калекцыянера [[эстамп]]аў&lt;ref&gt;[https://kultura-info.by/content/images/data/news/3150/2.jpg Афіша выстаўкі «Дзмітрый Малаткоў. Майстар, калекцыянер, дароўца»]&lt;/ref&gt;.

* 23 снежня 2025 года прайшоў XXV з'езд Беларускага саюза мастакоў. Старшынёй ГА Беларускі саюз мастакоў абраны [[Андрэй Генадзьевіч Васілеўскі|Андрэй Васілеўскі]]&lt;ref&gt;{{cite web|author = |authorlink = |date = |url =https://belartunion.by/1-2/starshynja/|title =Андрэй Генадзьевіч Васілеўскі. Cтаршыня Беларускага саюза мастакоў.|publisher = |access-date = 2026-05-01|language = }}&lt;/ref&gt;.

*[[24 снежня]] — [[1 сакавіка]] [[2025 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2025 года]]: выставачны праект «Беларуская ваза» ў [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь]]. 

Пасля заканчэння [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчынная вайны]] ў Беларусі пачала адраджацца вытворчасць мастацкага фарфору і фаянсу, традыцыі якой існавалі яшчэ з сярэдзіны XVIII стагоддзя: [[Свержанская фаянсавая мануфактура|«Фарфурня»]] [[Міхал Казімір Радзівіл Рыбанька|М. К. Радзівіла]] ў [[Новы Свержань|Свержані]], фарфоравая мануфактура [[Міхал Казімір Агінскі|М. К. Агінскага]] ў [[Целяханы|Целяханах]] (1775–1778 гг), фарфоравы завод князёў [[Друцкія-Любецкія|Друцкіх-Любецкіх]] і мноства [[кафля]]ных майстэрняў, вядомых на тэрыторыі сучаснай Беларусі з [[Сярэднявечча]]. 

Значную ролю ў адраджэнні вытворчасці адыграў [[Мікалай Пракопавіч Міхалап|Мікалай Міхалап]] – мастак-кераміст, першы дырэктар [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнай карціннай галерэі БССР]], які з верасня 1945 года ўзначаліў Сектар мастацкай прамысловасці Кіраўніцтва па справах архітэктуры пры [[Савет Народных Камісараў БССР|СНК БССР]]. Мінскі фарфоравы завод быў адзіным прадпрыемствам у краіне ў сярэдзіне XX стагоддзя, якое масава рабіла фарфоравы посуд. У перыяд аднаўлення фарфора-фаянсавай вытворчасці Мікалай Міхалап быў адзіным прафесійным кансультантам завода. Майстры завода асвойвалі спецыфіку новых матэрыялаў і стварылі уласны ўнікальны стыль, які зараз мае вялікі поспех у калекцыянераў. Дэкаратыўныя вазы сталі традыцыйным відам твораў Мінскага фарфоравага завода. Усяго ў калекцыі музея 10500 узораў вырабаў з асартыменту МФЗ, а гэта сведчыць аб тым, што гісторыя гэтага закрытага прадпрыемства не будзе забытай&lt;ref&gt;[https://artmuseum.by/events-news/belaruskaia-vaza Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь. «Беларуская ваза»]&lt;/ref&gt;.
&lt;center&gt;&lt;gallery mode=packed heights=110&gt;
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus. Photo by Tatiana Markina 97.jpg
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus. Photo by Tatiana Markina 21.jpg
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus. Photo by Tatiana Markina 96.jpg
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus. Photo by Tatiana Markina 35.jpg
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus. Photo by Tatiana Markina 16.jpg
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus 07.jpg
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus 11.jpg
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus 08.jpg
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus. Photo by Tatiana Markina 93.jpg
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus. Photo by Tatiana Markina 14.jpg
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

== З’явіліся ==

== Узнагароды ==

== Памерлі ==
* [[7 сакавіка]] — [[Аляксандр Іванавіч Зіменка|Аляксандр Зіменка]] (нар. 16.10.[[1946 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1946]]), беларускі [[мастак]] [[Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва|дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва]], сябра Беларускага саюза мастакоў з [[1979 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1979]].
* [[31 мая]] — [[Павел Апанасавіч Семчанка|Павел Семчанка]] (нар. [[1938 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1938]]), беларускі [[мастак]]-каліграф, прафесар.
* [[22 мая]] — [[Мая Яніцкая]] (нар. [[1931 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1931]]), беларуская мастацтвазнаўца, даследчыца гісторыі беларускага мастацкага шкла.
* [[13 ліпеня]] — [[Яўген Адзіночанка]] (нар. [[1960 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1960]]), беларускі мастак дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва (кераміка), сябра Беларускага саюза мастакоў з [[1996 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1996]].
* [[23 снежня]] — [[Валянцін Занковіч]] (нар. [[1937 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1937]]), беларускі архітэктар, скульптар, сябра Беларускага саюза мастакоў з [[1978 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1978]].

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [https://artmuseum.by/events-news/news Сайт Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь]
* [http://belartunion.by/novosti/ Сайт Беларускага саюза мастакоў]

{{ВС}}
{{Гады ў гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва}}

[[Катэгорыя:2025 год у Беларусі]]
[[Катэгорыя:Гісторыя беларускага выяўленчага мастацтва паводле гадоў]]
[[Катэгорыя:2025 год у культуры і мастацтве|Беларусь]]</text>
      <sha1>3jtuth5zg40as6usen9i5btca8zk2jx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152709</id>
      <parentid>5152708</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T18:58:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabbi Mendl</username>
        <id>19651</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>вікіфікацыя</comment>
      <origin>5152709</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17919" sha1="02bj9yufgwsii67g39o1d7xljctqjku" xml:space="preserve">[[2025]] год уключае шэраг падзей, якія пакінуць след у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва.

== Падзеі ==
* 27 лютага — 22 чэрвеня: выстаўка «[[Міхаіл Сеўрук]]. Дакрануцца да невядомага», прымеркаваная да 120-годдзя з дня нараджэння мастака, [[Нацыянальны гісторыка-культурны музей-запаведнік «Нясвіж»]]&lt;ref&gt;{{cite web|author = |authorlink = |date = |url =https://web.facebook.com/Niasvizh/posts/pfbid02R4giLYdjL7tGz51MJgxz8Ya45s63Coek9ANzrK2ioQyP6KHHsYQhpzHgsWXaB1A4l |title =Паведамленне Нацыянальнага гісторыка-культурнага музея-запаведніка «Нясвіж»|publisher = |access-date = |language = ru }}&lt;/ref&gt;.
* 26 сакавіка — 14 красавіка: выстаўка жывапісу і графікі «Партрэт роднай зямлі» да 95-годдзя з дня нараджэння беларускага мастака [[Міхась Карпук|Міхася Карпука]], [[Музей гісторыі горада Мінска|гарадская мастацкая галерэя твораў Л. Д. Шчамялёва]].
* 25 красавіка — 15 чэрвеня: выстаўка «[[Адольф Самойлавіч Гугель|Адольф Гугель]]. Аповесць, напісаная фарбамі», прысвечаная 110-годдзю з дня нараджэння мастака, [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|НММ Рэспублікі Беларусь]].
* 29 жніўня — 5 кастрычніка: у [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь]] адбылася юбілейная выстаўка «Святло ў далонях», прымеркаваная да 75-годдзя мастака [[Мацвей Ізраілевіч Басаў|Мацвея Басава]]. У экспазіцыі больш за 100 [[жывапіс]]ных работ, а таксама 12 лістоў арыгінальнай [[Графіка (мастацтва)|графікі]], створаных мастаком за амаль 55 гадоў творчай дзейнасці. У іх адлюстраваны асноўныя тэмы творчасці мастака: [[Біблія|біблейскія]] сюжэты, беларускія [[мястэчка|мястэчкі]], [[Халакост]], каханне, а таксама жанры — [[нацюрморт]] і [[пейзаж]]&lt;ref&gt;[https://artmuseum.by/events-news/sviatlo-u-daloniakh Мацвей Басаў «Святло ў далонях». Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь.]&lt;/ref&gt;.

&lt;center&gt;&lt;gallery mode=packed heights=90&gt;
Выява:Matvey Basov Exhibition in Belarus National Art Museum 2025 September 30.jpg
Выява:Matvey Basov Exhibition in Belarus National Art Museum 2025 September 29.jpg
Выява:Matvey Basov Exhibition in Belarus National Art Museum 2025 September 34.jpg
Выява:Matvey Basov Exhibition in Belarus National Art Museum 2025 September 32.jpg
Выява:Matvey Basov Exhibition in Belarus National Art Museum 2025 September 26.jpg
Выява:Matvey Basov Exhibition in Belarus National Art Museum 2025 September 21.jpg
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

* 5 верасня — 10 кастрычніка: выстаўка беларускага шкла «Васільковае трымценне» ў [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь]]&lt;ref&gt;[https://artmuseum.by/events-news/vasilkovae-trymtcenne Выстаўка беларускага шкла «Васільковае трымценне»]&lt;/ref&gt;. Блакітны, сіні і кобальтавы колеры шкла з’яўляюцца традыцыйнымі для беларускай шкловытворчасці. На выстаўцы дэманструецца прасаванае шкло 1921—1939 гадоў вытворчасці шклозавода [[Юліюс Столе|Юліюса Столе]] ў [[Бярозаўка (горад)|Бярозаўцы]], а таксама каля 30 шматфігурных дэкаратыўных кампазіцый мастацкага шкла савецкага перыяду, якое было выканана на шклозаводзе «[[Нёман (шклозавод)|Нёман]]» і [[Барысаўскі хрусталёвы завод|Барысаўскім хрусталёвым заводзе імя Фелікса Дзяржынскага]] ў 1950-х — 2010-х гадах. Сярод мастакоў — [[Людміла Міхайлаўна Мягкова|Людміла Мягкова]], [[Галіна Ісаевіч]], [[Керсці Вакс]], [[Сільвія Раудвеэ]], [[Галіна Майсееўна Сідарэвіч|Галіна Сідарэвіч]], [[Таццяна Малышава]], [[Уладзімір Паўлавіч Жохаў|Уладзімір Жохаў]], [[Сямён Грахоўскі]], [[Сяргей Шэцік]], Алена Атрашкевіч і іншыя.

&lt;center&gt;&lt;gallery mode=packed heights=180&gt;
Выява:Cornflower Flutter Glass Exhibition in Belarus National Arts Museum 2025 September 03.jpg
Выява:Evening Melody Cornflower Flutter Exhibition in Belarus National Arts Museum 2025 September 01.jpg
Выява:Cornflower Flutter Glass Exhibition in Belarus National Arts Museum 2025 September 06.jpg
Выява:Winter Flowers Polished Freeblown Glass Cut Chrystal 1978 Cornflower Flutter Exhibition in Belarus National Arts Museum.jpg
Выява:Blue Evening 1957 Cornflower Flutter Exhibition in Belarus National Arts Museum.jpg
Выява:Cornflower Flutter Glass Exhibition in Belarus National Arts Museum Silvia Raudvee.jpg
Выява:Night 1967 Layered sandblasted glass Cornflower Flutter Exhibition in Belarus National Arts Museum.jpg
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;
* 17 верасня — 30 верасня: камерная выстаўка «[[Павел Южык]] (1874—1944). Мастак і настаўнік» у [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь]]. На выстаўцы прадстаўлена нешматлікая колькасць прац гэтага [[Заходняя Беларусь|заходнебеларускага]] майстра з фондаў [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь]], [[Смаргонскі гісторыка-краязнаўчы музей|Смаргонскага гісторыка-краязнаўчага музея]] і прыватнай калекцыі&lt;ref&gt;[https://web.facebook.com/NHMRB/posts/pfbid0ArNkoMXUuLQ4gQJr3ui9nS2Qbx737vx96ZKknUshtd5HvKHxVxXn6QicMC5JJF3ml Анонс выстаўкі Паўла Южыка]&lt;/ref&gt;.
* 17 кастрычніка — 14 студзеня 2026: выстаўка «[[Міхась Сеўрук]]. Ідылія», прысвечаная 120-годдзю з дня нараджэння беларускага мастака, у [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь]]. У экспазіцыі прадстаўлена больш за 120 твораў жывапісу і графікі з калекцый музеяў Беларусі і прыватных збораў, рэдкія архіўныя фотаздымкі.
* 30 кастрычніка — 14 снежня: выстаўка «[[Андрэй Бембель]]. Шляхамі эпохі», прымеркаваная да 120-годдзя з дня нараджэння беларускага скульптара, народнага мастака БССР, [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|НММ Рэспублікі Беларусь]].

* Лістапад — генеральным дырэктарам [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага мастацкага музея Беларусі]] прызначана [[Ірына Уладзіміраўна Мацяс|Ірына Мацяс]].

* 11 снежня — 11 студзеня 2026: у [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь]] выстаўка друкаванай графікі «[[Дзмітрый Васільевіч Малаткоў|Дзмітрый Малаткоў]]. Майстар, калекцыянер, дароўца», прысвечаная 90-годдзю з дня нараджэння знакамітага беларускага майстра-друкара твораў графічнага мастацтва, кіраўніка майстэрні гравюры ў мінскім [[Мастацкі камбінат|Мастацкім камбінаце]] (1961—2020), калекцыянера [[эстамп]]аў&lt;ref&gt;[https://kultura-info.by/content/images/data/news/3150/2.jpg Афіша выстаўкі «Дзмітрый Малаткоў. Майстар, калекцыянер, дароўца»]&lt;/ref&gt;.

* 23 снежня 2025 года прайшоў XXV з'езд Беларускага саюза мастакоў. Старшынёй ГА Беларускі саюз мастакоў абраны [[Андрэй Генадзьевіч Васілеўскі|Андрэй Васілеўскі]]&lt;ref&gt;{{cite web|author = |authorlink = |date = |url =https://belartunion.by/1-2/starshynja/|title =Андрэй Генадзьевіч Васілеўскі. Cтаршыня Беларускага саюза мастакоў.|publisher = |access-date = 2026-05-01|language = }}&lt;/ref&gt;.

*[[24 снежня]] — [[1 сакавіка]] [[2025 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2025 года]]: выставачны праект «Беларуская ваза» ў [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь]]. 

Пасля заканчэння [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчынная вайны]] ў Беларусі пачала адраджацца вытворчасць мастацкага фарфору і фаянсу, традыцыі якой існавалі яшчэ з сярэдзіны XVIII стагоддзя: [[Свержанская фаянсавая мануфактура|«Фарфурня»]] [[Міхал Казімір Радзівіл Рыбанька|М. К. Радзівіла]] ў [[Новы Свержань|Свержані]], фарфоравая мануфактура [[Міхал Казімір Агінскі|М. К. Агінскага]] ў [[Целяханы|Целяханах]] (1775–1778 гг), фарфоравы завод князёў [[Друцкія-Любецкія|Друцкіх-Любецкіх]] і мноства [[кафля]]ных майстэрняў, вядомых на тэрыторыі сучаснай Беларусі з [[Сярэднявечча]]. 

Значную ролю ў адраджэнні вытворчасці адыграў [[Мікалай Пракопавіч Міхалап|Мікалай Міхалап]] – мастак-кераміст, першы дырэктар [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнай карціннай галерэі БССР]], які з верасня 1945 года ўзначаліў Сектар мастацкай прамысловасці Кіраўніцтва па справах архітэктуры пры [[Савет Народных Камісараў БССР|СНК БССР]]. [[Мінскі фарфоравы завод]] быў адзіным прадпрыемствам у краіне ў сярэдзіне XX стагоддзя, якое масава рабіла фарфоравы посуд. У перыяд аднаўлення фарфора-фаянсавай вытворчасці Мікалай Міхалап быў адзіным прафесійным кансультантам завода. Майстры завода асвойвалі спецыфіку новых матэрыялаў і стварылі уласны ўнікальны стыль, які зараз мае вялікі поспех у калекцыянераў. Дэкаратыўныя вазы сталі традыцыйным відам твораў Мінскага фарфоравага завода. Усяго ў калекцыі музея 10500 узораў вырабаў з асартыменту МФЗ, а гэта сведчыць аб тым, што гісторыя гэтага закрытага прадпрыемства не будзе забытай&lt;ref&gt;[https://artmuseum.by/events-news/belaruskaia-vaza Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь. «Беларуская ваза»]&lt;/ref&gt;.
&lt;center&gt;&lt;gallery mode=packed heights=110&gt;
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus. Photo by Tatiana Markina 97.jpg
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus. Photo by Tatiana Markina 21.jpg
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus. Photo by Tatiana Markina 96.jpg
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus. Photo by Tatiana Markina 35.jpg
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus. Photo by Tatiana Markina 16.jpg
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus 07.jpg
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus 11.jpg
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus 08.jpg
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus. Photo by Tatiana Markina 93.jpg
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus. Photo by Tatiana Markina 14.jpg
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

== З’явіліся ==

== Узнагароды ==

== Памерлі ==
* [[7 сакавіка]] — [[Аляксандр Іванавіч Зіменка|Аляксандр Зіменка]] (нар. 16.10.[[1946 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1946]]), беларускі [[мастак]] [[Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва|дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва]], сябра Беларускага саюза мастакоў з [[1979 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1979]].
* [[31 мая]] — [[Павел Апанасавіч Семчанка|Павел Семчанка]] (нар. [[1938 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1938]]), беларускі [[мастак]]-каліграф, прафесар.
* [[22 мая]] — [[Мая Яніцкая]] (нар. [[1931 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1931]]), беларуская мастацтвазнаўца, даследчыца гісторыі беларускага мастацкага шкла.
* [[13 ліпеня]] — [[Яўген Адзіночанка]] (нар. [[1960 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1960]]), беларускі мастак дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва (кераміка), сябра Беларускага саюза мастакоў з [[1996 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1996]].
* [[23 снежня]] — [[Валянцін Занковіч]] (нар. [[1937 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1937]]), беларускі архітэктар, скульптар, сябра Беларускага саюза мастакоў з [[1978 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1978]].

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [https://artmuseum.by/events-news/news Сайт Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь]
* [http://belartunion.by/novosti/ Сайт Беларускага саюза мастакоў]

{{ВС}}
{{Гады ў гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва}}

[[Катэгорыя:2025 год у Беларусі]]
[[Катэгорыя:Гісторыя беларускага выяўленчага мастацтва паводле гадоў]]
[[Катэгорыя:2025 год у культуры і мастацтве|Беларусь]]</text>
      <sha1>02bj9yufgwsii67g39o1d7xljctqjku</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152834</id>
      <parentid>5152709</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T10:01:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5152834</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18145" sha1="ea8c4lmgnkyoyrhby3dkaxw0qlox4wv" xml:space="preserve">[[2025]] год уключае шэраг падзей, якія пакінуць след у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва.

== Падзеі ==
* 27 лютага — 22 чэрвеня: выстаўка «[[Міхаіл Сеўрук]]. Дакрануцца да невядомага», прымеркаваная да 120-годдзя з дня нараджэння мастака, [[Нацыянальны гісторыка-культурны музей-запаведнік «Нясвіж»]]&lt;ref&gt;{{cite web|author = |authorlink = |date = |url =https://web.facebook.com/Niasvizh/posts/pfbid02R4giLYdjL7tGz51MJgxz8Ya45s63Coek9ANzrK2ioQyP6KHHsYQhpzHgsWXaB1A4l |title =Паведамленне Нацыянальнага гісторыка-культурнага музея-запаведніка «Нясвіж»|publisher = |access-date = |language = ru }}&lt;/ref&gt;.
* 26 сакавіка — 14 красавіка: выстаўка жывапісу і графікі «Партрэт роднай зямлі» да 95-годдзя з дня нараджэння беларускага мастака [[Міхась Карпук|Міхася Карпука]], [[Музей гісторыі горада Мінска|гарадская мастацкая галерэя твораў Л. Д. Шчамялёва]].
* 25 красавіка — 15 чэрвеня: выстаўка «[[Адольф Самойлавіч Гугель|Адольф Гугель]]. Аповесць, напісаная фарбамі», прысвечаная 110-годдзю з дня нараджэння мастака, [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|НММ Рэспублікі Беларусь]].
* 29 жніўня — 5 кастрычніка: у [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь]] адбылася юбілейная выстаўка «Святло ў далонях», прымеркаваная да 75-годдзя мастака [[Мацвей Ізраілевіч Басаў|Мацвея Басава]]. У экспазіцыі больш за 100 [[жывапіс]]ных работ, а таксама 12 лістоў арыгінальнай [[Графіка (мастацтва)|графікі]], створаных мастаком за амаль 55 гадоў творчай дзейнасці. У іх адлюстраваны асноўныя тэмы творчасці мастака: [[Біблія|біблейскія]] сюжэты, беларускія [[мястэчка|мястэчкі]], [[Халакост]], каханне, а таксама жанры — [[нацюрморт]] і [[пейзаж]]&lt;ref&gt;[https://artmuseum.by/events-news/sviatlo-u-daloniakh Мацвей Басаў «Святло ў далонях». Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь.]&lt;/ref&gt;.

&lt;center&gt;&lt;gallery mode=packed heights=90&gt;
Выява:Matvey Basov Exhibition in Belarus National Art Museum 2025 September 30.jpg
Выява:Matvey Basov Exhibition in Belarus National Art Museum 2025 September 29.jpg
Выява:Matvey Basov Exhibition in Belarus National Art Museum 2025 September 34.jpg
Выява:Matvey Basov Exhibition in Belarus National Art Museum 2025 September 32.jpg
Выява:Matvey Basov Exhibition in Belarus National Art Museum 2025 September 26.jpg
Выява:Matvey Basov Exhibition in Belarus National Art Museum 2025 September 21.jpg
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

* 5 верасня — 10 кастрычніка: выстаўка беларускага шкла «Васільковае трымценне» ў [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь]]&lt;ref&gt;[https://artmuseum.by/events-news/vasilkovae-trymtcenne Выстаўка беларускага шкла «Васільковае трымценне»]&lt;/ref&gt;. Блакітны, сіні і кобальтавы колеры шкла з’яўляюцца традыцыйнымі для беларускай шкловытворчасці. На выстаўцы дэманструецца прасаванае шкло 1921—1939 гадоў вытворчасці шклозавода [[Юліюс Столе|Юліюса Столе]] ў [[Бярозаўка (горад)|Бярозаўцы]], а таксама каля 30 шматфігурных дэкаратыўных кампазіцый мастацкага шкла савецкага перыяду, якое было выканана на шклозаводзе «[[Нёман (шклозавод)|Нёман]]» і [[Барысаўскі хрусталёвы завод|Барысаўскім хрусталёвым заводзе імя Фелікса Дзяржынскага]] ў 1950-х — 2010-х гадах. Сярод мастакоў — [[Людміла Міхайлаўна Мягкова|Людміла Мягкова]], [[Галіна Ісаевіч]], [[Керсці Вакс]], [[Сільвія Раудвеэ]], [[Галіна Майсееўна Сідарэвіч|Галіна Сідарэвіч]], [[Таццяна Малышава]], [[Уладзімір Паўлавіч Жохаў|Уладзімір Жохаў]], [[Сямён Грахоўскі]], [[Сяргей Шэцік]], Алена Атрашкевіч і іншыя.

&lt;center&gt;&lt;gallery mode=packed heights=180&gt;
Выява:Cornflower Flutter Glass Exhibition in Belarus National Arts Museum 2025 September 03.jpg
Выява:Evening Melody Cornflower Flutter Exhibition in Belarus National Arts Museum 2025 September 01.jpg
Выява:Cornflower Flutter Glass Exhibition in Belarus National Arts Museum 2025 September 06.jpg
Выява:Winter Flowers Polished Freeblown Glass Cut Chrystal 1978 Cornflower Flutter Exhibition in Belarus National Arts Museum.jpg
Выява:Blue Evening 1957 Cornflower Flutter Exhibition in Belarus National Arts Museum.jpg
Выява:Cornflower Flutter Glass Exhibition in Belarus National Arts Museum Silvia Raudvee.jpg
Выява:Night 1967 Layered sandblasted glass Cornflower Flutter Exhibition in Belarus National Arts Museum.jpg
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;
* 17 верасня — 30 верасня: камерная выстаўка «[[Павел Южык]] (1874—1944). Мастак і настаўнік» у [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь]]. На выстаўцы прадстаўлена нешматлікая колькасць прац гэтага [[Заходняя Беларусь|заходнебеларускага]] майстра з фондаў [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь]], [[Смаргонскі гісторыка-краязнаўчы музей|Смаргонскага гісторыка-краязнаўчага музея]] і прыватнай калекцыі&lt;ref&gt;[https://web.facebook.com/NHMRB/posts/pfbid0ArNkoMXUuLQ4gQJr3ui9nS2Qbx737vx96ZKknUshtd5HvKHxVxXn6QicMC5JJF3ml Анонс выстаўкі Паўла Южыка]&lt;/ref&gt;.
* 17 кастрычніка — 14 студзеня 2026: выстаўка «[[Міхась Сеўрук]]. Ідылія», прысвечаная 120-годдзю з дня нараджэння беларускага мастака, у [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь]]. У экспазіцыі прадстаўлена больш за 120 твораў жывапісу і графікі з калекцый музеяў Беларусі і прыватных збораў, рэдкія архіўныя фотаздымкі.
* 30 кастрычніка — 14 снежня: выстаўка «[[Андрэй Бембель]]. Шляхамі эпохі», прымеркаваная да 120-годдзя з дня нараджэння беларускага скульптара, народнага мастака БССР, [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|НММ Рэспублікі Беларусь]].

* Лістапад — генеральным дырэктарам [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага мастацкага музея Беларусі]] прызначана [[Ірына Уладзіміраўна Мацяс|Ірына Мацяс]].

* 11 снежня — 11 студзеня 2026: у [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь]] выстаўка друкаванай графікі «[[Дзмітрый Васільевіч Малаткоў|Дзмітрый Малаткоў]]. Майстар, калекцыянер, дароўца», прысвечаная 90-годдзю з дня нараджэння знакамітага беларускага майстра-друкара твораў графічнага мастацтва, кіраўніка майстэрні гравюры ў мінскім [[Мастацкі камбінат|Мастацкім камбінаце]] (1961—2020), калекцыянера [[эстамп]]аў&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://kultura-info.by/content/images/data/news/3150/2.jpg |title=Афіша выстаўкі «Дзмітрый Малаткоў. Майстар, калекцыянер, дароўца» |access-date=17 снежня 2025 |archive-date=28 снежня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251228021847/https://kultura-info.by/content/images/data/news/3150/2.jpg |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

* 23 снежня 2025 года прайшоў XXV з'езд Беларускага саюза мастакоў. Старшынёй ГА Беларускі саюз мастакоў абраны [[Андрэй Генадзьевіч Васілеўскі|Андрэй Васілеўскі]]&lt;ref&gt;{{cite web|author = |authorlink = |date = |url =https://belartunion.by/1-2/starshynja/|title =Андрэй Генадзьевіч Васілеўскі. Cтаршыня Беларускага саюза мастакоў.|publisher = |access-date = 2026-05-01|language = }}&lt;/ref&gt;.

*[[24 снежня]] — [[1 сакавіка]] [[2025 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2025 года]]: выставачны праект «Беларуская ваза» ў [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь]]. 

Пасля заканчэння [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчынная вайны]] ў Беларусі пачала адраджацца вытворчасць мастацкага фарфору і фаянсу, традыцыі якой існавалі яшчэ з сярэдзіны XVIII стагоддзя: [[Свержанская фаянсавая мануфактура|«Фарфурня»]] [[Міхал Казімір Радзівіл Рыбанька|М. К. Радзівіла]] ў [[Новы Свержань|Свержані]], фарфоравая мануфактура [[Міхал Казімір Агінскі|М. К. Агінскага]] ў [[Целяханы|Целяханах]] (1775–1778 гг), фарфоравы завод князёў [[Друцкія-Любецкія|Друцкіх-Любецкіх]] і мноства [[кафля]]ных майстэрняў, вядомых на тэрыторыі сучаснай Беларусі з [[Сярэднявечча]]. 

Значную ролю ў адраджэнні вытворчасці адыграў [[Мікалай Пракопавіч Міхалап|Мікалай Міхалап]] – мастак-кераміст, першы дырэктар [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнай карціннай галерэі БССР]], які з верасня 1945 года ўзначаліў Сектар мастацкай прамысловасці Кіраўніцтва па справах архітэктуры пры [[Савет Народных Камісараў БССР|СНК БССР]]. [[Мінскі фарфоравы завод]] быў адзіным прадпрыемствам у краіне ў сярэдзіне XX стагоддзя, якое масава рабіла фарфоравы посуд. У перыяд аднаўлення фарфора-фаянсавай вытворчасці Мікалай Міхалап быў адзіным прафесійным кансультантам завода. Майстры завода асвойвалі спецыфіку новых матэрыялаў і стварылі уласны ўнікальны стыль, які зараз мае вялікі поспех у калекцыянераў. Дэкаратыўныя вазы сталі традыцыйным відам твораў Мінскага фарфоравага завода. Усяго ў калекцыі музея 10500 узораў вырабаў з асартыменту МФЗ, а гэта сведчыць аб тым, што гісторыя гэтага закрытага прадпрыемства не будзе забытай&lt;ref&gt;[https://artmuseum.by/events-news/belaruskaia-vaza Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь. «Беларуская ваза»]&lt;/ref&gt;.
&lt;center&gt;&lt;gallery mode=packed heights=110&gt;
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus. Photo by Tatiana Markina 97.jpg
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus. Photo by Tatiana Markina 21.jpg
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus. Photo by Tatiana Markina 96.jpg
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus. Photo by Tatiana Markina 35.jpg
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus. Photo by Tatiana Markina 16.jpg
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus 07.jpg
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus 11.jpg
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus 08.jpg
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus. Photo by Tatiana Markina 93.jpg
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus. Photo by Tatiana Markina 14.jpg
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

== З’явіліся ==

== Узнагароды ==

== Памерлі ==
* [[7 сакавіка]] — [[Аляксандр Іванавіч Зіменка|Аляксандр Зіменка]] (нар. 16.10.[[1946 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1946]]), беларускі [[мастак]] [[Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва|дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва]], сябра Беларускага саюза мастакоў з [[1979 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1979]].
* [[31 мая]] — [[Павел Апанасавіч Семчанка|Павел Семчанка]] (нар. [[1938 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1938]]), беларускі [[мастак]]-каліграф, прафесар.
* [[22 мая]] — [[Мая Яніцкая]] (нар. [[1931 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1931]]), беларуская мастацтвазнаўца, даследчыца гісторыі беларускага мастацкага шкла.
* [[13 ліпеня]] — [[Яўген Адзіночанка]] (нар. [[1960 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1960]]), беларускі мастак дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва (кераміка), сябра Беларускага саюза мастакоў з [[1996 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1996]].
* [[23 снежня]] — [[Валянцін Занковіч]] (нар. [[1937 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1937]]), беларускі архітэктар, скульптар, сябра Беларускага саюза мастакоў з [[1978 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1978]].

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [https://artmuseum.by/events-news/news Сайт Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь]
* [http://belartunion.by/novosti/ Сайт Беларускага саюза мастакоў]

{{ВС}}
{{Гады ў гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва}}

[[Катэгорыя:2025 год у Беларусі]]
[[Катэгорыя:Гісторыя беларускага выяўленчага мастацтва паводле гадоў]]
[[Катэгорыя:2025 год у культуры і мастацтве|Беларусь]]</text>
      <sha1>ea8c4lmgnkyoyrhby3dkaxw0qlox4wv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1С-Бітрыкс</title>
    <ns>0</ns>
    <id>788137</id>
    <revision>
      <id>5152638</id>
      <parentid>5005334</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T13:48:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DenisBorum</username>
        <id>139498</id>
      </contributor>
      <origin>5152638</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16939" sha1="px8x0xogiaeuyjm98empm2dq9i6cf4d" xml:space="preserve">{{Арганізацыя
 | назва = 1С-Бітрыкс
 | лагатып = Основатели-компании-«Битрикс».jpg
 | дата заснавання = 1998
 | прадукцыя = «1С-Бітрыкс: Кіраванне сайтам», «Бітрыкс24»
 | супрацоўнікаў = &gt;400&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tv.rbc.ru/archive/rbs_plus_inv/5e940eca2ae596b219eb20f2|title=РБК+ / Інтэрв’ю — «Дыстанцыйная праца — гэта цяпер інструмент, які павінен быць ва ўсіх» :: Телеканал РБК|accessdate=2020-04-16|archive-date=2020-10-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20201021221208/https://tv.rbc.ru/archive/rbs_plus_inv/5e940eca2ae596b219eb20f2 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;
 | мацярынская кампанія = 1С
 | сайт = https://www.1c-bitrix.ru/
 | каардынаты = {{coord|54.7080|N|20.5829|E|scale:2000|display=inline,title}}
 | краіна = Расія
}}

'''«1С-Бітрыкс»''' ({{lang-ru|1С-Битрикс}}) — расійская [[Інфармацыйныя тэхналогіі|IT-кампанія]].

Кампанія займаецца продажам прафесійных сістэм для кіравання [[Вэб-распрацоўка|вэб-праектамі]] і карпаратыўнымі парталамі на тэрыторыі краін [[Постсавецкая прастора|былога СССР]]&lt;ref&gt;[https://dist.1c.ru/vendors/1c-bitrix/ 1С-Битрикс]{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

Штаб-кватэра кампаніі знаходзіцца ў [[Калінінград]]зе. Таксама існуюць офісы ў [[Масква|Маскве]], [[Мінск]]у і [[Алматы]]&lt;ref name=&quot;ofis&quot;&gt;Офіс на мяжы: як уладкавана працоўная прастора «1С-Бітрыкс» у Калінінградзе. Фота | Кар'ера і свой бізнес | Forbes.ru https://www.forbes.ru/karera-i-svoy-biznes-photogallery/365275-ofis-na-granice-kak-ustroeno-rabochee-prostranstvo-bitriks?photo=1&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя ==
Кампанія «Бітрыкс» была заснавана ў 1998 годзе Сяргеем Рыжыкавым разам з двума былымі калегамі з АКБ «Інвестбанк»&lt;ref name=&quot;soyuz&quot;&gt;Саюз непарушны. Заснавальнік «Бітрыкс» стварыў прадпрыемства з «[[Фірма «1С»|1С]]» коштам амаль $100 млн // Forbes.ru — https://www.forbes.ru/karera-i-svoy-biznes/357679-soyuz-nerushimyy-osnovatel-bitriks-sozdal-predpriyatie-s-1s-stoimostyu {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190416112337/https://www.forbes.ru/karera-i-svoy-biznes/357679-soyuz-nerushimyy-osnovatel-bitriks-sozdal-predpriyatie-s-1s-stoimostyu |date=16 красавіка 2019 }}&lt;/ref&gt;.

У 2003 годзе кампанія выпусціла камерцыйна паспяховы прадукт «Бітрыкс: Кіраванне сайтам 3.0». За некалькі месяцаў у партнёрскую сетку далучылася каля 300 партнёраў. У 2006 годзе «Бітрыкс» ужо супрацоўнічаў з больш чым 1000 партнёрамі&lt;ref name=&quot;Forbes&quot;&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.forbes.ru/karera-i-svoy-biznes/357679-soyuz-nerushimyy-osnovatel-bitriks-sozdal-predpriyatie-s-1s-stoimostyu|title=Саюз непарушны. Заснавальнік «Бітрыкс» стварыў прадпрыемства з «1С» коштам амаль $100 млн|website=[[Forbes]]|accessdate=2020-12-04|archive-date=2019-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20190416112337/https://www.forbes.ru/karera-i-svoy-biznes/357679-soyuz-nerushimyy-osnovatel-bitriks-sozdal-predpriyatie-s-1s-stoimostyu|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.

У 2007 годзе «Бітрыкс» стварыў сумеснае прадпрыемства з [[Фірма «1С»|кампаніяй «1С»]]. Арганізацыя атрымала назву «1С-Бітрыкс», у якой 50 % належыць кампаніі «Бітрыкс», а 50 % — кампаніі «1С»&lt;ref name=&quot;Forbes&quot; /&gt;.

У 2012 годзе «1С-Бітрыкс» запусціла воблачны сэрвіс «[[Бітрыкс24]]»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://roem.ru/12-04-2012/126776/ryjikov-zapustil-bitrix24ru/|title=Рыжыкаў запусціў Bitrix24.ru → Roem.ru|website=Роем|date=2012-04-12|accessdate=2020-12-04|archive-date=2018-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20180401005423/https://roem.ru/12-04-2012/126776/ryjikov-zapustil-bitrix24ru/|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.

У 2019 годзе быў прадстаўлены новы прадукт — «1С-Бітрыкс24: Інтэрнэт-крамa + CRM»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cnews.ru/news/line/2019-11-28_1sbitriks_predstavila|title=«1С-Бітрыкс» прадставіла робатызаваную ecommerce-платформу|publisher=CNews|accessdate=2020-04-16|archive-date=2019-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20191129144804/https://www.cnews.ru/news/line/2019-11-28_1sbitriks_predstavila |deadlink=no |lang=ru}}&lt;/ref&gt;.

== Прадукты ==

=== «1С-Бітрыкс: Кіраванне сайтам» ===
[[Сістэма кіравання змесцівам|CMS]] «[[1С-Бітрыкс: Кіраванне сайтам]]» — сістэма для стварэння і кіравання вэб-праектамі.

Паводле ацэнак кампаніі Data Insight, у 2017 годзе «1С-Бітрыкс: Кіраванне сайтам» была прызнана  найбольш папулярнай CMS сярод топ-300 найбуйнейшых расійскіх інтэрнэт-крам з доляй рынку 28,7 %&lt;ref&gt;Data Insight назвала «1С-Бітрыкс» самай папулярнай CMS сярод расійскіх інтэрнэт-крам — CNews https://www.cnews.ru/news/line/2017-08-15_data_insight_nazvala_1sbitriks_samoj_populyarnoj {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181010174413/http://www.cnews.ru/news/line/2017-08-15_data_insight_nazvala_1sbitriks_samoj_populyarnoj |date=10 кастрычніка 2018 }}&lt;/ref&gt;.

=== «Бітрыкс24» ===
«Бітрыкс24» — сэрвіс для кіравання бізнесам. Распаўсюджваецца па мадэлі [[Software as a Service|SaaS]] або з усталёўкай «каробкавай» версіі «1С-Бітрыкс24» на ўласным абсталяванні.

Паводле ацэнак Інстытута праблем прадпрымальніцтва, «Бітрыкс24» выкарыстоўваюць 5,5 % усіх расійскіх кампаній&lt;ref&gt;ІПП даследаваў рынак CRM у Расіі https://ipp.spb.ru/news/company/ipp-issledoval-rinok-CRM-v-rossii {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190514135603/https://ipp.spb.ru/news/company/ipp-issledoval-rinok-CRM-v-rossii |date=14 мая 2019 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Даследаванне: часцей за ўсё CRM выкарыстоўваюць тэлекамунікацыйныя і IT-кампаніі https://incrussia.ru/news/crm-in-russia/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190514135558/https://incrussia.ru/news/crm-in-russia/ |date=14 мая 2019 }}&lt;/ref&gt;.

Станам на 16 мая 2021 года ў «Бітрыкс24» было зарэгістравана 9 мільёнаў кампаній&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cnews.ru/news/line/2021-05-20_bitriks24_dostig_otmetki|title=«Бітрыкс24» дасягнуў адзнакі ў 9 мільёнаў зарэгістраваных кампаній|publisher=CNews.ru|accessdate=2020-04-15|archive-date=2021-05-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210520112254/https://www.cnews.ru/news/line/2021-05-20_bitriks24_dostig_otmetki |deadlink=no |lang=ru}}&lt;/ref&gt;.

20 ліпеня 2020 года Інстытут праблем прадпрымальніцтва і J’son &amp; Partners Consulting апублікавалі сумеснае даследаванне рынку CRM у Расіі&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://rb.ru/news/crm-in-russia/|title=Эксперты назвалі самыя папулярныя CRM-сістэмы ў Расіі|website=Rusbase|accessdate=2020-07-21|archive-date=2020-07-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20200721143737/https://rb.ru/news/crm-in-russia/|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;:

* «Бітрыкс24» заняў першае месца ў рэйтынгу вядомасці CRM;
* «Бітрыкс24» на першым месцы па долі ўкаранення CRM у расійскіх кампаніях.

=== Фінансавыя паказчыкі ===
У 2018 годзе партнёрская сетка кампаніі «1С-Бітрыкс» налічвала больш за 21 187 кампаній&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.cnews.ru/news/line/2019-09-04_partnerskaya_set_1sbitriks|title=Партнёрская сетка «1С-Бітрыкс» вырасла да 21 тысячы кампаній|publisher=CNews|accessdate=2019-09-09|archive-date=2019-09-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20190909120215/http://www.cnews.ru/news/line/2019-09-04_partnerskaya_set_1sbitriks|deadlink=no|lang=ru}}&lt;/ref&gt;.

Паводле ацэнкі Forbes, у 2020 годзе кошт кампаніі склаў 135 мільёнаў долараў ЗША&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Паводле сузаснавальніка кампаніі «1С-Бітрыкс» Сяргея Рыжыкава, даходы сэрвісу «[[Бітрыкс24]]» за мяжой супастаўныя з расійскімі&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://pro.rbc.ru/demo/5e709e599a7947ff8e205337|title=Сяргей Рыжыкaў для РБК Pro: «Мы сталі міжнароднай кампаніяй»|publisher=РБК Pro|lang=ru|accessdate=2020-03-31|archive-date=2020-09-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20200919025342/https://pro.rbc.ru/demo/5e709e599a7947ff8e205337|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.

&lt;blockquote&gt;«Мы разлічваем вырасці ў 5 разоў ад бягучага ўзроўню» — з інтэрв’ю [[Рыжыкaў, Сяргей Уладзіміравіч|Сяргея Рыжыкава]] для РБК Pro&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;/blockquote&gt;

== СМІ і рэйтынгі ==

=== Forbes ===
Кампанія «1С-Бітрыкс» уваходзіць у рэйтынг [[Forbes]] «20 самых дарагіх кампаній Рунэту»:

* 2017 год — 19-е месца. Ацэначны кошт — 86 млн долараў ЗША&lt;ref&gt;20 самых дарагіх кампаній Рунэту — 2017. Фото | Бізнес | Forbes https://www.forbes.ru/kompanii-photogallery/339445-20-samyh-dorogih-kompaniy-runeta-2017?photo=19 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190222041746/https://www.forbes.ru/kompanii-photogallery/339445-20-samyh-dorogih-kompaniy-runeta-2017?photo=19 |date=22 лютага 2019 }}&lt;/ref&gt;;
* 2018 год — 18-е месца. Ацэнка Forbes — 97 млн долараў ЗША&lt;ref&gt;20 самых дарагіх кампаній Рунэту — 2018. Рэйтынг Forbes. Фото | Тэхналогіі | Forbes https://www.forbes.ru/tehnologii-photogallery/357559-20-samyh-dorogih-kompaniy-runeta-2018-reyting-forbes?photo=18 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180430061429/https://www.forbes.ru/tehnologii-photogallery/357559-20-samyh-dorogih-kompaniy-runeta-2018-reyting-forbes?photo=18 |date=30 красавіка 2018 }}&lt;/ref&gt;;
* 2019 год — 15-е месца. Ацэнка Forbes — 106 млн долараў ЗША&lt;ref name=&quot;forbes&quot;&gt;20 самых дарагіх кампаній Рунэту — 2019. Рэйтынг Forbes. Фото | Тэхналогіі | Forbes https://www.forbes.ru/tehnologii-photogallery/372539-20-samyh-dorogih-kompaniy-runeta-2019-reyting-forbes?photo=15 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210302151402/https://www.forbes.ru/tehnologii-photogallery/372539-20-samyh-dorogih-kompaniy-runeta-2019-reyting-forbes?photo=15 |date=2 сакавіка 2021 }}&lt;/ref&gt;;
* 2020 год — 11-е месца. Ацэнка Forbes — 135 млн долараў ЗША&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.forbes.ru/biznes-photogallery/393345-20-samyh-dorogih-kompaniy-runeta-reyting-forbes|title=20 самых дарагіх кампаній Рунэту. Рэйтынг Forbes. 11. 1С-Бітрыкс |date=2020-02-20|publisher=Forbes|lang=en|accessdate=2020-02-20|archive-date=2021-08-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20210826211413/https://www.forbes.ru/biznes-photogallery/393345-20-samyh-dorogih-kompaniy-runeta-reyting-forbes|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.

=== Конкурс «Прэмія Рунэту» ===
Прадукты кампаніі неаднаразова намінаваліся на конкурс «[[Прэмія Рунэту]]»:
* «1С-Бітрыкс: Кіраванне сайтам» у 2006 і 2008 гадах атрымліваў «Прэмію Рунэту» ў намінацыях «Тэхналогіі і інавацыі» і «Эканоміка і бізнес»;
* «Бітрыкс24» у 2011, 2012, 2017 і 2020 гадах станавіўся лаўрэатам «Прэміі Рунэту» ў намінацыях «Эканоміка і бізнес», «Інавацыі і тэхналогіі» і «Эканоміка, бізнес і інвестыцыі».&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://premiaruneta.ru/news/obyavleny-laureaty-premii-runeta-2020|title=Прэмія Рунэту 2020: пераможцы|website=Премия Рунета|accessdate=2020-12-10|archive-date=2020-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20201207090828/https://premiaruneta.ru/news/obyavleny-laureaty-premii-runeta-2020|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://premiaruneta.ru/|title=Прэмія Рунэту — афіцыйны сайт|website=Премия Рунета|accessdate=2020-12-10|archive-date=2021-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210625071553/https://premiaruneta.ru/|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;

=== Іншыя рэйтынгі ===
15 студзеня 2020 года кампанія «1С-Бітрыкс» заняла 15-е месца ў рэйтынгу хуткарослых тэхналагічных кампаній «ТэхУспех — 2019»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ratingtechup.ru/rate/?TOP=130|title=Топ рэйтынгу «ТэхУспех — 2019»|publisher=ratingtechup.ru|accessdate=2020-01-23|archive-date=2020-02-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20200206104358/http://ratingtechup.ru/rate/?TOP=130|deadlink=no |lang=ru}}&lt;/ref&gt;.

Кампанія «1С-Бітрыкс» увайшла ў «Рэйтынг працадаўцаў Расіі 2020 года» паводле версіі HeadHunter у катэгорыі кампаній з колькасцю персаналу ад 251 да 1000 чалавек, у намінацыях:
* «Самыя лаяльныя супрацоўнікі»
* «Найбольш папулярныя сярод кандыдатаў»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://plus.rbc.ru/news/602645b97a8aa97996ea3941|title=Рэйтынг працадаўцаў Расіі — 2020|website=РБК|accessdate=2021-02-15|archive-date=2021-02-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20210215100816/https://plus.rbc.ru/news/602645b97a8aa97996ea3941|deadlink=no |lang=ru}}&lt;/ref&gt;.

У 2021 годзе кампанія «1С-Бітрыкс» увайшла ў ТОП-10 лепшых працадаўцаў Расіі паводле HeadHunter сярод кампаній з колькасцю персаналу 251—1000 чалавек&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/ekonomika/13737067|title=ТАСС: кампанія «1С-Бітрыкс» у ТОП-10 працадаўцаў|website=ТАСС|accessdate=2022-02-17|archive-date=2022-02-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220217082225/https://tass.ru/ekonomika/13737067|deadlink=no |lang=ru}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

[[Катэгорыя:Кампаніі паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Кампаніі, створаныя ў 1998 годзе]]
[[Катэгорыя:Кампаніі Калінінграда]]
[[Катэгорыя:Вытворцы праграмнага забеспячэння Расіі]]
[[Катэгорыя:ІТ-кампаніі Расіі]]
[[Катэгорыя:Заснаваныя ў 1998 годзе ў Расіі]]
[[Катэгорыя:1С]]</text>
      <sha1>px8x0xogiaeuyjm98empm2dq9i6cf4d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2к17</title>
    <ns>0</ns>
    <id>788474</id>
    <revision>
      <id>5152862</id>
      <parentid>5149281</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T11:01:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5152862</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24940" sha1="6goqfjnu3muyrncj9h2yavdowgg9ps0" xml:space="preserve">'''2к17''' — перыяд у гісторыі моладзі [[Расія|Расіі]] і часткі [[постсавецкая прастора|постсавецкай прасторы]] другой паловы 2010-х гадоў, пік якога прыйшоўся на 2017—2018 гады.

== Этымалогія ==
У «2к17» літара «К» замяняе лічбу 0, «К» — слова ''«kilo-»'', што ў грэчаскай мове азначае «тысяча»&lt;ref name=&quot;нгс&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Marie Claire&quot;/&gt;.

== Музыка ==
[[Хіп-хоп]] і [[электронная музыка]] былі аднымі з самых папулярных жанраў. Такія артысты, як [[Kendrick Lamar]] і [[Дрэйк (рэпер)|Drake]], узначальвалі рэйтынг. З рускамоўных выканаўцаў аднымі з самых значных сталі рэпэры [[Pharaoh]], [[FACE]], [[Flèsh]], [[Lizer]], [[ЛСП]], [[Элджэй]], [[Хаскі (рэпер)|Хаскі]], [[T-Fest]]&lt;ref name=&quot;MCUniverse&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;нгс&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;postnews&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Marie Claire&quot;/&gt;.

У спісе найпапулярнейшых сінглаў [[СНД]] ад партала [[TopHit]] большую частку вясны і ў пачатку лета 2017 года ў топе трымаўся трэк «[[Тает лёд]]» гурта «[[Грибы]]», летам — «[[Despacito]]» [[Луіс Фонсі|Луіса Фонсі]] пры ўдзеле [[Дэдзі Янкі]], а ў лістападзе і снежні — «[[Розовое вино]]» Элджэя і [[Федук]]а.

На думку Кацярыны Сямёнавай з татарскага моладзевага часопіса [[Ідэль (часопіс)|«Ідэль»]], на дадзены перыяд прыйшоўся росквіт рускага рэпу і электроннай музыкі. Напрыклад, [[Скрыптаніт]] — артыст з [[Казахстан]]а і музычны прадзюсар, заснавальнік лэйбла [[Musica36]], чый трэк «Это любовь» узначальваў чарты не толькі ў краінах СНД, але і за мяжой. Таксама ў якасці прыкладу прыведзены рок-гурт «[[Пошлая Молли]]», заснаваны музыкам [[Кірыл Бледны|Кірылам Цімашэнка]], больш вядомым пад псеўданімам Кірыл Бледны. Гурт стаў адным з самых яркіх прадстаўнікоў [[сінці-панк]]а, сумяшчаючы [[поп-панк]] з электроннай музыкай{{sfn|Идель|2025|loc=Что за феномен 2к17 и почему его так любят?}}.

У рэп-сістэме паўстаў новы феномен — [[Versus Battle|Versus]]. Ён уяўляў з сябе батл-рэп, заснаваны на паядынку сярод двух артыстаў. Папулярнасць фармат зарабіў дзякуючы ўдзелу рэпера [[Аксімірон]]а. На думку Сямёнавай, Versus паўстаў у ідэальны час для маскуліннага рэпу, калі ''«чорныя панчлайны пра блізкіх яшчэ ўспрымаліся нармальна, а майстэрства ўдзельнікаў расло з кожнай сустрэчай»''{{sfn|Идель|2025|loc=Что за феномен 2к17 и почему его так любят?}}. Самым яркім яго момантам стала [[Рэп-батл паміж Аксіміронам і Гнойным| супрацьстаянне паміж Аксіміронам і Гнойным]] (ён жа [[Слава КПСС]])&lt;ref name=&quot;postnews&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;нгс&quot;/&gt;.

== Сацыяльныя сеткі ==
Галоўнай моладзевай [[сацыяльная сетка|сацыяльнай сеткай]] з’яўлялася «[[УКантакце|ВКонтакте]]», дзе, акрамя ўсяго іншага, ёсць функцыя па захаванні выявы ў альбом «Захаванае» ({{lang-ru|Сохранённое}}, «сохры»). Дзякуючы гэтаму людзі маглі паглядзець, якія менавіта карцінкі захоўвае чалавек, і зрабіць пра яго высновы. Лічылася прэстыжным дадаваць у «сохры» эстэтычныя, атмасферныя і з «глыбокім сэнсам» выявы. Самымі моднымі лічыліся фота з панэлькамі, з дахамі дамоў, з кепкамі, талстоўкамі, кедамі, з цыгарэтамі або алкаголем у руках/крамных калясках і іншым&lt;ref name=&quot;нгс&quot;/&gt;. Было прынята не толькі разглядаць чужыя фота, але і перасылаць, захоўваць іх у сябе на старонцы. Маладыя людзі спрабавалі зрабіць максімальна крутую фатаграфію, каб апынуцца ў кагосьці ў «сохрах»&lt;ref name=&quot;Marie Claire&quot;/&gt;.

У «ВКонтакте» моладзь публікавала фатаграфіі з успышкай і даданнем зярністасці. Было распаўсюджана хаваць твар адной рукой або кепкай, фатаграфавацца спіной да камеры ці ўвогуле здымаць толькі рукі ці ногі. Даволі часта можна было ўбачыць фота з дзяўчынай на фоне кустоў з кветкамі, заходу або прыгожага месца, ці ўвогуле звычайнага панэльнага дома. Папулярнасць атрымалі таксама здымкі з цыгарэтай у руцэ на фоне таблічкі з забаронай на курэнне, фота з энергетыкамі або запальніцамі ў руках, з прыгожым небам або нават проста з прыгожым шклянкай з кавярні, а таксама фатаграфіі з цытатамі&lt;ref name=&quot;нгс&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Marie Claire&quot;/&gt;.

На другую палову 2010-х прыйшоўся росквіт відэаплатформаў. Хостынгі папаўняліся маладымі блогерамі, рэперамі, якія асвоілі відэафармат, і журналістамі. Іх творчасць фармавала мемы, якія актыўна вірусіліся ў сетцы і рабілі шоўменаў папулярней. Сярод такіх: Аміран Сардараў, аўтар канала «Дневник хача», дзе дзяліўся гісторыямі аб сваім раскошным жыцці, запоўненым вечарынамі клубамі і рэстаранамі ў кампаніі вядомых сяброў; [[Мікалай Юр’евіч Собалеў|Мікалай Собалеў]], які пачаў свой шлях з праекта Rakamakafo, дзе ў пары з Гурамам Нарманіей праводзіў розыгрышы і сацыяльныя эксперыменты, фіксуючы рэакцыі людзей у нечаканых сітуацыях, а потым пераключыўся на фармат з крытыкай іншых папулярных блогераў{{sfn|Идель|2025|loc=Расцвет социальных сетей}}; [[Юрый Дудзь]], які стаў першаадкрывальнікам фармату доўгага, адкрытага інтэрв’ю ў Інтэрнэце&lt;ref name=&quot;Marie Claire&quot;/&gt;.

У рускамоўнай [[YouTube]]-прасторы назіралася тэндэнцыя, калі блогеры спрабавалі сябе ў рэпе, напрыклад, Мікалай Собалеў, [[Юрый Міхайлавіч Хаванскі|Юрый Хаванскі]], [[Эльдар Казанфаравіч Джарахаў|Эльдар Джарахаў]]. Акрамя таго, на саму пляцоўку пераходзілі людзі з ТБ — напрыклад, [[Comedy Club Production]]&lt;ref name=&quot;postnews&quot;/&gt;.

Мемамі 2017 года сталі: «[[Пачакун|Ждун]]», «Руки-базуки», «Это фиаско, братан», «На донышке», «У меня лапки»{{sfn|Идель|2025|loc=Расцвет социальных сетей}}, «Ещкере»&lt;ref name=&quot;нгс&quot;&gt;Арина Суворова. [https://ngs.ru/text/entertainment/2024/06/08/73659710/ Смотрели «сохры», носили «вансы», спрашивали за шмот: современная молодежь уже тоскует по 2к17 — что это был за год] // НГС, 8 июня 2024&lt;/ref&gt;.

== Мода ==
Моладзевае медыя MCUniverse паказала, што мода перыяду характарызавалася эклектыкай і гіперстылем, калі людзі змешвалі розныя стылі і эпохі&lt;ref name=&quot;MCUniverse&quot;/&gt;.

У 2017 годзе стаў папулярны оверсайз-стыль, прадстаўлены худзі, вялікімі футболкамі, аб’ёмнымі кофтамі, джынсамі-бананамі і шырокімі спартыўнымі штанамі. Таксама попытам карысталіся джогеры, скіні-джынсы&lt;ref name=&quot;нгс&quot;/&gt;, чокеры, бейсболкі&lt;ref name=&quot;MCUniverse&quot;/&gt;. У трэндзе апынуліся наступныя брэнды: футболка THRASHER ад [[Thrasher|аднайменнага амерыканскага скейтборд-часопіса]] з полымем вакол надпісу, кеды [[Vans]], заплечнік ад іх фірмы ў клетачку, калготкі ў буйную сетку, кепка «ЮНОСТЬ», чорнае худзі на 2-3 памеру больш ад [[Nike]], шкарпэткі FRIDAY SOCKS{{sfn|Идель|2025|loc=Стиль настоящего модника}}, красоўкі [[Канье Уэст]]а [[Yeezy]], абутак ад [[Balenciaga]], прадукцыя Palace, [[Supreme]] і «[[ГОША РУБЧИНСКИЙ|Гоша Рубчинский]]»&lt;ref name=&quot;postnews&quot;/&gt;. Модна стала падкочваць ніз джынсаў&lt;ref name=&quot;нгс&quot;/&gt;.

У асяроддзі моднікаў расцвітала манера прыставаць да аднагодкаў, якія не насілі модныя рэчы. Да іх часта прыставалі са словамі «патлумач за шмот» і крыўдзілі, калі тыя так і не змаглі растлумачыць свой выбар&lt;ref name=&quot;нгс&quot;/&gt;. Прыстаць маглі нават за неарыгінальную прадукцыю. Звычайна падобнае далей жартаў не заходзіла, але часам справа даходзіла да бойкі&lt;ref name=&quot;Marie Claire&quot;/&gt;.

== Вечарынкі-«ўпіскі» ==
Паняцце «ўпіска» паўстала ў канцы 1980-х. Першапачаткова пад ім разумелася месца, дзе можна бясплатна пераначаваць. З цягам часу слова змяніла значэнне, і пад «упіскамі» сталі разумець вечарынкі ў інтэрнатах, здымных кватэрах або ў бацькоўскіх дамах у адсутнасць дарослых. У сацыяльных сетках паўстала шмат спецыялізаваных груп, дзе жадаючыя «ўпісацца» дамаўляліся аб месцы і часу. Галоўным атрыбутам станавіўся алкаголь. Часам прысутнічалі наркотыкі. Часта на вечарынках адбываліся стыхійны разгул з псаваннем маёмасці і [[секс]]&lt;ref name=&quot;гранин&quot;/&gt;.

Філосаф Ларыса Козырава тлумачыла папулярнасць такога віду вольнага часу разрывам сацыяльных сувязяў, перш за ўсё ў вялікіх гарадах, і знікненнем дваровай культуры. Акрамя таго, для большасці ўпіска стала магчымасцю адысці ад праблем, выйсці за межы паўсядзённага жыцця, забыцца аб праблемах з бацькамі. Яе калега Сяргей Гранін назваў такія вечарынкі своеасаблівай [[ініцыяцыя]]й&lt;ref name=&quot;гранин&quot;&gt;{{артыкул|аўтар=Гранин Р. С.|спасылка=https://cyberleninka.ru/article/n/vpiska-kak-sotsiokulturnyy-fenomen|загаловак=&quot;Вписка&quot; как социокультурный феномен|выданне=Социальные и гуманитарные науки. Отечественная и зарубежная литература. Сер. 3, Философия: Реферативный журнал|год=2020.|нумар=3|старонкі=93—96}}&lt;/ref&gt;.

== Слэнг ==
Паводле спісу, складзенага медыя «[[Сноб (медыяпраект)|Сноб]]» і падлеткамі З цэнтра самавызначэння «Кавардак», моладзевы слэнг у 2017 годзе быў прадстаўлены наступнымі словамі&lt;ref&gt;[https://snob.ru/entry/156179/ Подростковый словарь — 2017] // Сноб, 28 декабря 2017.&lt;/ref&gt;:
&lt;div class=&quot;references-small&quot; style=&quot;-moz-column-count:3; column-count:3; -webkit-column-count:3;&quot;&gt;
* Хайп — інфармацыйная шуміха.
* Панч/панчлайн — лаканічная фраза/радок (line) у адрас апанента. 
* Крыпова/крыпата — нешта страшнае або гідкае.
* Зашквар — непрыстойны, ганебны, няварты ўчынак. 
* Вінішка — прадстаўніца адпаведнай субкультуры, дзяўчына з кароткімі (не ніжэй плячэй) валасамі, абяскаляровых або пафарбаванымі ў яркія колеру. Носіць акуляры з вялікімі шклом, часта без дыёптрый, футболкі з загадкавымі надпісамі, джынсы з завышаным станам, вінтажныя сукенкі, можа разважаць аб сур’ёзнай філасофскай літаратуры, блізкая да эстэтыка дэкадансу, п’е даступнае віно.
* Лямпавы — цёплы, замілавальны, настальгічны.
* Краш — чалавек, які падабаецца, аб’ект жадання.
* Сасны — вельмі мілы, выключна станоўчы, прыгажунчык, сексі.
* Хейтар — чалавек, які адкрыта выказвае сваю нянавісць, зайздрасць, злосць у адносінах да нейкай персоны ці ўвогуле да ўсіх.
* Хейціць — ненавідзець, публічна зневажаць, абражаць, дыскрэдытаваць.
* Жыза — праўда жыцця, жыццёвая сітуацыя.
* Ор, араць — дзіка і радасна рагатаць, упасці ў істэрыку ад смеху.
* Кун — хлопчык.
* Цян — дзяўчынка.
* Каваіцца  — знаходзіцца ў стане захаплення і замілавання. 
* Трып/трыпаваць — псіхадэлічны, зменены стан свядомасці, характарызавальнае нетыповым успрыманнем і інтэнсіўным працэсам усведамлення. 
* Байціць — цалкам капіяваць словы ці ж стыль іншага чалавека. Красці ў кагосьці ідэі і прысвойваць іх сабе.
* Сталкерыць — сачыць за кім-небудзь, пазбягаючы асабістага кантакту.
* Вайпіть/вайпать — першапачаткова тэхнічнае і геймерскае значэнне «знішчаць дадзеныя якой-небудзь групы персанажаў, чысціць гульнявой свет ад змен, скінуць налады», пазней — загрувашчваць сеткавую размову велізарнай колькасцю непатрэбнай і бессэнсоўнай інфармацыі, спаміць выявамі і мемами ў ручным і аўтаматычным рэжыме.
* Флексіць — разгойдвацца, танцаваць пад біт, а таксама ярка праяўляць сябе, свае фізічныя магчымасці.
* Рофл — жарт, прыкол.
* Дыс-рэп — кампазіцыя, якая абражае іншага рэпера, або доўгае эмацыйнае выказванне з мэтай абразіць, прынізіць суразмоўцы.
* ОТП — аглійская абрэвіятура, расшыфроўваецца як One True Pairing — адзіная сапраўдная пара. Пара любоўных персанажаў аднаго або розных мастацкіх твораў, якія маюць асаблівае значэнне для асобнага чалавека і/або фанатаў.
* Эшчкерэ — слова, якое выкрыкваецца без усялякай сувязі з сітуацыяй, асаблівага сэнсу не мае. Можа, праўда, выкарыстоўвацца як нейкі заклік да дзеяння. Папулярызатар яго ў Расіі — выканаўца Face. Лічыцца, што «эшчкерэ» — вытворны ад выразы амерыканскага рэпера [[Lil Pump]] — esketit, што, у сваю чаргу, адбылося ад let's get it.
&lt;/div&gt;

== Настальгія і ацэнкі ==
У 2024&lt;ref name=&quot;песоцкая&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;postnews&quot;&gt;Никита Прунков. [https://postnews.ru/a/29077 «Верните мне мой 2017-й»: каким был этот год и почему мы ностальгируем по нему?] // Постньюс, 5 июня 2024&lt;/ref&gt;—2025&lt;ref name=&quot;MCUniverse&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Marie Claire&quot;/&gt; гадах у карыстальнікаў сеткі ўзнікла настальгія па гэтым перыядзе. Яна закранула галоўным чынам тых, чыё юнацтва выпала на гэты час ([[Пакаленне Z|зумеры]] ва ўзросце ад 20&lt;ref name=&quot;Marie Claire&quot;/&gt; до 27&lt;ref name=&quot;postnews&quot;/&gt;). Як паказвала псіхолаг Яўгена Макарава для [[АТВ]], настальгія тычыцца атрыбутаў падлеткавага ўзросту: музыкі, элементаў адзення, фільмаў. Спецыялістка параўнала гэта з настальгіяй па 2007 годзе і 90-м&lt;ref name=&quot;песоцкая&quot;&gt;Полина Песоцкая. [https://atvmedia.ru/news/social/58103 Антихайп, флекс и потерянная юность: почему возникает ностальгия и нормально ли скучать по прошлому?] // АТВмедиа, 28 мая 2024&lt;/ref&gt;.

Беларускае медыя [[Onliner.by]] паказала, што запыт на вайб эпохі пачаўся значна раней — у 2021, адразу пасля [[пандэмія COVID-19|пандэміі COVID-19]]. Тады зумеры пачалі актыўна сумаваць па мінуламу, калі ўсё было інакш. З ходам часу і ўзрастаннем колькасці неспакойнага ў свеце цікавасць да 2к17 толькі расла&lt;ref name=&quot;onliner&quot;/&gt;.

На думку медыя MCUniverse, настальгія выклікана тым, што гэта быў час адноснай прастаты і навізны. Інтэрнэт быў яшчэ не так перагружаны інфармацыяй, сацыяльныя сеткі не былі такімі камерцыялізаванымі&lt;ref name=&quot;MCUniverse&quot;&gt;{{Cite web |url=https://mcunic.ru/2025/04/18/vernite-moj-2k17-kak-setevaya-nostalgiya-zahvatila-internet/ |title=Верните мой 2к17: как сетевая ностальгия захватила Интернет |access-date=26 мая 2025 |archive-date=21 чэрвеня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250621021444/https://mcunic.ru/2025/04/18/vernite-moj-2k17-kak-setevaya-nostalgiya-zahvatila-internet/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Новасібірскае інтэрнэт-выданне [[НГС]] прывяло меркаванне, што яе прычына крыецца ў бесклапотнасці. Многія з настальгуючых тады былі школьнікамі, для якіх ''«галоўныя задачы былі ў асноўным пайсці паслухаць музыку на ўсю вуліцу, паараць любімы куплет, ды падумаць, у каго рэч файней»''&lt;ref name=&quot;нгс&quot;/&gt;. Аналагічнае меркаванне выказана ў часопісе [[Marie Claire]]&lt;ref name=&quot;Marie Claire&quot;&gt;{{артыкул|загаловак=«Верните мне мой 2017»: что произошло в этом году, и почему все стали по нему скучать|выданне=Marie Claire|год=2025|месяц=января|чысло=5|аўтар=Дмитрий Рязанцев|спасылка=https://www.marieclaire.ru/stil-zjizny/vernite-mne-moi-2017-chto-proizoshlo-v-etom-godu-i-pochemu-vse-stali-po-nemu-skuchat/}}&lt;/ref&gt;.

Мікіта Прункоў з медыя «Постньюс» у 2024 годзе пісаў, што настолькі разнастайнай і свабоднай расійская [[поп-культура]] будзе няхутка, паколькі змянілася сусветная палітычная сітуацыя. На яго думку, [[масавая культура]] за гэтыя гады страціла самабытнасць і арганіку, «нярэдка спатыкаючыся аб аскепкі мінулага поспеху»&lt;ref name=&quot;postnews&quot;/&gt;.

Адзін з прыхільнікаў эпохі ў гутарцы для Onliner.by заявіў: «''Гэта росквіт рускамоўнай музыкі, гэты час адкрытасці — аналаг шасцідзесятых у ЗША. Людзі перасталі баяцца сябе, сталі жыць вальней, ствараць дамы і на &quot;каленцы&quot; музыку, якую пазней слухалі мільёны!''»&lt;ref name=&quot;onliner&quot;&gt;Саша Маниту.[https://people.onliner.by/2026/01/13/vecherinki-2k17 «Как 2007-й, только для зумеров». Как выглядят вечеринки ностальги] // Onliner.by, 13 января 2026&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Reflist|2}}

== Літаратура ==
* {{Артыкул|загаловак=«Трэшер, вписки, вансы»: в чем сила 2017 года и почему в сети все хотят его вернуть|год=2025|чысло=13|месяц=апреля|аўтар=Екатерина Семенова|выданне=Идель|тып=журнал|ref=Идель}}
{{ВС}}
{{ізаляваны артыкул|date=2025-05-27}}

[[Катэгорыя:2017 год у культуры і мастацтве]]</text>
      <sha1>6goqfjnu3muyrncj9h2yavdowgg9ps0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Людвік Мераслаўскі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>795440</id>
    <revision>
      <id>5152724</id>
      <parentid>5062591</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T20:33:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5152724</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28364" sha1="9iqcr1hwdfu875f6wpex9mwxe9cix7o" xml:space="preserve">{{Ваенны дзеяч
| імя = Людвік Мераслаўскі
| арыгінал імя = {{lang-pl|Ludwik Mierosławski}}
| партрэт = 
| подпіс = Людвік Мераслаўскі, фота каля 1863 г.
| дата нараджэння = 
| месца нараджэння = 
| дата смерці = 
| месца смерці = 
| прыналежнасць = 
| гады службы = 
| званне = [[генерал]]
| камандаваў = дыктатар [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863 года]]
| бітвы = [[Паўстанне 1830—1831 гадоў]]:&lt;br /&gt;• [[Штурм варшаўскага арсенала]]&lt;br /&gt;• [[Бітва пры Альшынцы Грахоўскай]]&lt;br /&gt;[[Велікапольскае паўстанне (1846)]]&lt;br /&gt;[[Велікапольскае паўстанне (1848)]]:&lt;br /&gt;• [[Бітва пад Мілославам]]&lt;br /&gt;• [[Бітва пад Сакаловам]]&lt;br /&gt;[[Бадэнская рэвалюцыя]]:&lt;br /&gt;• [[Бітва пад Ваггойзелем]]&lt;br /&gt;[[Паўстанне 1863—1864 гадоў]]:&lt;br /&gt;• [[Бітва пад Кшывасондзам]]&lt;br /&gt;• [[Бітва пад Новай Вессю (люты 1863)|Бітва пад Новай Вессю]]
| узнагароды = 
| сувязі = 
| у адстаўцы = гісторык, пісьменнік, вынаходнік
}}
'''Лю́двік Мерасла́ўскі''' ({{lang-pl|Ludwik Mierosławski}}; {{ДН|17|1|1814}}, [[Немур]], [[Францыя]] — {{ДС|22|11|1878}}, [[Парыж]]) — польскі [[генерал]], пісьменнік і паэт, тэарэтык ваеннай справы, палітычны дзеяч і змагар за незалежнасць, вынаходнік, член [[Польскае дэмакратычнае таварыства|Польскага дэмакратычнага таварыства]]. Кіраўнік двух паўстанняў у [[Вялікая Польшча|Вялікай Польшчы]]: у 1846 годзе (прызначаны будучым галоўнакамандуючым ПДТ)&lt;ref name=&quot;historycy544&quot; /&gt; і ў 1848 годзе. Першы дыктатар [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|Паўстання 1863—1864 гадоў]]&lt;ref name=&quot;słow&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;zarys&quot; /&gt;. Меў шматлікае радня, у тым ліку брата Адама Мераслаўскага. Уласнай сям’і не стварыў&lt;ref name=&quot;genealogia&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;zeglarz&quot; /&gt;.

== Біяграфія ==

=== Маладосць ===
Нарадзіўся ў польска-французскай шляхецкай сям’і герба «[[Лешчыц (герб)|Лешчыц]]». Яго бацькам быў капітан напалеонаўскіх войскаў&lt;ref name=&quot;historycy543&quot; /&gt; Адам Каспер Мераслаўскі&lt;ref name=&quot;Uruski&quot; /&gt;, маці — францужанка&lt;ref name=&quot;historycy543&quot; /&gt; Каміла Нот дэ Ваплё, унучка англійскага капітана гандлёвага флоту Стабса, а хросным бацькам — маршал [[Луі-Нікаля Даву]], ад’ютантам якога быў бацька Людвіка. У 1820 годзе прыехаў з бацькамі ў [[Царства Польскае]], у [[Ломжа|Ломжу]]. Там вучыўся ў ваяводскай школе піяраў, а затым у Калішскім кадэцкім корпусе&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot; /&gt;. Скончыў яго ў 1830 годзе і ва ўзросце 16 гадоў стаў падхарунжым 5-га палка лінейнай пяхоты&lt;ref name=&quot;ipsb&quot; /&gt;.

=== Паўстанне 1830—1831 гадоў ===
Мераслаўскі, як адзін з самых маладых унтэр-афіцэраў, браў удзел у [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|Лістападаўскім паўстанні]], ваяваў у корпусе генерала [[Самуэль Ружыцкі|Самуэля Ружыцкага]], з якім прадзёрся ў [[Галіцыя|Галіцыю]]. Пасля баёў падчас штурму арсенала ў Варшаве і [[Бітва пры Альшынцы Грахоўскай|бітвы пры Альшынцы Грахоўскай]] атрымаў званне падпаручніка&lt;ref name=&quot;historycy543-544&quot; /&gt;.

=== Эміграцыя ===
Пасля паражэння паўстання з 1833 года знаходзіўся ў [[Вялікая эміграцыя|эміграцыі]] ў [[Францыя|Францыі]], дзе пасля распрацоўкі ў 1836—1839 гадах і выдання трохтомнага даследавання пра Лістападаўскае паўстанне набыў славу выдатнага ваеннага тэарэтыка&lt;ref name=&quot;historycy544&quot; /&gt;. Быў адным з лідараў Цэнтралізацыі [[Польскае дэмакратычнае таварыства|Польскага дэмакратычнага таварыства]], у якое ўступіў у 1843 годзе&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot; /&gt; і членам арганізацыі «Маладая Польшча» (таксама па даручэнні [[Джузэпэ Мадзіні]] спрабаваў арганізаваць «Маладую Францыю»). У 1839—1840 гадах чытаў лекцыі па гісторыі славянскіх народаў у Французскім гістарычным інстытуце ў Парыжы. Таксама ў Парыжы былі апублікаваны яго лекцыі па стратэгіі і тактыцы&lt;ref name=&quot;kron149&quot; /&gt;.

=== Велікапольскае паўстанне 1846 года ===
[[Файл:Ludwik Mieroslawski 1845-1855 (428656) (cropped).jpg|left|thumb|Людвік Мерославскі, гравюра [[Эжэн Луі Шарпанцье|Эжэна Луі Шарпанцье]]]]
Падтрымліваючы кантакты са змоўшчыкамі з [[Вялікая Польшча|Вялікай Польшчы]], распрацаваў план паўстання, выбух якога па яго парадзе быў прызначаны на 1846 год. План прадугледжваў паўстанне ва ўсіх трох разборах пры дапамозе сялян, якіх планавалася прыцягнуць да паўстання абвяшчэннем [[Прыгоннае права|адмены прыгону]]&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot; /&gt;. Мераслаўскі павінен быў стаць камандуючым [[Паўстанне велікапольскае (1846)|паўстаннем 1846 года]], аднак адразу пасля прыбыцця, у выніку даносу аднаго са змоўшчыкаў, Генрыка Панінскага&lt;ref name=&quot;kron156&quot; /&gt;, быў схоплены 12 лютага 1846 года прускай паліцыяй у [[Свіняры|Свінярах]] пад [[Познань|Познанню]]&lt;ref name=&quot;historycy544&quot; /&gt;. Падчас арышту і следства з прычыны незахавання належнай асцярожнасці разам з ім у рукі паліцыі трапіла шмат нататак са звесткамі пра змоўшчыкаў. На гэтай падставе многія польскія патрыёты былі пазней асуджаныя&lt;ref name=&quot;Guttry&quot; /&gt;.

=== Вязень Маабіта ===
Праз некалькі месяцаў пасля арышту ў [[Берлін]]е адбыўся працэс над 254 асобамі, якія рыхтавалі паўстанне, сярод іх быў і Мераслаўскі. Прысудам ад 2 снежня 1847 года ён быў асуджаны на смяротнае пакаранне, чакаючы яго выканання ў турме [[Маабіт]] з прычыны пададзенай апеляцыі&lt;ref name=&quot;kron164&quot; /&gt;. Аднак пазбег пакарання дзякуючы выбуху ў сакавіку 1848 года [[Рэвалюцыя 1848—1849 гадоў у Германіі|Берлінскай рэвалюцыі]]&lt;ref name=&quot;historycy544&quot; /&gt;. Пасля вызвалення з турмы разам з [[Караль Лібельт|Каралем Лібельтам]] зноў прыбыў на землі, якія належалі да падзелаў Польшчы, і 10 красавіка 1848 года ў лагеры пад [[Ужэсня]]й быў абвешчаны галоўнакамандуючым, а 13 верасня афіцыйна стаў «інспектарам польскіх лагераў»&lt;ref name=&quot;kron175&quot; /&gt;. Аднак раней пад ціскам рэвалюцыйных мас кароль [[Фрыдрых Вільгельм IV]] падпісаў акт аб яго амністыі&lt;ref name=&quot;kron173&quot; /&gt;.

=== Велікапольскае паўстанне 1848 года ===
[[Файл:Ludwik_Mieroslawski._ca_1863_(77158556)_(cropped).jpg|thumb|Людвік Мераслаўскі]]
Падчас [[Велікапольскае паўстанне (1848)|Велікапольскага паўстання 1848 года]] Мераслаўскі камандаваў, сярод іншага, у пераможных бітвах пад [[Бітва пад Мілославам|Мілославам]] і [[Бітва пад Сакаловам|Сакаловам]]&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot; /&gt;. У пазнанскім паўстанні 1848 года пад камандаваннем Мераслаўскага змагаўся ў тым ліку [[Людвік Аборскі]]. Не жадаючы браць адказнасць за чаканае паражэнне, Мераслаўскі адмовіўся ад камандавання, у сувязі з чым акт капітуляцыі замест яго падпісаў палкоўнік Аўгусцін Бжэжанскі&lt;ref name=&quot;kron180&quot; /&gt;. Пасля капітуляцыі паўстання Мераслаўскі зноў трапіў у прускі палон, адкуль быў вызвалены дзякуючы французскаму ўмяшанню ў Берліне, у якім спаслаліся на французскае грамадзянства Мераслаўскага&lt;ref name=&quot;historycy545&quot; /&gt;.

Ужо тады ён набыў славу еўрапейскага маштабу&lt;ref name=&quot;historycyu2&quot; /&gt;, у сувязі з чым да яго звярнуліся італьянскія рэвалюцыянеры з прапановай узначаліць паўстанне на Сіцыліі&lt;ref name=&quot;historycy545&quot; /&gt;.

У снежні 1848 года прыбыў у [[Палерма]] і заняў пасаду начальніка штаба арміі рэвалюцыйнага сіцылійскага ўрада. Пасаду галоўнакамандуючага заняў 25 сакавіка 1849 года, маючы ў распараджэнні каля 10 000 дрэнна ўзброеных і навучаных людзей. У баях пад Месінай (жадаючы ліквідаваць плацдарм) падзяліў свае сілы на дзве часткі, што таксама не ўратавала яго ад паражэння. Затым няўдала камандаваў абаронай Катаніі, дзе, нягледзячы на праяўленую асабістую мужнасць (быў нават паранены), сутыкнуўся з абвінавачваннямі ў прычыненні паражэння. Гэта стала прычынай таго, што 20 красавіка 1849 года ён падаў у адстаўку. Праз тры тыдні вярнуўся ў Парыж&lt;ref name=&quot;kron186&quot; /&gt;, але ўжо ў чэрвені апынуўся ў [[Карлсруэ]], дзе ўрад [[Вялікае герцагства Бадэн|Бадэна]] і [[Пфальц (рэгіён)|Пфальца]] прызначыў яго галоўнакамандуючым рэвалюцыйнай арміяй у [[Бадэнская рэвалюцыя|Бадэнскім паўстанні]]. Пасля паражэння ў бітве з прусакамі пад Ваггойзелем Мераслаўскі падаў у адстаўку і вярнуўся ў Парыж. Тут яго папулярнасць (нягледзячы на паражэнне ў бітве з прусакамі) дасягнула зеніту&lt;ref name=&quot;historycyu2&quot; /&gt;. Пасля 1849 года стаў самым вядомым палякам і самым папулярным рэвалюцыянерам у Еўропе&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot; /&gt;, да яго парыжскай кватэры здзяйсняла паломніцтва патрыятычна наладжаная моладзь. На паштоўках яго выяву змяшчалі побач з Гарыбальдзі. У гэты ж час маладым змоўшчыкам рэкамендаваў дзеянні, якія нагадваюць сучасныя тэрарыстычныя акцыі. Прапаноўваў, напрыклад, выкраданне царскіх саноўнікаў і іх сем’яў і выкарыстанне іх у якасці жывога шчыта падчас акцый&lt;ref name=&quot;historycyu2&quot; /&gt;.

У снежні 1860 года [[Джузэпэ Гарыбальдзі]] прызначыў яго камандуючым Інтэрнацыянальным легіёнам у [[Неапаль|Неапалі]], аднак канчаткова ён не быў створаны. У 1861 годзе Мераслаўскі стаў дырэктарам і выкладчыкам&lt;ref name=&quot;ksiepam&quot; /&gt; Польскай ваеннай школы ў [[Генуя|Генуі]], у якой адным з інструктараў быў [[Мар’ян Лангевіч]]&lt;ref name=&quot;historycy546&quot; /&gt;. У лютым 1862 года Мераслаўскі, настроіўшы супраць сябе кадры і слухачоў, пакінуў школу. Галоўным фактарам, які выклікаў супраціўленне ў школе ў адносінах да яго, было яго завышанае патрабаванне. Ён чакаў ад слухачоў, каб яны ад імя польскага народа далі яму паўнамоцтвы на выключнае прадстаўніцтва народа і выключнае кіраўніцтва польскай справай. Хацеў такім чынам абвясціць сябе перадпаўстанцкім дыктатарам, а слухачы школы павінны былі стаць нібыта яго асабістай гвардыяй. Гэты ўчынак выклікаў рашучы пратэст&lt;ref name=&quot;Guttry&quot; /&gt;. Школу пасля яго ўзначаліў генерал [[Юзаф Высоцкі (генерал)|Юзаф Высоцкі]].

=== Вынаходнік ===
Не спыняў працы над новымі ваеннымі вынаходніцтвамі і тактычнымі рашэннямі, асабліва тымі, якія павінны былі даць эфект у народнай вайне за вызваленне Польшчы. Распрацаваў праекты: «касавоза» (баявога воза, абсталяванага косамі), ранца, які выконваў ролю шчыта, карабіна, а таксама сапёрнай лапаткі, якая ўстаўлялася ў каскет. Аднак ніводнае з гэтых вынаходніцтваў з прычыны сваёй непрактычнасці не выклікала цікавасці ў арміі&lt;ref name=&quot;wielka235&quot; /&gt;. Аказаў таксама ўплыў на радыкальных дзеячаў, стваральнікаў лагера «[[Чырвоныя (паўстанне 1863—1864 гадоў)|чырвоных]]»&lt;ref name=&quot;historycy545&quot; /&gt;.

=== Дыктатар ===
[[Файл:Ludwik Mieroslawski 2.jpg|thumb|Людвік Мераслаўскі]]
За некалькі дзён да пачатку паўстання (19 студзеня 1863) [[Цэнтральны нацыянальны камітэт]] прапанаваў яму пасаду дыктатара&lt;ref name=&quot;slow157&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;garlic&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;historycy546&quot; /&gt;. Мераслаўскі прыняў дыктатуру, але прыбыў у [[Царства Польскае]] толькі 17 лютага 1863 года. Падчас галасавання толькі [[Стэфан Баброўскі]] быў супраць яго кандыдатуры на дыктатара, папракаючы яго ў пысе і няўмеласці&lt;ref name=&quot;garlic&quot; /&gt;. Пасля двух прайграных сутычак [[Бітва пад Кшывасондзам|пад Кшывасондзам]] і [[Бітва пад Новай Вессю (люты 1863)|Новай Вессю]], маючы праблемы з рэаліямі партызанскай вайны, вырашыў вярнуцца ў [[Парыж]] (не адмовіўся аднак ад звання дыктатара)&lt;ref name=&quot;historycy546&quot; /&gt;, адкуль распаўсюджваў інфармацыю пра дрэнную арганізацыю паўстання ў Польшчы. Пасля паўстання апынуўся ўжо на ўзбочыне польскага палітычнага жыцця&lt;ref name=&quot;historycy546&quot; /&gt;, з якога канчаткова сышоў пасля [[Франка-пруская вайна|франка-прускай вайны]].

=== Пісьменнік і паэт ===
Быў паэтам і пісьменнікам. У 1841 годзе пад дзявочым прозвішчам маці выдаў у Парыжы аўтабіяграфію. Найбольш вядомым творам Мераслаўскага з’яўляецца праца па тэорыі ваеннай справы — ''Rozbiór krytyczny kampanii 1831 roku'' (Крытычны разбор кампаніі 1831 года)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://polona.pl/item/rozbior-krytyczny-kampanii-1831-roku-i-wywnioskowane-z-niej-prawidla-do-wojny-narodowej,NTMzODQ5MQ/3/#info:metadata|title=Rozbiór krytyczny kampanii 1831 roku i wywnioskowane z niej prawidła do wojny narodowej. Oddz. 1 przez Ludwika Mierosławskiego, wyd. 1845|publisher=polona.pl|accessdate=2018-10-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://polona.pl/item/rozbior-krytyczny-kampanii-1831-roku-lekcja-dowodztwa-pierwsza-wykladu-wygloszonego,ODExMTk2NDg/2/#info:metadata|title=Rozbiór krytyczny kampanii 1831 roku: „Lekcja dowództwa pierwsza” wykładu wygłoszonego na kursie sztuki wojskowej w Paryżu.|description=рукапіс|publisher=polona.pl|accessdate=2018-10-06}}&lt;/ref&gt;, але напісаў таксама:
* ''Powstanie narodu polskiego w roku 1830 i 1831'' (Паўстанне польскага народа ў 1830 і 1831 гадах) — шматтомнае выданне&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://polona.pl/item/powstanie-narodu-polskiego-w-roku-1830-i-1831-od-epoki-na-ktorej-opowiadanie-swoje,MjA3NDI5/2/#info:metadata|title=Powstanie narodu polskiego w roku 1830 i 1831 : od epoki na któréj opowiadanie swoje zakończył Maurycy Mochnacki. T. 1|author=Ludwik Mierosławski|publisher=polona.pl|accessdate=2018-10-06}}&lt;/ref&gt;;
* ''Powstanie polskie w 1848'' (Польскае паўстанне ў 1848 годзе);
* а таксама падручнікі і рэгламенты ў галіне ваеннай справы&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot; /&gt;.

Паэтычныя творы:
* ''Szuja'' (Шуя), 1835&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot; /&gt;;
* ''Żelazna Maryna'' (Жалезная Марына), 1836&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot; /&gt;;
* ''Bitwa grochowska'' (Грахоўская бітва), 1835;
* ''Pugaczow'' (Пугачоў), 1836&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot; /&gt;;
* ''Marsz'' (Марш), 1848.

Марш быў напісаны Мераслаўскім перад бітвай пад Мілославам, у ноч з 29 на 30 красавіка, і пазней спяваўся пад музыку Даніцэці.

Людвік Мераслаўскі памёр у беднасці і забыцці 22 лістапада 1878 года ў Парыжы&lt;ref&gt;Konrad Naylor, ''100 postaci, które miały największy wpływ na dzieje Polski.'' Puls 1996, s. 677.&lt;/ref&gt;. Быў пахаваны на [[Могілкі Манпарнас|могілках Манпарнас]]. Аўтарам помніка на яго магіле быў польскі скульптар [[Цыпрыян Гадэбскі (скульптар)|Цыпрыян Гадэбскі]]&lt;ref name=&quot;niciej&quot; /&gt;.

Памерлыя паўстанцы 1863 года былі ўзнагароджаны прэзідэнтам Польшчы [[Ігнацы Масціцкі|Ігнацыем Масціцкім]] 21 студзеня 1933 года [[Крыж Незалежнасці|Крыжам Незалежнасці з мячамі]]&lt;ref&gt;Zarządzenie o nadaniu Krzyża Niepodległości z mieczami poległym i zmarłym Powstańcom 1863 r. ({{Monitor Polski|1933|24|32}}).&lt;/ref&gt;.

== У культуры ==
З’яўляецца адным з герояў польскага гістарычнага серыяла «Найдаўжэйшыя вайна сучаснай Еўропы» (''Najdłuższa wojna nowoczesnej Europy'') рэжысёра [[Ежы Штвертня|Ежы Штвертні]]. Выканаўцам яго ролі быў [[Томаш Грахачынскі]].

== Крыніцы ==
{{крыніцы|refs=
&lt;ref name=&quot;Guttry&quot;&gt;''Aleksander Guttry.'' [http://pbc.gda.pl/dlibra/doccontent?id=19083 Pan Ludwik Mierosławski jego dzieła i działania]. — Liège, 1870. — S. 8-9, 176-180.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;garlic&quot;&gt;''Andrzej Garlicki.'' Historia 1815–1939, Polska i świat. — Warszawa, 1998. — S. 116.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;historycy543&quot;&gt;''Andrzej Szwarc, Marek Urbański, Paweł Wieczorkiewicz.'' Kto rządził Polską? Nowy poczet władców-od początków do XXI wieku. — Warszawa, 2007. — S. 543.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;historycy543-544&quot;&gt;''Andrzej Szwarc, Marek Urbański, Paweł Wieczorkiewicz.'' Kto rządził Polską? Nowy poczet władców-od początków do XXI wieku. — Warszawa, 2007. — S. 543–544.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;historycy544&quot;&gt;''Andrzej Szwarc, Marek Urbański, Paweł Wieczorkiewicz.'' Kto rządził Polską? Nowy poczet władców-od początków do XXI wieku. — Warszawa, 2007. — S. 544.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;historycy545&quot;&gt;''Andrzej Szwarc, Marek Urbański, Paweł Wieczorkiewicz.'' Kto rządził Polską? Nowy poczet władców-od początków do XXI wieku. — Warszawa, 2007. — S. 545.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;historycy546&quot;&gt;''Andrzej Szwarc, Marek Urbański, Paweł Wieczorkiewicz.'' Kto rządził Polską? Nowy poczet władców-od początków do XXI wieku. — Warszawa, 2007. — S. 546.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;historycyu2&quot;&gt;Паводле гісторыкаў: Анджэя Шварца, Марэка Урбанскага і Паўла Вячоркевіча.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;kron186&quot;&gt;Praca zbiorowa, ''Kronika powstań polskich 1794–1944'', Warszawa 1994, s. 186.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;kron149&quot;&gt;Praca zbiorowa, ''Kronika powstań polskich 1794–1944'', Warszawa 1994, s. 149.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;kron156&quot;&gt;Praca zbiorowa, ''Kronika powstań polskich 1794–1944'', Warszawa 1994, s. 156.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;kron164&quot;&gt;Praca zbiorowa, ''Kronika powstań polskich 1794–1944'', Warszawa 1994, s. 164.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;kron173&quot;&gt;Praca zbiorowa, ''Kronika powstań polskich 1794–1944'', Warszawa 1994, s. 173.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;kron175&quot;&gt;Praca zbiorowa, ''Kronika powstań polskich 1794–1944'', Warszawa 1994, s. 175.&lt;/ref&gt;
&lt;!--&lt;ref name=&quot;kron178&quot;&gt;Praca zbiorowa, ''Kronika powstań polskich 1794–1944'', Warszawa 1994, s. 178.&lt;/ref&gt;
--&gt;&lt;ref name=&quot;kron180&quot;&gt;Praca zbiorowa, ''Kronika powstań polskich 1794–1944'', Warszawa 1994, s. 180.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;ksiepam&quot;&gt;Księga pamiątkowa opracowana staraniem Komitetu Obywatelskiego w czterdziestą rocznicę powstania r. 1863/1864. — Lwów, 1904. — S. 20.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;niciej&quot;&gt;''Stanisław S. Nicieja.'' Cmentarz Łyczakowski we Lwowie w latach 1786–1986. — Wrocław: Ossolineum, 1988. — S. 117. — ISBN 83-04-03320-8.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Praca zbiorowa, ''Wielka historia świata 1800–1870'', Kraków 2004, s. 231.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;Praca zbiorowa, ''Kronika powstań polskich 1794–1944'', Warszawa 1994, s. 155.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;&gt;Praca zbiorowa, ''Wielka ilustrowana encyklopedia powszechna'', Kraków, t. X, s. 202.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;slow157&quot;&gt;''Piotr Greiner, Ewa Gronkowska, Ryszard Kaczmarek, Kazimierz Miroszewski, Marek Paździora.'' Słownik historii Polski i świata. — Katowice, 2001. — S. 157.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;słow&quot;&gt;''Tadeusz Łepkowski.'' Słownik historii Polski. — Warszawa, 1973. — S. 251.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;wielka235&quot;&gt;Praca zbiorowa, ''Wielka historia świata 1800–1870'', Kraków 2004, s. 235.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;zarys&quot;&gt;''Janusz Sikorski.'' Zarys historii wojskowości powszechnej do końca wieku XIX. — Warszawa, 1972. — S. 516.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Uruski&quot;&gt;''Seweryn Uruski.'' Rodzina: Herbarz szlachty Polskiej. — Warszawa, 1914. — T. 11. — S. 20–22.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;genealogia&quot;&gt;Wielka Genealogia Minakowskiego https://www.sejm-wielki.pl/b/dw.53581&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;zeglarz&quot;&gt;''Jacek Perzyński.'' [https://www.strykow.pl/plik,1752,zeglarz-i-silacz-czy-kapitan-nemo-i-superman-pochodzili-ze-strykowa.pdf Żeglarz i siłacz]. — Łódź: Księży Młyn Dom wydawniczy, 2016. — S. 40.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;ipsb&quot;&gt;[https://www.ipsb.nina.gov.pl/a/biografia/ludwik-mieroslawski Ludwik Mierosławski] // ipsb.nina.gov.pl&lt;/ref&gt;
}}

== Літаратура ==
* ''Bolesław Limanowski.'' [https://wbc.poznan.pl/dlibra/publication/2124 Ludwik Mierosławski naczelnik powstania poznańskiego w 1840 i bohater spod Miłosławia i Wrześni]{{Недаступная спасылка}}. — 1913.
* ''M. Żychowski.'' Generał klęski L. M. 1814—1878. — Warszawa, 1965.

{{DEFAULTSORT:Мераслаўскі Людвік}}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Нарадзіліся 17 студзеня]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1814 годзе]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Немуры]]
[[Катэгорыя:Памерлі 22 лістапада]]
[[Катэгорыя:Памерлі ў 1878 годзе]]
[[Катэгорыя:Памерлі ў Парыжы]]
[[Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Манпарнас]]
[[Катэгорыя:Генералы Польшчы]]
[[Катэгорыя:Генералы паўстання 1863—1864 гадоў]]
[[Катэгорыя:Дыктатары паўстання 1863—1864 гадоў]]
[[Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1830—1831 гадоў]]
[[Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў]]
[[Катэгорыя:Удзельнікі Велікапольскага паўстання (1846)]]
[[Катэгорыя:Удзельнікі Велікапольскага паўстання (1848)]]
[[Катэгорыя:Мераслаўскія]]
[[Катэгорыя:Ваенныя тэарэтыкі]]
[[Катэгорыя:Польскамоўныя паэты]]
[[Катэгорыя:Члены Польскага дэмакратычнага таварыства]]
[[Катэгорыя:Узнагароджаныя Крыжам Незалежнасці з мячамі]]</text>
      <sha1>9iqcr1hwdfu875f6wpex9mwxe9cix7o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>3G</title>
    <ns>0</ns>
    <id>797209</id>
    <revision>
      <id>5152875</id>
      <parentid>5104920</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T11:37:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5152875</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6105" sha1="q8woba3c7piwf6ed7wl7xnvwgdx7yzi" xml:space="preserve">'''3G''' — агульная назва тэхналогій трэцяга пакалення [[Сотавая сувязь|сотавай сувязі]]. Першыя сеткі 3G былі разгорнуты ў пачатку 2000-х гадоў. Асноўнымі стандартамі 3G з’яўляюцца [[UMTS]] (распрацаваны групай [[3GPP]] на замену [[GSM]]) і [[CDMA2000]] (распрацаваны [[Qualcomm]] на замену cdmaOne).&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://docs.fcc.gov/public/attachments/DOC-239506A1.pdf|title=Migration to 3G Technology Standards: A Comparison of Selected Countries|author=Nunno|first=Richard|date=September 2003|publisher=FCC}}&lt;/ref&gt; Абодва стандарты заснаваны на спецыфікацыях IMT-2000, распрацаваных [[Міжнародны саюз электрасувязі|Міжнародным саюзам электрасувязі]].

[[Файл:Video_Call.jpg|міні|Відэавыклік праз сотавыя сеткі стаў магчымым дзякуючы тэхналогіям 3G]]

У параўнанні з сеткамі другога пакалення ([[2G]]), такімі як [[GPRS]] і [[EDGE]], сеткі 3G маюць больш высокую хуткасць мабільнага інтэрнэту і палепшаную якасць голасу.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.itu.int/osg/spu/ni/3G/technology/index.html|title=All about the Technology=2011-04-04|publisher=itu.int|access-date=2019-08-17|archive-date=21 кастрычніка 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191021200308/http://www.itu.int/osg/spu/ni/3G/technology/index.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Яны дазваляюць праглядаць [[Вэб-старонка|вэб-старонкі]] і мультымедыйны кантэнт, у тым ліку ствараць відэавыклікі&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; з хуткасцю перадачы даных не менш за 144 Кбіт/с.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.pcmag.com/news/293905/3g-vs-4g-whats-the-difference|title=3G vs. 4G: What's the Difference?|website=PC Magazine|date=2015-02-10|access-date=2019-08-17}}&lt;/ref&gt;

Пазнейшыя версіі 3G, такія як 3.5G ([[High Speed Packet Access|HSPA]]), 3.75G (HSPA+) і EV-DO, дазволілі павялічыць хуткасць мабільнага інтэрнэту спачатку да некалькіх Мбіт/с, а пазней нават да 42 Мбіт/с.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2017-07-09 |title=HSPA - About Us |url=https://www.gsma.com/aboutus/gsm-technology/hspa |archive-url=https://web.archive.org/web/20170709180358/https://www.gsma.com/aboutus/gsm-technology/hspa |archive-date=9 July 2017 |access-date=2024-11-29 |publisher=GSMA}}&lt;/ref&gt; Гэтыя абнаўленні далі магчымасць выкарыстоўваць [[смартфон]]ы і мабільныя мадэмы для патокавай перадачы відэа і анлайн-гульняў. У канцы 2000-х на змену 3G прыйшлі тэхналогіі [[4G]], якія забяспечылі яшчэ больш высокія хуткасці перадачы даных.

З развіццём сетак [[4G]], выкарыстанне 3G значна скарацілася. Некаторыя аператары ўжо цалкам адключылі або знаходзяцца ў працэсе адключэння сваіх сетак 3G. Напрыклад, у ЗША [[Verizon Wireless|Verizon]] адключыў свае паслугі 3G 31 снежня 2022 года. Паводле звестак Telenor IoT у Еўропе 19 аператараў у 14 краінах плануюць паступова адмовіцца ад 3G да 2025 года. Станам на люты 2022 года менш за 1 % прылад сотавай сувязі ў ЗША патрабавалі 3G.

Станам на 2025 год сеткі 3G у Беларусі працягваюць выкарыстоўвацца і нават развівацца для пакрыцця аддаленых раёнаў. Па ацэнках кампаніі [[МТС]] толькі 15 % галасавой сувязі праходзяць праз сеткі 4G.&lt;ref&gt;{{cite web|author = Сергей Сергеев|authorlink = https://tech.onliner.by/author/sergej-sergeev|date = 18-03-2025|url = https://tech.onliner.by/2025/03/18/mts-rasskazal-o-4g-i-perspektivax-5g|title = «3G отключать преждевременно». МТС рассказал о 4G и перспективах 5G в Беларуси|publisher = [[Onliner]]|access-date = 2025-12-29|language = ru }}&lt;/ref&gt; Пры гэтым сеткі 4G у Беларусі ствараюцца адзіным інфраструктурным аператарам — кампаніяй beCloud — і размяркоўваюцца паміж існуючымі аператарамі. У той жа час сеткі 3G ствараюцца кожным аператарам сувязі асобна, што дазваляе ім мець большы кантроль над працэсамі.&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2025-10-02|url = https://tochka.by/articles/technology/pochemu_v_belarusi_ne_speshat_otklyuchat_3g_i_kogda_zapustyat_5g_otvet_eksperta/|title = Почему в Беларуси не спешат отключать 3G и когда запустят 5G – ответ эксперта|publisher = [[Точка BY]]|access-date = 2025-12-29|language = ru|archive-date = 6 студзеня 2026|archive-url = https://web.archive.org/web/20260106060129/https://tochka.by/articles/technology/pochemu_v_belarusi_ne_speshat_otklyuchat_3g_i_kogda_zapustyat_5g_otvet_eksperta/|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Стандарты мабільнай тэлефаніі}}

[[Катэгорыя:Стандарты мабільнай тэлефаніі]]</text>
      <sha1>q8woba3c7piwf6ed7wl7xnvwgdx7yzi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2026 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва</title>
    <ns>0</ns>
    <id>798311</id>
    <revision>
      <id>5152703</id>
      <parentid>5151571</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T18:38:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabbi Mendl</username>
        <id>19651</id>
      </contributor>
      <comment>/* Падзеі */ дапаўненне</comment>
      <origin>5152703</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10668" sha1="ozofdilc5y0kaw93pe1mizznacc9j9a" xml:space="preserve">[[2026]] год уключае шэраг падзей, якія пакінуць след у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва.

== Падзеі ==
*[[24 снежня]] [[2025 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2025 года]] — [[1 сакавіка]]: выставачны праект «Беларуская ваза» ў [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь]]. 

Пасля заканчэння [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчынная вайны]] ў Беларусі пачала адраджацца вытворчасць мастацкага фарфору і фаянсу, традыцыі якой існавалі яшчэ з сярэдзіны XVIII стагоддзя: [[Свержанская фаянсавая мануфактура|«Фарфурня»]] [[Міхал Казімір Радзівіл Рыбанька|М. К. Радзівіла]] ў [[Новы Свержань|Свержані]], фарфоравая мануфактура [[Міхал Казімір Агінскі|М. К. Агінскага]] ў [[Целяханы|Целяханах]] (1775–1778 гг), фарфоравы завод князёў [[Друцкія-Любецкія|Друцкіх-Любецкіх]] і мноства [[кафля]]ных майстэрняў, вядомых на тэрыторыі сучаснай Беларусі з [[Сярэднявечча]]. 

Значную ролю ў адраджэнні вытворчасці адыграў [[Мікалай Пракопавіч Міхалап|Мікалай Міхалап]] – мастак-кераміст, першы дырэктар [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнай карціннай галерэі БССР]], які з верасня 1945 года ўзначаліў Сектар мастацкай прамысловасці Кіраўніцтва па справах архітэктуры пры [[Савет Народных Камісараў БССР|СНК БССР]]. Мінскі фарфоравы завод быў адзіным прадпрыемствам у краіне ў сярэдзіне XX стагоддзя, якое масава рабіла фарфоравы посуд. У перыяд аднаўлення фарфора-фаянсавай вытворчасці Мікалай Міхалап быў адзіным прафесійным кансультантам завода. Майстры завода асвойвалі спецыфіку новых матэрыялаў і стварылі уласны ўнікальны стыль, які зараз мае вялікі поспех у калекцыянераў. Дэкаратыўныя вазы сталі традыцыйным відам твораў Мінскага фарфоравага завода. Усяго ў калекцыі музея 10500 узораў вырабаў з асартыменту МФЗ, а гэта сведчыць аб тым, што гісторыя гэтага закрытага прадпрыемства не будзе забытай&lt;ref&gt;[https://artmuseum.by/events-news/belaruskaia-vaza Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь. «Беларуская ваза»]&lt;/ref&gt;.

* [[10 лютага]] — [[15 лютага]]: [[Неглюбка]] заваёўвае сталіцу: у «Першым гандлевым цэнтры» прадстаўлена ўнікальная калекцыя ручнікоў з Веткаўскага раёна&lt;ref&gt;[https://gp.by/novosti/kultura/news298174.html «Гомельская праўда»: У «Першым гандлевым цэнтры» прадстаўлена ўнікальная калекцыя ручнікоў з Веткаўскага раёна]&lt;/ref&gt;.
&lt;center&gt;&lt;gallery mode=packed heights=110&gt;
Выява:2026.02.14 Belarusian Traditional Weaving of Niehliubka Rushniks 26.jpg
Выява:2026.02.14 Belarusian Traditional Weaving of Niehliubka Rushniks 12.jpg
Выява:2026.02.14 Belarusian Traditional Weaving of Niehliubka Rushniks 11.jpg
Выява:2026.02.14 Belarusian Traditional Weaving of Niehliubka Rushniks 06.jpg
Выява:2026.02.14 Belarusian Traditional Weaving of Niehliubka Rushniks 15.jpg
Выява:2026.02.14 Belarusian Traditional Weaving of Niehliubka Rushniks 32 Tatiana Suglob.jpg
Выява:2026.02.22 Belarusian Traditional Rushnik from Vietka Homieĺ Gomel Region at the Exhibition &quot;My Belarus&quot; in Minsk BelEXPO.jpg
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;
* [[13 лютага]] — [[20 красавіка]]: выставачны праект «Шчасцю — быць!», прысвечаны 110–годдзю з дня нараджэння заслужанага дзеяча мастацтваў БССР [[Натан Майсеевіч Воранаў|Натана Воранава]] (1916–1978), [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|НММ Рэспублікі Беларусь]].
&lt;center&gt;&lt;gallery mode=packed heights=100&gt;
Выява:2026.02.19 Nathan Voronov Natan Voranaŭ Exhibition in National Art Museum of Belarus 01.jpg
Выява:2026.02.19 Nathan Voronov Natan Voranaŭ Exhibition in National Art Museum of Belarus 05.jpg
Выява:2026.02.19 Nathan Voronov Natan Voranaŭ Exhibition in National Art Museum of Belarus 06.jpg
Выява:2026.02.19 Nathan Voronov Natan Voranaŭ Exhibition in National Art Museum of Belarus 07.jpg
Выява:2026.02.19 Nathan Voronov Natan Voranaŭ Exhibition in National Art Museum of Belarus 09.jpg
Выява:2026.02.19 Nathan Voronov Natan Voranaŭ Exhibition in National Art Museum of Belarus 10.jpg
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;
* [[14 лютага]] — [[13 красавіка]]: выстаўка, прысвечаная 100–годдзю з дня нараджэння беларускага мастака–[[Графіка (мастацтва)|графіка]] [[Сямён Пятровіч Герус|Сямёна Геруса]] (1925–1998), [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|НММ Рэспублікі Беларусь]].
* [[2 чэрвеня]] — [[6 чэрвеня]]: у рэспубліканскай выстаўцы «БелАгра-2026» бралі ўдзел майстры-рамеснікі з усіх рэгіёнаў Беларусі:
&lt;center&gt;&lt;gallery mode=packed heights=120&gt;
Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Minsk Belarus Barysaŭ District.jpg|[[Барысаўскі раён|Барысаўскі раённы цэнтр рамёстваў]]
Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Culture of Asipovičy District.jpg|[[Асіповіцкі раён|Асіповіцкі раённы цэнтр рамёстваў]]
Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Minsk Belarus Traditional Clothing Asipovičy District.jpg|[[Асіповіцкі раён|Асіповіцкі раённы цэнтр рамёстваў]]
Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Minsk Belarus Loom.jpg|Ткацкі станок у экспазіцыі [[Любанскі раён|Любанскага раённага]] цэнтра рамёстваў.
Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Minsk Belarus Vasily Jaskievič.jpg|Майстар Васіль Яскевіч з Любанскага раённага цэнтра рамёстваў
Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Minsk Belarus Covers.jpg|Ткацтва, [[Любанскі раён]]
Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Minsk Belarus Rushnik Smaliavichy.jpg|[[Смалявіцкі раён|Смалявіцкі раённы цэнтр рамёстваў]]
Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Minsk Belarus Pavuk Baskets.jpg|[[Павук (упрыгажэнне)|Павук]]
Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Minsk Belarus Pavuk.jpg|[[Павук (упрыгажэнне)|Павук]]
Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Minsk Belarus Sluck Kuntuš.jpg|Торт «[[Слуцкія паясы]]»
Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Minsk Belarus Bryl.jpg
Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Minsk Belarus Dolls.jpg
Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Belarus from Brest Region 01.jpg|[[Брэсцкі раён|Брэсцкі раённы цэнтр рамёстваў]]
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

==З’явіліся ==

== Узнагароды ==

== Памерлі ==
* [[14 студзеня]] — [[Фелікс Гумен]] (нар. [[1941 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1941]]), беларускі мастак – [[акварэль|акварэліст]], сябра Беларускага саюза мастакоў з 1967.
* [[1 лютага]] — [[Уладзімір Аляксандравіч Ткачэнка|Уладзімір Ткачэнка]] (нар. [[1948 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1948]]), беларускі [[мастак]], [[жывапісец]] – [[Станковае мастацтва|станкавіст]], сябра Беларускага саюза мастакоў з 1981.
* [[10 лютага]] — [[Уладзімір Іванавіч Акулаў|Уладзімір Акулаў]] (нар. [[1954 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1954]]), беларускі [[мастак]]–авангардыст і [[графіка (мастацтва)|графік]].

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [https://artmuseum.by/events-news/news Сайт Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь]
* [http://belartunion.by Сайт Беларускага саюза мастакоў]

{{ВС}}
{{Гады ў гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва}}

[[Катэгорыя:2026 год у Беларусі]]
[[Катэгорыя:Гісторыя беларускага выяўленчага мастацтва паводле гадоў]]
[[Катэгорыя:2026 год у культуры і мастацтве|Беларусь]]</text>
      <sha1>ozofdilc5y0kaw93pe1mizznacc9j9a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152704</id>
      <parentid>5152703</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T18:47:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabbi Mendl</username>
        <id>19651</id>
      </contributor>
      <comment>/* Падзеі */ ілюстрацыя</comment>
      <origin>5152704</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11769" sha1="asykpc50d077dfuaxlkkrj4bxu30w7b" xml:space="preserve">[[2026]] год уключае шэраг падзей, якія пакінуць след у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва.

== Падзеі ==
*[[24 снежня]] [[2025 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2025 года]] — [[1 сакавіка]]: выставачны праект «Беларуская ваза» ў [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь]]. 

Пасля заканчэння [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчынная вайны]] ў Беларусі пачала адраджацца вытворчасць мастацкага фарфору і фаянсу, традыцыі якой існавалі яшчэ з сярэдзіны XVIII стагоддзя: [[Свержанская фаянсавая мануфактура|«Фарфурня»]] [[Міхал Казімір Радзівіл Рыбанька|М. К. Радзівіла]] ў [[Новы Свержань|Свержані]], фарфоравая мануфактура [[Міхал Казімір Агінскі|М. К. Агінскага]] ў [[Целяханы|Целяханах]] (1775–1778 гг), фарфоравы завод князёў [[Друцкія-Любецкія|Друцкіх-Любецкіх]] і мноства [[кафля]]ных майстэрняў, вядомых на тэрыторыі сучаснай Беларусі з [[Сярэднявечча]]. 

Значную ролю ў адраджэнні вытворчасці адыграў [[Мікалай Пракопавіч Міхалап|Мікалай Міхалап]] – мастак-кераміст, першы дырэктар [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнай карціннай галерэі БССР]], які з верасня 1945 года ўзначаліў Сектар мастацкай прамысловасці Кіраўніцтва па справах архітэктуры пры [[Савет Народных Камісараў БССР|СНК БССР]]. Мінскі фарфоравы завод быў адзіным прадпрыемствам у краіне ў сярэдзіне XX стагоддзя, якое масава рабіла фарфоравы посуд. У перыяд аднаўлення фарфора-фаянсавай вытворчасці Мікалай Міхалап быў адзіным прафесійным кансультантам завода. Майстры завода асвойвалі спецыфіку новых матэрыялаў і стварылі уласны ўнікальны стыль, які зараз мае вялікі поспех у калекцыянераў. Дэкаратыўныя вазы сталі традыцыйным відам твораў Мінскага фарфоравага завода. Усяго ў калекцыі музея 10500 узораў вырабаў з асартыменту МФЗ, а гэта сведчыць аб тым, што гісторыя гэтага закрытага прадпрыемства не будзе забытай&lt;ref&gt;[https://artmuseum.by/events-news/belaruskaia-vaza Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь. «Беларуская ваза»]&lt;/ref&gt;.
&lt;center&gt;&lt;gallery mode=packed heights=110&gt;
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus. Photo by Tatiana Markina 02.jpg
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus. Photo by Tatiana Markina 03.jpg
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus. Photo by Tatiana Markina 05.jpg
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus. Photo by Tatiana Markina 07.jpg
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus. Photo by Tatiana Markina 09.jpg
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus. Photo by Tatiana Markina 19.jpg
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus. Photo by Tatiana Markina 27.jpg
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus. Photo by Tatiana Markina 28.jpg
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus. Photo by Tatiana Markina 36.jpg
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus. Photo by Tatiana Markina 95.jpg
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;
* [[10 лютага]] — [[15 лютага]]: [[Неглюбка]] заваёўвае сталіцу: у «Першым гандлевым цэнтры» прадстаўлена ўнікальная калекцыя ручнікоў з Веткаўскага раёна&lt;ref&gt;[https://gp.by/novosti/kultura/news298174.html «Гомельская праўда»: У «Першым гандлевым цэнтры» прадстаўлена ўнікальная калекцыя ручнікоў з Веткаўскага раёна]&lt;/ref&gt;.
&lt;center&gt;&lt;gallery mode=packed heights=110&gt;
Выява:2026.02.14 Belarusian Traditional Weaving of Niehliubka Rushniks 26.jpg
Выява:2026.02.14 Belarusian Traditional Weaving of Niehliubka Rushniks 12.jpg
Выява:2026.02.14 Belarusian Traditional Weaving of Niehliubka Rushniks 11.jpg
Выява:2026.02.14 Belarusian Traditional Weaving of Niehliubka Rushniks 06.jpg
Выява:2026.02.14 Belarusian Traditional Weaving of Niehliubka Rushniks 15.jpg
Выява:2026.02.14 Belarusian Traditional Weaving of Niehliubka Rushniks 32 Tatiana Suglob.jpg
Выява:2026.02.22 Belarusian Traditional Rushnik from Vietka Homieĺ Gomel Region at the Exhibition &quot;My Belarus&quot; in Minsk BelEXPO.jpg
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;
* [[13 лютага]] — [[20 красавіка]]: выставачны праект «Шчасцю — быць!», прысвечаны 110–годдзю з дня нараджэння заслужанага дзеяча мастацтваў БССР [[Натан Майсеевіч Воранаў|Натана Воранава]] (1916–1978), [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|НММ Рэспублікі Беларусь]].
&lt;center&gt;&lt;gallery mode=packed heights=100&gt;
Выява:2026.02.19 Nathan Voronov Natan Voranaŭ Exhibition in National Art Museum of Belarus 01.jpg
Выява:2026.02.19 Nathan Voronov Natan Voranaŭ Exhibition in National Art Museum of Belarus 05.jpg
Выява:2026.02.19 Nathan Voronov Natan Voranaŭ Exhibition in National Art Museum of Belarus 06.jpg
Выява:2026.02.19 Nathan Voronov Natan Voranaŭ Exhibition in National Art Museum of Belarus 07.jpg
Выява:2026.02.19 Nathan Voronov Natan Voranaŭ Exhibition in National Art Museum of Belarus 09.jpg
Выява:2026.02.19 Nathan Voronov Natan Voranaŭ Exhibition in National Art Museum of Belarus 10.jpg
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;
* [[14 лютага]] — [[13 красавіка]]: выстаўка, прысвечаная 100–годдзю з дня нараджэння беларускага мастака–[[Графіка (мастацтва)|графіка]] [[Сямён Пятровіч Герус|Сямёна Геруса]] (1925–1998), [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|НММ Рэспублікі Беларусь]].
* [[2 чэрвеня]] — [[6 чэрвеня]]: у рэспубліканскай выстаўцы «БелАгра-2026» бралі ўдзел майстры-рамеснікі з усіх рэгіёнаў Беларусі:
&lt;center&gt;&lt;gallery mode=packed heights=120&gt;
Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Minsk Belarus Barysaŭ District.jpg|[[Барысаўскі раён|Барысаўскі раённы цэнтр рамёстваў]]
Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Culture of Asipovičy District.jpg|[[Асіповіцкі раён|Асіповіцкі раённы цэнтр рамёстваў]]
Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Minsk Belarus Traditional Clothing Asipovičy District.jpg|[[Асіповіцкі раён|Асіповіцкі раённы цэнтр рамёстваў]]
Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Minsk Belarus Loom.jpg|Ткацкі станок у экспазіцыі [[Любанскі раён|Любанскага раённага]] цэнтра рамёстваў.
Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Minsk Belarus Vasily Jaskievič.jpg|Майстар Васіль Яскевіч з Любанскага раённага цэнтра рамёстваў
Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Minsk Belarus Covers.jpg|Ткацтва, [[Любанскі раён]]
Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Minsk Belarus Rushnik Smaliavichy.jpg|[[Смалявіцкі раён|Смалявіцкі раённы цэнтр рамёстваў]]
Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Minsk Belarus Pavuk Baskets.jpg|[[Павук (упрыгажэнне)|Павук]]
Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Minsk Belarus Pavuk.jpg|[[Павук (упрыгажэнне)|Павук]]
Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Minsk Belarus Sluck Kuntuš.jpg|Торт «[[Слуцкія паясы]]»
Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Minsk Belarus Bryl.jpg
Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Minsk Belarus Dolls.jpg
Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Belarus from Brest Region 01.jpg|[[Брэсцкі раён|Брэсцкі раённы цэнтр рамёстваў]]
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

==З’явіліся ==

== Узнагароды ==

== Памерлі ==
* [[14 студзеня]] — [[Фелікс Гумен]] (нар. [[1941 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1941]]), беларускі мастак – [[акварэль|акварэліст]], сябра Беларускага саюза мастакоў з 1967.
* [[1 лютага]] — [[Уладзімір Аляксандравіч Ткачэнка|Уладзімір Ткачэнка]] (нар. [[1948 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1948]]), беларускі [[мастак]], [[жывапісец]] – [[Станковае мастацтва|станкавіст]], сябра Беларускага саюза мастакоў з 1981.
* [[10 лютага]] — [[Уладзімір Іванавіч Акулаў|Уладзімір Акулаў]] (нар. [[1954 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1954]]), беларускі [[мастак]]–авангардыст і [[графіка (мастацтва)|графік]].

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [https://artmuseum.by/events-news/news Сайт Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь]
* [http://belartunion.by Сайт Беларускага саюза мастакоў]

{{ВС}}
{{Гады ў гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва}}

[[Катэгорыя:2026 год у Беларусі]]
[[Катэгорыя:Гісторыя беларускага выяўленчага мастацтва паводле гадоў]]
[[Катэгорыя:2026 год у культуры і мастацтве|Беларусь]]</text>
      <sha1>asykpc50d077dfuaxlkkrj4bxu30w7b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152713</id>
      <parentid>5152704</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T19:02:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabbi Mendl</username>
        <id>19651</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Падзеі */ вікіфікацыя</comment>
      <origin>5152713</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11773" sha1="ci3xtjkwuzdjs7yifpeiwl9xt91xq1h" xml:space="preserve">[[2026]] год уключае шэраг падзей, якія пакінуць след у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва.

== Падзеі ==
*[[24 снежня]] [[2025 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2025 года]] — [[1 сакавіка]]: выставачны праект «Беларуская ваза» ў [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь]]. 

Пасля заканчэння [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчынная вайны]] ў Беларусі пачала адраджацца вытворчасць мастацкага фарфору і фаянсу, традыцыі якой існавалі яшчэ з сярэдзіны XVIII стагоддзя: [[Свержанская фаянсавая мануфактура|«Фарфурня»]] [[Міхал Казімір Радзівіл Рыбанька|М. К. Радзівіла]] ў [[Новы Свержань|Свержані]], фарфоравая мануфактура [[Міхал Казімір Агінскі|М. К. Агінскага]] ў [[Целяханы|Целяханах]] (1775–1778 гг), фарфоравы завод князёў [[Друцкія-Любецкія|Друцкіх-Любецкіх]] і мноства [[кафля]]ных майстэрняў, вядомых на тэрыторыі сучаснай Беларусі з [[Сярэднявечча]]. 

Значную ролю ў адраджэнні вытворчасці адыграў [[Мікалай Пракопавіч Міхалап|Мікалай Міхалап]] – мастак-кераміст, першы дырэктар [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнай карціннай галерэі БССР]], які з верасня 1945 года ўзначаліў Сектар мастацкай прамысловасці Кіраўніцтва па справах архітэктуры пры [[Савет Народных Камісараў БССР|СНК БССР]]. [[Мінскі фарфоравы завод]] быў адзіным прадпрыемствам у краіне ў сярэдзіне XX стагоддзя, якое масава рабіла фарфоравы посуд. У перыяд аднаўлення фарфора-фаянсавай вытворчасці Мікалай Міхалап быў адзіным прафесійным кансультантам завода. Майстры завода асвойвалі спецыфіку новых матэрыялаў і стварылі уласны ўнікальны стыль, які зараз мае вялікі поспех у калекцыянераў. Дэкаратыўныя вазы сталі традыцыйным відам твораў Мінскага фарфоравага завода. Усяго ў калекцыі музея 10500 узораў вырабаў з асартыменту МФЗ, а гэта сведчыць аб тым, што гісторыя гэтага закрытага прадпрыемства не будзе забытай&lt;ref&gt;[https://artmuseum.by/events-news/belaruskaia-vaza Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь. «Беларуская ваза»]&lt;/ref&gt;.
&lt;center&gt;&lt;gallery mode=packed heights=110&gt;
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus. Photo by Tatiana Markina 02.jpg
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus. Photo by Tatiana Markina 03.jpg
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus. Photo by Tatiana Markina 05.jpg
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus. Photo by Tatiana Markina 07.jpg
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus. Photo by Tatiana Markina 09.jpg
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus. Photo by Tatiana Markina 19.jpg
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus. Photo by Tatiana Markina 27.jpg
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus. Photo by Tatiana Markina 28.jpg
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus. Photo by Tatiana Markina 36.jpg
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus. Photo by Tatiana Markina 95.jpg
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;
* [[10 лютага]] — [[15 лютага]]: [[Неглюбка]] заваёўвае сталіцу: у «Першым гандлевым цэнтры» прадстаўлена ўнікальная калекцыя ручнікоў з Веткаўскага раёна&lt;ref&gt;[https://gp.by/novosti/kultura/news298174.html «Гомельская праўда»: У «Першым гандлевым цэнтры» прадстаўлена ўнікальная калекцыя ручнікоў з Веткаўскага раёна]&lt;/ref&gt;.
&lt;center&gt;&lt;gallery mode=packed heights=110&gt;
Выява:2026.02.14 Belarusian Traditional Weaving of Niehliubka Rushniks 26.jpg
Выява:2026.02.14 Belarusian Traditional Weaving of Niehliubka Rushniks 12.jpg
Выява:2026.02.14 Belarusian Traditional Weaving of Niehliubka Rushniks 11.jpg
Выява:2026.02.14 Belarusian Traditional Weaving of Niehliubka Rushniks 06.jpg
Выява:2026.02.14 Belarusian Traditional Weaving of Niehliubka Rushniks 15.jpg
Выява:2026.02.14 Belarusian Traditional Weaving of Niehliubka Rushniks 32 Tatiana Suglob.jpg
Выява:2026.02.22 Belarusian Traditional Rushnik from Vietka Homieĺ Gomel Region at the Exhibition &quot;My Belarus&quot; in Minsk BelEXPO.jpg
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;
* [[13 лютага]] — [[20 красавіка]]: выставачны праект «Шчасцю — быць!», прысвечаны 110–годдзю з дня нараджэння заслужанага дзеяча мастацтваў БССР [[Натан Майсеевіч Воранаў|Натана Воранава]] (1916–1978), [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|НММ Рэспублікі Беларусь]].
&lt;center&gt;&lt;gallery mode=packed heights=100&gt;
Выява:2026.02.19 Nathan Voronov Natan Voranaŭ Exhibition in National Art Museum of Belarus 01.jpg
Выява:2026.02.19 Nathan Voronov Natan Voranaŭ Exhibition in National Art Museum of Belarus 05.jpg
Выява:2026.02.19 Nathan Voronov Natan Voranaŭ Exhibition in National Art Museum of Belarus 06.jpg
Выява:2026.02.19 Nathan Voronov Natan Voranaŭ Exhibition in National Art Museum of Belarus 07.jpg
Выява:2026.02.19 Nathan Voronov Natan Voranaŭ Exhibition in National Art Museum of Belarus 09.jpg
Выява:2026.02.19 Nathan Voronov Natan Voranaŭ Exhibition in National Art Museum of Belarus 10.jpg
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;
* [[14 лютага]] — [[13 красавіка]]: выстаўка, прысвечаная 100–годдзю з дня нараджэння беларускага мастака–[[Графіка (мастацтва)|графіка]] [[Сямён Пятровіч Герус|Сямёна Геруса]] (1925–1998), [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|НММ Рэспублікі Беларусь]].
* [[2 чэрвеня]] — [[6 чэрвеня]]: у рэспубліканскай выстаўцы «БелАгра-2026» бралі ўдзел майстры-рамеснікі з усіх рэгіёнаў Беларусі:
&lt;center&gt;&lt;gallery mode=packed heights=120&gt;
Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Minsk Belarus Barysaŭ District.jpg|[[Барысаўскі раён|Барысаўскі раённы цэнтр рамёстваў]]
Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Culture of Asipovičy District.jpg|[[Асіповіцкі раён|Асіповіцкі раённы цэнтр рамёстваў]]
Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Minsk Belarus Traditional Clothing Asipovičy District.jpg|[[Асіповіцкі раён|Асіповіцкі раённы цэнтр рамёстваў]]
Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Minsk Belarus Loom.jpg|Ткацкі станок у экспазіцыі [[Любанскі раён|Любанскага раённага]] цэнтра рамёстваў.
Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Minsk Belarus Vasily Jaskievič.jpg|Майстар Васіль Яскевіч з Любанскага раённага цэнтра рамёстваў
Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Minsk Belarus Covers.jpg|Ткацтва, [[Любанскі раён]]
Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Minsk Belarus Rushnik Smaliavichy.jpg|[[Смалявіцкі раён|Смалявіцкі раённы цэнтр рамёстваў]]
Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Minsk Belarus Pavuk Baskets.jpg|[[Павук (упрыгажэнне)|Павук]]
Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Minsk Belarus Pavuk.jpg|[[Павук (упрыгажэнне)|Павук]]
Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Minsk Belarus Sluck Kuntuš.jpg|Торт «[[Слуцкія паясы]]»
Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Minsk Belarus Bryl.jpg
Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Minsk Belarus Dolls.jpg
Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Belarus from Brest Region 01.jpg|[[Брэсцкі раён|Брэсцкі раённы цэнтр рамёстваў]]
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

==З’явіліся ==

== Узнагароды ==

== Памерлі ==
* [[14 студзеня]] — [[Фелікс Гумен]] (нар. [[1941 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1941]]), беларускі мастак – [[акварэль|акварэліст]], сябра Беларускага саюза мастакоў з 1967.
* [[1 лютага]] — [[Уладзімір Аляксандравіч Ткачэнка|Уладзімір Ткачэнка]] (нар. [[1948 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1948]]), беларускі [[мастак]], [[жывапісец]] – [[Станковае мастацтва|станкавіст]], сябра Беларускага саюза мастакоў з 1981.
* [[10 лютага]] — [[Уладзімір Іванавіч Акулаў|Уладзімір Акулаў]] (нар. [[1954 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1954]]), беларускі [[мастак]]–авангардыст і [[графіка (мастацтва)|графік]].

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [https://artmuseum.by/events-news/news Сайт Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь]
* [http://belartunion.by Сайт Беларускага саюза мастакоў]

{{ВС}}
{{Гады ў гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва}}

[[Катэгорыя:2026 год у Беларусі]]
[[Катэгорыя:Гісторыя беларускага выяўленчага мастацтва паводле гадоў]]
[[Катэгорыя:2026 год у культуры і мастацтве|Беларусь]]</text>
      <sha1>ci3xtjkwuzdjs7yifpeiwl9xt91xq1h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152736</id>
      <parentid>5152713</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T21:33:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabbi Mendl</username>
        <id>19651</id>
      </contributor>
      <comment>/* {{int:filedesc}} */ дополнение</comment>
      <origin>5152736</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12863" sha1="4mxa5r3tch4b1l9p7krug3ynhrptdft" xml:space="preserve">[[2026]] год уключае шэраг падзей, якія пакінуць след у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва.

== Падзеі ==
*[[24 снежня]] [[2025 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2025 года]] — [[1 сакавіка]]: выставачны праект «Беларуская ваза» ў [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь]]. 

Пасля заканчэння [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчынная вайны]] ў Беларусі пачала адраджацца вытворчасць мастацкага фарфору і фаянсу, традыцыі якой існавалі яшчэ з сярэдзіны XVIII стагоддзя: [[Свержанская фаянсавая мануфактура|«Фарфурня»]] [[Міхал Казімір Радзівіл Рыбанька|М. К. Радзівіла]] ў [[Новы Свержань|Свержані]], фарфоравая мануфактура [[Міхал Казімір Агінскі|М. К. Агінскага]] ў [[Целяханы|Целяханах]] (1775–1778 гг), фарфоравы завод князёў [[Друцкія-Любецкія|Друцкіх-Любецкіх]] і мноства [[кафля]]ных майстэрняў, вядомых на тэрыторыі сучаснай Беларусі з [[Сярэднявечча]]. 

Значную ролю ў адраджэнні вытворчасці адыграў [[Мікалай Пракопавіч Міхалап|Мікалай Міхалап]] – мастак-кераміст, першы дырэктар [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнай карціннай галерэі БССР]], які з верасня 1945 года ўзначаліў Сектар мастацкай прамысловасці Кіраўніцтва па справах архітэктуры пры [[Савет Народных Камісараў БССР|СНК БССР]]. [[Мінскі фарфоравы завод]] быў адзіным прадпрыемствам у краіне ў сярэдзіне XX стагоддзя, якое масава рабіла фарфоравы посуд. У перыяд аднаўлення фарфора-фаянсавай вытворчасці Мікалай Міхалап быў адзіным прафесійным кансультантам завода. Майстры завода асвойвалі спецыфіку новых матэрыялаў і стварылі уласны ўнікальны стыль, які зараз мае вялікі поспех у калекцыянераў. Дэкаратыўныя вазы сталі традыцыйным відам твораў Мінскага фарфоравага завода. Усяго ў калекцыі музея 10500 узораў вырабаў з асартыменту МФЗ, а гэта сведчыць аб тым, што гісторыя гэтага закрытага прадпрыемства не будзе забытай&lt;ref&gt;[https://artmuseum.by/events-news/belaruskaia-vaza Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь. «Беларуская ваза»]&lt;/ref&gt;.
&lt;center&gt;&lt;gallery mode=packed heights=110&gt;
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus. Photo by Tatiana Markina 02.jpg
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus. Photo by Tatiana Markina 03.jpg
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus. Photo by Tatiana Markina 05.jpg
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus. Photo by Tatiana Markina 07.jpg
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus. Photo by Tatiana Markina 09.jpg
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus. Photo by Tatiana Markina 19.jpg
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus. Photo by Tatiana Markina 27.jpg
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus. Photo by Tatiana Markina 28.jpg
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus. Photo by Tatiana Markina 36.jpg
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus. Photo by Tatiana Markina 95.jpg
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;
* [[10 лютага]] — [[15 лютага]]: [[Неглюбка]] заваёўвае сталіцу: у «Першым гандлевым цэнтры» прадстаўлена ўнікальная калекцыя ручнікоў з Веткаўскага раёна&lt;ref&gt;[https://gp.by/novosti/kultura/news298174.html «Гомельская праўда»: У «Першым гандлевым цэнтры» прадстаўлена ўнікальная калекцыя ручнікоў з Веткаўскага раёна]&lt;/ref&gt;.
&lt;center&gt;&lt;gallery mode=packed heights=110&gt;
Выява:2026.02.14 Belarusian Traditional Weaving of Niehliubka Rushniks 26.jpg
Выява:2026.02.14 Belarusian Traditional Weaving of Niehliubka Rushniks 12.jpg
Выява:2026.02.14 Belarusian Traditional Weaving of Niehliubka Rushniks 11.jpg
Выява:2026.02.14 Belarusian Traditional Weaving of Niehliubka Rushniks 06.jpg
Выява:2026.02.14 Belarusian Traditional Weaving of Niehliubka Rushniks 15.jpg
Выява:2026.02.14 Belarusian Traditional Weaving of Niehliubka Rushniks 32 Tatiana Suglob.jpg
Выява:2026.02.22 Belarusian Traditional Rushnik from Vietka Homieĺ Gomel Region at the Exhibition &quot;My Belarus&quot; in Minsk BelEXPO.jpg
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;
* [[13 лютага]] — [[20 красавіка]]: выставачны праект «Шчасцю — быць!», прысвечаны 110–годдзю з дня нараджэння заслужанага дзеяча мастацтваў БССР [[Натан Майсеевіч Воранаў|Натана Воранава]] (1916–1978), [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|НММ Рэспублікі Беларусь]].
&lt;center&gt;&lt;gallery mode=packed heights=100&gt;
Выява:2026.02.19 Nathan Voronov Natan Voranaŭ Exhibition in National Art Museum of Belarus 01.jpg
Выява:2026.02.19 Nathan Voronov Natan Voranaŭ Exhibition in National Art Museum of Belarus 05.jpg
Выява:2026.02.19 Nathan Voronov Natan Voranaŭ Exhibition in National Art Museum of Belarus 06.jpg
Выява:2026.02.19 Nathan Voronov Natan Voranaŭ Exhibition in National Art Museum of Belarus 07.jpg
Выява:2026.02.19 Nathan Voronov Natan Voranaŭ Exhibition in National Art Museum of Belarus 09.jpg
Выява:2026.02.19 Nathan Voronov Natan Voranaŭ Exhibition in National Art Museum of Belarus 10.jpg
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;
* [[14 лютага]] — [[13 красавіка]]: выстаўка, прысвечаная 100–годдзю з дня нараджэння беларускага мастака–[[Графіка (мастацтва)|графіка]] [[Сямён Пятровіч Герус|Сямёна Геруса]] (1925–1998), [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|НММ Рэспублікі Беларусь]].
* [[7 мая]] — [[27 ліпеня]]: сумесны праект [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь]], [[Беларускі дзяржаўны музей народнай архітэктуры і побыту|Беларускага дзяржаўнага музея народнай архітэктуры і побыту]] і [[Веткаўскі музей стараабрадніцтва і беларускіх традыцый імя Ф. Р. Шклярава|Веткаўскага музея стараверства і беларускіх традыцый ім. Ф. Р. Шклярава]] — «Гармонія свету [[Неглюбка|неглюбскіх]] ткачых». У рамках адкрыцця адбылася прэзентацыя альбома «Анталогія прыгажосці. Традыцыйны [[Беларускі нацыянальны касцюм|беларускі строй]]»
* [[2 чэрвеня]] — [[6 чэрвеня]]: у рэспубліканскай выстаўцы «БелАгра-2026» бралі ўдзел майстры-рамеснікі з усіх рэгіёнаў Беларусі:
&lt;center&gt;&lt;gallery mode=packed heights=120&gt;
Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Minsk Belarus Barysaŭ District.jpg|[[Барысаўскі раён|Барысаўскі раённы цэнтр рамёстваў]]
Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Culture of Asipovičy District.jpg|[[Асіповіцкі раён|Асіповіцкі раённы цэнтр рамёстваў]]
Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Minsk Belarus Traditional Clothing Asipovičy District.jpg|[[Асіповіцкі раён|Асіповіцкі раённы цэнтр рамёстваў]]
Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Minsk Belarus Loom.jpg|Ткацкі станок у экспазіцыі [[Любанскі раён|Любанскага раённага]] цэнтра рамёстваў.
Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Minsk Belarus Vasily Jaskievič.jpg|Майстар Васіль Яскевіч з Любанскага раённага цэнтра рамёстваў
Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Minsk Belarus Covers.jpg|Ткацтва, [[Любанскі раён]]
Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Minsk Belarus Rushnik Smaliavichy.jpg|[[Смалявіцкі раён|Смалявіцкі раённы цэнтр рамёстваў]]
Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Minsk Belarus Pavuk Baskets.jpg|[[Павук (упрыгажэнне)|Павук]]
Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Minsk Belarus Pavuk.jpg|[[Павук (упрыгажэнне)|Павук]]
Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Minsk Belarus Sluck Kuntuš.jpg|Торт «[[Слуцкія паясы]]»
Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Minsk Belarus Bryl.jpg
Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Minsk Belarus Dolls.jpg
Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Belarus from Brest Region 01.jpg|[[Брэсцкі раён|Брэсцкі раённы цэнтр рамёстваў]]
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

==З’явіліся ==

== Узнагароды ==

== Памерлі ==
* [[14 студзеня]] — [[Фелікс Гумен]] (нар. [[1941 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1941]]), беларускі мастак – [[акварэль|акварэліст]], сябра Беларускага саюза мастакоў з 1967.
* [[1 лютага]] — [[Уладзімір Аляксандравіч Ткачэнка|Уладзімір Ткачэнка]] (нар. [[1948 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1948]]), беларускі [[мастак]], [[жывапісец]] – [[Станковае мастацтва|станкавіст]], сябра Беларускага саюза мастакоў з 1981.
* [[10 лютага]] — [[Уладзімір Іванавіч Акулаў|Уладзімір Акулаў]] (нар. [[1954 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1954]]), беларускі [[мастак]]–авангардыст і [[графіка (мастацтва)|графік]].

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [https://artmuseum.by/events-news/news Сайт Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь]
* [http://belartunion.by Сайт Беларускага саюза мастакоў]

{{ВС}}
{{Гады ў гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва}}

[[Катэгорыя:2026 год у Беларусі]]
[[Катэгорыя:Гісторыя беларускага выяўленчага мастацтва паводле гадоў]]
[[Катэгорыя:2026 год у культуры і мастацтве|Беларусь]]</text>
      <sha1>4mxa5r3tch4b1l9p7krug3ynhrptdft</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152737</id>
      <parentid>5152736</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T21:36:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabbi Mendl</username>
        <id>19651</id>
      </contributor>
      <comment>/* Падзеі */ крыніца</comment>
      <origin>5152737</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13057" sha1="nd5z5i6fwmn6o9cwimdmkakdxren9pq" xml:space="preserve">[[2026]] год уключае шэраг падзей, якія пакінуць след у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва.

== Падзеі ==
*[[24 снежня]] [[2025 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2025 года]] — [[1 сакавіка]]: выставачны праект «Беларуская ваза» ў [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь]]. 

Пасля заканчэння [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчынная вайны]] ў Беларусі пачала адраджацца вытворчасць мастацкага фарфору і фаянсу, традыцыі якой існавалі яшчэ з сярэдзіны XVIII стагоддзя: [[Свержанская фаянсавая мануфактура|«Фарфурня»]] [[Міхал Казімір Радзівіл Рыбанька|М. К. Радзівіла]] ў [[Новы Свержань|Свержані]], фарфоравая мануфактура [[Міхал Казімір Агінскі|М. К. Агінскага]] ў [[Целяханы|Целяханах]] (1775–1778 гг), фарфоравы завод князёў [[Друцкія-Любецкія|Друцкіх-Любецкіх]] і мноства [[кафля]]ных майстэрняў, вядомых на тэрыторыі сучаснай Беларусі з [[Сярэднявечча]]. 

Значную ролю ў адраджэнні вытворчасці адыграў [[Мікалай Пракопавіч Міхалап|Мікалай Міхалап]] – мастак-кераміст, першы дырэктар [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнай карціннай галерэі БССР]], які з верасня 1945 года ўзначаліў Сектар мастацкай прамысловасці Кіраўніцтва па справах архітэктуры пры [[Савет Народных Камісараў БССР|СНК БССР]]. [[Мінскі фарфоравы завод]] быў адзіным прадпрыемствам у краіне ў сярэдзіне XX стагоддзя, якое масава рабіла фарфоравы посуд. У перыяд аднаўлення фарфора-фаянсавай вытворчасці Мікалай Міхалап быў адзіным прафесійным кансультантам завода. Майстры завода асвойвалі спецыфіку новых матэрыялаў і стварылі уласны ўнікальны стыль, які зараз мае вялікі поспех у калекцыянераў. Дэкаратыўныя вазы сталі традыцыйным відам твораў Мінскага фарфоравага завода. Усяго ў калекцыі музея 10500 узораў вырабаў з асартыменту МФЗ, а гэта сведчыць аб тым, што гісторыя гэтага закрытага прадпрыемства не будзе забытай&lt;ref&gt;[https://artmuseum.by/events-news/belaruskaia-vaza Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь. «Беларуская ваза»]&lt;/ref&gt;.
&lt;center&gt;&lt;gallery mode=packed heights=110&gt;
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus. Photo by Tatiana Markina 02.jpg
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus. Photo by Tatiana Markina 03.jpg
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus. Photo by Tatiana Markina 05.jpg
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus. Photo by Tatiana Markina 07.jpg
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus. Photo by Tatiana Markina 09.jpg
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus. Photo by Tatiana Markina 19.jpg
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus. Photo by Tatiana Markina 27.jpg
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus. Photo by Tatiana Markina 28.jpg
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus. Photo by Tatiana Markina 36.jpg
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus. Photo by Tatiana Markina 95.jpg
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;
* [[10 лютага]] — [[15 лютага]]: [[Неглюбка]] заваёўвае сталіцу: у «Першым гандлевым цэнтры» прадстаўлена ўнікальная калекцыя ручнікоў з Веткаўскага раёна&lt;ref&gt;[https://gp.by/novosti/kultura/news298174.html «Гомельская праўда»: У «Першым гандлевым цэнтры» прадстаўлена ўнікальная калекцыя ручнікоў з Веткаўскага раёна]&lt;/ref&gt;.
&lt;center&gt;&lt;gallery mode=packed heights=110&gt;
Выява:2026.02.14 Belarusian Traditional Weaving of Niehliubka Rushniks 26.jpg
Выява:2026.02.14 Belarusian Traditional Weaving of Niehliubka Rushniks 12.jpg
Выява:2026.02.14 Belarusian Traditional Weaving of Niehliubka Rushniks 11.jpg
Выява:2026.02.14 Belarusian Traditional Weaving of Niehliubka Rushniks 06.jpg
Выява:2026.02.14 Belarusian Traditional Weaving of Niehliubka Rushniks 15.jpg
Выява:2026.02.14 Belarusian Traditional Weaving of Niehliubka Rushniks 32 Tatiana Suglob.jpg
Выява:2026.02.22 Belarusian Traditional Rushnik from Vietka Homieĺ Gomel Region at the Exhibition &quot;My Belarus&quot; in Minsk BelEXPO.jpg
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;
* [[13 лютага]] — [[20 красавіка]]: выставачны праект «Шчасцю — быць!», прысвечаны 110–годдзю з дня нараджэння заслужанага дзеяча мастацтваў БССР [[Натан Майсеевіч Воранаў|Натана Воранава]] (1916–1978), [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|НММ Рэспублікі Беларусь]].
&lt;center&gt;&lt;gallery mode=packed heights=100&gt;
Выява:2026.02.19 Nathan Voronov Natan Voranaŭ Exhibition in National Art Museum of Belarus 01.jpg
Выява:2026.02.19 Nathan Voronov Natan Voranaŭ Exhibition in National Art Museum of Belarus 05.jpg
Выява:2026.02.19 Nathan Voronov Natan Voranaŭ Exhibition in National Art Museum of Belarus 06.jpg
Выява:2026.02.19 Nathan Voronov Natan Voranaŭ Exhibition in National Art Museum of Belarus 07.jpg
Выява:2026.02.19 Nathan Voronov Natan Voranaŭ Exhibition in National Art Museum of Belarus 09.jpg
Выява:2026.02.19 Nathan Voronov Natan Voranaŭ Exhibition in National Art Museum of Belarus 10.jpg
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;
* [[14 лютага]] — [[13 красавіка]]: выстаўка, прысвечаная 100–годдзю з дня нараджэння беларускага мастака–[[Графіка (мастацтва)|графіка]] [[Сямён Пятровіч Герус|Сямёна Геруса]] (1925–1998), [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|НММ Рэспублікі Беларусь]].
* [[7 мая]] — [[27 ліпеня]]: сумесны праект [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь]], [[Беларускі дзяржаўны музей народнай архітэктуры і побыту|Беларускага дзяржаўнага музея народнай архітэктуры і побыту]] і [[Веткаўскі музей стараабрадніцтва і беларускіх традыцый імя Ф. Р. Шклярава|Веткаўскага музея стараверства і беларускіх традыцый ім. Ф. Р. Шклярава]] — «Гармонія свету [[Неглюбка|неглюбскіх]] ткачых». У рамках адкрыцця адбылася прэзентацыя альбома «Анталогія прыгажосці. Традыцыйны [[Беларускі нацыянальны касцюм|беларускі строй]]»&lt;ref&gt;[https://artmuseum.by/ru/events-news/vystavka-garmoniia-mira-negliubskikh-tkachikh-torzhestvenno-otkryta artmuseum.by «Беларусы захоўваюць свае абрады»]&lt;/ref&gt;.
* [[2 чэрвеня]] — [[6 чэрвеня]]: у рэспубліканскай выстаўцы «БелАгра-2026» бралі ўдзел майстры-рамеснікі з усіх рэгіёнаў Беларусі:
&lt;center&gt;&lt;gallery mode=packed heights=120&gt;
Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Minsk Belarus Barysaŭ District.jpg|[[Барысаўскі раён|Барысаўскі раённы цэнтр рамёстваў]]
Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Culture of Asipovičy District.jpg|[[Асіповіцкі раён|Асіповіцкі раённы цэнтр рамёстваў]]
Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Minsk Belarus Traditional Clothing Asipovičy District.jpg|[[Асіповіцкі раён|Асіповіцкі раённы цэнтр рамёстваў]]
Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Minsk Belarus Loom.jpg|Ткацкі станок у экспазіцыі [[Любанскі раён|Любанскага раённага]] цэнтра рамёстваў.
Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Minsk Belarus Vasily Jaskievič.jpg|Майстар Васіль Яскевіч з Любанскага раённага цэнтра рамёстваў
Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Minsk Belarus Covers.jpg|Ткацтва, [[Любанскі раён]]
Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Minsk Belarus Rushnik Smaliavichy.jpg|[[Смалявіцкі раён|Смалявіцкі раённы цэнтр рамёстваў]]
Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Minsk Belarus Pavuk Baskets.jpg|[[Павук (упрыгажэнне)|Павук]]
Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Minsk Belarus Pavuk.jpg|[[Павук (упрыгажэнне)|Павук]]
Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Minsk Belarus Sluck Kuntuš.jpg|Торт «[[Слуцкія паясы]]»
Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Minsk Belarus Bryl.jpg
Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Minsk Belarus Dolls.jpg
Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Belarus from Brest Region 01.jpg|[[Брэсцкі раён|Брэсцкі раённы цэнтр рамёстваў]]
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

==З’явіліся ==

== Узнагароды ==

== Памерлі ==
* [[14 студзеня]] — [[Фелікс Гумен]] (нар. [[1941 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1941]]), беларускі мастак – [[акварэль|акварэліст]], сябра Беларускага саюза мастакоў з 1967.
* [[1 лютага]] — [[Уладзімір Аляксандравіч Ткачэнка|Уладзімір Ткачэнка]] (нар. [[1948 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1948]]), беларускі [[мастак]], [[жывапісец]] – [[Станковае мастацтва|станкавіст]], сябра Беларускага саюза мастакоў з 1981.
* [[10 лютага]] — [[Уладзімір Іванавіч Акулаў|Уладзімір Акулаў]] (нар. [[1954 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1954]]), беларускі [[мастак]]–авангардыст і [[графіка (мастацтва)|графік]].

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [https://artmuseum.by/events-news/news Сайт Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь]
* [http://belartunion.by Сайт Беларускага саюза мастакоў]

{{ВС}}
{{Гады ў гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва}}

[[Катэгорыя:2026 год у Беларусі]]
[[Катэгорыя:Гісторыя беларускага выяўленчага мастацтва паводле гадоў]]
[[Катэгорыя:2026 год у культуры і мастацтве|Беларусь]]</text>
      <sha1>nd5z5i6fwmn6o9cwimdmkakdxren9pq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152738</id>
      <parentid>5152737</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T21:47:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabbi Mendl</username>
        <id>19651</id>
      </contributor>
      <comment>/* Памерлі */ дапаўненне</comment>
      <origin>5152738</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13649" sha1="pnfiz0bndvmjwfezbzccyiuxl4pwehy" xml:space="preserve">[[2026]] год уключае шэраг падзей, якія пакінуць след у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва.

== Падзеі ==
*[[24 снежня]] [[2025 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2025 года]] — [[1 сакавіка]]: выставачны праект «Беларуская ваза» ў [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь]]. 

Пасля заканчэння [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчынная вайны]] ў Беларусі пачала адраджацца вытворчасць мастацкага фарфору і фаянсу, традыцыі якой існавалі яшчэ з сярэдзіны XVIII стагоддзя: [[Свержанская фаянсавая мануфактура|«Фарфурня»]] [[Міхал Казімір Радзівіл Рыбанька|М. К. Радзівіла]] ў [[Новы Свержань|Свержані]], фарфоравая мануфактура [[Міхал Казімір Агінскі|М. К. Агінскага]] ў [[Целяханы|Целяханах]] (1775–1778 гг), фарфоравы завод князёў [[Друцкія-Любецкія|Друцкіх-Любецкіх]] і мноства [[кафля]]ных майстэрняў, вядомых на тэрыторыі сучаснай Беларусі з [[Сярэднявечча]]. 

Значную ролю ў адраджэнні вытворчасці адыграў [[Мікалай Пракопавіч Міхалап|Мікалай Міхалап]] – мастак-кераміст, першы дырэктар [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнай карціннай галерэі БССР]], які з верасня 1945 года ўзначаліў Сектар мастацкай прамысловасці Кіраўніцтва па справах архітэктуры пры [[Савет Народных Камісараў БССР|СНК БССР]]. [[Мінскі фарфоравы завод]] быў адзіным прадпрыемствам у краіне ў сярэдзіне XX стагоддзя, якое масава рабіла фарфоравы посуд. У перыяд аднаўлення фарфора-фаянсавай вытворчасці Мікалай Міхалап быў адзіным прафесійным кансультантам завода. Майстры завода асвойвалі спецыфіку новых матэрыялаў і стварылі уласны ўнікальны стыль, які зараз мае вялікі поспех у калекцыянераў. Дэкаратыўныя вазы сталі традыцыйным відам твораў Мінскага фарфоравага завода. Усяго ў калекцыі музея 10500 узораў вырабаў з асартыменту МФЗ, а гэта сведчыць аб тым, што гісторыя гэтага закрытага прадпрыемства не будзе забытай&lt;ref&gt;[https://artmuseum.by/events-news/belaruskaia-vaza Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь. «Беларуская ваза»]&lt;/ref&gt;.
&lt;center&gt;&lt;gallery mode=packed heights=110&gt;
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus. Photo by Tatiana Markina 02.jpg
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus. Photo by Tatiana Markina 03.jpg
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus. Photo by Tatiana Markina 05.jpg
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus. Photo by Tatiana Markina 07.jpg
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus. Photo by Tatiana Markina 09.jpg
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus. Photo by Tatiana Markina 19.jpg
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus. Photo by Tatiana Markina 27.jpg
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus. Photo by Tatiana Markina 28.jpg
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus. Photo by Tatiana Markina 36.jpg
Выява:2026.02.19 MFZ Exhibition in National Art Museum of Belarus. Photo by Tatiana Markina 95.jpg
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;
* [[10 лютага]] — [[15 лютага]]: [[Неглюбка]] заваёўвае сталіцу: у «Першым гандлевым цэнтры» прадстаўлена ўнікальная калекцыя ручнікоў з Веткаўскага раёна&lt;ref&gt;[https://gp.by/novosti/kultura/news298174.html «Гомельская праўда»: У «Першым гандлевым цэнтры» прадстаўлена ўнікальная калекцыя ручнікоў з Веткаўскага раёна]&lt;/ref&gt;.
&lt;center&gt;&lt;gallery mode=packed heights=110&gt;
Выява:2026.02.14 Belarusian Traditional Weaving of Niehliubka Rushniks 26.jpg
Выява:2026.02.14 Belarusian Traditional Weaving of Niehliubka Rushniks 12.jpg
Выява:2026.02.14 Belarusian Traditional Weaving of Niehliubka Rushniks 11.jpg
Выява:2026.02.14 Belarusian Traditional Weaving of Niehliubka Rushniks 06.jpg
Выява:2026.02.14 Belarusian Traditional Weaving of Niehliubka Rushniks 15.jpg
Выява:2026.02.14 Belarusian Traditional Weaving of Niehliubka Rushniks 32 Tatiana Suglob.jpg
Выява:2026.02.22 Belarusian Traditional Rushnik from Vietka Homieĺ Gomel Region at the Exhibition &quot;My Belarus&quot; in Minsk BelEXPO.jpg
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;
* [[13 лютага]] — [[20 красавіка]]: выставачны праект «Шчасцю — быць!», прысвечаны 110–годдзю з дня нараджэння заслужанага дзеяча мастацтваў БССР [[Натан Майсеевіч Воранаў|Натана Воранава]] (1916–1978), [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|НММ Рэспублікі Беларусь]].
&lt;center&gt;&lt;gallery mode=packed heights=100&gt;
Выява:2026.02.19 Nathan Voronov Natan Voranaŭ Exhibition in National Art Museum of Belarus 01.jpg
Выява:2026.02.19 Nathan Voronov Natan Voranaŭ Exhibition in National Art Museum of Belarus 05.jpg
Выява:2026.02.19 Nathan Voronov Natan Voranaŭ Exhibition in National Art Museum of Belarus 06.jpg
Выява:2026.02.19 Nathan Voronov Natan Voranaŭ Exhibition in National Art Museum of Belarus 07.jpg
Выява:2026.02.19 Nathan Voronov Natan Voranaŭ Exhibition in National Art Museum of Belarus 09.jpg
Выява:2026.02.19 Nathan Voronov Natan Voranaŭ Exhibition in National Art Museum of Belarus 10.jpg
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;
* [[14 лютага]] — [[13 красавіка]]: выстаўка, прысвечаная 100–годдзю з дня нараджэння беларускага мастака–[[Графіка (мастацтва)|графіка]] [[Сямён Пятровіч Герус|Сямёна Геруса]] (1925–1998), [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|НММ Рэспублікі Беларусь]].
* [[7 мая]] — [[27 ліпеня]]: сумесны праект [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь]], [[Беларускі дзяржаўны музей народнай архітэктуры і побыту|Беларускага дзяржаўнага музея народнай архітэктуры і побыту]] і [[Веткаўскі музей стараабрадніцтва і беларускіх традыцый імя Ф. Р. Шклярава|Веткаўскага музея стараверства і беларускіх традыцый ім. Ф. Р. Шклярава]] — «Гармонія свету [[Неглюбка|неглюбскіх]] ткачых». У рамках адкрыцця адбылася прэзентацыя альбома «Анталогія прыгажосці. Традыцыйны [[Беларускі нацыянальны касцюм|беларускі строй]]»&lt;ref&gt;[https://artmuseum.by/ru/events-news/vystavka-garmoniia-mira-negliubskikh-tkachikh-torzhestvenno-otkryta artmuseum.by «Беларусы захоўваюць свае абрады»]&lt;/ref&gt;.
* [[2 чэрвеня]] — [[6 чэрвеня]]: у рэспубліканскай выстаўцы «БелАгра-2026» бралі ўдзел майстры-рамеснікі з усіх рэгіёнаў Беларусі:
&lt;center&gt;&lt;gallery mode=packed heights=120&gt;
Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Minsk Belarus Barysaŭ District.jpg|[[Барысаўскі раён|Барысаўскі раённы цэнтр рамёстваў]]
Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Culture of Asipovičy District.jpg|[[Асіповіцкі раён|Асіповіцкі раённы цэнтр рамёстваў]]
Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Minsk Belarus Traditional Clothing Asipovičy District.jpg|[[Асіповіцкі раён|Асіповіцкі раённы цэнтр рамёстваў]]
Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Minsk Belarus Loom.jpg|Ткацкі станок у экспазіцыі [[Любанскі раён|Любанскага раённага]] цэнтра рамёстваў.
Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Minsk Belarus Vasily Jaskievič.jpg|Майстар Васіль Яскевіч з Любанскага раённага цэнтра рамёстваў
Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Minsk Belarus Covers.jpg|Ткацтва, [[Любанскі раён]]
Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Minsk Belarus Rushnik Smaliavichy.jpg|[[Смалявіцкі раён|Смалявіцкі раённы цэнтр рамёстваў]]
Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Minsk Belarus Pavuk Baskets.jpg|[[Павук (упрыгажэнне)|Павук]]
Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Minsk Belarus Pavuk.jpg|[[Павук (упрыгажэнне)|Павук]]
Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Minsk Belarus Sluck Kuntuš.jpg|Торт «[[Слуцкія паясы]]»
Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Minsk Belarus Bryl.jpg
Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Minsk Belarus Dolls.jpg
Выява:2026.06.04 BelARGRO Exhibition BELEXPO Belarus from Brest Region 01.jpg|[[Брэсцкі раён|Брэсцкі раённы цэнтр рамёстваў]]
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

==З’явіліся ==

== Узнагароды ==

== Памерлі ==
* [[14 студзеня]] — [[Фелікс Гумен]] (нар. [[1941 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1941]]), беларускі мастак – [[акварэль|акварэліст]], сябра Беларускага саюза мастакоў з 1967.
* [[1 лютага]] — [[Уладзімір Аляксандравіч Ткачэнка|Уладзімір Ткачэнка]] (нар. [[1948 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1948]]), беларускі [[мастак]], [[жывапісец]] – [[Станковае мастацтва|станкавіст]], сябра Беларускага саюза мастакоў з 1981.
* [[10 лютага]] — [[Уладзімір Іванавіч Акулаў|Уладзімір Акулаў]] (нар. [[1954 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1954]]), беларускі [[мастак]]–авангардыст і [[графіка (мастацтва)|графік]].
* [[14 сакавіка]] — [[Юрый Азамавіч Абдурахманаў|Юрый Абдурахманаў]] (нар. [[1959 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1959]]), беларускі мастацтвазнаўца, гісторык [[Парыжская школа|«Парыжскай школы»]], куратар мастацкіх выстаў&lt;ref&gt;[https://by.diplomatie.gouv.fr/be/payshou-z-zhyccya-yuryy-abdurakhmanau by.diplomatie.gouv.fr «Пайшоў з жыцця Юрый Абдурахманаў»]&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [https://artmuseum.by/events-news/news Сайт Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь]
* [http://belartunion.by Сайт Беларускага саюза мастакоў]

{{ВС}}
{{Гады ў гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва}}

[[Катэгорыя:2026 год у Беларусі]]
[[Катэгорыя:Гісторыя беларускага выяўленчага мастацтва паводле гадоў]]
[[Катэгорыя:2026 год у культуры і мастацтве|Беларусь]]</text>
      <sha1>pnfiz0bndvmjwfezbzccyiuxl4pwehy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вікіпедыя:Архіў запытаў на выдаленне/2026</title>
    <ns>4</ns>
    <id>798387</id>
    <revision>
      <id>5152685</id>
      <parentid>5151601</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T16:45:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emilia Noah</username>
        <id>155537</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5152685</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="177939" sha1="0qghc3yvpftc3c7t5t4xbd6hxqjn5cx" xml:space="preserve">{{Архіў|2026|Вікіпедыя:Архіў запытаў на выдаленне}}

== [[Паліна Дваранская]] ==
{{закрыта}}
Удзельнік {{u|Pabojnia}} выставіў артыкул на хуткае выдаленне з пытаннем значнасці. Я бачу некалькі крыніц, таму перанёс сюды на абмеркаванне. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:05, 7 мая 2026 (+03)

:{{Выдаліць}}. Не пабачыў значнасць праз малую колькасць заслуг і твораў. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:02, 14 мая 2026 (+03)
:: [[Удзельнік:Feeleman]], няма ў нас такой практыкі, каб мы лічылі, што заслуг і твораў мае быць найменей, як напр. па чатыры ці сем. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 08:42, 18 мая 2026 (+03)
:{{Пакінуць}}. [https://zviazda.by/editions/news/z-ya-lenne-debyutnaga-zbornika-padzeya-khvalyuyuchaya-a-kali-tabe-tolki-tolki-spo-nilasya-dzevyatnats/ Крытыка &quot;ЛіМ&quot;] змясціла рэцэнзію на яе зборнік, так што значнасць для беларускамоўнага творцы відавочна пацверджана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 08:41, 18 мая 2026 (+03)
:{{Пакінуць}}, крыніцы ёсць -- крытычныя матэрыялы, сяброўства з СПБ, і як для 20 гадоў [[ВП:АКЗ]] вытрыманы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:58, 6 чэрвеня 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Артыкул дапоўнены і захаваны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:45, 6 чэрвеня 2026 (+03)

== [[Музы́чны кура́тар]] ==
{{закрыта}}
: {{выдаліць}}, уласнае даследаванне, тэкст з самарэкламай неаўтарытэтных асоб. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:38, 31 мая 2026 (+03)
:: Сёння ж артыкул [https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=Музыкальный_куратор Музыкальный куратор] хутка выдалены з РуВікі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:44, 31 мая 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Не энцыклапедычны артыкул. Выдалена --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 13:22, 5 чэрвеня 2026 (+03)

== [[Мікалай Міхайлавіч Зуеў]] ==
{{закрыта}}
: {{выдаліць}}. Значнасць не паказана. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:45, 2 мая 2026 (+03)
: {{пакінуць}}. Кандыдат навук, выдаў беларускамоўны дапаможнік «Тэорыя iмавернасцей i матэматычная статыстыка». Для БелВікі гэта істотна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:21, 3 мая 2026 (+03)
: {{пакінуць}}. У яго шмат прац, звычайна столькi прац у прафесароў. Ён даказаў вельмi важную тэарэму. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 01:45, 5 мая 2026 (+03)
:: Тут не прынята разглядаць пладавітасць аўтара як доказ значнасці. [[Удзельнік:James M Irons]], пра тэарэму распавядзіце падрабязней, калі ласка. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:51, 5 мая 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Артыкул пакінуты. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:19, 3 чэрвеня 2026 (+03)

== [[NGC 894]] ==
{{закрыта}}
: {{выдаліць}}, не артыкул. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:49, 30 мая 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Старонка без карыснага зместу ператворана ў перасылку. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:42, 30 мая 2026 (+03)

== [[Арцём Артуравіч Паддубны]] ==
{{Закрыта}}
Энцыклапедычная значнасць адсутнічае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:03, 8 мая 2026 (+03)

:{{Выдаліць}}. Акрамя таго, што адсутнічае значнасць, дык і артыкул выглядае бедна. Няма крыніц, зносак. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:00, 14 мая 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:24, 27 мая 2026 (+03)

== [[Рэанімацыйны пакет рэформаў для Беларусі]] ==
{{Закрыта}}
Адна з ініцыятыў, якіх туча. Не паказана значнасць. Вікіпедыя — не дошка для рэкламы. Калі б была значнасць і грамадская зацікаўленасць — іншая справа. Тут проста справа стварыць артыкул пра праект. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:15, 18 мая 2026 (+03)
: {{выдаліць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 08:34, 18 мая 2026 (+03)
:{{Выдаліць}}. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:24, 18 мая 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць не паказана. З 2020 года да цяперашняга часу — толькі праект аб намерах. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:20, 27 мая 2026 (+03) 

== [[Тымаці Оліфант]] ==
{{Закрыта}}
: {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 07:43, 26 сакавіка 2026 (+03)
: {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць, крыніцы ёсць тут https://en.wikipedia.org/wiki/Timothy_Olyphant. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 20:27, 29 сакавіка 2026 (+03)
:: [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]], тое што яны ёсць у АнглВікі добра, але Беларуская Вікіпедыя, гэта іншы праект. Артыкул нават на стаб не цягне.
: {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць. Крыніцы таксама. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 17:36, 31 сакавіка 2026 (+03)
:: Крыніцы ёсць, але адпаведнасць асобы адмысловым крытэрыям значнасці зусім невідавочная, таму, каб пацвердзіць [[Вікіпедыя:Значнасць]], маем падаць біяграфічную інфармацыю «досыць падрабязна», чаго ў артыкуле пакуль няма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:06, 26 красавіка 2026 (+03)
:::згодзен, трэба дапісаць артыкул хоць мінімальна. У іншых вікі інфармацыі багата, трэба браць і перакладаць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:30, 26 красавіка 2026 (+03)
:::Згодны. Калі аўтар артыкула не працягне дадаваць інфармацыю туды - {{Зраблю| 28.04.2026}} [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:37, 26 красавіка 2026 (+03)
::::{{Зроблена}}, хоць і спазніўся на два дні. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 16:48, 30 красавіка 2026 (+03)
{{Закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Артыкул дапрацаваны. Дзякуй вялікі {{u|Feeleman}}! Застаўлена. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:52, 1 мая 2026 (+03)

== [[Індустрыялізацыя і калектывізацыя ў БССР]] ==
{{закрыта}}
Няма крыніц, няма нейтральнасці. Мяркую, сам тэкст скапіяваны аднекуль, чым парушае аўтарскія правы. Увогуле, выглядае як нейкая савецкая агітка.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:23, 28 студзеня 2026 (+03)
: Я папрацую з артыкулам. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:20, 28 студзеня 2026 (+03)
:Іх трэба раздзяліць на два. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:59, 12 сакавіка 2026 (+03)
:: [[Індустрыялізацыя ў БССР]] і [[Калектывізацыя ў БССР]]. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:05, 13 сакавіка 2026 (+03)
:::згодзен, што трэба раздзяліць. Хоць і аб’ём пакуль невялікі [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:28, 26 красавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Крыніцы з’явіліся. ДобрыБрат трошкі яго дапрацаваў. Праблемы ёсць, але яны ўжо не звязаныя з выдаленнем. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:49, 1 мая 2026 (+03)

== [[Марфінізм Пылку (музычны артыст)]] ==
{{закрыта}}
: {{выдаліць}}, пустышка. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:25, 24 красавіка 2026 (+03)
::{{выдаліць}}, прычым хутка [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:31, 26 красавіка 2026 (+03)
: {{выдаліць}} пуста. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 12:01, 24 красавіка 2026 (+03)
: {{выдаліць}} пуста, няма значнасці асобы.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:55, 27 красавіка 2026 (+03)
{{Закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Вельмі коратка, значнасць не паказана. Дапісваць, здаецца, ніхто не будзе. Выдалена. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:46, 1 мая 2026 (+03) 

== [[Цемраборцы (настольная гульня)]] ==
{{закрыта}}
: {{выдаліць}}, значнасці хіба зусім няма, нейкая самастойна выдадзеная гульня ад аматараў.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:02, 27 красавіка 2026 (+03)
::{{Пакінуць}}, пагаджуся, што прадукт даволі спецыфічны, але выдаліўшы гэты артыкул мы страцім інфармацыю аб пэўных фактах, звязаных са станаўленнем беларускага ролевага руху і настолак, якіх і так не так было шмат, і створым у будучыні глебу для чарговых папулісцкіх маніпуляцый а-ля &quot;Мы, кантора ХХХ, першымі выпусцілі бел настольную картачную гульню&quot;. [[Удзельнік:Shurix-noise|Shurix-noise]] ([[Размовы з удзельнікам:Shurix-noise|размовы]]) 14:43, 30 красавіка 2026 (+03)
:: Я ўжо бачу, што ёсць і АК за розныя часы, і нейкія даклады. Яшчэ пазней пагляджу наколькі рэкламнае ўсё, але пакуль выглядае як нешта значнае. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:49, 30 красавіка 2026 (+03)
::Абмяркоўвалі [[Вікіпедыя:Архіў запытаў на выдаленне/2023#Цемраборцы (настольная гульня)|ў 2023 годзе і пакінулі]], з таго часу яшчэ дадаліся крыніцы, ненавінавая цікавасць паказана. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:56, 30 красавіка 2026 (+03)
::{{Пакінуць}}, пагаджуся з аргументацыяй @[[Удзельнік:Shurix-noise|Shurix-noise]]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:40, 30 красавіка 2026 (+03)
::{{Пакінуць}} Крыніцы ёсць + ужо абмяркоўвалася. Не бачу сэнсу кідаць не сметнішча гісторыі хоць і малыя, але свае, беларускія, праекты. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:57, 30 красавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Гэты артыкул раней выстаўляўся на выдаленне і быў пакінуты. Змен абставін вакол прадмета артыкула ці змен правілаў Вікіпедыі не адбылося. Старонка захавана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:49, 1 мая 2026 (+03) 

== [[Парыж — Рубэ]] ==
{{закрыта}}
: {{выдаліць}}, вельмі кароткі артыкул. --[[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 18:26, 26 красавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Пратэстная намінацыя хутка закрытая. Ніводзін з зазначаных артыкулаў не з’яўляецца занадта кароткім. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:30, 26 красавіка 2026 (+03)

== [[Смерць фашызму]] ==
{{закрыта}}
: {{выдаліць}}, вельмі кароткі артыкул. --[[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 18:21, 26 красавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Пратэстная намінацыя хутка закрытая. Ніводзін з зазначаных артыкулаў не з’яўляецца занадта кароткім. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:30, 26 красавіка 2026 (+03)

== [[Vite]] ==
{{закрыта}}
: {{выдаліць}}, вельмі кароткі артыкул. --[[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 18:20, 26 красавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Пратэстная намінацыя хутка закрытая. Ніводзін з зазначаных артыкулаў не з’яўляецца занадта кароткім. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:30, 26 красавіка 2026 (+03)

== [[Depo DIY]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}}, камерцыйная рэклама, кросвікіспам. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:02, 5 лютага 2026 (+03)
::Я б усё ж прапанаваў {{пакінуць}}. Стыль уласна артыкула не рэкламны. Найвялікшая сетка будаўляных крамаў у Латвіі, да таго ж і міжнароднай можна лічыць. Чаму тут выдаліць, а [[IKEA]] ці [[Lidl]] заставіць? [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:00, 5 лютага 2026 (+03)
::Бачу, што стваральнік у розных вікі прасоўвае артыкул - ну так, не вельмі добра выглядае. Але ўсё ж не спам, тэкст чытэльны, інфармацыя карысная. Можна было б па [[ВП:НЕДАВЕДНІК]] выдаляць, але ўсё ж фірма не шараговая, нейкая значнасць ёсць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:05, 5 лютага 2026 (+03)
::: З аднога боку 2200 супрацоўнікаў, з іншага — ''Page on [eswiki] deleted'', ''Page on [enwiki] deleted''. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:38, 5 лютага 2026 (+03)
::::Дивись мій акаунт в Українській та Латиській вікіпедії. Ти справді думаєш, що я тут рекламою займаюся? [[Удзельнік:Votre Provocateur|Votre Provocateur]] ([[Размовы з удзельнікам:Votre Provocateur|размовы]]) 22:33, 5 лютага 2026 (+03)
::::: Тут абмяркоўваем артыкул, а не тваю персону. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:55, 5 лютага 2026 (+03)
::::Выдаленне ў іншых раздзелах, шчыра кажучы, не аргумент. Іх там можа і не цікавяць мелкія па іх мерках фірмы з усходняй Еўропы. Гэтак жа бы выдалілі пра наш [[Еўраопт]] ці [[А-100 (кампанія)|А-100]]. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:22, 6 лютага 2026 (+03)
::::: Існуе кансэнсус аб тым, што ў БелВікі дапушчальны пэўны беларусацэнтрызм, але як гэта прыцягнуць да дадзенага кейса, невядома. Таксама мабыць [[Еўраопт]] ці [[А-100 (кампанія)|А-100]] паводле маштабаў дзейнасці пасалідней будуць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:34, 6 лютага 2026 (+03)
::::::Мяркую, што А-100 і Еўраопт можна аднесці да лідараў ў сваіх галінах эканомікі ўнутры Беларусі, і таму маем пра іх артыкулы, а не толькі праз беларусацэнтрызм.
::::::Аналагічна з гэтым Depo: у сваёй нішы лічыцца лідарам, недзе у топах латвійскіх кампаній. Я б і артыкулы пра Rimi і Maxima прывітаў, калі б хто стварыў, хоць яны да Беларусі ніякага дачынення не маюць. Дадаць толькі ў артыкул [[Эканоміка Латвіі]] параграф пра рытэйл і цалкам натуральна будзе мець артыкулы пра згаданыя там фірмы.
::::::Я ўвогуле лічу, што можна пісаць хоць пра найвялікшыя фірмы Науру. Толькі каб захоўвалася структура: спачатку пра эканоміку краіны і яе галіны, а потым дэталі. Але гэта так, рэмарка. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:29, 7 лютага 2026 (+03)
::::::: Калі казаць пра лідараў рынку паводле краін, то Науру не падтрымаю, карлікавымі прынята лічыць краіны меншыя за [[Люксембург]]. Depo DIY здэцца сапраўды лідар у нішы, але не лідар у галіне. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:53, 7 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} Няма значнасці [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:48, 7 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} Рэкламны змест. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:32, 11 сакавіка 2026 (+03)
: {{Пакінуць}}. 2-е месца сярод DIY-рытэйлераў краін Балтыі. Доля рынку, прыкладна каля 40%--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 18:39, 13 красавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Паказана, што кампанія займае істотнае месца сярод DIY-рытэйлераў краін Балтыі. Пакуль што няма кансэнсэнсусу наконт прызнання гэтай галіны як самастойнай у эканоміцы, таму значнасць прадмету артыкула ставіцца пад сумненне. Старонка захавана з даданнем адпаведнага шаблону. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:53, 25 красавіка 2026 (+03)

== [[Вакол ліхтарнага слупа (гурт)]] ==
{{закрыта}}
: Выдалены раней паводле абмеркавання, гл. [[Вікіпедыя:Хуткае выдаленне]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:53, 16 красавіка 2026 (+03)
::{{Пакінуць}}. Раней не былі пакінуты прычыны для выдалення. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 16:28, 16 красавіка 2026 (+03)
::: Таксама я нядаўна дадаў &quot;значнасць&quot; у артыкул і цяпер ён не падыходзіць да хуткага выдалення: Хутка могуць выдаляцца артыкулы, калі: Выдаленыя раней паводле абмеркавання артыкулы, створаныя наноў з тым жа ці неістотна адрозным зместам '''без новых акалічнасцяў''', якія б прымусілі пераглядзець папярэдняе рашэнне аб выдаленні. (з [[Вікіпедыя:Хуткае выдаленне]]) [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 16:42, 16 красавіка 2026 (+03)
: {{выдаліць}} Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:26, 19 красавіка 2026 (+03)
: Знайшоў адзін артыкул на The Village, які апісваў дзейнасць групы. Больш нічога не знайшоў, хаця можа я і не вельмі добра шукаў. Думаю, што пакуль гэта выдаленне, бо значнасці (у межах Вікі) не хапае. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:38, 19 красавіка 2026 (+03)
:: {{Пакінуць}} Яшчэ быў [https://dtf.ru/music/2582003-vokrug-fonarnogo-stolba-videoigry-2019 кароткі артыкул] на dtf.ru і [https://www.youtube.com/watch?v=eAEelhW7e6s выпуск] &quot;Музыка в Кубе&quot; на Ютубе. Таксама я не зразумеў, што азначае &quot;у межах Вікі&quot;. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 18:41, 20 красавіка 2026 (+03)
::: [[Вікіпедыя:Значнасць]] — Традыцыйна лічаць, што энцыклапедычнага апісання вартыя не ўсе аб’екты і тэмы, а толькі найболей значныя, якія чымсьці істотна вылучаюцца з агульнага шэрагу. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:47, 20 красавіка 2026 (+03)
::: DTF - не [[ВП:АК]], &quot;Музыка в Кубе&quot; - таксама. The Village пакуль самая добрая крыніца. Можа ёсць яшчэ нешта? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:56, 20 красавіка 2026 (+03)
::::[https://m.vk.com/@ppbvfs-priyatno-poznakomitsya-yoo Пост] у ВК ад Winter Mute Music, [https://podster.fm/podcasts/muzykalnoe-korolevstvo/e/337203/muzykalnoe-korolevstvo-vokrug-fonarnogo-stolba-1-vypusk эпізод] падкаста &quot;Музыкальное королевство&quot;, здаецца усё. Але артыкула The Village можа хопіць? [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 19:12, 20 красавіка 2026 (+03)
:::Перастаньце пакідаць шаблон «пакінуць» па некалькі разоў. Абмеркаванне працуе не так, колькасць «пакінуць» ад аднаго ўдзельніка не паўплывае. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 11:51, 22 красавіка 2026 (+03)
:{{Выдаліць}}, створаны па-за працэдурай аднаўлення выдаленых старонак. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 22:06, 23 красавіка 2026 (+03)
::Гэта забаронена? [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 10:40, 24 красавіка 2026 (+03)
::: Пажадана ўсё ж такі прытрымлівацца хоць нейкіх [[Вікіпедыя:Выдаленне старонак#Пасля выдалення|правілаў]]. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 14:53, 24 красавіка 2026 (+03)
::::Не ведаў. Прабачце, але артыкул ўжо адноўлены і асабіста я не бачу відавочных прычын для выдалення. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 15:53, 24 красавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Па-першае, артыкул раней ужо выдаляўся, таму, згодна з працэдурай, спачатку варта было стварыць запыт на [[ВП:АВС]]. Па-другое, каб не разводзіць бюракратыю, на гэты момант артыкул не адпавядае крытэрыям значнасці беларускай Вікіпедыі. Сярод прыведзеных крыніц толькі адна (спасылка на «The Village») адпавядае патрабаванням [[ВП:АК]]. Астатнія матэрыялы не з’яўляюцца аўтарытэтнымі крыніцамі. Такім чынам, значнасці ў межах Вікіпедыі недастаткова. Выдалена. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:12, 25 красавіка 2026 (+03) 

== [[EIZVA]] ==
{{закрыта}}
* {{выдаліць}}, значнасць прадмету артыкула не пацвярджаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:19, 8 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць не паказана. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 07:16, 17 красавіка 2026 (+03)

== [[Крысціна Віталеўна Лядская]] ==
{{закрыта}}
З дасягненняў покуль чырвоны дыплом і аспірантура. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:51, 8 красавіка 2026 (+03)

:Я не успела ещё дописать статью, не надо делать поспешных выводов. Мне из-за границы не открываются белорусские источники. Приеду в Минск — допишу. [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Tatiana Matlina]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 00:39, 10 красавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Артыкул дапоўнены, намінацыя закрыта ініцыятарам. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:14, 14 красавіка 2026 (+03)

== [[Фарыс Німр]] ==
{{закрыта}}
Не артыкул, старонка да хуткага выдалення. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:37, 9 красавіка 2026 (+03)
: Спроба заліць туды аўтапераклад незачотная. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:54, 9 красавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Артыкул створаны, вычытаны і захаваны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:12, 14 красавіка 2026 (+03)

== Казахі у ==
{{закрыта}}
Артыкулы аўтаматычнага перакладу з памылкамі ўжо ў назве, іх немагчыма вычытаць нават з вялікім жаданнем.
* [[Казахі у Манголіі]]
* [[Казахі у Туркменіі]]
* [[Казахі у Іране]]--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:10, 20 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:48, 3 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Даволі відавочны [[ВП:МАШПЕР]], які ніхто за гэты час не выправіў. Выдалена. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:33, 14 красавіка 2026 (+03)

== [[Вакол ліхтарнага слупа (гурт)]] ==
{{Закрыта}}
: {{Выдаліць}}, значнасць прадмету артыкула не пацвярджаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:33, 3 красавіка 2026 (+03)
::Гэты гурт даволі папулярны, каб пра яго быў артыкул. Па [https://music.yandex.by/artist/5578874 звесткам] Яндекс Музыкі зараз ён мае 75 565 слухачоў у месяц. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 15:14, 5 красавіка 2026 (+03)
::: Почему бы о нём не написать статью по-русски? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:17, 5 красавіка 2026 (+03)
::::Можна. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 15:29, 5 красавіка 2026 (+03)
::::Але гэта праца удзельнікаў рускай Вікіпедыі. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 15:36, 5 красавіка 2026 (+03)
::::: Очень жаль. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:39, 5 красавіка 2026 (+03)
{{Канец закрытай секцыі}}
===Вынік===
20:07, 12 красавіка 2026 {{у|J-ka Zadzvinski}} выдаліў старонку Вакол ліхтарнага слупа (гурт). [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 12:44, 13 красавіка 2026 (+03)

== [[Валер Віктаравіч Руселік]] ==
{{закрыта}}
Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:49, 25 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} няма значнасць. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:45, 3 сакавіка 2026 (+03)
: Не праходзіць як журналіст ды блогер? Усё ж нават &quot;зоркай&quot; Белсата яго [https://nashaniva.com/372748 называюць]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:16, 4 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Старонка выдалена ўдзельнікам [[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]]. Таму вынік фармальны. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:14, 12 красавіка 2026 (+03)

== [[Аляксандр Іосіфавіч Урбановіч]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}}, кандыдат навук, дацэнт, меў навуковыя інтарэсы, усё. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:51, 29 сакавіка 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} значнасць не падмацаваны крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:53, 30 сакавіка 2026 (+03)
: {{Пакінуць}}, вядомы навуковец, шмат навуковых прац. Ёсць крынiцы. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 12:52, 30 сакавіка 2026 (+03)
:: [[Удзельнік:James M Irons]], колькасць навуковых прац не мае асаблівай ролі, важней паказаць прызнанне яго заслуг у навуковым свеце. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:17, 30 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць асобы не паказана. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:48, 10 красавіка 2026 (+03)

== [[TDK]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} Машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:46, 23 сакавіка 2026 (+03)
::Артыкул невялікі, можна выправіць. Я папрацую бліжэйшым часам.
::{{Зраблю|10-04-2026}} [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:16, 28 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Артыкул выпраўлены і захаваны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:56, 9 красавіка 2026 (+03)

== [[King Promise]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} значнасць не падмацаваны крыніцамі, толькі сайт творцы. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:51, 23 сакавіка 2026 (+03)
: {{Пакінуць}}. Крыніцы ёсць.--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]]  15:33, 2 красавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Спасылкі на незалежныя крыніцы нароўні з сайтам творцы пададзены, старока захавана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:54, 9 красавіка 2026 (+03)

== [[Ruslan Saberov]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}}, значнасць не пацвярджаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:18, 8 сакавіка 2026 (+03)
:: [https://ru.wikipedia.org/wiki/Ruslan_Saberov неоднократное воссоздание вместо повторного обсуждения]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:11, 11 сакавіка 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:01, 9 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць не паказана, артыкул выдалены. Неаднаразовае аднаўленне замест паўторнага абмеркавання — пастаўлена бестэрміновая ахова ад стварэння. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:53, 1 красавіка 2026 (+03)

== [[Сезон 2022/2023 «Цмокі-Мінск-2»]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} Пуста. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:34, 31 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
гэта карэктная перасылка. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:50, 31 сакавіка 2026 (+03)

== [[MakEditor:81-717/714/Чарнавік]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 11:55, 30 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Хутка выдалена. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:04, 30 сакавіка 2026 (+03)

== [[Раавітса (прыпыначны пункт)]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} Памылковы рэдырэкт. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:52, 30 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Хутка выдалена. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:00, 30 сакавіка 2026 (+03)

== [[A optima/Чарнавік]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} Не артыкул. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:54, 26 сакавіка 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 11:32, 26 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Хутка выдалена. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:20, 26 сакавіка 2026 (+03)

== [[Сехемкара II]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} пустая старонка. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:55, 23 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Хутка выдалена. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:47, 23 сакавіка 2026 (+03)

== [[Святлана Іванаўна Загнетава]] ==
{{закрыта}}
Відавочна, што агульны крытэрый значнасці не выконваецца. Таксама асоба не настолькі выдатная, каб можна было падцягнуць [[Вікіпедыя:Значнасць асоб #Дадатковыя крытэрыі]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:40, 18 сакавіка 2026 (+03)
: У артыкул [[Хлебапякарная прамысловасць Беларусі]] шмат што можна перанесці. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:13, 18 сакавіка 2026 (+03)
:Так, усё можна перанесці, згадаць саму Загнетаву. У раздзеле Вядомыя асобы артыкула пра Смаргонь даць яе біяграму, бо літаральна будзе пару сказаў. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:10, 18 сакавіка 2026 (+03)
:: {{зроблена}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:20, 19 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Змест са старонкі вынесены, адміны могуць яе выдаляць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:49, 20 сакавіка 2026 (+03) 

== [[:Катэгорыя:Змагары з літвінізмам]] ==
{{закрыта}}
* {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:13, 22 лютага 2026 (+03)
*:Людзі змаюгаюцца з літвінізмам, што прама вынікае з іх біяграфій, у чым уласнае даследаванне? Калі мы дадаем людзей у катэгорыю &quot;Анархісты N-краіны&quot; ці &quot;Антыфашысты N-краіны&quot;, то гэта таксам арыгінальнае даследаванне? [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 13:22, 22 лютага 2026 (+03)
*:: Ты, калега, мабыць таксама шмат з чым і шмат з кім змагаешся. І ў Беларусі ты не адзін такі, але катэгорыі &quot;Змагары з Беларусі&quot; мы не будзем ствараць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:24, 22 лютага 2026 (+03)
*:Няма тут уласнага даследавання, літвінізм сфармуляваны Баранаўскасам, то-бок прынамсі ў нейкай паралельнай рэчаіснасці ён ёсць. На гэта лёгка знайсці аўтарытэтныя крыніцы ў адпаведным артыкуле. Практычна &quot;з'ява&quot; ў гэтай рэальнасці прызнана пагрозай нацыянальнай бяспецы Літвы і з ёю змагаюцца, ёсць заявы ад Дэпартамента бяспекі і іншых ведамстваў. Адпаведна, ёсць змагары. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:10, 12 сакавіка 2026 (+03)
:: Змагары ёсць, і што з таго вынікае? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:19, 12 сакавіка 2026 (+03)
::: Катэгорыю &quot;Змагары&quot; створым? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:22, 12 сакавіка 2026 (+03)
::::[[:Катэгорыя:Праціўнікі літвінізму]] або [[:Катэгорыя:Крытыкі літвінізму]]. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:24, 12 сакавіка 2026 (+03)
:::Нічога не вынікае, проста змагары, як Партос казаў: &quot;я б'юся, бо б'юся&quot;, -- значыць, яны бачаць у гэтым сэнс. Калі &quot;змагары&quot; здаюцца ўжо занятымі, можна &quot;праціўнікі&quot;, рэдкая наогул катэгорыя ў Вікіпедыі, але ёсць [[:fr:Catégorie:Opposant|Catégorie:Opposant]]. Звычайна абмяжоўваецца ўсё прыхільнікамі розных плыняў, але тут здаецца ніяк не абмяжуешся. [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:22, 12 сакавіка 2026 (+03)
:::: Абмяжуешся. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:25, 12 сакавіка 2026 (+03)
::::: Не трэба навешваць на сучаснікаў ярлыкоў. Рэдактарам Вікіпедыі не стае для гэтага аўтарытэту. Хай спачатку вырашыць экспертная супольнасць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:30, 12 сакавіка 2026 (+03)
:::::Здаецца, &quot;крытыкі&quot; якраз тая форма, што прызнаецца як ВП:НПГ [[:en:Category:Writers_of_social_and_political_criticism|Category:Writers of social and political criticism]]. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:31, 12 сакавіка 2026 (+03)
:::::: Critics of liberalism (1 P) — вось дык напаўненне катэгорыі! Не чытаюць англамоўныя беларускай прэсы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:37, 12 сакавіка 2026 (+03)
:::::::Яны іншае чытаюць &lt;bdi&gt;Critics of feminism&lt;/bdi&gt; (2 C, 217 P). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:41, 12 сакавіка 2026 (+03)
:::::::: Critics of artificial intelligence — цэлых 22, на чале з Папам Рымскім. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:44, 12 сакавіка 2026 (+03)
::::::::: Наконт непрыняцця фемінізму — харошы прыклад, комплексы ВікіРэдактараў раскрывае красамоўна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:57, 12 сакавіка 2026 (+03)
:::::::::: Змагары з мультыкультуралізмам ёсць, а змагароў з нацыяналізмам няма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:09, 12 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Ператварыў на [[:Катэгорыя:Крытыкі літвінізму]] і далучыў да адпаведнай надкатэгорыі. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:59, 13 сакавіка 2026 (+03)

== [[:Катэгорыя:Культурныя спрэчкі]] ==
{{закрыта}}
* {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:20, 22 лютага 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Знайшліся інтэрвікі, намінацыю закрыў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:39, 12 сакавіка 2026 (+03)

== [[Дыльнозахон Каттахонова]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} Машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:35, 10 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Хутка выдалена, дрэнны машынны пераклад, таксама пытанні па значнасці. Можаце нармальна перапісаць у сваёй прасторы імёнаў і паведаміць адміністратарам, калі напішаце нешта адэкватнае. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:02, 12 сакавіка 2026 (+03)

== [[Саунтрэс]] ==
{{закрыта}}
* {{выдаліць}}, значнасць не пераўзыходзіць навіннай. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:09, 28 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} Вікіпедыя - не слоўнік. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:46, 3 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Хутка выдалена па тых жа прычынах, што і чыназес. Значнасці не паказана.[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:01, 12 сакавіка 2026 (+03)

== [[Чыназес]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} Не слоўнік. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:44, 3 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Артыкул быў хутка выдалены, значнасць выразна не паказана. Да таго ж, зноскі на Вікіпедыю — гэта вяршыня. Калі нехта захоча аднавіць старонку і будзе паказана выразна значнасць, спачатку перапішыце нармальна на сваёй падстаронцы і потым паведамце адміністратарам.[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:59, 12 сакавіка 2026 (+03)

== [[Жан-Луі Гасэ]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} Машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:00, 9 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Каб выставіць артыкул да выдалення, трэба зайсці праз закладку ''правіць'' у акенца рэдагавання артыкула, у першым радку паставіць '''&lt;nowiki&gt;{{да выдалення|}}&lt;/nowiki&gt;'''. Працэдура выстаўлення старонкі да выдалення не была выканана, прапанова засталася без рэагавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:06, 9 сакавіка 2026 (+03)

== [[Мачулішчы (аэрадром)]] ==
{{закрыта}}
Большая частка тэкста абаронена аўтарскімі правамі і супадае з тэкстам, размешчаным у выданні «Наша Ніва» (артыкул  «Мачулішчы, Мачулішчы… А што значыць па-беларуску „мачулішча“?»). Не быў прадстаўлены відавочны дазвол ад уладальнікаў матэрыялу на яго свабоднае распаўсюджанне. Як патэнцыйнае парушэнне аўтарскіх правоў прыйдзецца выдаліць інфармацыю, якая слова ў слова супадае з інфармацыяй у гэтым артыкуле. Тое, што застанецца, да артыкула не будзе дацягваць. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:38, 7 сакавіка 2026 (+03)

:па-першае, я сам і ёсць аўтарам таго тэксту ў НН. па-другое, я цяпер істотна дапоўніў артыкул, ён павялічыўся ў некалькі разоў. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:43, 7 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Артыкул дапрацаваны і захаваны. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:47, 8 сакавіка 2026 (+03)

== [[Янка Тарчэўскі]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}}, няма значнасці. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 23:02, 14 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}. Жахліва аформлена, няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:08, 20 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} Значнасці няма. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:49, 3 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Ёсць кансэнсус за выдаленне. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:24, 4 сакавіка 2026 (+03)

== [[AniBel]] ==
{{закрыта}}
Аматарская суполка. Распаўсюджванне пірацкага кантэнту. Вікіпедыя — не каталог.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:59, 7 лютага 2026 (+03)

:Ого, некалькі месяцаў вісеў артыкул і толькі зараз апомніліся. Прам сьмешна з гэтага  [[Удзельнік:Bilbo&amp;#39;smanha|Bilbo&amp;#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&amp;#39;smanha|размовы]]) 21:57, 7 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}, аргументаў дзеля захавання артыкула не бачна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:26, 7 лютага 2026 (+03)
:{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:46, 10 лютага 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 01:06, 16 лютага 2026 (+03)

== [[Лагодны Цмок]] ==
{{закрыта}}
Значнасць прадмету артыкула пастаўлена пад сумненне. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:32, 7 лютага 2026 (+03)
:{{выдаліць}}. Гэта звесткі не для Вікіпедыі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:26, 9 лютага 2026 (+03)
:{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:45, 10 лютага 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць не паказана. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 01:05, 16 лютага 2026 (+03)

== [[СонейкаПрадакшн]] ==
{{закрыта}}
Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:00, 7 лютага 2026 (+03)

:Новы этап у перакладніцкай сферы (дубляваньне і адаптацыя тэксту). Таксама гэтая і ўсе іншыя каманды з'яўляюцца часткай гісторыі і рабілі у той ці іншай ступені ўклад у беларускую культуру. [[Удзельнік:Bilbo&amp;#39;smanha|Bilbo&amp;#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&amp;#39;smanha|размовы]]) 22:01, 7 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:22, 8 лютага 2026 (+03)
:{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:58, 16 лютага 2026 (+03)

== [[Скрынка (сеціва)]] ==
{{закрыта}}
Няма значнасці. Вікіпедыя — не каталог.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:56, 7 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}, проста старонка ў сеціве. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:15, 7 лютага 2026 (+03)
:Таксама трэба выдаліць старонкі пра Анібел і Лагодны Цмок, бо Вікіпедыя — не каталог [[Удзельнік:Bilbo&amp;#39;smanha|Bilbo&amp;#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&amp;#39;smanha|размовы]]) 21:48, 7 лютага 2026 (+03)
:{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:46, 10 лютага 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:56, 16 лютага 2026 (+03)

== [[Зьнічка (сеціва)]] ==
{{закрыта}}
Проста сайт з пірацкім кантэнтам. Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:55, 7 лютага 2026 (+03)

:Anibel і Лагодны Цмок таксама проста сайты з пірацкім кантэнтам, але старонкі пра іх існуюць  [[Удзельнік:Bilbo&amp;#39;smanha|Bilbo&amp;#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&amp;#39;smanha|размовы]]) 21:47, 7 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:06, 8 лютага 2026 (+03)
:{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:53, 16 лютага 2026 (+03)

== [[Bilbo's]] ==
{{закрыта}}
Аматарская суполка. няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:57, 7 лютага 2026 (+03)

:Анібел і Лагодны Цмок таксама аматарскія суполкі, але старонкі пра іх існуюць. Пра значнасьць напісана ў адпаведным разьдзеле. Ініцыятыва з'яўлялася новым этапам у перакладніцкай сферы. [[Удзельнік:Bilbo&amp;#39;smanha|Bilbo&amp;#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&amp;#39;smanha|размовы]]) 21:55, 7 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:23, 8 лютага 2026 (+03)
:&lt;nowiki&gt;{{Супраць}}&lt;/nowiki&gt; 	&lt;nowiki&gt;{{Пакінуць}}&lt;/nowiki&gt; Учора не адразу ўбачыў як гэтыя знакі ставіць. Я адкажу за ўсе артыкулы, якія перанёс учора з іншай беларускай Вікіпедыі. Галоўная значнасьць гэта гісторыя. Усе гэтыя праэкты з'яўляюцца часткай гісторыі. Так, для звычайнай гісторыі (якую сабе людзі ўяўляюць) гэта ня мае каштоўнасьці. Аднак сёньня ё розныя гісторыі, напрыклад: гісторыя навукі, паўсядзёнасьці, мастацтва і г.д. І ўжо для гісторыі аматарскага перакладу гэтыя старонкі прадстаўляюць каштоўнасьць, бо з'яўляюцца крыніцай у дасьледаваньнях. Таксама гэтыя артыкулы даюць зразумець як разьвіваўся аматарскі пераклад, пасьлядоўнасьць падзей. Таксама ўклад у беларускую культуру, новыя падыходы ў аматарскім перакладзе, што зноў жа карысна для гісторыі і дасьледаваньняў.
:Таму ўсе артыкулы пра праэкты варта пакінуць! [[Удзельнік:Bilbo&amp;#39;smanha|Bilbo&amp;#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&amp;#39;smanha|размовы]]) 14:39, 8 лютага 2026 (+03)
::Мда... штосьці не працуюць гэтыя шаблоны [[Удзельнік:Bilbo&amp;#39;smanha|Bilbo&amp;#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&amp;#39;smanha|размовы]]) 14:39, 8 лютага 2026 (+03)
::: [[Вікіпедыя:Значнасць]] — вось неяк так. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:06, 9 лютага 2026 (+03)
::::Пачытаў, і артыкул мае значнасьць. У публічных крыніцах не напісана (і ня будзе), але значнасьць апісана вышэй, што таксама дазваляецца як значнасьць. [[Удзельнік:Bilbo&amp;#39;smanha|Bilbo&amp;#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&amp;#39;smanha|размовы]]) 18:43, 9 лютага 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:42, 16 лютага 2026 (+03)

== [[Кінакіпа]] ==
{{закрыта}}
Няма значнасці, проста сайт з пірацкім кантэнтам. Хоць для беларускай мовы ў сённяшніх умовах гэта і мае пэўную значнасць, але для энцыклапедыі каталог пірацкага відэа — перабор.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:54, 7 лютага 2026 (+03)

:Анібел і Лагодны Цмок таксама проста сайты з пірацкім кантэнтам. Тыя артыкулы таксама варта выдаліць. [[Удзельнік:Bilbo&amp;#39;smanha|Bilbo&amp;#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&amp;#39;smanha|размовы]]) 21:50, 7 лютага 2026 (+03)
:{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Рэклама сайта с пірацкім кантэнтам. Значасці няма. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:35, 16 лютага 2026 (+03)

== [[На чатырох Верацеях]] ==
{{закрыта}}
Вікіпедыя — не даведнік для вандроўнікаў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:10, 16 лютага 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Хутка выдалена. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:32, 16 лютага 2026 (+03)

== [[Арцём Халяеў]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}}, не артыкул. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:28, 14 лютага 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
У вызначэнні — толькі тры словы. Значнасць асобы не паказана. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:30, 16 лютага 2026 (+03)

== [[Уладзіслаў Шылюк]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}}, значнасць не паказана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:43, 4 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}, згодны, што проста быць удзельнікам каманды недастаткова. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:24, 5 лютага 2026 (+03)
:: Калега [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]], тут больш істотна, што агульны крытэрый значнасці не выконваецца, то бок асоба ў артыкуле бадай не апісана. А ў прынцыпе мы прафесійных спартоўцаў паважаем, і якасныя артыкулы пра іх у БелВікі могуць існаваць, нават калі людзі й не мелі шматгадовай выбітнай кар'еры. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:30, 5 лютага 2026 (+03)
:::Зразумела, дзякуй. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:23, 6 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}  [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:31, 7 лютага 2026 (+03)
:{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:47, 10 лютага 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць асобы не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:23, 14 лютага 2026 (+03)

== [[Леанід Цітоў]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}}, значнасць не паказана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:46, 4 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}, энцыклапедычная значнасць не паказана, быць удзельнікам каманды недастаткова. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:25, 5 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}  [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:32, 7 лютага 2026 (+03)
:{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:47, 10 лютага 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць асобы не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:22, 14 лютага 2026 (+03)

== [[Аляксей Сірчанка]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}}, значнасць не паказана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:51, 4 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}, энцыклапедычная значнасць не паказана, быць удзельнікам каманды недастаткова. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:26, 5 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:32, 7 лютага 2026 (+03)
:{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:47, 10 лютага 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць асобы не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:20, 14 лютага 2026 (+03)

== [[Антон Самсонаў]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}}, значнасць не паказана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:51, 4 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}, энцыклапедычная значнасць не паказана, быць удзельнікам каманды недастаткова. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:26, 5 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:32, 7 лютага 2026 (+03)
:{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:47, 10 лютага 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць асобы не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:19, 14 лютага 2026 (+03)

== [[Іван Кухарэнка]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}}, значнасць не паказана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:55, 4 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}, энцыклапедычная значнасць не паказана, быць удзельнікам каманды недастаткова. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:27, 5 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:33, 7 лютага 2026 (+03)
:{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:46, 10 лютага 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць асобы не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:16, 14 лютага 2026 (+03)

== [[Марыя Пархімчык]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} Значнасць? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:46, 21 студзеня 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} Рэкламны артыкул без нармальных крыніц.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:05, 21 студзеня 2026 (+03)
: {{Пакінуць}} Вы лічыце, што сябра Саюзу пісьменьнікаў не можа быць адзначаны ў вікіпэдыі? А калі яе жыцьцяпіс пазначаны на Міжнароднага саюзу беларускіх пісьменьнікаў? [https://bellit.info/persons/abukhovich-alhjerd.html Міжнародны саюз беларускіх пісьменьнікаў// Асобы] Ці гэта таксама не значна? :) --[[Удзельнік:Dzejka|Dzejka]] ([[Размовы з удзельнікам:Dzejka|размовы]]) 22:36, 21 студзеня 2026 (+03)
:: Калега [[Удзельнік:Dzejka|Dzejka]], сапраўды такі склаўся ў БелВікі звычай, што адной толькі прыналежнасці да пісьменніцкага саюза недастаткова для пацвярджэння энцыклапедычнай значнасці творцы. Тут бы пашукаць рэцэнзій на яе творы ў аўтарытэтных крыніцах ці нейкіх іншых сведчанняў прызнання яе творчасці крытыкай. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:48, 21 студзеня 2026 (+03)
{{Выдаліць}} Пагаджуся, што можна выдаліць [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 19:50, 28 студзеня 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} Пакуль што энцыклапедычная значнасць не паказана. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:22, 5 лютага 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць асобы не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:07, 9 лютага 2026 (+03)

== [[Павел Слюнькін]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} Значнасць? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:47, 16 студзеня 2026 (+03)
::'''Асоба лічыцца значнай, калі яна досыць падрабязна апісана ў [[Вікіпедыя:Аўтарытэтныя крыніцы|надзейных]] [[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|другасных крыніцах]], [[Вікіпедыя:Правяральнасць|незалежных]] ад яе, што наўпрост задавальняе крытэр значнасці:'''
::https://rm.coe.int/report-addressing-the-specific-challenges-faced-by-the-belarusians-in-/1680ab3442 
::https://www.ibanet.org/Belarus-the-human-cost-of-the-crackdown-on-dissent
::https://www.gmfus.org/belarus-change-tracker-seeing-trends-through-news-fog
::https://bct.expert/be/about/
::https://lmc.icds.ee/speaker/pavel-slunkin/
::https://georgiatoday.ge/pavel-slunkin-belarus-lessons-for-georgia/
::https://cepa.org/author/pavel-slunkin/
::https://ecfr.eu/profile/pavel_slunkin/
::https://belinstitute.com/en/news/review-2021-forecast-2022 
::https://ex-press.live/rubrics/politika/2024/06/19/eks-diplomat-pavel-slyunkin-zapad-ne-gotov-idti-na-ustupki-lukashenko-no-ostorozhnichaet-opasayas-ego-sprovocirovat
::https://www.dw.com/ru/jeks-diplomat-zadacha-es-nashhupat-protivorechija-mezhdu-lukashenko-i-putinym/a-59295981
::https://nashaniva.com/ru/328408
::https://pozirk.online/ru/longreads/85750/
::https://newbelarus.vision/artykuly/pavel-slyunkin-ob-izmeneniyax-v-mide-vedomstvo-mozhet-nabirat-luchshix-specialistov/
::https://gazetaby.com/post/slyunkin-esli-svoboda-mnenij-dlya-vas-ne-priemlemy-to-poluchitsya-ne-g/202762/
::https://news.zerkalo.io/life/86489.html
::??? [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 19:47, 19 студзеня 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}. Значнасці няма.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:21, 16 студзеня 2026 (+03)
::Значнасць асоб у Вікіпедыі вызначаецца па наступных крытэрах:
::Асоба лічыцца значнай, калі яна досыць падрабязна апісана ў [[Вікіпедыя:Аўтарытэтныя крыніцы|надзейных]] [[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|другасных крыніцах]], [[Вікіпедыя:Правяральнасць|незалежных]] ад яе (+).
::Асоба зрабіла шырокавядомы ўнёсак, які стаў прызнаным фактам у яе галіне дзейнасці (+).
::Навукоўцы, '''даследнікі''', філосафы (для зручнасці назавем іх «[[навуковы свет]]») даволі ўплывовыя ў навуковым свеце без згадвання іх біяграфій у другасных крыніцах (+). 
::'''На сённяшні дзень беларусаў-экспертаў у замежных аналітычных цэнтрах можна пералічыць па пальцах адной рукі. Не разумею вашую пазіцыю па «нязначнасці».'''  [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 19:28, 19 студзеня 2026 (+03)
::: тут трэба дадаткова паказаць, наколькі гэта асоба ўплывовая ў навуковым свеце; покуль што значнасць даследчыка прамалёўваецца, але не пацвярджаецца. Аднога факту работы ў даследчым цэнтры недастаткова. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:46, 21 студзеня 2026 (+03)
::::Эксперт па Беларусі якога цытуюць the New York Times, DW, France24, Atlantic Council, etc падаецца значнай асобай у галіне.
::::: Асоба лічыцца значнай, калі яна досыць падрабязна апісана ў [[Вікіпедыя:Аўтарытэтныя крыніцы|надзейных]] [[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|другасных крыніцах]], [[Вікіпедыя:Правяральнасць|незалежных]] ад яе (+).
::::[[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 17:25, 21 студзеня 2026 (+03)
::::: [[Удзельнік:Francišak Skaryna]], ты пачтай, што ніжэй напісана вялікімі чырвонымі літарамі пра т.зв. ''Агенцтва еўраатлантычнага супрацоўніцтва''. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:35, 21 студзеня 2026 (+03)
:::::: Калі ты не хочаш артыкул пра асобу дапрацаваць, то і гэта старонка будзе выдалена. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:38, 21 студзеня 2026 (+03)
:::::::Сторонка будзе выделеная таму што:
:::::::а) вы паводзіце сябе як хамло
:::::::б) вам не падабаецца персаналія
:::::::? [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 17:58, 21 студзеня 2026 (+03)
:::::::Прашу вас звяртацца да мяне на «вы» і спыніць хамства ў мой бок. Тое, што вы даўні карыстальнік Вікіпкедыі не дае вам аніякага права па-хамску ставіцца да іншых удзельнікаў.  [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 18:00, 21 студзеня 2026 (+03)
::::::Мне падаецца, што выдаленне артыкулаў праз суб'ектыўнае меркаванне і стаўленне асобных карыстальнікаў да персаналіяў і аб'ектаў з'яўляецца вандалізмам. Няма ўпэўненнасці, што шантаж удзельнікаў адпавядае духу Википедыі. Чаму вы грубіце замест таго, каб разам дапрацаваць артыкул і зрабіць Вікіпедыю лепш для карыстальнікаў не абазнаных у беларускіх арганізацыях і асобах? [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 18:05, 21 студзеня 2026 (+03)
: {{выдаліць}}, не бачна жадаючых палепшыць артыкул, а ў існым выглядзе яго змест не пацвярджае энцыклапедычнай значнасці асобы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:07, 21 студзеня 2026 (+03)
::Калі ласка, прапануйце катэгорыі для паляпшэння. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 18:38, 21 студзеня 2026 (+03)
::У артыкуле 10 спасылак на аўтарытэтныя незалежныя крыніцы, якія апісваюць асобу і спасылаюцца на публікацыі даследчыка ў ягонай галіне экспертызы – што, безумоўна, пацвярджае энцыклапедычную значнасць асобы. Я з задавальненнем дадам патрэбныя катэгорыі, але давайце працаваць канструктыўна разам, а не антаганістычна. Дзякуй, калегі. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 18:42, 21 студзеня 2026 (+03)
{{Выдаліць}} Пагаджуся, што трэба выдаліць  [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 19:43, 28 студзеня 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць асобы не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:05, 9 лютага 2026 (+03)

== [[Таццяна Мiкалаеўна Мiкушына]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} Значнасць? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:38, 21 студзеня 2026 (+03)
::Дадзены артыкул можа адпавядаць крытэрам значнасці для пісьменнікаў. У правілах вызначана, што значнымі з'яўляюцца &quot;Аўтары … і іншыя прадстаўнікі творчых прафесій  ... твор (або творы) якіх прыцягнулі значную ўвагу крытыкаў.&quot;
::У артыкуле ёсць спасылкі на 5 рэцэнзій профільных навукоўцаў на кнігі Т. Мікушынай: рэлігіязнаўцы і філосафа на кнігі духоўнага зместу, гісторыка на кнігу гістарычнага зместу і г.д.
::На старонцы абмеркавання дадзенага артыкула як на загану ўказвалася на тое, што дадзены артыкул раней выдаляўся ў расійскай вікіпедыі. Аднак у тыя гады, калі ён выдаляўся, яшчэ не было тых крыніц, якія азначаныя ў беларускім артыкуле, або былі адзінкі з іх. Палова крыніц датуецца 2019-2022 гадамі.
::Апроч рэцэнзій навукоўцаў інфармацыя пра Т. Мікушыну ёсць у рэлігіязнаўчай  манаграфіі &quot;Тэасофiя без межаў: мiжкультурныя i мiждысцыплiнарныя перспектывы сучаснага эзатэрычнага руху&quot;, у дакладзе профільнага дзярж. дэпартамента прэм’ер-міністру Францыі пра стан спраў у асяроддзі новых рэлігійных рухаў, у аналітычных артыкулах нацыянальнага інфарм. агенцтва Украіны &quot;УкрІнфарм&quot;, агульнарасійскай газеты &quot;Новыя весткі&quot;. [[Удзельнік:Алесандр Бусел|Алесандр Бусел]] ([[Размовы з удзельнікам:Алесандр Бусел|размовы]]) 15:24, 21 студзеня 2026 (+03)
::Таксама ў зносках дадзенага артыкула ёсць інфармацыя, што кнігі гэтага аўтара перакладзеныя і апублікаваныя на 11 мовах (крыніца з назвай &quot;Бiяграфiя Мікушынай Таццяны Мікалаеўны&quot;). [[Удзельнік:Алесандр Бусел|Алесандр Бусел]] ([[Размовы з удзельнікам:Алесандр Бусел|размовы]]) 12:34, 22 студзеня 2026 (+03)
: {{Пакінуць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:32, 21 студзеня 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} Значнасць не паказана.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:03, 21 студзеня 2026 (+03)
:: Пане [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], то мо прагаласуйце і наконт гандбалістаў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:15, 26 студзеня 2026 (+03)
{{Выдаліць}} Аўтарка тэасофскай макулатуры  [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:10, 28 студзеня 2026 (+03)
: [[Удзельнік:DenisBorum]], у Вікіпедыі маюць існаваць артыкулы пра асоб з экстравагантнымі поглядамі, калі іх меркаванне асветлена ў дастатковым аб'ёме ў аўтарытэтных крыніцах. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:13, 28 студзеня 2026 (+03)

: {{Выдаліць}} па [[ВП:БС]], аўтарытэтнасць крыніц сумнеўная. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:35, 5 лютага 2026 (+03)
: {{Пакінуць}} Дадаў у артыкул інфармацыю пра тое, што кнігі дадзенага аўтара перакладзеныя і апублікаваныя на 11 мовах. Шырокае распаўсюджанне кніг па краінах свету выяўляецца і ў крыніцах. Рэцэнзіі напісаныя навукоўцамі розных краін: Украіна (Ю. Заўгародны), Германія (B. Seidel-Dreffke), Партугалія (D. Metilka), Расія (А. Салаўёў, М. Скуратоўская). Таксама і аналітычныя матэрыялы: Германія (H. Krämer), Францыя (G. Fenech), Украіна (Укрiнформ), Расія (Книжная Индустрия, Новые Известия).--[[Удзельнік:Алесандр Бусел|Алесандр Бусел]] ([[Размовы з удзельнікам:Алесандр Бусел|размовы]]) 15:00, 5 лютага 2026 (+03)
: {{Пакінуць}} артыкул напісаны не бездакорна, пра каштоўнасць творчасці таксама можна спрачацца, але найбольш мяне цікавяць крыніцы, дзе я не бачу спасылак на першасныя крыніцы, што ўжо надае ўпэўненасці ў тым, што гэты артыкул на галаву вышэй большасці намінантаў тут, хаця вядома, што частку крыніц можна назваць афіляванай. Як варыянт, можна пакінуць шаблон пра тое, што значнасць асобы ставіцца пад пытанне. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:36, 6 лютага 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Цікавасць з боку навуковага свету дадае значнасці дзейнасці асобы. Старонка захавана, але значнасць аб’екта артыкула ставіцца пад сумненне. Адпаведны шаблон на старонцы захаваны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:43, 6 лютага 2026 (+03)

== [[Губбет Аннет Алексееўна]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} Машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:01, 3 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}, тэкст нечытальны, ды й значнасці ў персоны няма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:44, 3 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}, энцыклапедычная значнасць не паказана ([[ВП:ЗА]]), біяграфія сучасніка ўвогуле без крыніц ([[ВП:БС]]). --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:41, 5 лютага 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}

=== Вынік ===
Машынны пераклад, значнасць асобы не паказана. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:45, 5 лютага 2026 (+03)

== [[Нізам DRedd]] ==
{{закрыта}}
Значнасць прадмету артыкула не пацвярджаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 10:08, 22 лістапада 2025 (+03)

:Значымасць асоб у Вікіпедыі не з’яўляецца вынікам аднаразовага згадвання ў СМІ. Паводле прынцыпаў энцыклапедычнай значнасці, яна павінна пацвярджацца шматразовым, незалежным і надзейным асвятленнем у аўтарытэтных крыніцах. У выпадку з Нізамам DRedd гэтая ўмова цалкам выконваецца. Яго дзейнасць асвятлялася неаднаразова і ў розных фарматах:
:публікацыі ў медыя, рецэнзіі на музычныя рэлізы, інтэрв’ю і асобныя матэрыялы пра творчасць.
:Такі аб’ём незалежнай інфармацыі сведчыць пра тое, што Нізам DRedd мае ўстойлівую публічную прысутнасць, а яго праца атрымала заўважную ўвагу з боку розных крыніц, што адпавядае крытэрыям значымасці для артыкулаў пра дзеячоў культуры. [[Удзельнік:Viktorius001|Viktorius001]] ([[Размовы з удзельнікам:Viktorius001|размовы]]) 14:34, 22 лістапада 2025 (+03)
:: Асоба мае чымсьці істотна вылучаюцца з агульнага шэрагу творцаў. Тут не бачна нічога асаблівага, акрамя згадак у медыях. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:38, 22 лістапада 2025 (+03)
::: Ні ў рускім, ні ў казахскім раздзелах артыкула няма, чаго так? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:40, 22 лістапада 2025 (+03)
::::Паважаны калега, хачу звярнуць увагу, што патрабаванне «асоба павінна істотна вылучацца з агульнага шэрагу творцаў» не з’яўляецца часткай крытэрыяў значнасці ў Вікіпедыі. Гэта суб’ектыўная ацэнка, якая не замацавана ў правілах. Паводле дзеючых палітык — у тым ліку ВП:Значнасць і ВП:Аўтарытэтныя крыніцы — єдыным крытэрыем значнасці для асоб з’яўляецца шматразовае, істотнае і незалежнае асвятленне дзейнасці асобы ў аўтарытэтных крыніцах.
::::У артыкуле гэтая ўмова выконваецца: існуюць
::::- шматразовыя публікацыі,
::::- незалежныя рэцэнзіі,
::::- інтэрв’ю,
::::- асобныя матэрыялы пра творчасць,
::::што сведчыць пра наяўнасць устойлівага, значнага і незалежнага асвятлення, менавіта таго, што патрабуюць правілы.
::::Правілы не прадугледжваюць дадатковага крытэрыя (асаблівай унікальнасці) або (вылучэння з агульнага шэрагу), такая ацэнка можа быць асабістым меркаваннем, але яна не можа замяняць сабой нормы Вікіпедыі. Калі ў Вас ёсць заўвагі да канкрэтных крыніц,  гатовы абмеркаваць і дапоўніць артыкул, але, паводле палітык Вікіпедыі, наяўнасць шматлікіх незалежных і надзейных матэрыялаў ужо пацвярджае энцыклапедычную значнасць. [[Удзельнік:Viktorius001|Viktorius001]] ([[Размовы з удзельнікам:Viktorius001|размовы]]) 14:51, 22 лістапада 2025 (+03)
:У артыкуле, відавочна, можна пачысціць шмат інфармацыі з першасных крыніц, ёсць сцверджанні без крыніц. Але нібы ёсць нейкія другасныя, хоць і выглядаюць досыць слабавата. У любым выпадку, бачу нейкую зацікаўленасць грамадскасці, таму я хутчэй {{супраць}} выдалення. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:59, 22 лістапада 2025 (+03)
::Дзякуй, калега. Я без праблем дапрацую артыкул, прыбяру з яго неадпаведныя першасныя звесткі і забяспечу актуалізацыю інфармацыі ў адпаведнасці з патрабаваннямі Вікіпедыі. [[Удзельнік:Viktorius001|Viktorius001]] ([[Размовы з удзельнікам:Viktorius001|размовы]]) 11:06, 23 лістапада 2025 (+03)
: [[Удзельнік:Viktorius001]], назвы сінглаў і альбомаў мусяць быць перакладзены на беларускую мову. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:07, 24 лістапада 2025 (+03)
::Добры дзень, прашу прабачэння, я выправлю. Скажыце, калі ласка, ці можна пісаць арыгінальную назву побач у дужках? Ці патрабуецца толькі беларускамоўны варыянт? [[Удзельнік:Viktorius001|Viktorius001]] ([[Размовы з удзельнікам:Viktorius001|размовы]]) 11:38, 24 лістапада 2025 (+03)
:::так, можна, нават трэба. Нават я бы сказаў, што пераклад трэба ў дужкі [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:34, 24 лістапада 2025 (+03)
::Усё гатова, калегі. Калі будуць яшчэ пытанні, я гатовы абмеркаваць і дапрацаваць. [[Удзельнік:Viktorius001|Viktorius001]] ([[Размовы з удзельнікам:Viktorius001|размовы]]) 18:19, 24 лістапада 2025 (+03)
:::Нічога не гатова. Пачысціў вельмі артыкул, вельмі шмат смецця. Цяпер крыху адэкватней выглядае, але, вядома, слаба. Таксама адчуваю, што вы ўсё робіце праз інструменты генератыўнага штучнага інтэлекту. Давайце хаця б тут, у размовах, пазбягайце гэтага, гэта маветон, непрыемна ад такога [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:10, 24 лістапада 2025 (+03)
::::Так, бачу, вы добра пачысцілі, дзякуй, але я проста спрабаваў выстроіць храналогію [[Удзельнік:Viktorius001|Viktorius001]] ([[Размовы з удзельнікам:Viktorius001|размовы]]) 21:56, 24 лістапада 2025 (+03)
: {{Выдаліць}} Адсутнасць крыніц, якія пацвярджаюць значнасць. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 07:47, 25 лістапада 2025 (+03)
::Паважаны калега, грамадскі інтарэс гэты сабджэкт, безумоўна, мае. У абарону артыкула скажу, што я буду весці актуалізацыю ўсіх сваіх артыкулаў і абавязкова буду іх дапоўніваць. [[Удзельнік:Viktorius001|Viktorius001]] ([[Размовы з удзельнікам:Viktorius001|размовы]]) 20:55, 28 лістапада 2025 (+03)
: [[Удзельнік:Plaga med]], але ж дзе тут мы бачым гэтага рэпера вышэй за 34-ю пазіцыю? Нейкі культ асобы местачковы ў яго, кшталту сябры ў клуб прыйшлі, а так не хадзілі, покуль ён хварэў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:23, 21 студзеня 2026 (+03)
::нельга ігнараваць публікацыі на розных сайтах рознай ступені ангажаванасці. Але пагаджаюся, што слабенька гэта ўсё. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:10, 21 студзеня 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Можна сказаць, што дзейнасць творчай асобы досыць падрабязна асветлена, але невідавочна, што яна выбіваецца з агульнага шэрагу. Таму значнасць аб’екта артыкула пастаўлена пад сумненне. Старонка захавана з даданнем адпаведнага шаблону. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:20, 4 лютага 2026 (+03)

== [[Святлана Абдулаева]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} Значнасць? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:47, 21 студзеня 2026 (+03)
: {{Пакінуць}}, фактаў публікацый у аўтарытэтных беларускіх выданнях можа быць дастаткова, каб прызнаць, што творца выбіваецца з агульнага шэрагу; біяграфічных звестак на старонцы таксама даволі багата. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:42, 21 студзеня 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} Ізноў нейкая значнасць асоба толькі з той нагоды, што ў яе ёсць кніга.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:04, 21 студзеня 2026 (+03)
:: [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], не толькі з той нагоды, што ў яе ёсць кніга. Абзац перад вашым пастом перачытайце, калі ласка. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:14, 21 студзеня 2026 (+03)
::: Наконт значнасці літаратараў лакальны кансэнсус дасягаўся напр. тут, гл. &lt;s&gt;[[Вікіпедыя:Архіў_запытаў_на_выдаленне/2024 #Канстанцін Пятровіч Бадак]]&lt;/s&gt; [[Вікіпедыя:Архіў_запытаў_на_выдаленне/2024 #Кастусь Станіслававіч Турко]] і падобныя. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:22, 21 студзеня 2026 (+03)
::::Пра што вы? Там партызан. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:03, 21 студзеня 2026 (+03)
:::: ''фактаў публікацый у аўтарытэтных беларускіх выданнях можа быць дастаткова, каб прызнаць, што творца выбіваецца з агульнага шэрагу; біяграфічных звестак на старонцы таксама даволі багата'', навошта выдуоняцца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:10, 21 студзеня 2026 (+03)
: {{Пакінуць}} Трохі яшчэ дадаў інфы. --[[Удзельнік:Dzejka|Dzejka]] ([[Размовы з удзельнікам:Dzejka|размовы]]) 23:13, 21 студзеня 2026 (+03)
:: [[Удзельнік:Dzejka|Dzejka]], вычытайце артыкул, калі ласка, правапіс трэба прывесці ў норму. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:58, 28 студзеня 2026 (+03)
: {{Пакінуць}} Дададзена спасылка на сайт СБП
{{Выдаліць}} У такім выглядзе як цяпер (правапіс, непрацоўныя крыніцы, афармленне), я б артыкул выдаліў [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:04, 28 студзеня 2026 (+03)
: З правапісам ёсць нюансы, але не крытычныя, тэкст чытальны. Крыніц хапае, спасылкі працуюць. Афармленне прыкладна як у іншых артыкулаў. Не разумею, дзеля чаго кідацца так адразу ў выдалізм. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:22, 28 студзеня 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
У артыкуле дзейнасць асобы паказана досыць падрабязна. Як літаратарка друкавалася ў агульнанацыянальных выданнях, як лідарка мясцовай супольнасці фігуравала ў навінах. Для прызнання значнасці ў нашым беларускацэнтрычным праекце гэтага дастаткова. Прастаўлены шаблон аб неабходнасці праверкі арфаграфіі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:55, 3 лютага 2026 (+03)

== [[Пашпарт грамадзяніна Паўднёвай Асеціі]] ==
{{закрыта}}
{{Выдаліць}} Адсутнасць значнасці [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 21:53, 27 студзеня 2026 (+03)
: Калі ўзяць пад увагу міжмоўную каардынацыю, то гэтыя прадметы маюць значнасць — артыкулы пра іх маюцца ў буйных моўных раздзелах. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:04, 27 студзеня 2026 (+03)
: {{Пакінуць}} ёсць артыкулы ў іншых моўных раздзелах. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:55, 28 студзеня 2026 (+03)
::{{пакінуць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:00, 3 лютага 2026 (+03)

== [[Пашпарт грамадзяніна Абхазіі]] ==
{{Выдаліць}} Адсутнасць значнасці [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 21:51, 27 студзеня 2026 (+03)
: {{Пакінуць}} ёсць артыкулы ў іншых моўных раздзелах. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:55, 28 студзеня 2026 (+03)
:{{пакінуць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:00, 3 лютага 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Прадметы і з'явы ў Вікіпедыі прынята паказваць даволі шырока. Таму склаўся кансэнсус, што атрыбуты часткова прызнаных дзяржаў могуць быць тут апісаныя. Старонкі захаваны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:47, 3 лютага 2026 (+03)

== Гандбалісты ==
{{закрыта}}
* [[Алег Тарасевіч]]
* [[Алег Луня]]
* &lt;s&gt;[[Аляксандр Станіслававіч Лукашэвіч]]&lt;/s&gt; — выклікаўся ў зборную Беларусі --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:10, 27 студзеня 2026 (+03)
* [[Багдан Пазняк]]
* [[Мацвей Крэўчык]]
* [[Мікіта Шалешка]]
Гандбалісты гродзенскага клуба [[ГК Кронан Гродна|«Кронан»]], пра якіх у артыкулах сказана толькі, што яны правялі ў камндзе адзін (не чэмпіёнскі) сезон. Агульны крытэрый значнасці не выконваецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:24, 22 студзеня 2026 (+03)
* {{выдаліць}} Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:33, 27 студзеня 2026 (+03)
* {{выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:54, 28 студзеня 2026 (+03)
* {{выдаліць}} Пустыя артыкулы, акрамя загалоўкаў наогул нічога [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:22, 28 студзеня 2026 (+03)

:{{выдаліць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:09, 3 лютага 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Выразны кансэнсус за выдаленне нязначных гульцоў зборнай. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:11, 3 лютага 2026 (+03)
: [[Удзельнік:Plaga med]], старонак пра гульцоў нацыянальнай зборнай сярод выдаленых няма. Прыналежнасць да яе можа надаць спартоўцу значнасці безумоўна. І кансэнсус дагэтуль складваўся менавіта так. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:13, 3 лютага 2026 (+03)
::выбачаюся, не так сфармуляваў. Гаворка была пра клуб. Таму Лукашэвіча не кранаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:52, 3 лютага 2026 (+03)

== [[Макар Валынкін]] ==
{{закрыта}}
{{выдаліць}} Не бачу значнасці. Будуць прыводзіць прыклад траплення ў доўгі спіс Прэміі Гедройца, але гэта далей не кароткі спіс, куды заходзяць творы, якія суддзі прынамсі чытаюць. Пры такім падыходзе і вузкім літаратурным працэсе ў Беларусі, любога аўтара кнігі можна абазначыць значным толькі паводле таго, што ён выдаў кнігу і трапіў у доўгі спіс якой-небудзь прэміі. Я так падазраю, сапраўдным аўтарам артыкула і ёсць сам герой.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:02, 21 студзеня 2026 (+03)

* {{Пакінуць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:12, 21 студзеня 2026 (+03)

:Якраз пра ўсіх, хто трапіў у лонг-лісты прэмій з аўтарытэтным журы, хачу артыкул і стварыць, як пра аўтараў, так і пра дызайнераў-ілюстратараў. Калі пра іх будзе дастаткова інфы ў адпаведнасці з [[Вікіпедыя:Значнасць#Агульны_крытэрый_значнасці|агульным крытэрыем значнасці]]. У гэтым выпадку дастаткова як да чалавека, якому 25 гадоў толькі пагатоў. У нас пра спартсменаў наогул толькі вага і пол, проста за факт дасягнення, а тут як па мне поўны спіс патрэбнага. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 16:24, 21 студзеня 2026 (+03)
::Я б спартоўцаў таксама выдаляў, вельмі шкада, што склаўся такі міжмоўны кансэнсус наконт іх. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:59, 21 студзеня 2026 (+03)
::: Старонкі пра спартоўцаў без энцыклапедычнай значнасці з БелВікі выдаляліся шматразова, часамі і без абмеркавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:08, 21 студзеня 2026 (+03)
::Аўтар артыкула я, гэта з гісторыі ж бачна. У тэксце няма ацэнак, толькі апісальнае апавяданне. Наконт лонг-ліста, ён фарміруецца з шырэйшага спісу, то-бок журы чытае ўсё, што дасылаюць/намінуюць і ў лонг-ліст выбіраюць ўжо ўдзельнікаў на наступны тур (шорт-ліст) выбару. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 17:31, 21 студзеня 2026 (+03)
::: Пане Максіме, дазволь часамі называць цябе Макарам. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:33, 21 студзеня 2026 (+03)
:::Нібы я не ведаю выпадкаў, калі просяць стварыць артыкул на ўжо падрыхтаваным загадзя матэрыяле. Але калі твае ўласныя памкненні — то няхай. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:33, 27 студзеня 2026 (+03)
{{Устрымліваюся}} Малады хлопец, я б даў яму шанец і не спяшаўся б зараз выдаляць артыкул пра яго [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:19, 28 студзеня 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Дзейнасць асобы апісана ў другасных крыніцах даволі падрабязна, прыклад траплення ў доўгі спіс Прэміі Гедройца таксама пацвярджае, што асоба выбіваецца з агульнага шэрагу. Старонка захавана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:06, 2 лютага 2026 (+03)

== [[Пекла на Венеры]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} Значнасць? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 07:50, 2 снежня 2025 (+03)
::Прабачайце канешне, але ў чым вымяраецца значнасць літаратурнага твору?  [[Удзельнік:HK-47|HK-47]] ([[Размовы з удзельнікам:HK-47|размовы]]) 18:55, 2 снежня 2025 (+03)
::: Калі не задумвацца пра значнасць, то можна наствараць артыкулаў пра кожны верш Янкі Купалы і Аляксандра Пушкіна, агульнапрызнаных класікаў беларускай і рускай літаратур, не кажучы нават пра значна менш вядомых аўтараў. Наяўнасць надрукаванага ці апублікаванага ў сеціве верша, апавядання, нават кнігі (цяпер за грошы можна надрукаваць амаль усё, што заўгодна) аўтаматычна не надае значнасць гэтаму твору. Раю паглядзець [[:ru:Википедия:Критерии значимости литературных произведений|тут]] і [[:uk:Вікіпедія:Критерії значущості/Книги|тут]]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 19:59, 2 снежня 2025 (+03)
::::трэба на беларускую перакласці :)
::::Можа асобны праект зрабіць па перакладзе такіх старонак, а тое шмат спасылаемся на іншыя моўныя версіі. Ствараецца фальшывае ўражанне, што правілы з іншых вікі аўтаматычна стасуюцца ў беларускай вікі, што не праўда [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:33, 3 снежня 2025 (+03)
::::: [[Удзельнік:Plaga med]], вы падтрымліваеце выдаленне гэтага артыкула праз адсутнасць значнасці, ці не? Маем канкрэтны кейс і маем знайсці кансэнсус. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:13, 3 снежня 2025 (+03)
::::::так, забыў напісаць. Адносна намінацыі, значнасць не паказана, таму калі не будзе выпраўлена на працягу намінацыі — {{выдаліць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:59, 3 снежня 2025 (+03)
: {{выдаліць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:15, 3 снежня 2025 (+03)
* На сайце {{Не перакладзена 5|Лаборатория Фантастики|Лаборатория Фантастики|ru|Лаборатория Фантастики}} рэйтынг твора 7,8 з 10,0; на сайце {{Не перакладзена 5|LiveLib.ru|LiveLib.ru|ru|LiveLib.ru}} — 3,3 з 5,0. ([https://fantlab.ru/work28843] і [https://www.livelib.ru/book/1008522568-ad-na-venere-yurij-brajder-nikolaj-chadovich]) [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 22:06, 6 снежня 2025 (+03)
** [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]], і як мы маем гэта інтэрпрэтаваць? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:26, 6 снежня 2025 (+03)
**:Я не ведаю, наколькі гэтыя агрэгатары аўтарытэтныя, але там ёсць рэцэнзіі, на падставе якіх будуецца гэтая адзнака. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 14:26, 7 снежня 2025 (+03)
**:: Дык ацаніце аўтарытэтнасць рэцэнзентаў, ці гэта размова дзеля размовы? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:32, 7 снежня 2025 (+03)
**:::Я не ведаю, як гэта зрабіць. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 14:43, 7 снежня 2025 (+03)
*:факт наяўнасці ацэнак чытачоў на агрэгатарах не з’яўляецца крытэрыем значнасці [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:41, 7 снежня 2025 (+03)
*::Значнасць літаратурнага твору вымяраецца не самім фактам апублікавання, а тым, што пішуць наконт яго (рэцэнзіі, навуковыя артыкулы і гэтак далей). Пры гэтым водгукі чытачоў значнасць той жа аповесці канешне не паказваюць. Прывяду прыклад твору: «[[Пакахай мяне, салдацік]]» Васіля Быкава, дзе можна бачыць і артыкул (нават не адзін), які тычацца аповесці, і намінацыю на «Рускі Букер». З аповесцю «Пекла на Венеры» усё цяжка. У пошуку я знайшоў артыкул «Повесть Ю. Брайдера и Н. Чадовича «Ад на Венере»: жанровые особенности, конфликт, проблематика», які датаваны 2021 годам, аднак праблема ў тым, што [https://elib.gsu.by/bitstream/123456789/46204/1/Дробышевская_Повесть.pdf гэта спасылка] не адкрываецца. Таму і дапоўніць не атрымаецца. [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 22:47, 7 снежня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць не паказана. Інфармацыя не пацверджана крыніцамі. Адзіная спасылка да тэксту &quot;У першыню апублікавана ў журнале «Парус» у 1988 годзе&quot; не змяшчае пацвярджэнне факта, што гэта было першае апублікаванне. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:23, 28 студзеня 2026 (+03)

== [[Іван Чумачэнка]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} значнасць? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:10, 24 кастрычніка 2025 (+03)
::Дзень добры! Ці шмат вы ведаеце беларускіх аўтарак (асабліва жанчын) дзіцячых анімацыйных серыялаў, якія сталі вядомыя на ўвесь свет і дасягнулі такой папулярнасці? Вось вам і “значнасць”. [[Адмысловае:Contributions/&amp;#126;2025-30317-95|&amp;#126;2025-30317-95]] ([[Размовы з удзельнікам:&amp;#126;2025-30317-95|размова]]) 13:52, 27 кастрычніка 2025 (+03)
::: А нічога, ананіме, што размова ідзе менавіта пра мужчыну, а не акторку Цітову? Як і іншыя ўдзельнікі я не бачу значнасці. [[Адмысловае:Contributions/&amp;#126;2025-30195-20|&amp;#126;2025-30195-20]] ([[Размовы з удзельнікам:&amp;#126;2025-30195-20|размова]]) 16:51, 27 кастрычніка 2025 (+03)
: {{Выдаліць}}, значнасці няма [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 14:59, 27 кастрычніка 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Пра асобу ёсць літаратуразнаўчыя артыкулы ў аўтарытэтных выданнях, вершы яго перакладзены на іншыя мовы, у тым ліку беларускую. Старонка дапоўнена і захавана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:24, 26 студзеня 2026 (+03)

== [[Баран (хімія)]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} Фрагмент, карэктнасць назвы? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:00, 20 кастрычніка 2025 (+03)
::Пытанне ў тым, з якой мовы адаптаваць назву гэтых злучэнняў. Калі мы перакладаем з англійскай мовы, то націск усё ж на першы склад: &quot;bOranes&quot;. І, як мне здаецца, такая адаптацыя больш карэктная, чым адаптаваць назву з рускай мовы, у якой націск на другі склад: &quot;борАны&quot;.  Нажаль, хімічная тэрміналогія на беларускай мове занадта кволая, каб дзесьці пашукаць ужо існуючы варыянт артыкулаў пра дадзеныя злучэнні. [[Удзельнік:Tojtooj|Tojtooj]] ([[Размовы з удзельнікам:Tojtooj|размовы]]) 21:13, 23 кастрычніка 2025 (+03)
: У &quot;Слоўніку навучэнца&quot; у арт. &quot;Бор&quot; узгадваюцца ''боравадароды''. Трэба дадаць інфармацыю. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:28, 24 кастрычніка 2025 (+03)
:{{Пакінуць}}, але змяніць загаловак на «Гідрыды бора», тады адпадзе пытанне «О ці А?» [https://old.bigenc.ru/chemistry/text/1878901] [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 14:56, 27 кастрычніка 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Артыкул дапрацаваны, перанесены пад новую назву і захаваны. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:07, 26 студзеня 2026 (+03)

== [[Сцяпаныч]] ==
{{закрыта}}
Значнасць праекта не пацверджана, можна пра яго распавесці ў артыкуле пра стваральнікаў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:13, 11 кастрычніка 2025 (+03)

:перанесці кароткую інфармацыю з белсата ў артыкул пра стваральнікаў. Артыкул — {{выдаліць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:58, 11 кастрычніка 2025 (+03)
: {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:49, 21 студзеня 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:07, 21 студзеня 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}, беларускі серыял пра паліцыю ніякіх водгукаў не атрымаў, нічога не прападзе, калі гэта старонка будзе выдалена. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:10, 22 студзеня 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць не пацверджана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:23, 26 студзеня 2026 (+03)

== [[Марыя Феліцыя Друцкая-Любецкая]] ==
{{закрыта}}
Выдаліць Няма значнасці. Яна не мастачка і не літаратар. Уся інфармацыя зводзіцца толькі да інфармацыі пра бацькоў, мужа і дзяцей, што ёсць у артыкуле [[Аляксандр Ксавер’евіч Друцкі-Любецкі]]. --[[Адмысловае:Contributions/&amp;#126;2025-28448-24|&amp;#126;2025-28448-24]] ([[Размовы з удзельнікам:&amp;#126;2025-28448-24|размова]]) 16:02, 11 кастрычніка 2025 (+03)
: Шаноўны ананім, [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%90%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%9A%D1%81%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D1%80%E2%80%99%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%94%D1%80%D1%83%D1%86%D0%BA%D1%96-%D0%9B%D1%8E%D0%B1%D0%B5%D1%86%D0%BA%D1%96&amp;diff=5044184&amp;oldid=5037296 хіба лепш] яе партрэтную галерэю змясціць у артыкул пра мужа? Ён жа здэцца тэж не мастак і не літаратар? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:33, 11 кастрычніка 2025 (+03)

* {{пакінуць}}, княгіня, вобраз у мастацтве. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:48, 11 кастрычніка 2025 (+03)

Пры падвядзенні вынікаў [[Вікіпедыя:Архіў запытаў на выдаленне/2017|у 2017 годзе]] кансэнсус складваўся на грунце, што ''практыку пісаць асобныя артыкулы пра жонак прадстаўнікоў шляхты, калі яны не маюць асобнай ад мужа/бацькі значнасці, варта прызнаць дэструктыўнай''. Але ў дадзеным выпадку старонка не пра дваранку, а пра арыстакратку. Мяркую, артыкулы пра арыстакратак варта пакідаць нават у выпадку, каоі яны не нашмат перасягаюць слоўнікавыя (адпаведна, агульны крытэрый значнасці не выконваецца). --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:16, 11 кастрычніка 2025 (+03)

:крыніц бы дадаць хоць якіх… [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:50, 11 кастрычніка 2025 (+03)
* {{пакінуць}}. Генеалогію можна прасачыць з шаблона ў вонкавых спасылках, там і даты нараджэння-смерці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:24, 16 студзеня 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Зыходзячы з кансэнсусу наконт дапушчальнасці існавання артыкулаў не адпаведных агульнаму крытэрыю значнасці, калі прадмет артыкула яўна выбіваецца з агульнага шэрагу, можам захаваць артыкулы пра арыстакратаў, нават калі іх тэкст ледзь перасягае слоўнікавае азначэнне. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:04, 22 студзеня 2026 (+03)

== [[Старажытная казка (гурт)]] ==
{{закрыта}}
Пацвярджэння значнасці прадмету артыкула не відаць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:26, 5 студзеня 2026 (+03)

:Тобто білоруською цю статтю ліпше не перекладати [[Удзельнік:NT2007|NT2007]] ([[Размовы з удзельнікам:NT2007|размовы]]) 08:04, 6 студзеня 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} Няма значнасці. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:27, 14 студзеня 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} Самарэклама. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 16:08, 19 студзеня 2026 (+03)
::Де тут реклама? Немає там ніякої реклами [[Удзельнік:NT2007|NT2007]] ([[Размовы з удзельнікам:NT2007|размовы]]) 16:31, 19 студзеня 2026 (+03)
::І тим паче немає самореклами. Я до цього гурту прямого відношення не маю, максимум лише цікавлюся їх творчістю. [[Удзельнік:NT2007|NT2007]] ([[Размовы з удзельнікам:NT2007|размовы]]) 15:34, 20 студзеня 2026 (+03)
{{Закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць не паказана. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 07:57, 21 студзеня 2026 (+03)

== [[Агенцтва еўраатлантычнага супрацоўніцтва]] ==
{{закрыта}}
Не бачна дзейнасці гэтага гуртка, значнасць прадмета артыкула адсутнічае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:15, 13 студзеня 2026 (+03)

:так, пакуль што значнасць не вырысоўваецца, {{выдаліць}}. Як будзе нешта там адбывацца, зробіцца нармальны артыкул ад пачатку [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:16, 13 студзеня 2026 (+03)
:{{выдаліць}} Значнасці няма.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:22, 16 студзеня 2026 (+03)
:{{выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 16:07, 19 студзеня 2026 (+03)
::Агульны крытэрый значнасці – '''аб’ект або тэма меркавана значныя, калі яны дастаткова падрабязна асветлены ў незалежных [[Вікіпедыя:АК|аўтарытэтных крыніцах]]. Наколькі бачу, у крытэрах значнасці няма параметра «не падабаецца асобным удзельнікам» таму што «не бачна дзейнасці гэтага гуртка» ([https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%90%D0%9A%D0%97&amp;redirect=no ВП:АКЗ]).''' 
::Калі ласка, прытрымлівайцеся правілаў. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 19:33, 19 студзеня 2026 (+03)
:Не згодны, крытэр значнасці прадмета не ацэньваецца па суб'ектыўным незадавальненні дзейнасцю. 
:'''Прадмет падрабязна асветлены ў незалежных аўтарытэтных крыніцах, што наўпрост задавальняе крытэр значнасці:'''
:https://racyja.com/by/palityka/valer-kavaleuski-pra-ahenctva-euraatlantycnaha-supracounictva/
:https://nashaniva.com/348357 
:https://pozirk.online/be/news/98626/
:https://tsikhanouskaya.org/be/event/meeting-of-the-alliance-of-parliamentary-groups-for-democratic-belarus 
:https://euroradio.fm/pakarac-lukashenku-ci-pachue-tramp-prosbu-cikhanouskay-efir [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 19:38, 19 студзеня 2026 (+03)
:: ''Традыцыйна лічаць, што энцыклапедычнага апісання вартыя не ўсе аб’екты і тэмы, а толькі найболей значныя, якія чымсьці істотна вылучаюцца з агульнага шэрагу''. А гэта ініцыятыва местачковая, новая, малапрыкметная, і цікавасць да яе покуль не выбіваецца за межы навіннай. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:52, 19 студзеня 2026 (+03)
:::Я паўтаруся, калі ласка, выконвайце правілы, якія '''''&lt;u&gt;агульныя для ўсіх&lt;/u&gt;''''' – незалежна ад вашага персанальнага стаўлення да асобаў ці арганізацыі. Агульны крытэрый значнасці ў Вікіпедыі – '''аб’ект або тэма меркавана значныя, калі яны дастаткова падрабязна асветлены ў незалежных [[Вікіпедыя:АК|аўтарытэтных крыніцах]].''' У дадзеным выпадку прадмет падрабязна асветлены ў незалежных аўтарытэтных крыніцах, што наўпрост задавальняе крытэр значнасці.  [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 19:05, 20 студзеня 2026 (+03)
:::: [[Удзельнік:Francišak Skaryna]], паўтарацца не трэба, але варта перачытаць мой допіс абзацам вышэй. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:53, 20 студзеня 2026 (+03)
::::: І таксама вашая гульня са шрыфтамі, гэта абы-што, бо Вікіпедыя не мае цвёрдых правілаў, апроч пяці агульных прынцыпаў, выкладзеных тут — [[Вікіпедыя:Пяць слупоў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:26, 20 студзеня 2026 (+03)
::::::Я паўтаруся ў трэці раз, бо два было мала. Агульны крытэрый значнасці ў Вікіпедыі – аб’ект або тэма меркавана значныя, калі яны дастаткова падрабязна асветлены ў незалежных [[Вікіпедыя:АК|аўтарытэтных крыніцах]]. У дадзеным выпадку прадмет падрабязна асветлены ў незалежных аўтарытэтных крыніцах, што наўпрост задавальняе крытэр значнасці. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 22:35, 20 студзеня 2026 (+03)
::::::: Гэта не прадмет для апісання ў энцыклапедыі. Старонка мае быць выдалена. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:54, 20 студзеня 2026 (+03)
::::::::Чацвёрты раз: агульны крытэрый значнасці ў Вікіпедыі – аб’ект або тэма меркавана значныя, калі яны дастаткова падрабязна асветлены ў незалежных аўтарытэтных крыніцах. У дадзеным выпадку прадмет падрабязна асветлены ў незалежных аўтарытэтных крыніцах, што наўпрост задавальняе крытэр значнасці. 
::::::::Аргументуйце сваю пазіцыю. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 23:09, 20 студзеня 2026 (+03)
{{Закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць не паказана. Акрамя заявы пра стварэнне арганізацыі і трох асоб, якія ўвайшлі ў яе склад, у артыкуле нічога няма. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 07:29, 21 студзеня 2026 (+03)

== [[Вярыгі]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} Прапаную перанесці ў Вікі-слоўнік. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 12:28, 19 студзеня 2026 (+03)
::Добрая ідэя, дзякуй. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 20:04, 19 студзеня 2026 (+03)
{{Закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Артыкул выдалены. У Вікіслоўніку створана адпаведная старонка. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 07:14, 21 студзеня 2026 (+03)

:Дзякуй! [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 17:34, 21 студзеня 2026 (+03)

== [[:Файл:CTV-Belarus-radio-amateurs-treason-case-collage-Krasko-EW1AEH-Repiecij-EW1ABT.jpg]] ==
{{закрыта}}
Несвабодны файл, які нельга грузіць для «добрасумленнага выкарыстання».--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:31, 16 студзеня 2026 (+03)
*{{Выдаліць}} . [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 12:03, 18 студзеня 2026 (+03)
{{Закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Несвабодны файл выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 06:50, 21 студзеня 2026 (+03)

== [[Аркадзь Люксембург]] ==
{{закрыта}}
Аўтаматычны пераклад. Прасцей выдаліць і стварыць наноў.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 00:02, 23 жніўня 2025 (+03)
: {{Выдаліць}} Машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:11, 1 верасня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Артыкул шматразова рэдагаваўся, у тым ліку цягам намінацыі, арфаграфія засталася вельмі слабая, але сэнс тэксту зразумелы. Закладаючы добрыя намеры рэдактараў артыкула, старонка захавана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:14, 20 студзеня 2026 (+03)

== [[Саша, что ты несёшь?!]] ==
{{закрыта}}
Звычайны расійскі юцьюб-канал. Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:21, 12 студзеня 2026 (+03)

:Гэта youTube-праект беларускага медыя reform.news. Паводле маніторынга ''[[Information Policy]]'', канал «Саша, что ты несёшь?!» у 2025 годзе ўвайшоў у топ‑10 стрымаў беларускага YouTube па колькасці праглядаў. За адзін месяц праект набраў сотні тысяч праглядаў, дзясяткі тысяч лайкаў і вялікую актыўнасць каментароў, што сведчыць пра значны інтарэс аўдыторыі. 
:https://infopolicy.net/youtube_streams_in_belarus_092025/ [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 18:43, 12 студзеня 2026 (+03)
::Давайце цяпер пра ўсе расійскія юцьюб-каналы ствараць артыкулы. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:01, 13 студзеня 2026 (+03)
:{{пакінуць}}, як для беларускіх медыя, то значнае шоў, а з такім фарматам хіба адзінае, але са стылем папрацаваць і не такой бязлітаснай вікіфікацыю зрабіць, у яго вынесці інфу пра гэтае шоў з артыкула пра СЧТН. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 00:11, 13 студзеня 2026 (+03)
: Чаму расійскі? Беларускі. Ну мова руская, так, але ж гэта не крытэрый. Трэба глядзець на крыніцы, каб вызначыць значнасць. Мала, канешне, але нешта ёсць. Артыкул мае права на існаванне. Калі нехта захоча дапоўніць: [https://baj.media/be/svetlana-tihanovskaja-ja-smotrju-sasha-chto-ty-nesesh-mne-ochen-nravitsja/], [https://ijnet.org/ru/story/%D0%BA%D0%B0%D0%BA-%D0%B8-%D0%BF%D0%BE%D1%87%D0%B5%D0%BC%D1%83-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5-%D0%B6%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%8B-%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B2%D1%80%D0%B0%D1%89%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%81%D1%8F-%D0%BA-%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B5-%D0%BF%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%B5-%D1%82%D1%8E%D1%80%D1%8C%D0%BC%D1%8B], [https://nashaniva.com/ru/378537], [https://ru.belsat.eu/80770013/pervaya-ugolovka-za-repost-i-psihushka-za-oskorblenie-lukashenko-hronika-repressij]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:25, 13 студзеня 2026 (+03)
:Артыкул яўна напісаны больш чым цалкам з дапамогай ШІ. Пры тым ёсць месцы, якія выглядаюць як неверагодныя, і не маюць пацвярджэння крыніцамі, запрошаны госць Пятрухін, бо Пятрухіна Паўлючэнка і Атрошчанкаў хуясосяць з выпуску ў выпуск. Тут не пытанне значнасці, а проста машынны твор. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:34, 13 студзеня 2026 (+03)
::Але ізноў жа гэта ніхто не будзе перапісваць. Крыху здзіўляюць аргументы «можна перапісаць, таму пакідаем», пры тым што перапісваць ніхто не будзе. Мяркую, дзесьці ў правілах выдалення трэба прапісаць тое, што для пакідання артыкула яго спачатку трэба перапісаць, але потым ужо выказвацца аб тым, што яго можна пакінкуць. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:58, 14 студзеня 2026 (+03)
::: [[Удзельнік:Francišak Skaryna]] ўжо вынік падвёў, артыкул больш не прапануецца да выдалення. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:02, 15 студзеня 2026 (+03)
::::Дзякуй! [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 22:06, 15 студзеня 2026 (+03)
:::::@[[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] Пятрухін так і застаецца сярод гасцей праграмы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 23:01, 16 студзеня 2026 (+03)
::::: Шаблон нельга выдаляць пакуль трывае абмеркаванне. Трэба пачакаць на вынік. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:08, 18 студзеня 2026 (+03)
{{Закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Я трохі паглыбіўся ў артыкул і вырашыў яго дапрацаваць. Пачысціў тэкст ад ШІ, і вось што мы маем: дзве крыніцы ад «Рэформу» з аўтабіяграфічнай інфармацыяй пра праект, звесткі пра тое, што яны ўвайшлі ў топ-10 стрымаў (нават без апісання праекта, гэта проста маніторынг), і дзве крыніцы пра ўключэнне ў спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў (усё ў кантэксце самога «Рэформу»). Вядома, уключэнне ў спіс дадае значнасці, але без іншых [[ВП:АК]], дзе апісваўся б сам праект — яны не гуляюць такой значнай ролі (усё ж у гэтых спісах ужо сотні ці тысячы медыяпраектаў). У рэшце рэшт засталося чатыры сказы інфармацыі. Пакуль яна перанесена ў артыкул [[Reformation]]. Раю зноў стварыць асобную старонку пра праект, калі з’явяцца крыніцы з апісаннем яго працы, тэм або крытыкай. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:39, 18 студзеня 2026 (+03)

:Дзякуй! [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 19:48, 19 студзеня 2026 (+03)

== [[Don’t dance!]] ==
{{закрыта}}
Перанёс з хуткага, бо пытанне да значнасці. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 03:11, 7 студзеня 2026 (+03)
: {{выдаліць}}, значнасці не відаць зусім. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:23, 7 студзеня 2026 (+03)
: {{выдаліць}} адсутнасць значнасці. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:26, 14 студзеня 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Ёсць кансэнсус за выдаленне. Выдалена. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 05:04, 16 студзеня 2026 (+03)

== [[:Файл:Uladzislava Lucevič.jpg]] ==
{{закрыта}}
Не выкарыстоўваецца. Заменены свабодным файлам.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:37, 14 студзеня 2026 (+03)
{{Закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Ёсць свабодная замена. Выдалена. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 05:01, 16 студзеня 2026 (+03)

== [[:Файл:Аляксей Нічыпаравіч Карпюк.png]] ==
{{закрыта}}
Не выкарыстоўваецца. Заменены больш прыдатным здымкам, дзе відаць твар асобы.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:35, 14 студзеня 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Ёсць свабодная замена. Выдалена. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 05:00, 16 студзеня 2026 (+03)

== [[Міхаіл Федасеевіч Луцэнка]] ==
{{закрыта}}
Відавочна, мільёны герояў варты памяці ўсе разам і паасобку, але тут проста парушаецца правіла «[[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя|Вікіпедыя — '''не мемарыялы''']]». Прынамсі цяпер не раскрыта значнасць асобы (гл. [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]]. Такім чынам, можна будзе стварыць 7 млн артыкулаў, а можа і 20+ млн, а не гэта задача Вікіпедыі. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:20, 11 студзеня 2026 (+03)
: Гісторыю жыцця і гібелі лётчыка можна змясціць у артыкул [[Параслішча]], там ужо створаны раздзел пра памятныя мясціны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:51, 11 студзеня 2026 (+03)
:: Калі значнасць асобы не будзе паказана, артыкул будзе выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:26, 11 студзеня 2026 (+03)
::падтрымліваю прапанову перанесці інфармацыю ў артыкул пра населены пункт [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:20, 13 студзеня 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Інфармацыя пра асобу перанесена ў артыкул [[Параслішча]], у раздзел пра помнік. Старонка пра асобы ператворана ў перасылку. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:46, 13 студзеня 2026 (+03)

== [[:Файл:604729180 25404301542530606 2996882043193254815 n.jpg]] ==
{{закрыта}}
Несвабодны файл. Выява чалавека ёсць сярод свабодных. Аўтару навучыцца нармальна называць файлы.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:00, 13 студзеня 2026 (+03)
{{Закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Несвабодны файл можа выкарыстоўвацца толькі ў тым выпадку, калі свабодная, адпаведная ўмовам энцыклапедычнасці, замена (альтэрнатыва) для яго няма ў цяперашні момант або ня можа з’явіцца ў будучыні. Свабодная замена ёсць, несвабодны файл выдалены. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:29, 13 студзеня 2026 (+03)

== [[:Файл:6d5fbb733faf664235f203bde044368f.jpg]] ==
{{закрыта}}
Несвабодны файл, у якога ёсць вольная замена.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:00, 13 студзеня 2026 (+03)
{{Закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Несвабодны файл можа выкарыстоўвацца толькі ў тым выпадку, калі свабодная, адпаведная ўмовам энцыклапедычнасці, замена (альтэрнатыва) для яго няма ў цяперашні момант або ня можа з’явіцца ў будучыні. Свабодная замена ёсць, несвабодны файл выдалены. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:29, 13 студзеня 2026 (+03)

== [[Міхаіл Уладзіміравіч Шчукін]] ==
{{закрыта}}
: Значнасць асобы не паказана. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:57, 28 лістапада 2025 (+03)
: {{Выдаліць}} Вікіпедыя - не мемарыял. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 07:51, 2 снежня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць асобы не паказана. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:12, 6 студзеня 2026 (+03)

== [[Сяргей Усцінаў]] ==
{{закрыта}}
Значнасць асобы пад сумневам. Артыкул абсалютна неэнцыклапедычны, нейкая поўная храналогія жыцця, а не артыкул энцыклапедыі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 01:09, 8 кастрычніка 2025 (+03)
* {{Пакінуць}}, агульны крытэрый значнасці выконваецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:09, 8 кастрычніка 2025 (+03)
*:Які менавіта? У такім выглядзе артыкул у Вікіпедыі існаваць не можа, калі вы не збіраецеся яго перапісаць — яго трэба выдаліць. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:24, 8 кастрычніка 2025 (+03)
::: ''агульны крытэрый значнасці'' — ён адзін. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:32, 8 кастрычніка 2025 (+03)
::::Які? Дык выпраўляць збіраецеся? Мне падаецца, пісала нейрасетка. Там трэба пераправяраць кожны факт. Чытаем: «заснавальнік праваабарончай арганізацыі «Прававая ініцыятыва».», потым чытаем біяграфію «Праваабарончую дзейнасць пачаў у 2005 годзе, уступіўшы ў праваабарончую арганізацыю «Прававая ініцыятыва»». Гэта як? Напісана, што арганізацыя заснавана ў 1996 годзе. Мяркую, асоба дзесьці тады ў школу хадзіла. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:53, 8 кастрычніка 2025 (+03)
::::: Не трэба ўжываць ментарскі тон у размовах, правіць артыкул не буду. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:55, 8 кастрычніка 2025 (+03)
::::::Я зразумеў, на вашую думку варта пакідаць любы набор літар пад выглядам артыкула, калі на вашую думку ён адпавядае «крытэрыям». [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:59, 8 кастрычніка 2025 (+03)
:якая асоба пад сумневам? Лепей дапамажыце напісаць правільна.
:А не ставіць пад сумнеў &quot;значаць асобы&quot;. [[Удзельнік:Kresy67|Kresy67]] ([[Размовы з удзельнікам:Kresy67|размовы]]) 18:29, 8 кастрычніка 2025 (+03)
:Прынамсі прызнанне ў сваёй &quot;галіне&quot; ёсць, староннія крыніцы ёсць, дастаткова поўнае апісанне жыцця і дзейнасці ёсць, то-бок асноўнаму крытэрыю: &quot;Асоба лічыцца значнай, калі яна досыць падрабязна апісана ў надзейных другасных крыніцах, незалежных ад яе&quot;, -- і праўда адпавядае. Напісана таксама нармальна, хаця заўсёды можна лепей. Па мне, было б добра дадаць крыніц не з праваабарончай галіны, недзе ж пра яго пісалі напэўна не калегі. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:51, 8 кастрычніка 2025 (+03)
:{{Пакінуць}} Вядомы праваабаронца, значная асоба. Калі ў артыкуле памылкі, то трэба выправіць, а не выдаляць артыкул. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 14:37, 31 кастрычніка 2025 (+03)
::Месяц прайшоў, а вы так і не выправілі. Навошта тады пакідаць? [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:47, 3 снежня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
[[Вікіпедыя:Значнасць #Значнасць датычыцца тэм артыкулаў, а не іх зместу]]. Агульны крытэрый значнасці выковаецца. Старонка захавана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:30, 5 студзеня 2026 (+03)</text>
      <sha1>0qghc3yvpftc3c7t5t4xbd6hxqjn5cx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Людвік Мікалай Радзівіл</title>
    <ns>0</ns>
    <id>799153</id>
    <revision>
      <id>5152725</id>
      <parentid>5084310</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T20:35:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5152725</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7902" sha1="n8mnei8f0yr7xvyx5ipib3g337kfw5p" xml:space="preserve">{{Асоба}}
'''Людвік Мікалай Радзівіл''' ({{lang-pl|Ludwik Mikołaj Radziwiłł}}; {{ВД-Прэамбула}}) — польскі князь, арыстакрат з роду [[Радзівілы|Радзівілаў]], 11-ты [[Клецк|клецкі]] ардынат, уладальнік, у тым ліку, [[Красная Звязда (Клецкі раён)|Радзівілімонтаў]].

== Біяграфія ==
Людвік Мікалай Радзівіл гербу [[Трубы (герб)|Трубы]] нарадзіўся ў 1773 годзе ў сям’і князя [[Міхал Геранім Радзівіл|Міхала Гераніма Радзівіла]], 10-га клецкага ардыната і ваяводы віленскага, і Алены Пшаздзецкай гербу Пяршала (вядомай таксама сваім бясслаўным раманам з каралём [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіславам Аўгустам Панятоўскім]]).

У Людвіка Мікалая было дзесяць братоў і сясцёр, у тым ліку знакаміты брат [[Міхаіл Гедэон Радзівіл|Міхал Гедэон Радзівіл]], які служыў [[галоўнакамандуючы]]м польскіх войскаў падчас [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|Лістападаўскага паўстання]] (1830—1831).

Месца нараджэння невядомае, але праз год пасля яго нараджэння сям’я пераехала ў новы палац у Небарове, які яго бацька набыў у 1774 годзе. У 1776 годзе яго бацька дамогся прызначэння Людвіка Мікалая кіраўніком [[Сталовіцкая камандорыя|Сталовіцкай камандорыі]] [[Мальтыйскі Ордэн|Мальтыйскага ордэна]]. Аднак з-за маладога ўзросту сына Міхал Геранім фактычна сам узначаліў гэтае падраздзяленне.

У 1804 годзе Людвік Мікалай ажаніўся з Марыянай Вадзінскай (1783—1823)&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;''[https://www.sejm-wielki.pl/b/dw.8817?ad_closed=true Ludwik Mikołaj ks. Radziwiłł na Nieświeżu h. Trąby]'' [online], www.sejm-wielki.pl&lt;/ref&gt;) гербу [[Ястрабец (герб)|Ястшэмбец]], з якой у яго было двое дзяцей:

* '''[[Гелена Радзівіл]]''' (1805—1827) — у 1825 г. у [[Познань|Познані]] выйшла замуж за князя [[Вільгельм Радзівіл|Вільгельма Фрыдэрыка Радзівіла]], 13-га нясвіжскага ардыната.
* '''[[Геранім Лявон Радзівіл|Леон Геранім Радзівіл]]''' (1808—1885) — пазней генерал царскай арміі і 12-ты ардынат Клецка. Хатнюю адукацыю атрымаў у французскага эмігранта і раяліста Жана дэ Нэве.

Памёр у 1830 г. у [[Нябораў (гміна)|Небараве]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Клецкая ардынацыя ==
[[Файл:Dwór_Radziwiłłmonty.jpg|міні|злева|[[Палац Радзівілаў (Радзівілімонты)|Палац у Радзівілімонтах,]] які належаў да Клецкай ардынацыі]]
Людвік Мікалай атрымаў у спадчыну ад бацькі, Міхала Гераніма Радзівіла, клецкую [[Ардынацыя (Рэч Паспалітая)|ардынацыю]].

Радзівілы стваралі [[Ардынацыя (Рэч Паспалітая)|ардынацыі]] — спецыяльныя сямейныя ўладанні, абароненыя ад драблення. Статус гэтых маёнткаў рэгуляваліся законамі, выдадзенымі [[Сейм Рэчы Паспалітай|Сеймам]] , і яны не падлягалі падзелу ў працэсе пераходу ў спадчыну. Уладальнікам ардынацыі звычайна станаваўся старэйшы сын, а пры адсутнасці прамога пераемніка абіраўся новы ўладальнік.

Радзівілы валодалі трыма асноўнымі ардынацыямі, звязанымі з іх ключавымі ўладаннямі: [[Нясвіж]]ам, [[Алыка]]й і Клецкам. Будучы 11-м ардынатам, Людовік Мікалай кіраваў Клецкай ардынацыяй, забяспечваючы яе цэласнасць і пераемнасць у межах роду.

== Далейшы лёс сям’і ==
Марыяна і Людвік Мікалай некаторы час правялі ў Варшаве, дзе ў 1808 годзе нарадзіўся іх сын [[Геранім Лявон Радзівіл|Леон Геранім]]. Дзякуючы намаганням бацькоў ён атрымаў грунтоўную хатнюю адукацыю пад кіраўніцтвам французскага эмігранта-раяліста Жана дэ Нэва.

Пасля шлюбу дачкі Гелены з Вільгельмам Фрыдэрыкам Радзівілам сямейная сітуацыя склалася так, што княгіня Марыяна Радзівіл, народжаная Вадзінская, стала 11-й ардынаткай [[Клецк]]а, а яе дачка Гелена — 13-й ардынаткай Несвіжа.

Людвік Мікалай Радзівіл меў некалькіх пазашлюбных дзяцей, у тым ліку, імаверна, адным з іх быў вядомы мастак, паэт і бард [[Артур Бартэльс]]&lt;ref&gt;Зміцер Юркевіч. [https://kultura-info.by/view/1185 Артур Бартэльс: талент, народжаны на беларускай зямлі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240314111447/https://kultura-info.by/view/1185 |date=14 сакавіка 2024 }} // Культура і мастацтва, 3 студзеня 2024&lt;/ref&gt;[[Артур Бартэльс|.]]

Княжна Марыяна памерла ў чэрвені 1823 года ва ўзросце прыблізна 40 гадоў. Яе пахавалі ў сямейным маёнтку ў [[Красная Звязда (Клецкі раён)|Радзівілімонтах]] . Праз некалькі гадоў, у 1827 годзе, памерла яе дачка Гелена ва ўзросце 22 гадоў. Яе муж, князь Людвік Мікалай, памёр у 1830 годзе.

Пасля смерці бацькі, ва ўзросце 22 гадоў, іх сын, князь Леон Геранім Радзівіл, стаў 12-м ардынатам Клецкім.

== Бібліяграфія ==

* Teodor Żychliński, ''Złota księga szlachty polskiej. R.6'' «PAN Biblioteka Kórnicka», 1884
* Генеалогія Марэка Мінакоўскага ў інтэрнэце &lt;nowiki&gt;https://www.sejm-wielki.pl&lt;/nowiki&gt;
** Teresa Zielińska, Poczet polskich rodzin arystokratycznych, 1997
** Maciej Wodziński, Dziedzictwo. Historia rodziny Wodzińskich i rodzin blisko powiązanych, Warszawa, 2023

== Зноскі ==
{{Reflist}}

[[Катэгорыя:Радзівілы|Людвік Мікалай]]
[[Катэгорыя:Польская арыстакратыя]]</text>
      <sha1>n8mnei8f0yr7xvyx5ipib3g337kfw5p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>3-я ўдарная армія</title>
    <ns>0</ns>
    <id>802639</id>
    <revision>
      <id>5152863</id>
      <parentid>5098290</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T11:07:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5152863</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4412" sha1="2r0kp66iuqktkscr4km4i4moh8sffef" xml:space="preserve">{{вайсковае фарміраванне}}
'''3-я ўдарная армія''' ('''3 УА''') — аператыўнае вайсковае аб’яднанне (ударная армія) у складзе [[РСЧА]], утворанае ў снежні 1941 года. У перыяд з 6 студзеня 1954 года па кастрычнік 1991 года насіла найменне 3-я агульнавайсковая Чырванасцяжная армія і знаходзілася ў складзе [[Група савецкіх войск у Германіі|Групы савецкіх войск у Германіі]].

[[Файл:Soviet Znamya Pobedy.svg|міні|Сцяг Перамогі]]
Воіны 150-й стралковай дывізіі 3-й ударнай арміі 1 мая 1945 года ўзнялі над [[Рэйхстаг (будынак)|будынкам Рэйхстага]] Сцяг Перамогі.

Пераўтворана 25 снежня 1941 года з 60-й арміі (60 А) першага фарміравання. Час існавання: з 25 снежня 1941 года — 6 студзеня 1954 года. У 1954 годзе перафарміравана ў 3-ю агульнавайсковую армію.

Умоўнае найменне 3-й агульнавайсковай арміі — Палявая пошта (П. П.) № 16736.

== Гл. таксама ==
* [[4-я ўдарная армія]]
* [[Мікалай Паўлавіч Акімаў (ваенны)|Мікалай Паўлавіч Акімаў]]

== Літаратура ==
* Ленский А. Г., Цыбин М. М. «Советские сухопутные войска в последний год Союза ССР. Справочник». {{СПб}}, 2001 г.
* Феськов В. И., Калашников К. А., Голиков В. И. «Советская армия в годы холодной войны (1945—1991)». — Томск: изд-во Том. ун-та, 2004. — 236 с.
* Военный энциклопедический словарь. {{М}}: [[Воениздат]], 1984. 863 с.
* Великая Отечественная война 1941—1945: Словарь-справочник. {{М}}: [[Политиздат]], 1988.
* Галицкий К. Н. Годы суровых испытаний. 1941—1944 (записки командарма) — М.: Наука, 1973.
* Калашников К. А., Додонов И. Ю. Высший командный состав Вооружённых сил СССР в послевоенный период. Справочные материалы (1945—1975). Том 4. Командный состав Сухопутных войск (армейское и дивизионное звенья). Часть первая. — Усть-Каменогорск: «Медиа-Альянс», 2019. — 428 с. — ISBN 978-601-7887-31-5. — С. 16—22.
* [https://modernlib.net/books/semenov_g/nastupaet_udarnaya/read/?ysclid=mlj1i34ij8696998557 Семенов Г.Г. Наступает ударная. — 2-е изд., испр. — М.: Воениздат, 1986. — 286 с., 10 л. ил. — (Военные мемуары).]
* А. Исаев. Торопецко-Холмская операция (9.01—6.02 1942 г.) Военная Литература.
* Белов, Пятков, Фролов [http://www.1942.ru/book/3ua/ Третья Ударная. Боевой путь 3-й Ударной армии] Воениздат, 1976.
* [http://www.teatrskazka.com/Raznoe/OperSvodkiArmij/ZAMO-3UA_OS.html Оперативные сводки штаба 3 ударной армии] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131102223800/http://www.teatrskazka.com/Raznoe/OperSvodkiArmij/ZAMO-3UA_OS.html |date=2 лістапада 2013 }}
* В. И. Варенников, Неповторимое. Часть IV Оперативно-стратегический эшелон. ГСВГ, — М.: Советский писатель, 2001. — 320 с.
* Бондарь М. М. В верховьях Великой. — Военно-исторический журнал. № 3, 1988.

{{Чырвоная Армія ў ВАВ}}
[[Катэгорыя:Агульнавайсковыя арміі СССР падчас Вялікай Айчыннай вайны]]</text>
      <sha1>2r0kp66iuqktkscr4km4i4moh8sffef</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лешак Беднарчук</title>
    <ns>0</ns>
    <id>803303</id>
    <revision>
      <id>5152596</id>
      <parentid>5106004</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T12:37:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5152596</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24879" sha1="kmfoawky4rbz9t2lpgocrkct7k89qf3" xml:space="preserve">{{Навуковец}}

'''Ле́шак Беднарчук''' ({{lang-pl|Leszek Bednarczuk}}; {{ДН|30|5|1936}}, [[Вільня]]&amp;nbsp;— {{ДС|2|11|2025}}, [[Кракаў]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.dzielnica1.krakow.pl/aktualnosci/2025/zmarl-profesor-leszek-bednarczuk |title=Zmarł Profesor Leszek Bednarczuk |lang=pl |accessdate=3 сакавіка 2026}}&lt;/ref&gt;)&amp;nbsp;— польскі [[мовазнаўства|мовазнавец]], [[індаеўрапеіст]] і [[кельтолаг]], [[прафесар]] [[Педагагічны ўніверсітэт імя Адукацыйнай камісіі ў Кракаве|Вышэйшай педагагічнай школы ў Кракаве]], [[член-карэспандэнт]], а затым [[правадзейны член]] [[Польская акадэмія ведаў|Польскай акадэміі ведаў]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://pau.krakow.pl/index.php/en/struktura/czlonkowie-pau |title=Członkowie Wydziału I Filologicznego |publisher=Polska Akademia Umiejętności |lang=pl |accessdate=15 кастрычніка 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://pau.krakow.pl/platforma_wymiany_naukowej/nowo_wybrani_czlonkowie_PAU_2022.pdf |title=Nowo wybrani członkowie PAU. 11 VI 2022 |lang=pl |accessdate=3 сакавіка 2026}}&lt;/ref&gt;. Яго працы ахоплівалі сферу [[Індаеўрапеістыка|індаеўрапейскага мовазнаўства]], [[Кельцкія мовы|кельцкіх]] ([[валійская мова|валійская]], [[ірландская мова|ірландская]]), [[Балканскі моўны саюз|балканскіх моў]], а таксама [[польская мова|польскай]], [[славацкая мова|славацкай]] і іншых.

== Біяграфія ==
Нарадзіўся {{ДН|30|5|1936}} года ў [[Вільня|Вільні]] ў польскай сям’і. Быў сынам настаўніцы і афіцэра запасу [[Войска Польскае|Войска Польскага]], які працаваў у лясніцтве Нарач. Дзяцінства правёў на [[Віленшчына|Віленшчыне]] ў [[Новыя Даўгелішкі|Новых Даўгелішках]], [[Нарач (аграгарадок, Мядзельскі раён)|Кабыльніку]] і ў ваколіцах [[Гродна|Гродна]]. У красавіку 1945 года разам з сям’ёй выехаў у [[Новы Сонч]]&lt;ref name=&quot;Bednarczuk&quot;&gt;{{cite web |url=https://docplayer.pl/130679235-Profesor-leszek-bednarczuk-o-pasji-do-jezykow-indoeuropejskich-i-o-zrodlach-fascynacji-tematyka-mickiewiczowsko-wilenska.html |title=Profesor Leszek Bednarczuk o pasji do języków indoeuropejskich i o źródłach fascynacji tematyką mickiewiczowsko-wileńską |publisher=docplayer.pl |lang=pl |accessdate=23 верасня 2022 |archive-date=27 верасня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220927025830/https://docplayer.pl/130679235-Profesor-leszek-bednarczuk-o-pasji-do-jezykow-indoeuropejskich-i-o-zrodlach-fascynacji-tematyka-mickiewiczowsko-wilenska.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

Пачатковую школу скончыў у [[Тэнгабожэ]] (1945—1949), затым вучыўся ў ліцэі імя Яна Длугаша ў Новым Сончы (1949—1953). У 1953 годзе пераехаў у [[Кракаў]], дзе пачаў вучобу ў [[Універсітэт Камісіі народнай асветы ў Кракаве|Вышэйшай педагагічнай школе]] на напрамку польскай філалогіі (1953—1957). Пасля атрымання дыплома магістра працягнуў вучобу ў [[Ягелонскі ўніверсітэт|Ягелонскім універсітэце]] па спецыяльнасці «славянская філалогія» (1957—1960). Магістарскую працу па славянскай філалогіі, напісаную пад кіраўніцтвам прафесара [[Тадэвуш Мілеўскі|Тадэвуша Мілеўскага]], абараніў у 1960 годзе. Доктарскую дысертацыю пад назвай «Польскія паратактычныя злучнікі» ({{lang-pl|Polskie spójniki parataktyczne}}), таксама пад кіраўніцтвам Тадэвуша Мілеўскага, абараніў у 1964 годзе. Яна выйшла з друку асобнай кнігай у 1967 годзе&lt;ref name=&quot;bednarczuk-spójniki&quot;&gt;{{кніга |аўтар=Leszek Bednarczuk |загаловак=Polskie spójniki parataktyczne |месца=Wrocław |выдавецтва=Ossolineum |год=1967 |старонак=123 |мова=pl}}&lt;/ref&gt;.

У 1971 годзе атрымаў ступень [[хабілітаваны доктар|доктара хабілітаванага]] на падставе дысертацыі «Індаеўрапейскі паратаксіс» ({{lang-en|Indo-European Parataxis}})&lt;ref name=&quot;bednarczuk-parataxis&quot;&gt;{{кніга |аўтар=Leszek Bednarczuk |загаловак=Indo-European Parataxis |месца=Kraków |выдавецтва=WSP |год=1971 |старонак=168 |мова=en}}&lt;/ref&gt;. Званне звычайнага прафесара атрымаў у 1988 годзе. Як навуковы даследчык і выкладчык працаваў у [[Універсітэт Камісіі народнай асветы ў Кракаве|Вышэйшай педагагічнай школе ў Кракаве]] (1960—2004), а затым у [[Дзяржаўная вышэйшая прафесійная школа імя Яна Гродка ў Санаку|Вышэйшай прафесійнай школе ў Санаку]] (да 2010 года) і паралельна ў [[Паланійная акадэмія ў Чэнстахове|Паланійнай акадэміі ў Чэнстахове]]. 

З 1991 года быў членам [[Польская акадэмія ведаў|Польскай акадэміі ведаў]], а таксама ўваходзіў у навуковыя саветы некалькіх мовазнаўчых часопісаў, сярод якіх «[[Acta Baltico-Slavica]]», «[[Studia Linguistica]]» («Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis»), «[[Lingua Posnaniensis]]», «[[Studia Indogermanica Lodziensia]]», «[[Studia Albanica]]» і іншыя. Таксама быў членам навуковага таварыства «[[Fides et ratio]]»&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.fidesetratio.iap.pl/sklad.htm |title=Zarząd |publisher=Fides et Ratio |lang=pl |date=2016 |accessdate=18 мая 2017}}&lt;/ref&gt;.

У 2010 годзе стаў членам Кракаўскага грамадскага камітэта падтрымкі [[Яраслаў Качынскі|Яраслава Качынскага]] на датэрміновых прэзідэнцкіх выбарах&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://jaroslawkaczynski.info/poparcie/Krakowski_spoleczny_komitet_poparcia_Jaroslawa_Kaczynskiego |title=Krakowski społeczny komitet poparcia Jarosława Kaczyńskiego |lang=pl |accessdate=3 сакавіка 2026}}&lt;/ref&gt;, а ў 2015 годзе падтрымаў [[Анджэй Дуда|Анджэя Дуду]] як член Акадэмічнага ганаровага камітэта&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://ako.poznan.pl/5522/ |title=Akademicki Komitet Honorowy Andrzeja Dudy |publisher=Akademicki Klub Obywatelski im. Prezydenta Lecha Kaczyńskiego w Poznaniu |date=27 лютага 2015 |lang=pl |accessdate=18 мая 2017}}&lt;/ref&gt;. Быў членам Акадэмічнага грамадзянскага клуба імя прэзідэнта Леха Качынскага ў [[Познань|Познані]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.debata.olsztyn.pl/wiadomoci/polska/3589-petycja-ako-w-obronie-zwolnionych-historykow-z-ipn-kafelek.html |title=Petycja AKO w obronie zwolnionych historyków z IPN |publisher=debata.olsztyn.pl |date=5 верасня 2014 |lang=pl |accessdate=24 лютага 2019}}&lt;/ref&gt;.

== Сям'я ==
Жонка — Аліцыя (у дзявоцтве Мазуркевіч), этнограф, родам з [[Кам’янка-Бузька|Кам'янкі Струмілавай]]. У шлюбе меў дваіх дзяцей: Альдону і Мілаша&lt;ref&gt;{{кніга |аўтар=Alicja Maria Mazurkiewicz-Bednarczuk |загаловак=Wszystko co dobre pamiętam |месца=Kraków |год=2014 |старонкі=84–87 |isbn=978-83-64462-03-0 |мова=pl}}&lt;/ref&gt;.

== Даследаванні і навуковыя інтарэсы ==
Прафесар Лешак Беднарчук з’яўляўся аўтарам больш як дзесяці кніг па мовазнаўстве, а таксама суаўтарам і рэдактарам грунтоўнага двухтомнага сінтэзу «Індаеўрапейскія мовы» ({{lang-pl|Języki indoeuropejskie}}), які выйшаў у 1986—1988 гадах у [[Дзяржаўнае навуковае выдавецтва|Дзяржаўным навуковым выдавецтве]] (PWN). Акрамя таго, ён быў суаўтарам і сурэдактарам шэрагу кніг па мовазнаўстве, сярод якіх варта вылучыць «Гісторыю славян у святле лексікі» (2002)&lt;ref name=&quot;bednarczuk-dzieje&quot;&gt;{{кніга |загаловак=Dzieje Słowian w świetle leksyki |рэдактар=Leszek Bednarczuk, Wiesław Boryś, Jerzy Rusek |месца=Kraków |выдавецтва=UJ |год=2002 |мова=pl}}&lt;/ref&gt;, «Гістарычнае і тыпалагічнае мовазнаўства» (2008)&lt;ref name=&quot;bednarczuk-historyczne&quot;&gt;{{кніга |загаловак=Językoznawstwo historyczne i typologiczne. W 100-lecie urodzin Profesora Tadeusza Milewskiego |рэдактар=Leszek Bednarczuk, Wojciech Smoczyński, Maria Wojtyła-Świerzowska |месца=Kraków |выдавецтва=PAU |год=2008 |мова=pl}}&lt;/ref&gt; і «Польская і іншыя мовы» (2010)&lt;ref name=&quot;bednarczuk-polszczyzna&quot;&gt;{{кніга |загаловак=Polszczyzna i inne języki |рэдактар=Leszek Bednarczuk, Anna Bochnakowa, Jadwiga Waniakowa |месца=Kraków |выдавецтва=UJ |год=2010 |мова=pl}}&lt;/ref&gt;.

Даследчык напісаў каля 250 артыкулаў і рэцэнзій, якія былі апублікаваныя ў Польшчы і за мяжой прыкладна на дзесяці мовах. Акрамя індаеўрапейскага мовазнаўства (у тым ліку славянскага, балцкага і кельцкага), ён публікаваў працы ў сферах фіна-ўгорскага мовазнаўства, тахарскіх моў, [[Албаністыка|албаністыкі]], [[Іраністыка|іраністыкі]], [[Праіндаеўрапейская мова|праіндаеўрапейскіх моў]] (пракельцкая і італійскія мовы), так званых стараеўрапейскіх моў (міжземнаморскі субстрат — [[Этруская мова|этруская]], [[Іберыйская мова|іберыйская]], [[Пеласгская мова|пеласгская]] мовы ў індаеўрапейскіх мовах) і настратычных моў. Значную ўвагу ён надаваў моўным кантактам, у тым ліку балта-славянскім, балта-славянска-фіна-ўгорскім, славянска-албанскім, славянска-германскім, славянска-раманскім, італа-кельцкім. У сферу яго інтарэсаў уваходзілі польскія гаворкі (у Літве, на Сондэччыне і Санацкай зямлі), [[Прафесійны жаргон|прафесійныя жаргоны]] (напрыклад, [[мова вілейскіх плытагонаў]]), праблематыка [[Навамоўе|навамоўя]], мова трансцэндэнтнасці, [[этнагенез славян]] і балтаў (асабліва [[Палякі|палякаў]], [[Літоўцы|літоўцаў]] і [[Этнагенез беларусаў|беларусаў]]), [[тапаніміка]], [[антрапаніміка]] і [[этнаніміка]], а таксама [[этымалогія]], сінтаксіс у індаеўрапейскіх мовах, [[фаналогія]], [[марфаналогія]], метадалогія мовазнаўчых даследаванняў і гісторыя лінгвістыкі.

Як адзін з нешматлікіх у свеце і адзіны даследчык у Польшчы, ён ведаў і вывучаў вымерлую кельцкую [[гальская мова|гальскую мову]]. У [[Чэнстахова|Чэнстахове]] з 1990-х гадоў навуковец выступаў суарганізатарам і актыўным удзельнікам стварэння навукова-даследчага асяроддзя кельтолагаў&lt;ref name=&quot;bednarczuk-celtolodzy&quot;&gt;{{кніга |аўтар=Leszek Bednarczuk |загаловак=Celtic and other Indo-European Languages |месца=Częstochowa-Kraków |год=2016}}; Adam Królikowski, ''Epopeja Celtów'', Częstochowa 1999; Stanisław Podobiński, ''Człowiek i słowo'', przedmowa Leszek Bednarczuk, red. i oprac. Adam Królikowski, Częstochowa 2012–2013; Adam Królikowski, ''Pradawna Częstochowa,'' cz. 1-3, „Gazeta Częstochowska”, nr 33-34 i 43-44, 2012 oraz nr 1-2, 2013.&lt;/ref&gt;. Як мовазнавец, прафесар Лешак Беднарчук з’яўляўся вучнем і прадаўжальнікам лінгвістычнай школы прафесара Тадэвуша Мілеўскага&lt;ref name=&quot;bednarczuk-milewski&quot;&gt;{{артыкул |аўтар=Leszek Bednarczuk |загаловак=Życie i twórczość naukowa profesora Tadeusza Milewskiego |выданне=Językoznawstwo historyczne i typologiczne |месца=Kraków |год=2008 |старонкі=9–14 |мова=pl}}&lt;/ref&gt;. Іншым вядомым вучнем Мілеўскага быў [[Ян Павел II|Караль Вайтыла]], які ведаў, цаніў і сябраваў з Лешакам Беднарчуком, а пазней — ужо як Папа Рымскі Ян Павел II — прыняў яго на прыватнай аўдыенцыі ў [[Ватыкан|Ватыкане]].

Пад уплывам дзіцячых успамінаў, калі ён сутыкнуўся з партызанскім атрадам маёра [[Антоні Бужынскі|Антонія Бужынскага]] (пс. «Кміціц»), Беднарчук таксама займаўся стварэннем календара падзей і зборам успамінаў удзельнікаў Віленскай акругі [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]]. Гэта адлюстравалася ў яго артыкуле, а пазней у кнізе «Ад Нарачы да Нёмана. Успаміны партызан Кміціца — Лупашкі — Роніна Арміі Краёвай на Віленшчыне III.1943—VII.1944» (напісанай разам з Монікай Тамкевіч)&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://ksi.btx.pl/index.php/historia/519-od-naroczy-do-niemna-relacje-partyzantow-kmicica-lupaszki-ronina-armii-krajowej-na-wilenszczyznie-iii-1943-vii-1944-czesc-1 |title=OD NAROCZY DO NIEMNA RELACJE PARTYZANTÓW KMICICA – ŁUPASZKI – RONINA ARMII KRAJOWEJ NA WILEŃSZCZYŹNIE III.1943 – VII.1944. Część 1 |author=Opracowanie Leszek Bednarczuk |publisher=Kresowy Serwis Informacyjny |lang=pl |accessdate=23 верасня 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{кніга |аўтар=Leszek Bednarczuk, Monika Tomkiewicz |загаловак=Od Naroczy do Niemna. Relacje partyzantów Kmicica – Łupaszki – Ronina Armii Krajowej na Wileńszczyźnie III.1943–VII.1944 |месца=Toruń |год=2022 |isbn=978-83-64232-54-1 |мова=pl}}&lt;/ref&gt;. У 2000 годзе ён выступіў у якасці эксперта ў дакументальным фільме «Лупашка», прысвечаным дзейнасці маёра [[Зыгмунт Шэндзеляж|Зыгмунта Шэндзеляжа]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://inwentarz.ipn.gov.pl/showDetails?id=201285005&amp;q=leszek%20bednarczuk&amp;page=1&amp;url=%5B%7Ctyp=0%5D |title=Inwentarz archiwalny |publisher=inwentarz.ipn.gov.pl |lang=pl |accessdate=23 верасня 2022}}&lt;/ref&gt;.

== Бібліяграфія ==
=== Кнігі ===
* ''Polskie spójniki parataktyczne'' (Kraków 1967)
* ''Indo-European Parataxis'' (Kraków 1971)
* ''Języki indoeuropejski''e, t. 1 (Warszawa 1986 — рэдактар і аўтар: ''Wprowadzenie'', s. 7–49; ''Indoeuropejskie języki Bałkanów'', s. 469–513) — t. 2 (Warszawa 1988 — рэдактар і аўтар: ''Języki'' ''celtyckie'', s. 645–731)
* ''Języki Wielkiego Księstwa Litewskiego'' (Wilno 1993 — акадэмічны скрыпт Польскага ўніверсітэта ў Вільні)
* ''Stosunki językowe na ziemiach Wielkiego Księstwa Litewskiego'' (Kraków 1999)
* ''Essais de linguistique comparative'' (Kraków 2000)
* ''Związki i paralele fonetyczne języków słowiańskich'' (Warszawa 2007)
* ''Językowy obraz Wielkiego Księstwa Litewskiego'' (Kraków 2010)
* ''Esquisses de linguistique comparative'' (Kraków 2012)
* ''Spadčyna Velikaha Knajstva Litoŭskaha y bełaruskaj move'' (New York — Kraków — Lublin 2014)
* ''Celtic and other Indo-European Languages'' (Częstochowa — Kraków 2016)
* ''Początki i pogranicza polszczyzny'' (Kraków 2018)
* ''Od Naroczy do Niemna. Relacje partyzantów Kmicica – Łupaszki – Ronina Armii Krajowej na Wileńszczyźnie III.1943–VII.1944'' (Разам з Монікай Тамкевіч, Toruń 2022).

Прафесар Лешак Беднарчук быў таксама аўтарам нявыдадзенага рукапісу «Мовы свету» (''Języki świata'', Kraków 1978), які ўтрымліваў сціслы і даступны агляд некалькіх сотняў моў.

=== Артыкулы ===
* ''Stanowisko składni w obrębie nauk badających wypowiedź językową'', „Prace Językoznawcze”, t. 1, WSP, Kraków 1970, s. 5–133.
* ''Zagadnienie przedsłowiańskiej hydronimii Karpat'', „Prace Językoznawcze”, t. 2, WSP, Kraków 1973, s. 19–30.
* ''Le problème des langues pré-indo-européennes de l’Europe'', „Lingua Posnaniensis”, t. 41, 1975, s. 21–28.
* ''The ethnolinguistic situation in prehistorical North-East Europ''e (in:) ''Annali del Seminario di Studi dell’Europa Orientale – Sezione Linguistico-Filologica'', Napoli 1982–1983, p. 69-83.
* ''Pozita e shquipes në kuadër të gjuhëve indoevropiane'' (in:) „Seminari”, vol. 6, Prishtinë 1979, p. 147-149.
* ''Kontakty zewnętrzne języków słowiańskich w epoce przedhistorycznej'', [w:] ''Etnogeneza i'' ''topogeneza Słowian'', Poznań 1980, s. 43–52.
* ''Ab etnaheneze Bełarusaŭ'', „Palanistyka”, vol. 1, Mińsk 1984, s. 6–24.
* ''O języku flisaków wilejskich'', „Język Polski”, t. 64, 1984, s. 24–34.
* ''Nowo-mowa. Zarys problematyki i perspektywy badawcze'', [w:] ''Nowo-mowa'', Londyn 1985, s. 27–41.
* ''The Italo-Celtic hypothesis from the Indo-European point of view'' (in:) ''Proceedings of the 1st American Congress of Celtic Studies'', Ottawa 1988, p. 175-189.
* ''Structural similarities between Brittonic Celtic and West Romance languages'', „Ollodagos”, vol. 1-2, Bruxelles 1989, p. 35-59.
* ''Convergences entre les langues balto-slave et finno-ougriennes'' (in:) ''Contacts des langues et de cultures dans l’aire baltique'', Uppsala 1996, p. 49-62.
* ''Communauté linguistique du Grand Duché de Lituanie'', „Linguistica Baltica”, t. 2, 1993, s. 5–13.
* ''Substrat et théorie des contacts linguistiques'' (in:) „Analecta Indoeuropaea Cracoviensia”, t. 1, Kraków 1995, s. 75–88.
* ''W co wierzyli Prasłowianie?'', „Kieleckie Studia Filologiczne”, t. 10, 1996, s. 25–32.
* ''Nazwiska i przezwiska etniczne mieszkańców Wielkiego Księstwa Litewskiego'', cz. 1: ''Utworzone'' ''od etnonimów bałtyckich'', cz. 2: ''Polszczyzna Kresowa'', [w:] Wilno i Kresy Północno-Wschodnie, Białystok 1996, s. 7–41.
* ''A typological contribution to the disappearance of'' p ''in common Celtic'', „Zeitschrift für Celtische Philologie”, Band 49-50, 1997, p. 43-49.
* ''Transcendencja i transkomunikacja'', „Prace Filologiczne”, t. 43, 1998, s. 71–81.
* ''Germanic and Northern Indo-European'' (in:) ''Vielfalt der Sprache'', Wien 1999, s. 37–50.
* ''Wokół etymologii wyrazu'' pan, [w:] ''Wokół archeologii słów i ich funkcjonowania. Księga Jubileuszowa ofiarowana Profesorowi Andrzejowi Bańkowskiemu'', Częstochowa 2001, s. 29–33.
* ''The ethnolinguistic relationship in the Grand Duchy of Lithuania'' (in:) ''Convergence and Divergence in European Languages'', „Studies in Eurolinguistics”, vol. 1, Berlin 2003, p. 305-319.
* ''Najstarsze polskie słowa. Słownik chronologiczny języka polskiego do końca XIII wieku'', [w:] ''Amoenitates vel lepores philologiae'', Kraków 2007, s. 17–29.
* ''Językoznawstwo polskie i językoznawstwo ogólne'', [w:] ''Człowiek – Słowo – Świat'', Warszawa 2010, s. 18–24.
* ''Językoznawstwo indoeuropejskie w Polsce w drugiej połowie XX i na początku XXI wieku'', [w:] ''Językoznawstwo w Polsce. Kierunki badań i perspektywy rozwoju'', Warszawa 2012, s. 47–64.
* ''Non-Indo-European features of the Tocharian dialects'' (in:) ''Words and Dictionaries'', Kraków 2015, p. 55-67.
* Бэднарчук Л. Аб этнагенезе беларусаў // Паланістыка 1998 / Зборнік навуковых артыкулаў па актуальных пытаннях польскай мовы. – Мн., 1998. – С. 6-24.
* Бэднарчук Л. Аб этнагенэзе беларусаў // Наша слова. – №48 (536) 5 снежня 2004 г.; №49 (537) 12 снежня 2004 г.; №50 (538) 19 снежня 2001 г.
* Бэднарчук Л. Аб мове вілійскіх плытагонаў – пераклад А.М. Ушакевіча і С.А. Важніка // Паланістыка = Полонистика = Polonistyka. – 2002/2003. – С. 7-23.
* Бэднарчук Л. „Kroynika” Трафіма Сурты і Юрыя Трубніцкага як дакумент мовы і звычаяў Магілёва ў XVII–XVIII стст.[пераклад з польскай мовы А. М. Ушакевіча] // Паланістыка = Полонистика = Polonistyka. – 2004/2005. – С. 9-23.
* Бэднарчук Л. Спадчына Вялікага княства Літоўскага ў беларускай мове = Heritage of the Grand Duchy of Lithuania in the Belarusian language / пад рэдакцыяй Юрыя Гарбінскага. – Беларускі інстытут навукі і мастацтва; Польская акадэмія мастацтва; Універсітэі Марыі Кюры-Складоўскай. – 2014.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Беднарчук Лешак}}
[[Катэгорыя:Асобы]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся 30 мая]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1936 годзе]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вільні]]
[[Катэгорыя:Памерлі 2 лістапада]]
[[Катэгорыя:Памерлі ў 2025 годзе]]
[[Катэгорыя:Памерлі ў Кракаве]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі Педагагічнага ўніверсітэта імя Адукацыйнай камісіі ў Кракаве]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі Ягелонскага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Члены Польскай акадэміі ведаў]]
[[Катэгорыя:Кельтолагі]]
[[Катэгорыя:Мовазнаўцы Польшчы]]</text>
      <sha1>kmfoawky4rbz9t2lpgocrkct7k89qf3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>13-ы Віленскі ўланскі полк</title>
    <ns>0</ns>
    <id>804294</id>
    <revision>
      <id>5152744</id>
      <parentid>5143842</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T03:24:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5152744</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60134" sha1="69rony7txy8w5kcl0r6kgfioesqc942" xml:space="preserve">{{Іншыя значэнні|13 полк уланаў Віленскіх|[[13 Pułk Ułanów]]}} '''13-ы Віленскі ўланскі полк''' (13-ы полк) — кавалерыйская [[Воінскае фарміраванне|частка]] [[Самаабарона Літвы і Беларусі|Літоўскай і Беларускай самаабароны]], войска [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]], [[Польскае войска|Польскага  войска]] міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі (1918-1939)]] і [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]] .[[Файл:Odznaka 13puł.jpg|міні|знак 13 віленскага ўланскага палка]]Полк быў сфарміраваны ў лістападзе 1918 года як конная частка пад камандаваннем ротмістра Уладзіслава Дамброўскага . Ператвораны ў 1-ы Віленскі [[Уланы|ўланскі]] полк, ён удзельнічаў ва ўзяцці Вільні, а затым у [[Польска-савецкая вайна|польска-бальшавіцкай вайне]] на Літоўска-беларускім фронце. Падчас [[Варшаўская бітва (1920)|бітвы пад Варшавай]] ён праводзіў рэйды ў тыл савецкіх войскаў у паўночнай [[Мазовія|Мазовіі]], а падчас [[Бітва на Нёмане|бітвы на Нёмане]] пераследваў бальшавіцкія войскі ў напрамку [[Маладзечна]] . У кастрычніку 1920 г. ён далучыўся да групы войскаў генерала [[Люцыян Жалігоўскі|Люцыяна Жалігоўскага]], якой было даручана [[Бунт Жалігоўскага|захапіць Вільню і Віленшчыну]].

У мірны час полк дыслакаваўся ў [[Гарнізон|гарнізоне]] Новай Вілейкі, а яго рэзервовы эскадрон — у гарнізоне Ваўкавыска . Свята палка адзначалася 25 ліпеня, у гадавіну бітвы пад Янавам 1920 г {{Sfn|Henryk Smaczny|Księga kawalerii polskiej 1914–1947: rodowody, barwa, broń. Warszawa: TESCO, 1989. ISBN 83-00-02555-3. 173 -175}} .

У [[Польская абарончая вайна (1939)|вераснёўскай кампаніі]] полк дзейнічаў у складзе сваёй матчынай Віленскай кавалерыйскай брыгады . 2 верасня ён замкнуў лінію [[Пётркаў Трыбунальскі|Пётркаў-Трыбунальскі]] — [[Тамашаў Мазавецкі|Тамашоў-Мазавецкі]] . У наступныя дні [[Адступленне|ён адступіў]] праз [[Апочна]] і [[Сулееў|Сулеюў]], каб дасягнуць [[Вісла|ракі Вісла]] каля Мацеёвіц 9 верасня. Тут ён пераправіўся на правы бераг Віслы ўплаў праз раку на падручных сродках, дзе камандзіру палка ўдалося сабраць два няпоўныя эскадроны . Каля 17 верасня ў раёне [[Уладава|Уладавы]] рэшткі палка далучыліся да Мазавецкай кавалерыйскай брыгады і змагаліся ў яе складзе каля [[Сухаволя|Сухаволі]] . Не здолеўшы прарвацца на поўдзень да польска-вянгерскай мяжы, полк быў расфармаваны 27 верасня 1939 г. {{Sfn|Kucharski|Szymon Kucharski, Juliusz Tym: 13 pułk ułanów. T. 37. Warszawa: Edipresse Polska S.A., 2020, seria: Wielka Księga Kawalerii Polskiej 1918–1939. Odznaki kawalerii. ISBN 978-83-8164-151-7.||p=s. 25–26.}} .

== Арганізацыйнае фарміраванне і змены ==
У канцы лістапада 1918  ў складзе Віленскай самаабароны быў сфарміраваны конны аддзел пад камандаваннем ротмістра Уладзіслава Дамброўскага. Вялікі прыток узброеных добраахвотнікаў з канямі дазволіў за некалькі дзён пераўтварыць аддзел у эскадрон. 27 снежня ў маёнтку Пасьпешка каля [[Вільня|Вільні]] з конных атрадаў Літоўскай і Беларускай самаабароны быў сфарміраваны '''1-ы Віленскі ўланскі полк''' . На наступны дзень полк быў пераведзены ў Віленскі гарнізон, у [[Казарма|казармы]] ў Антакалі . У чэрвені 1919 года ён атрымаў нумар і назву 13-ы Віленскі ўланскі полк. Да 31 снежня полк складаўся з трох лінейных эскадронаў (швадронаў), кулямётнага аддзела і піянернага аддзела, налічваў 25 афіцэраў і 220 уланаў {{Sfn|Kucharski|Tym|2020|p=12-13}} .

У ім служыла шмат так званых «загоньшчыкаў», да ліку якіх залічваўся і першы камандзір палка, маёр Уладзіслаў Дамброўскі, (кодавая мянушка «Дуб»). Пасля ўключэння палка ў склад адроджанай Польскага войска яму была прысвоена назва 13-ы полк уланаў, апусціўшы мянушку «Віленскі». Нягледзячы на гэта, з першых дзён свайго існавання ён неафіцыйна насіў гэтую назву, падкрэсліваючы паходжанне сваіх жаўнераў.

== Ваенныя дзеянні ==
1 студзеня 1919 года полк пад камандаваннем ротмістра У. Дамброўскага захапіў Вільню, раззброіўшы нямецкія войскі. Аднак 6 студзеня ён быў вымушаны адступіць пад ціскам савецкіх частак. Па загадзе камандуючага Віленскай самаабароны генерала Уладзіслава Вейткі некаторыя часткі павінны былі здаць зброю нямецкім часткам, а затым быць перавезенымі па чыгунцы ў Лапы. 1-ы Віленскі ўланскі полк адмовіўся выконываць гэты загад і ў поўным узбраенні рушыў у [[Брэст]], дзе далучыўся да групы генерала Антонія Лістоўскага.[[Файл:Bitwa_molodeczno_1919.png|справа|250x250пкс]]Полк склаў аснову польскіх сілаў у баях на Палессі. Ён паспяхова змагаўся за [[Быцень (Івацэвіцкі раён)|Быцень]], [[Янаў]] і [[Пінск]]. Падчас наступлення Польскай арміі на [[Баранавічы]], [[Ліда|Ліду]] і [[Вільня|Вільню]] група дзейнічала ў складзе [[Літоўска-беларускія дывізіі|Літоўска-Беларускай дывізіі]] {{Sfn|Kucharski|Tym|2020|p=12}} . Пазней яны ўдзельнічалі ў баявых аперацыях на Літоўска-Беларускім фронце, у тым ліку ў бітвах пад Маладэчнам і Барысавам на рацэ Бярэзіне. 15 студзеня 1920 года полк быў выведзены з фронту ў Вільню. 

На мяжы мая і чэрвеня 1920 г. полк у складзе тактычнай баявой групы палкоўніка Станіслава Малахоўскага і аператыўнай групы генерала Люцыяна Жалігоўскага ўдзельнічаў у разгоне першай наступальнай аперацыі савецкага Заходняга фронту. Падчас ліпеньскай наступальнай аперацыі бальшавіцкага Заходняга фронту полк праводзіў аперацыі па затрымцы ў складзе 1-й польскай арміі {{Sfn|Kucharski|Tym|2020|p=12-13}} .У другой дэкадзе ліпеня 1920 г. полк з палявай батарэі коннай артылерыі прыкрываў адыход 10-й пяхотнай дывізіі ад ракі Нёман. 24 ліпеня ён рушыў са Старой Камёнкі ў напрамку [[Янаў (Падляскае ваяводства)|Янава]] {{Sfn|Aleksandrowicz|1929}} . 

Пасля фарсіраванага маршу ён дасягнуў прызначанага раёна і ўзмацніў свае эскадроны рэшткамі 113-га палка ўланаў, разбітага пад Гродна {{Sfn|Janusz Odziemkowski:|Leksykon wojny polsko-rosyjskiej 1919–1920. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Rytm”, 2004. ISBN 83-7399-096-8.|p=163}} . Падчас арганізацыйных работ падмацаванне паведаміла пра набліжэнне калоны савецкай 15-й кавалерыйскай дывізіі {{Sfn|Stanisław Aleksandrowicz.|Zarys historii wojennej 13-go pułku Ułanów Wileńskich. Warszawa: Zakłady Graficzne „Polska Zjednoczona”, 1929, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920.|p=23-24}} . Камандзір палка загадаў [[Адступленне|вывесці]] з горада вагоны забеспячэння і артылерыю. 3-ці эскадрон павінен быў іх абараняць. Калону, якая рухалася ў напрамку [[Асавецкая крэпасць|Асаўца]], атакавала савецкая кавалерыя. 

Першая атака была адбітая кулямётамі і артылерыяй, што вяла агонь простай наводкай. Адначасова падпалкоўнік Мсціслаў Буткевіч узначаліў атаку на фланг праціўніка з 1-м і 2-м эскадронамі. Гэта прымусіла [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвоную Армію]] адступіць. Бліжэй да вечара падраздзяленні 13-га палка ўланаў былі атакаваныя іншай брыгадай 15-й савецкай кавалерыйскай дывізіі. Жорсткія баі перараслі ў серыю асобных двубояў з выкарыстаннем халоднай зброі. У рукапашным баі камандзір польскага палка, падпалкоўнік Буткевіч, перамог і цяжка параніў камандзіра чырвонай кавалерыйскай брыгады. 

Польскія ўланы, узброеныя пікамі, дасягнулі значных поспехаў у баі, у той час як вораг быў бездапаможны супраць такой зброі. Праз некалькі гадзін змярканне і цемра прымусілі абодва бакі спыніць баі {{Sfn|Odziemkowski|2004}} .{{Асноўны артыкул|Бітва пал Янавам (VII 1920)}}Падчас Варшаўскай бітвы частка палка здзяйсняла рэйды ў тыл савецкіх войскаў у паўночнай Мазовіі. У бітве на Нёмане полк спачатку падтрымліваў тактычную сувязь паміж 3-й пяхотнай дывізіяй легіёнаў і горнай дывізіяй, а пазней быў уключаны ў склад 2-й кавалерыйскай брыгады, якая ў складзе групы пераследу гнала адступаючыя войскі правага крыла бальшавіцкага Заходняга фронту ў напрамку [[Маладзечна|Маладзечн]]&lt;nowiki/&gt;а {{Sfn|Kucharski|Tym|2020}} .

У пачатку кастрычніка 1920 года, пакуль некаторыя падраздзяленні палка праводзілі выведчыя аперацыі ў напрамку Менска, ён быў перададзены ў склад 3-й пяхотнай дывізіі легіёнаў, якая вяла наступ на Свянцяны, а затым у напрамку Кабыльнік-Дунілавічы-Глыбокае. Затым ён далучыўся да групы войскаў генерала [[Люцыян Жалігоўскі|Люцыяна Жалігоўскага]], што мела задачу захапіць [[Вільня|Вільню]] і Віленскі край. Падчас гэтых аперацый полк здзейсніў некалькі нападаў: на Шырвінты, на Пазэльву і, нарэшце, у сумнавядомым нападзе Віленскай кавалерыйскай брыгады на Кейданы {{Sfn|Kucharski|Tym|2020}} . 

Падчас аднаго з гэтых нападаў палкоўнік Мсціслаў Буткевіч выйшаў з [[Варняны|Ворнянаў]] і пераправіўся праз раку [[Вілія|Віллю]] па чыгуначным мосце, затым перайшоў раку Жэймяну каля вёскі Дружэле і рушыў на Падкшыж, [[Dojlidany|Дойліданы]], Пошыле і Геглоўку . Каля вёскі Геленова ўзвод курсантаў Вацлава Русецкага з 2-га эскадрону атакаваў літоўскіх гусараў і ўзяў 8 палонных і 10 коней {{Sfn|Aleksandrowicz|1929}} .

На працягу 1921 года полк служыў на лініі размежавання з Літвой. 13 красавіка 1922 года яго чыгункай перакінулі ў Глыбокае, дзе ён дыслакаваўся, адначасова змагаючыся з савецкімі дыверсійнымі групамі {{Sfn|Kucharski|Tym|2020}} .

=== Рыцары ордэна Virtuti Militari і кавалеры Крыжа Заслугі ў войску Сярэдняй Літвы ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;3&quot; |[[Файл:Order_Virtuti_Militari_Krzyż_Srebrny.svg|злева|40x40пкс]] Салдаты палка, узнагароджаныя Сярэбраным крыжам Ваеннага ордэна Virtuti Militari за вайну 1918–1920 гг. {{Sfn|Aleksandrowicz|1929}} {{Sfn|Księga Jazdy Polskiej|1938}} &lt;ref&gt;{{Dziennik Ustaw|1919|67|409}}&lt;/ref&gt;
|-
| сп.ул. Ігнацы Бакіноўскі, No3576
| Сяржант Войцех Бердоўскі
| Капрал Аляксандр Брохоцкі № 3898
|-
| падпаручнік Анджэй Брохоцкі № 3537
| Паручнік Станіслаў Брахоцкі №3536
| Сяржант Вітольд Буко
|-
| Падпалкоўнік Мсціслаў Буткевіч
| Капрал Ян Халецкі
| Капрал Антоні Даўнаровіч
|-
| Капітан Канстанцін Друцкі-Любецкі
| Падпаручнік Юзэф Федаровіч
| Сяржант Міраслаў Гаеўскі
|-
| Леон Гэмбусь
| ротмістр Казімір Гракало-Гараўскі
| Старэйшы унлан Ян Івашкевіч
|-
| Сяржант Ян Калінскі
| Кадэт Вацлаў Камёнка
| Капрал Казімеж Кіктыш
|-
| падхаружы Ян Канаржэўскі
| нябожчык падпаручнік Апалінарый Красоўскі № 3570 {{Sfn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 66 z 13 lipca 1924, s. 386, jako „Krassowski”}}
| Ст. ул. Юзэф Красоўскі
|-
| падпаручнік Вацлаў Крыдэль
| Сяржант Міхал Кубскі
| падхаружы Канстанцін Кучынскі
|-
| Капрал Вацлаў Ліповіч
| Старшы вахмістр Станіслаў Лада
| Капрал Станіслаў Лаўроўскі
|-
| Ян Міхалоўскі
| ротмістр Мікалай Міхневіч-Гетман
| Капрал Баляслаў Абухоўскі
|-
| Капрал Вацлаў Пац-Памарнацкі
| Сяржант Станіслаў Пазняк
| Старшы вахмістр Юліян Пузінаўскі
|-
| Старшы вахмістр Уладзімір Прасінскі
| сяржант Францішак Раманоўскі
| Сяржант Станіслаў Русецкі
|-
| падпаручнік Вітольд Русецкі
| Капрал Антоні Савіцкі
| ст.ул.Станіслаў Саўлевіч
|-
| Сяржант Ян Сонгін
| Юзэф Струміла
| Ян Сімановіч
|-
| Капрал Альфрэд Шачна
| Сяржант Вітольд Шчэмінскі
| ст. вахмістр Юзэф Сокол-Эйгерт
|-
| Сяржант Стэфан Шылкевіч
| Сяржант Уладзіслаў Трахім
| падхаружы Ян Тышкевіч
|-
| Старшы вахмістр Калікст Венцлавіч
| Старшы вахмістр Фаўстын Здраеўскі №3545
|
|}
{{Асноўны артыкул|Крыж вайсковых заслуг Сярэдняй Літвы}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
| colspan=&quot;3&quot; |'''Салдаты палка ўзнагароджаны Крыжам Заслугі войска сярэдняй Літвы{{Sfn|Aleksandrowicz|1929}}'''
|-
| падхаружы Станіслаў Аляксандравіч
| паручнік Караль Богдановіч
| Ян Боргульд
|-
| Падпалкоўнік Мсціслаў Булкевіч
| Паручнік Станіслаў Хадзінскі
| Юзэф Хшан (Язэп Хрэн)
|-
|вахмістр Уладзіслаў Дабравольскі
| Валянцін Дражджынскі
| Капрал Уладзіслаў Друцяж
|-
| Капрал Юзэф Фалаш
| Станіслаў Галка
| ул. Мечыслава Гарбоўскага
|-
| вахм. Станіслаў Гузьнічак
| ул. Уладзіслава Гзіка
| ппар. Яцкоўскі
|-
| ратмістр Вітольд Юкавецкі
| ратмістр Юзэф Юневіч
| Палкоўнік Францішак Качкоўскі
|-
| падхаружу Вацлаў Камёнка
| Ст.ул. Уладзіслаў Кавель
| Капрал Ян Кендра
|-
| Капрал Антоні Кокот
| Ст.ул. Юзэф Краўчык
| ул. Фердынанда Крукоўскага
|-
| падхаружы  Канстанцін Кучынскі
| Сяржант Адам Куліберда
| ротмістр Баляслаў Лісоўскі
|-
| Ст.ул. Раман Ліс
| паручнік Вітольд Маслоўскі
| ротмістр Мікалай Міхневіч-Гельман
|-
| ул. Станіслава Моксвы
| Ст.ул. Ян Нага
| Сяржант Юзэф Агорэк
|-
| Ян Пёнтэк
| падхаружы Уладзімір Прасінскі
| Ст.ул. Уладзіслаў Рак
|-
| Ст.ул. Рамуальд Раўбы
| Ст.ул. Францішак Рудомія
| Вацлаў Рудомін
|-
| Падпаручнік Станіслаў Русецкі
| Падпаручнік Вацлаў Русецкі
| Ст.ул. Уладзіслаў Слонона
|-
| Ян Спыхала
| Ст.ул. Вацлаў Станоўскі
| Капрал Францішак Свех
|-
| Сяржант Стэфан Шылкевіч
| Падпаручнік Браніслаў Шымкевіч
| вул. Станіслава Трояна
|-
| падхаружы Юзэф Тышкевіч
| штабс-вахмістр Браніслаў Урбановіч
| Адам Улодарчык
|-
| Ст.ул. Юзэфа Вайцяхоўскага
| Уладзіслаў Вайцехоўскі
| Ст.ул. Чэслаў Зыгмунтовіч
|}

== Полк у мірны час ==
[[Файл:Muzeum_13_Pułku_Ułanów_Wileńskich_w_Wilnie_NAC_1-W-1403.jpg|міні|240x240пкс|Музей 13-га палка ў Вільні; 1931 г.]]
У канцы 1921 года полк служыў на мяжы з [[Літва|Літвой]], а затым кароткі час знаходзіўся ў [[Глыбокае|Глыбокім]] . Нарэшце, у канцы 1922 года яго перавялі ў Новую Вілейку, дзе ён заставаўся да канца існавання Другой Польскай Рэспублікі.Пасля далучэння [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]] да Польскай рэспублікі полк у 1922–1924 гадах уваходзіў у склад 3-й кавалерыйскай брыгады, а ў 1924–1937 гадах — у склад 3-й асобнай кавалерыйскай брыгады. Пасля апошняй рэарганізацыі кавалерыі перад пачаткам Другой сусветнай вайны ў 1937 годзе полк застаўся ў складзе Віленскай кавалерыйскай брыгады {{Sfn|Kucharski|Tym|2020}} .

19 мая 1927 года міністр ваенных спраў, маршал Польшчы [[Юзаф Пілсудскі|, Юзэф Пілсудскі,]] устанавіў і зацвердзіў 30 красавіка як дату палкавога свята  . 6 чэрвеня 1928 года міністр ваенных спраў, маршал Польшчы, Юзэф Пілсудскі змяніў дату палкавога свята 13-га палка з 30 красавіка на 25 ліпеня  .

18 сакавіка 1930 года міністр ваенных спраў прысвоіў падраздзяленню назву «13-ы Віленскі ўланскі полк»  .

=== Татарскі швадрон (эскадрон) ===
Загадам ад 9 чэрвеня 1936 г. міністр ваенных спраў надаў 1-му эскадрону 13-га Віленскага ўланскага палка назву «Татарскі». З гэтага года ўсе [[Беларускія татары|татарскія]] прызыўнікі накіроўваліся ў гэты полк. Падчас урачыстага закладання сэрца маршала [[Юзаф Пілсудскі|Юзафа Пілсудскага]] на [[Роса|могілках Роса ў Вільні]] 1-ы эскадрон выконываў ганаровую варту. Падчас палкавога свята 25 ліпеня 1937 года эскадрону быў уручаны буньчук, зроблены па старых татарскіх узорах, уфундаваны ўсёй татарскай абшчынай міжваеннай Польскай Рэспублікі.{{Асноўны артыкул|1 татарскі швадрон}}

=== Казармы ===
[[Файл:Naujoji_Vilnia_Hospital_26.JPG|міні|казармы ў Новай Вілейцы (2020)]]
22 снежня 1918 года добраахвотніцкія кавалерыйскія падраздзяленні Віленскай самаабароны сканцэнтраваліся ў маёнтку Александровічаў у Папешцы і сфармавалі 1-ы Віленскі ўланскі полк. Праз дзень уланы перамясціліся ў Антокаль, у былыя казармы 3-га расійскага Данскага казацкага палка. 5 студзеня 1919 года полк пакінуў горад, вярнуўшыся толькі 15 студзеня 1920 года і заняўшы [[Koszary Poniatowskiego|казармы]] Панятоўскага. Адтуль, 23 красавіка, ён адправіўся на фронт. Пасля заканчэння [[Баявыя дзеянні|баявых дзеянняў]] ён нёс службу на [[Służba graniczna|мяжы]] ў раёне [[Падбярэззе (Літва)|Падбжэзя]] і вярнуўся ў [[Вільня|Вільню]] ў апошнія месяцы 1921 года, хутчэй за ўсё, заняўшы Кальварыйскія казармы . 13 красавіка 1922 года полк зноў быў пераведзены ў палявыя кватэрныя ўчасткі, на гэты раз у раён [[Глыбокае|Глыбокага]] {{Sfn|Kucharski|Tym|2020}} .Камандаванне палка і камандзірскі склад спачатку размясціліся ў [[Глыбокае|Глыбокім]], пазней пераехалі ў маёнтак [[Аскеркі|Аскеркаў]] ў Азёрцах ; 1-ы эскадрон знаходзіўся ў закінутым вінакурным заводзе ў Азёрцах, 2-гі эскадрон — у былым [[Свята-Петра-Паўлаўская царква і манастыр базыльян (Беразвечча)|базыльянскім манастыры]] ў [[Беразвечча|Беразвеччы]], 3-ці эскадрон — у закінутым маёнтку [[Плятэры|Плятэраў]], а астатнія часткі — верагодна, у [[Забелле (Глыбоцкі раён)|Забеллі]] . Рэзервовы эскадрон палка з першай паловы жніўня 1922 года знаходзіўся ў [[Ваўкавыск|Ваўкавыску]] {{Sfn|Kucharski|Tym|2020}} .У верасні 1922 года полк быў прызначаны ў пастаянны гарнізон у Новай Вілейцы . Казармы ўяўлялі сабой вялікі драўляна-цагляны будынак, у якім калісьці размяшчалася расійская псіхіятрычная бальніца. З-за недастатковага жылля 1/13-ы полк заставаўся ў Озерцах яшчэ на год {{Sfn|Kucharski|Tym|2020}} .

=== Коні ===
[[Конь свойскі|Коні]] ў асобных [[Падраздзяленне|падраздзяленнях]] былі згрупаваны па колеры згодна з наступнай схемай: 1-ы эскадрон — залаціста-каштанавыя, 2-гі эскадрон — гнядыя, 3-ці эскадрон — цёмна-каштанавыя, 4-ы эскадрон — вараныя, кулямётны эскадрон — гнядыя, узвод сігнальных — шпакі і ўзвод трубачоў — шэрыя. Полк не дасягнуў значных поспехаў у конным спорце на нацыянальным узроўні, але ў конных спаборніцтвах на Віленшчыне афіцэры палка часта дасягалі прызавых месцаў {{Sfn|Kucharski|Tym|2020}}.

=== Мабілізацыя ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;3&quot; |Полк у плане мабілізацыі «S» {{Sfn|Wojciechowski|2010}}
|-
! &lt;small&gt;Назва падраздзялення&lt;/small&gt;
! &lt;small&gt;Месца мабілізацыі&lt;/small&gt;
! &lt;small&gt;Тэрмін&lt;/small&gt;
|-
| Камандзір палка са сваім аддзяленнем
| rowspan=&quot;4&quot; | Новавілейка
| rowspan=&quot;4&quot; | трывога
|-
| узвод сувязі
|-
| 1÷4 швадроны
|-
| кулямётны швадрон
|-
| Каманда камандзіра дывізіёну № 49
| rowspan=&quot;8&quot; | Ваўкавыск
| rowspan=&quot;3&quot; | 8
|-
| кавалерыйскі швадрон № 1/49
|-
| узвод буйнакаліберных кулямётаў № 49
|-
| калона табаровая № 373
| 9
|-
| дадатак да часу &quot;W&quot;
| 6
|-
| маршавы швадрон 1/13-га палка
| 18 
|-
| Маршавы ўзвод № 1/49
| 30
|-
| рэзервовая швадрон
| да 15
|}
{| class=&quot;wikitable mw-collapsible mw-collapsed&quot;
! colspan=&quot;2&quot; |Персанал і арганізацыйная структура ў сакавіку 1939 г. {{Sfn|Rybka|Stepan|2006}} {{Refn|Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów [[Wojsko Polskie (II RP)|Wojska Polskiego]] w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939{{odn|Rybka|Stepan|2006|s=VI}}.}}
|-
! &lt;small&gt;Пазіцыя&lt;/small&gt;
! &lt;small&gt;Ступень, імя і прозвішча&lt;/small&gt;
|-
| камандзір палка
| Падпалкоўнік Януш Бакшчанін
|-
| 1-ы намеснік камандзіра
| Маёр Ян Шайтэр
|-
| выконваючы абавязкі ад'ютанта
| ротмістр Ян Тарноўскі {{Refn|rtm. Jan Tarnowski pełnił jednocześnie funkcję dowódcy 2 szwadronu.}}
|-
| лекар
| Паручнік Станіслаў Янушэўскі
|-
| старэйшы ветэрынарны лекар
| Маёр Юзэф Ланге
|-
| камандзір акругі коннай ваеннай паліцыі
| Паручнік Зыгмунт Уладзімір Мікульскі {{Refn|por. Zygmunt Włodzimierz Mikulski pełnił jednocześnie funkcję dowódcy plutonu łączności.}}
|-
| Другі намеснік камандзіра (кватэрмайстар)
| Маёр Уладзіслаў Павел Вайтовіч
|-
| афіцэр па мабілізацыі
| ратм.-адм.(кавалерыйскі полк) Апалінарый Валерыян
|-
| намеснік афіцэра па мабілізацыі
| лейтэнант Богдан Антоні Керсноўскі
|-
| адміністрацыйны і матэрыяльна-тэхнічны афіцэр
| ратм. адм. (кав.) Станіслаў Эдвард Базыльчук
|-
| камандзір гаспадарчага швадрона
| вакансія
|-
| афіцэр гаспадарчы
| Капітан інт. Уладзіслаў Польнік
|-
| афіцэр па харчаванні
| Харужы Станіслаў Мазур
|-
| камандзір узвода сувязі
| паручнік Зыгмунт Уладзімір Мікульскі
|-
| камандзір узвода веласіпедыстаў
| вакансія
|-
| камандзір супрацьтанкавага ўзвода
| Паручнік Анджэй Адам Шамота {{Refn|por. Andrzej Adam Szamota pełnił jednocześnie obowiązki dowódcy szwadronu karabinów maszynowych.}}
|-
| камандзір 1га швадрона
| Капітан [[Аляксандр Ельяшэвіч|Аляксандр Еляшэвіч]]
|-
| камандзір узвода
| паручнік Уладзімір Макалінскі
|-
| камандзір узвода
| Паручнік Тадэвуш Здзіслаў Тычынскі
|-
| камандзір 2-га швадрона
| ратм. Ян Тарноўскі
|-
| камандзір узвода
| паручнік Ежы Марыян Раствароўскі
|-
| камандзір 3-га швадрона
| вакансія
|-
| камандзір узвода
| пар. Зыгмунт Барціцкі
|-
| камандзір узвода
| пар. Канстанцін Солтан
|-
| камандзір узвода
| Падпаручнік Баляслаў Клінцэвіч
|-
| камандзір 4-га швадрону
| ратм. Казімеж Наўроцкі
|-
| камандзір узвода
| Падпаручнік Тадэвуш Юзэф Батаровіч
|-
| камандзір узвода
| Падпаручнік Мечыслаў Бубень
|-
| выконваючы абавязкі камандзіра швадрона
| паручнік Анджэй Адам Шамота
|-
| камандзір узвода
| Падпаручнік Рамуальд Маргіевіч
|-
| камандзір узвода
| Падпаручнік Венчыслаў Тэр-Барсегаў
|-
| камандзір рэзервовай эскадрыллі
| Маёр Ян Банчкоўскі
|-
| намеснік камандзіра рэзервовага эскадрыллі
| вакансія
|-
| rowspan=&quot;4&quot; | на курсе
| ратм. Станіслаў Аляксандравіч
|-
| ратм. Тадэвуш Юзэф Ціхоўскі
|-
| ратм. Баляслаў Седзіві
|-
| падпаручнік Марыян Кісялевіч
|}

== Абарончая вайна 1939 года ==
У [[Польская абарончая вайна (1939)|абарончай вайне 1939 года]] 13-ы Віленскі ўланскі полк пад камандаваннем падпалкоўніка Юзэфа Шостака ваяваў у складзе Віленскай кавалерыйскай брыгады палкоўніка Канстанціна Друцкага-Любецкага . З 2 па 5 верасня ён удзельнічаў у баях пад [[Пётркаў Трыбунальскі|Пётркавам Трыбунальскім]] . 9 і 10 верасня ён панёс цяжкія страты пры фарсіраванні [[Вісла|ракі Вісла]] на Мацеёвіцкім плацдарме. Затым ён ваяваў у Люблінскай вобласці . Ён быў разбіты пры пераправе пад [[Тамашаў Любэльскі|Тамашавам Любельскім]] каля вёскі [[Сухаволя]] . 1-му эскадрону прыпісваюць правядзенне адной з кавалерыйскіх атак, праведзеных у верасні 1939 года. Атакай камандаваў капітан кавалерыі [[Аляксандр Ельяшэвіч]], і яна была праведзена пад Мацеёвіцамі &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://blogbiszopa.pl/2011/02/ostatnia-szarza-tatarow/|title=Ostatnia szarża Tatarów|access-date=17 сакавіка 2026|archive-date=11 лютага 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170211014821/http://blogbiszopa.pl/2011/02/ostatnia-szarza-tatarow/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; .

Пасля бітвы частка ўланаў некаторы час блукала па незнаёмай мясцовасці, захоўваючы дысцыпліну. Неўзабаве яны ўвайшлі ў склад Асобнай аператыўнай групы «Палессе» генерала Францішка Клееберга . Іншая група пад кіраўніцтвам капітана А. Ельяшэвіча накіравалася да венгерскай мяжы.
{| class=&quot;wikitable mw-collapsible mw-collapsed&quot;
! colspan=&quot;2&quot; |Арганізацыйная структура і персанал у верасні 1939 г. {{Sfn|13 Pułk Ułanów Wileńskich|2012}} {{Sfn|Głowacki|1986}}
|-
| камандзір палка
| Падпалкоўнік Юзэф Шостак
|-
| намеснік камандзіра палка
| Маёр Уладзіслаў Павел Войтовіч
|-
| кватэрмайстар
| ратм.адм. (кав.) Станіслаў Эдвард Базыльчук
|-
| ад'ютант і афіцэр інфармацыйнай службы
| ратм. Ян Тарноўскі
|-
| афіцэр ардынансавы
| Падпаручнік кавалерыі Мечыслаў Бубень
|-
| афіцэр па зброі і газу
| Другі лейтэнант рэзервовай кавалерыі Зыгмунт Мацееўскі
|-
| лекар
| Паручнік доктар Станіслаў Янушэўскі
|-
| ветэрынар
| Капітан ветэрынар Ежы Лубкоўскі {{Refn|Jerzy Józef Łubkowski ur. 4 października 1908 w [[Malecz]]u, w rodzinie Ludwika. W marcu 1939 pełnił służbę w [[26 Pułk Artylerii Lekkiej|26 pal]] w Skierniewicach na stanowisku lekarza weterynarii. Na stopień kapitana został mianowany ze starszeństwem z 19 marca 1939 i 8. lokatą w korpusie oficerów weterynarii{{odn|Rybka|Stepan|2021|s=417, 563, 769}}. Wg Ludwika Głowackiego, w czasie kampanii wrześniowej na Lubelszczyźnie był lekarzem weterynarii 13 puł.{{odn|Głowacki|1986|s=350}}. 28 września 1939 w Lublinie dostał się do niemieckiej niewoli. Przebywał w Oflagu II B Arnswalde{{odn|Straty|loc=}}.}} {{Sfn|13 Pułk Ułanów Wileńskich|2012}}
|-
| капелан
| ксёндз, каплан, рэз. Стэфан Ківінскі {{Refn|Ksiądz kapelan rezerwy Stefan Kiwiński ur. 1 września 1902. Na stopień kapelana rezerwy został mianowany ze starszeństwem z 1 stycznia 1939 i 398. lokatą w duchowieństwie wojskowym wyznania rzymsko-katolickiego{{odn|Rybka|Stepan|2021|s=790}}. Zmarł 23 lutego 1962 w [[Loughborough]]{{odn|Głowacki|1986|s=350}}.}}
|-
| кіраўнік канцэлярыі
| Старшы вахмістр Пётр Садоўскі
|-
| камандзір гаспадарчага швадрону 
| пар. кав. рэз. Ян Эсель {{Refn|Jan Essel ur. 30 marca 1902 w Warszawie, w rodzinie Eufemiego. Na stopień podporucznika został mianowany ze starszeństwem z 1 stycznia 1930 i 140. lokatą, a na stopień porucznika ze starszeństwem z 1 stycznia 1936 i 87. lokatą w korpusie oficerów rezerwy kawalerii{{odn|Rybka|Stepan|2021|s=619}}. W 1934 posiadał przydział w rezerwie do 4 puł.{{odn|Rocznik Oficerski Rezerw|1934|s=128, 589}} Dostał się do niemieckiej niewoli. Przebywał w Oflagu II C Woldenberg{{odn|Straty|loc=}}.}}
|-
| вахмістр шэф 
| вахмістр Уладзіслаў Хруслінскі
|-
| афіцэр па забеспячэнні харчаваннем
| харужы Станіслаў Мазур
|-
| плацельшчык
| Лейтэнант кавалерыйскага рэзерву Рыё (?)
|-
| камандзір 1 швадрона
| ратм. [[Аляксандр Ельяшэвіч|Аляксандр Еляшэвіч]]
|-
| камандзір 2 швадрона
| ратм. Станіслаў Закшэўскі
|-
| камандзір 3 швадрону
| ратм. Баляслаў Седзіві {{Refn|rtm. Bolesław Sediwi ur. 9 kwietnia 1902. Był odznaczony Srebrnym Krzyżem Zasługi{{odn|Rybka|Stepan|2006|s=141, 698}}.}}
|-
| камандзір 4 швадрону
| ратм. Казімеж Наўроцкі
|-
| камандзір 5 швадрону КМ
| ратм. Тадэвуш Ціхоўскі
|}

== У складзе Арміі Краёвай ==
Асобныя падраздзяленні 13-га Віленскага ўланскага палка Арміі Краёвай былі адноўлены ў 1944 годзе ў Віленскай акрузе Арміі Краёвай у некалькіх цэнтрах: конная дывізія ў Рудніцкай пушчы, конны эскадрон у 3-й Віленскай брыгадзе Арміі Краёвай, конны ўзвод у 4-й Віленскай брыгадзе Арміі Краёвай і конны ўзвод у [[Кампіноская пушча|Кампіноскай пушчы]] .

== Палкавыя сімвалы ==

=== Штандар ===
{{Асноўны артыкул|вайсковыя штандары Польшчы}}29 чэрвеня 1919 года ў Вільні генерал-лейтэнант [[Эдвард Рыдз-Сміглы|Эдвард Сміглы-Рыдз]] уручыў дэлегацыі палка, якая прыбыла з фронту, сцяг, на якія сабралі грошы жыхары [[Віленскі край|Віленскага краю]].

27 верасня 1939 г. лейтэнант Тадэвуш Батаровіч зняў сцяг са штаб-кватэры. Вечка, арол і стужкі былі закапаныя ўланамі ў гаі. Падчас капітуляцыі, па загаду камандзіра 4-га эскадрону, лейтэнант Батаровіч закапаў сцяг на дарозе Медыка - [[Пшэмысль]] . У 1971–1973 гадах маёр Норберт Біндэр, сын палкавога сяржанта, актыўна шукаў палкавы сцяг. 20 кастрычніка 1979 года каля Медыкі ён знайшоў кончык сцяга 13-га палка з лічбай '''13''' на пярэдняй частцы падставы. Адзіная рэліквія сцяга 13-га палка была дададзена ў калекцыі Музея Войска Польскага {{Sfn|Satora|1990}} .

=== Памятны значок ===
[[Файл:Godło_jazdy_tatarskiej.png|справа|165x165пкс]]
Знак, зацверджаны Законамі Міністэрства ваенных спраў № 16, пункт 243 ад 24 красавіка 1924 г., мае форму мальтыйскага крыжа, рамяні якога пакрытыя рыфленай ружовай эмаллю. У цэнтры крыжа знаходзіцца пазалочаны гаржэт з выявай Маці Божай Вострабрамскай. Афіцэрскі знак — двухсекцыйны, выраблены з срэбра або пасярэбранага і пазалочанага тампаку, пранумараваны на адваротным баку {{Sfn|Sawicki|Wielechowski|2007}} {{Sfn|Kucharski|Tym|2020}} .

Салдаты 1-га эскадрону 13-га палка насілі паўмесяц з зоркай на каўнярах {{Sfn|Wielecki|2016}} .

=== Колеры і сцягі ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Прапар
! Апісанне {{Sfn|Smaczny|1989}}
|-
|[[Файл:Prop_13pul.png|link=Plik:Prop_13pul.png|100x100пкс]]
| на піках і петлях формы былі ружовага колеру з (сіняй  ) васількова-сіняй  вузкай паласой пасярэдзіне.
У 1-м татарскім эскадроне на прапарцах формы таксама ёсць пазалочаная эмблема ў выглядзе паўмесяца з зоркай.
|-
|[[Файл:Prop_dow_13pul.png|link=Plik:Prop_dow_13pul.png|100x100пкс]]
| камандны прапар у 1939 годзе
|-
|[[Файл:Prop_dow_1_13pul.png|link=Plik:Prop_dow_1_13pul.png|100x100пкс]]
| камандны прапар 1939 года (варыянт з сімволікай 1-га татарскага эскадрону)
|-
|[[Файл:Prop_1szw_13pul.png|link=Plik:Prop_1szw_13pul.png|100x100пкс]]
| прапар 1 швадрона ў 1939 годзе
|-
|[[Файл:Prop_1szw_1_13pul.png|link=Plik:Prop_1szw_1_13pul.png|100x100пкс]]
| прапар 1 швадрона ў 1939 годзе (2-я версія)
|-
|[[Файл:Prop_2szw_13pul.png|link=Plik:Prop_2szw_13pul.png|100x100пкс]]
| прапар 2 швадрона ў 1939 годзе
|-
|[[Файл:Prop_3szw_13pul.png|link=Plik:Prop_3szw_13pul.png|100x100пкс]]
| прапар 3 швадрона ў 1939 годзе
|-
|[[Файл:Prop_4szw_13pul.png|link=Plik:Prop_4szw_13pul.png|100x100пкс]]
| прапар 4 швадрона ў 1939 годзе
|-
|[[Файл:Prop_5szwckm_13pul.png|link=Plik:Prop_5szwckm_13pul.png|100x100пкс]]
| прапар 5-га швадрона цяжкіх кулямётаў у 1939 годзе
|-
|[[Файл:Prop_plutlaczn_13pul.png|link=Plik:Prop_plutlaczn_13pul.png|100x100пкс]]
| прапар сігнальнага ўзвода ў 1939 годзе
|-
! Іншае
! Апісанне
|-
|[[Файл:Otok_różowy.png|link=Plik:Otok_różowy.png|100x100пкс]]
| На рагатай шапцы — ружовы абадок 
|-
|[[Файл:Spod_13pul.png|link=Plik:Spod_13pul.png|100x100пкс]]
| Цёмна-сінія паляўнічыя штаны, ружовыя лампасы, ружовая аблямоўка {{Sfn|Smaczny|1989}}
|-
|[[Файл:Lap_ul_IIRP.png|link=Plik:Lap_ul_IIRP.png|80x80пкс]]
| [[Пятліцы|«Лапка»]] (да 1921 г. {{Refn|W 1921 przywrócono barwne proporczyki w broniach jezdnych.}} ) – пунсовая (кармазінавая) {{Refn|Karmazynowe patki ułanów (zamiast proporczyków) nawiązywały do dawnych barw mundurów i wyłogów tych formacji od XVIII wieku po 1831{{odn|Żygulski (jun.)|Wielecki|1988|s=116}}.}}
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Журавейкі адносна татарскага эскадрону:
| Месяц спераду, зорка ззаду, Гэта наша татарская кавалерыя.
| На галаве месяц, пад ім зорка, Гэта наша татарская кавалерыя.
| Месяц у маёй дупе, зорка ў маім сэрцы, Гэта наша татарская кавалерыя.
|-
| На галаве месяц, над зоркай, Знакамітая татарская кавалерыя.
| Месяц у лбе, зорка ў дупе, Гэта наша татарская кавалерыя.
| Напалову татары, напалову паляны, Гэта трынаццаты ўланскі полк.
|-
| &lt;u&gt;Пасля кожнага куплета:&lt;/u&gt; Дзіда ў бой, шаблі ў рукі, ганіце бальшавіка, ганіце, ганіце!
| Пластыр на маёй дупе, зорка на маёй галаве, Гэта знакамітая татарская кавалерыя.
| Месяц спераду, зорка ззаду, Гэта знакамітая татарская кавалерыя.
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+У 1918–1921 гадах на мелодыю «Маршу Першай брыгады» спяваліся наступныя песні:
! Верш
! Хор
|-
| Нас не ў казармах фармавалі, Мы не ведалі цяжкасцей салдат. Мы не спалі на цвёрдых ложках, Але мы адразу ж пайшлі ў бой.
| Мы, віленская кавалерыя, Паўмесяц і зорка. Мы ўвесь час змагаемся, Хоць нас і мала, хоць нас і мала.
|}

== Віленскія ўланы ==
[[Файл:Józef_Szostak.jpg|міні|265x265пкс|Палкоўнік Юзэф Шостак]]
[[Файл:Jeliaszewicz.jpg|міні|280x280пкс|Капітан [[Аляксандр Ельяшэвіч]], камандзір татарскага эскадрона.]]
[[Файл:Stanisław_Bazylczuk_por_1934.jpg|міні|213x213пкс|Рыт. Станіслаў Эдвард Базыльчук]]

=== Камандзіры палкоў і намеснікі камандзіраў ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Ступень, імя і прозвішча
! Тэрмін службы
! Наступная пазіцыя
|-
! colspan=&quot;3&quot; | Камандзіры палкоў {{Sfn|13 Pułk Ułanów Wileńskich|2012}}
|-
| Маёр Уладзіслаў Дамброўскі
| Снежань 1918 – студзень 1920 гг
|
|-
| Палкоўнік Яўгеніюш Сьляскі
| Студзень – ліпень 1920 г.
|
|-
| Палкоўнік Мсціслаў Буткевіч
| Ліпень 1920 г. – красавік 1922 г.
|
|-
| тытул палкоўніка Тэрэнса О'Браэна дэ Лэйсі
| Красавік – жнівень 1922 г.
|
|-
| тытулярны палкоўнік Раймунд Бжазоўскі
| Жнівень 1922 г. – верасень 1924 г. {{Sfn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 98 z 26 września 1924, s. 546}}
|
|-
| палкоўнік Аляксандр Куніцкі {{Refn|płk Aleksander Kunicki był odkomenderowany z 21 puł. do VI Brygady Jazdy. 10 czerwca 1924 został powołany na trzymiesięczny kurs dla oficerów sztabowych kawalerii w Centralnej Szkole Kawalerii w Grudziądzu{{odn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 53 z 5 czerwca 1924, s. 309}}.}}
| Люты 1925 г. {{Sfn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 12 z 4 lutego 1925, s. 52}} – лістапад 1927 г. {{Sfn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 28 z 23 grudnia 1927, s. 360, zarządzeniem z 29 listopada 1927 został przeniesiony w stan spoczynku z dniem 31 stycznia 1928}}
|
|-
| Падпалкоўнік / палкоўнік Адам Карытоўскі
| Лістапад 1927 г. – красавік 1930 г.
|
|-
| Падпалкоўнік Чэслаў Хмялеўскі
| Красавік 1930 г. – красавік 1937 г.
|
|-
| палкоўнік Казімір Жэліслаўскі
| Красавік 1937 г. – сакавік 1939 г.
|
|-
| Падпалкоўнік Януш Бакшчанін
| Сакавік – ліпень 1939 г.
|
|-
| Падпалкоўнік Юзэф Шостак
| Ліпень – верасень 1939 г.
|
|-
! colspan=&quot;3&quot; | Намеснікі камандзіра палка
|-
| Падпалкоўнік, тытулаваны палкоўнік, кавалерыйскі палкоўнік Чэслаў Пілсудскі {{Refn|ppłk tyt. płk kaw. Czesław Piłsudski 10 czerwca 1924 został powołany na trzymiesięczny kurs dla oficerów sztabowych kawalerii w Centralnej Szkole Kawalerii w Grudziądzu{{odn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 53 z 5 czerwca 1924, s. 309}}.}}
| 1924 – люты 1927 г. {{Sfn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 5 z 5 lutego 1927, s. 38, 44, z dniem 1 marca 1927 został mu udzielony dwumiesięczny urlop z zachowaniem uposażenia, a z dniem 30 kwietnia tego roku został przeniesiony w stan spoczynku}}
|
|-
| Маёр кавалерыі Густаў Завадзкі
| пасля лютага 1927 г. {{Sfn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 4 z 4 lutego 1927, s. 32}} – студзеня 1928 г. {{Sfn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 3 z 28 stycznia 1928, s. 21, 28, zwolniony ze stanowiska i oddany do dyspozycji dowódcy OK III, a z dniem 30 kwietnia 1928 przeniesiony w stan spoczynku}}
|
|-
| Падпалкоўнік Тадэвуш Дацкевіч
| да лістапада 1928 года
| Конная інспекцыя ў Маладэчне
|-
| Падпалкоўнік, дыпл. Конніца Канстанцін Друцкі-Любецкі
| Лістапад 1928 г. – 22 сакавіка 1929 г.
| камандзір 2-га пяхотнага палка
|-
| Падпалкоўнік Казімір Плісоўскі
| 6 ліпеня 1929 г. – 10 лістапада 1932 г.
| камандзір 10-га пяхотнага палка
|-
| Маёр, дыпламат, афіцэр кавалерыі Ежы Скшыдлеўскі
| з 9 снежня 1932 г.
|
|-
| маёр, дыпл. Кавалерыст Ян Шайтэр
|
|
|}

=== Салдаты 13-га ўланскага палка — ахвяры Катынскага расправы ===
{{Асноўны артыкул|Ofiary zbrodni katyńskiej – zamordowani w Katyniu|Ofiary zbrodni katyńskiej – zamordowani w Charkowie|Ofiary zbrodni katyńskiej – zamordowani w Kalininie|Ofiary zbrodni katyńskiej – zamordowani z Ukraińskiej Listy Katyńskiej|Ofiary zbrodni katyńskiej – zamordowani z Białoruskiej Listy Katyńskiej}}''Біяграфіі ахвяр Катынскага расстрэлу можна знайсці, сярод іншага, у базах дадзеных, прадастаўленых Міністэрствам культуры і нацыянальнай спадчыны &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://katyn.miejscapamieci.gov.pl/page/strona-glowna/lista.php|title=Katyń – miejsca pamięci|access-date=17 сакавіка 2026|archive-date=19 снежня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211219115635/https://katyn.miejscapamieci.gov.pl/page/strona-glowna/lista.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; і [[Катынскі музей|Катынскім музеем]]''  {{Refn|Jeśli nie zaznaczono inaczej, miejsce służby żołnierzy zawodowych przed mobilizacją podano za: Ryszard Rybka, Kamil Stepan; ''Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939''{{odn|Rybka|Stepan|2006|s=}}.}} {{Refn|Jeśli nie zaznaczono inaczej, informacje o żołnierzach znajdujących się na Białoruskiej Liście Katyńskiej pochodzą z książki: Maciej Wyrwa; [http://www.cprdip.pl/wydawnictwo,publikacje_naukowe,111,nieodnalezione_ofiary_katynia_-_maciej_wyrwa.html ''Nieodnalezione ofiary Katynia? : lista osób zaginionych na obszarze północno-wschodnich województw II RP od 17 września 1939 do czerwca 1940'']{{odn|Wyrwa|2015}}.}} .
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Прозвішча і імя
! ступень
! занятак
! працоўнае месца перад мабілізацыяй
! забіты
|-
| Мазур Станіслаў
| прапаршчык
| прафесійны салдат
| супрацоўнік харчовай прамысловасці
| Катынь
|-
| Ян Сташэвіч
| паручнік кавалерыйскага рэзерву
|
| Маёнтак Тэклінапаль
| Катынь
|-
| Ян Замойскі 
| падпаручнік запасу
| лекар, доктар ветэрынар
|
| Катынь
|-
| Мечыслаў Ушыла
| другі лейтэнант запасу
|
|
| Харкаў
|}

== Традыцыі ==

* Традыцыі 13-га Віленскага палка ўланаў былі працягнутыя ў 1990-х гадах 3-й бранятанкавай брыгадай з [[Тшэбятаў|Тшэбятова]] .
* Традыцыі 13-га Віленскага палка ўланаў культывуюць Келецкі добраахвотніцкі кавалерыйскі эскадрон імя 13-га Віленскага палка ўланаў, Татарскі саюз Рэспублікі Польшча і Свентакшыцкі добраахвотніцкі кавалерыйскі эскадрон імя Генрыка Дабжанскага аб'яднання «Губал» у колерах 13-га Віленскага палка ўланаў GRH  .
* Традыцыі 13-га Віленскага палка ўланаў таксама культывуюцца (2020) Віленскім клубам гістарычнай рэканструкцыі гарнізона ў Новай Вілейцы {{Sfn|Kucharski|Tym|2020}} .

== Каментарыі ==
{{Notelist}}

== Зноскі ==
{{Крыніцы}}

== Бібліяграфія ==

* Rocznik Oficerski Rezerw 1934. Biuro Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych, 1934.
* {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych}}
* Stanisław Aleksandrowicz: Zarys historii wojennej 13-go pułku Ułanów Wileńskich. Warszawa: Zakłady Graficzne „Polska Zjednoczona”, 1929, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920.
* ''Almanach oficerski'': praca zbiorowa, Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, Warszawa 1923.
* Andrzej Dereń: Lista kawalerzystów i artylerzystów konnych odznaczonych Orderem Wojennym „Virtuti Militari”. W: Księga Jazdy Polskiej. Bolesław Wieniawa-Długoszowski (red.) Bronisław Rakowski (red.) Władysław Dziewanowski (red.) Karol Koźmiński (red.) Stanisław Strumph-Wojtkiewicz (red.) Stanisław Ostoja-Chrostowski (red.) Stanisław Haykowski (ilust.). Warszawa: Zakłady Graficzne Instytutu Wydawniczego „Biblioteka Polska”, 1938.
* Szymon Kucharski, Juliusz Tym: 13 pułk ułanów. T. 37. Warszawa: Edipresse Polska S.A., 2020, seria: Wielka Księga Kawalerii Polskiej 1918–1939. Odznaki kawalerii. ISBN 978-83-8164-151-7.
* Krzysztof Filipow, Bohdan Wróblewski: Odznaki pamiątkowe Wojska Polskiego 1921–1939. Kawaleria. Warszawa: Feniks edytion, 1992. ISBN 83-900217-3-0.
* Ludwik Głowacki: Działania wojenne na Lubelszczyźnie w roku 1939. Wyd. 2. Lublin: Wydawnictwo Lubelskie, 1986. ISBN 83-222-0377-2.
* Zygmunt Kosztyła, ''Szwadron Ułanów Tatarskich'', Wojskowy Przegląd Historyczny Nr 4 (118), Warszawa 1986.
* Janusz Odziemkowski: Leksykon wojny polsko-rosyjskiej 1919–1920. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Rytm”, 2004. ISBN 83-7399-096-8.
* Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. Kraków: Fundacja CDCN, 2006. ISBN 978-83-7188-899-1.
* Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Awanse oficerskie w Wojsku Polskim 1935–1939. Wyd. 2 poszerzone. Warszawa: Wydawnictwo Tetragon, 2021. ISBN 978-83-66687-09-7.
* Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy „Pax”, 1990. ISBN 83-211-1104-1.
* Zdzisław Sawicki, Adam Wielechowski: Odznaki Wojska Polskiego 1918–1945. Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918–1939: Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie. Warszawa: Pantera Books, 2007. ISBN 978-83-2043299-2.
* Henryk Smaczny: Księga kawalerii polskiej 1914–1947: rodowody, barwa, broń. Warszawa: TESCO, 1989. ISBN 83-00-02555-3.
* 13 Pułk Ułanów Wileńskich. Krzysztof Mijakowski (red.). T. 16. Warszawa: Edipresse Polska S.A., 2012, seria: Wielka Księga Kawalerii Polskiej 1918–1939. ISBN 978-83-7769-343-8.
* {{Cite web|url=http://www.straty.pl/pl/szukaj|title=Program „Straty osobowe i ofiary represji pod okupacją niemiecką”|website=[[Fundacja „Polsko-Niemieckie Pojednanie”]]|access-date=17 сакавіка 2026|archive-date=11 кастрычніка 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011145707/http://www.straty.pl/pl/szukaj|url-status=dead}}
* Henryk Wielecki: Polski mundur wojskowy 1918–1939. Warszawa: „Bellona” Spółka Akcyjna, 2016. ISBN 978-83-11-14175-9.
* Jerzy Wojciechowski: Kawaleria w planie mobilizacyjnym „S”. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Ajaks”, 2010. ISBN 978-83-62046-24-9.
* Maciej Wyrwa: Nieodnalezione ofiary Katynia? : lista osób zaginionych na obszarze północno-wschodnich województw II RP od 17 września 1939 do czerwca 1940. Pruszków: Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia, 2015. ISBN 978-83-64486-31-9.
* Zdzisław Żygulski (jun.), Henryk Wielecki: Polski mundur wojskowy. Kraków: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1988. ISBN 83-03-01483-8.
[[Катэгорыя:Сярэдняя Літва]]
[[Катэгорыя:Войска Польскай Рэспублікі (1918—1939)]]
[[Катэгорыя:Войска сярэдняй літвы]]
[[Катэгорыя:Уланы]]
[[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]]</text>
      <sha1>69rony7txy8w5kcl0r6kgfioesqc942</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Джэйн Дарвел</title>
    <ns>0</ns>
    <id>804765</id>
    <revision>
      <id>5152751</id>
      <parentid>5116430</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T03:43:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <origin>5152751</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3076" sha1="owoiymryr6blga20ubmqg8lqhbfnd76" xml:space="preserve">{{Кінематаграфіст}}
'''Джэйн Дарвел''' ({{lang-en|Jane Darwell}}, народжаная '''Пэці Вудард''' ({{lang-en|Patti Woodard}}, {{ДН|15|10|1879}} — {{ДС|13|8|1967}}) — амерыканская актрыса, уладальніца прэміі «[[Оскар]]» (1941).

== Біяграфія ==
Джэйн Дарвел у юнацтве марыла стаць цыркавой артысткай, але гэтаму запрацівіўся яе бацька, але ўсё ж запал да выступленняў не сціхаў, і яна вырашыла заняцца акцёрскай кар’ерай.

Іграць на сцэне яна пачала ў тэатрах Чыкага, а яе дэбют у кіно адбыўся ў 1913 годзе. У наступныя два гады акторка цалкам прысвяціла сябе кіно, зняўшыся больш за ў дваццаці фільмах, але пасля гэтага ізноў вярнулася ў тэатр. Праз 15 гадоў тэатральнай кар’еры Джэйн Дарвел зноў з’явілася ў Галівудзе ў фільме «Том Соер», пачаўшы тым самым другі этап сваёй кінакар’еры. У кіно ёй звычайна даставаліся ролі хатніх гаспадынь, маці галоўных герояў, пажылых цётачак і бабуль.

У 1941 годзе Джэйн Дарвел стала ўладальніцай прэміі «Оскар» як «лепшая актрыса другога плана» за ролю мамы Джоад у фільме «[[Гронкі гневу (фільм)|Гронкі гневу]]». У агульнай складанасці за ўсю сваю кар’еру актрыса знялася ў звыш 180 фільмах, сярод якіх «[[Знесеныя ветрам (фільм)|Знесеныя ветрам]]» (1939), «Д’ябал і Дэніэл Уэбстер» (1941), «Мая дарагая Клеменціна» (1946), «Фургоншчык» (1950)1, «У клетках». Яе апошняй роляй стала старая жанчына, якая корміць птушак у дыснэеўскім фільме «Мэры Попінс» (1964).

За свой уклад у кінаіндустрыю ЗША Джэйн Дарвел удастоена зоркі на галівудскай «Алеі славы».

Джэйн Дарвел памерла ад інфаркту 13 жніўня 1967 года ў прыгарадзе Лос-Анджэлеса ва ўзросце 87 гадоў і была пахавана на мемарыяльных могілках у Глендэйле, Каліфорнія.
{{зноскі}}
{{DEFAULTSORT:Дарвел}}
{{Прэмія «Оскар» за найлепшую жаночую ролю другога плана}}
[[Катэгорыя:Актрысы ЗША]]</text>
      <sha1>owoiymryr6blga20ubmqg8lqhbfnd76</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Google Meet</title>
    <ns>0</ns>
    <id>807299</id>
    <revision>
      <id>5152883</id>
      <parentid>5146210</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T11:43:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22643-79</username>
        <id>166633</id>
      </contributor>
      <origin>5152883</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7617" sha1="64w18riuq0mpu53nv4gywtgv08o5j92" xml:space="preserve">{{Картка:Праграма
| сайт = {{URL|https://meet.google.com}}
| тып = Відэатэлефанія
| распрацоўшчык = [[Google|Google]]
| першы выпуск = 2017
| апошняя версія = 44.5.324814572
| лагатып = Google Meet icon (2026).svg
| ліцэнзія = [[Freemium]]
| апаратная платформа = [[Android|Android]], [[iOS]], [[World Wide Web|Web]]
}}

'''Google Meet''' — [[вэб-праграма|сэрвіс]] для відэасувязі і відэаканферэнцый, распрацаваны кампаніяй [[Google]]. Быў створаны разам з [[Google Chat]] у якасці замены сэрвіса [[Google Hangouts]]. Падтрымлівае дэманстрацыю працоўнага стала аднаго карыстальніка для іншых.

== Гісторыя ==
Першы рэліз для [[iOS]] быў апублікаваны ў лютым 2017 года &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://techcrunch.com/2017/02/28/google-quietly-launches-meet-an-enterprise-friendly-version-of-hangouts/|title=Google quietly launches Meet, an enterprise-friendly version of Hangouts|first=Sarah|last=Perez|website=[[TechCrunch]]|date=2017-02-28|publisher=[[AOL]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20170302052903/https://techcrunch.com/2017/02/28/google-quietly-launches-meet-an-enterprise-friendly-version-of-hangouts/|archive-date=2017-03-02|access-date=2017-03-02|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, афіцыйна праграма была прадстаўлена ў сакавіку 2017 года &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.blog.google/products/g-suite/meet-the-new-enterprise-focused-hangouts/|title=Meet the new Hangouts|last=Johnston|first=Scott|date=2017-03-06|work=Google|archive-url=https://web.archive.org/web/20170309194557/https://www.blog.google/products/g-suite/meet-the-new-enterprise-focused-hangouts/|archive-date=2017-03-09|language=en|url-status=live|access-date=2020-07-14}}&lt;/ref&gt;.

У сакавіку 2020 года ў сувязі з [[Пандэмія COVID-19|пандэміяй COVID-19]] да праграмы быў прадастаўлены бясплатны доступ. Гэта прывяло да павелічэння колькасці карыстальнікаў у 30 разоў у красавіку 2020 года ў параўнанні са студзенем 2020 года. Такім чынам, сэрвіс меў 100 мільёнаў карыстальнікаў у дзень, у аналагічнага сэрвісу [[Zoom]] на той момант колькасць карыстальнікаў складала 200 мільёнаў у дзень.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://cloud.google.com/blog/products/g-suite/helping-businesses-and-schools-stay-connected-in-response-to-coronavirus/|title=Free video conferencing tools|website=Google Cloud Blog|archive-url=https://web.archive.org/web/20210202105740/https://cloud.google.com/blog/products/g-suite/helping-businesses-and-schools-stay-connected-in-response-to-coronavirus|archive-date=2021-02-02|access-date=2020-07-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto4&quot;&gt;{{cite news|last1=Boland|first1=Hannah|title=Google launches free version of Meet in bid to topple Zoom|url=https://www.telegraph.co.uk/technology/2020/04/29/google-launches-free-version-meet-video-calling-app-bid-topple/|access-date=2020-05-05|publisher=The Telegraph|archive-date=2020-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20200505105143/https://www.telegraph.co.uk/technology/2020/04/29/google-launches-free-version-meet-video-calling-app-bid-topple/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite web|url=https://techcrunch.com/2020/04/29/google-is-making-meet-free-for-everyone/|title=Google is making Meet free for everyone|website=TechCrunch|archive-url=https://web.archive.org/web/20200429165741/https://techcrunch.com/2020/04/29/google-is-making-meet-free-for-everyone/|archive-date=2020-04-29|access-date=2020-05-05|url-status=live|last1=Lardinois|first1=Frederic}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.washingtonpost.com/technology/2020/04/29/google-meet-zoom-competitor/|title=Big Tech is coming for Zoom: Google makes video chatting service Meet free|website=The Washington Post|archive-url=https://web.archive.org/web/20200505160921/https://www.washingtonpost.com/technology/2020/04/29/google-meet-zoom-competitor/|archive-date=2020-05-05|access-date=2020-05-05|url-status=live|last1=Lerman|first1=Rachel}}&lt;/ref&gt; 

Да 30 чэрвеня 2021 года працягласць бясплатных канферэнцый для ўліковых запісаў Google была абмежавана 24 гадзінамі, з 1 ліпеня 2021 года для бясплатных уліковых запісаў планавалася абмежаваць яе да 60 хвілін.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ixbt.com/news/2021/04/01/attrakcion-neslyhannoj-shedrosti-prodolzhaetsja-google-snova-prodlila-bezlimitnye-besplatnye-videokonferencii.html|title=Аттракцион неслыханной щедрости продолжается: Google снова продлила безлимитные бесплатные видеоконференции|archive-url=https://web.archive.org/web/20210521205803/https://www.ixbt.com/news/2021/04/01/attrakcion-neslyhannoj-shedrosti-prodolzhaetsja-google-snova-prodlila-bezlimitnye-besplatnye-videokonferencii.html|archive-date=2021-05-21|access-date=2021-05-21|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://blog.google/products/meet/bringing-google-meet-to-more-people|title=Google Meet premium video meetings—free for everyone|archive-url=https://web.archive.org/web/20200429103008/https://www.blog.google/products/meet/bringing-google-meet-to-more-people/|archive-date=2020-04-29|access-date=2020-12-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://blog.google/products/meet/stay-connected-meet/|title=Stay connected with Google Meet|archive-url=https://web.archive.org/web/20210130154159/https://blog.google/products/meet/stay-connected-meet/|archive-date=2021-01-30|access-date=2020-12-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

У красавіку 2023 года Google дадала магчымасць здзяйсняць званкі ў якасці 1080p для індывідуальных размоў, а ў кастрычніку гэтая функцыя стала даступнай і для групавых званкоў.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/6267545|title=В Google Meet добавили поддержку разрешения 1080p для групповых видеозвонков|date=2025-10-11|publisher=[[Коммерсантъ]]|access-date=2025-08-28}}&lt;/ref&gt;

У жніўні 2025 года карыстальнікі з Расіі пачалі скардзіцца на збоі ў працы сэрвісу. Як Google, так і [[Федэральная служба па наглядзе ў сферы сувязі, інфармацыйных тэхналогій і масавых камунікацый|Раскамнагляд]] заявілі пра сваю недатычнасць да гэтай сітуацыі.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/7991295|title=Google Meet отрицает технические проблемы на стороне компании после сбоев в РФ|date=2025-08-27|publisher=[[Коммерсантъ]]|access-date=2025-08-28}}&lt;/ref&gt;

== Гл. таксама ==
* [[Microsoft Teams]]

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Google}}</text>
      <sha1>64w18riuq0mpu53nv4gywtgv08o5j92</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вікіпедыя:Праект:Вікі любіць Зямлю/Удзельнікі</title>
    <ns>4</ns>
    <id>807593</id>
    <revision>
      <id>5152740</id>
      <parentid>5146825</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T23:04:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabbi Mendl</username>
        <id>19651</id>
      </contributor>
      <comment>/* 2026 */ дапаўненне</comment>
      <origin>5152740</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="560" sha1="fnnp9b454wkwlqrsooat5zhj2aqq1cv" xml:space="preserve">Старонка адзначэння ўдзелу ў «[[Вікіпедыя:Праект:Вікі любіць Зямлю|Вікі любіць Зямлю]]».

== 2026 ==
тут бы, можа, не зашкодзілі подпісы (праз кнопку на панэлі або &lt;nowiki&gt;--~~~~&lt;/nowiki&gt;)
* [[User:Tess Mattew|Tess Mattew]]
* [[User:Igor Tkachiov|Igor Tkachiov]]
* [[User:Rabbi Mendl|Rabbi Mendl]]
* [[User:Silikat87|Silikat87]]
* [[User:Dina Panayotis|Dina Panayotis]]
* [[User:Vsmrdn|Vsmrdn]]
* [[User:Biofeldscher1990|Biofeldscher1990]]</text>
      <sha1>fnnp9b454wkwlqrsooat5zhj2aqq1cv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Стэфан Эрэнкройц</title>
    <ns>0</ns>
    <id>807802</id>
    <revision>
      <id>5152661</id>
      <parentid>5141739</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T15:32:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliaksei Lastouski</username>
        <id>75892</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5152661</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15858" sha1="5i1znnjtf5gbpdyonvrfx3flmataltn" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Эрэнкройц}}
{{Вучоны
| Месца нараджэння = [[Ловіч]]
}}'''Стэфан Лукаш Эрэнкройц''' (польск. ''Stefan Ehrenkreutz''''',''' [[13 кастрычніка]] [[1880|1880,]] [[Ловіч]] - [[21 ліпеня]] [[1945|1945,]] [[Вільня]]) — [[Палякі|польскі]] гісторык права, прафесар і апошні [[рэктар]] (з 1939 г.) [[Вільня|Віленскага]] [[Віленскі ўніверсітэт|ўніверсітэта Стэфана Баторыя]], дзеяч [[Польская сацыялістычная партыя|Польскай сацыялістычнай партыі]], прыхільнік палітычнай лініі [[Юзаф Пілсудскі|Юзафа Пілсудскага]], сенатар 3-га і 4-га тэрмінаў (1930-1938) у міжваеннай Польшчы.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Артыкул|аўтар=Szpoper Dariusz|загаловак=Pro memoria : profesor Stefan Ehrenkreutz - w siedemdziesiątą rocznicę śmierci (1880-1945)|год=2016|выданне=Stefan Ehrenkreutz i historycy prawa okresu dwudziestolecia międzywojennego : w 70. rocznicę śmierci ostatniego Rektora Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie : praca zbiorowa|старонкі=26-53}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://fundacja100.pl/krzyz-i-medal-niepodleglosci/lista-odznaczonych/ehrenkreutz-stefan-lukasz|title=Ehrenkreutz Stefan Łukasz {{!}} Fundacja 100|website=fundacja100.pl|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://senat.edu.pl/historia/senat-rp-w-latach-1922-1939/senatorowie-ii-rp/senator/stefan-ehrenkreutz|title=Stefan Ehrenkreutz » Witryna edukacyjna Kancelarii Senatu|website=senat.edu.pl|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;

== Біяграфія ==

=== Выкладчыцкая і навукова-даследчая дзейнасць ===
Спачатку вывучаў права ў [[Варшаўскі ўніверсітэт|Імператарскім Варшаўскім універсітэце]], але пасля [[Рэвалюцыя 1905 г. у Царстве Польскім|падзей 1905 года]] працягнуў адукацыю ва ўніверсітэтах [[Венскі ўніверсітэт|Вены]] і [[Лейпцыгскі ўніверсітэт|Лейпцыга]]. У апошнім ён атрымаў доктарскую ступень, абараніўшы дысертацыю па сацыяльнай гісторыі Польшчы XIII стагоддзя (''Beiträge zur sozialen Geschichte Polens im XIII Jh.''). Пасля вяртання ў [[Варшава|Варшаву]] чытаў лекцыі па польскай палітычнай гісторыі (з 1916 года ў Вольным Польскім універсітэце) і па канстытуцыйнай гісторыі Польшчы і яе судовага права (у [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскім універсітэце]]). У 1920 годзе пераехаў у [[Вільня|Вільню]], ва [[Віленскі ўніверсітэт|ўніверсітэце]] да пачатку [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] чытаў лекцыі па гісторыі канстытуцыйнага ладу і судовага права [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. Яго навуковая праца была сканцэнтравана на старажытным польскім і [[Вялікае Княства Літоўскае|літоўскім]] судовым праве (у тым ліку, у прыватнасці, [[Статуты Вялікага Княства Літоўскага|літоўскіх статутах]] ) і канстытуцыйных сістэмах усходнееўрапейскіх дзяржаў. Аўтар, сярод іншых, ''«З гісторыі муніцыпальнай арганізацыі Старой Варшавы»'' (1913), ''«З даследаванняў пра суд міравых суддзяў у Варшаве»'' (1914), ''«Вышэйшы суд нямецкага права горада Сандамір»'' (1917). Яго цікавасць да палітычнай сістэмы Літвы вылілася ў працы: ''«Стан даследаванняў літоўскіх статутаў»'' (1924), ''«Сепаратызм або цяга Літвы да Польшчы пасля Люблінскай уніі»'' (1925), а таксама ў рэдагаванні памятнай кнігі, выдадзенай з нагоды 400-годдзя [[Статуты Вялікага Княства Літоўскага|Першага Літоўскага статута]]. У 1922–1924 гадах быў віцэ-рэктарам , а ў 1939 годзе [[Рэктар|— рэктарам]] Універсітэта Стэфана Баторыя.

=== Навукова-даследчы інстытут Усходняй Еўропы і  даследаванне гісторыі літоўскага права ===
У 1930 годзе ён арганізаваў, а пазней доўгі час быў прэзідэнтам Усходнееўрапейскага навукова-даследчага інстытута ў Вільні, акрамя таго, узначальваў яго гісторыка-прававы аддзел.  Інстытут праводзіў даследаванні грамадска-палітычнай сітуацыі ва Усходняй Еўропе, галоўным чынам у краінах, якія ўваходзілі ў склад СССР, г.зн. асноўнай сферай даследаванняў была саветалогія.&lt;ref&gt;''Мастыка Андрэй''. Беларускія студэнты ва Універсітэце Стэфана Баторыя ў Вільні: уплыў універсітэта на нацыянальную тоеснасць студэнта. [https://wuw.pl/data/include/cms//Wielokulturowosc_Europy_Getka_Joanna_Grzybowski_Jerzy_red_2023.pdf ''Wielokulturowość Europy Środkowo-Wschodniej: doświadczenia przeszłości i wyzwania teraźniejszości''.] Redakcja naukowa Joanna Getka, Jerzy Grzybowski. Warsawa: Uniwersytet Warszawski, 217-233.&lt;/ref&gt;

Быў ініцыятарам, арганізатарам і кіраўніком праграмы вывучэння прававой гісторыі ВКЛ на юрыдычным факультэце, створанай у 1934 годзе, з мэтай правядзення навуковых даследаванняў і папулярызацыйнай дзейнасці, а таксама падтрымкі навукоўцаў у кантактах з архівамі (прыватнымі і дзяржаўнымі) і бібліятэкамі.

Сярод яго бліжэйшых вучняў і супрацоўнікаў былі [[Юліюш Бардах]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.belhistory.eu/archives/2505|title=Юліуш Бардах як даследчык ВКЛ і яго спадкаемцаў (Марцэлі Косман) {{!}} Беларускі Гістарычны Агляд|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt; і [[Севярын Віславух]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Членства ў навуковых таварыствах ===
[[Файл:Stefan i Cezaria Ehrenkreutzowie z dziećmi w wileńskim mieszkaniu.jpg|міні|Стэфан і Цэзарыя Эрэнкройц з дзецьмі на віленскай кватэры.]]
Быў членам-карэспандэнтам Варшаўскага навуковага таварыства з 1934 года, членам Навуковага таварыства ў Львове з 1936 года, членам [[Віленскае таварыства сяброў навук|Таварыства сяброў навукі ў Вільні]], а таксама членам Галоўнай рады і старшынёй Віленскага аддзялення [[Польскае гістарычнае таварыства|Польскага гістарычнага таварыства]]. З 17 кастрычніка 1938 года таксама быў супрацоўнікам Юрыдычнай камісіі Польскай акадэміі мастацтваў і навук.

=== Палітыка ===
Дзеяч [[Польская сацыялістычная партыя|Польскай сацыялістычнай партыі]], некалькі разоў быў зняволены да пачатку [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны.]] Дзеяч Польскага культурнага таварыства (1908-1913). Падтрымліваў [[Юзаф Пілсудскі|Юзафа Пілсудскага]]. Абраны сенатарам на выбарах 1930 года і на наступных, у 1935 годзе (мандат займаў у 1930-1938 гадах). Быў [[Масонства|масонам]]  .

Падчас Другой сусветнай вайны прафесар Стэфан Эрэнкройц таемна ўзначальваў Віленскі польскі ўніверсітэт, афіцыйна працуючы начным вартаўніком.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://kurierwilenski.lt/2020/07/25/ostatni-rektor-uniwersytetu-stefana-batorego/|title=Ostatni rektor Uniwersytetu Stefana Batorego – Kurier Wileński|last=KW|date=2020-07-25|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;

==== Абставіны смерці ====
Да 1944 года узначальваў універсітэт, які працаваў падпольна, і чытаў лекцыі; удзельнічаў у працы З'езда палітычных партый пры Дэлегаце акруговага ўрада па Польшчы ў Вільні; падчас акупацыі працаваў начным вартаўніком, офісным работнікам, касірам і юрысконсультам; у ліставанні [[Лаўрэнцій Паўлавіч Берыя|Лаўрэнція Берыі]] да [[Іосіф Вісарыёнавіч Сталін|Іосіфа Сталіна]] ад 3 жніўня 1944 года ён згадваўся як чалавек, які знаходзіцца ў вышуку; 27 жніўня 1944 года па загаду [[Балеслаў Берут|Баляслава Берута]] яго наведаў [[Ежы Путрамант|Ежы Путрамент]], каб пераканаць падтрымаць Камуністычную партыю пад кіраўніцтвам Берута. Той адмовіўся, пасля чаго Путрамент, сыходзячы, падняў руку і ўсклікнуў: «Вы пашкадуеце пра гэта». На наступны дзень, 28 жніўня 1944 года, быў арыштаваны [[Народны камісарыят унутраных спраў СССР|НКВД]] у сваёй кватэры. Падвяргаючыся катаванням,  абвясціў галадоўку ў турме. Знясілены галадоўкай, 20 ліпеня 1945 года яго на насілках перавезлі ў турэмны шпіталь на Лукіскай плошчы ў Лукішках у Вільні, дзе памёр ад знясілення на наступны дзень, 21 ліпеня 1945 года.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Яго сімвалічная магіла знаходзіцца на [[Старыя Павонзкі|Павонзкіх могілках]] у [[Варшава|Варшаве]] (секцыя 30-6-30).

== Сям'я ==
Першай жонкай Стэфана Эрэнкройца была [[Tekla Zweibaum|Тэкла Цвайбаўм]] (памерла ў 1909 годзе), сястра Юліуша Цвайбаўма, прафесара [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]], а пазней Варшаўскай медыцынскай акадэміі, з якой ён ажаніўся ў 1907 годзе. Ад гэтага шлюбу ў яго нарадзілася дачка Эмілія (1909-1988), жонка прафесара Лукаша Курдыбача.

Яго другой жонкай, з якой Эрэнкройц узяў шлюб у 1916 годзе, была [[Цэзарыя Бадуэн дэ Куртэнэ]], дачка прафесара [[Іван Аляксандравіч Бадуэн дэ Куртэнэ|Яна Нецыслава Бадуэна дэ Куртэнэ]], прафесар этнаграфіі Варшаўскага ўніверсітэта і рэктар Польскага ўніверсітэта за мяжой у Лондане. Іх дзецьмі былі: Крысціна (памерла ў 1927 годзе), Тадэвуш (памерла ў 1976 годзе), салдат Арміі Краёвай у Віленскім рэгіёне, і Анджэй Стэфан Эрэнкройц (1921–2008), польскі дыяспарны актывіст, прафесар Мічыганскага ўніверсітэта ў Эн-Арбар, ЗША, а пазней сузаснавальнік Аўстралійскага інстытута польскіх спраў.

З 1938 года яго трэцяй жонкай была Ядвіга Тычынская.

Яго брат, Ежы Эрэнкройц, быў лекарам і жыў у Познані на вуліцы Дамброўскага, 4.

== Узнагароды ==

* Крыж Незалежнасці (1931);
* [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Камандорскі крыж Ордэна Адраджэння Польшчы]] (1938) &lt;ref&gt;10 listopada 1938 „za zasługi na polu pracy naukowej” {{Monitor Polski|1938|258|592}}&lt;/ref&gt;;
* [[Ордэн Трох Зорак|Камандорскі крыж з зоркай ордэна Трох Зорак]] (Латвія, 1933)  
 
== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Памерлі ў 1945 годзе]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1880 годзе]]
[[Катэгорыя:Архівісты Польшчы]]
[[Катэгорыя:Члены Польскай сацыялістычнай партыі]]
[[Катэгорыя:Кавалеры Крыжа Незалежнасці]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ловічы]]
[[Катэгорыя:Члены Польскага навуковага таварыства ў Львове]]
[[Катэгорыя:Члены Варшаўскага навуковага таварыства]]
[[Катэгорыя:Члены Польскага гістарычнага таварыства]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі Лейпцыгскага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі Імператарскага Варшаўскага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]]
&lt;references /&gt;
[[Катэгорыя:Памерлі ў Вільні]]
[[Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Гісторыкі права Вялікага Княства Літоўскага]]
[[Катэгорыя:Гісторыкі права]]</text>
      <sha1>5i1znnjtf5gbpdyonvrfx3flmataltn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Расійская авіяцыйная група місіі ААН у Судане</title>
    <ns>0</ns>
    <id>807808</id>
    <revision>
      <id>5152662</id>
      <parentid>5141208</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T15:35:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <comment>/* Пункт дыслакацыі */</comment>
      <origin>5152662</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6614" sha1="qt19emcc9gz7dg0tka0ia0bf9w4grd6" xml:space="preserve">{{Вайсковае фарміраванне
|назва               = 
|арыгінал            = 
|выява               = 
|подпіс              = 
|гады                = [[2006]]—[[2012]]
|краіна              = {{Сцягафікацыя|Расія}}
|краіны              = 
|падпарадкаванне     = 
|у складзе           = {{Сцяг|ААН}} [[Місія ААН у Судане]]
|тып                 = верталётнае звяно ў складзе [[міратворчыя сілы ААН|міратворчых сіл ААН]]
|уключае_ў_сябе      = верталёты [[Мі-8]]
|роля                = 
|памер               = 120 чалавек (першапачаткова)
|камандная_структура = 
|размяшчэнне         = {{Сцягафікацыя|Судан}} → {{Сцягафікацыя|Паўднёвы Судан}}&lt;br&gt;г. [[Джуба]]
|мянушка             = 
|мянушкі             = 
|заступнік           = 
|заступнікі          = 
|дэвіз               = 
|дэвізы              = 
|колеры              = 
|марш                = 
|маршы               = 
|талісман            = 
|талісманы           = 
|рыштунак            = 
|войны               = 
|бітвы               = 
|знакі_адрознення    = 
|цяперашні_камандзір = 
|вядомыя_камандзіры  = 
}}
'''Расійская авіяцыйная група місіі ААН у Судане/Паўднёвым Судане, РАГ МААНС/МААНПС''' ({{lang-ru|Российская авиационная группа миссии ООН в Судане/Южном Судане, РАГ МООНС/МООНЮС}}) — фарміраванне [[Узброеныя сілы Расіі|Узброеных сіл Расіі]], вылучанае для [[Місія ААН у Судане|місіі ААН у Судане]].

== Гісторыя==
Першыя расійскія міратворцы з’явіліся ў [[Судан]]е ў красавіку—маі 2005 года, калі [[Савет Бяспекі ААН|СБ ААН]] у сваёй рэзалюцыі 1590 (2005) ад 24 сакавіка 2005 года пастанавіў заснаваць місію ААН у Судане. Місія займалася аказаннем бакам паслуг і палітычнай падтрымкі, кантралявала і забяспечвала бяспеку, а таксама прапаноўвала дапамогу ў розных галінах, у тым ліку ў кіраванні, аднаўленні і развіцці&lt;ref name=&quot;нг&quot;&gt;Анатолий Исаенко. [https://nvo.ng.ru/forces/2016-11-18/12_926_sudan.html Тяжелая операция ООН в Южном Судане] // Независимое военное обозрение, 18 октября 2016&lt;/ref&gt;.

З красавіка 2006 года па сакавік 2012 года ў склад місіі ўваходзіла група расійскіх верталётаў, дыслакаваная ў горадзе [[Джуба]]. Першапачаткова кантынгент уключаў у сябе чатыры верталёты [[Мі-8|Мі-8МТВ]] і 120 чалавек асабовага складу. Затым у 2010 годзе для суданскай місіі былі вылучаныя яшчэ чатыры верталёты Мі‑8МТ, якія прымалі ўдзел у міратворчай аперацыі [[Еўрапейскі Саюз|Еўрапейскага Саюза]] ў [[Чад|Рэспубліцы Чад]]&lt;ref&gt;Анатолий Исаенко. [https://russiancouncil.ru/blogs/ravunpm/mirotvorchestvo-v-afrike/ Миротворчество в Африке] // РСМД, 11 октября 2019&lt;/ref&gt;. Для вядзення радыёабмену на [[Англійская мова|англійскай мове]] з калегамі іншых краін пры верталётчыках працавалі ваенныя перакладчыкі (7 чалавек), якія ўваходзілі ў склад верталётнага звяна (5) і штаба (2), а таксама афіцэр па ўзаемадзеянні&lt;ref name=&quot;нг&quot;/&gt;.

У 2011 годзе, калі ад [[Паўднёвы Судан]] абвясціў незалежнасць, расійскія міратворцы чакалі, што працы ў іх зменшыцца, але гэтага не адбылося. Наадварот, нагрузка на іх узрасла амаль удвая. Так, за пяць месяцаў службы некаторыя з лётчыкаў маглі адлятаць больш за 200 гадзін — пры норме ў [[Расія|Расіі]] 50—100 гадзін у год&lt;ref name=&quot;риа&quot;/&gt;.

== Пункт дыслакацыі ==
Лагер расійскай групы быў празваны ''Міхайлаўкай'' ({{lang-ru|Михайловка}}) у гонар кіраўніка першай змены. Раней тут была пустка, празваная мясцовымі «змяінай ямай». Месца было вельмі непрыдатным. А таму экіпажы разам са сваёй асноўнай работай займаліся будайнічымі працамі і ўладкаваннем лагера. З часам у пункце дыслакацыі ўсталявалі домікі-модулі, [[альтанка|альтанкі]], пабудаваны лазня з купальняй і трэнажорная зала, а вакол засадзілі экзатычныя расліны&lt;ref name=&quot;риа&quot;&gt;[https://ria.ru/20110909/432564251.html Легко ли быть миротворцем в Африке] // РИА Новости, 9 сентября 2011&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}
{{ВС}}
{{УС РФ за мяжой}}
[[Катэгорыя:Расійская ваенная прысутнасць за мяжой]]
[[Катэгорыя:Воінскія часці і фарміраванні Расіі]]
[[Катэгорыя:ВПС Расіі]][[Катэгорыя:Міратворчыя місіі і аперацыі ААН]][[Катэгорыя:Гісторыя Судана]][[Катэгорыя:Гісторыя Паўднёвага Судана]]</text>
      <sha1>qt19emcc9gz7dg0tka0ia0bf9w4grd6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Пётр Іванавіч Гусеў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>807809</id>
    <revision>
      <id>5152663</id>
      <parentid>5141644</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T15:38:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <origin>5152663</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6180" sha1="p88p1o5k4a43q1o0cxtvtfkjc8jjhil" xml:space="preserve">{{Цёзкі2|Гусеў}}
{{Ваенны дзеяч}}
'''Пётр Іванавіч Гусеў''' ({{lang-udm|Петр Иванович Гусев}}; {{lang-uk|Петро Іванович Гусєв}}; {{ВД-Прэамбула}}) — [[СССР|савецкі]] ваенны дзеяч, [[генерал-лейтэнант]], начальнік штаба [[Прыкарпацкая ваенная акруга|Прыкарпацкай ваеннай акругі]]. Дэпутат [[Вярхоўны Савет Украінскай ССР|Вярхоўнага Савета УССР]] 11-га склікання.

== Біяграфія ==
Нарадзіўся ў сям’і калгаснікаў-[[удмурты|удмуртаў]]. Скончыў 7 класаў сельскай школы. З 1946 года працаваў у калгасе, з 1949 — намеснік старшыні калгаса [[Селцінскі раён|Селцінскага раёна]] [[Удмурцкая АССР|Удмурцкай АССР]].

З сакавіка 1951 года служыў у Савецкай Арміі. Пачынаў ваенную службу ў горадзе [[Чабаркуль]] [[Чалябінская вобласць|Чалябінскай вобласці]].

Скончыў Цюменскае пяхотнае вучылішча. Служыў лейтэнантам 76-га палка 36-й стралковай дывізіі [[Забайкальская ваенная акруга|Забайкальскай ваеннай акругі]].

Член [[КПСС]] з 1957 года.

Камандаваў узводам, з 1961 года — камандзір 6-й мотастралковай роты 3-й агульнавайсковай арміі [[Група савецкіх войск у Германіі|групы савецкіх войск у Германіі]] ў горадзе [[Магдэбург]] ([[Германская Дэмакратычная Рэспубліка]]).

Скончыў [[Ваенная акадэмія імя М. В. Фрунзэ|Ваенную акадэмію імя Фрунзэ]].

З 1966 года — камандзір асобнага кулямётна-артылерыйскага батальёна 13-га ўмацаванага раёна (вёска Падзь Качэўная), камандзір палка (пасёлак Шкотава), намеснік камандзіра дывізіі (пасёлак Пагранічны) [[Далёкаўсходняя ваенная акруга|Далёкаўсходняй ваеннай акругі]].

Скончыў [[Ваенная акадэмія Генеральнага штаба Узброеных сіл Расійскай Федэрацыі|Ваенную акадэмію Генеральнага штаба Узброеных Сіл СССР імя Варашылава]].

Затым служыў камандзірам [[254-я стралковая дывізія|254-й мотастралковай дывізіі]] [[Паўднёвая група войск|Паўднёвай групы войск]] у горадзе [[Венгерская Народная Рэспубліка|Венгрыі]].

У 1976—1979 — камандзір 1-га армейскага корпуса [[Сярэднеазіяцкая ваенная акруга|Сярэднеазіяцкай ваеннай акругі]] ў горадзе [[Сяміпалацінск]] [[Казахская ССР|Казахскай ССР]].

У 1979-1981 — камандуючы [[13-я гвардзейская агульнавайсковая армія|13-й агульнавайсковай Чырванасцяжнай арміяй]] Прыкарпацкай ваеннай акругі ў горадзе [[Роўна]].

У 1981—1983 — камандуючы [[20-я гвардзейская агульнавайсковая армія|20-й гвардзейскай агульнавайсковай Чырванасцяжнай арміі]] ў горадзе [[Эберсвальдэ]] (Германская Дэмакратычная Рэспубліка).

У сакавіку 1984 — студзені 1987 — начальнік штаба — 1-ы намеснік камандуючага войскамі Чырванасцяжнай Прыкарпацкай ваеннай акругі.

З 1987 — [[Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Анголе|Галоўны ваенны саветнік]] міністра абароны Народнай Рэспублікі Ангола. Праз некаторы час вярнуўся на службу ў Прыкарпацкую ваенную акругу.

Затым у адстаўцы. На пенсіі некаторы час у [[Львоў|Львове]], потым жыў у г. [[Іжэўск]], [[Удмурцкая Рэспубліка]].

Памёр 1 кастрычніка 2024 года ва ўзросце 92 гадоў&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://vk.com/wall-158017226_14125|title=С прискорбием сообщаем: не стало генерал-лейтенанта в отставке Гусева Петра Ивановича.|website=VK|access-date=2024-10-04|archive-date=2025-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20250121200128/https://vk.com/wall-158017226_14125|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Узнагароды ==
* [[ордэн Чырвонага Сцяга]]
* [[ордэн Чырвонай Зоркі]]
* [[ордэн «За службу Радзіме ва Узброеных Сілах СССР»]] III ступені
* іншыя ордэны і медалі

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* Депутаты Верховной Рады УССР. 11-й созыв — 1985 г.
{{ВС}}
[[Катэгорыя:Члены КПСС]][[Катэгорыя:Дэлегаты XXVI з’езда КПСС]][[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета УССР 11-га склікання]][[Катэгорыя:Генерал-лейтэнанты СССР]]</text>
      <sha1>p88p1o5k4a43q1o0cxtvtfkjc8jjhil</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Леў Мікалаевіч Гарэлаў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>808672</id>
    <revision>
      <id>5152631</id>
      <parentid>5148047</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T13:30:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5152631</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7836" sha1="nab62qb6nsjebjq4vkgao7thzpg0n15" xml:space="preserve">{{Ваенны дзеяч}}
'''Леў Мікалаевіч Гарэлаў''' ({{lang-ru|Лев Николаевич Горелов}}; {{ВД-Прэамбула}}) — савецкі военачальнік, [[генерал-лейтэнант]].

== Біяграфія ==
У 1940 годзе прызваны ў [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвоную Армію]] і накіраваны ў [[202-я паветрана-дэсантная брыгада|202-ю паветрана-дэсантную брыгаду]], якая дыслакавалася ў [[Хабараўск]]у.

Да 1943 года служыў на [[Далёкі Усход|Далёкім Усходзе]]. У 1943 годзе скончыў [[Выстрэл (курсы камсаставу)|курсы «Выстрэл»]] Далёкаўсходняй ваеннай акругі.

З 1943 года — член [[ВЛКСМ]].

Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

Пасля вайны працягнуў службу ў ПДВ. Скончыў [[Ваенная акадэмія імя М. В. Фрунзэ|Ваенную акадэмію імя М. В. Фрунзэ]] (1958).

Са студзеня 1966 па чэрвень 1970 года камандзір [[7-я гвардзейская дэсантна-штурмавая (горная) дывізія|7-й гвардзейскай паветрана-дэсантнай дывізіі]]&lt;ref name=&quot;зач&quot;&gt;{{cite web|title=В Одессе ушел из жизни Почетный гражданин города Лев Горелов|url=https://zachem.com.ua/news/10432-v-odesse-ushel-iz-zhizni-pochetnyy-grazhdanin-goroda-lev-gorelov.html|website=ZACHEM.COM.UA|date=2018-12-30|access-date=2019-12-24|archive-date=2019-12-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20191224150507/https://zachem.com.ua/news/10432-v-odesse-ushel-iz-zhizni-pochetnyy-grazhdanin-goroda-lev-gorelov.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Удзельнік [[Інтэрвенцыя Арганізацыі Варшаўскага дагавора ў Чэхаславакію|уводу савецкіх войскаў у Чэхаславакію]] ў 1968 годзе.

Усяго за час службы ў ПДВ здзейсніў 511 скачкоў з парашутам&lt;ref name=&quot;зач&quot; /&gt;&lt;ref name=autogenerated1&gt;{{Cite web |url=http://www.artofwar.net.ru/profiles/tumaha_aleksandr_s/view_book/gorelov_general |title=Горелов генерал |access-date=2012-10-03 |archive-date=2018-09-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180909083848/http://www.artofwar.net.ru/profiles/tumaha_aleksandr_s/view_book/gorelov_general |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

У 1970 годзе пераведзены з павышэннем з дэсантных у [[Сухапутныя войскі СССР]], быў прызначаны першым намеснікам камандуючага [[14-я армія (СССР)|14-й гвардзейскай арміяй]] [[Адэская ваенная акруга|Адэскай ваеннай акругі]] ([[Кішынёў]]).

Скончыў курсы пры [[Ваенная акадэмія Генеральнага штаба Узброеных Сіл Расійскай Федэрацыі|Ваеннай акадэміі Генеральнага штаба імя К. Я. Варашылава]] (1973).

З кастрычніка 1975 па снежань 1979 года Галоўны ваенны саветнік Узброеных Сіл у [[Дэмакратычная Рэспубліка Афганістан|Дэмакратычнай Рэспубліцы Афганістан]] (ДРА).
Выступіў супраць уводу савецкіх войск у Афганістан&lt;ref name=autogenerated1 /&gt;.

У студзені 1980 года атрымаў прызначэнне на пасаду намесніка камандуючага войскамі [[Адэская ваенная акруга|Адэскай ваеннай акругі]] па ВНУ і [[Пазавойская падрыхтоўка|пазавойскай падрыхтоўцы]]&lt;ref name=&quot;зач&quot; /&gt;. З 1984 года ў запасе.

З 1992 года намеснік старшыні Камітэта Адэскага абласнога Савета ветэранаў&lt;ref name=&quot;зач&quot; /&gt;.

Пражываў у Адэсе. [[Ганаровы грамадзянін Адэсы|Ганаровы грамадзянін горада Адэсы]]&lt;ref name=&quot;зач&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;од&quot;&gt;{{cite web|title=Одесситы простились с Почетным гражданином города Львом Николаевичем Гореловым|url=https://omr.gov.ua/ru/news/113907/|publisher=Сайт Одесского городского совета|date=2019-01-02|access-date=2019-12-24|archive-date=2019-12-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20191224150502/https://omr.gov.ua/ru/news/113907/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 

Сканаў 29 снежня 2018 года&lt;ref name=&quot;зач&quot; /&gt;, пахаваны на [[Другія Хрысціянскія могілкі Адэсы|2-х Хрысціянскіх могілках]]&lt;ref name=&quot;од&quot; /&gt;.

== Сям’я ==
Жонка Клаўдзія Панцялееўна, дачка Наталля і сын Юры.

== Узнагароды ==
* тры Ордэны Чырвонага Сцяга
* ордэн Айчыннай вайны I ступені
* чатыры ордэны Чырвонай Зоркі
* ордэн «За службу Радзіме ва Узброеных Сілах СССР» III ступені
* медалі, уключаючы «За баявыя заслугі».
* украінскі ордэн Багдана Хмяльніцкага II (2004)&lt;ref&gt;[http://oda.odessa.gov.ua/Main.aspx?sect=Page&amp;IDPage=1194&amp;id=1]{{Недаступная спасылка}} [http://izvestiya.odessa.ua/index.php?go=Newspaper&amp;in=view&amp;id=13481] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110818190434/http://izvestiya.odessa.ua/index.php?go=Newspaper&amp;in=view&amp;id=13481 |date=18 жніўня 2011 }}&lt;/ref&gt; і I (2012) ступені&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://dumskaya.net/news/veteran-iz-odessy-stal-kavalerom-ordena-bogdana--018421/ |title=Ветеран из Одессы награждён орденом Богдана Хмельницкого І степени {{!}} Новости Одессы&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |access-date=2012-03-30 |archive-date=2012-08-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120816222125/http://dumskaya.net/news/veteran-iz-odessy-stal-kavalerom-ordena-bogdana--018421/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* Интервью: [http://www.bulvar.com.ua/arch/2009/51/4b334a8aa53ef/], [http://www.artofwar.net.ru/profiles/sergei_skripnik_andrei_greshnov_p/view_book/lev_gorelov_kak_eto_bylo] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101227133918/http://www.artofwar.net.ru/profiles/sergei_skripnik_andrei_greshnov_p/view_book/lev_gorelov_kak_eto_bylo |date=27 снежня 2010 }}, [http://timer.od.ua/?p=12621], [http://www.e-reading.org.ua/bookreader.php/149962/Iskusstvo_voiiny_2008_%2304_(9).pdf], [http://www.navoine.ru/files/magazine/pdf/artofwar6.pdf]{{Недаступная спасылка}}
* [http://www.artofwar.net.ru/profiles/greshnov_andrei_b/view_book/o_l_n_gorelove_moi_pervyi_general О Л. Н. Горелове. Мой первый генерал]
[[Катэгорыя:Генерал-лейтэнанты СССР]][[Катэгорыя:Пехацінцы Вялікай Айчыннай вайны]][[Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Адэсы]]</text>
      <sha1>nab62qb6nsjebjq4vkgao7thzpg0n15</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Волшебная Гора (рок-гурт)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>808740</id>
    <revision>
      <id>5152733</id>
      <parentid>5148644</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T20:42:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Falk22</username>
        <id>147665</id>
      </contributor>
      <comment>дапаўненне</comment>
      <origin>5152733</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7052" sha1="66wgj5yh8xvh2bwlxzb4mnqgs8ak5zs" xml:space="preserve">{{да выдалення|значнасць?}}
{{Музычны калектыў
| назва               = Волшебная Гора
| выява               = Volshebnaya Gora rock band in 1998.jpg
| подпіс выявы        = Гурт «Волшебная Гора» на тэрыторыі Фасфарытнага завода, Бранск, 1998 год
| пачатак             = 1997
| канец               = 2000
| краіна              = Расія
| горад               = [[Бранск]]
| жанр                = [[панк-рок]], гаражны рок, [[акустычны рок]], [[андэграўнд]]
| кіраўнік            = [[Раман Яўгенавіч Канаплёў|Раман Каноплёў]]
| склад               = [[Раман Яўгенавіч Канаплёў|Раман Каноплёў]]&lt;br /&gt;Аляксандр Мартынаў&lt;br /&gt;Аляксей Ігнатаў
| сайт                = https://volshebnayagora.wordpress.com
}}

'''«Волшебная Гора»''' — расійскі [[рок-гурт]] з [[Бранск|Бранска]], які дзейнічаў у канцы 1990-х гадоў.

Заснавальнікам, вакалістам і асноўным аўтарам песень гурта быў [[Раман Яўгенавіч Канаплёў|Раман Каноплёў]], адзін з прадстаўнікоў бранскага рок-андэграўнду таго часу.

== Гісторыя ==

Гурт быў створаны ў 1997 годзе ў Бранску. Актыўная канцэртная і рэпетыцыйная дзейнасць калектыву, а таксама сольныя выступленні яго лідара як рок-барда працягваліся да лета 1999 года.

Як у складзе гурта, так і сольна Раман Каноплёў выступаў у розных гарадах Расіі, Украіны, Малдовы і Прыднястроўя. Акрамя Бранска, канцэрты праходзілі ў наступных гарадах:

* у Расіі: [[Масква]] (удзел у імпрэзах на базе Маскоўскай рок-лабараторыі&lt;ref&gt;{{cite web |author=Шмырёў М. |url=https://zavtra.ru/blogs/svetkini_kartinki |title=Светкины картинки. На перекрёстке Московской рок-лаборатории (1999) |website=Завтра |date=2024-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260530193000/https://zavtra.ru/blogs/svetkini_kartinki |archive-date=2026-05-30 |url-status=live |access-date=2026-05-30 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;), [[Санкт-Пецярбург]], [[Іванава]], [[Мурам]], [[Лухавіцы]], [[Курск]], [[Белгарад]];
* ва [[Украіна|Украіне]]: [[Харкаў]], [[Адэса]];
* у [[Малдова|Малдове]] і [[Прыднястроўе|Прыднястроўі]]: [[Ціраспаль]], [[Кішынёў]], Дністроўск.

Важнай падзеяй у гісторыі гурта стала серыя сумесных выступленняў Рамана Каноплёва з паэтам і бард-рок-выканаўцам Аляксандрам Непамняшчым.

«Волшебная Гора» была часткай рэгіянальнай альтэрнатыўнай сцэны канца 1990-х гадоў і ўдзельнічала ў розных музычных фестывалях:

* рок-фестывалі ў [[Бранск|Бранску]];
* фестывалі «Жалезны Марш»;
* Усерасійскім фестывалі аўтарскай песні «Аскольская Ліра»;
* рок-фестывалі ў [[Балаклея|Балаклеі]].

Гісторыя стварэння гурта, яго атмасфера і канцэртнае жыццё апісаны ў аўтабіяграфічным рамане Рамана Каноплёва «Евангелие от экстремиста».

== Музычны стыль ==

У творчасці гурта спалучаліся:

* гаражны [[панк-рок]];
* акустычны мінімалізм у традыцыях рускага року;
* вострасацыяльная і контркультурная лірыка.

Аглядальнікі і слухачы праводзілі паралелі паміж творчасцю «Волшебной Горы» і прадстаўнікамі сібірскага панк-року, у прыватнасці з гуртом «Грамадзянская абарона» Ягора Летава.

== Удзельнікі ==

=== Асноўны склад ===

* '''[[Раман Яўгенавіч Канаплёў|Раман Каноплёў]]''' — тэксты, вакал, бас-гітара, гітара
* '''Аляксандр Мартынаў (Боксёр)''' — гітара
* '''Аляксей Ігнатаў (Мефодзій)''' — ударныя

=== Сесійныя ўдзельнікі і каманда ===

* '''Анатоль Цішын''' — бэк-вакал
* '''Нікіта Будзе''' — бас-гітара
* '''Вадзім Туюха (Бландзін)''' — гукарэжысёр
* '''Аляксей Вертаградаў''' — гукарэжысёр, майстарынг
* '''Анастасія Удальцова''' — студыйная падтрымка
* '''Аксана Войценак''' — менеджар

== Дыскаграфія ==

=== Афіцыйныя выданні ===

* 2000 — «Волшебная гора» (аўдыёкасетны альбом).

=== Удзел у зборніках ===

* 1999 — кампазіцыі «Вселенская» і «Железная Аристократия» ўключаны ў зборнік «Небеспочвенное. Rock-n-Взлом»&lt;ref&gt;[https://grob-hroniki.org/music/cs/cs_nbp_1999.html ГрОб-Хронікі]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.discogs.com/release/9385131-Various-Небеспочвенное-Rock-n-Взлом Discogs]&lt;/ref&gt;.

== Зноскі ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==

* [https://volshebnayagora.wordpress.com/ Афіцыйны архіўны сайт гурта]
* [https://nestor.minsk.by/mg/2003/09/mg30935.html Публікацыя ў «Музычнай газеце»]
* [https://vk.com/@vaterland_promo-roman-konoplev-i-gruppa-volshebnaya-gora-g-bryansk-kratkii-s Эсэ пра гурт «Волшебная Гора»]

[[Катэгорыя:Рок-гурты Расіі]]
[[Катэгорыя:Панк-рок-гурты]]
[[Катэгорыя:Музычныя калектывы Бранска]]
[[Катэгорыя:Музычныя калектывы, створаныя ў 1997 годзе]]
[[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія распаліся ў 2000 годзе]]</text>
      <sha1>66wgj5yh8xvh2bwlxzb4mnqgs8ak5zs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152734</id>
      <parentid>5152733</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T20:44:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Falk22</username>
        <id>147665</id>
      </contributor>
      <comment>арфаграфія</comment>
      <origin>5152734</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7051" sha1="8jdvsbob5pt6e02p5wnjbx5o37pabxm" xml:space="preserve">{{да выдалення|значнасць?}}
{{Музычны калектыў
| назва               = Волшебная Гора
| выява               = Volshebnaya Gora rock band in 1998.jpg
| подпіс выявы        = Гурт «Волшебная Гора» на тэрыторыі Фасфарытнага завода, Бранск, 1998 год
| пачатак             = 1997
| канец               = 2000
| краіна              = Расія
| горад               = [[Бранск]]
| жанр                = [[панк-рок]], гаражны рок, [[акустычны рок]], [[андэграўнд]]
| кіраўнік            = [[Раман Яўгенавіч Канаплёў|Раман Канаплёў]]
| склад               = [[Раман Яўгенавіч Канаплёў|Раман Канаплёў]]&lt;br /&gt;Аляксандр Мартынаў&lt;br /&gt;Аляксей Ігнатаў
| сайт                = https://volshebnayagora.wordpress.com
}}

'''«Волшебная Гора»''' — расійскі [[рок-гурт]] з [[Бранск|Бранска]], які дзейнічаў у канцы 1990-х гадоў.

Заснавальнікам, вакалістам і асноўным аўтарам песень гурта быў [[Раман Яўгенавіч Канаплёў|Раман Канаплёў]], адзін з прадстаўнікоў бранскага рок-андэграўнду таго часу.

== Гісторыя ==

Гурт быў створаны ў 1997 годзе ў Бранску. Актыўная канцэртная і рэпетыцыйная дзейнасць калектыву, а таксама сольныя выступленні яго лідара як рок-барда працягваліся да лета 1999 года.

Як у складзе гурта, так і сольна Раман Каноплёў выступаў у розных гарадах Расіі, Украіны, Малдовы і Прыднястроўя. Акрамя Бранска, канцэрты праходзілі ў наступных гарадах:

* у Расіі: [[Масква]] (удзел у імпрэзах на базе Маскоўскай рок-лабараторыі&lt;ref&gt;{{cite web |author=Шмырёў М. |url=https://zavtra.ru/blogs/svetkini_kartinki |title=Светкины картинки. На перекрёстке Московской рок-лаборатории (1999) |website=Завтра |date=2024-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260530193000/https://zavtra.ru/blogs/svetkini_kartinki |archive-date=2026-05-30 |url-status=live |access-date=2026-05-30 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;), [[Санкт-Пецярбург]], [[Іванава]], [[Мурам]], [[Лухавіцы]], [[Курск]], [[Белгарад]];
* ва [[Украіна|Украіне]]: [[Харкаў]], [[Адэса]];
* у [[Малдова|Малдове]] і [[Прыднястроўе|Прыднястроўі]]: [[Ціраспаль]], [[Кішынёў]], Дністроўск.

Важнай падзеяй у гісторыі гурта стала серыя сумесных выступленняў Рамана Каноплёва з паэтам і бард-рок-выканаўцам Аляксандрам Непамняшчым.

«Волшебная Гора» была часткай рэгіянальнай альтэрнатыўнай сцэны канца 1990-х гадоў і ўдзельнічала ў розных музычных фестывалях:

* рок-фестывалі ў [[Бранск|Бранску]];
* фестывалі «Жалезны Марш»;
* Усерасійскім фестывалі аўтарскай песні «Аскольская Ліра»;
* рок-фестывалі ў [[Балаклея|Балаклеі]].

Гісторыя стварэння гурта, яго атмасфера і канцэртнае жыццё апісаны ў аўтабіяграфічным рамане Рамана Канaплёва «Евангелие от экстремиста».

== Музычны стыль ==

У творчасці гурта спалучаліся:

* гаражны [[панк-рок]];
* акустычны мінімалізм у традыцыях рускага року;
* вострасацыяльная і контркультурная лірыка.

Аглядальнікі і слухачы праводзілі паралелі паміж творчасцю «Волшебной Горы» і прадстаўнікамі сібірскага панк-року, у прыватнасці з гуртом «Грамадзянская абарона» Ягора Летава.

== Удзельнікі ==

=== Асноўны склад ===

* '''[[Раман Яўгенавіч Канаплёў|Раман Канаплёў]]''' — тэксты, вакал, бас-гітара, гітара
* '''Аляксандр Мартынаў (Боксёр)''' — гітара
* '''Аляксей Ігнатаў (Мефодзій)''' — ударныя

=== Сесійныя ўдзельнікі і каманда ===

* '''Анатоль Цішын''' — бэк-вакал
* '''Нікіта Будзе''' — бас-гітара
* '''Вадзім Туюха (Бландзін)''' — гукарэжысёр
* '''Аляксей Вертаградаў''' — гукарэжысёр, майстарынг
* '''Анастасія Удальцова''' — студыйная падтрымка
* '''Аксана Войценак''' — менеджар

== Дыскаграфія ==

=== Афіцыйныя выданні ===

* 2000 — «Волшебная гора» (аўдыёкасетны альбом).

=== Удзел у зборніках ===

* 1999 — кампазіцыі «Вселенская» і «Железная Аристократия» ўключаны ў зборнік «Небеспочвенное. Rock-n-Взлом»&lt;ref&gt;[https://grob-hroniki.org/music/cs/cs_nbp_1999.html ГрОб-Хронікі]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.discogs.com/release/9385131-Various-Небеспочвенное-Rock-n-Взлом Discogs]&lt;/ref&gt;.

== Зноскі ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==

* [https://volshebnayagora.wordpress.com/ Афіцыйны архіўны сайт гурта]
* [https://nestor.minsk.by/mg/2003/09/mg30935.html Публікацыя ў «Музычнай газеце»]
* [https://vk.com/@vaterland_promo-roman-konoplev-i-gruppa-volshebnaya-gora-g-bryansk-kratkii-s Эсэ пра гурт «Волшебная Гора»]

[[Катэгорыя:Рок-гурты Расіі]]
[[Катэгорыя:Панк-рок-гурты]]
[[Катэгорыя:Музычныя калектывы Бранска]]
[[Катэгорыя:Музычныя калектывы, створаныя ў 1997 годзе]]
[[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія распаліся ў 2000 годзе]]</text>
      <sha1>8jdvsbob5pt6e02p5wnjbx5o37pabxm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Людвік Фінкель</title>
    <ns>0</ns>
    <id>808750</id>
    <revision>
      <id>5152727</id>
      <parentid>5148639</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T20:37:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5152727</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6206" sha1="418fjakqkrpxrqycubfrbj3p8e7szsx" xml:space="preserve">{{Асоба}}
'''Людвік Міхал Эмануэль Фінкель''' ({{lang-pl|Ludwik Michał Emanuel Finkel}}; {{ВД-Прэамбула}}) — прадстаўнік львоўскай навуковай школы польскіх гісторыкаў XIX стагоддзя, [[бібліёграф]], [[прафесар]] і [[рэктар]] (1911—1912) [[Львоўскі ўніверсітэт|Львоўскага ўніверсітэта]]. Вучань [[Ксаверый Ліске|Ксаверыя Ліске]]. Кіраўнік кафедры аўстрыйскай гісторыі Львоўскага ўніверсітэта ([[1892]]—[[1918]]), на якой замяніў гісторыка [[Ісідар Іванавіч Шараневіч|Ісідар Шараневіча]]. Аўтар канцэпцыі польскага заснавання Львоўскага ўніверсітэта і шматтомнай бібліяграфіі польскай гісторыі.

== Біяграфія ==
З асіміляванай яўрэйскай сям’і&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=5MnX-TYTWGAC&amp;pg=PA423&amp;lpg=PA423&amp;dq= Dieter De Bruyn, Kris van Heuckelom «(Un)masking Bruno Schulz» (стр. 423)]&lt;/ref&gt;. Нарадзіўся ў Бурштыне ў сям’і дробнага чыноўніка (судовага ад’юнкта) Якуба Фінкеля і Ганны Варніцкай. Вучыўся ў [[народная школа|народнай школе]] ў [[Грымайліў|Грымаліве]] (цяпер [[Цярнопальская вобласць]]), і ў дзяржаўнай гімназіі ў [[Цярнопаль|Цярнопалі]] (у прыватнасці, у 1876 годзе скончыў VII клас&lt;ref&gt;[http://www.pbc.rzeszow.pl/publication/2701 Sprawozdanie C. K. Wyższego Gimnazyum w Tarnopolu za rok szkolny 1876] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170810131522/http://www.pbc.rzeszow.pl/publication/2701 |date=10 жніўня 2017 }}. — Lwów, 1876. — S. 38.{{ref|pl}}&lt;/ref&gt;). 

З 1877 да 1881 года вывучаў гісторыю, філасофію і гісторыю літаратуры у [[Львоўскі ўніверсітэт|Львоўскім універсітэце]]. У 1882 годзе атрымаў ступень доктара філасофіі. У 1882-1884 гадах удасканальваў веды ва ўніверсітэтах [[Берлін]]а і [[Парыж]]а. Некаторы час працаваў у львоўскіх архівах, а з 1885 года працаваў у [[Львоўскі дзяржаўны аграрны ўніверсітэт|вышэйшай сельскагаспадарчай школе]] ў [[Дубляны|Дублянах]] выкладчыкам найноўшай гісторыі Польшчы. З 1892 года і да самай смерці дзейнасць прафесара Фінкеля звязана з Львоўскім універсітэтам.

У 1894 годзе суаўтарстве з [[Станіслаў Стажынскі|Станіславам Стажынскім]] выдаў гісторыю Львоўскага ўніверсітэта, пры напісанні якой выкарыстаў максімальна даступную колькасць архіўных матэрыялаў. Падчас прыбыцця імператара [[Франц Іосіф I|Франца Іосіфа I]] на афіцыйнае адкрыццё медыцынскага факультэта Львоўскага ўніверсітэта манаграфія выдадзена і падорана манарху. Ключавое значэнне — новая канцэпцыя перадгісторыі ўніверсітэта, якая абвяргала пангерманские прэтэнзіі.

Фінкель засноўваў новую канцэпцыю гісторыі ўніверсітэта на прывілеі польскага караля [[Ян Казімір|Яна Казіміра]]. Той прадаставіў іх Львоўскай акадэміі езуітаў (у адпаведнасці з прывілеем, пасля 1661 гэта адукацыйную ўстанову існавала менавіта пад такой назвай). Фінкель лічыў акадэмію універсітэтам дэ-факта. Аўтар такім чынам распачаў дыскусію пра дату заснавання. 

Найбольшае дасягненне Фінкеля — падрыхтоўка да публікацыі шматтомнай бібліяграфіі польскай гісторыі. Яе з’яўленне ў значнай ступені стала вынікам працы навуковага семінара.

== Галоўныя працы ==
* «Elekcja Leszczyńskiego w roku 1704» (1884)
* «Okopy św. Trójcy» (1889)
* «Napad Tatarów na Lwów w roku 1695» (1890)
* «Konstytucja 3 Maja» (1891)
* «Księstwo warszawskie» (1893)
* «Historya Uniwersytetu Lwowskiego» (1894, 2 тома, у суаўтарстве са Станіславам Стажынскім)
* «Elekcja Zygmunta I» (1910)

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* «Тельвак В. В.» Финкель Людвик // Энциклопедия истории Украины : в 10 т. / редкол.: В. А. Смолий (председатель) и др. ; Институт истории Украины НАН Украины. — К. : Наук. мысль, 2013. — Т. 10 : Т — Я. — С. 303. — ISBN 978-966-00-1359-9.
* Biogramy uczonych polskich. Część I: Nauki społeczne, zeszyt 1: A-J. — Wrocław 1983.
{{ВС}}
[[Катэгорыя:Гісторыкі Польшчы]][[Катэгорыя:Гісторыкі XX стагоддзя]][[Катэгорыя:Даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага]][[Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Львова]]</text>
      <sha1>418fjakqkrpxrqycubfrbj3p8e7szsx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>The Boys of Dungeon Lane</title>
    <ns>0</ns>
    <id>809110</id>
    <revision>
      <id>5152745</id>
      <parentid>5152524</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T03:26:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emilia Noah</username>
        <id>155537</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Спасылкі */</comment>
      <origin>5152745</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25467" sha1="ejtpeppvzr2xpnkd8c920go9hf9zw6j" xml:space="preserve">{{Картка:Альбом|Тып=студыйны альбом|Назва=The Boys of Dungeon Lane|Выдадзены=29 мая 2026|Лэйбл=[[Capitol Records]]|Працягласць=47:07|Пап_год=2020|Папярэдні альбом=[[McCartney III]]|Храналогія=альбомаў Пола Мак-Картні}}
'''''The Boys of Dungeon Lane''''' — дваццаты сольны [[Музычны альбом|студыйны альбом]] англійскага музыкі [[Пол Мак-Картні|Пола Мак-Картні]], выпушчаны [[29 мая]] [[2026]] года лэйблам [[Capitol Records]]. Ён быў абвешчаны 26 сакавіка 2026 года разам з выхадам галоўнага сінгла ''Days We Left Behind''. Другі сінгл ''Home to Us'' — дуэт з [[Рынга Стар]]ам.

Макартні шырока рэкламаваў альбом ''The Boys of Dungeon Lane'', даючы інтэрв’ю выданням і з’яўляючыся ў ток-шоу. Пасля выхаду альбом атрымаў высокую ацэнку крытыкаў, многія з якіх станоўча адзначылі яго настальгічны і рэфлексіўны настрой. Некаторыя назвалі яго адным з наймацнейшых альбомаў позняй кар’еры Макартні. Альбом дэбютаваў на першым месцы ў брытанскім чарце — гэта 24-ы альбом Макартні, які заняў першае месца ў брытанскім чарце альбомаў за ўсю яго кар’еру, і шосты ў якасці сольнага выканаўцы.

== Перадгісторыя ==
«The boys of Dungeon Lane» — гэта частка тэкста з песні Макартні «In Liverpool», дэма-запіса 1991 года.&lt;ref name=&quot;Variety&quot;&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://variety.com/2026/music/news/paul-mccartney-album-boys-dungeon-lane-days-we-left-behind-1236700543/|title=Paul McCartney Releases New Single, 'Days We Left Behind,' to Be Followed by First Album in Nearly Six Years, 'The Boys of Dungeon Lane'|author=Willman|first=Chris|website=Variety|date=26 March 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260326160931/https://variety.com/2026/music/news/paul-mccartney-album-boys-dungeon-lane-days-we-left-behind-1236700543/|archive-date=26 March 2026|access-date=26 March 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Данжон-Лэйн — гэта вуліца ў раёне Спік у [[Ліверпул|Ліверпулі]], і альбом у цэлым натхнёны дзіцячымі ўспамінамі Макартні пра гэтую мясцовасць.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/music/2026/mar/26/paul-mccartney-days-we-left-behind-review-boys-dungeon-lane|title=Paul McCartney: Days We Left Behind review – this wistful, lovely song is as McCartney-esque as it's possible to be|author=Petridis|first=Alexis|website=[[The Guardian]]|date=26 March 2026|access-date=26 March 2026}}&lt;/ref&gt; Вуліца вядзе ад Спіка да Оглет-Шор на рацэ [[Мерсі (рака)|Мерсі]],&lt;ref name=&quot;Brown 2019&quot;&gt;{{cite news|last1=Brown|first1=Faye|title=Memories 'shattered' as road to historic beach loved by Paul McCartney closed|url=https://www.liverpoolecho.co.uk/news/liverpool-news/memories-shattered-road-historic-speke-16515566|access-date=4 April 2026|work=Liverpool Echo|date=1 July 2019|language=en|archive-date=14 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211014122432/https://www.liverpoolecho.co.uk/news/liverpool-news/memories-shattered-road-historic-speke-16515566|url-status=live}}&lt;/ref&gt; мясцовасці, папулярнай сярод [[Назіранне за птушкамі|аматараў птушак]].&lt;ref name=&quot;Variety&quot; /&gt; Перад анонсам альбома Макартні намякаў на яго, выкарыстоўваючы эмодзі з птушкамі ў сваіх сацыяльных сетках.&lt;ref name=&quot;Variety&quot; /&gt;

25 сакавіка 2026 года брат Макартні, Майк, апублікаваў у сацыяльных сетках паведамленне пра плакаты, размешчаныя па ўсім Ліверпулі, з вокладкай для альбома, і заявіў, што дызайнерам быў яго сын Джош.&lt;ref name=&quot;Variety&quot;&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://variety.com/2026/music/news/paul-mccartney-album-boys-dungeon-lane-days-we-left-behind-1236700543/|title=Paul McCartney Releases New Single, 'Days We Left Behind,' to Be Followed by First Album in Nearly Six Years, 'The Boys of Dungeon Lane'|author=Willman|first=Chris|website=Variety|date=26 March 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260326160931/https://variety.com/2026/music/news/paul-mccartney-album-boys-dungeon-lane-days-we-left-behind-1236700543/|archive-date=26 March 2026|access-date=26 March 2026|url-status=live}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFWillman2026&quot;&gt;Willman, Chris (26 March 2026). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; Вокладка натхнёная вулічнымі знакамі Ліверпуля і мае паштовы індэкс Спіка L24.&lt;ref name=&quot;nme&quot;&gt;{{Cite news|last=Trendell|first=Andrew|date=26 March 2026|title=Paul McCartney goes back to his early life on new album 'The Boys Of Dungeon Lane' with nostalgic single 'Days We Left Behind'|url=https://www.nme.com/news/music/paul-mccartney-new-album-the-boys-of-dungeon-lane-new-single-days-we-left-behind-3936803|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260326165035/https://www.nme.com/news/music/paul-mccartney-new-album-the-boys-of-dungeon-lane-new-single-days-we-left-behind-3936803|archive-date=26 March 2026|access-date=26 March 2026|work=[[NME]]|publisher=NME Networks|issn=0028-6362|oclc=60624023}}&lt;/ref&gt;

== Крытычны прыём ==
{{Рэйтынгі|загаловак=|state=|rev1=Metacritic|rev1Score=85/100&lt;ref name=metacritic /&gt;|rev2=Any Decent Music|rev2Score=7.7/10&lt;ref name=anydecentmusic /&gt;|rev3=[[AllMusic]]|rev3Score={{rating|4.5|5}}&lt;ref name=&quot;AllMusic&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.allmusic.com/album/the-boys-of-dungeon-lane-mw0004788320|title=''The Boys of Dungeon Lane'' – Paul McCartney|publisher=[[AllMusic]]|last=Collar|first=Matt|date=29 May 2026|access-date=29 May 2026|archive-date=29 May 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260529184536/https://www.allmusic.com/album/the-boys-of-dungeon-lane-mw0004788320|url-status=live}}&lt;/ref&gt;|rev4=''[[Classic Rock (magazine)|Classic Rock]]''|rev4Score={{rating|3.5|5}}&lt;ref name=&quot;ClassicRock&quot;&gt;{{cite web |last=Carty |first=Pat |title=Paul McCartney's ''The Boys Of Dungeon Lane'' is not the late-period masterpiece you were hoping for |url=https://www.loudersound.com/music/paul-mccartney-the-boys-of-dungeon-lane |website=[[Classic Rock (magazine)|Classic Rock]] |access-date=3 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260529040237/https://www.loudersound.com/music/paul-mccartney-the-boys-of-dungeon-lane |archive-date=29 May 2026 |date=27 May 2026 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;|rev5=''[[Financial Times]]''|rev5Score={{Rating|4|5}}&lt;ref name=&quot;FT&quot;&gt;{{Cite web |last=Hunter-Tilney |first=Ludovic |date=25 May 2025 |title=Paul McCartney, the Peter Pan of pop, reckons with old age on ''The Boys of Dungeon Lane'' — review |url=https://www.ft.com/content/a9c8dbac-663f-401a-b8a4-9ea251482a13 |url-access=limited |access-date=25 May 2025 |website=[[Financial Times]] |publisher=[[Nikkei, Inc.]] |issn=0307-1766 |oclc=60638918}}&lt;/ref&gt;|rev6=''[[The Guardian]]''|rev6Score={{Rating|4|5}}&lt;ref name=&quot;Guardian&quot;&gt;{{Cite web |last=Petridis |first=Alexis |author-link=Alexis Petridis |date=25 May 2026&lt;!--00:01 British Summer Time--&gt; |title=Paul McCartney: The Boys of Dungeon Lane review – at 83, his gift for melody still astounds |url=https://www.theguardian.com/music/2026/may/25/paul-mccartney-the-boys-of-dungeon-lane-review-83 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260525094818/https://www.theguardian.com/music/2026/may/25/paul-mccartney-the-boys-of-dungeon-lane-review-83 |archive-date=25 May 2026 |access-date=25 May 2026 |website=[[The Guardian]] |publisher=[[Guardian Media Group]] |eissn=1756-3224 |oclc=60623878 }}&lt;/ref&gt;|rev7=''[[The Independent]]''|rev7Score={{Rating|4|5}}&lt;ref name=&quot;Independent&quot;&gt;{{Cite web |last=O'Connor |first=Roisin |date=25 May 2026&lt;!--00:01 British Summer Time--&gt; |title=Paul McCartney's new album is charming and, in places, quite sexy for an octogenarian |url=https://www.the-independent.com/arts-entertainment/music/reviews/paul-mccartney-review-the-boys-of-dungeon-lane-b2982051.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260525010913/https://www.the-independent.com/arts-entertainment/music/reviews/paul-mccartney-review-the-boys-of-dungeon-lane-b2982051.html |archive-date=25 May 2026 |access-date=25 May 2026 |website=[[The Independent]] |publisher=Independent Digital News &amp; Media |issn=1741-9743 |oclc=185201487}}&lt;/ref&gt;|rev8=''[[Mojo (magazine)|Mojo]]''|rev8Score={{Rating|4|5}}&lt;ref name=&quot;Mojo&quot;&gt;{{Cite magazine |last=Cooper |first=Mark |date=22 May 2026 |orig-date=in print: 7 May 2026 |title=Paul McCartney – The Boys Of Dungeon Lane Review: An unusually confessional blend of reminiscence and romance |url=https://www.mojo4music.com/articles/new-music/paul-mccartney-the-boys-of-dungeon-lane-review |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260522200207/https://www.mojo4music.com/articles/new-music/paul-mccartney-the-boys-of-dungeon-lane-review |archive-date=22 May 2026 |access-date=22 May 2026 |magazine=[[Mojo (magazine)|Mojo]] |publisher=[[Bauer Media Group]] |location=London, United Kingdom |issue=392 (July 2026) |issn=1351-0193}}&lt;/ref&gt;|rev9=''[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]''|rev9Score=7.2/10&lt;ref name=&quot;Pitchfork&quot;&gt;{{cite web | url=https://pitchfork.com/reviews/albums/paul-mccartney-the-boys-of-dungeon-lane/ | title=Albums:  ''The Boys of Dungeon Lane'' – Paul McCartney | website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]] | date=June 3, 2026 | access-date=June 3, 2026 | last=Cardew | first=Ben | archive-date=June 3, 2026 | archive-url=https://web.archive.org/web/20260603073043/https://pitchfork.com/reviews/albums/paul-mccartney-the-boys-of-dungeon-lane/ | url-status=live }}&lt;/ref&gt;|rev10=''[[Record Collector]]''|rev10Score={{Rating|4|5}}&lt;ref name=&quot;Record Collector&quot;&gt;{{Cite magazine |last=Easlea |first=Daryl |date=18 May 2026 |title=Paul McCartney {{!}} The Boys Of Dungeon Lane {{!}} Album Review |url=https://recordcollectormag.com/reviews/album/paul-mccartney-the-boys-of-dungeon-lane-album-review |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518092158/https://recordcollectormag.com/reviews/album/paul-mccartney-the-boys-of-dungeon-lane-album-review |archive-date=18 May 2026 |access-date=22 May 2026 |magazine=[[Record Collector]] |publisher=[[Metropolis International#Diamond Publishing Ltd|Diamond Publishing]] |location=London, United Kingdom |issue=584 (June 2026) |issn=0261-250X}}&lt;/ref&gt;|rev11=''[[Rolling Stone]]''|rev11Score={{Rating|4.5|5}}&lt;ref name=&quot;RS&quot;&gt;{{Cite magazine |last=Vozick-Levinson |first=Simon |date=22 May 2026 |title=Paul McCartney Looks Back in Splendor With a New Solo Masterpiece |url=https://www.rollingstone.com/music/music-album-reviews/paul-mccartney-boys-of-dungeon-lane-1235559353 |url-access=subscription |access-date=22 May 2026 |magazine=[[Rolling Stone]] |publisher=[[Penske Media Corporation]] |oclc=969027590 |eissn=3066-0580 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260529092100/https://www.rollingstone.com/music/music-album-reviews/paul-mccartney-boys-of-dungeon-lane-1235559353/ |archive-date=29 May 2026 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;|rev12=''[[The Daily Telegraph|The Telegraph]]''|rev12Score={{Rating|5|5}}&lt;ref name=&quot;mccormick&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/music/news/paul-mccartney-the-boys-of-dungeon-lane-review |access-date=22 May 2026 |website=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]]|title=Paul and Ringo's reunion will put a smile on every Beatles fan's face|date=22 May 2026|last=McCormick|first=Neil|author-link=Neil McCormick|publisher=[[Telegraph Media Group]]|issn=0307-1235|oclc=49632006|url-access=registration}}&lt;/ref&gt;|rev13=''[[The Times]]''|rev13Score={{Rating|4|5}}&lt;ref name=&quot;Times&quot;&gt;{{Cite web |last=Hodgkinson |first=Will |author-link=Will Hodgkinson |date=21 May 2026 |title=Paul McCartney's new album — from the beautiful to the ridiculous |url=https://www.thetimes.com/culture/music/article/paul-mccartney-the-boys-of-dungeon-lane-review-zkhsdwxcx |url-access=registration |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260522193331/https://www.thetimes.com/culture/music/article/paul-mccartney-the-boys-of-dungeon-lane-review-zkhsdwxcx |archive-date=22 May 2026 |access-date=22 May 2026 |website=[[The Times]] |publisher=[[News UK]] |issn=0140-0460 |oclc=61565875}}&lt;/ref&gt;}}Згодна з агрэгатарам рэцэнзій Metacritic, альбом The Boys of Dungeon Lane атрымаў «усеагульнае прызнанне» на падставе сярэднеўзважанага бала 85 са 100 на аснове шаснаццаці ацэнак крытыкаў.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.metacritic.com/music/the-boys-of-dungeon-lane/paul-mccartney|title=The Boys Of Dungeon Lane by Paul McCartney|access-date=2026-06-07}}&lt;/ref&gt; Агрэгатар рэцэнзій Any Decent Music прысвоіў альбому сярэднеўзважаны бал 7,7 з 10 па выніках шаснаццаці ацэнак крытыкаў.&lt;ref name=&quot;anydecentmusic&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.anydecentmusic.com/review/14627/Paul-McCartney-The-Boys-of-Dungeon-Lane.aspx|title=The Boys of Dungeon Lane by Paul McCartney reviews|website=Any Decent Music|access-date=30 May 2026}}&lt;/ref&gt;

Музычныя крытыкі назвалі ''The Boys of Dungeon Lane'' адным з наймацнейшых альбомаў позняй кар’еры Макартні. Крыс Уілман з ''[[Variety]]'' абвясціў яго сваім найлепшым альбомам 21-га стагоддзя і «абсалютна найлепшым альбомам, калі-небудзь запісаным і выпушчаным рок-зоркай у яго 80-я гады».&lt;ref name=&quot;VarietyReview&quot;&gt;{{Cite web|url=https://variety.com/2026/music/album-reviews/paul-mccartney-boys-of-dungeon-lane-album-review-1236757156/|title=Paul McCartney Explores His Ever-Present Past in 'The Boys of Dungeon Lane,' a Delightful Return to Wings-Era Form: Album Review|author=Willman|first=Chris|website=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=22 May 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260523021216/https://variety.com/2026/music/album-reviews/paul-mccartney-boys-of-dungeon-lane-album-review-1236757156/|archive-date=23 May 2026|access-date=3 June 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt; У часопісе ''[[Rolling Stone]]'' Сайман Возік-Левінсан назваў яго «шэдэўрам позняй кар’еры», Ніл Маккормік з ''[[The Daily Telegraph|The Telegraph]]'' напісаў:&quot;''The Boys of Dungeon Lane,'' безумоўна, гэтак жа добры, як і ўсё, што [Макартні] даў нам за апошнія 50 гадоў&quot;. Алексіс Петрыдзіс з ''[[The Guardian]]'' напісаў, што альбом адчуваецца «прыкметна больш мэтанакіраваным, чым многія з яго твораў 21-га стагоддзя», будучы больш тэматычна звязаным, чым папярэднія альбомы ''New'' (2013) і ''Egypt Station'' (2018). Ройсін О’Конар і Возік-Левінсан з ''[[The Independent]]'' назвалі ''The Boys of Dungeon Lane'' паляпшэннем у параўнанні з гэтымі альбомамі.

Некаторыя адзначылі ўзрост у голасе Макартні, але лічылі, што ён выкарыстаў гэта ў сваіх інтарэсах, прычым Мэт Колар з [[AllMusic]] напісаў, што «ён застаецца вечна маладым, як і заўсёды, і толькі намёк на яго 83 гады дадае сур’ёзнасці больш мяккім баладам». Джон Мэрфі з ''MusicOMH'' напісаў, што яго голас «трымаецца надзвычай добра, улічваючы яго ўзрост», адзначыўшы, што гэта робіць мелахалічны тон такіх трэкаў, як «Days We Left Behind», «яшчэ больш кранальным».&lt;ref name=&quot;MusicOMH&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.musicomh.com/reviews/albums/paul-mccartney-the-boys-of-dungeon-lane|title=Paul McCartney – The Boys Of Dungeon Lane {{!}} Album Reviews|author=Murphy|first=John|website=[[MusicOMH]]|date=25 May 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260529003329/https://www.musicomh.com/reviews/albums/paul-mccartney-the-boys-of-dungeon-lane|archive-date=29 May 2026|access-date=25 May 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Падобным чынам, рэцэнзент ''Record Collector'' Дэрыл Іслі заявіў: «Уразлівасць у яго голасе дадае своеасаблівага шарму: гэта чалавек, які глядзіць на пастаянна скарачаючуюся дарогу наперадзе са сваім фірмовым аптымізмам».

Не ўсе водгукі былі станоўчымі. Джордан Бассет з ''[[New Musical Express|NME]]'' лічыў, што, хоць прэс-рэліз абяцаў «калекцыю рэдкіх і адкрывальных пробліскаў успамінаў, якімі ніколі раней не дзяліліся», ''альбом The Boys of Dungeon Lane'' не зусім апраўдаў гэтае абяцанне.&lt;ref name=&quot;NME&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.nme.com/reviews/album/paul-mccartney-the-boys-of-dungeon-lane-review-3947837|title=Paul McCartney – 'The Boys Of Dungeon Lane' review: a guided tour of the long and winding road|author=Bassett|first=Jordan|website=[[NME]]|date=28 May 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260602192328/https://www.nme.com/reviews/album/paul-mccartney-the-boys-of-dungeon-lane-review-3947837|archive-date=2 June 2026|access-date=3 June 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt; У больш неадназначным аглядзе Пэт Карці з часопіса ''Classic Rock'' лічыў, што альбом не стаў «шэдэўрам позняга перыяду», меў «свае моманты», але не меў шмат «запамінальных» мелодый. Петрыдзіс і Бэн Кард’ю з ''Pitchfork'' сцвярджалі, што не кожная песня з’яўляецца паспяховай, прычым апошні назваў альбом у цэлым «няўпэўненай перамогай» і «трыумфам з нізкімі стаўкамі». У іншым неадназначным аглядзе альбома для анлайн-часопіса ''The Line of Best Fit'' Том Рэйнбоў сказаў, што Макартні вяртаецца да знаёмых музычных ідэй, не прапаноўваючы нічога новага. Ён таксама сказаў, што некаторыя трэкі гучалі адаптавана да чаканняў аўдыторыі, з «звычайнымі любоўнымі песнямі, рок-музыкай сярэдняга тэмпу і дастатковай колькасцю спасылак на Beatles, каб стаць саўндтрэкам да відэа ў [[Facebook]] Reels і [[TikTok]] яго фан-базы».&lt;ref name=&quot;LineofBestFit&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.thelineofbestfit.com/albums/paul-mccartney-the-boys-of-dungeon-lane-memory-might-be-full|title=''The Boys of Dungeon Lane'' suggests Paul McCartney's memory might be full|author=Rainbow|first=Tom|website=[[The Line of Best Fit]]|date=29 May 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260530071444/https://www.thelineofbestfit.com/albums/paul-mccartney-the-boys-of-dungeon-lane-memory-might-be-full|archive-date=30 May 2026|access-date=3 June 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Спіс трэкаў ==
{{Tracklist|all_writing=[[Пол Мак-Картні]], акрамя пазначанага ніжэй.&lt;ref name=&quot;nme&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Boys of Dungeon Lane |url=https://open.spotify.com/album/34Sh6TOqfsrPSeXPBRGRAM |website=Spotify |access-date=1 May 2026 |language=en |archive-date=18 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518154724/https://open.spotify.com/album/34Sh6TOqfsrPSeXPBRGRAM |url-status=live }}&lt;/ref&gt;|headline=Спіс трэкаў|total_length=47:07|title1=As You Lie There|writer1={{hlist|Пол Мак-Картні|[[Эндру Уот]]}}|length1=4:45|title2=Lost Horizon|writer2=|length2=3:04|title3=Days We Left Behind|length3=3:18|writer3=|title4=Ripples in a Pond|writer4=|length4=2:43|title5=Mountain Top|writer5=|length5=3:40|title6=Down South|writer6=|length6=2:23|title7=We Two|writer7={{hlist|Мак-Картні|Уот}}|length7=3:01|title8=Come Inside|writer8={{hlist|Мак-Картні|Уот}}|length8=3:14|title9=Never Know|writer9={{hlist|Мак-Картні|Уот}}|length9=4:15|title10=Home to Us|note10=з [[Рынга Стар|Рынга Старам]]|writer10={{hlist|Мак-Картні|Уот}}|length10=3:12|title11=Life Can Be Hard|writer11=|length11=3:15|title12=First Star of the Night|writer12=&lt;!-- Credited to &quot;Non-royalty Bearing&quot; on streaming --&gt;|length12=2:57|title13=Salesman Saint|writer13=|length13=3:19|title14=Momma Gets By|writer14=|length14=4:04|writing_credits=yes}}{{Track listing|headline=Выданне на iTunes|title15=First Star of the Night|writer15=|note15=demo|total_length=}}

== Персанал ==
Даныя ўзятыя з [[Tidal]].&lt;ref name=&quot;Tidal&quot;&gt;{{Cite web|url=https://tidal.com/album/528517177/credits|title=The Boys of Dungeon Lane / Paul McCartney / Credits|publisher=[[Tidal (service)|Tidal]]|access-date=28 May 2026}}&lt;/ref&gt;

* [[Пол Мак-Картні]] — вакал (усе трэкі); акустычная гітара (трэкі 1-13), бас-гітара (1-5, 7-14), электрагітара (1, 2, 4-7, 9, 10, 12, 13), ударныя (1, 2, 4, 5, 7-9, 11-13), фартэпіяна (1, 3, 5, 8-11, 14), [[сінтэзатар]] (1, 5, 11), перкусія (1, 5, 12), [[клавесін]] (1, 5), шэйкер (1, 11), [[Родас піяна|родас]] (1), помпавы арган (3), [[маракас]]ы (4, 5, 11), электроннае піяніна Wurlitzer (5, 8, 9), магнітафонныя стужкі (5, 9), [[Бубен|тамбурын]] (5, 11-13); бонга, бас-гітара Moog (5); [[мелатрон]] (7, 9, 11, 13), плясканні ў далоні (8, 13); арган, блокфлейта (9); спінет (13), [[Класічная гітара|гітара з нейлонавымі струнамі]] (14)
* Эндру Уат — электрагітара (1, 7, 9), сінтэзатар (1, 4, 10, 11), электроннае піяніна Wurlitzer (1), мелатрон (4), бубен (4, 8, 9), акустычная гітара (8, 10, 11), маракасы (8), барабаны (9), апрацоўка магнітнай стужкі (9)
* [[Рынга Стар]] — бубен (1, 10); вакал, барабаны (10)
* Майк Дэвіс — труба (4, 13)
* Нэнсі Мак-Картні — вусная мова (5)
* Крысі Хайнд — бэк-вакал (10)
* Шарлін Спітэры — бэк-вакал (10)
* Бэн Фостэр — дырыжор, [[Аранжыроўка|суаранжыроўка]] (11, 13, 14)
* Джайлз Марцін — сумесная аранжыроўка (11, 13, 14)

'''Вытворчасць'''

* Пол Мак-Картні — [[Музычны прадзюсар|прадзюсаванне]]
* Эндру Уат — прадзюсар
* Пол Ламальфа — інжынерыя, звядзенне
* Стыў Орчард — інжынерыя, звядзенне
* Кіт Сміт — інжынерная дапамога
* Ніл Доўз — інжынерная дапамога
* Рэндзі Мэрыл — мастэрынг
* Раян Сміт — мастэрынг
* Марк ВанГул — тэхнік

== Зноскі ==
&lt;references /&gt;

== Спасылкі ==
* {{Афіцыйны сайт|https://theboysofdungeonlane.com|схаваць=а|link_text=Афіцыйны сайт}}
{{Вонкавыя спасылкі}}
[[Катэгорыя:Альбомы 2026 года]]
[[Катэгорыя:Альбомы Capitol Records]]
[[Катэгорыя:Альбомы на англійскай мове]]
[[Катэгорыя:Альбомы Пола Мак-Картні]]</text>
      <sha1>ejtpeppvzr2xpnkd8c920go9hf9zw6j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Яўгенія Лязо</title>
    <ns>0</ns>
    <id>809133</id>
    <revision>
      <id>5152633</id>
      <parentid>5152271</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T13:42:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5152633</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7637" sha1="oqgbrehibro456icon7h2qqipeajvpe" xml:space="preserve">{{пісьменнік}}

'''Яўгенія Лязо''', сапраўднае імя '''Яўгенія Дзмітрыеўна Касіловіч''' ({{ВДП}}) — беларуская літаратарка. Аўтарка прозы і паэзіі, крытычных артыкулаў, а таксама навуковых прац па старажытнабеларускай літаратуры.

== Біяграфія ==
Нарадзілася 4 ліпеня 2004 года ў Мінску&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Артыкул|аўтар=Лязо, Я.|загаловак=Пані Канрадайн|год=2023|мова=be|выданне=Маладосць|тып=часопіс|месяц=|чысло=|нумар=5}}&lt;/ref&gt;.

Працавала настаўніцай беларускай мовы і літаратуры СШ № 2 аг. [[Сеніца]] [[Мінскі раён|Мінскага раёна]]&lt;ref&gt;{{Артыкул|аўтар=Бельскі І., Касіловіч Я.|загаловак=Біблейскія вобразы і хрысціянскія матывы ў паэзіі Гальяша Леўчыка|год=2025|мова=be|выданне=Роднае слова|тып=часопіс|месяц=|чысло=|нумар=7}}&lt;/ref&gt;.

У 2025 скончыла [[філалагічны факультэт БДУ]] па спецыяльнасці «Беларуская філалогія». Тэма дыпломнай працы: «„Слова на Антыпасху“ [[Кірыла Тураўскі|Кірыла Тураўскага]]: біблейска-хрысціянская аснова» пад кіраўніцтвам пісьменніка, прафесара [[Аляксандр Іванавіч Бельскі|Аляксандра Бельскага]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://elib.bsu.by/handle/123456789/340117|title=“Слова на Антыпасху” Кірыла Тураўскага: біблейска-хрысціянская аснова: анатацыя да дыпломнай работы}}&lt;/ref&gt;, які з’яўляецца яе суаўтарам некалькіх літаратуразнаўчых артыкулаў па сучаснай і старажытнай літаратуры&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://rod-slova.by/naviny/anons-lipenskaga-numara-za-2025-g/|title=Анонс ліпеньскага нумара &quot;Роднага слова&quot; за 2025 г.}}&lt;/ref&gt;.

У 2025 годзе паступіла ў магістратуру. Працавала спецыялістам кафедры прыкладной лінгвістыкі філалагічнага факультэта&lt;ref&gt;{{Артыкул|аўтар=Касіловіч, Я.|загаловак=Біблейскія вобразы і матывы ў &quot;Слове на Антыпасху&quot; свяціцеля Кірылы Тураўскага|год=2026|мова=be|выданне=Полымя|тып=часопіс|нумар=2}}&lt;/ref&gt;.

== Творчасць ==
Дэбют у перыядычным друку адбыўся ў часопісе «[[Маладосць (часопіс)|Маладосць]]» у 2023 з публікацыяй першага раздзела [[Рытміка (літаратура)|рытмізаванай]] [[Аповесць|аповесці]] «Час зламанага крыжа» — «Пані Канрадайн»&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Цалкам твор выйшаў у першым зборніку «Пальба па галубах»&lt;ref&gt;{{Кніга|аўтар=Лязо, Я.|загаловак=Пальба па галубах|год=2023}}&lt;/ref&gt;. У гэтым жа годзе адбылася прэзентацыя выдання ў літаратурным клубе «Вежа» на філалагічным факультэце БДУ. У сваёй рэцэнзіі, апублікаванай у «Маладосці», Дзмітрый Цалко паведамляе пра жанравую спецыфіку твораў, якія напісаны [[верлібр]]ам&lt;ref&gt;{{Артыкул|аўтар=Цалко, Дз.|загаловак=Ваўкі і галубы|год=2024|мова=be|выданне=Маладосць|тып=часопіс|нумар=4}}&lt;/ref&gt;.

У інтэрв’ю газеце «[[Звязда (газета)|Звязда]]» галоўны рэдактар «Маладосці» Вольга Рацэвіч таксама адзначае незвычайны вершаваны памер аўтара:

«Не так даўно ў рэдакцыю „Маладосці“ даслала вершы студэнтка другога курса БДУ Яўгенія Касіловіч. Што здзівіла: яны напісаныя [[гекзаметр]]ам — амаль забытым антычным метрам. Цікавы і даволі складаны выбар 20-гадовай дзяўчыны»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://www.oo-spb.by/index.php?id=4236|title=Вольга Рацэвіч аб літаб’яднаннях і конкурсе «БрамаМар»|website=https://www.oo-spb.by/index.php?id=4236}}&lt;/ref&gt;.

== Бібліяграфія ==
* «Пальба па галубах» (2023)&lt;ref&gt;https://archive.org/details/jauhienija-liazo-palba-pa-halubach/978-5-0060-3941-4-text/&lt;/ref&gt;]
* «Гульня з агнём» (2024)&lt;ref&gt;https://archive.org/details/jauhienija-liazo-hulnia-z-ahniom/978-5-0064-3159-1/&lt;/ref&gt;

=== Публікацыі ===
* Маладосць 2022 № 10. Анкета
* Маладосць 2023 № 5. Пані Канрадайн (урывак з паэмы)
* Маладосць 2024 № 1. Максім Ісаеў: У пошуках страчанага золата Чынгісхана (рэцэнзія)
* Роднае слова 2025 № 7. Біблейскія вобразы і хрысціянскія матывы ў паэзіі Гальяша Леўчыка (суаўтар праф. Алесь Бельскі) (навуковы артыкул)
* Маладосць 2025 № 7. Шкло, святло і робаты (рэцэнзія)
* Маладосць 2025 № 8. Фантастычныя беражніцы і дзе яны жывуць (рэцэнзія)
* Полымя 2025 № 9. Самы галоўны скарб (рэцэнзія)
* Маладосць 2025 № 12. Гульня з агнём (вершы)
* Маладосць 2026 № 1. Паразумецца з Цмокам (рэцэнзія)
* Полымя 2026 № 2. Біблейскія вобразы і матывы ў «Слове на Антыпасху» Свяціцеля Кірылы Тураўскага (навуковы артыкул)
* Полымя 2026 № 5. Слова цэліць, як куля (рэцэнзія)
* Маладосць 2026 № 5. На памежжы ўсіх узростаў (рэцэнзія)

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі XXI стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Пісьменніцы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Пісьменніцы XXI стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Пісьменнікі]]
[[Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Паэтэсы Беларусі XXI стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Паэтэсы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Паэты XXI стагоддзя]]</text>
      <sha1>oqgbrehibro456icon7h2qqipeajvpe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152637</id>
      <parentid>5152633</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T13:48:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>афармленне некаторых зносак праз плагін у панэлі інструментаў</comment>
      <origin>5152637</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8069" sha1="7tiz7vvcjo3s311fk3lr88c9eqnofqq" xml:space="preserve">{{пісьменнік}}

'''Яўгенія Лязо''', сапраўднае імя '''Яўгенія Дзмітрыеўна Касіловіч''' ({{ВДП}}) — беларуская літаратарка. Аўтарка прозы і паэзіі, крытычных артыкулаў, а таксама навуковых прац па старажытнабеларускай літаратуры.

== Біяграфія ==
Нарадзілася 4 ліпеня 2004 года ў Мінску&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Артыкул|аўтар=Лязо, Я.|загаловак=Пані Канрадайн|год=2023|мова=be|выданне=Маладосць|тып=часопіс|месяц=|чысло=|нумар=5}}&lt;/ref&gt;.

Працавала настаўніцай беларускай мовы і літаратуры СШ № 2 аг. [[Сеніца]] [[Мінскі раён|Мінскага раёна]]&lt;ref&gt;{{Артыкул|аўтар=Бельскі І., Касіловіч Я.|загаловак=Біблейскія вобразы і хрысціянскія матывы ў паэзіі Гальяша Леўчыка|год=2025|мова=be|выданне=Роднае слова|тып=часопіс|месяц=|чысло=|нумар=7}}&lt;/ref&gt;.

У 2025 скончыла [[філалагічны факультэт БДУ]] па спецыяльнасці «Беларуская філалогія». Тэма дыпломнай працы: «„Слова на Антыпасху“ [[Кірыла Тураўскі|Кірыла Тураўскага]]: біблейска-хрысціянская аснова» пад кіраўніцтвам пісьменніка, прафесара [[Аляксандр Іванавіч Бельскі|Аляксандра Бельскага]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://elib.bsu.by/handle/123456789/340117|title=“Слова на Антыпасху” Кірыла Тураўскага: біблейска-хрысціянская аснова: анатацыя да дыпломнай работы}}&lt;/ref&gt;, які з’яўляецца яе суаўтарам некалькіх літаратуразнаўчых артыкулаў па сучаснай і старажытнай літаратуры&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://rod-slova.by/naviny/anons-lipenskaga-numara-za-2025-g/|title=Анонс ліпеньскага нумара &quot;Роднага слова&quot; за 2025 г.}}&lt;/ref&gt;.

У 2025 годзе паступіла ў магістратуру. Працавала спецыялістам кафедры прыкладной лінгвістыкі філалагічнага факультэта&lt;ref&gt;{{Артыкул|аўтар=Касіловіч, Я.|загаловак=Біблейскія вобразы і матывы ў &quot;Слове на Антыпасху&quot; свяціцеля Кірылы Тураўскага|год=2026|мова=be|выданне=Полымя|тып=часопіс|нумар=2}}&lt;/ref&gt;.

== Творчасць ==
Дэбют у перыядычным друку адбыўся ў часопісе «[[Маладосць (часопіс)|Маладосць]]» у 2023 з публікацыяй першага раздзела [[Рытміка (літаратура)|рытмізаванай]] [[Аповесць|аповесці]] «Час зламанага крыжа» — «Пані Канрадайн»&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Цалкам твор выйшаў у першым зборніку «Пальба па галубах»&lt;ref&gt;{{Кніга|аўтар=Лязо, Я.|загаловак=Пальба па галубах|год=2023}}&lt;/ref&gt;. У гэтым жа годзе адбылася прэзентацыя выдання ў літаратурным клубе «Вежа» на філалагічным факультэце БДУ. У сваёй рэцэнзіі, апублікаванай у «Маладосці», Дзмітрый Цалко піша пра жанравую спецыфіку твораў, якія напісаны [[верлібр]]ам&lt;ref&gt;{{Артыкул|аўтар=Цалко, Дз.|загаловак=Ваўкі і галубы|год=2024|мова=be|выданне=Маладосць|тып=часопіс|нумар=4}}&lt;/ref&gt;.

У інтэрв’ю газеце «[[Звязда (газета)|Звязда]]» галоўны рэдактар «Маладосці» Вольга Рацэвіч таксама адзначае незвычайны вершаваны памер аўтара:

«Не так даўно ў рэдакцыю „Маладосці“ даслала вершы студэнтка другога курса БДУ Яўгенія Касіловіч. Што здзівіла: яны напісаныя [[гекзаметр]]ам — амаль забытым антычным метрам. Цікавы і даволі складаны выбар 20-гадовай дзяўчыны»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=http://www.oo-spb.by/index.php?id=4236|title=Вольга Рацэвіч аб літаб’яднаннях і конкурсе «БрамаМар»|website=www.oo-spb.by|access-date=2026-06-08}}&lt;/ref&gt;.

== Бібліяграфія ==
* «Пальба па галубах» (2023, зборнік паэзіі)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://archive.org/details/jauhienija-liazo-palba-pa-halubach|title=Яўгенія Лязо - Пальба па галубах (Jauhienija Liazo - Palba pa halubach) : Яўгенія Лязо Jauhienija Liazo : Free Download, Borrow, and Streaming|website=Internet Archive|access-date=2026-06-08}}&lt;/ref&gt;
* «Гульня з агнём» (2024)&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=http://archive.org/details/jauhienija-liazo-hulnia-z-ahniom|аўтар=Яўгенія Лязо Jauhienija Liazo|загаловак=Яўгенія Лязо - Гульня з агнём (Jauhienija Liazo - Hulnia z ahniom)|год=2024}}&lt;/ref&gt;

=== Публікацыі ===
* Маладосць 2022 № 10. Анкета
* Маладосць 2023 № 5. Пані Канрадайн (урывак з паэмы)
* Маладосць 2024 № 1. Максім Ісаеў: У пошуках страчанага золата Чынгісхана (рэцэнзія)
* Роднае слова 2025 № 7. Біблейскія вобразы і хрысціянскія матывы ў паэзіі Гальяша Леўчыка (суаўтар праф. Алесь Бельскі) (навуковы артыкул)
* Маладосць 2025 № 7. Шкло, святло і робаты (рэцэнзія)
* Маладосць 2025 № 8. Фантастычныя беражніцы і дзе яны жывуць (рэцэнзія)
* Полымя 2025 № 9. Самы галоўны скарб (рэцэнзія)
* Маладосць 2025 № 12. Гульня з агнём (вершы)
* Маладосць 2026 № 1. Паразумецца з Цмокам (рэцэнзія)
* Полымя 2026 № 2. Біблейскія вобразы і матывы ў «Слове на Антыпасху» Свяціцеля Кірылы Тураўскага (навуковы артыкул)
* Полымя 2026 № 5. Слова цэліць, як куля (рэцэнзія)
* Маладосць 2026 № 5. На памежжы ўсіх узростаў (рэцэнзія)

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі XXI стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Пісьменніцы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Пісьменніцы XXI стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Пісьменнікі]]
[[Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Паэтэсы Беларусі XXI стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Паэтэсы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Паэты XXI стагоддзя]]</text>
      <sha1>7tiz7vvcjo3s311fk3lr88c9eqnofqq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152643</id>
      <parentid>5152637</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T13:59:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5152643</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8023" sha1="93zryli3i7kstyfifj5d2i86tg15o4k" xml:space="preserve">{{пісьменнік}}

'''Яўгенія Лязо''', сапраўднае імя '''Яўгенія Дзмітрыеўна Касіловіч''' ({{ВДП}}) — беларуская літаратарка. Аўтарка прозы і паэзіі, крытычных артыкулаў, а таксама навуковых прац па старажытнабеларускай літаратуры.

== Біяграфія ==
Нарадзілася 4 ліпеня 2004 года ў Мінску&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Артыкул|аўтар=Лязо, Я.|загаловак=Пані Канрадайн|год=2023|мова=be|выданне=Маладосць|тып=часопіс|месяц=|чысло=|нумар=5}}&lt;/ref&gt;.

Працавала настаўніцай беларускай мовы і літаратуры СШ № 2 аг. [[Сеніца]] [[Мінскі раён|Мінскага раёна]]&lt;ref&gt;{{Артыкул|аўтар=Бельскі І., Касіловіч Я.|загаловак=Біблейскія вобразы і хрысціянскія матывы ў паэзіі Гальяша Леўчыка|год=2025|мова=be|выданне=Роднае слова|тып=часопіс|месяц=|чысло=|нумар=7}}&lt;/ref&gt;.

У 2025 скончыла [[філалагічны факультэт БДУ]] па спецыяльнасці «Беларуская філалогія». Тэма дыпломнай працы: «„Слова на Антыпасху“ [[Кірыла Тураўскі|Кірыла Тураўскага]]: біблейска-хрысціянская аснова» пад кіраўніцтвам пісьменніка, прафесара [[Аляксандр Іванавіч Бельскі|Аляксандра Бельскага]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://elib.bsu.by/handle/123456789/340117|title=“Слова на Антыпасху” Кірыла Тураўскага: біблейска-хрысціянская аснова: анатацыя да дыпломнай работы}}&lt;/ref&gt;, які з’яўляецца яе суаўтарам некалькіх літаратуразнаўчых артыкулаў па сучаснай і старажытнай літаратуры&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://rod-slova.by/naviny/anons-lipenskaga-numara-za-2025-g/|title=Анонс ліпеньскага нумара &quot;Роднага слова&quot; за 2025 г.}}&lt;/ref&gt;.

У 2025 годзе паступіла ў магістратуру. Працавала спецыялістам кафедры прыкладной лінгвістыкі філалагічнага факультэта&lt;ref&gt;{{Артыкул|аўтар=Касіловіч, Я.|загаловак=Біблейскія вобразы і матывы ў &quot;Слове на Антыпасху&quot; свяціцеля Кірылы Тураўскага|год=2026|мова=be|выданне=Полымя|тып=часопіс|нумар=2}}&lt;/ref&gt;.

== Творчасць ==
Дэбют у перыядычным друку адбыўся ў часопісе «[[Маладосць (часопіс)|Маладосць]]» у 2023 з публікацыяй першага раздзела [[Рытміка (літаратура)|рытмізаванай]] [[Аповесць|аповесці]] «Час зламанага крыжа» — «Пані Канрадайн»&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Цалкам твор выйшаў у першым зборніку «Пальба па галубах»&lt;ref&gt;{{Кніга|аўтар=Лязо, Я.|загаловак=Пальба па галубах|год=2023}}&lt;/ref&gt;. У гэтым жа годзе адбылася прэзентацыя выдання ў літаратурным клубе «Вежа» на філалагічным факультэце БДУ. У сваёй рэцэнзіі, апублікаванай у «Маладосці», Дзмітрый Цалко піша пра жанравую спецыфіку твораў, якія напісаны [[верлібр]]ам&lt;ref&gt;{{Артыкул|аўтар=Цалко, Дз.|загаловак=Ваўкі і галубы|год=2024|мова=be|выданне=Маладосць|тып=часопіс|нумар=4}}&lt;/ref&gt;.

У інтэрв’ю газеце «[[Звязда (газета)|Звязда]]» галоўны рэдактар «Маладосці» Вольга Рацэвіч таксама адзначае незвычайны вершаваны памер аўтара:

«Не так даўно ў рэдакцыю „Маладосці“ даслала вершы студэнтка другога курса БДУ Яўгенія Касіловіч. Што здзівіла: яны напісаныя [[гекзаметр]]ам — амаль забытым антычным метрам. Цікавы і даволі складаны выбар 20-гадовай дзяўчыны»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=http://www.oo-spb.by/index.php?id=4236|title=Вольга Рацэвіч аб літаб’яднаннях і конкурсе «БрамаМар»|website=www.oo-spb.by|access-date=2026-06-08}}&lt;/ref&gt;.

== Бібліяграфія ==
* «Пальба па галубах» (2023, зборнік паэзіі)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://archive.org/details/jauhienija-liazo-palba-pa-halubach|title=Яўгенія Лязо - Пальба па галубах (Jauhienija Liazo - Palba pa halubach) : Яўгенія Лязо Jauhienija Liazo : Free Download, Borrow, and Streaming|website=Internet Archive|access-date=2026-06-08}}&lt;/ref&gt;
* «Гульня з агнём» (2024)&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=http://archive.org/details/jauhienija-liazo-hulnia-z-ahniom|аўтар=Яўгенія Лязо Jauhienija Liazo|загаловак=Яўгенія Лязо - Гульня з агнём (Jauhienija Liazo - Hulnia z ahniom)|год=2024}}&lt;/ref&gt;

=== Публікацыі ===
* Маладосць 2022 № 10. Анкета
* Маладосць 2023 № 5. Пані Канрадайн (урывак з паэмы)
* Маладосць 2024 № 1. Максім Ісаеў: У пошуках страчанага золата Чынгісхана (рэцэнзія)
* Роднае слова 2025 № 7. Біблейскія вобразы і хрысціянскія матывы ў паэзіі Гальяша Леўчыка (суаўтар праф. Алесь Бельскі) (навуковы артыкул)
* Маладосць 2025 № 7. Шкло, святло і робаты (рэцэнзія)
* Маладосць 2025 № 8. Фантастычныя беражніцы і дзе яны жывуць (рэцэнзія)
* Полымя 2025 № 9. Самы галоўны скарб (рэцэнзія)
* Маладосць 2025 № 12. Гульня з агнём (вершы)
* Маладосць 2026 № 1. Паразумецца з Цмокам (рэцэнзія)
* Полымя 2026 № 2. Біблейскія вобразы і матывы ў «Слове на Антыпасху» Свяціцеля Кірылы Тураўскага (навуковы артыкул)
* Полымя 2026 № 5. Слова цэліць, як куля (рэцэнзія)
* Маладосць 2026 № 5. На памежжы ўсіх узростаў (рэцэнзія)

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі XXI стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Пісьменніцы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Пісьменніцы XXI стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Паэтэсы Беларусі XXI стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Паэтэсы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Паэты XXI стагоддзя]]</text>
      <sha1>93zryli3i7kstyfifj5d2i86tg15o4k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Андрэй Міхайлавіч Арцымовіч</title>
    <ns>0</ns>
    <id>809147</id>
    <revision>
      <id>5152808</id>
      <parentid>5152292</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:18:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Паходжанне і раннія гады */</comment>
      <origin>5152808</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14964" sha1="kvl8anvhg8t4rxdvhf98v9y1nx6dvvi" xml:space="preserve">{{навуковец}}

'''Андрэй Міхайлавіч Арцымовіч''' ({{ВДП}}) — беларускі эканаміст, статыстык, выкладчык, адзін з пачынальнікаў вышэйшай статыстычнай адукацыі ў Беларусі.

== Біяграфія ==

=== Паходжанне і раннія гады ===
Са шляхецкага роду Арцымовічаў. Нарадзіўся 16 студзеня 1881 года ў [[Смаленск]]у.{{sfn|Назаренко|2017b|p=198}}

Бацька — Міхаіл Іосіфавіч Арцымовіч (Міхал, сын Юзафа), паводле сямейных паданняў і афіцыйнай біяграфіі сына — акадэміка [[Леў Андрэевіч Арцымовіч|Льва Андрэевіча Арцымовіча]], быў удзельнікам паўстання 1863—1864 гадоў і сасланы ў Сібір. Паводле ж архіўных следчых дакументаў, за ўдзел у паўстанні і збор атрада да 6 гадоў катаргі асуджаны Міхаіл Міхайлавіч Арцымовіч (нар. 1841, уладальнік маёнтка Ярашоўка і фальварка Буда Магілёўскай губерні), ён адбываў пакаранне ў Астраханскай губерні і пазней пазбаўлены права жыць у сталіцах і ў Магілёўскай губерні. Маці Андрэя Міхайлавіча — Алена Ігнацьеўна Яхімовіч — з Сібіры, магчыма, дачка [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстанца 1830—1831 гадоў]].

Сам Андрэй Арцымовіч называў сябе велікаросам, а родную мову — рускай. Ведаў французскую, нямецкую і польскую мовы; польскай, імаверна, навучыўся ў сям’і, бо ў гімназіях яе не вывучалі{{sfn|Назаренко|2017b|p=199}}.

У 1900 годзе Андрэй Арцымовіч скончыў поўны курс 1-й Маскоўскай гімназіі{{sfn|Назаренко|2017a|p=228}}. У 1906 годзе паступіў на эканоміка-статыстычнае аддзяленне юрыдычнага факультэта Імператарскага Маскоўскага ўніверсітэта{{sfn|Назаренко|2017a|p=228}}. Падчас вучобы даследаваў тэорыю каштоўнасці класічнай школы, праблемы буйной і дробнай вытворчасці ў сельскай гаспадарцы і гісторыю хлебнага гандлю Масквы{{sfn|Назаренко|2017a|p=228}}. Скончыў універсітэт у 1911 годзе з дыпломам I ступені па спецыяльнасці «палітычная эканомія і статыстыка» {{sfn|Назаренко|2017b|p=199}}.

== Прафесійная дзейнасць (1911—1919) ==
Пасля сканчэння ўніверсітэта працаваў у Смаленску ў Статыстычным аддзяленні губернскага земства, удзельнічаў у экспедыцыйным абследаванні гаспадарак Краснінскага павета {{sfn|Назаренко|2017a|p=228}}. У 1912—1915 гадах займаў пасаду ў Статыстычным аддзяленні Маскоўскага параённага камітэта па рэгуляванні перавозак па чыгунцы, дзе ведаў «хлебнай статыстыкай» {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}.

Падчас Першай сусветнай вайны, яшчэ ў 1902 годзе прызнаны «цалкам непрыдатным» да воінскай службы, Арцымовіч распрацоўваў даныя перавозак грузаў па чыгунках Расіі і сістэматызаваў ваенна-статыстычныя матэрыялы{{sfn|Яноўскі|2014|p=253-254}}. Вынікамі гэтай працы былі навуковыя артыкулы «Железнодорожный транспорт в период войны» і «Военно-санитарные поезда В. З. С. и их работа»{{sfn|Яноўскі|2014|p=254}}.

З 1915 года выкладаў эканамічную геаграфію і палітычную эканомію ў Маскоўскім гарадскім народным універсітэце імя А. Л. Шаняўскага з 1915 года {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}. З 1916 года служыў у Галоўным камітэце Усерасійскага земскага саюза (УЗС) намеснікам загадчыка аддзела фінансава-статыстычнага ўліку {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}.

Пасля Кастрычніцкага перавароту, з лютага 1918 года, працаваў намеснікам загадчыка статыстычнага аддзела Маскоўскага абласнога харчовага камітэта {{sfn|Назаренко|2017b|p=199}}. З кастрычніка 1918 года быў адказным супрацоўнікам-спецыялістам па аддзеле прамысловай статыстыкі ў Цэнтральным статыстычным упраўленні (ЦСУ) РСФСР {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}. З прычыны цяжкага харчовага становішча ў Маскве вясной 1919 года сям’я выехала ў Магілёў, куды Андрэй Арцымовіч камандзіраваны ЦСУ РСФСР для арганізацыі губернскага статыстычнага бюро {{sfn|Назаренко|2017a|p=230}}.

=== Праца на Гомельшчыне ===
У сакавіку 1919 года Цэнтральнае статыстычнае ўпраўленне РСФСР камандзіравала Андрэя Арцымовіча ў Магілёўскую губерню (пазней у Гомель) для арганізацыі губернскага статыстычнага бюро{{sfn|Назаренко|2017|p=201}}. Працаваў у цяжкіх умовах прыфрантавога становішча, эвакуацый, голаду і тыфу{{sfn|Назаренко|2017|p=201-202}}. У кастрычніку 1919 года Арцымовічу нават выдалі спецыяльнае пасведчанне на правядзенне электрычнага асвятлення ў пакой, бо ён працаваў па вечарах дома{{sfn|Назаренко|2017|p=201}}.

Падчас часовай эвакуацыі ў Клінцы сям’я з васьмі чалавек (уключаючы ўдаву брата Вячаслава і яе дзяцей) тулілася ў шасцімятровай кладоўцы, а дзяцей давялося на кароткі час аддаць у прытулак, адкуль сын Леў збягаў да беспрызорнікаў{{sfn|Назаренко|2017|p=202}}. За чатыры з паловай гады працы ў Гомелі Арцымовіч фактычна стварыў паўнавартасны статыстычны апарат губерні і забяспечыў правядзенне агульнадзяржаўных перапісаў{{sfn|Назаренко|2017|p=203}}.

=== Праца ў БДУ ===
26 жніўня 1923 года супрацоўнікі гомельскага статбюро ўрачыста праводзілі Арцымовіча ў Мінск для працы ў [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускім дзяржаўным універсітэце]]{{sfn|Назаренко|2017|p=203}}. 30 чэрвеня 1923 года ён падаў заяву пра зацікаўленасці ў працы, а 8 верасня зацверджаны на пасаду выкладчыка кафедры статыстыкі{{sfn|Назаренко|2017|p=203}}.

Ва ўніверсітэце вылучаўся педантычнасцю і патрабавальнасцю: калі ў верасні 1927 года Арцымовіча не праінфармавалі пра сход і расклад, ён патрабаваў ад дэканата прыняць меры, каб не захадзіць у канцылярыю штодзень{{sfn|Назаренко|2017|p=203-204}}. Разам з нешматлікімі калегамі заклаў асновы вышэйшай статыстычнай адукацыі ў Мінску; у 1926 годзе пры яго ўдзеле адкрыта статыстычнае аддзяленне на факультэце права і гаспадаркі{{sfn|Назаренко|2017|p=204}}. Арцымовіч асабіста прывозіў з Масквы «пуды літаратуры» і навуковых матэрыялаў для ўніверсітэта{{sfn|Назаренко|2017|p=204}}. У апошні год вучобы свайго сына Льва ў БДУ ён рыхтаваў разам з ім заняткі па варыяцыйнай матэматычнай статыстыцы{{sfn|Назаренко|2017|p=205}}.

Памёр, магчыма, да 22 чэрвеня 1941 года, прынамсі пасля заканчэння 2-й сусветнай вайны ні Андрэй Арцымовіч, ні яго жонка ўжо не жылі{{sfn|Назаренко|2017|p=206}}. Таксама страчаны сямейны архіў Арцымовіча, дзе сярод іншага было родаводнае дрэва, фамільны кубак з чырвонага крышталя, апісанне радавога герба, дакументальныя сведчанні пра продкаў, адзін з якіх удзельнічаў у бітве пад Грюнвальдам{{sfn|Назаренко|2017|p=200, 206}}.

== Сям’я ==
У 1908 годзе Андрэй Арцымовіч ажаніўся з Вольгай Львоўнай Леўен (Левін), дачкой заможнага гандляра, выхадца з Германіі{{sfn|Назаренко|2017|p=200}}. Вольга атрымала адукацыю ў пансіёне ў Швейцарыі, затым у Інстытуце высакародных дзяўчат{{sfn|Назаренко|2017|p=200}}. У сужэнцаў было трое дзяцей: сын [[Леў Андрэевіч Арцымовіч|Леў]] (нар. 1909, будучы акадэмік-фізік), дочкі Кацярына (нар. 1911) і Вера (нар. 1914){{sfn|Назаренко|2017|p=200}}.

Сям’я вылучалася культурай і інтэлектуальнай атмасферай. У доме выдаваўся рукапісны часопіс «Тишетамия»{{sfn|Назаренко|2017|p=203}}. Да рэвалюцыі Андрэй Міхайлавіч быў заўзятым паляўнічым, у яго маскоўскім кабінеце ляжала шкура забітага ім мядзведзя, таксама меў добры барытон{{sfn|Назаренко|2017|p=201, 204}}. Арцымовіч быў абсалютным педантам: вёў штодзённыя бюлетэні, у якіх падлічваў выдаткі часу на розныя патрэбы, уключаючы чытанне газет і шпацыры з сабакам Бількам{{sfn|Назаренко|2017|p=206}}.

У Мінску сям’я жыла спачатку па вуліцы Шырокай, 28 (цяпер Куйбышава), а з зімы 1923 года — у прафесарскім доме па вуліцы Універсітэцкай, 5 (цяпер Кірава), кв. 4{{sfn|Назаренко|2017|p=204}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{артыкул|ref=Яноўскі|аўтар=Яноўскі Алег Антонавіч|загаловак=Першая сусветная вайна ў лёсах выкладчыкаў БДУ 1920-х гг.|арыгінал=|спасылка=http://elib.bsu.by/handle/123456789/114205|мова=|адказны=В.А. Богуш|аўтар выдання=|выданне=Первая мировая война в исторических судьбах Европы : сб. материалов Междунар. науч. конф., г. Вилейка, 18 окт. 2014 г.|тып=зборнік матэрыялаў канферэнцыі|месца=Мінск|выдавецтва=Ізд. цэнтр БДУ|год=2014|выпуск=|том=|нумар=|старонкі=251-258|isbn=978-985-553-260-7|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archive-url=|archive-date=}}
* {{артыкул|ref=Назаренко|аўтар=Назаренко Артем Михайлович|загаловак=Беларусь и БГУ в судьбах семьи Арцимовичей: от повстанца до «отца» токамака|арыгінал=|спасылка=http://elib.bsu.by/handle/123456789/196057|мова=|адказны=С. Н. Ходин|аўтар выдання=|выданне=Традиции университета: от Франциска Скорины до современности : сб. материалов Междунар. науч. конф., Минск, 26–27 окт. 2017 г.|тып=зборнік матэрыялаў канферэнцыі|месца=Мінск|выдавецтва=Изд. центр БГУ|год=2017|выпуск=|том=|нумар=|старонкі=198-207|isbn=978-985-553-517-2|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archive-url=|archive-date=}}
* ''Назаренко, А. М.'' Основоположник белорусской статистики Арцимович Андрей Михайлович // Интеллектуалы Белорусского государственного университета – гордость Беларуси (1921–1941 гг.) / под ред. С. В. Абламейко и др. -- Минск, БГУ, 2016. -- С. 227–241.

{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Арцымовіч Андрэй Міхайлавіч}}</text>
      <sha1>kvl8anvhg8t4rxdvhf98v9y1nx6dvvi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152814</id>
      <parentid>5152808</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:50:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Прафесійная дзейнасць (1911—1919) */</comment>
      <origin>5152814</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18609" sha1="lpbrw3twxbtss69uwjtlrgcfjuyv5e2" xml:space="preserve">{{навуковец}}

'''Андрэй Міхайлавіч Арцымовіч''' ({{ВДП}}) — беларускі эканаміст, статыстык, выкладчык, адзін з пачынальнікаў вышэйшай статыстычнай адукацыі ў Беларусі.

== Біяграфія ==

=== Паходжанне і раннія гады ===
Са шляхецкага роду Арцымовічаў. Нарадзіўся 16 студзеня 1881 года ў [[Смаленск]]у.{{sfn|Назаренко|2017b|p=198}}

Бацька — Міхаіл Іосіфавіч Арцымовіч (Міхал, сын Юзафа), паводле сямейных паданняў і афіцыйнай біяграфіі сына — акадэміка [[Леў Андрэевіч Арцымовіч|Льва Андрэевіча Арцымовіча]], быў удзельнікам паўстання 1863—1864 гадоў і сасланы ў Сібір. Паводле ж архіўных следчых дакументаў, за ўдзел у паўстанні і збор атрада да 6 гадоў катаргі асуджаны Міхаіл Міхайлавіч Арцымовіч (нар. 1841, уладальнік маёнтка Ярашоўка і фальварка Буда Магілёўскай губерні), ён адбываў пакаранне ў Астраханскай губерні і пазней пазбаўлены права жыць у сталіцах і ў Магілёўскай губерні. Маці Андрэя Міхайлавіча — Алена Ігнацьеўна Яхімовіч — з Сібіры, магчыма, дачка [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстанца 1830—1831 гадоў]].

Сам Андрэй Арцымовіч называў сябе велікаросам, а родную мову — рускай. Ведаў французскую, нямецкую і польскую мовы; польскай, імаверна, навучыўся ў сям’і, бо ў гімназіях яе не вывучалі{{sfn|Назаренко|2017b|p=199}}.

У 1900 годзе Андрэй Арцымовіч скончыў поўны курс 1-й Маскоўскай гімназіі{{sfn|Назаренко|2017a|p=228}}. У 1906 годзе паступіў на эканоміка-статыстычнае аддзяленне юрыдычнага факультэта Імператарскага Маскоўскага ўніверсітэта{{sfn|Назаренко|2017a|p=228}}. Падчас вучобы даследаваў тэорыю каштоўнасці класічнай школы, праблемы буйной і дробнай вытворчасці ў сельскай гаспадарцы і гісторыю хлебнага гандлю Масквы{{sfn|Назаренко|2017a|p=228}}. Скончыў універсітэт у 1911 годзе з дыпломам I ступені па спецыяльнасці «палітычная эканомія і статыстыка» {{sfn|Назаренко|2017b|p=199}}.

=== Прафесійная дзейнасць (1911—1919) ===
Пасля сканчэння ўніверсітэта працаваў у Смаленску ў Статыстычным аддзяленні губернскага земства, удзельнічаў у экспедыцыйным абследаванні гаспадарак Краснінскага павета {{sfn|Назаренко|2017a|p=228}}. У 1912—1915 гадах займаў пасаду ў Статыстычным аддзяленні Маскоўскага параённага камітэта па рэгуляванні перавозак па чыгунцы, дзе ведаў «хлебнай статыстыкай» {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}.

Падчас Першай сусветнай вайны, яшчэ ў 1902 годзе прызнаны «цалкам непрыдатным» да воінскай службы, Арцымовіч распрацоўваў даныя перавозак грузаў па чыгунках Расіі і сістэматызаваў ваенна-статыстычныя матэрыялы{{sfn|Яноўскі|2014|p=253-254}}. Вынікамі гэтай працы былі навуковыя артыкулы «Железнодорожный транспорт в период войны» і «Военно-санитарные поезда В. З. С. и их работа»{{sfn|Яноўскі|2014|p=254}}.

З 1915 года выкладаў эканамічную геаграфію і палітычную эканомію ў Маскоўскім гарадскім народным універсітэце імя А. Л. Шаняўскага з 1915 года {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}. З 1916 года служыў у Галоўным камітэце Усерасійскага земскага саюза (УЗС) намеснікам загадчыка аддзела фінансава-статыстычнага ўліку {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}.

Пасля Кастрычніцкага перавароту, з лютага 1918 года, працаваў намеснікам загадчыка статыстычнага аддзела Маскоўскага абласнога харчовага камітэта {{sfn|Назаренко|2017b|p=199}}. З кастрычніка 1918 года быў адказным супрацоўнікам-спецыялістам па аддзеле прамысловай статыстыкі ў Цэнтральным статыстычным упраўленні (ЦСУ) РСФСР {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}. З прычыны цяжкага харчовага становішча ў Маскве вясной 1919 года сям’я выехала ў Магілёў, куды Андрэй Арцымовіч камандзіраваны ЦСУ РСФСР для арганізацыі губернскага статыстычнага бюро {{sfn|Назаренко|2017a|p=230}}.

=== Праца на Гомельшчыне (1919—1923) ===
Узначальваў губернскае статбюро і пасля пераносу губурнскага цэнтру ў Гомель{{sfn|Арцимович|2009|p=292}}. Праца праходзіла ў экстрэмальных умовах прыфронтавога горада, эвакуацый у Клінцы і недахопу кадраў{{sfn|Назаренко|2017b|p=201}}. Улетку 1919 года супрацоўнікі бюро працавалі ў адным пакоі гасцініцы «Кантынент», а замест сталоў выкарыстоўвалі дзверы {{sfn|Назаренко|2017a|p=230}}. У кастрычніку 1919 года Арцымовічу нават выдалі спецыяльнае пасведчанне на правядзенне электрычнага асвятлення ў пакой, бо ён працаваў па вечарах дома{{sfn|Назаренко|2017b|p=201}}.

Падчас часовай эвакуацыі ў Клінцы сям’я з васьмі чалавек (уключаючы ўдаву брата Вячаслава і яе дзяцей) тулілася ў шасцімятровай кладоўцы, а дзяцей давялося на кароткі час аддаць у прытулак, адкуль сын Леў збягаў да беспрызорнікаў{{sfn|Назаренко|2017b|p=202}}.

Арцымовічу даводзілася выконваць не ўласцівыя статыстыцы функцыі, такія як распрацоўка праектаў па разгрузцы і абароне горада {{sfn|Назаренко|2017a|p=231}}. Нягледзячы на перагружанасць, ён забяспечыў правядзенне ў губерні ўсерасійскіх перапісаў і стварыў паўнавартасны статыстычны апарат {{sfn|Назаренко|2017b|p=202}}. 26 жніўня 1923 года супрацоўнікі бюро ганарова праводзілі яго ў Мінск на працу Беларускім дзяржаўным універсітэце (БДУ){{sfn|Назаренко|2017a|p=232}}.

=== Праца ў БДУ (1923—1933) ===
30 чэрвеня 1923 года Андрэй Арцымовіч падаў заяву пра залічэнні на кафедру статыстыкі БДУ {{sfn|Назаренко|2017a|p=233}}. Быў зацверджаны на пасадзе выкладчыка 8 верасня 1923 года {{sfn|Назаренко|2017a|p=233}}. У чэрвені 1926 года атрымаў службовае пасведчанне БДУ № 1 {{sfn|Назаренко|2017a|p=238}}. Выкладаў агульную тэорыю статыстыкі, гаспадарчую, сельскагаспадарчую, прамысловую статыстыку і эканамічную геаграфію {{sfn|Назаренко|2017a|p=236}}. У 1924/25 навучальным годзе вёў заняткі на двух факультэтах: педагагічным і грамадскіх навук {{sfn|Назаренко|2017a|p=236}}. Чытаў курс «Тэорыя статыстыкі і яе прымяненне да педагогікі», які апераджаў свой час паводле метадалогіі {{sfn|Назаренко|2017a|p=236}}.

Ва ўніверсітэце вылучаўся педантычнасцю і патрабавальнасцю: калі ў верасні 1927 года Арцымовіча не праінфармавалі пра сход і расклад, ён патрабаваў ад дэканата прыняць меры, каб не захадзіць у канцылярыю штодзень{{sfn|Назаренко|2017b|p=203-204}}. Разам з нешматлікімі калегамі заклаў асновы вышэйшай статыстычнай адукацыі ў Мінску; у 1926 годзе пры яго ўдзеле адкрыта статыстычнае аддзяленне на факультэце права і гаспадаркі{{sfn|Назаренко|2017b|p=204}}.

Арцымовіч асабіста прывозіў з Масквы і Петраграда «пуды літаратуры» і навуковых матэрыялаў для ўніверсітэта{{sfn|Назаренко|2017b|p=204}}. На аснове ўласнай бібліятэкі і матэрыялаў, прывезеных з камандзіровак у Маскву і Петраград, стварыў у БДУ статыстычны кабінет, які не меў аналагаў у ВНУ СССР {{sfn|Назаренко|2017a|p=235}}. У 1928 годзе камісія па праверцы нацыянальнай палітыкі вызначыла, што Арцымовіч вядзе заняткі на беларускай мове, хоць узровень яго валодання мовай быў прызнаны недастатковым {{sfn|Назаренко|2017a|p=239}}. У 1928 годзе яго заяўкі на навуковыя камандзіроўкі ў Лондан, Берлін і нават Маскву былі адхілены з палітычных і эканамічных прычын {{sfn|Назаренко|2017a|p=238}}.

== Інстытут народнай гаспадаркі (з 1933)
У 1933 годзе пасля рэарганізацыі факультэта народнай гаспадаркі БДУ Андрэй Арцымовіч перайшоў у новаствораны Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі (БДІНГ), куды перадаў калекцыю свайго статыстычнага кабінета{{sfn|Назаренко|2017a|p=240}}. У інстытуце ён быў адзіным дацэнтам па ўлікова-статыстычных спецыяльнасцях і адзіным супрацоўнікам з дваранскім паходжаннем {{sfn|Назаренко|2017a|p=241}}. У 1934 годзе кваліфікацыйная камісія аднагалосна рэкамендавала яго на пасаду выконваўца абавязкаў прафесара {{sfn|Назаренко|2017a|p=241}}. Апошнія дакументы пра яго дзейнасць датуюцца вераснем 1935 года {{sfn|Назаренко|2017a|p=241}}.

== Апошнія гады ==
На думку Арцёма Назаранкі, Андрэй Міхайлавіч і Вольга Львоўна не здолелі эвакуіравацца з Мінска на пачатку Вялікай Айчыннай вайны. Леў Арцымовіч у аўтабіяграфіі 1953 года пісаў, што бацькі памерлі ад голаду і хвароб падчас нямецкай акупацыі ў Мінску{{sfn|Арцимович|2009|p=294}}.

Пахаваны на Вайсковых могілках у Мінску. На помніку дата смерці Андрэй Міхайлавіч — 29 жніўня 1942, Вольгі Львоўны — 25 ліпеня 1943 года.

Таксама падчас вайны ў Мінску быў страчаны сямейны архіў Арцымовіча, дзе сярод іншага было родаводнае дрэва, фамільны кубак з чырвонага крышталя, апісанне радавога герба, дакументальныя сведчанні пра продкаў, адзін з якіх удзельнічаў у бітве пад Грунвальдам{{sfn|Назаренко|2017|p=200, 206}}.

== Сям’я ==
У 1908 годзе Андрэй Арцымовіч ажаніўся з Вольгай Львоўнай Леўен (Левін), дачкой заможнага гандляра, выхадца з Германіі{{sfn|Назаренко|2017|p=200}}. Вольга атрымала адукацыю ў пансіёне ў Швейцарыі, затым у Інстытуце высакародных дзяўчат{{sfn|Назаренко|2017|p=200}}. У сужэнцаў было трое дзяцей: сын [[Леў Андрэевіч Арцымовіч|Леў]] (нар. 1909, будучы акадэмік-фізік), дочкі Кацярына (нар. 1911) і Вера (нар. 1914){{sfn|Назаренко|2017|p=200}}.

Сям’я вылучалася культурай і інтэлектуальнай атмасферай. У доме выдаваўся рукапісны часопіс «Тишетамия»{{sfn|Назаренко|2017|p=203}}. Да рэвалюцыі Андрэй Міхайлавіч быў заўзятым паляўнічым, у яго маскоўскім кабінеце ляжала шкура забітага ім мядзведзя, таксама меў добры барытон{{sfn|Назаренко|2017|p=201, 204}}. Арцымовіч быў абсалютным педантам: вёў штодзённыя бюлетэні, у якіх падлічваў выдаткі часу на розныя патрэбы, уключаючы чытанне газет і шпацыры з сабакам Бількам{{sfn|Назаренко|2017|p=206}}.

У Мінску сям’я жыла спачатку па вуліцы Шырокай, 28 (цяпер Куйбышава), а з зімы 1923 года — у прафесарскім доме па вуліцы Універсітэцкай, 5 (цяпер Кірава), кв. 4{{sfn|Назаренко|2017|p=204}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{артыкул|ref=Яноўскі|аўтар=Яноўскі Алег Антонавіч|загаловак=Першая сусветная вайна ў лёсах выкладчыкаў БДУ 1920-х гг.|арыгінал=|спасылка=http://elib.bsu.by/handle/123456789/114205|мова=|адказны=В.А. Богуш|аўтар выдання=|выданне=Первая мировая война в исторических судьбах Европы : сб. материалов Междунар. науч. конф., г. Вилейка, 18 окт. 2014 г.|тып=зборнік матэрыялаў канферэнцыі|месца=Мінск|выдавецтва=Ізд. цэнтр БДУ|год=2014|выпуск=|том=|нумар=|старонкі=251-258|isbn=978-985-553-260-7|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archive-url=|archive-date=}}
* {{артыкул|ref=Назаренко|аўтар=Назаренко Артем Михайлович|загаловак=Беларусь и БГУ в судьбах семьи Арцимовичей: от повстанца до «отца» токамака|арыгінал=|спасылка=http://elib.bsu.by/handle/123456789/196057|мова=|адказны=С. Н. Ходин|аўтар выдання=|выданне=Традиции университета: от Франциска Скорины до современности : сб. материалов Междунар. науч. конф., Минск, 26–27 окт. 2017 г.|тып=зборнік матэрыялаў канферэнцыі|месца=Мінск|выдавецтва=Изд. центр БГУ|год=2017|выпуск=|том=|нумар=|старонкі=198-207|isbn=978-985-553-517-2|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archive-url=|archive-date=}}
* ''Назаренко, А. М.'' Основоположник белорусской статистики Арцимович Андрей Михайлович // Интеллектуалы Белорусского государственного университета – гордость Беларуси (1921–1941 гг.) / под ред. С. В. Абламейко и др. -- Минск, БГУ, 2016. -- С. 227–241.

{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Арцымовіч Андрэй Міхайлавіч}}</text>
      <sha1>lpbrw3twxbtss69uwjtlrgcfjuyv5e2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152815</id>
      <parentid>5152814</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:50:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Праца ў БДУ (1923—1933) */</comment>
      <origin>5152815</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18614" sha1="3h9gmxpqhdmxx0t04ljpldmvdbw05ik" xml:space="preserve">{{навуковец}}

'''Андрэй Міхайлавіч Арцымовіч''' ({{ВДП}}) — беларускі эканаміст, статыстык, выкладчык, адзін з пачынальнікаў вышэйшай статыстычнай адукацыі ў Беларусі.

== Біяграфія ==

=== Паходжанне і раннія гады ===
Са шляхецкага роду Арцымовічаў. Нарадзіўся 16 студзеня 1881 года ў [[Смаленск]]у.{{sfn|Назаренко|2017b|p=198}}

Бацька — Міхаіл Іосіфавіч Арцымовіч (Міхал, сын Юзафа), паводле сямейных паданняў і афіцыйнай біяграфіі сына — акадэміка [[Леў Андрэевіч Арцымовіч|Льва Андрэевіча Арцымовіча]], быў удзельнікам паўстання 1863—1864 гадоў і сасланы ў Сібір. Паводле ж архіўных следчых дакументаў, за ўдзел у паўстанні і збор атрада да 6 гадоў катаргі асуджаны Міхаіл Міхайлавіч Арцымовіч (нар. 1841, уладальнік маёнтка Ярашоўка і фальварка Буда Магілёўскай губерні), ён адбываў пакаранне ў Астраханскай губерні і пазней пазбаўлены права жыць у сталіцах і ў Магілёўскай губерні. Маці Андрэя Міхайлавіча — Алена Ігнацьеўна Яхімовіч — з Сібіры, магчыма, дачка [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстанца 1830—1831 гадоў]].

Сам Андрэй Арцымовіч называў сябе велікаросам, а родную мову — рускай. Ведаў французскую, нямецкую і польскую мовы; польскай, імаверна, навучыўся ў сям’і, бо ў гімназіях яе не вывучалі{{sfn|Назаренко|2017b|p=199}}.

У 1900 годзе Андрэй Арцымовіч скончыў поўны курс 1-й Маскоўскай гімназіі{{sfn|Назаренко|2017a|p=228}}. У 1906 годзе паступіў на эканоміка-статыстычнае аддзяленне юрыдычнага факультэта Імператарскага Маскоўскага ўніверсітэта{{sfn|Назаренко|2017a|p=228}}. Падчас вучобы даследаваў тэорыю каштоўнасці класічнай школы, праблемы буйной і дробнай вытворчасці ў сельскай гаспадарцы і гісторыю хлебнага гандлю Масквы{{sfn|Назаренко|2017a|p=228}}. Скончыў універсітэт у 1911 годзе з дыпломам I ступені па спецыяльнасці «палітычная эканомія і статыстыка» {{sfn|Назаренко|2017b|p=199}}.

=== Прафесійная дзейнасць (1911—1919) ===
Пасля сканчэння ўніверсітэта працаваў у Смаленску ў Статыстычным аддзяленні губернскага земства, удзельнічаў у экспедыцыйным абследаванні гаспадарак Краснінскага павета {{sfn|Назаренко|2017a|p=228}}. У 1912—1915 гадах займаў пасаду ў Статыстычным аддзяленні Маскоўскага параённага камітэта па рэгуляванні перавозак па чыгунцы, дзе ведаў «хлебнай статыстыкай» {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}.

Падчас Першай сусветнай вайны, яшчэ ў 1902 годзе прызнаны «цалкам непрыдатным» да воінскай службы, Арцымовіч распрацоўваў даныя перавозак грузаў па чыгунках Расіі і сістэматызаваў ваенна-статыстычныя матэрыялы{{sfn|Яноўскі|2014|p=253-254}}. Вынікамі гэтай працы былі навуковыя артыкулы «Железнодорожный транспорт в период войны» і «Военно-санитарные поезда В. З. С. и их работа»{{sfn|Яноўскі|2014|p=254}}.

З 1915 года выкладаў эканамічную геаграфію і палітычную эканомію ў Маскоўскім гарадскім народным універсітэце імя А. Л. Шаняўскага з 1915 года {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}. З 1916 года служыў у Галоўным камітэце Усерасійскага земскага саюза (УЗС) намеснікам загадчыка аддзела фінансава-статыстычнага ўліку {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}.

Пасля Кастрычніцкага перавароту, з лютага 1918 года, працаваў намеснікам загадчыка статыстычнага аддзела Маскоўскага абласнога харчовага камітэта {{sfn|Назаренко|2017b|p=199}}. З кастрычніка 1918 года быў адказным супрацоўнікам-спецыялістам па аддзеле прамысловай статыстыкі ў Цэнтральным статыстычным упраўленні (ЦСУ) РСФСР {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}. З прычыны цяжкага харчовага становішча ў Маскве вясной 1919 года сям’я выехала ў Магілёў, куды Андрэй Арцымовіч камандзіраваны ЦСУ РСФСР для арганізацыі губернскага статыстычнага бюро {{sfn|Назаренко|2017a|p=230}}.

=== Праца на Гомельшчыне (1919—1923) ===
Узначальваў губернскае статбюро і пасля пераносу губурнскага цэнтру ў Гомель{{sfn|Арцимович|2009|p=292}}. Праца праходзіла ў экстрэмальных умовах прыфронтавога горада, эвакуацый у Клінцы і недахопу кадраў{{sfn|Назаренко|2017b|p=201}}. Улетку 1919 года супрацоўнікі бюро працавалі ў адным пакоі гасцініцы «Кантынент», а замест сталоў выкарыстоўвалі дзверы {{sfn|Назаренко|2017a|p=230}}. У кастрычніку 1919 года Арцымовічу нават выдалі спецыяльнае пасведчанне на правядзенне электрычнага асвятлення ў пакой, бо ён працаваў па вечарах дома{{sfn|Назаренко|2017b|p=201}}.

Падчас часовай эвакуацыі ў Клінцы сям’я з васьмі чалавек (уключаючы ўдаву брата Вячаслава і яе дзяцей) тулілася ў шасцімятровай кладоўцы, а дзяцей давялося на кароткі час аддаць у прытулак, адкуль сын Леў збягаў да беспрызорнікаў{{sfn|Назаренко|2017b|p=202}}.

Арцымовічу даводзілася выконваць не ўласцівыя статыстыцы функцыі, такія як распрацоўка праектаў па разгрузцы і абароне горада {{sfn|Назаренко|2017a|p=231}}. Нягледзячы на перагружанасць, ён забяспечыў правядзенне ў губерні ўсерасійскіх перапісаў і стварыў паўнавартасны статыстычны апарат {{sfn|Назаренко|2017b|p=202}}. 26 жніўня 1923 года супрацоўнікі бюро ганарова праводзілі яго ў Мінск на працу Беларускім дзяржаўным універсітэце (БДУ){{sfn|Назаренко|2017a|p=232}}.

=== Праца ў БДУ (1923—1933) ===
30 чэрвеня 1923 года Андрэй Арцымовіч падаў заяву пра залічэнні на кафедру статыстыкі БДУ {{sfn|Назаренко|2017a|p=233}}. Быў зацверджаны на пасадзе выкладчыка 8 верасня 1923 года {{sfn|Назаренко|2017a|p=233}}. У чэрвені 1926 года атрымаў службовае пасведчанне БДУ № 1 {{sfn|Назаренко|2017a|p=238}}. Выкладаў агульную тэорыю статыстыкі, гаспадарчую, сельскагаспадарчую, прамысловую статыстыку і эканамічную геаграфію {{sfn|Назаренко|2017a|p=236}}. У 1924/25 навучальным годзе вёў заняткі на двух факультэтах: педагагічным і грамадскіх навук {{sfn|Назаренко|2017a|p=236}}. Чытаў курс «Тэорыя статыстыкі і яе прымяненне да педагогікі», які апераджаў свой час паводле метадалогіі {{sfn|Назаренко|2017a|p=236}}.

Ва ўніверсітэце вылучаўся педантычнасцю і патрабавальнасцю: калі ў верасні 1927 года Арцымовіча не праінфармавалі пра сход і расклад, ён патрабаваў ад дэканата прыняць меры, каб не захадзіць у канцылярыю штодзень{{sfn|Назаренко|2017b|p=203-204}}. Разам з нешматлікімі калегамі заклаў асновы вышэйшай статыстычнай адукацыі ў Мінску; у 1926 годзе пры яго ўдзеле адкрыта статыстычнае аддзяленне на факультэце права і гаспадаркі{{sfn|Назаренко|2017b|p=204}}.

Арцымовіч асабіста прывозіў з Масквы і Петраграда «пуды літаратуры» і навуковых матэрыялаў для ўніверсітэта{{sfn|Назаренко|2017b|p=204}}. На аснове ўласнай бібліятэкі і матэрыялаў, прывезеных з камандзіровак у Маскву і Петраград, стварыў у БДУ статыстычны кабінет, які не меў аналагаў у ВНУ СССР {{sfn|Назаренко|2017a|p=235}}. У 1928 годзе камісія па праверцы нацыянальнай палітыкі вызначыла, што Арцымовіч вядзе заняткі на беларускай мове, хоць узровень яго валодання мовай быў прызнаны недастатковым {{sfn|Назаренко|2017a|p=239}}. У 1928 годзе яго заяўкі на навуковыя камандзіроўкі ў Лондан, Берлін і нават Маскву былі адхілены з палітычных і эканамічных прычын {{sfn|Назаренко|2017a|p=238}}.

=== Інстытут народнай гаспадаркі (з 1933) ===
У 1933 годзе пасля рэарганізацыі факультэта народнай гаспадаркі БДУ Андрэй Арцымовіч перайшоў у новаствораны Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі (БДІНГ), куды перадаў калекцыю свайго статыстычнага кабінета{{sfn|Назаренко|2017a|p=240}}. У інстытуце ён быў адзіным дацэнтам па ўлікова-статыстычных спецыяльнасцях і адзіным супрацоўнікам з дваранскім паходжаннем {{sfn|Назаренко|2017a|p=241}}. У 1934 годзе кваліфікацыйная камісія аднагалосна рэкамендавала яго на пасаду выконваўца абавязкаў прафесара {{sfn|Назаренко|2017a|p=241}}. Апошнія дакументы пра яго дзейнасць датуюцца вераснем 1935 года {{sfn|Назаренко|2017a|p=241}}.

== Апошнія гады ==
На думку Арцёма Назаранкі, Андрэй Міхайлавіч і Вольга Львоўна не здолелі эвакуіравацца з Мінска на пачатку Вялікай Айчыннай вайны. Леў Арцымовіч у аўтабіяграфіі 1953 года пісаў, што бацькі памерлі ад голаду і хвароб падчас нямецкай акупацыі ў Мінску{{sfn|Арцимович|2009|p=294}}.

Пахаваны на Вайсковых могілках у Мінску. На помніку дата смерці Андрэй Міхайлавіч — 29 жніўня 1942, Вольгі Львоўны — 25 ліпеня 1943 года.

Таксама падчас вайны ў Мінску быў страчаны сямейны архіў Арцымовіча, дзе сярод іншага было родаводнае дрэва, фамільны кубак з чырвонага крышталя, апісанне радавога герба, дакументальныя сведчанні пра продкаў, адзін з якіх удзельнічаў у бітве пад Грунвальдам{{sfn|Назаренко|2017|p=200, 206}}.

== Сям’я ==
У 1908 годзе Андрэй Арцымовіч ажаніўся з Вольгай Львоўнай Леўен (Левін), дачкой заможнага гандляра, выхадца з Германіі{{sfn|Назаренко|2017|p=200}}. Вольга атрымала адукацыю ў пансіёне ў Швейцарыі, затым у Інстытуце высакародных дзяўчат{{sfn|Назаренко|2017|p=200}}. У сужэнцаў было трое дзяцей: сын [[Леў Андрэевіч Арцымовіч|Леў]] (нар. 1909, будучы акадэмік-фізік), дочкі Кацярына (нар. 1911) і Вера (нар. 1914){{sfn|Назаренко|2017|p=200}}.

Сям’я вылучалася культурай і інтэлектуальнай атмасферай. У доме выдаваўся рукапісны часопіс «Тишетамия»{{sfn|Назаренко|2017|p=203}}. Да рэвалюцыі Андрэй Міхайлавіч быў заўзятым паляўнічым, у яго маскоўскім кабінеце ляжала шкура забітага ім мядзведзя, таксама меў добры барытон{{sfn|Назаренко|2017|p=201, 204}}. Арцымовіч быў абсалютным педантам: вёў штодзённыя бюлетэні, у якіх падлічваў выдаткі часу на розныя патрэбы, уключаючы чытанне газет і шпацыры з сабакам Бількам{{sfn|Назаренко|2017|p=206}}.

У Мінску сям’я жыла спачатку па вуліцы Шырокай, 28 (цяпер Куйбышава), а з зімы 1923 года — у прафесарскім доме па вуліцы Універсітэцкай, 5 (цяпер Кірава), кв. 4{{sfn|Назаренко|2017|p=204}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{артыкул|ref=Яноўскі|аўтар=Яноўскі Алег Антонавіч|загаловак=Першая сусветная вайна ў лёсах выкладчыкаў БДУ 1920-х гг.|арыгінал=|спасылка=http://elib.bsu.by/handle/123456789/114205|мова=|адказны=В.А. Богуш|аўтар выдання=|выданне=Первая мировая война в исторических судьбах Европы : сб. материалов Междунар. науч. конф., г. Вилейка, 18 окт. 2014 г.|тып=зборнік матэрыялаў канферэнцыі|месца=Мінск|выдавецтва=Ізд. цэнтр БДУ|год=2014|выпуск=|том=|нумар=|старонкі=251-258|isbn=978-985-553-260-7|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archive-url=|archive-date=}}
* {{артыкул|ref=Назаренко|аўтар=Назаренко Артем Михайлович|загаловак=Беларусь и БГУ в судьбах семьи Арцимовичей: от повстанца до «отца» токамака|арыгінал=|спасылка=http://elib.bsu.by/handle/123456789/196057|мова=|адказны=С. Н. Ходин|аўтар выдання=|выданне=Традиции университета: от Франциска Скорины до современности : сб. материалов Междунар. науч. конф., Минск, 26–27 окт. 2017 г.|тып=зборнік матэрыялаў канферэнцыі|месца=Мінск|выдавецтва=Изд. центр БГУ|год=2017|выпуск=|том=|нумар=|старонкі=198-207|isbn=978-985-553-517-2|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archive-url=|archive-date=}}
* ''Назаренко, А. М.'' Основоположник белорусской статистики Арцимович Андрей Михайлович // Интеллектуалы Белорусского государственного университета – гордость Беларуси (1921–1941 гг.) / под ред. С. В. Абламейко и др. -- Минск, БГУ, 2016. -- С. 227–241.

{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Арцымовіч Андрэй Міхайлавіч}}</text>
      <sha1>3h9gmxpqhdmxx0t04ljpldmvdbw05ik</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152816</id>
      <parentid>5152815</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:52:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Апошнія гады */</comment>
      <origin>5152816</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18616" sha1="6ow324gdu9vfo9ieqguu268hkg4yfyn" xml:space="preserve">{{навуковец}}

'''Андрэй Міхайлавіч Арцымовіч''' ({{ВДП}}) — беларускі эканаміст, статыстык, выкладчык, адзін з пачынальнікаў вышэйшай статыстычнай адукацыі ў Беларусі.

== Біяграфія ==

=== Паходжанне і раннія гады ===
Са шляхецкага роду Арцымовічаў. Нарадзіўся 16 студзеня 1881 года ў [[Смаленск]]у.{{sfn|Назаренко|2017b|p=198}}

Бацька — Міхаіл Іосіфавіч Арцымовіч (Міхал, сын Юзафа), паводле сямейных паданняў і афіцыйнай біяграфіі сына — акадэміка [[Леў Андрэевіч Арцымовіч|Льва Андрэевіча Арцымовіча]], быў удзельнікам паўстання 1863—1864 гадоў і сасланы ў Сібір. Паводле ж архіўных следчых дакументаў, за ўдзел у паўстанні і збор атрада да 6 гадоў катаргі асуджаны Міхаіл Міхайлавіч Арцымовіч (нар. 1841, уладальнік маёнтка Ярашоўка і фальварка Буда Магілёўскай губерні), ён адбываў пакаранне ў Астраханскай губерні і пазней пазбаўлены права жыць у сталіцах і ў Магілёўскай губерні. Маці Андрэя Міхайлавіча — Алена Ігнацьеўна Яхімовіч — з Сібіры, магчыма, дачка [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстанца 1830—1831 гадоў]].

Сам Андрэй Арцымовіч называў сябе велікаросам, а родную мову — рускай. Ведаў французскую, нямецкую і польскую мовы; польскай, імаверна, навучыўся ў сям’і, бо ў гімназіях яе не вывучалі{{sfn|Назаренко|2017b|p=199}}.

У 1900 годзе Андрэй Арцымовіч скончыў поўны курс 1-й Маскоўскай гімназіі{{sfn|Назаренко|2017a|p=228}}. У 1906 годзе паступіў на эканоміка-статыстычнае аддзяленне юрыдычнага факультэта Імператарскага Маскоўскага ўніверсітэта{{sfn|Назаренко|2017a|p=228}}. Падчас вучобы даследаваў тэорыю каштоўнасці класічнай школы, праблемы буйной і дробнай вытворчасці ў сельскай гаспадарцы і гісторыю хлебнага гандлю Масквы{{sfn|Назаренко|2017a|p=228}}. Скончыў універсітэт у 1911 годзе з дыпломам I ступені па спецыяльнасці «палітычная эканомія і статыстыка» {{sfn|Назаренко|2017b|p=199}}.

=== Прафесійная дзейнасць (1911—1919) ===
Пасля сканчэння ўніверсітэта працаваў у Смаленску ў Статыстычным аддзяленні губернскага земства, удзельнічаў у экспедыцыйным абследаванні гаспадарак Краснінскага павета {{sfn|Назаренко|2017a|p=228}}. У 1912—1915 гадах займаў пасаду ў Статыстычным аддзяленні Маскоўскага параённага камітэта па рэгуляванні перавозак па чыгунцы, дзе ведаў «хлебнай статыстыкай» {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}.

Падчас Першай сусветнай вайны, яшчэ ў 1902 годзе прызнаны «цалкам непрыдатным» да воінскай службы, Арцымовіч распрацоўваў даныя перавозак грузаў па чыгунках Расіі і сістэматызаваў ваенна-статыстычныя матэрыялы{{sfn|Яноўскі|2014|p=253-254}}. Вынікамі гэтай працы былі навуковыя артыкулы «Железнодорожный транспорт в период войны» і «Военно-санитарные поезда В. З. С. и их работа»{{sfn|Яноўскі|2014|p=254}}.

З 1915 года выкладаў эканамічную геаграфію і палітычную эканомію ў Маскоўскім гарадскім народным універсітэце імя А. Л. Шаняўскага з 1915 года {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}. З 1916 года служыў у Галоўным камітэце Усерасійскага земскага саюза (УЗС) намеснікам загадчыка аддзела фінансава-статыстычнага ўліку {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}.

Пасля Кастрычніцкага перавароту, з лютага 1918 года, працаваў намеснікам загадчыка статыстычнага аддзела Маскоўскага абласнога харчовага камітэта {{sfn|Назаренко|2017b|p=199}}. З кастрычніка 1918 года быў адказным супрацоўнікам-спецыялістам па аддзеле прамысловай статыстыкі ў Цэнтральным статыстычным упраўленні (ЦСУ) РСФСР {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}. З прычыны цяжкага харчовага становішча ў Маскве вясной 1919 года сям’я выехала ў Магілёў, куды Андрэй Арцымовіч камандзіраваны ЦСУ РСФСР для арганізацыі губернскага статыстычнага бюро {{sfn|Назаренко|2017a|p=230}}.

=== Праца на Гомельшчыне (1919—1923) ===
Узначальваў губернскае статбюро і пасля пераносу губурнскага цэнтру ў Гомель{{sfn|Арцимович|2009|p=292}}. Праца праходзіла ў экстрэмальных умовах прыфронтавога горада, эвакуацый у Клінцы і недахопу кадраў{{sfn|Назаренко|2017b|p=201}}. Улетку 1919 года супрацоўнікі бюро працавалі ў адным пакоі гасцініцы «Кантынент», а замест сталоў выкарыстоўвалі дзверы {{sfn|Назаренко|2017a|p=230}}. У кастрычніку 1919 года Арцымовічу нават выдалі спецыяльнае пасведчанне на правядзенне электрычнага асвятлення ў пакой, бо ён працаваў па вечарах дома{{sfn|Назаренко|2017b|p=201}}.

Падчас часовай эвакуацыі ў Клінцы сям’я з васьмі чалавек (уключаючы ўдаву брата Вячаслава і яе дзяцей) тулілася ў шасцімятровай кладоўцы, а дзяцей давялося на кароткі час аддаць у прытулак, адкуль сын Леў збягаў да беспрызорнікаў{{sfn|Назаренко|2017b|p=202}}.

Арцымовічу даводзілася выконваць не ўласцівыя статыстыцы функцыі, такія як распрацоўка праектаў па разгрузцы і абароне горада {{sfn|Назаренко|2017a|p=231}}. Нягледзячы на перагружанасць, ён забяспечыў правядзенне ў губерні ўсерасійскіх перапісаў і стварыў паўнавартасны статыстычны апарат {{sfn|Назаренко|2017b|p=202}}. 26 жніўня 1923 года супрацоўнікі бюро ганарова праводзілі яго ў Мінск на працу Беларускім дзяржаўным універсітэце (БДУ){{sfn|Назаренко|2017a|p=232}}.

=== Праца ў БДУ (1923—1933) ===
30 чэрвеня 1923 года Андрэй Арцымовіч падаў заяву пра залічэнні на кафедру статыстыкі БДУ {{sfn|Назаренко|2017a|p=233}}. Быў зацверджаны на пасадзе выкладчыка 8 верасня 1923 года {{sfn|Назаренко|2017a|p=233}}. У чэрвені 1926 года атрымаў службовае пасведчанне БДУ № 1 {{sfn|Назаренко|2017a|p=238}}. Выкладаў агульную тэорыю статыстыкі, гаспадарчую, сельскагаспадарчую, прамысловую статыстыку і эканамічную геаграфію {{sfn|Назаренко|2017a|p=236}}. У 1924/25 навучальным годзе вёў заняткі на двух факультэтах: педагагічным і грамадскіх навук {{sfn|Назаренко|2017a|p=236}}. Чытаў курс «Тэорыя статыстыкі і яе прымяненне да педагогікі», які апераджаў свой час паводле метадалогіі {{sfn|Назаренко|2017a|p=236}}.

Ва ўніверсітэце вылучаўся педантычнасцю і патрабавальнасцю: калі ў верасні 1927 года Арцымовіча не праінфармавалі пра сход і расклад, ён патрабаваў ад дэканата прыняць меры, каб не захадзіць у канцылярыю штодзень{{sfn|Назаренко|2017b|p=203-204}}. Разам з нешматлікімі калегамі заклаў асновы вышэйшай статыстычнай адукацыі ў Мінску; у 1926 годзе пры яго ўдзеле адкрыта статыстычнае аддзяленне на факультэце права і гаспадаркі{{sfn|Назаренко|2017b|p=204}}.

Арцымовіч асабіста прывозіў з Масквы і Петраграда «пуды літаратуры» і навуковых матэрыялаў для ўніверсітэта{{sfn|Назаренко|2017b|p=204}}. На аснове ўласнай бібліятэкі і матэрыялаў, прывезеных з камандзіровак у Маскву і Петраград, стварыў у БДУ статыстычны кабінет, які не меў аналагаў у ВНУ СССР {{sfn|Назаренко|2017a|p=235}}. У 1928 годзе камісія па праверцы нацыянальнай палітыкі вызначыла, што Арцымовіч вядзе заняткі на беларускай мове, хоць узровень яго валодання мовай быў прызнаны недастатковым {{sfn|Назаренко|2017a|p=239}}. У 1928 годзе яго заяўкі на навуковыя камандзіроўкі ў Лондан, Берлін і нават Маскву былі адхілены з палітычных і эканамічных прычын {{sfn|Назаренко|2017a|p=238}}.

=== Інстытут народнай гаспадаркі (з 1933) ===
У 1933 годзе пасля рэарганізацыі факультэта народнай гаспадаркі БДУ Андрэй Арцымовіч перайшоў у новаствораны Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі (БДІНГ), куды перадаў калекцыю свайго статыстычнага кабінета{{sfn|Назаренко|2017a|p=240}}. У інстытуце ён быў адзіным дацэнтам па ўлікова-статыстычных спецыяльнасцях і адзіным супрацоўнікам з дваранскім паходжаннем {{sfn|Назаренко|2017a|p=241}}. У 1934 годзе кваліфікацыйная камісія аднагалосна рэкамендавала яго на пасаду выконваўца абавязкаў прафесара {{sfn|Назаренко|2017a|p=241}}. Апошнія дакументы пра яго дзейнасць датуюцца вераснем 1935 года {{sfn|Назаренко|2017a|p=241}}.

=== Апошнія гады ===
На думку Арцёма Назаранкі, Андрэй Міхайлавіч і Вольга Львоўна не здолелі эвакуіравацца з Мінска на пачатку Вялікай Айчыннай вайны. Леў Арцымовіч у аўтабіяграфіі 1953 года пісаў, што бацькі памерлі ад голаду і хвароб падчас нямецкай акупацыі ў Мінску{{sfn|Арцимович|2009|p=294}}.

Пахаваны на Вайсковых могілках у Мінску. На помніку дата смерці Андрэй Міхайлавіч — 29 жніўня 1942, Вольгі Львоўны — 25 ліпеня 1943 года.

Таксама падчас вайны ў Мінску быў страчаны сямейны архіў Арцымовіча, дзе сярод іншага было родаводнае дрэва, фамільны кубак з чырвонага крышталя, апісанне радавога герба, дакументальныя сведчанні пра продкаў, адзін з якіх удзельнічаў у бітве пад Грунвальдам{{sfn|Назаренко|2017|p=200, 206}}.

== Сям’я ==
У 1908 годзе Андрэй Арцымовіч ажаніўся з Вольгай Львоўнай Леўен (Левін), дачкой заможнага гандляра, выхадца з Германіі{{sfn|Назаренко|2017|p=200}}. Вольга атрымала адукацыю ў пансіёне ў Швейцарыі, затым у Інстытуце высакародных дзяўчат{{sfn|Назаренко|2017|p=200}}. У сужэнцаў было трое дзяцей: сын [[Леў Андрэевіч Арцымовіч|Леў]] (нар. 1909, будучы акадэмік-фізік), дочкі Кацярына (нар. 1911) і Вера (нар. 1914){{sfn|Назаренко|2017|p=200}}.

Сям’я вылучалася культурай і інтэлектуальнай атмасферай. У доме выдаваўся рукапісны часопіс «Тишетамия»{{sfn|Назаренко|2017|p=203}}. Да рэвалюцыі Андрэй Міхайлавіч быў заўзятым паляўнічым, у яго маскоўскім кабінеце ляжала шкура забітага ім мядзведзя, таксама меў добры барытон{{sfn|Назаренко|2017|p=201, 204}}. Арцымовіч быў абсалютным педантам: вёў штодзённыя бюлетэні, у якіх падлічваў выдаткі часу на розныя патрэбы, уключаючы чытанне газет і шпацыры з сабакам Бількам{{sfn|Назаренко|2017|p=206}}.

У Мінску сям’я жыла спачатку па вуліцы Шырокай, 28 (цяпер Куйбышава), а з зімы 1923 года — у прафесарскім доме па вуліцы Універсітэцкай, 5 (цяпер Кірава), кв. 4{{sfn|Назаренко|2017|p=204}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{артыкул|ref=Яноўскі|аўтар=Яноўскі Алег Антонавіч|загаловак=Першая сусветная вайна ў лёсах выкладчыкаў БДУ 1920-х гг.|арыгінал=|спасылка=http://elib.bsu.by/handle/123456789/114205|мова=|адказны=В.А. Богуш|аўтар выдання=|выданне=Первая мировая война в исторических судьбах Европы : сб. материалов Междунар. науч. конф., г. Вилейка, 18 окт. 2014 г.|тып=зборнік матэрыялаў канферэнцыі|месца=Мінск|выдавецтва=Ізд. цэнтр БДУ|год=2014|выпуск=|том=|нумар=|старонкі=251-258|isbn=978-985-553-260-7|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archive-url=|archive-date=}}
* {{артыкул|ref=Назаренко|аўтар=Назаренко Артем Михайлович|загаловак=Беларусь и БГУ в судьбах семьи Арцимовичей: от повстанца до «отца» токамака|арыгінал=|спасылка=http://elib.bsu.by/handle/123456789/196057|мова=|адказны=С. Н. Ходин|аўтар выдання=|выданне=Традиции университета: от Франциска Скорины до современности : сб. материалов Междунар. науч. конф., Минск, 26–27 окт. 2017 г.|тып=зборнік матэрыялаў канферэнцыі|месца=Мінск|выдавецтва=Изд. центр БГУ|год=2017|выпуск=|том=|нумар=|старонкі=198-207|isbn=978-985-553-517-2|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archive-url=|archive-date=}}
* ''Назаренко, А. М.'' Основоположник белорусской статистики Арцимович Андрей Михайлович // Интеллектуалы Белорусского государственного университета – гордость Беларуси (1921–1941 гг.) / под ред. С. В. Абламейко и др. -- Минск, БГУ, 2016. -- С. 227–241.

{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Арцымовіч Андрэй Міхайлавіч}}</text>
      <sha1>6ow324gdu9vfo9ieqguu268hkg4yfyn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152817</id>
      <parentid>5152816</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:55:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Апошнія гады */</comment>
      <origin>5152817</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20799" sha1="exysapxsw6vqjuosd0ts3a8gwevocb4" xml:space="preserve">{{навуковец}}

'''Андрэй Міхайлавіч Арцымовіч''' ({{ВДП}}) — беларускі эканаміст, статыстык, выкладчык, адзін з пачынальнікаў вышэйшай статыстычнай адукацыі ў Беларусі.

== Біяграфія ==

=== Паходжанне і раннія гады ===
Са шляхецкага роду Арцымовічаў. Нарадзіўся 16 студзеня 1881 года ў [[Смаленск]]у.{{sfn|Назаренко|2017b|p=198}}

Бацька — Міхаіл Іосіфавіч Арцымовіч (Міхал, сын Юзафа), паводле сямейных паданняў і афіцыйнай біяграфіі сына — акадэміка [[Леў Андрэевіч Арцымовіч|Льва Андрэевіча Арцымовіча]], быў удзельнікам паўстання 1863—1864 гадоў і сасланы ў Сібір. Паводле ж архіўных следчых дакументаў, за ўдзел у паўстанні і збор атрада да 6 гадоў катаргі асуджаны Міхаіл Міхайлавіч Арцымовіч (нар. 1841, уладальнік маёнтка Ярашоўка і фальварка Буда Магілёўскай губерні), ён адбываў пакаранне ў Астраханскай губерні і пазней пазбаўлены права жыць у сталіцах і ў Магілёўскай губерні. Маці Андрэя Міхайлавіча — Алена Ігнацьеўна Яхімовіч — з Сібіры, магчыма, дачка [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстанца 1830—1831 гадоў]].

Сам Андрэй Арцымовіч называў сябе велікаросам, а родную мову — рускай. Ведаў французскую, нямецкую і польскую мовы; польскай, імаверна, навучыўся ў сям’і, бо ў гімназіях яе не вывучалі{{sfn|Назаренко|2017b|p=199}}.

У 1900 годзе Андрэй Арцымовіч скончыў поўны курс 1-й Маскоўскай гімназіі{{sfn|Назаренко|2017a|p=228}}. У 1906 годзе паступіў на эканоміка-статыстычнае аддзяленне юрыдычнага факультэта Імператарскага Маскоўскага ўніверсітэта{{sfn|Назаренко|2017a|p=228}}. Падчас вучобы даследаваў тэорыю каштоўнасці класічнай школы, праблемы буйной і дробнай вытворчасці ў сельскай гаспадарцы і гісторыю хлебнага гандлю Масквы{{sfn|Назаренко|2017a|p=228}}. Скончыў універсітэт у 1911 годзе з дыпломам I ступені па спецыяльнасці «палітычная эканомія і статыстыка» {{sfn|Назаренко|2017b|p=199}}.

=== Прафесійная дзейнасць (1911—1919) ===
Пасля сканчэння ўніверсітэта працаваў у Смаленску ў Статыстычным аддзяленні губернскага земства, удзельнічаў у экспедыцыйным абследаванні гаспадарак Краснінскага павета {{sfn|Назаренко|2017a|p=228}}. У 1912—1915 гадах займаў пасаду ў Статыстычным аддзяленні Маскоўскага параённага камітэта па рэгуляванні перавозак па чыгунцы, дзе ведаў «хлебнай статыстыкай» {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}.

Падчас Першай сусветнай вайны, яшчэ ў 1902 годзе прызнаны «цалкам непрыдатным» да воінскай службы, Арцымовіч распрацоўваў даныя перавозак грузаў па чыгунках Расіі і сістэматызаваў ваенна-статыстычныя матэрыялы{{sfn|Яноўскі|2014|p=253-254}}. Вынікамі гэтай працы былі навуковыя артыкулы «Железнодорожный транспорт в период войны» і «Военно-санитарные поезда В. З. С. и их работа»{{sfn|Яноўскі|2014|p=254}}.

З 1915 года выкладаў эканамічную геаграфію і палітычную эканомію ў Маскоўскім гарадскім народным універсітэце імя А. Л. Шаняўскага з 1915 года {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}. З 1916 года служыў у Галоўным камітэце Усерасійскага земскага саюза (УЗС) намеснікам загадчыка аддзела фінансава-статыстычнага ўліку {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}.

Пасля Кастрычніцкага перавароту, з лютага 1918 года, працаваў намеснікам загадчыка статыстычнага аддзела Маскоўскага абласнога харчовага камітэта {{sfn|Назаренко|2017b|p=199}}. З кастрычніка 1918 года быў адказным супрацоўнікам-спецыялістам па аддзеле прамысловай статыстыкі ў Цэнтральным статыстычным упраўленні (ЦСУ) РСФСР {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}. З прычыны цяжкага харчовага становішча ў Маскве вясной 1919 года сям’я выехала ў Магілёў, куды Андрэй Арцымовіч камандзіраваны ЦСУ РСФСР для арганізацыі губернскага статыстычнага бюро {{sfn|Назаренко|2017a|p=230}}.

=== Праца на Гомельшчыне (1919—1923) ===
Узначальваў губернскае статбюро і пасля пераносу губурнскага цэнтру ў Гомель{{sfn|Арцимович|2009|p=292}}. Праца праходзіла ў экстрэмальных умовах прыфронтавога горада, эвакуацый у Клінцы і недахопу кадраў{{sfn|Назаренко|2017b|p=201}}. Улетку 1919 года супрацоўнікі бюро працавалі ў адным пакоі гасцініцы «Кантынент», а замест сталоў выкарыстоўвалі дзверы {{sfn|Назаренко|2017a|p=230}}. У кастрычніку 1919 года Арцымовічу нават выдалі спецыяльнае пасведчанне на правядзенне электрычнага асвятлення ў пакой, бо ён працаваў па вечарах дома{{sfn|Назаренко|2017b|p=201}}.

Падчас часовай эвакуацыі ў Клінцы сям’я з васьмі чалавек (уключаючы ўдаву брата Вячаслава і яе дзяцей) тулілася ў шасцімятровай кладоўцы, а дзяцей давялося на кароткі час аддаць у прытулак, адкуль сын Леў збягаў да беспрызорнікаў{{sfn|Назаренко|2017b|p=202}}.

Арцымовічу даводзілася выконваць не ўласцівыя статыстыцы функцыі, такія як распрацоўка праектаў па разгрузцы і абароне горада {{sfn|Назаренко|2017a|p=231}}. Нягледзячы на перагружанасць, ён забяспечыў правядзенне ў губерні ўсерасійскіх перапісаў і стварыў паўнавартасны статыстычны апарат {{sfn|Назаренко|2017b|p=202}}. 26 жніўня 1923 года супрацоўнікі бюро ганарова праводзілі яго ў Мінск на працу Беларускім дзяржаўным універсітэце (БДУ){{sfn|Назаренко|2017a|p=232}}.

=== Праца ў БДУ (1923—1933) ===
30 чэрвеня 1923 года Андрэй Арцымовіч падаў заяву пра залічэнні на кафедру статыстыкі БДУ {{sfn|Назаренко|2017a|p=233}}. Быў зацверджаны на пасадзе выкладчыка 8 верасня 1923 года {{sfn|Назаренко|2017a|p=233}}. У чэрвені 1926 года атрымаў службовае пасведчанне БДУ № 1 {{sfn|Назаренко|2017a|p=238}}. Выкладаў агульную тэорыю статыстыкі, гаспадарчую, сельскагаспадарчую, прамысловую статыстыку і эканамічную геаграфію {{sfn|Назаренко|2017a|p=236}}. У 1924/25 навучальным годзе вёў заняткі на двух факультэтах: педагагічным і грамадскіх навук {{sfn|Назаренко|2017a|p=236}}. Чытаў курс «Тэорыя статыстыкі і яе прымяненне да педагогікі», які апераджаў свой час паводле метадалогіі {{sfn|Назаренко|2017a|p=236}}.

Ва ўніверсітэце вылучаўся педантычнасцю і патрабавальнасцю: калі ў верасні 1927 года Арцымовіча не праінфармавалі пра сход і расклад, ён патрабаваў ад дэканата прыняць меры, каб не захадзіць у канцылярыю штодзень{{sfn|Назаренко|2017b|p=203-204}}. Разам з нешматлікімі калегамі заклаў асновы вышэйшай статыстычнай адукацыі ў Мінску; у 1926 годзе пры яго ўдзеле адкрыта статыстычнае аддзяленне на факультэце права і гаспадаркі{{sfn|Назаренко|2017b|p=204}}.

Арцымовіч асабіста прывозіў з Масквы і Петраграда «пуды літаратуры» і навуковых матэрыялаў для ўніверсітэта{{sfn|Назаренко|2017b|p=204}}. На аснове ўласнай бібліятэкі і матэрыялаў, прывезеных з камандзіровак у Маскву і Петраград, стварыў у БДУ статыстычны кабінет, які не меў аналагаў у ВНУ СССР {{sfn|Назаренко|2017a|p=235}}. У 1928 годзе камісія па праверцы нацыянальнай палітыкі вызначыла, што Арцымовіч вядзе заняткі на беларускай мове, хоць узровень яго валодання мовай быў прызнаны недастатковым {{sfn|Назаренко|2017a|p=239}}. У 1928 годзе яго заяўкі на навуковыя камандзіроўкі ў Лондан, Берлін і нават Маскву былі адхілены з палітычных і эканамічных прычын {{sfn|Назаренко|2017a|p=238}}.

=== Інстытут народнай гаспадаркі (з 1933) ===
У 1933 годзе пасля рэарганізацыі факультэта народнай гаспадаркі БДУ Андрэй Арцымовіч перайшоў у новаствораны Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі (БДІНГ), куды перадаў калекцыю свайго статыстычнага кабінета{{sfn|Назаренко|2017a|p=240}}. У інстытуце ён быў адзіным дацэнтам па ўлікова-статыстычных спецыяльнасцях і адзіным супрацоўнікам з дваранскім паходжаннем {{sfn|Назаренко|2017a|p=241}}. У 1934 годзе кваліфікацыйная камісія аднагалосна рэкамендавала яго на пасаду выконваўца абавязкаў прафесара {{sfn|Назаренко|2017a|p=241}}. Апошнія дакументы пра яго дзейнасць датуюцца вераснем 1935 года {{sfn|Назаренко|2017a|p=241}}.

=== Апошнія гады ===
На думку Арцёма Назаранкі, Андрэй Міхайлавіч і Вольга Львоўна не здолелі эвакуіравацца з Мінска на пачатку Вялікай Айчыннай вайны. Леў Арцымовіч у аўтабіяграфіі 1953 года пісаў, што бацькі памерлі ад голаду і хвароб падчас нямецкай акупацыі ў Мінску{{sfn|Арцимович|2009|p=294}}.

Пахаваны на Вайсковых могілках у Мінску. На помніку дата смерці Андрэй Міхайлавіч — 29 жніўня 1942, Вольгі Львоўны — 25 ліпеня 1943 года.

Таксама падчас вайны ў Мінску быў страчаны сямейны архіў Арцымовіча, дзе сярод іншага было родаводнае дрэва, фамільны кубак з чырвонага крышталя, апісанне радавога герба, дакументальныя сведчанні пра продкаў, адзін з якіх удзельнічаў у бітве пад Грунвальдам{{sfn|Назаренко|2017|p=200, 206}}.

== Навуковая дзейнасць ==
Навуковыя працы Андрэя Арцымовіча прысвечаны пераважна гаспадарчай статыстыцы, транспарту і матэматычнай статыстыцы{{sfn|Назаренко|2017a|p=227}}. У часы Першай сусветнай вайны ён распрацоўваў даныя аб перавозках грузаў і апублікаваў артыкулы аб чыгуначным транспарце і працы ваенна-санітарных цягнікоў{{sfn|Яноўскі|2014|p=254}}. У 1920-я гады займаўся тэорыяй карэляцыі і прымяненнем тэорыі імавернасцей у выбарачных даследаваннях {{sfn|Назаренко|2017a|p=239}}. Рабіў на заказ Наркамата фінансаў БССР даследаванні па тэме кустарна-рамесных промыслаў Беларусі {{sfn|Назаренко|2017a|p=239}}. Навуковы ўклад быў высока ацэнены акадэмікам М. В. Птухам {{sfn|Назаренко|2017a|p=241}}.

; Асноўныя публікацыі:
* «Опыт статистико-экономического исследования Богородского района» (1913) {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}.
* «Район Московско-Нижегородской железной дороги с Муромской линией. Статистико-экономическое обследование» (1913) {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}.
* «Железнодорожный транспорт в период войны» {{sfn|Яноўскі|2014|p=254}}.
* «Военно-санитарные поезда В. З. С. и их работа» {{sfn|Яноўскі|2014|p=254}}.
* «К вопросу о признаках ремесленного и кустарного предприятия как единицы наблюдения в промышленной статистике» (1928) {{sfn|Назаренко|2017a|p=239}}.

== Сям’я ==
У 1908 годзе Андрэй Арцымовіч ажаніўся з Вольгай Львоўнай Леўен (Левін), дачкой заможнага гандляра, выхадца з Германіі{{sfn|Назаренко|2017|p=200}}. Вольга атрымала адукацыю ў пансіёне ў Швейцарыі, затым у Інстытуце высакародных дзяўчат{{sfn|Назаренко|2017|p=200}}. У сужэнцаў было трое дзяцей: сын [[Леў Андрэевіч Арцымовіч|Леў]] (нар. 1909, будучы акадэмік-фізік), дочкі Кацярына (нар. 1911) і Вера (нар. 1914){{sfn|Назаренко|2017|p=200}}.

Сям’я вылучалася культурай і інтэлектуальнай атмасферай. У доме выдаваўся рукапісны часопіс «Тишетамия»{{sfn|Назаренко|2017|p=203}}. Да рэвалюцыі Андрэй Міхайлавіч быў заўзятым паляўнічым, у яго маскоўскім кабінеце ляжала шкура забітага ім мядзведзя, таксама меў добры барытон{{sfn|Назаренко|2017|p=201, 204}}. Арцымовіч быў абсалютным педантам: вёў штодзённыя бюлетэні, у якіх падлічваў выдаткі часу на розныя патрэбы, уключаючы чытанне газет і шпацыры з сабакам Бількам{{sfn|Назаренко|2017|p=206}}.

У Мінску сям’я жыла спачатку па вуліцы Шырокай, 28 (цяпер Куйбышава), а з зімы 1923 года — у прафесарскім доме па вуліцы Універсітэцкай, 5 (цяпер Кірава), кв. 4{{sfn|Назаренко|2017|p=204}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{артыкул|ref=Яноўскі|аўтар=Яноўскі Алег Антонавіч|загаловак=Першая сусветная вайна ў лёсах выкладчыкаў БДУ 1920-х гг.|арыгінал=|спасылка=http://elib.bsu.by/handle/123456789/114205|мова=|адказны=В.А. Богуш|аўтар выдання=|выданне=Первая мировая война в исторических судьбах Европы : сб. материалов Междунар. науч. конф., г. Вилейка, 18 окт. 2014 г.|тып=зборнік матэрыялаў канферэнцыі|месца=Мінск|выдавецтва=Ізд. цэнтр БДУ|год=2014|выпуск=|том=|нумар=|старонкі=251-258|isbn=978-985-553-260-7|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archive-url=|archive-date=}}
* {{артыкул|ref=Назаренко|аўтар=Назаренко Артем Михайлович|загаловак=Беларусь и БГУ в судьбах семьи Арцимовичей: от повстанца до «отца» токамака|арыгінал=|спасылка=http://elib.bsu.by/handle/123456789/196057|мова=|адказны=С. Н. Ходин|аўтар выдання=|выданне=Традиции университета: от Франциска Скорины до современности : сб. материалов Междунар. науч. конф., Минск, 26–27 окт. 2017 г.|тып=зборнік матэрыялаў канферэнцыі|месца=Мінск|выдавецтва=Изд. центр БГУ|год=2017|выпуск=|том=|нумар=|старонкі=198-207|isbn=978-985-553-517-2|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archive-url=|archive-date=}}
* ''Назаренко, А. М.'' Основоположник белорусской статистики Арцимович Андрей Михайлович // Интеллектуалы Белорусского государственного университета – гордость Беларуси (1921–1941 гг.) / под ред. С. В. Абламейко и др. -- Минск, БГУ, 2016. -- С. 227–241.

{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Арцымовіч Андрэй Міхайлавіч}}</text>
      <sha1>exysapxsw6vqjuosd0ts3a8gwevocb4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152818</id>
      <parentid>5152817</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:56:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Прафесійная дзейнасць (1911—1919) */</comment>
      <origin>5152818</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20510" sha1="fxf4qzit0zxx7t2vqtwhgkj4vo8llbq" xml:space="preserve">{{навуковец}}

'''Андрэй Міхайлавіч Арцымовіч''' ({{ВДП}}) — беларускі эканаміст, статыстык, выкладчык, адзін з пачынальнікаў вышэйшай статыстычнай адукацыі ў Беларусі.

== Біяграфія ==

=== Паходжанне і раннія гады ===
Са шляхецкага роду Арцымовічаў. Нарадзіўся 16 студзеня 1881 года ў [[Смаленск]]у.{{sfn|Назаренко|2017b|p=198}}

Бацька — Міхаіл Іосіфавіч Арцымовіч (Міхал, сын Юзафа), паводле сямейных паданняў і афіцыйнай біяграфіі сына — акадэміка [[Леў Андрэевіч Арцымовіч|Льва Андрэевіча Арцымовіча]], быў удзельнікам паўстання 1863—1864 гадоў і сасланы ў Сібір. Паводле ж архіўных следчых дакументаў, за ўдзел у паўстанні і збор атрада да 6 гадоў катаргі асуджаны Міхаіл Міхайлавіч Арцымовіч (нар. 1841, уладальнік маёнтка Ярашоўка і фальварка Буда Магілёўскай губерні), ён адбываў пакаранне ў Астраханскай губерні і пазней пазбаўлены права жыць у сталіцах і ў Магілёўскай губерні. Маці Андрэя Міхайлавіча — Алена Ігнацьеўна Яхімовіч — з Сібіры, магчыма, дачка [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстанца 1830—1831 гадоў]].

Сам Андрэй Арцымовіч называў сябе велікаросам, а родную мову — рускай. Ведаў французскую, нямецкую і польскую мовы; польскай, імаверна, навучыўся ў сям’і, бо ў гімназіях яе не вывучалі{{sfn|Назаренко|2017b|p=199}}.

У 1900 годзе Андрэй Арцымовіч скончыў поўны курс 1-й Маскоўскай гімназіі{{sfn|Назаренко|2017a|p=228}}. У 1906 годзе паступіў на эканоміка-статыстычнае аддзяленне юрыдычнага факультэта Імператарскага Маскоўскага ўніверсітэта{{sfn|Назаренко|2017a|p=228}}. Падчас вучобы даследаваў тэорыю каштоўнасці класічнай школы, праблемы буйной і дробнай вытворчасці ў сельскай гаспадарцы і гісторыю хлебнага гандлю Масквы{{sfn|Назаренко|2017a|p=228}}. Скончыў універсітэт у 1911 годзе з дыпломам I ступені па спецыяльнасці «палітычная эканомія і статыстыка» {{sfn|Назаренко|2017b|p=199}}.

=== Прафесійная дзейнасць (1911—1919) ===
Пасля сканчэння ўніверсітэта працаваў у Смаленску ў Статыстычным аддзяленні губернскага земства, удзельнічаў у экспедыцыйным абследаванні гаспадарак Краснінскага павета {{sfn|Назаренко|2017a|p=228}}. У 1912—1915 гадах займаў пасаду ў Статыстычным аддзяленні Маскоўскага параённага камітэта па рэгуляванні перавозак па чыгунцы, дзе ведаў «хлебнай статыстыкай» {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}.

Падчас Першай сусветнай вайны, яшчэ ў 1902 годзе прызнаны «цалкам непрыдатным» да воінскай службы, Арцымовіч распрацоўваў даныя перавозак грузаў па чыгунках Расіі і сістэматызаваў ваенна-статыстычныя матэрыялы{{sfn|Яноўскі|2014|p=253-254}}. З 1915 года выкладаў эканамічную геаграфію і палітычную эканомію ў Маскоўскім гарадскім народным універсітэце імя А. Л. Шаняўскага з 1915 года {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}. З 1916 года служыў у Галоўным камітэце Усерасійскага земскага саюза (УЗС) намеснікам загадчыка аддзела фінансава-статыстычнага ўліку {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}.

Пасля Кастрычніцкага перавароту, з лютага 1918 года, працаваў намеснікам загадчыка статыстычнага аддзела Маскоўскага абласнога харчовага камітэта {{sfn|Назаренко|2017b|p=199}}. З кастрычніка 1918 года быў адказным супрацоўнікам-спецыялістам па аддзеле прамысловай статыстыкі ў Цэнтральным статыстычным упраўленні (ЦСУ) РСФСР {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}. З прычыны цяжкага харчовага становішча ў Маскве вясной 1919 года сям’я выехала ў Магілёў, куды Андрэй Арцымовіч камандзіраваны ЦСУ РСФСР для арганізацыі губернскага статыстычнага бюро {{sfn|Назаренко|2017a|p=230}}.

=== Праца на Гомельшчыне (1919—1923) ===
Узначальваў губернскае статбюро і пасля пераносу губернскага цэнтру ў Гомель{{sfn|Арцимович|2009|p=292}}. Праца праходзіла ў экстрэмальных умовах прыфронтавога горада, эвакуацый у Клінцы і недахопу кадраў{{sfn|Назаренко|2017b|p=201}}. Улетку 1919 года супрацоўнікі бюро працавалі ў адным пакоі гасцініцы «Кантынент», а замест сталоў выкарыстоўвалі дзверы {{sfn|Назаренко|2017a|p=230}}. У кастрычніку 1919 года Арцымовічу нават выдалі спецыяльнае пасведчанне на правядзенне электрычнага асвятлення ў пакой, бо ён працаваў па вечарах дома{{sfn|Назаренко|2017b|p=201}}.

Падчас часовай эвакуацыі ў Клінцы сям’я з васьмі чалавек (уключаючы ўдаву брата Вячаслава і яе дзяцей) тулілася ў шасцімятровай кладоўцы, а дзяцей давялося на кароткі час аддаць у прытулак, адкуль сын Леў збягаў да беспрызорнікаў{{sfn|Назаренко|2017b|p=202}}.

Арцымовічу даводзілася выконваць не ўласцівыя статыстыцы функцыі, такія як распрацоўка праектаў па разгрузцы і абароне горада {{sfn|Назаренко|2017a|p=231}}. Нягледзячы на перагружанасць, ён забяспечыў правядзенне ў губерні ўсерасійскіх перапісаў і стварыў паўнавартасны статыстычны апарат {{sfn|Назаренко|2017b|p=202}}. 26 жніўня 1923 года супрацоўнікі бюро ганарова праводзілі яго ў Мінск на працу Беларускім дзяржаўным універсітэце (БДУ){{sfn|Назаренко|2017a|p=232}}.

=== Праца ў БДУ (1923—1933) ===
30 чэрвеня 1923 года Андрэй Арцымовіч падаў заяву пра залічэнні на кафедру статыстыкі БДУ {{sfn|Назаренко|2017a|p=233}}. Быў зацверджаны на пасадзе выкладчыка 8 верасня 1923 года {{sfn|Назаренко|2017a|p=233}}. У чэрвені 1926 года атрымаў службовае пасведчанне БДУ № 1 {{sfn|Назаренко|2017a|p=238}}. Выкладаў агульную тэорыю статыстыкі, гаспадарчую, сельскагаспадарчую, прамысловую статыстыку і эканамічную геаграфію {{sfn|Назаренко|2017a|p=236}}. У 1924/25 навучальным годзе вёў заняткі на двух факультэтах: педагагічным і грамадскіх навук {{sfn|Назаренко|2017a|p=236}}. Чытаў курс «Тэорыя статыстыкі і яе прымяненне да педагогікі», які апераджаў свой час паводле метадалогіі {{sfn|Назаренко|2017a|p=236}}.

Ва ўніверсітэце вылучаўся педантычнасцю і патрабавальнасцю: калі ў верасні 1927 года Арцымовіча не праінфармавалі пра сход і расклад, ён патрабаваў ад дэканата прыняць меры, каб не захадзіць у канцылярыю штодзень{{sfn|Назаренко|2017b|p=203-204}}. Разам з нешматлікімі калегамі заклаў асновы вышэйшай статыстычнай адукацыі ў Мінску; у 1926 годзе пры яго ўдзеле адкрыта статыстычнае аддзяленне на факультэце права і гаспадаркі{{sfn|Назаренко|2017b|p=204}}.

Арцымовіч асабіста прывозіў з Масквы і Петраграда «пуды літаратуры» і навуковых матэрыялаў для ўніверсітэта{{sfn|Назаренко|2017b|p=204}}. На аснове ўласнай бібліятэкі і матэрыялаў, прывезеных з камандзіровак у Маскву і Петраград, стварыў у БДУ статыстычны кабінет, які не меў аналагаў у ВНУ СССР {{sfn|Назаренко|2017a|p=235}}. У 1928 годзе камісія па праверцы нацыянальнай палітыкі вызначыла, што Арцымовіч вядзе заняткі на беларускай мове, хоць узровень яго валодання мовай быў прызнаны недастатковым {{sfn|Назаренко|2017a|p=239}}. У 1928 годзе яго заяўкі на навуковыя камандзіроўкі ў Лондан, Берлін і нават Маскву былі адхілены з палітычных і эканамічных прычын {{sfn|Назаренко|2017a|p=238}}.

=== Інстытут народнай гаспадаркі (з 1933) ===
У 1933 годзе пасля рэарганізацыі факультэта народнай гаспадаркі БДУ Андрэй Арцымовіч перайшоў у новаствораны Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі (БДІНГ), куды перадаў калекцыю свайго статыстычнага кабінета{{sfn|Назаренко|2017a|p=240}}. У інстытуце ён быў адзіным дацэнтам па ўлікова-статыстычных спецыяльнасцях і адзіным супрацоўнікам з дваранскім паходжаннем {{sfn|Назаренко|2017a|p=241}}. У 1934 годзе кваліфікацыйная камісія аднагалосна рэкамендавала яго на пасаду выканаўца абавязкаў прафесара {{sfn|Назаренко|2017a|p=241}}. Апошнія дакументы пра яго дзейнасць датуюцца вераснем 1935 года {{sfn|Назаренко|2017a|p=241}}.

=== Апошнія гады ===
На думку Арцёма Назаранкі, Андрэй Міхайлавіч і Вольга Львоўна не здолелі эвакуіравацца з Мінска на пачатку Вялікай Айчыннай вайны. Леў Арцымовіч у аўтабіяграфіі 1953 года пісаў, што бацькі памерлі ад голаду і хвароб падчас нямецкай акупацыі ў Мінску{{sfn|Арцимович|2009|p=294}}.

Пахаваны на Вайсковых могілках у Мінску. На помніку дата смерці Андрэй Міхайлавіч — 29 жніўня 1942, Вольгі Львоўны — 25 ліпеня 1943 года.

Таксама падчас вайны ў Мінску быў страчаны сямейны архіў Арцымовіча, дзе сярод іншага было родаводнае дрэва, фамільны кубак з чырвонага крышталя, апісанне радавога герба, дакументальныя сведчанні пра продкаў, адзін з якіх удзельнічаў у бітве пад Грунвальдам{{sfn|Назаренко|2017|p=200, 206}}.

== Навуковая дзейнасць ==
Навуковыя працы Андрэя Арцымовіча прысвечаны пераважна гаспадарчай статыстыцы, транспарту і матэматычнай статыстыцы{{sfn|Назаренко|2017a|p=227}}. У часы Першай сусветнай вайны ён распрацоўваў даныя аб перавозках грузаў і апублікаваў артыкулы аб чыгуначным транспарце і працы ваенна-санітарных цягнікоў{{sfn|Яноўскі|2014|p=254}}. У 1920-я гады займаўся тэорыяй карэляцыі і прымяненнем тэорыі імавернасцей у выбарачных даследаваннях {{sfn|Назаренко|2017a|p=239}}. Рабіў на заказ Наркамата фінансаў БССР даследаванні па тэме кустарна-рамесных промыслаў Беларусі {{sfn|Назаренко|2017a|p=239}}. Навуковы ўклад быў высока ацэнены акадэмікам М. В. Птухам {{sfn|Назаренко|2017a|p=241}}.

; Асноўныя публікацыі:
* «Опыт статистико-экономического исследования Богородского района» (1913) {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}.
* «Район Московско-Нижегородской железной дороги с Муромской линией. Статистико-экономическое обследование» (1913) {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}.
* «Железнодорожный транспорт в период войны» {{sfn|Яноўскі|2014|p=254}}.
* «Военно-санитарные поезда В. З. С. и их работа» {{sfn|Яноўскі|2014|p=254}}.
* «К вопросу о признаках ремесленного и кустарного предприятия как единицы наблюдения в промышленной статистике» (1928) {{sfn|Назаренко|2017a|p=239}}.

== Сям’я ==
У 1908 годзе Андрэй Арцымовіч ажаніўся з Вольгай Львоўнай Леўен (Левін), дачкой заможнага гандляра, выхадца з Германіі{{sfn|Назаренко|2017|p=200}}. Вольга атрымала адукацыю ў пансіёне ў Швейцарыі, затым у Інстытуце высакародных дзяўчат{{sfn|Назаренко|2017|p=200}}. У сужэнцаў было трое дзяцей: сын [[Леў Андрэевіч Арцымовіч|Леў]] (нар. 1909, будучы акадэмік-фізік), дочкі Кацярына (нар. 1911) і Вера (нар. 1914){{sfn|Назаренко|2017|p=200}}.

Сям’я вылучалася культурай і інтэлектуальнай атмасферай. У доме выдаваўся рукапісны часопіс «Тишетамия»{{sfn|Назаренко|2017|p=203}}. Да рэвалюцыі Андрэй Міхайлавіч быў заўзятым паляўнічым, у яго маскоўскім кабінеце ляжала шкура забітага ім мядзведзя, таксама меў добры барытон{{sfn|Назаренко|2017|p=201, 204}}. Арцымовіч быў абсалютным педантам: вёў штодзённыя бюлетэні, у якіх падлічваў выдаткі часу на розныя патрэбы, уключаючы чытанне газет і шпацыры з сабакам Бількам{{sfn|Назаренко|2017|p=206}}.

У Мінску сям’я жыла спачатку па вуліцы Шырокай, 28 (цяпер Куйбышава), а з зімы 1923 года — у прафесарскім доме па вуліцы Універсітэцкай, 5 (цяпер Кірава), кв. 4{{sfn|Назаренко|2017|p=204}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{артыкул|ref=Яноўскі|аўтар=Яноўскі Алег Антонавіч|загаловак=Першая сусветная вайна ў лёсах выкладчыкаў БДУ 1920-х гг.|арыгінал=|спасылка=http://elib.bsu.by/handle/123456789/114205|мова=|адказны=В.А. Богуш|аўтар выдання=|выданне=Первая мировая война в исторических судьбах Европы : сб. материалов Междунар. науч. конф., г. Вилейка, 18 окт. 2014 г.|тып=зборнік матэрыялаў канферэнцыі|месца=Мінск|выдавецтва=Ізд. цэнтр БДУ|год=2014|выпуск=|том=|нумар=|старонкі=251-258|isbn=978-985-553-260-7|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archive-url=|archive-date=}}
* {{артыкул|ref=Назаренко|аўтар=Назаренко Артем Михайлович|загаловак=Беларусь и БГУ в судьбах семьи Арцимовичей: от повстанца до «отца» токамака|арыгінал=|спасылка=http://elib.bsu.by/handle/123456789/196057|мова=|адказны=С. Н. Ходин|аўтар выдання=|выданне=Традиции университета: от Франциска Скорины до современности : сб. материалов Междунар. науч. конф., Минск, 26–27 окт. 2017 г.|тып=зборнік матэрыялаў канферэнцыі|месца=Мінск|выдавецтва=Изд. центр БГУ|год=2017|выпуск=|том=|нумар=|старонкі=198-207|isbn=978-985-553-517-2|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archive-url=|archive-date=}}
* ''Назаренко, А. М.'' Основоположник белорусской статистики Арцимович Андрей Михайлович // Интеллектуалы Белорусского государственного университета – гордость Беларуси (1921–1941 гг.) / под ред. С. В. Абламейко и др. -- Минск, БГУ, 2016. -- С. 227–241.

{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Арцымовіч Андрэй Міхайлавіч}}</text>
      <sha1>fxf4qzit0zxx7t2vqtwhgkj4vo8llbq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152819</id>
      <parentid>5152818</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:58:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Прафесійная дзейнасць (1911—1919) */</comment>
      <origin>5152819</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20502" sha1="cs7ocj98dzcz84dd2r7q4lcmirwgfpk" xml:space="preserve">{{навуковец}}

'''Андрэй Міхайлавіч Арцымовіч''' ({{ВДП}}) — беларускі эканаміст, статыстык, выкладчык, адзін з пачынальнікаў вышэйшай статыстычнай адукацыі ў Беларусі.

== Біяграфія ==

=== Паходжанне і раннія гады ===
Са шляхецкага роду Арцымовічаў. Нарадзіўся 16 студзеня 1881 года ў [[Смаленск]]у.{{sfn|Назаренко|2017b|p=198}}

Бацька — Міхаіл Іосіфавіч Арцымовіч (Міхал, сын Юзафа), паводле сямейных паданняў і афіцыйнай біяграфіі сына — акадэміка [[Леў Андрэевіч Арцымовіч|Льва Андрэевіча Арцымовіча]], быў удзельнікам паўстання 1863—1864 гадоў і сасланы ў Сібір. Паводле ж архіўных следчых дакументаў, за ўдзел у паўстанні і збор атрада да 6 гадоў катаргі асуджаны Міхаіл Міхайлавіч Арцымовіч (нар. 1841, уладальнік маёнтка Ярашоўка і фальварка Буда Магілёўскай губерні), ён адбываў пакаранне ў Астраханскай губерні і пазней пазбаўлены права жыць у сталіцах і ў Магілёўскай губерні. Маці Андрэя Міхайлавіча — Алена Ігнацьеўна Яхімовіч — з Сібіры, магчыма, дачка [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстанца 1830—1831 гадоў]].

Сам Андрэй Арцымовіч называў сябе велікаросам, а родную мову — рускай. Ведаў французскую, нямецкую і польскую мовы; польскай, імаверна, навучыўся ў сям’і, бо ў гімназіях яе не вывучалі{{sfn|Назаренко|2017b|p=199}}.

У 1900 годзе Андрэй Арцымовіч скончыў поўны курс 1-й Маскоўскай гімназіі{{sfn|Назаренко|2017a|p=228}}. У 1906 годзе паступіў на эканоміка-статыстычнае аддзяленне юрыдычнага факультэта Імператарскага Маскоўскага ўніверсітэта{{sfn|Назаренко|2017a|p=228}}. Падчас вучобы даследаваў тэорыю каштоўнасці класічнай школы, праблемы буйной і дробнай вытворчасці ў сельскай гаспадарцы і гісторыю хлебнага гандлю Масквы{{sfn|Назаренко|2017a|p=228}}. Скончыў універсітэт у 1911 годзе з дыпломам I ступені па спецыяльнасці «палітычная эканомія і статыстыка» {{sfn|Назаренко|2017b|p=199}}.

=== Пачатак дзейнасці (1911—1919) ===
Пасля сканчэння ўніверсітэта працаваў у Смаленску ў Статыстычным аддзяленні губернскага земства, удзельнічаў у экспедыцыйным абследаванні гаспадарак Краснінскага павета {{sfn|Назаренко|2017a|p=228}}. У 1912—1915 гадах займаў пасаду ў Статыстычным аддзяленні Маскоўскага параённага камітэта па рэгуляванні перавозак па чыгунцы, дзе ведаў «хлебнай статыстыкай» {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}.

Падчас Першай сусветнай вайны, яшчэ ў 1902 годзе прызнаны «цалкам непрыдатным» да воінскай службы, Арцымовіч распрацоўваў даныя перавозак грузаў па чыгунках Расіі і сістэматызаваў ваенна-статыстычныя матэрыялы{{sfn|Яноўскі|2014|p=253-254}}. З 1915 года выкладаў эканамічную геаграфію і палітычную эканомію ў Маскоўскім гарадскім народным універсітэце імя А. Л. Шаняўскага з 1915 года {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}. З 1916 года служыў у Галоўным камітэце Усерасійскага земскага саюза (УЗС) намеснікам загадчыка аддзела фінансава-статыстычнага ўліку {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}.

Пасля Кастрычніцкага перавароту, з лютага 1918 года, працаваў намеснікам загадчыка статыстычнага аддзела Маскоўскага абласнога харчовага камітэта {{sfn|Назаренко|2017b|p=199}}. З кастрычніка 1918 года быў адказным супрацоўнікам-спецыялістам па аддзеле прамысловай статыстыкі ў Цэнтральным статыстычным упраўленні (ЦСУ) РСФСР {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}. З прычыны цяжкага харчовага становішча ў Маскве вясной 1919 года сям’я выехала ў Магілёў, куды Андрэй Арцымовіч камандзіраваны ЦСУ РСФСР для арганізацыі губернскага статыстычнага бюро {{sfn|Назаренко|2017a|p=230}}.

=== Праца на Гомельшчыне (1919—1923) ===
Узначальваў губернскае статбюро і пасля пераносу губернскага цэнтру ў Гомель{{sfn|Арцимович|2009|p=292}}. Праца праходзіла ў экстрэмальных умовах прыфронтавога горада, эвакуацый у Клінцы і недахопу кадраў{{sfn|Назаренко|2017b|p=201}}. Улетку 1919 года супрацоўнікі бюро працавалі ў адным пакоі гасцініцы «Кантынент», а замест сталоў выкарыстоўвалі дзверы {{sfn|Назаренко|2017a|p=230}}. У кастрычніку 1919 года Арцымовічу нават выдалі спецыяльнае пасведчанне на правядзенне электрычнага асвятлення ў пакой, бо ён працаваў па вечарах дома{{sfn|Назаренко|2017b|p=201}}.

Падчас часовай эвакуацыі ў Клінцы сям’я з васьмі чалавек (уключаючы ўдаву брата Вячаслава і яе дзяцей) тулілася ў шасцімятровай кладоўцы, а дзяцей давялося на кароткі час аддаць у прытулак, адкуль сын Леў збягаў да беспрызорнікаў{{sfn|Назаренко|2017b|p=202}}.

Арцымовічу даводзілася выконваць не ўласцівыя статыстыцы функцыі, такія як распрацоўка праектаў па разгрузцы і абароне горада {{sfn|Назаренко|2017a|p=231}}. Нягледзячы на перагружанасць, ён забяспечыў правядзенне ў губерні ўсерасійскіх перапісаў і стварыў паўнавартасны статыстычны апарат {{sfn|Назаренко|2017b|p=202}}. 26 жніўня 1923 года супрацоўнікі бюро ганарова праводзілі яго ў Мінск на працу Беларускім дзяржаўным універсітэце (БДУ){{sfn|Назаренко|2017a|p=232}}.

=== Праца ў БДУ (1923—1933) ===
30 чэрвеня 1923 года Андрэй Арцымовіч падаў заяву пра залічэнні на кафедру статыстыкі БДУ {{sfn|Назаренко|2017a|p=233}}. Быў зацверджаны на пасадзе выкладчыка 8 верасня 1923 года {{sfn|Назаренко|2017a|p=233}}. У чэрвені 1926 года атрымаў службовае пасведчанне БДУ № 1 {{sfn|Назаренко|2017a|p=238}}. Выкладаў агульную тэорыю статыстыкі, гаспадарчую, сельскагаспадарчую, прамысловую статыстыку і эканамічную геаграфію {{sfn|Назаренко|2017a|p=236}}. У 1924/25 навучальным годзе вёў заняткі на двух факультэтах: педагагічным і грамадскіх навук {{sfn|Назаренко|2017a|p=236}}. Чытаў курс «Тэорыя статыстыкі і яе прымяненне да педагогікі», які апераджаў свой час паводле метадалогіі {{sfn|Назаренко|2017a|p=236}}.

Ва ўніверсітэце вылучаўся педантычнасцю і патрабавальнасцю: калі ў верасні 1927 года Арцымовіча не праінфармавалі пра сход і расклад, ён патрабаваў ад дэканата прыняць меры, каб не захадзіць у канцылярыю штодзень{{sfn|Назаренко|2017b|p=203-204}}. Разам з нешматлікімі калегамі заклаў асновы вышэйшай статыстычнай адукацыі ў Мінску; у 1926 годзе пры яго ўдзеле адкрыта статыстычнае аддзяленне на факультэце права і гаспадаркі{{sfn|Назаренко|2017b|p=204}}.

Арцымовіч асабіста прывозіў з Масквы і Петраграда «пуды літаратуры» і навуковых матэрыялаў для ўніверсітэта{{sfn|Назаренко|2017b|p=204}}. На аснове ўласнай бібліятэкі і матэрыялаў, прывезеных з камандзіровак у Маскву і Петраград, стварыў у БДУ статыстычны кабінет, які не меў аналагаў у ВНУ СССР {{sfn|Назаренко|2017a|p=235}}. У 1928 годзе камісія па праверцы нацыянальнай палітыкі вызначыла, што Арцымовіч вядзе заняткі на беларускай мове, хоць узровень яго валодання мовай быў прызнаны недастатковым {{sfn|Назаренко|2017a|p=239}}. У 1928 годзе яго заяўкі на навуковыя камандзіроўкі ў Лондан, Берлін і нават Маскву былі адхілены з палітычных і эканамічных прычын {{sfn|Назаренко|2017a|p=238}}.

=== Інстытут народнай гаспадаркі (з 1933) ===
У 1933 годзе пасля рэарганізацыі факультэта народнай гаспадаркі БДУ Андрэй Арцымовіч перайшоў у новаствораны Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі (БДІНГ), куды перадаў калекцыю свайго статыстычнага кабінета{{sfn|Назаренко|2017a|p=240}}. У інстытуце ён быў адзіным дацэнтам па ўлікова-статыстычных спецыяльнасцях і адзіным супрацоўнікам з дваранскім паходжаннем {{sfn|Назаренко|2017a|p=241}}. У 1934 годзе кваліфікацыйная камісія аднагалосна рэкамендавала яго на пасаду выканаўца абавязкаў прафесара {{sfn|Назаренко|2017a|p=241}}. Апошнія дакументы пра яго дзейнасць датуюцца вераснем 1935 года {{sfn|Назаренко|2017a|p=241}}.

=== Апошнія гады ===
На думку Арцёма Назаранкі, Андрэй Міхайлавіч і Вольга Львоўна не здолелі эвакуіравацца з Мінска на пачатку Вялікай Айчыннай вайны. Леў Арцымовіч у аўтабіяграфіі 1953 года пісаў, што бацькі памерлі ад голаду і хвароб падчас нямецкай акупацыі ў Мінску{{sfn|Арцимович|2009|p=294}}.

Пахаваны на Вайсковых могілках у Мінску. На помніку дата смерці Андрэй Міхайлавіч — 29 жніўня 1942, Вольгі Львоўны — 25 ліпеня 1943 года.

Таксама падчас вайны ў Мінску быў страчаны сямейны архіў Арцымовіча, дзе сярод іншага было родаводнае дрэва, фамільны кубак з чырвонага крышталя, апісанне радавога герба, дакументальныя сведчанні пра продкаў, адзін з якіх удзельнічаў у бітве пад Грунвальдам{{sfn|Назаренко|2017|p=200, 206}}.

== Навуковая дзейнасць ==
Навуковыя працы Андрэя Арцымовіча прысвечаны пераважна гаспадарчай статыстыцы, транспарту і матэматычнай статыстыцы{{sfn|Назаренко|2017a|p=227}}. У часы Першай сусветнай вайны ён распрацоўваў даныя аб перавозках грузаў і апублікаваў артыкулы аб чыгуначным транспарце і працы ваенна-санітарных цягнікоў{{sfn|Яноўскі|2014|p=254}}. У 1920-я гады займаўся тэорыяй карэляцыі і прымяненнем тэорыі імавернасцей у выбарачных даследаваннях {{sfn|Назаренко|2017a|p=239}}. Рабіў на заказ Наркамата фінансаў БССР даследаванні па тэме кустарна-рамесных промыслаў Беларусі {{sfn|Назаренко|2017a|p=239}}. Навуковы ўклад быў высока ацэнены акадэмікам М. В. Птухам {{sfn|Назаренко|2017a|p=241}}.

; Асноўныя публікацыі:
* «Опыт статистико-экономического исследования Богородского района» (1913) {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}.
* «Район Московско-Нижегородской железной дороги с Муромской линией. Статистико-экономическое обследование» (1913) {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}.
* «Железнодорожный транспорт в период войны» {{sfn|Яноўскі|2014|p=254}}.
* «Военно-санитарные поезда В. З. С. и их работа» {{sfn|Яноўскі|2014|p=254}}.
* «К вопросу о признаках ремесленного и кустарного предприятия как единицы наблюдения в промышленной статистике» (1928) {{sfn|Назаренко|2017a|p=239}}.

== Сям’я ==
У 1908 годзе Андрэй Арцымовіч ажаніўся з Вольгай Львоўнай Леўен (Левін), дачкой заможнага гандляра, выхадца з Германіі{{sfn|Назаренко|2017|p=200}}. Вольга атрымала адукацыю ў пансіёне ў Швейцарыі, затым у Інстытуце высакародных дзяўчат{{sfn|Назаренко|2017|p=200}}. У сужэнцаў было трое дзяцей: сын [[Леў Андрэевіч Арцымовіч|Леў]] (нар. 1909, будучы акадэмік-фізік), дочкі Кацярына (нар. 1911) і Вера (нар. 1914){{sfn|Назаренко|2017|p=200}}.

Сям’я вылучалася культурай і інтэлектуальнай атмасферай. У доме выдаваўся рукапісны часопіс «Тишетамия»{{sfn|Назаренко|2017|p=203}}. Да рэвалюцыі Андрэй Міхайлавіч быў заўзятым паляўнічым, у яго маскоўскім кабінеце ляжала шкура забітага ім мядзведзя, таксама меў добры барытон{{sfn|Назаренко|2017|p=201, 204}}. Арцымовіч быў абсалютным педантам: вёў штодзённыя бюлетэні, у якіх падлічваў выдаткі часу на розныя патрэбы, уключаючы чытанне газет і шпацыры з сабакам Бількам{{sfn|Назаренко|2017|p=206}}.

У Мінску сям’я жыла спачатку па вуліцы Шырокай, 28 (цяпер Куйбышава), а з зімы 1923 года — у прафесарскім доме па вуліцы Універсітэцкай, 5 (цяпер Кірава), кв. 4{{sfn|Назаренко|2017|p=204}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{артыкул|ref=Яноўскі|аўтар=Яноўскі Алег Антонавіч|загаловак=Першая сусветная вайна ў лёсах выкладчыкаў БДУ 1920-х гг.|арыгінал=|спасылка=http://elib.bsu.by/handle/123456789/114205|мова=|адказны=В.А. Богуш|аўтар выдання=|выданне=Первая мировая война в исторических судьбах Европы : сб. материалов Междунар. науч. конф., г. Вилейка, 18 окт. 2014 г.|тып=зборнік матэрыялаў канферэнцыі|месца=Мінск|выдавецтва=Ізд. цэнтр БДУ|год=2014|выпуск=|том=|нумар=|старонкі=251-258|isbn=978-985-553-260-7|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archive-url=|archive-date=}}
* {{артыкул|ref=Назаренко|аўтар=Назаренко Артем Михайлович|загаловак=Беларусь и БГУ в судьбах семьи Арцимовичей: от повстанца до «отца» токамака|арыгінал=|спасылка=http://elib.bsu.by/handle/123456789/196057|мова=|адказны=С. Н. Ходин|аўтар выдання=|выданне=Традиции университета: от Франциска Скорины до современности : сб. материалов Междунар. науч. конф., Минск, 26–27 окт. 2017 г.|тып=зборнік матэрыялаў канферэнцыі|месца=Мінск|выдавецтва=Изд. центр БГУ|год=2017|выпуск=|том=|нумар=|старонкі=198-207|isbn=978-985-553-517-2|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archive-url=|archive-date=}}
* ''Назаренко, А. М.'' Основоположник белорусской статистики Арцимович Андрей Михайлович // Интеллектуалы Белорусского государственного университета – гордость Беларуси (1921–1941 гг.) / под ред. С. В. Абламейко и др. -- Минск, БГУ, 2016. -- С. 227–241.

{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Арцымовіч Андрэй Міхайлавіч}}</text>
      <sha1>cs7ocj98dzcz84dd2r7q4lcmirwgfpk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152820</id>
      <parentid>5152819</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T09:02:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Сям’я */</comment>
      <origin>5152820</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20829" sha1="5zi29nzqqx5az97adfs1lhz9mjpzh71" xml:space="preserve">{{навуковец}}

'''Андрэй Міхайлавіч Арцымовіч''' ({{ВДП}}) — беларускі эканаміст, статыстык, выкладчык, адзін з пачынальнікаў вышэйшай статыстычнай адукацыі ў Беларусі.

== Біяграфія ==

=== Паходжанне і раннія гады ===
Са шляхецкага роду Арцымовічаў. Нарадзіўся 16 студзеня 1881 года ў [[Смаленск]]у.{{sfn|Назаренко|2017b|p=198}}

Бацька — Міхаіл Іосіфавіч Арцымовіч (Міхал, сын Юзафа), паводле сямейных паданняў і афіцыйнай біяграфіі сына — акадэміка [[Леў Андрэевіч Арцымовіч|Льва Андрэевіча Арцымовіча]], быў удзельнікам паўстання 1863—1864 гадоў і сасланы ў Сібір. Паводле ж архіўных следчых дакументаў, за ўдзел у паўстанні і збор атрада да 6 гадоў катаргі асуджаны Міхаіл Міхайлавіч Арцымовіч (нар. 1841, уладальнік маёнтка Ярашоўка і фальварка Буда Магілёўскай губерні), ён адбываў пакаранне ў Астраханскай губерні і пазней пазбаўлены права жыць у сталіцах і ў Магілёўскай губерні. Маці Андрэя Міхайлавіча — Алена Ігнацьеўна Яхімовіч — з Сібіры, магчыма, дачка [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстанца 1830—1831 гадоў]].

Сам Андрэй Арцымовіч называў сябе велікаросам, а родную мову — рускай. Ведаў французскую, нямецкую і польскую мовы; польскай, імаверна, навучыўся ў сям’і, бо ў гімназіях яе не вывучалі{{sfn|Назаренко|2017b|p=199}}.

У 1900 годзе Андрэй Арцымовіч скончыў поўны курс 1-й Маскоўскай гімназіі{{sfn|Назаренко|2017a|p=228}}. У 1906 годзе паступіў на эканоміка-статыстычнае аддзяленне юрыдычнага факультэта Імператарскага Маскоўскага ўніверсітэта{{sfn|Назаренко|2017a|p=228}}. Падчас вучобы даследаваў тэорыю каштоўнасці класічнай школы, праблемы буйной і дробнай вытворчасці ў сельскай гаспадарцы і гісторыю хлебнага гандлю Масквы{{sfn|Назаренко|2017a|p=228}}. Скончыў універсітэт у 1911 годзе з дыпломам I ступені па спецыяльнасці «палітычная эканомія і статыстыка» {{sfn|Назаренко|2017b|p=199}}.

=== Пачатак дзейнасці (1911—1919) ===
Пасля сканчэння ўніверсітэта працаваў у Смаленску ў Статыстычным аддзяленні губернскага земства, удзельнічаў у экспедыцыйным абследаванні гаспадарак Краснінскага павета {{sfn|Назаренко|2017a|p=228}}. У 1912—1915 гадах займаў пасаду ў Статыстычным аддзяленні Маскоўскага параённага камітэта па рэгуляванні перавозак па чыгунцы, дзе ведаў «хлебнай статыстыкай» {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}.

Падчас Першай сусветнай вайны, яшчэ ў 1902 годзе прызнаны «цалкам непрыдатным» да воінскай службы, Арцымовіч распрацоўваў даныя перавозак грузаў па чыгунках Расіі і сістэматызаваў ваенна-статыстычныя матэрыялы{{sfn|Яноўскі|2014|p=253-254}}. З 1915 года выкладаў эканамічную геаграфію і палітычную эканомію ў Маскоўскім гарадскім народным універсітэце імя А. Л. Шаняўскага з 1915 года {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}. З 1916 года служыў у Галоўным камітэце Усерасійскага земскага саюза (УЗС) намеснікам загадчыка аддзела фінансава-статыстычнага ўліку {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}.

Пасля Кастрычніцкага перавароту, з лютага 1918 года, працаваў намеснікам загадчыка статыстычнага аддзела Маскоўскага абласнога харчовага камітэта {{sfn|Назаренко|2017b|p=199}}. З кастрычніка 1918 года быў адказным супрацоўнікам-спецыялістам па аддзеле прамысловай статыстыкі ў Цэнтральным статыстычным упраўленні (ЦСУ) РСФСР {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}. З прычыны цяжкага харчовага становішча ў Маскве вясной 1919 года сям’я выехала ў Магілёў, куды Андрэй Арцымовіч камандзіраваны ЦСУ РСФСР для арганізацыі губернскага статыстычнага бюро {{sfn|Назаренко|2017a|p=230}}.

=== Праца на Гомельшчыне (1919—1923) ===
Узначальваў губернскае статбюро і пасля пераносу губернскага цэнтру ў Гомель{{sfn|Арцимович|2009|p=292}}. Праца праходзіла ў экстрэмальных умовах прыфронтавога горада, эвакуацый у Клінцы і недахопу кадраў{{sfn|Назаренко|2017b|p=201}}. Улетку 1919 года супрацоўнікі бюро працавалі ў адным пакоі гасцініцы «Кантынент», а замест сталоў выкарыстоўвалі дзверы {{sfn|Назаренко|2017a|p=230}}. У кастрычніку 1919 года Арцымовічу нават выдалі спецыяльнае пасведчанне на правядзенне электрычнага асвятлення ў пакой, бо ён працаваў па вечарах дома{{sfn|Назаренко|2017b|p=201}}.

Падчас часовай эвакуацыі ў Клінцы сям’я з васьмі чалавек (уключаючы ўдаву брата Вячаслава і яе дзяцей) тулілася ў шасцімятровай кладоўцы, а дзяцей давялося на кароткі час аддаць у прытулак, адкуль сын Леў збягаў да беспрызорнікаў{{sfn|Назаренко|2017b|p=202}}.

Арцымовічу даводзілася выконваць не ўласцівыя статыстыцы функцыі, такія як распрацоўка праектаў па разгрузцы і абароне горада {{sfn|Назаренко|2017a|p=231}}. Нягледзячы на перагружанасць, ён забяспечыў правядзенне ў губерні ўсерасійскіх перапісаў і стварыў паўнавартасны статыстычны апарат {{sfn|Назаренко|2017b|p=202}}. 26 жніўня 1923 года супрацоўнікі бюро ганарова праводзілі яго ў Мінск на працу Беларускім дзяржаўным універсітэце (БДУ){{sfn|Назаренко|2017a|p=232}}.

=== Праца ў БДУ (1923—1933) ===
30 чэрвеня 1923 года Андрэй Арцымовіч падаў заяву пра залічэнні на кафедру статыстыкі БДУ {{sfn|Назаренко|2017a|p=233}}. Быў зацверджаны на пасадзе выкладчыка 8 верасня 1923 года {{sfn|Назаренко|2017a|p=233}}. У чэрвені 1926 года атрымаў службовае пасведчанне БДУ № 1 {{sfn|Назаренко|2017a|p=238}}. Выкладаў агульную тэорыю статыстыкі, гаспадарчую, сельскагаспадарчую, прамысловую статыстыку і эканамічную геаграфію {{sfn|Назаренко|2017a|p=236}}. У 1924/25 навучальным годзе вёў заняткі на двух факультэтах: педагагічным і грамадскіх навук {{sfn|Назаренко|2017a|p=236}}. Чытаў курс «Тэорыя статыстыкі і яе прымяненне да педагогікі», які апераджаў свой час паводле метадалогіі {{sfn|Назаренко|2017a|p=236}}.

Ва ўніверсітэце вылучаўся педантычнасцю і патрабавальнасцю: калі ў верасні 1927 года Арцымовіча не праінфармавалі пра сход і расклад, ён патрабаваў ад дэканата прыняць меры, каб не захадзіць у канцылярыю штодзень{{sfn|Назаренко|2017b|p=203-204}}. Разам з нешматлікімі калегамі заклаў асновы вышэйшай статыстычнай адукацыі ў Мінску; у 1926 годзе пры яго ўдзеле адкрыта статыстычнае аддзяленне на факультэце права і гаспадаркі{{sfn|Назаренко|2017b|p=204}}.

Арцымовіч асабіста прывозіў з Масквы і Петраграда «пуды літаратуры» і навуковых матэрыялаў для ўніверсітэта{{sfn|Назаренко|2017b|p=204}}. На аснове ўласнай бібліятэкі і матэрыялаў, прывезеных з камандзіровак у Маскву і Петраград, стварыў у БДУ статыстычны кабінет, які не меў аналагаў у ВНУ СССР {{sfn|Назаренко|2017a|p=235}}. У 1928 годзе камісія па праверцы нацыянальнай палітыкі вызначыла, што Арцымовіч вядзе заняткі на беларускай мове, хоць узровень яго валодання мовай быў прызнаны недастатковым {{sfn|Назаренко|2017a|p=239}}. У 1928 годзе яго заяўкі на навуковыя камандзіроўкі ў Лондан, Берлін і нават Маскву былі адхілены з палітычных і эканамічных прычын {{sfn|Назаренко|2017a|p=238}}.

=== Інстытут народнай гаспадаркі (з 1933) ===
У 1933 годзе пасля рэарганізацыі факультэта народнай гаспадаркі БДУ Андрэй Арцымовіч перайшоў у новаствораны Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі (БДІНГ), куды перадаў калекцыю свайго статыстычнага кабінета{{sfn|Назаренко|2017a|p=240}}. У інстытуце ён быў адзіным дацэнтам па ўлікова-статыстычных спецыяльнасцях і адзіным супрацоўнікам з дваранскім паходжаннем {{sfn|Назаренко|2017a|p=241}}. У 1934 годзе кваліфікацыйная камісія аднагалосна рэкамендавала яго на пасаду выканаўца абавязкаў прафесара {{sfn|Назаренко|2017a|p=241}}. Апошнія дакументы пра яго дзейнасць датуюцца вераснем 1935 года {{sfn|Назаренко|2017a|p=241}}.

=== Апошнія гады ===
На думку Арцёма Назаранкі, Андрэй Міхайлавіч і Вольга Львоўна не здолелі эвакуіравацца з Мінска на пачатку Вялікай Айчыннай вайны. Леў Арцымовіч у аўтабіяграфіі 1953 года пісаў, што бацькі памерлі ад голаду і хвароб падчас нямецкай акупацыі ў Мінску{{sfn|Арцимович|2009|p=294}}.

Пахаваны на Вайсковых могілках у Мінску. На помніку дата смерці Андрэй Міхайлавіч — 29 жніўня 1942, Вольгі Львоўны — 25 ліпеня 1943 года.

Таксама падчас вайны ў Мінску быў страчаны сямейны архіў Арцымовіча, дзе сярод іншага было родаводнае дрэва, фамільны кубак з чырвонага крышталя, апісанне радавога герба, дакументальныя сведчанні пра продкаў, адзін з якіх удзельнічаў у бітве пад Грунвальдам{{sfn|Назаренко|2017|p=200, 206}}.

== Навуковая дзейнасць ==
Навуковыя працы Андрэя Арцымовіча прысвечаны пераважна гаспадарчай статыстыцы, транспарту і матэматычнай статыстыцы{{sfn|Назаренко|2017a|p=227}}. У часы Першай сусветнай вайны ён распрацоўваў даныя аб перавозках грузаў і апублікаваў артыкулы аб чыгуначным транспарце і працы ваенна-санітарных цягнікоў{{sfn|Яноўскі|2014|p=254}}. У 1920-я гады займаўся тэорыяй карэляцыі і прымяненнем тэорыі імавернасцей у выбарачных даследаваннях {{sfn|Назаренко|2017a|p=239}}. Рабіў на заказ Наркамата фінансаў БССР даследаванні па тэме кустарна-рамесных промыслаў Беларусі {{sfn|Назаренко|2017a|p=239}}. Навуковы ўклад быў высока ацэнены акадэмікам М. В. Птухам {{sfn|Назаренко|2017a|p=241}}.

; Асноўныя публікацыі:
* «Опыт статистико-экономического исследования Богородского района» (1913) {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}.
* «Район Московско-Нижегородской железной дороги с Муромской линией. Статистико-экономическое обследование» (1913) {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}.
* «Железнодорожный транспорт в период войны» {{sfn|Яноўскі|2014|p=254}}.
* «Военно-санитарные поезда В. З. С. и их работа» {{sfn|Яноўскі|2014|p=254}}.
* «К вопросу о признаках ремесленного и кустарного предприятия как единицы наблюдения в промышленной статистике» (1928) {{sfn|Назаренко|2017a|p=239}}.

== Сям’я ==
У 1908 годзе Андрэй Арцымовіч ажаніўся з Вольгай Львоўнай Леўен (Левін), дачкой заможнага гандляра, выхадца з Германіі{{sfn|Назаренко|2017b|p=200}}. Вольга атрымала адукацыю ў пансіёне ў Швейцарыі, затым у Інстытуце высакародных дзяўчат{{sfn|Назаренко|2017b|p=200}}. У сужэнцаў было трое дзяцей: сын [[Леў Андрэевіч Арцымовіч|Леў]] (нар. 1909, будучы фізік, акадэмік АН СССР), дочкі Кацярына (нар. 1911) і Вера (нар. 1914){{sfn|Назаренко|2017b|p=200}}.

Таксама Андрэй Міхайлавіч гадаваў і выхоўваў пляменніка Міхаіла (сына загінулага брата Вячаслава), які разам з Львом Арцымовічам паступіў у БДУ{{sfn|Назаренко|2017b|p=202}}.

Сям’я вылучалася культурай і інтэлектуальнай атмасферай. У доме выдаваўся рукапісны часопіс «Тишетамия»{{sfn|Назаренко|2017b|p=203}}. Да рэвалюцыі Андрэй Міхайлавіч быў заўзятым паляўнічым, у яго маскоўскім кабінеце ляжала шкура забітага ім мядзведзя, таксама меў добры барытон{{sfn|Назаренко|2017b|p=201, 204}}. Арцымовіч быў абсалютным педантам: вёў штодзённыя бюлетэні, у якіх падлічваў выдаткі часу на розныя патрэбы, уключаючы чытанне газет і шпацыры з сабакам Бількам{{sfn|Назаренко|2017b|p=206}}.

У Мінску сям’я жыла спачатку па вуліцы Шырокай, 28 (цяпер Куйбышава), а з зімы 1923 года — у прафесарскім доме па вуліцы Універсітэцкай, 5 (цяпер Кірава), кв. 4{{sfn|Назаренко|2017b|p=204}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{артыкул|ref=Яноўскі|аўтар=Яноўскі Алег Антонавіч|загаловак=Першая сусветная вайна ў лёсах выкладчыкаў БДУ 1920-х гг.|арыгінал=|спасылка=http://elib.bsu.by/handle/123456789/114205|мова=|адказны=В.А. Богуш|аўтар выдання=|выданне=Первая мировая война в исторических судьбах Европы : сб. материалов Междунар. науч. конф., г. Вилейка, 18 окт. 2014 г.|тып=зборнік матэрыялаў канферэнцыі|месца=Мінск|выдавецтва=Ізд. цэнтр БДУ|год=2014|выпуск=|том=|нумар=|старонкі=251-258|isbn=978-985-553-260-7|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archive-url=|archive-date=}}
* {{артыкул|ref=Назаренко|аўтар=Назаренко Артем Михайлович|загаловак=Беларусь и БГУ в судьбах семьи Арцимовичей: от повстанца до «отца» токамака|арыгінал=|спасылка=http://elib.bsu.by/handle/123456789/196057|мова=|адказны=С. Н. Ходин|аўтар выдання=|выданне=Традиции университета: от Франциска Скорины до современности : сб. материалов Междунар. науч. конф., Минск, 26–27 окт. 2017 г.|тып=зборнік матэрыялаў канферэнцыі|месца=Мінск|выдавецтва=Изд. центр БГУ|год=2017|выпуск=|том=|нумар=|старонкі=198-207|isbn=978-985-553-517-2|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archive-url=|archive-date=}}
* ''Назаренко, А. М.'' Основоположник белорусской статистики Арцимович Андрей Михайлович // Интеллектуалы Белорусского государственного университета – гордость Беларуси (1921–1941 гг.) / под ред. С. В. Абламейко и др. -- Минск, БГУ, 2016. -- С. 227–241.

{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Арцымовіч Андрэй Міхайлавіч}}</text>
      <sha1>5zi29nzqqx5az97adfs1lhz9mjpzh71</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152823</id>
      <parentid>5152820</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T09:07:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Літаратура */</comment>
      <origin>5152823</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21897" sha1="8k5gwvh2nd8f9x7cu4cy1t7rg8ocmtl" xml:space="preserve">{{навуковец}}

'''Андрэй Міхайлавіч Арцымовіч''' ({{ВДП}}) — беларускі эканаміст, статыстык, выкладчык, адзін з пачынальнікаў вышэйшай статыстычнай адукацыі ў Беларусі.

== Біяграфія ==

=== Паходжанне і раннія гады ===
Са шляхецкага роду Арцымовічаў. Нарадзіўся 16 студзеня 1881 года ў [[Смаленск]]у.{{sfn|Назаренко|2017b|p=198}}

Бацька — Міхаіл Іосіфавіч Арцымовіч (Міхал, сын Юзафа), паводле сямейных паданняў і афіцыйнай біяграфіі сына — акадэміка [[Леў Андрэевіч Арцымовіч|Льва Андрэевіча Арцымовіча]], быў удзельнікам паўстання 1863—1864 гадоў і сасланы ў Сібір. Паводле ж архіўных следчых дакументаў, за ўдзел у паўстанні і збор атрада да 6 гадоў катаргі асуджаны Міхаіл Міхайлавіч Арцымовіч (нар. 1841, уладальнік маёнтка Ярашоўка і фальварка Буда Магілёўскай губерні), ён адбываў пакаранне ў Астраханскай губерні і пазней пазбаўлены права жыць у сталіцах і ў Магілёўскай губерні. Маці Андрэя Міхайлавіча — Алена Ігнацьеўна Яхімовіч — з Сібіры, магчыма, дачка [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстанца 1830—1831 гадоў]].

Сам Андрэй Арцымовіч называў сябе велікаросам, а родную мову — рускай. Ведаў французскую, нямецкую і польскую мовы; польскай, імаверна, навучыўся ў сям’і, бо ў гімназіях яе не вывучалі{{sfn|Назаренко|2017b|p=199}}.

У 1900 годзе Андрэй Арцымовіч скончыў поўны курс 1-й Маскоўскай гімназіі{{sfn|Назаренко|2017a|p=228}}. У 1906 годзе паступіў на эканоміка-статыстычнае аддзяленне юрыдычнага факультэта Імператарскага Маскоўскага ўніверсітэта{{sfn|Назаренко|2017a|p=228}}. Падчас вучобы даследаваў тэорыю каштоўнасці класічнай школы, праблемы буйной і дробнай вытворчасці ў сельскай гаспадарцы і гісторыю хлебнага гандлю Масквы{{sfn|Назаренко|2017a|p=228}}. Скончыў універсітэт у 1911 годзе з дыпломам I ступені па спецыяльнасці «палітычная эканомія і статыстыка» {{sfn|Назаренко|2017b|p=199}}.

=== Пачатак дзейнасці (1911—1919) ===
Пасля сканчэння ўніверсітэта працаваў у Смаленску ў Статыстычным аддзяленні губернскага земства, удзельнічаў у экспедыцыйным абследаванні гаспадарак Краснінскага павета {{sfn|Назаренко|2017a|p=228}}. У 1912—1915 гадах займаў пасаду ў Статыстычным аддзяленні Маскоўскага параённага камітэта па рэгуляванні перавозак па чыгунцы, дзе ведаў «хлебнай статыстыкай» {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}.

Падчас Першай сусветнай вайны, яшчэ ў 1902 годзе прызнаны «цалкам непрыдатным» да воінскай службы, Арцымовіч распрацоўваў даныя перавозак грузаў па чыгунках Расіі і сістэматызаваў ваенна-статыстычныя матэрыялы{{sfn|Яноўскі|2014|p=253-254}}. З 1915 года выкладаў эканамічную геаграфію і палітычную эканомію ў Маскоўскім гарадскім народным універсітэце імя А. Л. Шаняўскага з 1915 года {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}. З 1916 года служыў у Галоўным камітэце Усерасійскага земскага саюза (УЗС) намеснікам загадчыка аддзела фінансава-статыстычнага ўліку {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}.

Пасля Кастрычніцкага перавароту, з лютага 1918 года, працаваў намеснікам загадчыка статыстычнага аддзела Маскоўскага абласнога харчовага камітэта {{sfn|Назаренко|2017b|p=199}}. З кастрычніка 1918 года быў адказным супрацоўнікам-спецыялістам па аддзеле прамысловай статыстыкі ў Цэнтральным статыстычным упраўленні (ЦСУ) РСФСР {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}. З прычыны цяжкага харчовага становішча ў Маскве вясной 1919 года сям’я выехала ў Магілёў, куды Андрэй Арцымовіч камандзіраваны ЦСУ РСФСР для арганізацыі губернскага статыстычнага бюро {{sfn|Назаренко|2017a|p=230}}.

=== Праца на Гомельшчыне (1919—1923) ===
Узначальваў губернскае статбюро і пасля пераносу губернскага цэнтру ў Гомель{{sfn|Арцимович|2009|p=292}}. Праца праходзіла ў экстрэмальных умовах прыфронтавога горада, эвакуацый у Клінцы і недахопу кадраў{{sfn|Назаренко|2017b|p=201}}. Улетку 1919 года супрацоўнікі бюро працавалі ў адным пакоі гасцініцы «Кантынент», а замест сталоў выкарыстоўвалі дзверы {{sfn|Назаренко|2017a|p=230}}. У кастрычніку 1919 года Арцымовічу нават выдалі спецыяльнае пасведчанне на правядзенне электрычнага асвятлення ў пакой, бо ён працаваў па вечарах дома{{sfn|Назаренко|2017b|p=201}}.

Падчас часовай эвакуацыі ў Клінцы сям’я з васьмі чалавек (уключаючы ўдаву брата Вячаслава і яе дзяцей) тулілася ў шасцімятровай кладоўцы, а дзяцей давялося на кароткі час аддаць у прытулак, адкуль сын Леў збягаў да беспрызорнікаў{{sfn|Назаренко|2017b|p=202}}.

Арцымовічу даводзілася выконваць не ўласцівыя статыстыцы функцыі, такія як распрацоўка праектаў па разгрузцы і абароне горада {{sfn|Назаренко|2017a|p=231}}. Нягледзячы на перагружанасць, ён забяспечыў правядзенне ў губерні ўсерасійскіх перапісаў і стварыў паўнавартасны статыстычны апарат {{sfn|Назаренко|2017b|p=202}}. 26 жніўня 1923 года супрацоўнікі бюро ганарова праводзілі яго ў Мінск на працу Беларускім дзяржаўным універсітэце (БДУ){{sfn|Назаренко|2017a|p=232}}.

=== Праца ў БДУ (1923—1933) ===
30 чэрвеня 1923 года Андрэй Арцымовіч падаў заяву пра залічэнні на кафедру статыстыкі БДУ {{sfn|Назаренко|2017a|p=233}}. Быў зацверджаны на пасадзе выкладчыка 8 верасня 1923 года {{sfn|Назаренко|2017a|p=233}}. У чэрвені 1926 года атрымаў службовае пасведчанне БДУ № 1 {{sfn|Назаренко|2017a|p=238}}. Выкладаў агульную тэорыю статыстыкі, гаспадарчую, сельскагаспадарчую, прамысловую статыстыку і эканамічную геаграфію {{sfn|Назаренко|2017a|p=236}}. У 1924/25 навучальным годзе вёў заняткі на двух факультэтах: педагагічным і грамадскіх навук {{sfn|Назаренко|2017a|p=236}}. Чытаў курс «Тэорыя статыстыкі і яе прымяненне да педагогікі», які апераджаў свой час паводле метадалогіі {{sfn|Назаренко|2017a|p=236}}.

Ва ўніверсітэце вылучаўся педантычнасцю і патрабавальнасцю: калі ў верасні 1927 года Арцымовіча не праінфармавалі пра сход і расклад, ён патрабаваў ад дэканата прыняць меры, каб не захадзіць у канцылярыю штодзень{{sfn|Назаренко|2017b|p=203-204}}. Разам з нешматлікімі калегамі заклаў асновы вышэйшай статыстычнай адукацыі ў Мінску; у 1926 годзе пры яго ўдзеле адкрыта статыстычнае аддзяленне на факультэце права і гаспадаркі{{sfn|Назаренко|2017b|p=204}}.

Арцымовіч асабіста прывозіў з Масквы і Петраграда «пуды літаратуры» і навуковых матэрыялаў для ўніверсітэта{{sfn|Назаренко|2017b|p=204}}. На аснове ўласнай бібліятэкі і матэрыялаў, прывезеных з камандзіровак у Маскву і Петраград, стварыў у БДУ статыстычны кабінет, які не меў аналагаў у ВНУ СССР {{sfn|Назаренко|2017a|p=235}}. У 1928 годзе камісія па праверцы нацыянальнай палітыкі вызначыла, што Арцымовіч вядзе заняткі на беларускай мове, хоць узровень яго валодання мовай быў прызнаны недастатковым {{sfn|Назаренко|2017a|p=239}}. У 1928 годзе яго заяўкі на навуковыя камандзіроўкі ў Лондан, Берлін і нават Маскву былі адхілены з палітычных і эканамічных прычын {{sfn|Назаренко|2017a|p=238}}.

=== Інстытут народнай гаспадаркі (з 1933) ===
У 1933 годзе пасля рэарганізацыі факультэта народнай гаспадаркі БДУ Андрэй Арцымовіч перайшоў у новаствораны Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі (БДІНГ), куды перадаў калекцыю свайго статыстычнага кабінета{{sfn|Назаренко|2017a|p=240}}. У інстытуце ён быў адзіным дацэнтам па ўлікова-статыстычных спецыяльнасцях і адзіным супрацоўнікам з дваранскім паходжаннем {{sfn|Назаренко|2017a|p=241}}. У 1934 годзе кваліфікацыйная камісія аднагалосна рэкамендавала яго на пасаду выканаўца абавязкаў прафесара {{sfn|Назаренко|2017a|p=241}}. Апошнія дакументы пра яго дзейнасць датуюцца вераснем 1935 года {{sfn|Назаренко|2017a|p=241}}.

=== Апошнія гады ===
На думку Арцёма Назаранкі, Андрэй Міхайлавіч і Вольга Львоўна не здолелі эвакуіравацца з Мінска на пачатку Вялікай Айчыннай вайны. Леў Арцымовіч у аўтабіяграфіі 1953 года пісаў, што бацькі памерлі ад голаду і хвароб падчас нямецкай акупацыі ў Мінску{{sfn|Арцимович|2009|p=294}}.

Пахаваны на Вайсковых могілках у Мінску. На помніку дата смерці Андрэй Міхайлавіч — 29 жніўня 1942, Вольгі Львоўны — 25 ліпеня 1943 года.

Таксама падчас вайны ў Мінску быў страчаны сямейны архіў Арцымовіча, дзе сярод іншага было родаводнае дрэва, фамільны кубак з чырвонага крышталя, апісанне радавога герба, дакументальныя сведчанні пра продкаў, адзін з якіх удзельнічаў у бітве пад Грунвальдам{{sfn|Назаренко|2017|p=200, 206}}.

== Навуковая дзейнасць ==
Навуковыя працы Андрэя Арцымовіча прысвечаны пераважна гаспадарчай статыстыцы, транспарту і матэматычнай статыстыцы{{sfn|Назаренко|2017a|p=227}}. У часы Першай сусветнай вайны ён распрацоўваў даныя аб перавозках грузаў і апублікаваў артыкулы аб чыгуначным транспарце і працы ваенна-санітарных цягнікоў{{sfn|Яноўскі|2014|p=254}}. У 1920-я гады займаўся тэорыяй карэляцыі і прымяненнем тэорыі імавернасцей у выбарачных даследаваннях {{sfn|Назаренко|2017a|p=239}}. Рабіў на заказ Наркамата фінансаў БССР даследаванні па тэме кустарна-рамесных промыслаў Беларусі {{sfn|Назаренко|2017a|p=239}}. Навуковы ўклад быў высока ацэнены акадэмікам М. В. Птухам {{sfn|Назаренко|2017a|p=241}}.

; Асноўныя публікацыі:
* «Опыт статистико-экономического исследования Богородского района» (1913) {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}.
* «Район Московско-Нижегородской железной дороги с Муромской линией. Статистико-экономическое обследование» (1913) {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}.
* «Железнодорожный транспорт в период войны» {{sfn|Яноўскі|2014|p=254}}.
* «Военно-санитарные поезда В. З. С. и их работа» {{sfn|Яноўскі|2014|p=254}}.
* «К вопросу о признаках ремесленного и кустарного предприятия как единицы наблюдения в промышленной статистике» (1928) {{sfn|Назаренко|2017a|p=239}}.

== Сям’я ==
У 1908 годзе Андрэй Арцымовіч ажаніўся з Вольгай Львоўнай Леўен (Левін), дачкой заможнага гандляра, выхадца з Германіі{{sfn|Назаренко|2017b|p=200}}. Вольга атрымала адукацыю ў пансіёне ў Швейцарыі, затым у Інстытуце высакародных дзяўчат{{sfn|Назаренко|2017b|p=200}}. У сужэнцаў было трое дзяцей: сын [[Леў Андрэевіч Арцымовіч|Леў]] (нар. 1909, будучы фізік, акадэмік АН СССР), дочкі Кацярына (нар. 1911) і Вера (нар. 1914){{sfn|Назаренко|2017b|p=200}}.

Таксама Андрэй Міхайлавіч гадаваў і выхоўваў пляменніка Міхаіла (сына загінулага брата Вячаслава), які разам з Львом Арцымовічам паступіў у БДУ{{sfn|Назаренко|2017b|p=202}}.

Сям’я вылучалася культурай і інтэлектуальнай атмасферай. У доме выдаваўся рукапісны часопіс «Тишетамия»{{sfn|Назаренко|2017b|p=203}}. Да рэвалюцыі Андрэй Міхайлавіч быў заўзятым паляўнічым, у яго маскоўскім кабінеце ляжала шкура забітага ім мядзведзя, таксама меў добры барытон{{sfn|Назаренко|2017b|p=201, 204}}. Арцымовіч быў абсалютным педантам: вёў штодзённыя бюлетэні, у якіх падлічваў выдаткі часу на розныя патрэбы, уключаючы чытанне газет і шпацыры з сабакам Бількам{{sfn|Назаренко|2017b|p=206}}.

У Мінску сям’я жыла спачатку па вуліцы Шырокай, 28 (цяпер Куйбышава), а з зімы 1923 года — у прафесарскім доме па вуліцы Універсітэцкай, 5 (цяпер Кірава), кв. 4{{sfn|Назаренко|2017b|p=204}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{кніга|ref = Арцимович|аўтар = Арцимович Л. А.|частка = Автобиография|загаловак = Академик Лев Андреевич Арцимович (воспоминания, статьи, документы)|арыгінал = |спасылка = https://elib.biblioatom.ru/text/akademik-artsimovich_2009/p292/|адказны = редкол.: В. С. Стрелков (гл. ред.) и др.|выданне = юбилейное издание|месца = Москва|выдавецтва = ФИЗМАТЛИТ|год = 2009|том = |pages = 292-294|allpages = 416|серыя = |isbn = 978-5-9221-1072-3|тыраж = }}
* {{кніга|ref = Назаренко|аўтар = Назаренко А. М.|частка = Основоположник белорусской статистики. Андрей Михайлович Арцимович|загаловак = Интеллектуальная элита Беларуси. Основоположники белорусской науки и высшего образования (1919–1941)|арыгінал = |спасылка = |адказны =Абламейко С. В., Бригадин П. И., Грибко И. Л. и др.; под общ. ред. С. В. Абламейко, науч. ред. О. А. Яновский|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = БГУ|год = 2017a|том = |pages = 227-241|allpages = 303|серыя = Белорусский государственный университет: 100 лет на благо Отечества|isbn = 978-985-566-387-5|тыраж = 300}}
* {{артыкул|ref = Назаренко|аўтар = Назаренко А. М.|загаловак = Беларусь и БГУ в судьбах семьи Арцимовичей: от повстанца до “отца” Токамака|арыгінал = |спасылка = http://elib.bsu.by/handle/123456789/196057|мова = руская|адказны = редкол. : С. Н. Ходин [и др.]|аўтар выдання = |выданне = Традиции университета: от Франциска Скорины до современности : сб. материалов Междунар. науч. конф., Минск, 26–27 окт. 2017 г.|тып = артыкул у зборніку|месца = Мінск|выдавецтва = Изд. центр БГУ|год = 2017b|выпуск = |том = |нумар = |старонкі = 198-207|isbn = 978-985-553-517-2|issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date = }}
* {{артыкул|ref = Яноўскі|аўтар = Яноўскі А. А.|загаловак = Першая сусветная вайна ў лёсах выкладчыкаў БДУ 1920-х гг.|арыгінал = |спасылка = |мова = беларуская|адказны = |аўтар выдання = |выданне = Гражданское население в годы Первой мировой войны|тып = зборнік матэрыялаў|месца = |выдавецтва = |год = 2014|выпуск = |том = |нумар = |старонкі = 251-258|isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date = }}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Арцымовіч Андрэй Міхайлавіч}}</text>
      <sha1>8k5gwvh2nd8f9x7cu4cy1t7rg8ocmtl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152824</id>
      <parentid>5152823</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T09:08:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Літаратура */</comment>
      <origin>5152824</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21897" sha1="ecz2ihirhku5lwpq7k2h6xiws4nq629" xml:space="preserve">{{навуковец}}

'''Андрэй Міхайлавіч Арцымовіч''' ({{ВДП}}) — беларускі эканаміст, статыстык, выкладчык, адзін з пачынальнікаў вышэйшай статыстычнай адукацыі ў Беларусі.

== Біяграфія ==

=== Паходжанне і раннія гады ===
Са шляхецкага роду Арцымовічаў. Нарадзіўся 16 студзеня 1881 года ў [[Смаленск]]у.{{sfn|Назаренко|2017b|p=198}}

Бацька — Міхаіл Іосіфавіч Арцымовіч (Міхал, сын Юзафа), паводле сямейных паданняў і афіцыйнай біяграфіі сына — акадэміка [[Леў Андрэевіч Арцымовіч|Льва Андрэевіча Арцымовіча]], быў удзельнікам паўстання 1863—1864 гадоў і сасланы ў Сібір. Паводле ж архіўных следчых дакументаў, за ўдзел у паўстанні і збор атрада да 6 гадоў катаргі асуджаны Міхаіл Міхайлавіч Арцымовіч (нар. 1841, уладальнік маёнтка Ярашоўка і фальварка Буда Магілёўскай губерні), ён адбываў пакаранне ў Астраханскай губерні і пазней пазбаўлены права жыць у сталіцах і ў Магілёўскай губерні. Маці Андрэя Міхайлавіча — Алена Ігнацьеўна Яхімовіч — з Сібіры, магчыма, дачка [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстанца 1830—1831 гадоў]].

Сам Андрэй Арцымовіч называў сябе велікаросам, а родную мову — рускай. Ведаў французскую, нямецкую і польскую мовы; польскай, імаверна, навучыўся ў сям’і, бо ў гімназіях яе не вывучалі{{sfn|Назаренко|2017b|p=199}}.

У 1900 годзе Андрэй Арцымовіч скончыў поўны курс 1-й Маскоўскай гімназіі{{sfn|Назаренко|2017a|p=228}}. У 1906 годзе паступіў на эканоміка-статыстычнае аддзяленне юрыдычнага факультэта Імператарскага Маскоўскага ўніверсітэта{{sfn|Назаренко|2017a|p=228}}. Падчас вучобы даследаваў тэорыю каштоўнасці класічнай школы, праблемы буйной і дробнай вытворчасці ў сельскай гаспадарцы і гісторыю хлебнага гандлю Масквы{{sfn|Назаренко|2017a|p=228}}. Скончыў універсітэт у 1911 годзе з дыпломам I ступені па спецыяльнасці «палітычная эканомія і статыстыка» {{sfn|Назаренко|2017b|p=199}}.

=== Пачатак дзейнасці (1911—1919) ===
Пасля сканчэння ўніверсітэта працаваў у Смаленску ў Статыстычным аддзяленні губернскага земства, удзельнічаў у экспедыцыйным абследаванні гаспадарак Краснінскага павета {{sfn|Назаренко|2017a|p=228}}. У 1912—1915 гадах займаў пасаду ў Статыстычным аддзяленні Маскоўскага параённага камітэта па рэгуляванні перавозак па чыгунцы, дзе ведаў «хлебнай статыстыкай» {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}.

Падчас Першай сусветнай вайны, яшчэ ў 1902 годзе прызнаны «цалкам непрыдатным» да воінскай службы, Арцымовіч распрацоўваў даныя перавозак грузаў па чыгунках Расіі і сістэматызаваў ваенна-статыстычныя матэрыялы{{sfn|Яноўскі|2014|p=253-254}}. З 1915 года выкладаў эканамічную геаграфію і палітычную эканомію ў Маскоўскім гарадскім народным універсітэце імя А. Л. Шаняўскага з 1915 года {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}. З 1916 года служыў у Галоўным камітэце Усерасійскага земскага саюза (УЗС) намеснікам загадчыка аддзела фінансава-статыстычнага ўліку {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}.

Пасля Кастрычніцкага перавароту, з лютага 1918 года, працаваў намеснікам загадчыка статыстычнага аддзела Маскоўскага абласнога харчовага камітэта {{sfn|Назаренко|2017b|p=199}}. З кастрычніка 1918 года быў адказным супрацоўнікам-спецыялістам па аддзеле прамысловай статыстыкі ў Цэнтральным статыстычным упраўленні (ЦСУ) РСФСР {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}. З прычыны цяжкага харчовага становішча ў Маскве вясной 1919 года сям’я выехала ў Магілёў, куды Андрэй Арцымовіч камандзіраваны ЦСУ РСФСР для арганізацыі губернскага статыстычнага бюро {{sfn|Назаренко|2017a|p=230}}.

=== Праца на Гомельшчыне (1919—1923) ===
Узначальваў губернскае статбюро і пасля пераносу губернскага цэнтру ў Гомель{{sfn|Арцимович|2009|p=292}}. Праца праходзіла ў экстрэмальных умовах прыфронтавога горада, эвакуацый у Клінцы і недахопу кадраў{{sfn|Назаренко|2017b|p=201}}. Улетку 1919 года супрацоўнікі бюро працавалі ў адным пакоі гасцініцы «Кантынент», а замест сталоў выкарыстоўвалі дзверы {{sfn|Назаренко|2017a|p=230}}. У кастрычніку 1919 года Арцымовічу нават выдалі спецыяльнае пасведчанне на правядзенне электрычнага асвятлення ў пакой, бо ён працаваў па вечарах дома{{sfn|Назаренко|2017b|p=201}}.

Падчас часовай эвакуацыі ў Клінцы сям’я з васьмі чалавек (уключаючы ўдаву брата Вячаслава і яе дзяцей) тулілася ў шасцімятровай кладоўцы, а дзяцей давялося на кароткі час аддаць у прытулак, адкуль сын Леў збягаў да беспрызорнікаў{{sfn|Назаренко|2017b|p=202}}.

Арцымовічу даводзілася выконваць не ўласцівыя статыстыцы функцыі, такія як распрацоўка праектаў па разгрузцы і абароне горада {{sfn|Назаренко|2017a|p=231}}. Нягледзячы на перагружанасць, ён забяспечыў правядзенне ў губерні ўсерасійскіх перапісаў і стварыў паўнавартасны статыстычны апарат {{sfn|Назаренко|2017b|p=202}}. 26 жніўня 1923 года супрацоўнікі бюро ганарова праводзілі яго ў Мінск на працу Беларускім дзяржаўным універсітэце (БДУ){{sfn|Назаренко|2017a|p=232}}.

=== Праца ў БДУ (1923—1933) ===
30 чэрвеня 1923 года Андрэй Арцымовіч падаў заяву пра залічэнні на кафедру статыстыкі БДУ {{sfn|Назаренко|2017a|p=233}}. Быў зацверджаны на пасадзе выкладчыка 8 верасня 1923 года {{sfn|Назаренко|2017a|p=233}}. У чэрвені 1926 года атрымаў службовае пасведчанне БДУ № 1 {{sfn|Назаренко|2017a|p=238}}. Выкладаў агульную тэорыю статыстыкі, гаспадарчую, сельскагаспадарчую, прамысловую статыстыку і эканамічную геаграфію {{sfn|Назаренко|2017a|p=236}}. У 1924/25 навучальным годзе вёў заняткі на двух факультэтах: педагагічным і грамадскіх навук {{sfn|Назаренко|2017a|p=236}}. Чытаў курс «Тэорыя статыстыкі і яе прымяненне да педагогікі», які апераджаў свой час паводле метадалогіі {{sfn|Назаренко|2017a|p=236}}.

Ва ўніверсітэце вылучаўся педантычнасцю і патрабавальнасцю: калі ў верасні 1927 года Арцымовіча не праінфармавалі пра сход і расклад, ён патрабаваў ад дэканата прыняць меры, каб не захадзіць у канцылярыю штодзень{{sfn|Назаренко|2017b|p=203-204}}. Разам з нешматлікімі калегамі заклаў асновы вышэйшай статыстычнай адукацыі ў Мінску; у 1926 годзе пры яго ўдзеле адкрыта статыстычнае аддзяленне на факультэце права і гаспадаркі{{sfn|Назаренко|2017b|p=204}}.

Арцымовіч асабіста прывозіў з Масквы і Петраграда «пуды літаратуры» і навуковых матэрыялаў для ўніверсітэта{{sfn|Назаренко|2017b|p=204}}. На аснове ўласнай бібліятэкі і матэрыялаў, прывезеных з камандзіровак у Маскву і Петраград, стварыў у БДУ статыстычны кабінет, які не меў аналагаў у ВНУ СССР {{sfn|Назаренко|2017a|p=235}}. У 1928 годзе камісія па праверцы нацыянальнай палітыкі вызначыла, што Арцымовіч вядзе заняткі на беларускай мове, хоць узровень яго валодання мовай быў прызнаны недастатковым {{sfn|Назаренко|2017a|p=239}}. У 1928 годзе яго заяўкі на навуковыя камандзіроўкі ў Лондан, Берлін і нават Маскву былі адхілены з палітычных і эканамічных прычын {{sfn|Назаренко|2017a|p=238}}.

=== Інстытут народнай гаспадаркі (з 1933) ===
У 1933 годзе пасля рэарганізацыі факультэта народнай гаспадаркі БДУ Андрэй Арцымовіч перайшоў у новаствораны Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі (БДІНГ), куды перадаў калекцыю свайго статыстычнага кабінета{{sfn|Назаренко|2017a|p=240}}. У інстытуце ён быў адзіным дацэнтам па ўлікова-статыстычных спецыяльнасцях і адзіным супрацоўнікам з дваранскім паходжаннем {{sfn|Назаренко|2017a|p=241}}. У 1934 годзе кваліфікацыйная камісія аднагалосна рэкамендавала яго на пасаду выканаўца абавязкаў прафесара {{sfn|Назаренко|2017a|p=241}}. Апошнія дакументы пра яго дзейнасць датуюцца вераснем 1935 года {{sfn|Назаренко|2017a|p=241}}.

=== Апошнія гады ===
На думку Арцёма Назаранкі, Андрэй Міхайлавіч і Вольга Львоўна не здолелі эвакуіравацца з Мінска на пачатку Вялікай Айчыннай вайны. Леў Арцымовіч у аўтабіяграфіі 1953 года пісаў, што бацькі памерлі ад голаду і хвароб падчас нямецкай акупацыі ў Мінску{{sfn|Арцимович|2009|p=294}}.

Пахаваны на Вайсковых могілках у Мінску. На помніку дата смерці Андрэй Міхайлавіч — 29 жніўня 1942, Вольгі Львоўны — 25 ліпеня 1943 года.

Таксама падчас вайны ў Мінску быў страчаны сямейны архіў Арцымовіча, дзе сярод іншага было родаводнае дрэва, фамільны кубак з чырвонага крышталя, апісанне радавога герба, дакументальныя сведчанні пра продкаў, адзін з якіх удзельнічаў у бітве пад Грунвальдам{{sfn|Назаренко|2017|p=200, 206}}.

== Навуковая дзейнасць ==
Навуковыя працы Андрэя Арцымовіча прысвечаны пераважна гаспадарчай статыстыцы, транспарту і матэматычнай статыстыцы{{sfn|Назаренко|2017a|p=227}}. У часы Першай сусветнай вайны ён распрацоўваў даныя аб перавозках грузаў і апублікаваў артыкулы аб чыгуначным транспарце і працы ваенна-санітарных цягнікоў{{sfn|Яноўскі|2014|p=254}}. У 1920-я гады займаўся тэорыяй карэляцыі і прымяненнем тэорыі імавернасцей у выбарачных даследаваннях {{sfn|Назаренко|2017a|p=239}}. Рабіў на заказ Наркамата фінансаў БССР даследаванні па тэме кустарна-рамесных промыслаў Беларусі {{sfn|Назаренко|2017a|p=239}}. Навуковы ўклад быў высока ацэнены акадэмікам М. В. Птухам {{sfn|Назаренко|2017a|p=241}}.

; Асноўныя публікацыі:
* «Опыт статистико-экономического исследования Богородского района» (1913) {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}.
* «Район Московско-Нижегородской железной дороги с Муромской линией. Статистико-экономическое обследование» (1913) {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}.
* «Железнодорожный транспорт в период войны» {{sfn|Яноўскі|2014|p=254}}.
* «Военно-санитарные поезда В. З. С. и их работа» {{sfn|Яноўскі|2014|p=254}}.
* «К вопросу о признаках ремесленного и кустарного предприятия как единицы наблюдения в промышленной статистике» (1928) {{sfn|Назаренко|2017a|p=239}}.

== Сям’я ==
У 1908 годзе Андрэй Арцымовіч ажаніўся з Вольгай Львоўнай Леўен (Левін), дачкой заможнага гандляра, выхадца з Германіі{{sfn|Назаренко|2017b|p=200}}. Вольга атрымала адукацыю ў пансіёне ў Швейцарыі, затым у Інстытуце высакародных дзяўчат{{sfn|Назаренко|2017b|p=200}}. У сужэнцаў было трое дзяцей: сын [[Леў Андрэевіч Арцымовіч|Леў]] (нар. 1909, будучы фізік, акадэмік АН СССР), дочкі Кацярына (нар. 1911) і Вера (нар. 1914){{sfn|Назаренко|2017b|p=200}}.

Таксама Андрэй Міхайлавіч гадаваў і выхоўваў пляменніка Міхаіла (сына загінулага брата Вячаслава), які разам з Львом Арцымовічам паступіў у БДУ{{sfn|Назаренко|2017b|p=202}}.

Сям’я вылучалася культурай і інтэлектуальнай атмасферай. У доме выдаваўся рукапісны часопіс «Тишетамия»{{sfn|Назаренко|2017b|p=203}}. Да рэвалюцыі Андрэй Міхайлавіч быў заўзятым паляўнічым, у яго маскоўскім кабінеце ляжала шкура забітага ім мядзведзя, таксама меў добры барытон{{sfn|Назаренко|2017b|p=201, 204}}. Арцымовіч быў абсалютным педантам: вёў штодзённыя бюлетэні, у якіх падлічваў выдаткі часу на розныя патрэбы, уключаючы чытанне газет і шпацыры з сабакам Бількам{{sfn|Назаренко|2017b|p=206}}.

У Мінску сям’я жыла спачатку па вуліцы Шырокай, 28 (цяпер Куйбышава), а з зімы 1923 года — у прафесарскім доме па вуліцы Універсітэцкай, 5 (цяпер Кірава), кв. 4{{sfn|Назаренко|2017b|p=204}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{кніга|ref = Арцимович|аўтар = Арцимович Л. А.|частка = Автобиография|загаловак = Академик Лев Андреевич Арцимович (воспоминания, статьи, документы)|арыгінал = |спасылка = https://elib.biblioatom.ru/text/akademik-artsimovich_2009/p292/|адказны = редкол.: В. С. Стрелков (гл. ред.) и др.|выданне = юбилейное издание|месца = Москва|выдавецтва = ФИЗМАТЛИТ|год = 2009|том = |pages = 292-294|allpages = 416|серыя = |isbn = 978-5-9221-1072-3|тыраж = }}
* {{кніга|ref = Назаренко|аўтар = Назаренко А. М.|частка = Основоположник белорусской статистики. Андрей Михайлович Арцимович|загаловак = Интеллектуальная элита Беларуси. Основоположники белорусской науки и высшего образования (1919–1941)|арыгінал = |спасылка = |адказны =Абламейко С. В., Бригадин П. И., Грибко И. Л. и др.; под общ. ред. С. В. Абламейко, науч. ред. О. А. Яновский|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = БГУ|год = 2017a|том = |pages = 227-241|allpages = 303|серыя = Белорусский государственный университет: 100 лет на благо Отечества|isbn = 978-985-566-387-5|тыраж = 300}}
* {{артыкул|ref = Назаренко|аўтар = Назаренко А. М.|загаловак = Беларусь и БГУ в судьбах семьи Арцимовичей: от повстанца до “отца” токамака|арыгінал = |спасылка = http://elib.bsu.by/handle/123456789/196057|мова = руская|адказны = редкол. : С. Н. Ходин [и др.]|аўтар выдання = |выданне = Традиции университета: от Франциска Скорины до современности : сб. материалов Междунар. науч. конф., Минск, 26–27 окт. 2017 г.|тып = артыкул у зборніку|месца = Мінск|выдавецтва = Изд. центр БГУ|год = 2017b|выпуск = |том = |нумар = |старонкі = 198-207|isbn = 978-985-553-517-2|issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date = }}
* {{артыкул|ref = Яноўскі|аўтар = Яноўскі А. А.|загаловак = Першая сусветная вайна ў лёсах выкладчыкаў БДУ 1920-х гг.|арыгінал = |спасылка = |мова = беларуская|адказны = |аўтар выдання = |выданне = Гражданское население в годы Первой мировой войны|тып = зборнік матэрыялаў|месца = |выдавецтва = |год = 2014|выпуск = |том = |нумар = |старонкі = 251-258|isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date = }}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Арцымовіч Андрэй Міхайлавіч}}</text>
      <sha1>ecz2ihirhku5lwpq7k2h6xiws4nq629</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152825</id>
      <parentid>5152824</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T09:09:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Апошнія гады */</comment>
      <origin>5152825</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21899" sha1="9p04wsm0mg58h10mf4yg1jctm4kkghi" xml:space="preserve">{{навуковец}}

'''Андрэй Міхайлавіч Арцымовіч''' ({{ВДП}}) — беларускі эканаміст, статыстык, выкладчык, адзін з пачынальнікаў вышэйшай статыстычнай адукацыі ў Беларусі.

== Біяграфія ==

=== Паходжанне і раннія гады ===
Са шляхецкага роду Арцымовічаў. Нарадзіўся 16 студзеня 1881 года ў [[Смаленск]]у.{{sfn|Назаренко|2017b|p=198}}

Бацька — Міхаіл Іосіфавіч Арцымовіч (Міхал, сын Юзафа), паводле сямейных паданняў і афіцыйнай біяграфіі сына — акадэміка [[Леў Андрэевіч Арцымовіч|Льва Андрэевіча Арцымовіча]], быў удзельнікам паўстання 1863—1864 гадоў і сасланы ў Сібір. Паводле ж архіўных следчых дакументаў, за ўдзел у паўстанні і збор атрада да 6 гадоў катаргі асуджаны Міхаіл Міхайлавіч Арцымовіч (нар. 1841, уладальнік маёнтка Ярашоўка і фальварка Буда Магілёўскай губерні), ён адбываў пакаранне ў Астраханскай губерні і пазней пазбаўлены права жыць у сталіцах і ў Магілёўскай губерні. Маці Андрэя Міхайлавіча — Алена Ігнацьеўна Яхімовіч — з Сібіры, магчыма, дачка [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстанца 1830—1831 гадоў]].

Сам Андрэй Арцымовіч называў сябе велікаросам, а родную мову — рускай. Ведаў французскую, нямецкую і польскую мовы; польскай, імаверна, навучыўся ў сям’і, бо ў гімназіях яе не вывучалі{{sfn|Назаренко|2017b|p=199}}.

У 1900 годзе Андрэй Арцымовіч скончыў поўны курс 1-й Маскоўскай гімназіі{{sfn|Назаренко|2017a|p=228}}. У 1906 годзе паступіў на эканоміка-статыстычнае аддзяленне юрыдычнага факультэта Імператарскага Маскоўскага ўніверсітэта{{sfn|Назаренко|2017a|p=228}}. Падчас вучобы даследаваў тэорыю каштоўнасці класічнай школы, праблемы буйной і дробнай вытворчасці ў сельскай гаспадарцы і гісторыю хлебнага гандлю Масквы{{sfn|Назаренко|2017a|p=228}}. Скончыў універсітэт у 1911 годзе з дыпломам I ступені па спецыяльнасці «палітычная эканомія і статыстыка» {{sfn|Назаренко|2017b|p=199}}.

=== Пачатак дзейнасці (1911—1919) ===
Пасля сканчэння ўніверсітэта працаваў у Смаленску ў Статыстычным аддзяленні губернскага земства, удзельнічаў у экспедыцыйным абследаванні гаспадарак Краснінскага павета {{sfn|Назаренко|2017a|p=228}}. У 1912—1915 гадах займаў пасаду ў Статыстычным аддзяленні Маскоўскага параённага камітэта па рэгуляванні перавозак па чыгунцы, дзе ведаў «хлебнай статыстыкай» {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}.

Падчас Першай сусветнай вайны, яшчэ ў 1902 годзе прызнаны «цалкам непрыдатным» да воінскай службы, Арцымовіч распрацоўваў даныя перавозак грузаў па чыгунках Расіі і сістэматызаваў ваенна-статыстычныя матэрыялы{{sfn|Яноўскі|2014|p=253-254}}. З 1915 года выкладаў эканамічную геаграфію і палітычную эканомію ў Маскоўскім гарадскім народным універсітэце імя А. Л. Шаняўскага з 1915 года {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}. З 1916 года служыў у Галоўным камітэце Усерасійскага земскага саюза (УЗС) намеснікам загадчыка аддзела фінансава-статыстычнага ўліку {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}.

Пасля Кастрычніцкага перавароту, з лютага 1918 года, працаваў намеснікам загадчыка статыстычнага аддзела Маскоўскага абласнога харчовага камітэта {{sfn|Назаренко|2017b|p=199}}. З кастрычніка 1918 года быў адказным супрацоўнікам-спецыялістам па аддзеле прамысловай статыстыкі ў Цэнтральным статыстычным упраўленні (ЦСУ) РСФСР {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}. З прычыны цяжкага харчовага становішча ў Маскве вясной 1919 года сям’я выехала ў Магілёў, куды Андрэй Арцымовіч камандзіраваны ЦСУ РСФСР для арганізацыі губернскага статыстычнага бюро {{sfn|Назаренко|2017a|p=230}}.

=== Праца на Гомельшчыне (1919—1923) ===
Узначальваў губернскае статбюро і пасля пераносу губернскага цэнтру ў Гомель{{sfn|Арцимович|2009|p=292}}. Праца праходзіла ў экстрэмальных умовах прыфронтавога горада, эвакуацый у Клінцы і недахопу кадраў{{sfn|Назаренко|2017b|p=201}}. Улетку 1919 года супрацоўнікі бюро працавалі ў адным пакоі гасцініцы «Кантынент», а замест сталоў выкарыстоўвалі дзверы {{sfn|Назаренко|2017a|p=230}}. У кастрычніку 1919 года Арцымовічу нават выдалі спецыяльнае пасведчанне на правядзенне электрычнага асвятлення ў пакой, бо ён працаваў па вечарах дома{{sfn|Назаренко|2017b|p=201}}.

Падчас часовай эвакуацыі ў Клінцы сям’я з васьмі чалавек (уключаючы ўдаву брата Вячаслава і яе дзяцей) тулілася ў шасцімятровай кладоўцы, а дзяцей давялося на кароткі час аддаць у прытулак, адкуль сын Леў збягаў да беспрызорнікаў{{sfn|Назаренко|2017b|p=202}}.

Арцымовічу даводзілася выконваць не ўласцівыя статыстыцы функцыі, такія як распрацоўка праектаў па разгрузцы і абароне горада {{sfn|Назаренко|2017a|p=231}}. Нягледзячы на перагружанасць, ён забяспечыў правядзенне ў губерні ўсерасійскіх перапісаў і стварыў паўнавартасны статыстычны апарат {{sfn|Назаренко|2017b|p=202}}. 26 жніўня 1923 года супрацоўнікі бюро ганарова праводзілі яго ў Мінск на працу Беларускім дзяржаўным універсітэце (БДУ){{sfn|Назаренко|2017a|p=232}}.

=== Праца ў БДУ (1923—1933) ===
30 чэрвеня 1923 года Андрэй Арцымовіч падаў заяву пра залічэнні на кафедру статыстыкі БДУ {{sfn|Назаренко|2017a|p=233}}. Быў зацверджаны на пасадзе выкладчыка 8 верасня 1923 года {{sfn|Назаренко|2017a|p=233}}. У чэрвені 1926 года атрымаў службовае пасведчанне БДУ № 1 {{sfn|Назаренко|2017a|p=238}}. Выкладаў агульную тэорыю статыстыкі, гаспадарчую, сельскагаспадарчую, прамысловую статыстыку і эканамічную геаграфію {{sfn|Назаренко|2017a|p=236}}. У 1924/25 навучальным годзе вёў заняткі на двух факультэтах: педагагічным і грамадскіх навук {{sfn|Назаренко|2017a|p=236}}. Чытаў курс «Тэорыя статыстыкі і яе прымяненне да педагогікі», які апераджаў свой час паводле метадалогіі {{sfn|Назаренко|2017a|p=236}}.

Ва ўніверсітэце вылучаўся педантычнасцю і патрабавальнасцю: калі ў верасні 1927 года Арцымовіча не праінфармавалі пра сход і расклад, ён патрабаваў ад дэканата прыняць меры, каб не захадзіць у канцылярыю штодзень{{sfn|Назаренко|2017b|p=203-204}}. Разам з нешматлікімі калегамі заклаў асновы вышэйшай статыстычнай адукацыі ў Мінску; у 1926 годзе пры яго ўдзеле адкрыта статыстычнае аддзяленне на факультэце права і гаспадаркі{{sfn|Назаренко|2017b|p=204}}.

Арцымовіч асабіста прывозіў з Масквы і Петраграда «пуды літаратуры» і навуковых матэрыялаў для ўніверсітэта{{sfn|Назаренко|2017b|p=204}}. На аснове ўласнай бібліятэкі і матэрыялаў, прывезеных з камандзіровак у Маскву і Петраград, стварыў у БДУ статыстычны кабінет, які не меў аналагаў у ВНУ СССР {{sfn|Назаренко|2017a|p=235}}. У 1928 годзе камісія па праверцы нацыянальнай палітыкі вызначыла, што Арцымовіч вядзе заняткі на беларускай мове, хоць узровень яго валодання мовай быў прызнаны недастатковым {{sfn|Назаренко|2017a|p=239}}. У 1928 годзе яго заяўкі на навуковыя камандзіроўкі ў Лондан, Берлін і нават Маскву былі адхілены з палітычных і эканамічных прычын {{sfn|Назаренко|2017a|p=238}}.

=== Інстытут народнай гаспадаркі (з 1933) ===
У 1933 годзе пасля рэарганізацыі факультэта народнай гаспадаркі БДУ Андрэй Арцымовіч перайшоў у новаствораны Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі (БДІНГ), куды перадаў калекцыю свайго статыстычнага кабінета{{sfn|Назаренко|2017a|p=240}}. У інстытуце ён быў адзіным дацэнтам па ўлікова-статыстычных спецыяльнасцях і адзіным супрацоўнікам з дваранскім паходжаннем {{sfn|Назаренко|2017a|p=241}}. У 1934 годзе кваліфікацыйная камісія аднагалосна рэкамендавала яго на пасаду выканаўца абавязкаў прафесара {{sfn|Назаренко|2017a|p=241}}. Апошнія дакументы пра яго дзейнасць датуюцца вераснем 1935 года {{sfn|Назаренко|2017a|p=241}}.

=== Апошнія гады ===
На думку Арцёма Назаранкі, Андрэй Міхайлавіч і Вольга Львоўна не здолелі эвакуіравацца з Мінска на пачатку Вялікай Айчыннай вайны. Леў Арцымовіч у аўтабіяграфіі 1953 года пісаў, што бацькі памерлі ад голаду і хвароб падчас нямецкай акупацыі ў Мінску{{sfn|Арцимович|2009|p=294}}.

Пахаваны на Вайсковых могілках у Мінску. На помніку дата смерці Андрэя Міхайлавіча — 29 жніўня 1942, Вольгі Львоўны — 25 ліпеня 1943 года.

Таксама падчас вайны ў Мінску быў страчаны сямейны архіў Арцымовіча, дзе сярод іншага было родаводнае дрэва, фамільны кубак з чырвонага крышталя, апісанне радавога герба, дакументальныя сведчанні пра продкаў, адзін з якіх удзельнічаў у бітве пад Грунвальдам{{sfn|Назаренко|2017|p=200, 206}}.

== Навуковая дзейнасць ==
Навуковыя працы Андрэя Арцымовіча прысвечаны пераважна гаспадарчай статыстыцы, транспарту і матэматычнай статыстыцы{{sfn|Назаренко|2017a|p=227}}. У часы Першай сусветнай вайны ён распрацоўваў даныя аб перавозках грузаў і апублікаваў артыкулы аб чыгуначным транспарце і працы ваенна-санітарных цягнікоў{{sfn|Яноўскі|2014|p=254}}. У 1920-я гады займаўся тэорыяй карэляцыі і прымяненнем тэорыі імавернасцей у выбарачных даследаваннях {{sfn|Назаренко|2017a|p=239}}. Рабіў на заказ Наркамата фінансаў БССР даследаванні па тэме кустарна-рамесных промыслаў Беларусі {{sfn|Назаренко|2017a|p=239}}. Навуковы ўклад быў высока ацэнены акадэмікам М. В. Птухам {{sfn|Назаренко|2017a|p=241}}.

; Асноўныя публікацыі:
* «Опыт статистико-экономического исследования Богородского района» (1913) {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}.
* «Район Московско-Нижегородской железной дороги с Муромской линией. Статистико-экономическое обследование» (1913) {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}.
* «Железнодорожный транспорт в период войны» {{sfn|Яноўскі|2014|p=254}}.
* «Военно-санитарные поезда В. З. С. и их работа» {{sfn|Яноўскі|2014|p=254}}.
* «К вопросу о признаках ремесленного и кустарного предприятия как единицы наблюдения в промышленной статистике» (1928) {{sfn|Назаренко|2017a|p=239}}.

== Сям’я ==
У 1908 годзе Андрэй Арцымовіч ажаніўся з Вольгай Львоўнай Леўен (Левін), дачкой заможнага гандляра, выхадца з Германіі{{sfn|Назаренко|2017b|p=200}}. Вольга атрымала адукацыю ў пансіёне ў Швейцарыі, затым у Інстытуце высакародных дзяўчат{{sfn|Назаренко|2017b|p=200}}. У сужэнцаў было трое дзяцей: сын [[Леў Андрэевіч Арцымовіч|Леў]] (нар. 1909, будучы фізік, акадэмік АН СССР), дочкі Кацярына (нар. 1911) і Вера (нар. 1914){{sfn|Назаренко|2017b|p=200}}.

Таксама Андрэй Міхайлавіч гадаваў і выхоўваў пляменніка Міхаіла (сына загінулага брата Вячаслава), які разам з Львом Арцымовічам паступіў у БДУ{{sfn|Назаренко|2017b|p=202}}.

Сям’я вылучалася культурай і інтэлектуальнай атмасферай. У доме выдаваўся рукапісны часопіс «Тишетамия»{{sfn|Назаренко|2017b|p=203}}. Да рэвалюцыі Андрэй Міхайлавіч быў заўзятым паляўнічым, у яго маскоўскім кабінеце ляжала шкура забітага ім мядзведзя, таксама меў добры барытон{{sfn|Назаренко|2017b|p=201, 204}}. Арцымовіч быў абсалютным педантам: вёў штодзённыя бюлетэні, у якіх падлічваў выдаткі часу на розныя патрэбы, уключаючы чытанне газет і шпацыры з сабакам Бількам{{sfn|Назаренко|2017b|p=206}}.

У Мінску сям’я жыла спачатку па вуліцы Шырокай, 28 (цяпер Куйбышава), а з зімы 1923 года — у прафесарскім доме па вуліцы Універсітэцкай, 5 (цяпер Кірава), кв. 4{{sfn|Назаренко|2017b|p=204}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{кніга|ref = Арцимович|аўтар = Арцимович Л. А.|частка = Автобиография|загаловак = Академик Лев Андреевич Арцимович (воспоминания, статьи, документы)|арыгінал = |спасылка = https://elib.biblioatom.ru/text/akademik-artsimovich_2009/p292/|адказны = редкол.: В. С. Стрелков (гл. ред.) и др.|выданне = юбилейное издание|месца = Москва|выдавецтва = ФИЗМАТЛИТ|год = 2009|том = |pages = 292-294|allpages = 416|серыя = |isbn = 978-5-9221-1072-3|тыраж = }}
* {{кніга|ref = Назаренко|аўтар = Назаренко А. М.|частка = Основоположник белорусской статистики. Андрей Михайлович Арцимович|загаловак = Интеллектуальная элита Беларуси. Основоположники белорусской науки и высшего образования (1919–1941)|арыгінал = |спасылка = |адказны =Абламейко С. В., Бригадин П. И., Грибко И. Л. и др.; под общ. ред. С. В. Абламейко, науч. ред. О. А. Яновский|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = БГУ|год = 2017a|том = |pages = 227-241|allpages = 303|серыя = Белорусский государственный университет: 100 лет на благо Отечества|isbn = 978-985-566-387-5|тыраж = 300}}
* {{артыкул|ref = Назаренко|аўтар = Назаренко А. М.|загаловак = Беларусь и БГУ в судьбах семьи Арцимовичей: от повстанца до “отца” токамака|арыгінал = |спасылка = http://elib.bsu.by/handle/123456789/196057|мова = руская|адказны = редкол. : С. Н. Ходин [и др.]|аўтар выдання = |выданне = Традиции университета: от Франциска Скорины до современности : сб. материалов Междунар. науч. конф., Минск, 26–27 окт. 2017 г.|тып = артыкул у зборніку|месца = Мінск|выдавецтва = Изд. центр БГУ|год = 2017b|выпуск = |том = |нумар = |старонкі = 198-207|isbn = 978-985-553-517-2|issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date = }}
* {{артыкул|ref = Яноўскі|аўтар = Яноўскі А. А.|загаловак = Першая сусветная вайна ў лёсах выкладчыкаў БДУ 1920-х гг.|арыгінал = |спасылка = |мова = беларуская|адказны = |аўтар выдання = |выданне = Гражданское население в годы Первой мировой войны|тып = зборнік матэрыялаў|месца = |выдавецтва = |год = 2014|выпуск = |том = |нумар = |старонкі = 251-258|isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date = }}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Арцымовіч Андрэй Міхайлавіч}}</text>
      <sha1>9p04wsm0mg58h10mf4yg1jctm4kkghi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152829</id>
      <parentid>5152825</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T09:30:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Праца ў БДУ (1923—1933) */</comment>
      <origin>5152829</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23205" sha1="au58s3ttrx9gmsn1demzg80uwn907qm" xml:space="preserve">{{навуковец}}

'''Андрэй Міхайлавіч Арцымовіч''' ({{ВДП}}) — беларускі эканаміст, статыстык, выкладчык, адзін з пачынальнікаў вышэйшай статыстычнай адукацыі ў Беларусі.

== Біяграфія ==

=== Паходжанне і раннія гады ===
Са шляхецкага роду Арцымовічаў. Нарадзіўся 16 студзеня 1881 года ў [[Смаленск]]у.{{sfn|Назаренко|2017b|p=198}}

Бацька — Міхаіл Іосіфавіч Арцымовіч (Міхал, сын Юзафа), паводле сямейных паданняў і афіцыйнай біяграфіі сына — акадэміка [[Леў Андрэевіч Арцымовіч|Льва Андрэевіча Арцымовіча]], быў удзельнікам паўстання 1863—1864 гадоў і сасланы ў Сібір. Паводле ж архіўных следчых дакументаў, за ўдзел у паўстанні і збор атрада да 6 гадоў катаргі асуджаны Міхаіл Міхайлавіч Арцымовіч (нар. 1841, уладальнік маёнтка Ярашоўка і фальварка Буда Магілёўскай губерні), ён адбываў пакаранне ў Астраханскай губерні і пазней пазбаўлены права жыць у сталіцах і ў Магілёўскай губерні. Маці Андрэя Міхайлавіча — Алена Ігнацьеўна Яхімовіч — з Сібіры, магчыма, дачка [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстанца 1830—1831 гадоў]].

Сам Андрэй Арцымовіч называў сябе велікаросам, а родную мову — рускай. Ведаў французскую, нямецкую і польскую мовы; польскай, імаверна, навучыўся ў сям’і, бо ў гімназіях яе не вывучалі{{sfn|Назаренко|2017b|p=199}}.

У 1900 годзе Андрэй Арцымовіч скончыў поўны курс 1-й Маскоўскай гімназіі{{sfn|Назаренко|2017a|p=228}}. У 1906 годзе паступіў на эканоміка-статыстычнае аддзяленне юрыдычнага факультэта Імператарскага Маскоўскага ўніверсітэта{{sfn|Назаренко|2017a|p=228}}. Падчас вучобы даследаваў тэорыю каштоўнасці класічнай школы, праблемы буйной і дробнай вытворчасці ў сельскай гаспадарцы і гісторыю хлебнага гандлю Масквы{{sfn|Назаренко|2017a|p=228}}. Скончыў універсітэт у 1911 годзе з дыпломам I ступені па спецыяльнасці «палітычная эканомія і статыстыка» {{sfn|Назаренко|2017b|p=199}}.

=== Пачатак дзейнасці (1911—1919) ===
Пасля сканчэння ўніверсітэта працаваў у Смаленску ў Статыстычным аддзяленні губернскага земства, удзельнічаў у экспедыцыйным абследаванні гаспадарак Краснінскага павета {{sfn|Назаренко|2017a|p=228}}. У 1912—1915 гадах займаў пасаду ў Статыстычным аддзяленні Маскоўскага параённага камітэта па рэгуляванні перавозак па чыгунцы, дзе ведаў «хлебнай статыстыкай» {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}.

Падчас Першай сусветнай вайны, яшчэ ў 1902 годзе прызнаны «цалкам непрыдатным» да воінскай службы, Арцымовіч распрацоўваў даныя перавозак грузаў па чыгунках Расіі і сістэматызаваў ваенна-статыстычныя матэрыялы{{sfn|Яноўскі|2014|p=253-254}}. З 1915 года выкладаў эканамічную геаграфію і палітычную эканомію ў Маскоўскім гарадскім народным універсітэце імя А. Л. Шаняўскага з 1915 года {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}. З 1916 года служыў у Галоўным камітэце Усерасійскага земскага саюза (УЗС) намеснікам загадчыка аддзела фінансава-статыстычнага ўліку {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}.

Пасля Кастрычніцкага перавароту, з лютага 1918 года, працаваў намеснікам загадчыка статыстычнага аддзела Маскоўскага абласнога харчовага камітэта {{sfn|Назаренко|2017b|p=199}}. З кастрычніка 1918 года быў адказным супрацоўнікам-спецыялістам па аддзеле прамысловай статыстыкі ў Цэнтральным статыстычным упраўленні (ЦСУ) РСФСР {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}. З прычыны цяжкага харчовага становішча ў Маскве вясной 1919 года сям’я выехала ў Магілёў, куды Андрэй Арцымовіч камандзіраваны ЦСУ РСФСР для арганізацыі губернскага статыстычнага бюро {{sfn|Назаренко|2017a|p=230}}.

=== Праца на Гомельшчыне (1919—1923) ===
Узначальваў губернскае статбюро і пасля пераносу губернскага цэнтру ў Гомель{{sfn|Арцимович|2009|p=292}}. Праца праходзіла ў экстрэмальных умовах прыфронтавога горада, эвакуацый у Клінцы і недахопу кадраў{{sfn|Назаренко|2017b|p=201}}. Улетку 1919 года супрацоўнікі бюро працавалі ў адным пакоі гасцініцы «Кантынент», а замест сталоў выкарыстоўвалі дзверы {{sfn|Назаренко|2017a|p=230}}. У кастрычніку 1919 года Арцымовічу нават выдалі спецыяльнае пасведчанне на правядзенне электрычнага асвятлення ў пакой, бо ён працаваў па вечарах дома{{sfn|Назаренко|2017b|p=201}}.

Падчас часовай эвакуацыі ў Клінцы сям’я з васьмі чалавек (уключаючы ўдаву брата Вячаслава і яе дзяцей) тулілася ў шасцімятровай кладоўцы, а дзяцей давялося на кароткі час аддаць у прытулак, адкуль сын Леў збягаў да беспрызорнікаў{{sfn|Назаренко|2017b|p=202}}.

Арцымовічу даводзілася выконваць не ўласцівыя статыстыцы функцыі, такія як распрацоўка праектаў па разгрузцы і абароне горада {{sfn|Назаренко|2017a|p=231}}. Нягледзячы на перагружанасць, ён забяспечыў правядзенне ў губерні ўсерасійскіх перапісаў і стварыў паўнавартасны статыстычны апарат {{sfn|Назаренко|2017b|p=202}}. 26 жніўня 1923 года супрацоўнікі бюро ганарова праводзілі яго ў Мінск на працу Беларускім дзяржаўным універсітэце (БДУ){{sfn|Назаренко|2017a|p=232}}.

=== Праца ў БДУ (1923—1933) ===
30 чэрвеня 1923 года Андрэй Арцымовіч падаў заяву пра залічэнні на кафедру статыстыкі БДУ{{sfn|Назаренко|2017a|p=233}}, перамовы пра працу ён вёў з прарэктарам і дэканам ФОНа Саламонам Захар’евічам Кацэнбогенам, які і прапанаваў Арцымовічу стварыць статыстычны кабінет {{sfn|Назаренко|2017a|p=147-148}}. Быў зацверджаны на пасадзе выкладчыка 8 верасня 1923 года {{sfn|Назаренко|2017a|p=233}}. У 1924/25 навучальным годзе вёў заняткі на двух факультэтах: педагагічным і грамадскіх навук {{sfn|Назаренко|2017a|p=236}}. Чытаў курс «Тэорыя статыстыкі і яе прымяненне да педагогікі», які апераджаў свой час паводле метадалогіі {{sfn|Назаренко|2017a|p=236}}. У чэрвені 1926 года атрымаў службовае пасведчанне БДУ № 1 {{sfn|Назаренко|2017a|p=238}}. Выкладаў агульную тэорыю статыстыкі, гаспадарчую, сельскагаспадарчую, прамысловую статыстыку і эканамічную геаграфію {{sfn|Назаренко|2017a|p=236}}.

Асабіста прывозіў з камандзіровак у Маскву і Петраград «пуды літаратуры» і навуковых матэрыялаў для ўніверсітэта{{sfn|Назаренко|2017b|p=204}}. Толькі ў верасні 1923 года прывёз з Масквы больш за 100 кг кніг, а агульная вага камплекта «Зводнай статыстыкі», які ён арганізаваў да вывазу з Петраграда, складала каля 200 кг{{sfn|Назаренко|2017a|p=152, 154}}. На аснове ўласнай бібліятэкі і матэрыялаў, прывезеных з камандзіровак, стварыў у БДУ статыстычны кабінет, які не меў аналагаў у ВНУ СССР {{sfn|Назаренко|2017a|p=235}}.

Арцымовіч быў пастаянным сябрам эканамічнай прадметнай камісіі, якую ўзначальваў рэктар Уладзімір Пічэта {{sfn|Назаренко|2017a|p=166}}.

Ва ўніверсітэце вылучаўся педантычнасцю і патрабавальнасцю: калі ў верасні 1927 года Арцымовіча не праінфармавалі пра сход і расклад, ён патрабаваў ад дэканата прыняць меры, каб не захадзіць у канцылярыю штодзень{{sfn|Назаренко|2017b|p=203-204}}. Разам з нешматлікімі калегамі заклаў асновы вышэйшай статыстычнай адукацыі ў Мінску; паводле пастановы СНК БССР ад 3 сакавіка 1926 года{{sfn|Назаренко|2017b|p=203}}, у 1926/27 навучальным годзе пры ўдзеле Арцымовіча адкрыта статыстычнае аддзяленне на факультэце права і гаспадаркі{{sfn|Назаренко|2017b|p=204}}.

У лютым-сакавіку 1928 годзе камісія па праверцы нацыянальнай палітыкі вызначыла, што Арцымовіч вядзе заняткі на беларускай мове, хоць узровень яго валодання мовай быў прызнаны недастатковым {{sfn|Назаренко|2017a|p=239}}. У 1928 годзе камісія пад старшынствам Пічэты ўхваліла і хадайнічала пра паездку Арцымовіча ў Берлін, але вышэйшыя органы (Главпрофобр) у 1928 годзе адхілілі яго заяўкі на навуковыя камандзіроўкі ў Лондан, Берлін і Маскву з палітычных і эканамічных прычын {{sfn|Назаренко|2017a|p=238}}.

=== Інстытут народнай гаспадаркі (з 1933) ===
У 1933 годзе пасля рэарганізацыі факультэта народнай гаспадаркі БДУ Андрэй Арцымовіч перайшоў у новаствораны Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі (БДІНГ), куды перадаў калекцыю свайго статыстычнага кабінета{{sfn|Назаренко|2017a|p=240}}. У інстытуце ён быў адзіным дацэнтам па ўлікова-статыстычных спецыяльнасцях і адзіным супрацоўнікам з дваранскім паходжаннем {{sfn|Назаренко|2017a|p=241}}. У 1934 годзе кваліфікацыйная камісія аднагалосна рэкамендавала яго на пасаду выканаўца абавязкаў прафесара {{sfn|Назаренко|2017a|p=241}}. Апошнія дакументы пра яго дзейнасць датуюцца вераснем 1935 года {{sfn|Назаренко|2017a|p=241}}.

=== Апошнія гады ===
На думку Арцёма Назаранкі, Андрэй Міхайлавіч і Вольга Львоўна не здолелі эвакуіравацца з Мінска на пачатку Вялікай Айчыннай вайны. Леў Арцымовіч у аўтабіяграфіі 1953 года пісаў, што бацькі памерлі ад голаду і хвароб падчас нямецкай акупацыі ў Мінску{{sfn|Арцимович|2009|p=294}}.

Пахаваны на Вайсковых могілках у Мінску. На помніку дата смерці Андрэя Міхайлавіча — 29 жніўня 1942, Вольгі Львоўны — 25 ліпеня 1943 года.

Таксама падчас вайны ў Мінску быў страчаны сямейны архіў Арцымовіча, дзе сярод іншага было родаводнае дрэва, фамільны кубак з чырвонага крышталя, апісанне радавога герба, дакументальныя сведчанні пра продкаў, адзін з якіх удзельнічаў у бітве пад Грунвальдам{{sfn|Назаренко|2017|p=200, 206}}.

== Навуковая дзейнасць ==
Навуковыя працы Андрэя Арцымовіча прысвечаны пераважна гаспадарчай статыстыцы, транспарту і матэматычнай статыстыцы{{sfn|Назаренко|2017a|p=227}}. У часы Першай сусветнай вайны ён распрацоўваў даныя аб перавозках грузаў і апублікаваў артыкулы аб чыгуначным транспарце і працы ваенна-санітарных цягнікоў{{sfn|Яноўскі|2014|p=254}}. У 1920-я гады займаўся тэорыяй карэляцыі і прымяненнем тэорыі імавернасцей у выбарачных даследаваннях {{sfn|Назаренко|2017a|p=239}}. Рабіў на заказ Наркамата фінансаў БССР даследаванні па тэме кустарна-рамесных промыслаў Беларусі {{sfn|Назаренко|2017a|p=239}}. Навуковы ўклад быў высока ацэнены акадэмікам М. В. Птухам {{sfn|Назаренко|2017a|p=241}}.

; Асноўныя публікацыі:
* «Опыт статистико-экономического исследования Богородского района» (1913) {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}.
* «Район Московско-Нижегородской железной дороги с Муромской линией. Статистико-экономическое обследование» (1913) {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}.
* «Железнодорожный транспорт в период войны» {{sfn|Яноўскі|2014|p=254}}.
* «Военно-санитарные поезда В. З. С. и их работа» {{sfn|Яноўскі|2014|p=254}}.
* «К вопросу о признаках ремесленного и кустарного предприятия как единицы наблюдения в промышленной статистике» (1928) {{sfn|Назаренко|2017a|p=239}}.

== Сям’я ==
У 1908 годзе Андрэй Арцымовіч ажаніўся з Вольгай Львоўнай Леўен (Левін), дачкой заможнага гандляра, выхадца з Германіі{{sfn|Назаренко|2017b|p=200}}. Вольга атрымала адукацыю ў пансіёне ў Швейцарыі, затым у Інстытуце высакародных дзяўчат{{sfn|Назаренко|2017b|p=200}}. У сужэнцаў было трое дзяцей: сын [[Леў Андрэевіч Арцымовіч|Леў]] (нар. 1909, будучы фізік, акадэмік АН СССР), дочкі Кацярына (нар. 1911) і Вера (нар. 1914){{sfn|Назаренко|2017b|p=200}}.

Таксама Андрэй Міхайлавіч гадаваў і выхоўваў пляменніка Міхаіла (сына загінулага брата Вячаслава), які разам з Львом Арцымовічам паступіў у БДУ{{sfn|Назаренко|2017b|p=202}}.

Сям’я вылучалася культурай і інтэлектуальнай атмасферай. У доме выдаваўся рукапісны часопіс «Тишетамия»{{sfn|Назаренко|2017b|p=203}}. Да рэвалюцыі Андрэй Міхайлавіч быў заўзятым паляўнічым, у яго маскоўскім кабінеце ляжала шкура забітага ім мядзведзя, таксама меў добры барытон{{sfn|Назаренко|2017b|p=201, 204}}. Арцымовіч быў абсалютным педантам: вёў штодзённыя бюлетэні, у якіх падлічваў выдаткі часу на розныя патрэбы, уключаючы чытанне газет і шпацыры з сабакам Бількам{{sfn|Назаренко|2017b|p=206}}.

У Мінску сям’я жыла спачатку па вуліцы Шырокай, 28 (цяпер Куйбышава), а з зімы 1923 года — у прафесарскім доме па вуліцы Універсітэцкай, 5 (цяпер Кірава), кв. 4{{sfn|Назаренко|2017b|p=204}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{кніга|ref = Арцимович|аўтар = Арцимович Л. А.|частка = Автобиография|загаловак = Академик Лев Андреевич Арцимович (воспоминания, статьи, документы)|арыгінал = |спасылка = https://elib.biblioatom.ru/text/akademik-artsimovich_2009/p292/|адказны = редкол.: В. С. Стрелков (гл. ред.) и др.|выданне = юбилейное издание|месца = Москва|выдавецтва = ФИЗМАТЛИТ|год = 2009|том = |pages = 292-294|allpages = 416|серыя = |isbn = 978-5-9221-1072-3|тыраж = }}
* {{кніга|ref = Назаренко|аўтар = Назаренко А. М.|частка = Основоположник белорусской статистики. Андрей Михайлович Арцимович|загаловак = Интеллектуальная элита Беларуси. Основоположники белорусской науки и высшего образования (1919–1941)|арыгінал = |спасылка = |адказны =Абламейко С. В., Бригадин П. И., Грибко И. Л. и др.; под общ. ред. С. В. Абламейко, науч. ред. О. А. Яновский|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = БГУ|год = 2017a|том = |pages = 227-241|allpages = 303|серыя = Белорусский государственный университет: 100 лет на благо Отечества|isbn = 978-985-566-387-5|тыраж = 300}}
* {{артыкул|ref = Назаренко|аўтар = Назаренко А. М.|загаловак = Беларусь и БГУ в судьбах семьи Арцимовичей: от повстанца до “отца” токамака|арыгінал = |спасылка = http://elib.bsu.by/handle/123456789/196057|мова = руская|адказны = редкол. : С. Н. Ходин [и др.]|аўтар выдання = |выданне = Традиции университета: от Франциска Скорины до современности : сб. материалов Междунар. науч. конф., Минск, 26–27 окт. 2017 г.|тып = артыкул у зборніку|месца = Мінск|выдавецтва = Изд. центр БГУ|год = 2017b|выпуск = |том = |нумар = |старонкі = 198-207|isbn = 978-985-553-517-2|issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date = }}
* {{артыкул|ref = Яноўскі|аўтар = Яноўскі А. А.|загаловак = Першая сусветная вайна ў лёсах выкладчыкаў БДУ 1920-х гг.|арыгінал = |спасылка = |мова = беларуская|адказны = |аўтар выдання = |выданне = Гражданское население в годы Первой мировой войны|тып = зборнік матэрыялаў|месца = |выдавецтва = |год = 2014|выпуск = |том = |нумар = |старонкі = 251-258|isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date = }}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Арцымовіч Андрэй Міхайлавіч}}</text>
      <sha1>au58s3ttrx9gmsn1demzg80uwn907qm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152833</id>
      <parentid>5152829</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T09:48:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5152833</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23651" sha1="lbedf5nhr16gs4x70wu6q6lc2gdn3de" xml:space="preserve">{{навуковец}}

'''Андрэй Міхайлавіч Арцымовіч''' ({{ВДП}}) — беларускі эканаміст, статыстык, выкладчык, адзін з пачынальнікаў вышэйшай статыстычнай адукацыі ў Беларусі.

== Біяграфія ==

=== Паходжанне і раннія гады ===
Са шляхецкага роду Арцымовічаў. Нарадзіўся 16 студзеня 1881 года ў [[Смаленск]]у.{{sfn|Назаренко|2017b|p=198}}

Бацька — Міхаіл Іосіфавіч Арцымовіч (Міхал, сын Юзафа), паводле сямейных паданняў і афіцыйнай біяграфіі сына — акадэміка [[Леў Андрэевіч Арцымовіч|Льва Андрэевіча Арцымовіча]], быў удзельнікам паўстання 1863—1864 гадоў і сасланы ў Сібір. Паводле ж архіўных следчых дакументаў, за ўдзел у паўстанні і збор атрада да 6 гадоў катаргі асуджаны Міхаіл Міхайлавіч Арцымовіч (нар. 1841, уладальнік маёнтка Ярашоўка і фальварка Буда Магілёўскай губерні), ён адбываў пакаранне ў Астраханскай губерні і пазней пазбаўлены права жыць у сталіцах і ў Магілёўскай губерні. Маці Андрэя Міхайлавіча — Алена Ігнацьеўна Яхімовіч — з Сібіры, магчыма, дачка [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстанца 1830—1831 гадоў]].

Сам Андрэй Арцымовіч называў сябе велікаросам, а родную мову — рускай. Ведаў французскую, нямецкую і польскую мовы; польскай, імаверна, навучыўся ў сям’і, бо ў гімназіях яе не вывучалі{{sfn|Назаренко|2017b|p=199}}.

У 1900 годзе Андрэй Арцымовіч скончыў поўны курс 1-й Маскоўскай гімназіі{{sfn|Назаренко|2017a|p=228}}. У 1906 годзе паступіў на эканоміка-статыстычнае аддзяленне юрыдычнага факультэта Імператарскага Маскоўскага ўніверсітэта{{sfn|Назаренко|2017a|p=228}}. Падчас вучобы даследаваў тэорыю каштоўнасці класічнай школы, праблемы буйной і дробнай вытворчасці ў сельскай гаспадарцы і гісторыю хлебнага гандлю Масквы{{sfn|Назаренко|2017a|p=228}}. Скончыў універсітэт у 1911 годзе з дыпломам I ступені па спецыяльнасці «палітычная эканомія і статыстыка» {{sfn|Назаренко|2017b|p=199}}.

=== Пачатак дзейнасці (1911—1919) ===
Пасля сканчэння ўніверсітэта працаваў у Смаленску ў Статыстычным аддзяленні губернскага земства, удзельнічаў у экспедыцыйным абследаванні гаспадарак Краснінскага павета {{sfn|Назаренко|2017a|p=228}}. У 1912—1915 гадах займаў пасаду ў Статыстычным аддзяленні Маскоўскага параённага камітэта па рэгуляванні перавозак па чыгунцы, дзе ведаў «хлебнай статыстыкай» {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}.

Падчас Першай сусветнай вайны, яшчэ ў 1902 годзе прызнаны «цалкам непрыдатным» да воінскай службы, Арцымовіч распрацоўваў даныя перавозак грузаў па чыгунках Расіі і сістэматызаваў ваенна-статыстычныя матэрыялы{{sfn|Яноўскі|2014|p=253-254}}. З 1915 года выкладаў эканамічную геаграфію і палітычную эканомію ў Маскоўскім гарадскім народным універсітэце імя А. Л. Шаняўскага з 1915 года {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}. З 1916 года служыў у Галоўным камітэце Усерасійскага земскага саюза (УЗС) намеснікам загадчыка аддзела фінансава-статыстычнага ўліку {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}.

Пасля Кастрычніцкага перавароту, з лютага 1918 года, працаваў намеснікам загадчыка статыстычнага аддзела Маскоўскага абласнога харчовага камітэта {{sfn|Назаренко|2017b|p=199}}. З кастрычніка 1918 года быў адказным супрацоўнікам-спецыялістам па аддзеле прамысловай статыстыкі ў Цэнтральным статыстычным упраўленні (ЦСУ) РСФСР {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}. З прычыны цяжкага харчовага становішча ў Маскве вясной 1919 года сям’я выехала ў Магілёў, куды Андрэй Арцымовіч камандзіраваны ЦСУ РСФСР для арганізацыі губернскага статыстычнага бюро {{sfn|Назаренко|2017a|p=230}}.

=== Праца на Гомельшчыне (1919—1923) ===
Узначальваў губернскае статбюро і пасля пераносу губернскага цэнтру ў Гомель{{sfn|Арцимович|2009|p=292}}. Працаваць даводзілася ў экстрэмальных умовах прыфрантавога горада, эвакуацый у Клінцы і нястачы кадраў{{sfn|Назаренко|2017b|p=201}}. Летам 1919 года супрацоўнікі бюро працавалі ў адным пакоі гасцініцы «Кантынент», а замест сталоў карысталіся дзверамі {{sfn|Назаренко|2017a|p=230}}. У кастрычніку 1919 года Арцымовічу нават выдалі спецыяльнае пасведчанне на правядзенне электрычнага асвятлення ў пакой, бо ён працаваў па вечарах дома{{sfn|Назаренко|2017b|p=201}}.

Падчас часовай эвакуацыі ў Клінцы сям’я з васьмі чалавек (уключаючы ўдаву брата Вячаслава і яе дзяцей) тулілася ў шасцімятровай кладоўцы, а дзяцей давялося на кароткі час аддаць у прытулак, адкуль сын Леў збягаў да беспрызорнікаў{{sfn|Назаренко|2017b|p=202}}.

Арцымовічу даводзілася выконваць не ўласцівыя статыстыцы функцыі, такія як распрацоўка праектаў па разгрузцы і абароне горада {{sfn|Назаренко|2017a|p=231}}. Нягледзячы на перагружанасць, ён забяспечыў правядзенне ў губерні ўсерасійскіх перапісаў і стварыў паўнавартасны статыстычны апарат {{sfn|Назаренко|2017b|p=202}}. 26 жніўня 1923 года супрацоўнікі бюро ганарова праводзілі яго ў Мінск на працу Беларускім дзяржаўным універсітэце (БДУ){{sfn|Назаренко|2017a|p=232}}.

=== Праца ў БДУ (1923—1933) ===
30 чэрвеня 1923 года Андрэй Арцымовіч падаў заяву пра залічэнні на кафедру статыстыкі БДУ{{sfn|Назаренко|2017a|p=233}}, перамовы пра працу ён вёў з прарэктарам і дэканам Факультэта грамадскім навук Саламонам Захар’евічам Кацэнбогенам, які і прапанаваў Арцымовічу стварыць статыстычны кабінет {{sfn|Назаренко|2017a|p=147-148}}. Быў зацверджаны на пасадзе выкладчыка 8 верасня 1923 года {{sfn|Назаренко|2017a|p=233}}. У 1924/25 навучальным годзе вёў заняткі на двух факультэтах: педагагічным і грамадскіх навук {{sfn|Назаренко|2017a|p=236}}. Чытаў курс «Тэорыя статыстыкі і яе прымяненне да педагогікі», які апераджаў свой час паводле метадалогіі {{sfn|Назаренко|2017a|p=236}}. У чэрвені 1926 года атрымаў службовае пасведчанне БДУ № 1 {{sfn|Назаренко|2017a|p=238}}. Выкладаў агульную тэорыю статыстыкі, гаспадарчую, сельскагаспадарчую, прамысловую статыстыку і эканамічную геаграфію {{sfn|Назаренко|2017a|p=236}}.

Асабіста прывозіў з камандзіровак у Маскву і Петраград «пуды літаратуры» і навуковых матэрыялаў для ўніверсітэта{{sfn|Назаренко|2017b|p=204}}. Толькі ў верасні 1923 года прывёз з Масквы больш за 100 кг кніг, а агульная вага камплекта «Зводнай статыстыкі», які ён арганізаваў да вывазу з Петраграда, складала каля 200 кг{{sfn|Назаренко|2017a|p=152, 154}}. На аснове ўласнай бібліятэкі і матэрыялаў, прывезеных з камандзіровак, стварыў у БДУ статыстычны кабінет, які не меў аналагаў у ВНУ СССР {{sfn|Назаренко|2017a|p=235}}.

У 1923—1933 гадах Арцымовіч быў пастаянным сябрам эканамічнай прадметнай камісіі, якую ўзначальваў рэктар Уладзімір Пічэта {{sfn|Назаренко|2017a|p=166}}.

Ва ўніверсітэце вылучаўся педантычнасцю і патрабавальнасцю: калі ў верасні 1927 года Арцымовіча не праінфармавалі пра сход і расклад, ён патрабаваў ад дэканата прыняць меры, каб не захадзіць у канцылярыю штодзень{{sfn|Назаренко|2017b|p=203-204}}. Разам з нешматлікімі калегамі заклаў асновы вышэйшай статыстычнай адукацыі ў Мінску; паводле пастановы СНК БССР ад 3 сакавіка 1926 года{{sfn|Назаренко|2017b|p=203}}, у 1926/27 навучальным годзе пры ўдзеле Арцымовіча адкрыта статыстычнае аддзяленне на факультэце права і гаспадаркі{{sfn|Назаренко|2017b|p=204}}.

У лютым-сакавіку 1928 годзе камісія па праверцы нацыянальнай палітыкі вызначыла, што Арцымовіч вядзе заняткі на беларускай мове, хоць узровень яго валодання мовай быў прызнаны недастатковым {{sfn|Назаренко|2017a|p=239}}. У 1928 годзе камісія пад старшынствам Пічэты ўхваліла і хадайнічала пра паездку Арцымовіча ў Берлін для вывучэння вопыту выкладання статыстыкі, але вышэйшыя органы (Главпрофобр) у 1928 годзе адхілілі яго заяўкі на навуковыя камандзіроўкі ў Лондан, Берлін і нават Маскву з палітычных і эканамічных прычын {{sfn|Назаренко|2017a|p=238}}.

=== Інстытут народнай гаспадаркі (з 1933) ===
У 1933 годзе пасля рэарганізацыі факультэта народнай гаспадаркі БДУ Андрэй Арцымовіч перайшоў у новаствораны Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі (БДІНГ), куды перадаў калекцыю свайго статыстычнага кабінета{{sfn|Назаренко|2017a|p=240}}. У інстытуце ён быў адзіным дацэнтам па ўлікова-статыстычных спецыяльнасцях і адзіным супрацоўнікам з дваранскім паходжаннем {{sfn|Назаренко|2017a|p=241}}.

Навуковы ўклад і працу Арцымовіча па стварэнні кабінета высока ацаніў вядомы ўкраінскі акадэмік-дэмограф Міхаіл Птуха, што ў 1934 годзе стала аргументам для кваліфікацыйнай камісіі аднагалосна рэкамендаваць яго на пасаду выканаўца абавязкаў прафесара{{sfn|Назаренко|2017a|p=241}}.

Апошнія дакументы пра яго дзейнасць датуюцца вераснем 1935 года{{sfn|Назаренко|2017a|p=241}}.

=== Апошнія гады ===
На думку Арцёма Назаранкі, Андрэй Міхайлавіч і Вольга Львоўна не здолелі эвакуіравацца з Мінска на пачатку Вялікай Айчыннай вайны. Леў Арцымовіч у аўтабіяграфіі 1953 года пісаў, што бацькі памерлі ад голаду і хвароб падчас нямецкай акупацыі ў Мінску{{sfn|Арцимович|2009|p=294}}.

Пахаваны на Вайсковых могілках у Мінску. На помніку дата смерці Андрэя Міхайлавіча — 29 жніўня 1942, Вольгі Львоўны — 25 ліпеня 1943 года.

Таксама падчас вайны ў Мінску быў страчаны сямейны архіў Арцымовіча, дзе сярод іншага было родаводнае дрэва, фамільны кубак з чырвонага крышталя, апісанне радавога герба, дакументальныя сведчанні пра продкаў, адзін з якіх удзельнічаў у бітве пад Грунвальдам{{sfn|Назаренко|2017b|p=200, 206}}.

== Навуковая дзейнасць ==
Навуковыя працы Андрэя Арцымовіча прысвечаны пераважна гаспадарчай статыстыцы, транспарту і матэматычнай статыстыцы{{sfn|Назаренко|2017a|p=227}}. У часы Першай сусветнай вайны ён распрацоўваў даныя аб перавозках грузаў і апублікаваў артыкулы аб чыгуначным транспарце і працы ваенна-санітарных цягнікоў{{sfn|Яноўскі|2014|p=253-254}}. У 1920-я гады займаўся тэорыяй карэляцыі і прымяненнем тэорыі імавернасцей у выбарачных даследаваннях {{sfn|Назаренко|2017a|p=239}}. Рабіў на заказ Наркамата фінансаў БССР даследаванні па тэме кустарна-рамесных промыслаў Беларусі {{sfn|Назаренко|2017a|p=239}}. Навуковы ўклад быў высока ацэнены акадэмікам М. В. Птухам {{sfn|Назаренко|2017a|p=241}}.

; Асноўныя публікацыі:
* «Опыт статистико-экономического исследования Богородского района» (1913) {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}.
* «Район Московско-Нижегородской железной дороги с Муромской линией. Статистико-экономическое обследование» (1913) {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}.
* «Железнодорожный транспорт в период войны» {{sfn|Яноўскі|2014|p=253-254}}.
* «Военно-санитарные поезда В. З. С. и их работа» {{sfn|Яноўскі|2014|p=253-254}}.
* «К вопросу о признаках ремесленного и кустарного предприятия как единицы наблюдения в промышленной статистике» (1928) {{sfn|Назаренко|2017a|p=239}}.

== Сям’я ==
У 1908 годзе Андрэй Арцымовіч ажаніўся з Вольгай Львоўнай Леўен (Левін), дачкой заможнага гандляра, выхадца з Германіі{{sfn|Назаренко|2017b|p=200}}. Вольга атрымала адукацыю ў пансіёне ў Швейцарыі, затым у Інстытуце высакародных дзяўчат{{sfn|Назаренко|2017b|p=200}}. У сужэнцаў было трое дзяцей: сын [[Леў Андрэевіч Арцымовіч|Леў]] (нар. 1909, будучы фізік, акадэмік АН СССР), дочкі Кацярына (нар. 1911) і Вера (нар. 1914){{sfn|Назаренко|2017b|p=200}}.

Таксама Андрэй Міхайлавіч гадаваў і выхоўваў пляменніка Міхаіла (сына загінулага брата Вячаслава), які разам з Львом Арцымовічам паступіў у БДУ{{sfn|Назаренко|2017b|p=202}}.

Сям’я вылучалася культурай і інтэлектуальнай атмасферай. У доме выдаваўся рукапісны часопіс «Тишетамия»{{sfn|Назаренко|2017b|p=203}}. Да рэвалюцыі Андрэй Міхайлавіч быў заўзятым паляўнічым, у яго маскоўскім кабінеце ляжала шкура забітага ім мядзведзя, таксама меў добры барытон{{sfn|Назаренко|2017b|p=201, 204}}. Арцымовіч быў абсалютным педантам: вёў штодзённыя бюлетэні, у якіх падлічваў выдаткі часу на розныя патрэбы, уключаючы чытанне газет і шпацыры з сабакам Бількам{{sfn|Назаренко|2017b|p=206}}.

У Мінску сям’я жыла спачатку па вуліцы Шырокай, 28 (цяпер Куйбышава), а з зімы 1923 года — у прафесарскім доме па вуліцы Універсітэцкай, 5 (цяпер Кірава), кв. 4{{sfn|Назаренко|2017b|p=204}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{кніга|ref = Арцимович|аўтар = Арцимович Л. А.|частка = Автобиография|загаловак = Академик Лев Андреевич Арцимович (воспоминания, статьи, документы)|арыгінал = |спасылка = https://elib.biblioatom.ru/text/akademik-artsimovich_2009/p292/|адказны = редкол.: В. С. Стрелков (гл. ред.) и др.|выданне = юбилейное издание|месца = Москва|выдавецтва = ФИЗМАТЛИТ|год = 2009|том = |pages = 292-294|allpages = 416|серыя = |isbn = 978-5-9221-1072-3|тыраж = }}
* {{кніга|ref = Назаренко|аўтар = Назаренко А. М.|частка = Основоположник белорусской статистики. Андрей Михайлович Арцимович|загаловак = Интеллектуальная элита Беларуси. Основоположники белорусской науки и высшего образования (1919–1941)|арыгінал = |спасылка = |адказны =Абламейко С. В., Бригадин П. И., Грибко И. Л. и др.; под общ. ред. С. В. Абламейко, науч. ред. О. А. Яновский|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = БГУ|год = 2017a|том = |pages = 227-241|allpages = 303|серыя = Белорусский государственный университет: 100 лет на благо Отечества|isbn = 978-985-566-387-5|тыраж = 300}}
* {{артыкул|ref = Назаренко|аўтар = Назаренко А. М.|загаловак = Беларусь и БГУ в судьбах семьи Арцимовичей: от повстанца до “отца” токамака|арыгінал = |спасылка = http://elib.bsu.by/handle/123456789/196057|мова = руская|адказны = редкол. : С. Н. Ходин [и др.]|аўтар выдання = |выданне = Традиции университета: от Франциска Скорины до современности : сб. материалов Междунар. науч. конф., Минск, 26–27 окт. 2017 г.|тып = артыкул у зборніку|месца = Мінск|выдавецтва = Изд. центр БГУ|год = 2017b|выпуск = |том = |нумар = |старонкі = 198-207|isbn = 978-985-553-517-2|issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date = }}
* {{артыкул|ref = Яноўскі|аўтар = Яноўскі А. А.|загаловак = Першая сусветная вайна ў лёсах выкладчыкаў БДУ 1920-х гг.|арыгінал = |спасылка = |мова = беларуская|адказны = |аўтар выдання = |выданне = Гражданское население в годы Первой мировой войны|тып = зборнік матэрыялаў|месца = |выдавецтва = |год = 2014|выпуск = |том = |нумар = |старонкі = 251-258|isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date = }}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Арцымовіч Андрэй Міхайлавіч}}</text>
      <sha1>lbedf5nhr16gs4x70wu6q6lc2gdn3de</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152840</id>
      <parentid>5152833</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T10:39:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Паходжанне і раннія гады */</comment>
      <origin>5152840</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25816" sha1="450jwokf2w39s7e395smmyudahll46w" xml:space="preserve">{{навуковец}}

'''Андрэй Міхайлавіч Арцымовіч''' ({{ВДП}}) — беларускі эканаміст, статыстык, выкладчык, адзін з пачынальнікаў вышэйшай статыстычнай адукацыі ў Беларусі.

== Біяграфія ==

=== Паходжанне і раннія гады ===
Са шляхецкага роду Арцымовічаў. Нарадзіўся 16 студзеня 1881 года ў [[Смаленск]]у.{{sfn|Назаренко|2017b|p=198}}

Бацька — Міхаіл Іосіфавіч Арцымовіч (Міхал, сын Юзафа), паводле сямейных паданняў і афіцыйнай біяграфіі сына — акадэміка [[Леў Андрэевіч Арцымовіч|Льва Андрэевіча Арцымовіча]], быў удзельнікам паўстання 1863—1864 гадоў і сасланы ў Сібір. Паводле ж архіўных следчых дакументаў, за ўдзел у паўстанні і збор атрада да 6 гадоў катаргі асуджаны Міхаіл Міхайлавіч Арцымовіч (нар. 1841, уладальнік маёнтка Ярашоўка і фальварка Буда Магілёўскай губерні), ён адбываў пакаранне ў Астраханскай губерні і пазней пазбаўлены права жыць у сталіцах і ў Магілёўскай губерні. Маці Андрэя Міхайлавіча — Алена Ігнацьеўна Яхімовіч — з Сібіры, магчыма, дачка [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстанца 1830—1831 гадоў]].

Сам Андрэй Арцымовіч называў сябе велікаросам, а родную мову — рускай. Ведаў французскую, нямецкую і польскую мовы; польскай, імаверна, навучыўся ў сям’і, бо ў гімназіях яе не вывучалі{{sfn|Назаренко|2017b|p=199}}.

У 1900 годзе Андрэй Арцымовіч скончыў поўны курс 1-й Маскоўскай гімназіі, вучыўся разам з будучымі філосафам Іванам Ільіным і філолагам Сяргеем Радцыгам{{sfn|Назаренко|2017a|p=228}}. У 1906 годзе паступіў на эканоміка-статыстычнае аддзяленне юрыдычнага факультэта Імператарскага Маскоўскага ўніверсітэта{{sfn|Назаренко|2017a|p=228}}. Статыстыку вывучаў у прафесара М. А. Каблукова, а палітычную эканомію — у прыват-дацэнта І. М. Гольдштэйна; Падчас вучобы даследаваў тэорыю каштоўнасці класічнай школы, праблемы буйной і дробнай вытворчасці ў сельскай гаспадарцы і гісторыю хлебнага гандлю Масквы{{sfn|Назаренко|2017a|p=228}}. Скончыў універсітэт у 1911 годзе з дыпломам I ступені па спецыяльнасці «палітычная эканомія і статыстыка» {{sfn|Назаренко|2017b|p=199}}.

=== Пачатак дзейнасці (1911—1919) ===
Пасля сканчэння ўніверсітэта працаваў у Смаленску ў Статыстычным аддзяленні губернскага земства, удзельнічаў у экспедыцыйным абследаванні гаспадарак Краснінскага павета {{sfn|Назаренко|2017a|p=228}}. У 1912—1915 гадах займаў пасаду ў Статыстычным аддзяленні Маскоўскага параённага камітэта па рэгуляванні перавозак па чыгунцы, дзе ведаў «хлебнай статыстыкай» {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}.

Падчас Першай сусветнай вайны, яшчэ ў 1902 годзе прызнаны «цалкам непрыдатным» да воінскай службы, Арцымовіч распрацоўваў даныя перавозак грузаў па чыгунках Расіі і сістэматызаваў ваенна-статыстычныя матэрыялы{{sfn|Яноўскі|2014|p=253-254}}. З 1915 года выкладаў на спецыяльных курсах для служачых у спажывецкіх таварыствах эканамічную геаграфію і палітычную эканомію ў Маскоўскім гарадскім народным універсітэце імя А. Л. Шаняўскага{{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}. З 1916 года служыў у Галоўным камітэце Усерасійскага земскага саюза (УЗС) намеснікам загадчыка аддзела фінансава-статыстычнага ўліку {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}.

Пасля Кастрычніцкага перавароту, з лютага 1918 года, працаваў намеснікам загадчыка статыстычнага аддзела Маскоўскага абласнога харчовага камітэта {{sfn|Назаренко|2017b|p=199}}. З кастрычніка 1918 года быў адказным супрацоўнікам-спецыялістам па аддзеле прамысловай статыстыкі ў Цэнтральным статыстычным упраўленні (ЦСУ) РСФСР {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}. Да 1919 года быў сябрам Таварыства імя А. І. Чупрова для распрацоўкі грамадскіх навук пры Маскоўскім універсітэце і працаваў там у камісіі па даследаванні дарагавізны{{sfn|Назаренко|2017a|p=230}}. З прычыны цяжкага харчовага становішча ў Маскве вясной 1919 года сям’я выехала ў Магілёў, куды Андрэй Арцымовіч камандзіраваны ЦСУ РСФСР для арганізацыі губернскага статыстычнага бюро, тым часам ад былога земскага статбюро засталіся адзін статыстык і тры пісцы, а таксама частка матэрыялаў перапісу 1917 год{{sfn|Назаренко|2017a|p=230}}. У кароткі перыяд працы ў Магілёве пазнаёміўся з Іван Суртам, будучым прэзідэнтам АН БССР, а тым часам старшынёй Магілёўскага губвыканкама, а з 1919 года — выканкама створанай Гомельскай губерні{{sfn|Назаренко|2017a|p=231}}. 

=== Праца на Гомельшчыне (1919—1923) ===
Узначальваў губернскае статбюро і пасля пераносу губернскага цэнтру ў Гомель{{sfn|Арцимович|2009|p=292}}. Працаваць даводзілася ў экстрэмальных умовах прыфрантавога горада, эвакуацый у Клінцы і нястачы кадраў{{sfn|Назаренко|2017b|p=201}}. Летам 1919 года супрацоўнікі бюро працавалі ў адным пакоі гасцініцы «Кантынент», а замест сталоў карысталіся дзвярамі {{sfn|Назаренко|2017a|p=230}}. У кастрычніку 1919 года Арцымовічу нават выдалі спецыяльнае пасведчанне на правядзенне электрычнага асвятлення ў пакой, бо ён працаваў па вечарах дома{{sfn|Назаренко|2017b|p=201}}.

Падчас часовай эвакуацыі ў Клінцы сям’я з васьмі чалавек (уключаючы ўдаву брата Вячаслава і яе дзяцей) тулілася ў шасцімятровай кладоўцы, а дзяцей давялося на кароткі час аддаць у прытулак, адкуль сын Леў збягаў да беспрызорнікаў{{sfn|Назаренко|2017b|p=202}}.

Арцымовічу даводзілася выконваць не ўласцівыя статыстыцы функцыі, такія як распрацоўка праектаў па разгрузцы і абароне горада {{sfn|Назаренко|2017a|p=231}}. Нягледзячы на перагружанасць, ён забяспечыў правядзенне ў губерні ўсерасійскіх перапісаў і стварыў паўнавартасны статыстычны апарат {{sfn|Назаренко|2017b|p=202}}. 26 жніўня 1923 года супрацоўнікі бюро ганарова праводзілі яго ў Мінск на працу Беларускім дзяржаўным універсітэце (БДУ){{sfn|Назаренко|2017a|p=232}}.

=== Праца ў БДУ (1923—1933) ===
30 чэрвеня 1923 года Андрэй Арцымовіч падаў заяву пра залічэнні на кафедру статыстыкі БДУ{{sfn|Назаренко|2017a|p=233}}, перамовы пра працу ён вёў з прарэктарам і дэканам Факультэта грамадскім навук [[Саламон Кацэнбоген|Саламонам Кацэнбогенам]], які і прапанаваў Арцымовічу стварыць статыстычны кабінет {{sfn|Назаренко|2017a|p=147-148}}. Быў зацверджаны на пасадзе выкладчыка 8 верасня 1923 года {{sfn|Назаренко|2017a|p=233}}. У 1924/25 навучальным годзе вёў заняткі на двух факультэтах: педагагічным і грамадскіх навук {{sfn|Назаренко|2017a|p=236}}. Чытаў курс «Тэорыя статыстыкі і яе прымяненне да педагогікі», які апераджаў свой час паводле метадалогіі {{sfn|Назаренко|2017a|p=236}}. У чэрвені 1926 года атрымаў службовае пасведчанне БДУ № 1 {{sfn|Назаренко|2017a|p=238}}. Выкладаў агульную тэорыю статыстыкі, гаспадарчую, сельскагаспадарчую, прамысловую статыстыку і эканамічную геаграфію {{sfn|Назаренко|2017a|p=236}}.

Асабіста прывозіў з камандзіровак у Маскву і Петраград «пуды літаратуры» і навуковых матэрыялаў для ўніверсітэта{{sfn|Назаренко|2017b|p=204}}. Толькі ў верасні 1923 года прывёз з Масквы больш за 100 кг кніг, а агульная вага камплекта «Зводнай статыстыкі», які ён арганізаваў да вывазу з Петраграда, складала каля 200 кг{{sfn|Назаренко|2017a|p=152, 154}}. На аснове ўласнай бібліятэкі і матэрыялаў, прывезеных з камандзіровак, стварыў у БДУ статыстычны кабінет, які не меў аналагаў у ВНУ СССР {{sfn|Назаренко|2017a|p=235}}.

У 1923—1933 гадах Арцымовіч быў пастаянным сябрам эканамічнай прадметнай камісіі, якую ўзначальваў рэктар Уладзімір Пічэта {{sfn|Назаренко|2017a|p=166}}.

Ва ўніверсітэце вылучаўся педантычнасцю і патрабавальнасцю: калі ў верасні 1927 года Арцымовіча не праінфармавалі пра сход і расклад, ён патрабаваў ад дэканата прыняць меры, каб не захадзіць у канцылярыю штодзень{{sfn|Назаренко|2017b|p=203-204}}. Разам з нешматлікімі калегамі заклаў асновы вышэйшай статыстычнай адукацыі ў Мінску; паводле пастановы СНК БССР ад 3 сакавіка 1926 года{{sfn|Назаренко|2017b|p=203}}, у 1926/27 навучальным годзе пры ўдзеле Арцымовіча адкрыта статыстычнае аддзяленне на факультэце права і гаспадаркі{{sfn|Назаренко|2017b|p=204}}.

У лютым-сакавіку 1928 годзе камісія па праверцы нацыянальнай палітыкі вызначыла, што Арцымовіч вядзе заняткі на беларускай мове, хоць узровень яго валодання мовай быў прызнаны недастатковым {{sfn|Назаренко|2017a|p=239}}. У 1928 годзе камісія пад старшынствам Пічэты ўхваліла і хадайнічала пра паездку Арцымовіча ў Берлін для вывучэння вопыту выкладання статыстыкі, але вышэйшыя органы (Глаўпрафадукацыі) у 1928 годзе адхілілі яго заяўкі на навуковыя камандзіроўкі ў Лондан, Берлін і нават Маскву з палітычных і эканамічных прычын {{sfn|Назаренко|2017a|p=238}}.

=== Інстытут народнай гаспадаркі (з 1933) ===
У 1933 годзе пасля рэарганізацыі факультэта народнай гаспадаркі БДУ Андрэй Арцымовіч перайшоў у новаствораны Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі (БДІНГ), куды перадаў калекцыю свайго статыстычнага кабінета, працаваў на кафедры сацыялістычнага ўліку пад кіраўніцтвам прафесара А. А. Манава{{sfn|Назаренко|2017a|p=240}}. У 1933/34 навучальным годзе ў Арцымовіча была каласальная навучальная нагрузка — 604 акадэмічныя гадзіны аўдыторных заняткаў{{sfn|Назаренко|2017a|p=240}}. У інстытуце ён быў адзіным дацэнтам па ўлікова-статыстычных спецыяльнасцях і адзіным супрацоўнікам з дваранскім паходжаннем{{sfn|Назаренко|2017a|p=241}}. 

Навуковы ўклад і працу Арцымовіча па стварэнні кабінета высока ацаніў вядомы ўкраінскі акадэмік-дэмограф Міхаіл Птуха, што ў 1934 годзе стала аргументам для кваліфікацыйнай камісіі аднагалосна рэкамендаваць яго на пасаду выканаўца абавязкаў прафесара{{sfn|Назаренко|2017a|p=241}}.

Апошнія дакументы пра яго дзейнасць датуюцца вераснем 1935 года{{sfn|Назаренко|2017a|p=241}}.

=== Апошнія гады ===
На думку Арцёма Назаранкі, Андрэй Міхайлавіч і Вольга Львоўна не здолелі эвакуіравацца з Мінска на пачатку Вялікай Айчыннай вайны. Леў Арцымовіч у аўтабіяграфіі 1953 года пісаў, што бацькі памерлі ад голаду і хвароб падчас нямецкай акупацыі ў Мінску{{sfn|Арцимович|2009|p=294}}.

Пахаваны на Вайсковых могілках у Мінску. На помніку дата смерці Андрэя Міхайлавіча — 29 жніўня 1942, Вольгі Львоўны — 25 ліпеня 1943 года.

Таксама падчас вайны ў Мінску быў страчаны сямейны архіў Арцымовіча, дзе сярод іншага было родаводнае дрэва, фамільны кубак з чырвонага крышталя, апісанне радавога герба, дакументальныя сведчанні пра продкаў, адзін з якіх удзельнічаў у бітве пад Грунвальдам{{sfn|Назаренко|2017b|p=200, 206}}.

== Навуковая дзейнасць ==
Навуковыя працы Андрэя Арцымовіча прысвечаны пераважна гаспадарчай статыстыцы, транспарту і матэматычнай статыстыцы{{sfn|Назаренко|2017a|p=227}}. У часы Першай сусветнай вайны ён распрацоўваў даныя аб перавозках грузаў і апублікаваў артыкулы аб чыгуначным транспарце і працы ваенна-санітарных цягнікоў{{sfn|Яноўскі|2014|p=253-254}}. У 1920-я гады займаўся тэорыяй карэляцыі і прымяненнем тэорыі імавернасцей у выбарачных даследаваннях {{sfn|Назаренко|2017a|p=239}}. Рабіў на заказ Наркамата фінансаў БССР даследаванні па тэме кустарна-рамесных промыслаў Беларусі {{sfn|Назаренко|2017a|p=239}}. Навуковы ўклад быў высока ацэнены акадэмікам М. В. Птухам {{sfn|Назаренко|2017a|p=241}}.

; Асноўныя публікацыі
* «Опыт статистико-экономического исследования Богородского района» (1913) {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}.
* «Район Московско-Нижегородской железной дороги с Муромской линией. Статистико-экономическое обследование» (1913) {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}.
* «Железнодорожный транспорт в период войны» {{sfn|Яноўскі|2014|p=253-254}}.
* «Военно-санитарные поезда В. З. С. и их работа» {{sfn|Яноўскі|2014|p=253-254}}.
* «К вопросу о признаках ремесленного и кустарного предприятия как единицы наблюдения в промышленной статистике» (1928) {{sfn|Назаренко|2017a|p=239}}.

== Сям’я ==
У 1908 годзе Андрэй Арцымовіч ажаніўся з Вольгай Львоўнай Леўен (Левін), дачкой заможнага гандляра, выхадца з Германіі{{sfn|Назаренко|2017b|p=200}}. Вольга атрымала адукацыю ў пансіёне ў Швейцарыі, затым у Інстытуце высакародных дзяўчат{{sfn|Назаренко|2017b|p=200}}. Брат Вольгі -- Максіма Леўен, быў адным з лідарам Баварскай рэвалюцыі{{sfn|Назаренко|2017а|p=229}}. У сужэнцаў было трое дзяцей: сын [[Леў Андрэевіч Арцымовіч|Леў]] (нар. 1909, будучы фізік, акадэмік АН СССР), дочкі Кацярына (нар. 1911) і Вера (нар. 1914){{sfn|Назаренко|2017b|p=200}}.

Таксама Андрэй Міхайлавіч гадаваў і выхоўваў пляменніка Міхаіла (сына загінулага брата Вячаслава), які разам з Львом Арцымовічам паступіў у БДУ{{sfn|Назаренко|2017b|p=202}}.

Сям’я вылучалася культурай і інтэлектуальнай атмасферай. У доме выдаваўся рукапісны часопіс «Тишетамия» (ад «Тише там!», якое Андрэй Міхайлавіч часта крычаў са свайго кабінета, калі дзеці шумелі){{sfn|Назаренко|2017b|p=203}}. Да рэвалюцыі Андрэй Міхайлавіч быў заўзятым паляўнічым, у яго маскоўскім кабінеце ляжала шкура забітага ім мядзведзя, таксама меў добры барытон{{sfn|Назаренко|2017b|p=201, 204}}. Арцымовіч быў абсалютным педантам: вёў штодзённыя бюлетэні, у якіх падлічваў выдаткі часу на розныя патрэбы, уключаючы чытанне газет і шпацыры з сабакам Бількам{{sfn|Назаренко|2017b|p=206}}.

У Мінску сям’я жыла спачатку па вуліцы Шырокай, 28 (цяпер Куйбышава), а з зімы 1923 года — у прафесарскім доме па вуліцы Універсітэцкай, 5 (цяпер Кірава), кв. 4{{sfn|Назаренко|2017b|p=204}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{кніга|ref = Арцимович|аўтар = Арцимович Л. А.|частка = Автобиография|загаловак = Академик Лев Андреевич Арцимович (воспоминания, статьи, документы)|арыгінал = |спасылка = https://elib.biblioatom.ru/text/akademik-artsimovich_2009/p292/|адказны = редкол.: В. С. Стрелков (гл. ред.) и др.|выданне = юбилейное издание|месца = Москва|выдавецтва = ФИЗМАТЛИТ|год = 2009|том = |pages = 292-294|allpages = 416|серыя = |isbn = 978-5-9221-1072-3|тыраж = }}
* {{кніга|ref = Назаренко|аўтар = Назаренко А. М.|частка = Основоположник белорусской статистики. Андрей Михайлович Арцимович|загаловак = Интеллектуальная элита Беларуси. Основоположники белорусской науки и высшего образования (1919–1941)|арыгінал = |спасылка = |адказны =Абламейко С. В., Бригадин П. И., Грибко И. Л. и др.; под общ. ред. С. В. Абламейко, науч. ред. О. А. Яновский|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = БГУ|год = 2017a|том = |pages = 227-241|allpages = 303|серыя = Белорусский государственный университет: 100 лет на благо Отечества|isbn = 978-985-566-387-5|тыраж = 300}}
* {{артыкул|ref = Назаренко|аўтар = Назаренко А. М.|загаловак = Беларусь и БГУ в судьбах семьи Арцимовичей: от повстанца до “отца” токамака|арыгінал = |спасылка = http://elib.bsu.by/handle/123456789/196057|мова = руская|адказны = редкол. : С. Н. Ходин [и др.]|аўтар выдання = |выданне = Традиции университета: от Франциска Скорины до современности : сб. материалов Междунар. науч. конф., Минск, 26–27 окт. 2017 г.|тып = артыкул у зборніку|месца = Мінск|выдавецтва = Изд. центр БГУ|год = 2017b|выпуск = |том = |нумар = |старонкі = 198-207|isbn = 978-985-553-517-2|issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date = }}
* {{артыкул|ref = Яноўскі|аўтар = Яноўскі А. А.|загаловак = Першая сусветная вайна ў лёсах выкладчыкаў БДУ 1920-х гг.|арыгінал = |спасылка = |мова = беларуская|адказны = |аўтар выдання = |выданне = Гражданское население в годы Первой мировой войны|тып = зборнік матэрыялаў|месца = |выдавецтва = |год = 2014|выпуск = |том = |нумар = |старонкі = 251-258|isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date = }}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Арцымовіч Андрэй Міхайлавіч}}</text>
      <sha1>450jwokf2w39s7e395smmyudahll46w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152842</id>
      <parentid>5152840</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T10:41:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Пачатак дзейнасці (1911—1919) */</comment>
      <origin>5152842</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25826" sha1="gs3lieksh3usmpl4oysala0nh3uo4nh" xml:space="preserve">{{навуковец}}

'''Андрэй Міхайлавіч Арцымовіч''' ({{ВДП}}) — беларускі эканаміст, статыстык, выкладчык, адзін з пачынальнікаў вышэйшай статыстычнай адукацыі ў Беларусі.

== Біяграфія ==

=== Паходжанне і раннія гады ===
Са шляхецкага роду Арцымовічаў. Нарадзіўся 16 студзеня 1881 года ў [[Смаленск]]у.{{sfn|Назаренко|2017b|p=198}}

Бацька — Міхаіл Іосіфавіч Арцымовіч (Міхал, сын Юзафа), паводле сямейных паданняў і афіцыйнай біяграфіі сына — акадэміка [[Леў Андрэевіч Арцымовіч|Льва Андрэевіча Арцымовіча]], быў удзельнікам паўстання 1863—1864 гадоў і сасланы ў Сібір. Паводле ж архіўных следчых дакументаў, за ўдзел у паўстанні і збор атрада да 6 гадоў катаргі асуджаны Міхаіл Міхайлавіч Арцымовіч (нар. 1841, уладальнік маёнтка Ярашоўка і фальварка Буда Магілёўскай губерні), ён адбываў пакаранне ў Астраханскай губерні і пазней пазбаўлены права жыць у сталіцах і ў Магілёўскай губерні. Маці Андрэя Міхайлавіча — Алена Ігнацьеўна Яхімовіч — з Сібіры, магчыма, дачка [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстанца 1830—1831 гадоў]].

Сам Андрэй Арцымовіч называў сябе велікаросам, а родную мову — рускай. Ведаў французскую, нямецкую і польскую мовы; польскай, імаверна, навучыўся ў сям’і, бо ў гімназіях яе не вывучалі{{sfn|Назаренко|2017b|p=199}}.

У 1900 годзе Андрэй Арцымовіч скончыў поўны курс 1-й Маскоўскай гімназіі, вучыўся разам з будучымі філосафам Іванам Ільіным і філолагам Сяргеем Радцыгам{{sfn|Назаренко|2017a|p=228}}. У 1906 годзе паступіў на эканоміка-статыстычнае аддзяленне юрыдычнага факультэта Імператарскага Маскоўскага ўніверсітэта{{sfn|Назаренко|2017a|p=228}}. Статыстыку вывучаў у прафесара М. А. Каблукова, а палітычную эканомію — у прыват-дацэнта І. М. Гольдштэйна; Падчас вучобы даследаваў тэорыю каштоўнасці класічнай школы, праблемы буйной і дробнай вытворчасці ў сельскай гаспадарцы і гісторыю хлебнага гандлю Масквы{{sfn|Назаренко|2017a|p=228}}. Скончыў універсітэт у 1911 годзе з дыпломам I ступені па спецыяльнасці «палітычная эканомія і статыстыка» {{sfn|Назаренко|2017b|p=199}}.

=== Пачатак дзейнасці (1911—1919) ===
Пасля сканчэння ўніверсітэта працаваў у Смаленску ў Статыстычным аддзяленні губернскага земства, удзельнічаў у экспедыцыйным абследаванні гаспадарак Краснінскага павета {{sfn|Назаренко|2017a|p=228}}. У 1912—1915 гадах займаў пасаду ў Статыстычным аддзяленні Маскоўскага параённага камітэта па рэгуляванні перавозак па чыгунцы, дзе ведаў «хлебнай статыстыкай» {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}.

Падчас Першай сусветнай вайны, яшчэ ў 1902 годзе прызнаны «цалкам непрыдатным» да воінскай службы, Арцымовіч распрацоўваў даныя перавозак грузаў па чыгунках Расіі і сістэматызаваў ваенна-статыстычныя матэрыялы{{sfn|Яноўскі|2014|p=253-254}}. З 1915 года выкладаў на спецыяльных курсах для служачых у спажывецкіх таварыствах эканамічную геаграфію і палітычную эканомію ў Маскоўскім гарадскім народным універсітэце імя А. Л. Шаняўскага{{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}. З 1916 года служыў у Галоўным камітэце Усерасійскага земскага саюза (УЗС) намеснікам загадчыка аддзела фінансава-статыстычнага ўліку {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}.

Пасля Кастрычніцкага перавароту, з лютага 1918 года, працаваў намеснікам загадчыка статыстычнага аддзела Маскоўскага абласнога харчовага камітэта {{sfn|Назаренко|2017b|p=199}}. З кастрычніка 1918 года быў адказным супрацоўнікам-спецыялістам па аддзеле прамысловай статыстыкі ў Цэнтральным статыстычным упраўленні (ЦСУ) РСФСР {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}. Да 1919 года быў сябрам Таварыства імя А. І. Чупрова для распрацоўкі грамадскіх навук пры Маскоўскім універсітэце і працаваў там у камісіі па даследаванні дарагавізны{{sfn|Назаренко|2017a|p=230}}. З прычыны цяжкага харчовага становішча ў Маскве вясной 1919 года сям’я выехала ў Магілёў, куды Андрэй Арцымовіч камандзіраваны ЦСУ РСФСР для арганізацыі губернскага статыстычнага бюро, тым часам ад былога земскага статбюро засталіся адзін статыстык і тры пісцы, а таксама частка матэрыялаў перапісу 1917 год{{sfn|Назаренко|2017a|p=230}}. У гэты перыяд пазнаёміўся з [[Іван Захаравіч Сурта|Іванам Суртам]], будучым прэзідэнтам АН БССР, а тым часам старшынёй Магілёўскага губвыканкама, а з 1919 года — выканкама створанай Гомельскай губерні{{sfn|Назаренко|2017a|p=231}}. 

=== Праца на Гомельшчыне (1919—1923) ===
Узначальваў губернскае статбюро і пасля пераносу губернскага цэнтру ў Гомель{{sfn|Арцимович|2009|p=292}}. Працаваць даводзілася ў экстрэмальных умовах прыфрантавога горада, эвакуацый у Клінцы і нястачы кадраў{{sfn|Назаренко|2017b|p=201}}. Летам 1919 года супрацоўнікі бюро працавалі ў адным пакоі гасцініцы «Кантынент», а замест сталоў карысталіся дзвярамі {{sfn|Назаренко|2017a|p=230}}. У кастрычніку 1919 года Арцымовічу нават выдалі спецыяльнае пасведчанне на правядзенне электрычнага асвятлення ў пакой, бо ён працаваў па вечарах дома{{sfn|Назаренко|2017b|p=201}}.

Падчас часовай эвакуацыі ў Клінцы сям’я з васьмі чалавек (уключаючы ўдаву брата Вячаслава і яе дзяцей) тулілася ў шасцімятровай кладоўцы, а дзяцей давялося на кароткі час аддаць у прытулак, адкуль сын Леў збягаў да беспрызорнікаў{{sfn|Назаренко|2017b|p=202}}.

Арцымовічу даводзілася выконваць не ўласцівыя статыстыцы функцыі, такія як распрацоўка праектаў па разгрузцы і абароне горада {{sfn|Назаренко|2017a|p=231}}. Нягледзячы на перагружанасць, ён забяспечыў правядзенне ў губерні ўсерасійскіх перапісаў і стварыў паўнавартасны статыстычны апарат {{sfn|Назаренко|2017b|p=202}}. 26 жніўня 1923 года супрацоўнікі бюро ганарова праводзілі яго ў Мінск на працу Беларускім дзяржаўным універсітэце (БДУ){{sfn|Назаренко|2017a|p=232}}.

=== Праца ў БДУ (1923—1933) ===
30 чэрвеня 1923 года Андрэй Арцымовіч падаў заяву пра залічэнні на кафедру статыстыкі БДУ{{sfn|Назаренко|2017a|p=233}}, перамовы пра працу ён вёў з прарэктарам і дэканам Факультэта грамадскім навук [[Саламон Кацэнбоген|Саламонам Кацэнбогенам]], які і прапанаваў Арцымовічу стварыць статыстычны кабінет {{sfn|Назаренко|2017a|p=147-148}}. Быў зацверджаны на пасадзе выкладчыка 8 верасня 1923 года {{sfn|Назаренко|2017a|p=233}}. У 1924/25 навучальным годзе вёў заняткі на двух факультэтах: педагагічным і грамадскіх навук {{sfn|Назаренко|2017a|p=236}}. Чытаў курс «Тэорыя статыстыкі і яе прымяненне да педагогікі», які апераджаў свой час паводле метадалогіі {{sfn|Назаренко|2017a|p=236}}. У чэрвені 1926 года атрымаў службовае пасведчанне БДУ № 1 {{sfn|Назаренко|2017a|p=238}}. Выкладаў агульную тэорыю статыстыкі, гаспадарчую, сельскагаспадарчую, прамысловую статыстыку і эканамічную геаграфію {{sfn|Назаренко|2017a|p=236}}.

Асабіста прывозіў з камандзіровак у Маскву і Петраград «пуды літаратуры» і навуковых матэрыялаў для ўніверсітэта{{sfn|Назаренко|2017b|p=204}}. Толькі ў верасні 1923 года прывёз з Масквы больш за 100 кг кніг, а агульная вага камплекта «Зводнай статыстыкі», які ён арганізаваў да вывазу з Петраграда, складала каля 200 кг{{sfn|Назаренко|2017a|p=152, 154}}. На аснове ўласнай бібліятэкі і матэрыялаў, прывезеных з камандзіровак, стварыў у БДУ статыстычны кабінет, які не меў аналагаў у ВНУ СССР {{sfn|Назаренко|2017a|p=235}}.

У 1923—1933 гадах Арцымовіч быў пастаянным сябрам эканамічнай прадметнай камісіі, якую ўзначальваў рэктар Уладзімір Пічэта {{sfn|Назаренко|2017a|p=166}}.

Ва ўніверсітэце вылучаўся педантычнасцю і патрабавальнасцю: калі ў верасні 1927 года Арцымовіча не праінфармавалі пра сход і расклад, ён патрабаваў ад дэканата прыняць меры, каб не захадзіць у канцылярыю штодзень{{sfn|Назаренко|2017b|p=203-204}}. Разам з нешматлікімі калегамі заклаў асновы вышэйшай статыстычнай адукацыі ў Мінску; паводле пастановы СНК БССР ад 3 сакавіка 1926 года{{sfn|Назаренко|2017b|p=203}}, у 1926/27 навучальным годзе пры ўдзеле Арцымовіча адкрыта статыстычнае аддзяленне на факультэце права і гаспадаркі{{sfn|Назаренко|2017b|p=204}}.

У лютым-сакавіку 1928 годзе камісія па праверцы нацыянальнай палітыкі вызначыла, што Арцымовіч вядзе заняткі на беларускай мове, хоць узровень яго валодання мовай быў прызнаны недастатковым {{sfn|Назаренко|2017a|p=239}}. У 1928 годзе камісія пад старшынствам Пічэты ўхваліла і хадайнічала пра паездку Арцымовіча ў Берлін для вывучэння вопыту выкладання статыстыкі, але вышэйшыя органы (Глаўпрафадукацыі) у 1928 годзе адхілілі яго заяўкі на навуковыя камандзіроўкі ў Лондан, Берлін і нават Маскву з палітычных і эканамічных прычын {{sfn|Назаренко|2017a|p=238}}.

=== Інстытут народнай гаспадаркі (з 1933) ===
У 1933 годзе пасля рэарганізацыі факультэта народнай гаспадаркі БДУ Андрэй Арцымовіч перайшоў у новаствораны Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі (БДІНГ), куды перадаў калекцыю свайго статыстычнага кабінета, працаваў на кафедры сацыялістычнага ўліку пад кіраўніцтвам прафесара А. А. Манава{{sfn|Назаренко|2017a|p=240}}. У 1933/34 навучальным годзе ў Арцымовіча была каласальная навучальная нагрузка — 604 акадэмічныя гадзіны аўдыторных заняткаў{{sfn|Назаренко|2017a|p=240}}. У інстытуце ён быў адзіным дацэнтам па ўлікова-статыстычных спецыяльнасцях і адзіным супрацоўнікам з дваранскім паходжаннем{{sfn|Назаренко|2017a|p=241}}. 

Навуковы ўклад і працу Арцымовіча па стварэнні кабінета высока ацаніў вядомы ўкраінскі акадэмік-дэмограф Міхаіл Птуха, што ў 1934 годзе стала аргументам для кваліфікацыйнай камісіі аднагалосна рэкамендаваць яго на пасаду выканаўца абавязкаў прафесара{{sfn|Назаренко|2017a|p=241}}.

Апошнія дакументы пра яго дзейнасць датуюцца вераснем 1935 года{{sfn|Назаренко|2017a|p=241}}.

=== Апошнія гады ===
На думку Арцёма Назаранкі, Андрэй Міхайлавіч і Вольга Львоўна не здолелі эвакуіравацца з Мінска на пачатку Вялікай Айчыннай вайны. Леў Арцымовіч у аўтабіяграфіі 1953 года пісаў, што бацькі памерлі ад голаду і хвароб падчас нямецкай акупацыі ў Мінску{{sfn|Арцимович|2009|p=294}}.

Пахаваны на Вайсковых могілках у Мінску. На помніку дата смерці Андрэя Міхайлавіча — 29 жніўня 1942, Вольгі Львоўны — 25 ліпеня 1943 года.

Таксама падчас вайны ў Мінску быў страчаны сямейны архіў Арцымовіча, дзе сярод іншага было родаводнае дрэва, фамільны кубак з чырвонага крышталя, апісанне радавога герба, дакументальныя сведчанні пра продкаў, адзін з якіх удзельнічаў у бітве пад Грунвальдам{{sfn|Назаренко|2017b|p=200, 206}}.

== Навуковая дзейнасць ==
Навуковыя працы Андрэя Арцымовіча прысвечаны пераважна гаспадарчай статыстыцы, транспарту і матэматычнай статыстыцы{{sfn|Назаренко|2017a|p=227}}. У часы Першай сусветнай вайны ён распрацоўваў даныя аб перавозках грузаў і апублікаваў артыкулы аб чыгуначным транспарце і працы ваенна-санітарных цягнікоў{{sfn|Яноўскі|2014|p=253-254}}. У 1920-я гады займаўся тэорыяй карэляцыі і прымяненнем тэорыі імавернасцей у выбарачных даследаваннях {{sfn|Назаренко|2017a|p=239}}. Рабіў на заказ Наркамата фінансаў БССР даследаванні па тэме кустарна-рамесных промыслаў Беларусі {{sfn|Назаренко|2017a|p=239}}. Навуковы ўклад быў высока ацэнены акадэмікам М. В. Птухам {{sfn|Назаренко|2017a|p=241}}.

; Асноўныя публікацыі
* «Опыт статистико-экономического исследования Богородского района» (1913) {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}.
* «Район Московско-Нижегородской железной дороги с Муромской линией. Статистико-экономическое обследование» (1913) {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}.
* «Железнодорожный транспорт в период войны» {{sfn|Яноўскі|2014|p=253-254}}.
* «Военно-санитарные поезда В. З. С. и их работа» {{sfn|Яноўскі|2014|p=253-254}}.
* «К вопросу о признаках ремесленного и кустарного предприятия как единицы наблюдения в промышленной статистике» (1928) {{sfn|Назаренко|2017a|p=239}}.

== Сям’я ==
У 1908 годзе Андрэй Арцымовіч ажаніўся з Вольгай Львоўнай Леўен (Левін), дачкой заможнага гандляра, выхадца з Германіі{{sfn|Назаренко|2017b|p=200}}. Вольга атрымала адукацыю ў пансіёне ў Швейцарыі, затым у Інстытуце высакародных дзяўчат{{sfn|Назаренко|2017b|p=200}}. Брат Вольгі -- Максіма Леўен, быў адным з лідарам Баварскай рэвалюцыі{{sfn|Назаренко|2017а|p=229}}. У сужэнцаў было трое дзяцей: сын [[Леў Андрэевіч Арцымовіч|Леў]] (нар. 1909, будучы фізік, акадэмік АН СССР), дочкі Кацярына (нар. 1911) і Вера (нар. 1914){{sfn|Назаренко|2017b|p=200}}.

Таксама Андрэй Міхайлавіч гадаваў і выхоўваў пляменніка Міхаіла (сына загінулага брата Вячаслава), які разам з Львом Арцымовічам паступіў у БДУ{{sfn|Назаренко|2017b|p=202}}.

Сям’я вылучалася культурай і інтэлектуальнай атмасферай. У доме выдаваўся рукапісны часопіс «Тишетамия» (ад «Тише там!», якое Андрэй Міхайлавіч часта крычаў са свайго кабінета, калі дзеці шумелі){{sfn|Назаренко|2017b|p=203}}. Да рэвалюцыі Андрэй Міхайлавіч быў заўзятым паляўнічым, у яго маскоўскім кабінеце ляжала шкура забітага ім мядзведзя, таксама меў добры барытон{{sfn|Назаренко|2017b|p=201, 204}}. Арцымовіч быў абсалютным педантам: вёў штодзённыя бюлетэні, у якіх падлічваў выдаткі часу на розныя патрэбы, уключаючы чытанне газет і шпацыры з сабакам Бількам{{sfn|Назаренко|2017b|p=206}}.

У Мінску сям’я жыла спачатку па вуліцы Шырокай, 28 (цяпер Куйбышава), а з зімы 1923 года — у прафесарскім доме па вуліцы Універсітэцкай, 5 (цяпер Кірава), кв. 4{{sfn|Назаренко|2017b|p=204}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{кніга|ref = Арцимович|аўтар = Арцимович Л. А.|частка = Автобиография|загаловак = Академик Лев Андреевич Арцимович (воспоминания, статьи, документы)|арыгінал = |спасылка = https://elib.biblioatom.ru/text/akademik-artsimovich_2009/p292/|адказны = редкол.: В. С. Стрелков (гл. ред.) и др.|выданне = юбилейное издание|месца = Москва|выдавецтва = ФИЗМАТЛИТ|год = 2009|том = |pages = 292-294|allpages = 416|серыя = |isbn = 978-5-9221-1072-3|тыраж = }}
* {{кніга|ref = Назаренко|аўтар = Назаренко А. М.|частка = Основоположник белорусской статистики. Андрей Михайлович Арцимович|загаловак = Интеллектуальная элита Беларуси. Основоположники белорусской науки и высшего образования (1919–1941)|арыгінал = |спасылка = |адказны =Абламейко С. В., Бригадин П. И., Грибко И. Л. и др.; под общ. ред. С. В. Абламейко, науч. ред. О. А. Яновский|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = БГУ|год = 2017a|том = |pages = 227-241|allpages = 303|серыя = Белорусский государственный университет: 100 лет на благо Отечества|isbn = 978-985-566-387-5|тыраж = 300}}
* {{артыкул|ref = Назаренко|аўтар = Назаренко А. М.|загаловак = Беларусь и БГУ в судьбах семьи Арцимовичей: от повстанца до “отца” токамака|арыгінал = |спасылка = http://elib.bsu.by/handle/123456789/196057|мова = руская|адказны = редкол. : С. Н. Ходин [и др.]|аўтар выдання = |выданне = Традиции университета: от Франциска Скорины до современности : сб. материалов Междунар. науч. конф., Минск, 26–27 окт. 2017 г.|тып = артыкул у зборніку|месца = Мінск|выдавецтва = Изд. центр БГУ|год = 2017b|выпуск = |том = |нумар = |старонкі = 198-207|isbn = 978-985-553-517-2|issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date = }}
* {{артыкул|ref = Яноўскі|аўтар = Яноўскі А. А.|загаловак = Першая сусветная вайна ў лёсах выкладчыкаў БДУ 1920-х гг.|арыгінал = |спасылка = |мова = беларуская|адказны = |аўтар выдання = |выданне = Гражданское население в годы Первой мировой войны|тып = зборнік матэрыялаў|месца = |выдавецтва = |год = 2014|выпуск = |том = |нумар = |старонкі = 251-258|isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date = }}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Арцымовіч Андрэй Міхайлавіч}}</text>
      <sha1>gs3lieksh3usmpl4oysala0nh3uo4nh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152854</id>
      <parentid>5152842</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T10:52:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5152854</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25945" sha1="gwbuwe2zot5xyycuyd7n117xwo1zc53" xml:space="preserve">{{навуковец}}

'''Андрэй Міхайлавіч Арцымовіч''' ({{ВДП}}) — беларускі эканаміст, статыстык, выкладчык, адзін з пачынальнікаў вышэйшай статыстычнай адукацыі ў Беларусі.

== Біяграфія ==

=== Паходжанне і раннія гады ===
Са шляхецкага роду Арцымовічаў. Нарадзіўся 16 студзеня 1881 года ў [[Смаленск]]у.{{sfn|Назаренко|2017b|p=198}}

Бацька — Міхаіл Іосіфавіч Арцымовіч (Міхал, сын Юзафа), паводле сямейных паданняў і афіцыйнай біяграфіі сына — акадэміка [[Леў Андрэевіч Арцымовіч|Льва Андрэевіча Арцымовіча]], быў удзельнікам [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]] і сасланы ў Сібір. Паводле ж архіўных следчых дакументаў, за ўдзел у паўстанні і збор атрада да 6 гадоў катаргі асуджаны Міхаіл Міхайлавіч Арцымовіч (нар. 1841, уладальнік маёнтка Ярашоўка і фальварка Буда Магілёўскай губерні), ён адбываў пакаранне ў Астраханскай губерні і пазней пазбаўлены права жыць у сталіцах і ў Магілёўскай губерні. Маці Андрэя Міхайлавіча — Алена Ігнацьеўна Яхімовіч — з Сібіры, магчыма, дачка [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстанца 1830—1831 гадоў]].

Сам Андрэй Арцымовіч называў сябе велікаросам, а родную мову — рускай. Ведаў французскую, нямецкую і польскую мовы; польскай, імаверна, навучыўся ў сям’і, бо ў гімназіях яе не вывучалі{{sfn|Назаренко|2017b|p=199}}.

У 1900 годзе Андрэй Арцымовіч скончыў поўны курс 1-й Маскоўскай гімназіі, вучыўся разам з будучымі філосафам Іванам Ільіным і філолагам Сяргеем Радцыгам{{sfn|Назаренко|2017a|p=228}}. У 1906 годзе паступіў на эканоміка-статыстычнае аддзяленне юрыдычнага факультэта [[Імператарскі Маскоўскі ўніверсітэт|Імператарскага Маскоўскага ўніверсітэта]]{{sfn|Назаренко|2017a|p=228}}. Статыстыку вывучаў у прафесара М. А. Каблукова, а палітычную эканомію — у прыват-дацэнта І. М. Гольдштэйна; Падчас вучобы даследаваў тэорыю каштоўнасці класічнай школы, праблемы буйной і дробнай вытворчасці ў сельскай гаспадарцы і гісторыю хлебнага гандлю Масквы{{sfn|Назаренко|2017a|p=228}}. Скончыў універсітэт у 1911 годзе з дыпломам I ступені па спецыяльнасці «палітычная эканомія і статыстыка» {{sfn|Назаренко|2017b|p=199}}.

=== Пачатак дзейнасці (1911—1919) ===
Пасля сканчэння ўніверсітэта працаваў у Смаленску ў Статыстычным аддзяленні губернскага земства, удзельнічаў у экспедыцыйным абследаванні гаспадарак Краснінскага павета {{sfn|Назаренко|2017a|p=228}}. У 1912—1915 гадах займаў пасаду ў Статыстычным аддзяленні Маскоўскага параённага камітэта па рэгуляванні перавозак па чыгунцы, дзе ведаў «хлебнай статыстыкай» {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}.

Падчас Першай сусветнай вайны, яшчэ ў 1902 годзе прызнаны «цалкам непрыдатным» да воінскай службы, Арцымовіч распрацоўваў даныя перавозак грузаў па чыгунках Расіі і сістэматызаваў ваенна-статыстычныя матэрыялы{{sfn|Яноўскі|2014|p=253-254}}. З 1915 года выкладаў на спецыяльных курсах для служачых у спажывецкіх таварыствах эканамічную геаграфію і палітычную эканомію ў Маскоўскім гарадскім народным універсітэце імя А. Л. Шаняўскага{{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}. З 1916 года служыў у Галоўным камітэце Усерасійскага земскага саюза (УЗС) намеснікам загадчыка аддзела фінансава-статыстычнага ўліку {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}.

Пасля Кастрычніцкага перавароту, з лютага 1918 года, працаваў намеснікам загадчыка статыстычнага аддзела Маскоўскага абласнога харчовага камітэта {{sfn|Назаренко|2017b|p=199}}. З кастрычніка 1918 года быў адказным супрацоўнікам-спецыялістам па аддзеле прамысловай статыстыкі ў Цэнтральным статыстычным упраўленні (ЦСУ) РСФСР {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}. Да 1919 года быў сябрам Таварыства імя А. І. Чупрова для распрацоўкі грамадскіх навук пры Маскоўскім універсітэце і працаваў там у камісіі па даследаванні дарагавізны{{sfn|Назаренко|2017a|p=230}}. 

З прычыны цяжкага харчовага становішча ў Маскве вясной 1919 года сям’я выехала ў Магілёў, куды Андрэй Арцымовіч камандзіраваны ЦСУ РСФСР для арганізацыі губернскага статыстычнага бюро, тым часам ад былога земскага статбюро засталіся адзін статыстык і тры пісцы, а таксама частка матэрыялаў перапісу 1917 год{{sfn|Назаренко|2017a|p=230}}. У гэты перыяд пазнаёміўся з [[Іван Захаравіч Сурта|Іванам Суртам]], будучым прэзідэнтам АН БССР, а тым часам старшынёй Магілёўскага губвыканкама, а з 1919 года — выканкама створанай Гомельскай губерні{{sfn|Назаренко|2017a|p=231}}. 

=== Праца на Гомельшчыне (1919—1923) ===
Узначальваў губернскае статбюро і пасля пераносу губернскага цэнтру ў Гомель{{sfn|Арцимович|2009|p=292}}. Працаваць даводзілася ў экстрэмальных умовах прыфрантавога горада, эвакуацый у Клінцы і нястачы кадраў{{sfn|Назаренко|2017b|p=201}}. Летам 1919 года супрацоўнікі бюро працавалі ў адным пакоі гасцініцы «Кантынент», а замест сталоў карысталіся дзвярамі {{sfn|Назаренко|2017a|p=230}}. У кастрычніку 1919 года Арцымовічу нават выдалі спецыяльнае пасведчанне на правядзенне электрычнага асвятлення ў пакой, бо ён працаваў па вечарах дома{{sfn|Назаренко|2017b|p=201}}.

Падчас часовай эвакуацыі ў Клінцы сям’я з васьмі чалавек (уключаючы ўдаву брата Вячаслава і яе дзяцей) тулілася ў шасцімятровай кладоўцы, а дзяцей давялося на кароткі час аддаць у прытулак, адкуль сын Леў збягаў да беспрызорнікаў{{sfn|Назаренко|2017b|p=202}}.

Арцымовічу даводзілася выконваць не ўласцівыя статыстыцы функцыі, такія як распрацоўка праектаў па разгрузцы і абароне горада {{sfn|Назаренко|2017a|p=231}}. Нягледзячы на перагружанасць, ён забяспечыў правядзенне ў губерні ўсерасійскіх перапісаў і стварыў паўнавартасны статыстычны апарат {{sfn|Назаренко|2017b|p=202}}. 26 жніўня 1923 года супрацоўнікі бюро ганарова праводзілі яго ў Мінск на працу Беларускім дзяржаўным універсітэце (БДУ){{sfn|Назаренко|2017a|p=232}}.

=== Праца ў БДУ (1923—1933) ===
30 чэрвеня 1923 года Андрэй Арцымовіч падаў заяву пра залічэнні на кафедру статыстыкі БДУ{{sfn|Назаренко|2017a|p=233}}, перамовы пра працу ён вёў з прарэктарам і дэканам Факультэта грамадскім навук [[Саламон Кацэнбоген|Саламонам Кацэнбогенам]], які і прапанаваў Арцымовічу стварыць статыстычны кабінет {{sfn|Назаренко|2017a|p=147-148}}. Быў зацверджаны на пасадзе выкладчыка 8 верасня 1923 года {{sfn|Назаренко|2017a|p=233}}. У 1924/25 навучальным годзе вёў заняткі на двух факультэтах: педагагічным і грамадскіх навук {{sfn|Назаренко|2017a|p=236}}. Чытаў курс «Тэорыя статыстыкі і яе прымяненне да педагогікі», які апераджаў свой час паводле метадалогіі {{sfn|Назаренко|2017a|p=236}}. У чэрвені 1926 года атрымаў службовае пасведчанне БДУ № 1 {{sfn|Назаренко|2017a|p=238}}. Выкладаў агульную тэорыю статыстыкі, гаспадарчую, сельскагаспадарчую, прамысловую статыстыку і эканамічную геаграфію {{sfn|Назаренко|2017a|p=236}}.

Асабіста прывозіў з камандзіровак у Маскву і Петраград «пуды літаратуры» і навуковых матэрыялаў для ўніверсітэта{{sfn|Назаренко|2017b|p=204}}. Толькі ў верасні 1923 года прывёз з Масквы больш за 100 кг кніг, а агульная вага камплекта «Зводнай статыстыкі», які ён арганізаваў да вывазу з Петраграда, складала каля 200 кг{{sfn|Назаренко|2017a|p=152, 154}}. На аснове ўласнай бібліятэкі і матэрыялаў, прывезеных з камандзіровак, стварыў у БДУ статыстычны кабінет, які не меў аналагаў у ВНУ СССР {{sfn|Назаренко|2017a|p=235}}.

У 1923—1933 гадах Арцымовіч быў пастаянным сябрам эканамічнай прадметнай камісіі, якую ўзначальваў рэктар Уладзімір Пічэта {{sfn|Назаренко|2017a|p=166}}.

Ва ўніверсітэце вылучаўся педантычнасцю і патрабавальнасцю: калі ў верасні 1927 года Арцымовіча не праінфармавалі пра сход і расклад, ён патрабаваў ад дэканата прыняць меры, каб не захадзіць у канцылярыю штодзень{{sfn|Назаренко|2017b|p=203-204}}. Разам з нешматлікімі калегамі заклаў асновы вышэйшай статыстычнай адукацыі ў Мінску; паводле пастановы СНК БССР ад 3 сакавіка 1926 года{{sfn|Назаренко|2017b|p=203}}, у 1926/27 навучальным годзе пры ўдзеле Арцымовіча адкрыта статыстычнае аддзяленне на факультэце права і гаспадаркі{{sfn|Назаренко|2017b|p=204}}.

У лютым-сакавіку 1928 годзе камісія па праверцы нацыянальнай палітыкі вызначыла, што Арцымовіч вядзе заняткі на беларускай мове, хоць узровень яго валодання мовай быў прызнаны недастатковым {{sfn|Назаренко|2017a|p=239}}. У 1928 годзе камісія пад старшынствам Пічэты ўхваліла і хадайнічала пра паездку Арцымовіча ў Берлін для вывучэння вопыту выкладання статыстыкі, але вышэйшыя органы (Глаўпрафадукацыі) у 1928 годзе адхілілі яго заяўкі на навуковыя камандзіроўкі ў Лондан, Берлін і нават Маскву з палітычных і эканамічных прычын {{sfn|Назаренко|2017a|p=238}}.

=== Інстытут народнай гаспадаркі (з 1933) ===
У 1933 годзе пасля рэарганізацыі факультэта народнай гаспадаркі БДУ Андрэй Арцымовіч перайшоў у новаствораны Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі (БДІНГ), куды перадаў калекцыю свайго статыстычнага кабінета, працаваў на кафедры сацыялістычнага ўліку пад кіраўніцтвам прафесара А. А. Манава{{sfn|Назаренко|2017a|p=240}}. У 1933/34 навучальным годзе ў Арцымовіча была каласальная навучальная нагрузка — 604 акадэмічныя гадзіны аўдыторных заняткаў{{sfn|Назаренко|2017a|p=240}}. У інстытуце ён быў адзіным дацэнтам па ўлікова-статыстычных спецыяльнасцях і адзіным супрацоўнікам з дваранскім паходжаннем{{sfn|Назаренко|2017a|p=241}}. 

Навуковы ўклад і працу Арцымовіча па стварэнні кабінета высока ацаніў вядомы ўкраінскі акадэмік-дэмограф Міхаіл Птуха, што ў 1934 годзе стала аргументам для кваліфікацыйнай камісіі аднагалосна рэкамендаваць яго на пасаду выканаўца абавязкаў прафесара{{sfn|Назаренко|2017a|p=241}}.

Апошнія дакументы пра яго дзейнасць датуюцца вераснем 1935 года{{sfn|Назаренко|2017a|p=241}}.

=== Апошнія гады ===
На думку Арцёма Назаранкі, Андрэй Міхайлавіч і Вольга Львоўна не здолелі эвакуіравацца з Мінска на пачатку Вялікай Айчыннай вайны. Леў Арцымовіч у аўтабіяграфіі 1953 года пісаў, што бацькі памерлі ад голаду і хвароб падчас нямецкай акупацыі ў Мінску{{sfn|Арцимович|2009|p=294}}.

Пахаваны на Вайсковых могілках у Мінску. На помніку дата смерці Андрэя Міхайлавіча — 29 жніўня 1942, Вольгі Львоўны — 25 ліпеня 1943 года.

Таксама падчас вайны ў Мінску быў страчаны сямейны архіў Арцымовіча, дзе сярод іншага было родаводнае дрэва, фамільны кубак з чырвонага крышталя, апісанне радавога герба, дакументальныя сведчанні пра продкаў, адзін з якіх удзельнічаў у бітве пад Грунвальдам{{sfn|Назаренко|2017b|p=200, 206}}.

== Навуковая дзейнасць ==
Навуковыя працы Андрэя Арцымовіча прысвечаны пераважна гаспадарчай статыстыцы, транспарту і матэматычнай статыстыцы{{sfn|Назаренко|2017a|p=227}}. У часы Першай сусветнай вайны ён распрацоўваў даныя аб перавозках грузаў і апублікаваў артыкулы аб чыгуначным транспарце і працы ваенна-санітарных цягнікоў{{sfn|Яноўскі|2014|p=253-254}}. У 1920-я гады займаўся тэорыяй карэляцыі і прымяненнем тэорыі імавернасцей у выбарачных даследаваннях {{sfn|Назаренко|2017a|p=239}}. Рабіў на заказ Наркамата фінансаў БССР даследаванні па тэме кустарна-рамесных промыслаў Беларусі {{sfn|Назаренко|2017a|p=239}}. Навуковы ўклад быў высока ацэнены акадэмікам М. В. Птухам {{sfn|Назаренко|2017a|p=241}}.

; Асноўныя публікацыі
* «Опыт статистико-экономического исследования Богородского района» (1913) {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}.
* «Район Московско-Нижегородской железной дороги с Муромской линией. Статистико-экономическое обследование» (1913) {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}.
* «Железнодорожный транспорт в период войны» {{sfn|Яноўскі|2014|p=253-254}}.
* «Военно-санитарные поезда В. З. С. и их работа» {{sfn|Яноўскі|2014|p=253-254}}.
* «К вопросу о признаках ремесленного и кустарного предприятия как единицы наблюдения в промышленной статистике» (1928) {{sfn|Назаренко|2017a|p=239}}.

== Сям’я ==
У 1908 годзе Андрэй Арцымовіч ажаніўся з Вольгай Львоўнай Леўен (Левін), дачкой заможнага гандляра, выхадца з Германіі{{sfn|Назаренко|2017b|p=200}}. Вольга атрымала адукацыю ў пансіёне ў Швейцарыі, затым у Інстытуце высакародных дзяўчат{{sfn|Назаренко|2017b|p=200}}. Брат Вольгі -- Максіма Леўен, быў адным з лідарам Баварскай рэвалюцыі{{sfn|Назаренко|2017а|p=229}}. У сужэнцаў было трое дзяцей: сын [[Леў Андрэевіч Арцымовіч|Леў]] (нар. 1909, будучы фізік, акадэмік АН СССР), дочкі Кацярына (нар. 1911) і Вера (нар. 1914){{sfn|Назаренко|2017b|p=200}}.

Таксама Андрэй Міхайлавіч гадаваў і выхоўваў пляменніка Міхаіла (сына загінулага брата Вячаслава), які разам з Львом Арцымовічам паступіў у БДУ{{sfn|Назаренко|2017b|p=202}}.

Сям’я вылучалася культурай і інтэлектуальнай атмасферай. У доме выдаваўся рукапісны часопіс «Тишетамия» (ад «Тише там!», якое Андрэй Міхайлавіч часта крычаў са свайго кабінета, калі дзеці шумелі){{sfn|Назаренко|2017b|p=203}}. Да рэвалюцыі Андрэй Міхайлавіч быў заўзятым паляўнічым, у яго маскоўскім кабінеце ляжала шкура забітага ім мядзведзя, таксама меў добры барытон{{sfn|Назаренко|2017b|p=201, 204}}. Арцымовіч быў абсалютным педантам: вёў штодзённыя бюлетэні, у якіх падлічваў выдаткі часу на розныя патрэбы, уключаючы чытанне газет і шпацыры з сабакам Бількам{{sfn|Назаренко|2017b|p=206}}.

У Мінску сям’я жыла спачатку па вуліцы Шырокай, 28 (цяпер Куйбышава), а з зімы 1923 года — у прафесарскім доме па вуліцы Універсітэцкай, 5 (цяпер Кірава), кв. 4{{sfn|Назаренко|2017b|p=204}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{кніга|ref = Арцимович|аўтар = Арцимович Л. А.|частка = Автобиография|загаловак = Академик Лев Андреевич Арцимович (воспоминания, статьи, документы)|арыгінал = |спасылка = https://elib.biblioatom.ru/text/akademik-artsimovich_2009/p292/|адказны = редкол.: В. С. Стрелков (гл. ред.) и др.|выданне = юбилейное издание|месца = Москва|выдавецтва = ФИЗМАТЛИТ|год = 2009|том = |pages = 292-294|allpages = 416|серыя = |isbn = 978-5-9221-1072-3|тыраж = }}
* {{кніга|ref = Назаренко|аўтар = Назаренко А. М.|частка = Основоположник белорусской статистики. Андрей Михайлович Арцимович|загаловак = Интеллектуальная элита Беларуси. Основоположники белорусской науки и высшего образования (1919–1941)|арыгінал = |спасылка = |адказны =Абламейко С. В., Бригадин П. И., Грибко И. Л. и др.; под общ. ред. С. В. Абламейко, науч. ред. О. А. Яновский|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = БГУ|год = 2017a|том = |pages = 227-241|allpages = 303|серыя = Белорусский государственный университет: 100 лет на благо Отечества|isbn = 978-985-566-387-5|тыраж = 300}}
* {{артыкул|ref = Назаренко|аўтар = Назаренко А. М.|загаловак = Беларусь и БГУ в судьбах семьи Арцимовичей: от повстанца до “отца” токамака|арыгінал = |спасылка = http://elib.bsu.by/handle/123456789/196057|мова = руская|адказны = редкол. : С. Н. Ходин [и др.]|аўтар выдання = |выданне = Традиции университета: от Франциска Скорины до современности : сб. материалов Междунар. науч. конф., Минск, 26–27 окт. 2017 г.|тып = артыкул у зборніку|месца = Мінск|выдавецтва = Изд. центр БГУ|год = 2017b|выпуск = |том = |нумар = |старонкі = 198-207|isbn = 978-985-553-517-2|issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date = }}
* {{артыкул|ref = Яноўскі|аўтар = Яноўскі А. А.|загаловак = Першая сусветная вайна ў лёсах выкладчыкаў БДУ 1920-х гг.|арыгінал = |спасылка = |мова = беларуская|адказны = |аўтар выдання = |выданне = Гражданское население в годы Первой мировой войны|тып = зборнік матэрыялаў|месца = |выдавецтва = |год = 2014|выпуск = |том = |нумар = |старонкі = 251-258|isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date = }}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Арцымовіч Андрэй Міхайлавіч}}</text>
      <sha1>gwbuwe2zot5xyycuyd7n117xwo1zc53</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152858</id>
      <parentid>5152854</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T10:56:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Сям’я */</comment>
      <origin>5152858</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25953" sha1="8nq2xfunhaikce74tljm8jlds7y7woi" xml:space="preserve">{{навуковец}}

'''Андрэй Міхайлавіч Арцымовіч''' ({{ВДП}}) — беларускі эканаміст, статыстык, выкладчык, адзін з пачынальнікаў вышэйшай статыстычнай адукацыі ў Беларусі.

== Біяграфія ==

=== Паходжанне і раннія гады ===
Са шляхецкага роду Арцымовічаў. Нарадзіўся 16 студзеня 1881 года ў [[Смаленск]]у.{{sfn|Назаренко|2017b|p=198}}

Бацька — Міхаіл Іосіфавіч Арцымовіч (Міхал, сын Юзафа), паводле сямейных паданняў і афіцыйнай біяграфіі сына — акадэміка [[Леў Андрэевіч Арцымовіч|Льва Андрэевіча Арцымовіча]], быў удзельнікам [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]] і сасланы ў Сібір. Паводле ж архіўных следчых дакументаў, за ўдзел у паўстанні і збор атрада да 6 гадоў катаргі асуджаны Міхаіл Міхайлавіч Арцымовіч (нар. 1841, уладальнік маёнтка Ярашоўка і фальварка Буда Магілёўскай губерні), ён адбываў пакаранне ў Астраханскай губерні і пазней пазбаўлены права жыць у сталіцах і ў Магілёўскай губерні. Маці Андрэя Міхайлавіча — Алена Ігнацьеўна Яхімовіч — з Сібіры, магчыма, дачка [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстанца 1830—1831 гадоў]].

Сам Андрэй Арцымовіч называў сябе велікаросам, а родную мову — рускай. Ведаў французскую, нямецкую і польскую мовы; польскай, імаверна, навучыўся ў сям’і, бо ў гімназіях яе не вывучалі{{sfn|Назаренко|2017b|p=199}}.

У 1900 годзе Андрэй Арцымовіч скончыў поўны курс 1-й Маскоўскай гімназіі, вучыўся разам з будучымі філосафам Іванам Ільіным і філолагам Сяргеем Радцыгам{{sfn|Назаренко|2017a|p=228}}. У 1906 годзе паступіў на эканоміка-статыстычнае аддзяленне юрыдычнага факультэта [[Імператарскі Маскоўскі ўніверсітэт|Імператарскага Маскоўскага ўніверсітэта]]{{sfn|Назаренко|2017a|p=228}}. Статыстыку вывучаў у прафесара М. А. Каблукова, а палітычную эканомію — у прыват-дацэнта І. М. Гольдштэйна; Падчас вучобы даследаваў тэорыю каштоўнасці класічнай школы, праблемы буйной і дробнай вытворчасці ў сельскай гаспадарцы і гісторыю хлебнага гандлю Масквы{{sfn|Назаренко|2017a|p=228}}. Скончыў універсітэт у 1911 годзе з дыпломам I ступені па спецыяльнасці «палітычная эканомія і статыстыка» {{sfn|Назаренко|2017b|p=199}}.

=== Пачатак дзейнасці (1911—1919) ===
Пасля сканчэння ўніверсітэта працаваў у Смаленску ў Статыстычным аддзяленні губернскага земства, удзельнічаў у экспедыцыйным абследаванні гаспадарак Краснінскага павета {{sfn|Назаренко|2017a|p=228}}. У 1912—1915 гадах займаў пасаду ў Статыстычным аддзяленні Маскоўскага параённага камітэта па рэгуляванні перавозак па чыгунцы, дзе ведаў «хлебнай статыстыкай» {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}.

Падчас Першай сусветнай вайны, яшчэ ў 1902 годзе прызнаны «цалкам непрыдатным» да воінскай службы, Арцымовіч распрацоўваў даныя перавозак грузаў па чыгунках Расіі і сістэматызаваў ваенна-статыстычныя матэрыялы{{sfn|Яноўскі|2014|p=253-254}}. З 1915 года выкладаў на спецыяльных курсах для служачых у спажывецкіх таварыствах эканамічную геаграфію і палітычную эканомію ў Маскоўскім гарадскім народным універсітэце імя А. Л. Шаняўскага{{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}. З 1916 года служыў у Галоўным камітэце Усерасійскага земскага саюза (УЗС) намеснікам загадчыка аддзела фінансава-статыстычнага ўліку {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}.

Пасля Кастрычніцкага перавароту, з лютага 1918 года, працаваў намеснікам загадчыка статыстычнага аддзела Маскоўскага абласнога харчовага камітэта {{sfn|Назаренко|2017b|p=199}}. З кастрычніка 1918 года быў адказным супрацоўнікам-спецыялістам па аддзеле прамысловай статыстыкі ў Цэнтральным статыстычным упраўленні (ЦСУ) РСФСР {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}. Да 1919 года быў сябрам Таварыства імя А. І. Чупрова для распрацоўкі грамадскіх навук пры Маскоўскім універсітэце і працаваў там у камісіі па даследаванні дарагавізны{{sfn|Назаренко|2017a|p=230}}. 

З прычыны цяжкага харчовага становішча ў Маскве вясной 1919 года сям’я выехала ў Магілёў, куды Андрэй Арцымовіч камандзіраваны ЦСУ РСФСР для арганізацыі губернскага статыстычнага бюро, тым часам ад былога земскага статбюро засталіся адзін статыстык і тры пісцы, а таксама частка матэрыялаў перапісу 1917 год{{sfn|Назаренко|2017a|p=230}}. У гэты перыяд пазнаёміўся з [[Іван Захаравіч Сурта|Іванам Суртам]], будучым прэзідэнтам АН БССР, а тым часам старшынёй Магілёўскага губвыканкама, а з 1919 года — выканкама створанай Гомельскай губерні{{sfn|Назаренко|2017a|p=231}}. 

=== Праца на Гомельшчыне (1919—1923) ===
Узначальваў губернскае статбюро і пасля пераносу губернскага цэнтру ў Гомель{{sfn|Арцимович|2009|p=292}}. Працаваць даводзілася ў экстрэмальных умовах прыфрантавога горада, эвакуацый у Клінцы і нястачы кадраў{{sfn|Назаренко|2017b|p=201}}. Летам 1919 года супрацоўнікі бюро працавалі ў адным пакоі гасцініцы «Кантынент», а замест сталоў карысталіся дзвярамі {{sfn|Назаренко|2017a|p=230}}. У кастрычніку 1919 года Арцымовічу нават выдалі спецыяльнае пасведчанне на правядзенне электрычнага асвятлення ў пакой, бо ён працаваў па вечарах дома{{sfn|Назаренко|2017b|p=201}}.

Падчас часовай эвакуацыі ў Клінцы сям’я з васьмі чалавек (уключаючы ўдаву брата Вячаслава і яе дзяцей) тулілася ў шасцімятровай кладоўцы, а дзяцей давялося на кароткі час аддаць у прытулак, адкуль сын Леў збягаў да беспрызорнікаў{{sfn|Назаренко|2017b|p=202}}.

Арцымовічу даводзілася выконваць не ўласцівыя статыстыцы функцыі, такія як распрацоўка праектаў па разгрузцы і абароне горада {{sfn|Назаренко|2017a|p=231}}. Нягледзячы на перагружанасць, ён забяспечыў правядзенне ў губерні ўсерасійскіх перапісаў і стварыў паўнавартасны статыстычны апарат {{sfn|Назаренко|2017b|p=202}}. 26 жніўня 1923 года супрацоўнікі бюро ганарова праводзілі яго ў Мінск на працу Беларускім дзяржаўным універсітэце (БДУ){{sfn|Назаренко|2017a|p=232}}.

=== Праца ў БДУ (1923—1933) ===
30 чэрвеня 1923 года Андрэй Арцымовіч падаў заяву пра залічэнні на кафедру статыстыкі БДУ{{sfn|Назаренко|2017a|p=233}}, перамовы пра працу ён вёў з прарэктарам і дэканам Факультэта грамадскім навук [[Саламон Кацэнбоген|Саламонам Кацэнбогенам]], які і прапанаваў Арцымовічу стварыць статыстычны кабінет {{sfn|Назаренко|2017a|p=147-148}}. Быў зацверджаны на пасадзе выкладчыка 8 верасня 1923 года {{sfn|Назаренко|2017a|p=233}}. У 1924/25 навучальным годзе вёў заняткі на двух факультэтах: педагагічным і грамадскіх навук {{sfn|Назаренко|2017a|p=236}}. Чытаў курс «Тэорыя статыстыкі і яе прымяненне да педагогікі», які апераджаў свой час паводле метадалогіі {{sfn|Назаренко|2017a|p=236}}. У чэрвені 1926 года атрымаў службовае пасведчанне БДУ № 1 {{sfn|Назаренко|2017a|p=238}}. Выкладаў агульную тэорыю статыстыкі, гаспадарчую, сельскагаспадарчую, прамысловую статыстыку і эканамічную геаграфію {{sfn|Назаренко|2017a|p=236}}.

Асабіста прывозіў з камандзіровак у Маскву і Петраград «пуды літаратуры» і навуковых матэрыялаў для ўніверсітэта{{sfn|Назаренко|2017b|p=204}}. Толькі ў верасні 1923 года прывёз з Масквы больш за 100 кг кніг, а агульная вага камплекта «Зводнай статыстыкі», які ён арганізаваў да вывазу з Петраграда, складала каля 200 кг{{sfn|Назаренко|2017a|p=152, 154}}. На аснове ўласнай бібліятэкі і матэрыялаў, прывезеных з камандзіровак, стварыў у БДУ статыстычны кабінет, які не меў аналагаў у ВНУ СССР {{sfn|Назаренко|2017a|p=235}}.

У 1923—1933 гадах Арцымовіч быў пастаянным сябрам эканамічнай прадметнай камісіі, якую ўзначальваў рэктар Уладзімір Пічэта {{sfn|Назаренко|2017a|p=166}}.

Ва ўніверсітэце вылучаўся педантычнасцю і патрабавальнасцю: калі ў верасні 1927 года Арцымовіча не праінфармавалі пра сход і расклад, ён патрабаваў ад дэканата прыняць меры, каб не захадзіць у канцылярыю штодзень{{sfn|Назаренко|2017b|p=203-204}}. Разам з нешматлікімі калегамі заклаў асновы вышэйшай статыстычнай адукацыі ў Мінску; паводле пастановы СНК БССР ад 3 сакавіка 1926 года{{sfn|Назаренко|2017b|p=203}}, у 1926/27 навучальным годзе пры ўдзеле Арцымовіча адкрыта статыстычнае аддзяленне на факультэце права і гаспадаркі{{sfn|Назаренко|2017b|p=204}}.

У лютым-сакавіку 1928 годзе камісія па праверцы нацыянальнай палітыкі вызначыла, што Арцымовіч вядзе заняткі на беларускай мове, хоць узровень яго валодання мовай быў прызнаны недастатковым {{sfn|Назаренко|2017a|p=239}}. У 1928 годзе камісія пад старшынствам Пічэты ўхваліла і хадайнічала пра паездку Арцымовіча ў Берлін для вывучэння вопыту выкладання статыстыкі, але вышэйшыя органы (Глаўпрафадукацыі) у 1928 годзе адхілілі яго заяўкі на навуковыя камандзіроўкі ў Лондан, Берлін і нават Маскву з палітычных і эканамічных прычын {{sfn|Назаренко|2017a|p=238}}.

=== Інстытут народнай гаспадаркі (з 1933) ===
У 1933 годзе пасля рэарганізацыі факультэта народнай гаспадаркі БДУ Андрэй Арцымовіч перайшоў у новаствораны Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі (БДІНГ), куды перадаў калекцыю свайго статыстычнага кабінета, працаваў на кафедры сацыялістычнага ўліку пад кіраўніцтвам прафесара А. А. Манава{{sfn|Назаренко|2017a|p=240}}. У 1933/34 навучальным годзе ў Арцымовіча была каласальная навучальная нагрузка — 604 акадэмічныя гадзіны аўдыторных заняткаў{{sfn|Назаренко|2017a|p=240}}. У інстытуце ён быў адзіным дацэнтам па ўлікова-статыстычных спецыяльнасцях і адзіным супрацоўнікам з дваранскім паходжаннем{{sfn|Назаренко|2017a|p=241}}. 

Навуковы ўклад і працу Арцымовіча па стварэнні кабінета высока ацаніў вядомы ўкраінскі акадэмік-дэмограф Міхаіл Птуха, што ў 1934 годзе стала аргументам для кваліфікацыйнай камісіі аднагалосна рэкамендаваць яго на пасаду выканаўца абавязкаў прафесара{{sfn|Назаренко|2017a|p=241}}.

Апошнія дакументы пра яго дзейнасць датуюцца вераснем 1935 года{{sfn|Назаренко|2017a|p=241}}.

=== Апошнія гады ===
На думку Арцёма Назаранкі, Андрэй Міхайлавіч і Вольга Львоўна не здолелі эвакуіравацца з Мінска на пачатку Вялікай Айчыннай вайны. Леў Арцымовіч у аўтабіяграфіі 1953 года пісаў, што бацькі памерлі ад голаду і хвароб падчас нямецкай акупацыі ў Мінску{{sfn|Арцимович|2009|p=294}}.

Пахаваны на Вайсковых могілках у Мінску. На помніку дата смерці Андрэя Міхайлавіча — 29 жніўня 1942, Вольгі Львоўны — 25 ліпеня 1943 года.

Таксама падчас вайны ў Мінску быў страчаны сямейны архіў Арцымовіча, дзе сярод іншага было родаводнае дрэва, фамільны кубак з чырвонага крышталя, апісанне радавога герба, дакументальныя сведчанні пра продкаў, адзін з якіх удзельнічаў у бітве пад Грунвальдам{{sfn|Назаренко|2017b|p=200, 206}}.

== Навуковая дзейнасць ==
Навуковыя працы Андрэя Арцымовіча прысвечаны пераважна гаспадарчай статыстыцы, транспарту і матэматычнай статыстыцы{{sfn|Назаренко|2017a|p=227}}. У часы Першай сусветнай вайны ён распрацоўваў даныя аб перавозках грузаў і апублікаваў артыкулы аб чыгуначным транспарце і працы ваенна-санітарных цягнікоў{{sfn|Яноўскі|2014|p=253-254}}. У 1920-я гады займаўся тэорыяй карэляцыі і прымяненнем тэорыі імавернасцей у выбарачных даследаваннях {{sfn|Назаренко|2017a|p=239}}. Рабіў на заказ Наркамата фінансаў БССР даследаванні па тэме кустарна-рамесных промыслаў Беларусі {{sfn|Назаренко|2017a|p=239}}. Навуковы ўклад быў высока ацэнены акадэмікам М. В. Птухам {{sfn|Назаренко|2017a|p=241}}.

; Асноўныя публікацыі
* «Опыт статистико-экономического исследования Богородского района» (1913) {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}.
* «Район Московско-Нижегородской железной дороги с Муромской линией. Статистико-экономическое обследование» (1913) {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}.
* «Железнодорожный транспорт в период войны» {{sfn|Яноўскі|2014|p=253-254}}.
* «Военно-санитарные поезда В. З. С. и их работа» {{sfn|Яноўскі|2014|p=253-254}}.
* «К вопросу о признаках ремесленного и кустарного предприятия как единицы наблюдения в промышленной статистике» (1928) {{sfn|Назаренко|2017a|p=239}}.

== Сям’я ==
У 1908 годзе Андрэй Арцымовіч ажаніўся з Вольгай Львоўнай Леўен (Левін), дачкой заможнага гандляра, выхадца з Германіі{{sfn|Назаренко|2017b|p=200}}. Вольга атрымала адукацыю ў пансіёне ў Швейцарыі, затым у Інстытуце высакародных дзяўчат{{sfn|Назаренко|2017b|p=200}}. Брат Вольгі -- Максіма Леўен, быў адным з лідарам Баварскай рэвалюцыі{{sfn|Назаренко|2017а|p=229}}. У сужэнцаў было трое дзяцей: сын [[Леў Андрэевіч Арцымовіч|Леў]] (нар. 1909, будучы фізік, акадэмік АН СССР), дочкі Кацярына (нар. 1911) і Вера (нар. 1914){{sfn|Назаренко|2017b|p=200}}.

Таксама Андрэй Міхайлавіч гадаваў і выхоўваў пляменніка Міхаіла (сына загінулага брата Вячаслава), які разам з Львом Арцымовічам паступіў у БДУ{{sfn|Назаренко|2017b|p=202}}.

Сям’я вылучалася культурай і інтэлектуальнай атмасферай. У доме выдаваўся рукапісны часопіс «''Тишетамия''» (ад «''Тише там!''», якое Андрэй Міхайлавіч часта крычаў са свайго кабінета, калі дзеці шумелі){{sfn|Назаренко|2017b|p=203}}. Да рэвалюцыі Андрэй Міхайлавіч быў заўзятым паляўнічым, у яго маскоўскім кабінеце ляжала шкура забітага ім мядзведзя, таксама меў добры барытон{{sfn|Назаренко|2017b|p=201, 204}}. Арцымовіч быў абсалютным педантам: вёў штодзённыя бюлетэні, у якіх падлічваў выдаткі часу на розныя патрэбы, уключаючы чытанне газет і шпацыры з сабакам Бількам{{sfn|Назаренко|2017b|p=206}}.

У Мінску сям’я жыла спачатку па вуліцы Шырокай, 28 (цяпер Куйбышава), а з зімы 1923 года — у прафесарскім доме па вуліцы Універсітэцкай, 5 (цяпер Кірава), кв. 4{{sfn|Назаренко|2017b|p=204}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{кніга|ref = Арцимович|аўтар = Арцимович Л. А.|частка = Автобиография|загаловак = Академик Лев Андреевич Арцимович (воспоминания, статьи, документы)|арыгінал = |спасылка = https://elib.biblioatom.ru/text/akademik-artsimovich_2009/p292/|адказны = редкол.: В. С. Стрелков (гл. ред.) и др.|выданне = юбилейное издание|месца = Москва|выдавецтва = ФИЗМАТЛИТ|год = 2009|том = |pages = 292-294|allpages = 416|серыя = |isbn = 978-5-9221-1072-3|тыраж = }}
* {{кніга|ref = Назаренко|аўтар = Назаренко А. М.|частка = Основоположник белорусской статистики. Андрей Михайлович Арцимович|загаловак = Интеллектуальная элита Беларуси. Основоположники белорусской науки и высшего образования (1919–1941)|арыгінал = |спасылка = |адказны =Абламейко С. В., Бригадин П. И., Грибко И. Л. и др.; под общ. ред. С. В. Абламейко, науч. ред. О. А. Яновский|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = БГУ|год = 2017a|том = |pages = 227-241|allpages = 303|серыя = Белорусский государственный университет: 100 лет на благо Отечества|isbn = 978-985-566-387-5|тыраж = 300}}
* {{артыкул|ref = Назаренко|аўтар = Назаренко А. М.|загаловак = Беларусь и БГУ в судьбах семьи Арцимовичей: от повстанца до “отца” токамака|арыгінал = |спасылка = http://elib.bsu.by/handle/123456789/196057|мова = руская|адказны = редкол. : С. Н. Ходин [и др.]|аўтар выдання = |выданне = Традиции университета: от Франциска Скорины до современности : сб. материалов Междунар. науч. конф., Минск, 26–27 окт. 2017 г.|тып = артыкул у зборніку|месца = Мінск|выдавецтва = Изд. центр БГУ|год = 2017b|выпуск = |том = |нумар = |старонкі = 198-207|isbn = 978-985-553-517-2|issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date = }}
* {{артыкул|ref = Яноўскі|аўтар = Яноўскі А. А.|загаловак = Першая сусветная вайна ў лёсах выкладчыкаў БДУ 1920-х гг.|арыгінал = |спасылка = |мова = беларуская|адказны = |аўтар выдання = |выданне = Гражданское население в годы Первой мировой войны|тып = зборнік матэрыялаў|месца = |выдавецтва = |год = 2014|выпуск = |том = |нумар = |старонкі = 251-258|isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date = }}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Арцымовіч Андрэй Міхайлавіч}}</text>
      <sha1>8nq2xfunhaikce74tljm8jlds7y7woi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152859</id>
      <parentid>5152858</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T10:58:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Пачатак дзейнасці (1911—1919) */</comment>
      <origin>5152859</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26107" sha1="ada0s1lsdpkqwuk15ihuv4hf059l08q" xml:space="preserve">{{навуковец}}

'''Андрэй Міхайлавіч Арцымовіч''' ({{ВДП}}) — беларускі эканаміст, статыстык, выкладчык, адзін з пачынальнікаў вышэйшай статыстычнай адукацыі ў Беларусі.

== Біяграфія ==

=== Паходжанне і раннія гады ===
Са шляхецкага роду Арцымовічаў. Нарадзіўся 16 студзеня 1881 года ў [[Смаленск]]у.{{sfn|Назаренко|2017b|p=198}}

Бацька — Міхаіл Іосіфавіч Арцымовіч (Міхал, сын Юзафа), паводле сямейных паданняў і афіцыйнай біяграфіі сына — акадэміка [[Леў Андрэевіч Арцымовіч|Льва Андрэевіча Арцымовіча]], быў удзельнікам [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]] і сасланы ў Сібір. Паводле ж архіўных следчых дакументаў, за ўдзел у паўстанні і збор атрада да 6 гадоў катаргі асуджаны Міхаіл Міхайлавіч Арцымовіч (нар. 1841, уладальнік маёнтка Ярашоўка і фальварка Буда Магілёўскай губерні), ён адбываў пакаранне ў Астраханскай губерні і пазней пазбаўлены права жыць у сталіцах і ў Магілёўскай губерні. Маці Андрэя Міхайлавіча — Алена Ігнацьеўна Яхімовіч — з Сібіры, магчыма, дачка [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстанца 1830—1831 гадоў]].

Сам Андрэй Арцымовіч называў сябе велікаросам, а родную мову — рускай. Ведаў французскую, нямецкую і польскую мовы; польскай, імаверна, навучыўся ў сям’і, бо ў гімназіях яе не вывучалі{{sfn|Назаренко|2017b|p=199}}.

У 1900 годзе Андрэй Арцымовіч скончыў поўны курс 1-й Маскоўскай гімназіі, вучыўся разам з будучымі філосафам Іванам Ільіным і філолагам Сяргеем Радцыгам{{sfn|Назаренко|2017a|p=228}}. У 1906 годзе паступіў на эканоміка-статыстычнае аддзяленне юрыдычнага факультэта [[Імператарскі Маскоўскі ўніверсітэт|Імператарскага Маскоўскага ўніверсітэта]]{{sfn|Назаренко|2017a|p=228}}. Статыстыку вывучаў у прафесара М. А. Каблукова, а палітычную эканомію — у прыват-дацэнта І. М. Гольдштэйна; Падчас вучобы даследаваў тэорыю каштоўнасці класічнай школы, праблемы буйной і дробнай вытворчасці ў сельскай гаспадарцы і гісторыю хлебнага гандлю Масквы{{sfn|Назаренко|2017a|p=228}}. Скончыў універсітэт у 1911 годзе з дыпломам I ступені па спецыяльнасці «палітычная эканомія і статыстыка» {{sfn|Назаренко|2017b|p=199}}.

=== Пачатак дзейнасці (1911—1919) ===
Пасля сканчэння ўніверсітэта працаваў у Смаленску ў Статыстычным аддзяленні губернскага земства, удзельнічаў у экспедыцыйным абследаванні гаспадарак Краснінскага павета {{sfn|Назаренко|2017a|p=228}}. У 1912—1915 гадах займаў пасаду ў Статыстычным аддзяленні Маскоўскага параённага камітэта па рэгуляванні перавозак па чыгунцы, дзе ведаў «хлебнай статыстыкай» {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}.

Падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]], яшчэ ў 1902 годзе прызнаны «цалкам непрыдатным» да воінскай службы, Арцымовіч распрацоўваў даныя перавозак грузаў па чыгунках Расіі і сістэматызаваў ваенна-статыстычныя матэрыялы{{sfn|Яноўскі|2014|p=253-254}}. З 1915 года выкладаў на спецыяльных курсах для служачых у спажывецкіх таварыствах эканамічную геаграфію і палітычную эканомію ў Маскоўскім гарадскім народным універсітэце імя А. Л. Шаняўскага{{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}. З 1916 года служыў у Галоўным камітэце Усерасійскага земскага саюза (УЗС) намеснікам загадчыка аддзела фінансава-статыстычнага ўліку {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}.

Пасля [[Кастрычніцкі пераварот|Кастрычніцкага перавароту]], з лютага 1918 года, працаваў намеснікам загадчыка статыстычнага аддзела Маскоўскага абласнога харчовага камітэта {{sfn|Назаренко|2017b|p=199}}. З кастрычніка 1918 года быў адказным супрацоўнікам-спецыялістам па аддзеле прамысловай статыстыкі ў Цэнтральным статыстычным упраўленні (ЦСУ) РСФСР {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}. Да 1919 года быў сябрам Таварыства імя А. І. Чупрова для распрацоўкі грамадскіх навук пры Маскоўскім універсітэце і працаваў там у камісіі па даследаванні дарагавізны{{sfn|Назаренко|2017a|p=230}}. 

З прычыны цяжкага харчовага становішча ў Маскве вясной 1919 года сям’я выехала ў Магілёў, куды Андрэй Арцымовіч камандзіраваны ЦСУ РСФСР для арганізацыі губернскага статыстычнага бюро, тым часам ад былога земскага статбюро засталіся адзін статыстык і тры пісцы, а таксама частка матэрыялаў перапісу 1917 год{{sfn|Назаренко|2017a|p=230}}. У гэты перыяд пазнаёміўся з [[Іван Захаравіч Сурта|Іванам Суртам]], будучым прэзідэнтам АН БССР, а тым часам старшынёй Магілёўскага губвыканкама, а з 1919 года — выканкама створанай Гомельскай губерні{{sfn|Назаренко|2017a|p=231}}. 

=== Праца на Гомельшчыне (1919—1923) ===
Узначальваў губернскае статбюро і пасля пераносу губернскага цэнтру ў Гомель{{sfn|Арцимович|2009|p=292}}. Працаваць даводзілася ў экстрэмальных умовах прыфрантавога горада, эвакуацый у Клінцы і нястачы кадраў{{sfn|Назаренко|2017b|p=201}}. Летам 1919 года супрацоўнікі бюро працавалі ў адным пакоі гасцініцы «Кантынент», а замест сталоў карысталіся дзвярамі {{sfn|Назаренко|2017a|p=230}}. У кастрычніку 1919 года Арцымовічу нават выдалі спецыяльнае пасведчанне на правядзенне электрычнага асвятлення ў пакой, бо ён працаваў па вечарах дома{{sfn|Назаренко|2017b|p=201}}.

Падчас часовай эвакуацыі ў Клінцы сям’я з васьмі чалавек (уключаючы ўдаву брата Вячаслава і яе дзяцей) тулілася ў шасцімятровай кладоўцы, а дзяцей давялося на кароткі час аддаць у прытулак, адкуль сын Леў збягаў да беспрызорнікаў{{sfn|Назаренко|2017b|p=202}}.

Арцымовічу даводзілася выконваць не ўласцівыя статыстыцы функцыі, такія як распрацоўка праектаў па разгрузцы і абароне горада {{sfn|Назаренко|2017a|p=231}}. Нягледзячы на перагружанасць, ён забяспечыў правядзенне ў губерні ўсерасійскіх перапісаў і стварыў паўнавартасны статыстычны апарат {{sfn|Назаренко|2017b|p=202}}. 26 жніўня 1923 года супрацоўнікі бюро ганарова праводзілі яго ў Мінск на працу Беларускім дзяржаўным універсітэце (БДУ){{sfn|Назаренко|2017a|p=232}}.

=== Праца ў БДУ (1923—1933) ===
30 чэрвеня 1923 года Андрэй Арцымовіч падаў заяву пра залічэнні на кафедру статыстыкі БДУ{{sfn|Назаренко|2017a|p=233}}, перамовы пра працу ён вёў з прарэктарам і дэканам Факультэта грамадскім навук [[Саламон Кацэнбоген|Саламонам Кацэнбогенам]], які і прапанаваў Арцымовічу стварыць статыстычны кабінет {{sfn|Назаренко|2017a|p=147-148}}. Быў зацверджаны на пасадзе выкладчыка 8 верасня 1923 года {{sfn|Назаренко|2017a|p=233}}. У 1924/25 навучальным годзе вёў заняткі на двух факультэтах: педагагічным і грамадскіх навук {{sfn|Назаренко|2017a|p=236}}. Чытаў курс «Тэорыя статыстыкі і яе прымяненне да педагогікі», які апераджаў свой час паводле метадалогіі {{sfn|Назаренко|2017a|p=236}}. У чэрвені 1926 года атрымаў службовае пасведчанне БДУ № 1 {{sfn|Назаренко|2017a|p=238}}. Выкладаў агульную тэорыю статыстыкі, гаспадарчую, сельскагаспадарчую, прамысловую статыстыку і эканамічную геаграфію {{sfn|Назаренко|2017a|p=236}}.

Асабіста прывозіў з камандзіровак у Маскву і Петраград «пуды літаратуры» і навуковых матэрыялаў для ўніверсітэта{{sfn|Назаренко|2017b|p=204}}. Толькі ў верасні 1923 года прывёз з Масквы больш за 100 кг кніг, а агульная вага камплекта «Зводнай статыстыкі», які ён арганізаваў да вывазу з Петраграда, складала каля 200 кг{{sfn|Назаренко|2017a|p=152, 154}}. На аснове ўласнай бібліятэкі і матэрыялаў, прывезеных з камандзіровак, стварыў у БДУ статыстычны кабінет, які не меў аналагаў у ВНУ СССР {{sfn|Назаренко|2017a|p=235}}.

У 1923—1933 гадах Арцымовіч быў пастаянным сябрам эканамічнай прадметнай камісіі, якую ўзначальваў рэктар Уладзімір Пічэта {{sfn|Назаренко|2017a|p=166}}.

Ва ўніверсітэце вылучаўся педантычнасцю і патрабавальнасцю: калі ў верасні 1927 года Арцымовіча не праінфармавалі пра сход і расклад, ён патрабаваў ад дэканата прыняць меры, каб не захадзіць у канцылярыю штодзень{{sfn|Назаренко|2017b|p=203-204}}. Разам з нешматлікімі калегамі заклаў асновы вышэйшай статыстычнай адукацыі ў Мінску; паводле пастановы СНК БССР ад 3 сакавіка 1926 года{{sfn|Назаренко|2017b|p=203}}, у 1926/27 навучальным годзе пры ўдзеле Арцымовіча адкрыта статыстычнае аддзяленне на факультэце права і гаспадаркі{{sfn|Назаренко|2017b|p=204}}.

У лютым-сакавіку 1928 годзе камісія па праверцы нацыянальнай палітыкі вызначыла, што Арцымовіч вядзе заняткі на беларускай мове, хоць узровень яго валодання мовай быў прызнаны недастатковым {{sfn|Назаренко|2017a|p=239}}. У 1928 годзе камісія пад старшынствам Пічэты ўхваліла і хадайнічала пра паездку Арцымовіча ў Берлін для вывучэння вопыту выкладання статыстыкі, але вышэйшыя органы (Глаўпрафадукацыі) у 1928 годзе адхілілі яго заяўкі на навуковыя камандзіроўкі ў Лондан, Берлін і нават Маскву з палітычных і эканамічных прычын {{sfn|Назаренко|2017a|p=238}}.

=== Інстытут народнай гаспадаркі (з 1933) ===
У 1933 годзе пасля рэарганізацыі факультэта народнай гаспадаркі БДУ Андрэй Арцымовіч перайшоў у новаствораны Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі (БДІНГ), куды перадаў калекцыю свайго статыстычнага кабінета, працаваў на кафедры сацыялістычнага ўліку пад кіраўніцтвам прафесара А. А. Манава{{sfn|Назаренко|2017a|p=240}}. У 1933/34 навучальным годзе ў Арцымовіча была каласальная навучальная нагрузка — 604 акадэмічныя гадзіны аўдыторных заняткаў{{sfn|Назаренко|2017a|p=240}}. У інстытуце ён быў адзіным дацэнтам па ўлікова-статыстычных спецыяльнасцях і адзіным супрацоўнікам з дваранскім паходжаннем{{sfn|Назаренко|2017a|p=241}}. 

Навуковы ўклад і працу Арцымовіча па стварэнні кабінета высока ацаніў вядомы ўкраінскі акадэмік-дэмограф Міхаіл Птуха, што ў 1934 годзе стала аргументам для кваліфікацыйнай камісіі аднагалосна рэкамендаваць яго на пасаду выканаўца абавязкаў прафесара{{sfn|Назаренко|2017a|p=241}}.

Апошнія дакументы пра яго дзейнасць датуюцца вераснем 1935 года{{sfn|Назаренко|2017a|p=241}}.

=== Апошнія гады ===
На думку Арцёма Назаранкі, Андрэй Міхайлавіч і Вольга Львоўна не здолелі эвакуіравацца з Мінска пасля пачатку вайны 22 чэрвеня 1941 годзе. Леў Арцымовіч у аўтабіяграфіі 1953 года пісаў, што бацькі памерлі ад голаду і хвароб падчас нямецкай акупацыі ў Мінску{{sfn|Арцимович|2009|p=294}}.

Пахаваны на [[Вайсковыя могілкі (Мінск)|Вайсковых могілках]] у Мінску. На помніку дата смерці Андрэя Міхайлавіча — 29 жніўня 1942, Вольгі Львоўны — 25 ліпеня 1943 года.

Таксама падчас вайны ў Мінску быў страчаны сямейны архіў Арцымовіча, дзе сярод іншага было родаводнае дрэва, фамільны кубак з чырвонага крышталя, апісанне радавога герба, дакументальныя сведчанні пра продкаў, адзін з якіх удзельнічаў у бітве пад Грунвальдам{{sfn|Назаренко|2017b|p=200, 206}}.

== Навуковая дзейнасць ==
Навуковыя працы Андрэя Арцымовіча прысвечаны пераважна гаспадарчай статыстыцы, транспарту і матэматычнай статыстыцы{{sfn|Назаренко|2017a|p=227}}. У часы Першай сусветнай вайны ён распрацоўваў даныя аб перавозках грузаў і апублікаваў артыкулы аб чыгуначным транспарце і працы ваенна-санітарных цягнікоў{{sfn|Яноўскі|2014|p=253-254}}. У 1920-я гады займаўся тэорыяй карэляцыі і прымяненнем тэорыі імавернасцей у выбарачных даследаваннях {{sfn|Назаренко|2017a|p=239}}. Рабіў на заказ Наркамата фінансаў БССР даследаванні па тэме кустарна-рамесных промыслаў Беларусі {{sfn|Назаренко|2017a|p=239}}. Навуковы ўклад быў высока ацэнены акадэмікам М. В. Птухам {{sfn|Назаренко|2017a|p=241}}.

; Асноўныя публікацыі
* «Опыт статистико-экономического исследования Богородского района» (1913) {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}.
* «Район Московско-Нижегородской железной дороги с Муромской линией. Статистико-экономическое обследование» (1913) {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}.
* «Железнодорожный транспорт в период войны» {{sfn|Яноўскі|2014|p=253-254}}.
* «Военно-санитарные поезда В. З. С. и их работа» {{sfn|Яноўскі|2014|p=253-254}}.
* «К вопросу о признаках ремесленного и кустарного предприятия как единицы наблюдения в промышленной статистике» (1928) {{sfn|Назаренко|2017a|p=239}}.

== Сям’я ==
У 1908 годзе Андрэй Арцымовіч ажаніўся з Вольгай Львоўнай Леўен (Левін), дачкой заможнага гандляра, выхадца з Германіі{{sfn|Назаренко|2017b|p=200}}. Вольга атрымала адукацыю ў пансіёне ў Швейцарыі, затым у Інстытуце высакародных дзяўчат{{sfn|Назаренко|2017b|p=200}}. Брат Вольгі -- Максіма Леўен, быў адным з лідарам Баварскай рэвалюцыі{{sfn|Назаренко|2017а|p=229}}. У сужэнцаў было трое дзяцей: сын [[Леў Андрэевіч Арцымовіч|Леў]] (нар. 1909, будучы фізік, акадэмік АН СССР), дочкі Кацярына (нар. 1911) і Вера (нар. 1914){{sfn|Назаренко|2017b|p=200}}.

Таксама Андрэй Міхайлавіч гадаваў і выхоўваў пляменніка Міхаіла (сына загінулага брата Вячаслава), які разам з Львом Арцымовічам паступіў у БДУ{{sfn|Назаренко|2017b|p=202}}.

Сям’я вылучалася культурай і інтэлектуальнай атмасферай. У доме выдаваўся рукапісны часопіс «''Тишетамия''» (ад «''Тише там!''», якое Андрэй Міхайлавіч часта крычаў са свайго кабінета, калі дзеці шумелі){{sfn|Назаренко|2017b|p=203}}. Да рэвалюцыі Андрэй Міхайлавіч быў заўзятым паляўнічым, у яго маскоўскім кабінеце ляжала шкура забітага ім мядзведзя, таксама меў добры барытон{{sfn|Назаренко|2017b|p=201, 204}}. Арцымовіч быў абсалютным педантам: вёў штодзённыя бюлетэні, у якіх падлічваў выдаткі часу на розныя патрэбы, уключаючы чытанне газет і шпацыры з сабакам Бількам{{sfn|Назаренко|2017b|p=206}}.

У Мінску сям’я жыла спачатку па вуліцы Шырокай, 28 (цяпер Куйбышава), а з зімы 1923 года — у прафесарскім доме па вуліцы Універсітэцкай, 5 (цяпер Кірава), кв. 4{{sfn|Назаренко|2017b|p=204}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{кніга|ref = Арцимович|аўтар = Арцимович Л. А.|частка = Автобиография|загаловак = Академик Лев Андреевич Арцимович (воспоминания, статьи, документы)|арыгінал = |спасылка = https://elib.biblioatom.ru/text/akademik-artsimovich_2009/p292/|адказны = редкол.: В. С. Стрелков (гл. ред.) и др.|выданне = юбилейное издание|месца = Москва|выдавецтва = ФИЗМАТЛИТ|год = 2009|том = |pages = 292-294|allpages = 416|серыя = |isbn = 978-5-9221-1072-3|тыраж = }}
* {{кніга|ref = Назаренко|аўтар = Назаренко А. М.|частка = Основоположник белорусской статистики. Андрей Михайлович Арцимович|загаловак = Интеллектуальная элита Беларуси. Основоположники белорусской науки и высшего образования (1919–1941)|арыгінал = |спасылка = |адказны =Абламейко С. В., Бригадин П. И., Грибко И. Л. и др.; под общ. ред. С. В. Абламейко, науч. ред. О. А. Яновский|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = БГУ|год = 2017a|том = |pages = 227-241|allpages = 303|серыя = Белорусский государственный университет: 100 лет на благо Отечества|isbn = 978-985-566-387-5|тыраж = 300}}
* {{артыкул|ref = Назаренко|аўтар = Назаренко А. М.|загаловак = Беларусь и БГУ в судьбах семьи Арцимовичей: от повстанца до “отца” токамака|арыгінал = |спасылка = http://elib.bsu.by/handle/123456789/196057|мова = руская|адказны = редкол. : С. Н. Ходин [и др.]|аўтар выдання = |выданне = Традиции университета: от Франциска Скорины до современности : сб. материалов Междунар. науч. конф., Минск, 26–27 окт. 2017 г.|тып = артыкул у зборніку|месца = Мінск|выдавецтва = Изд. центр БГУ|год = 2017b|выпуск = |том = |нумар = |старонкі = 198-207|isbn = 978-985-553-517-2|issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date = }}
* {{артыкул|ref = Яноўскі|аўтар = Яноўскі А. А.|загаловак = Першая сусветная вайна ў лёсах выкладчыкаў БДУ 1920-х гг.|арыгінал = |спасылка = |мова = беларуская|адказны = |аўтар выдання = |выданне = Гражданское население в годы Первой мировой войны|тып = зборнік матэрыялаў|месца = |выдавецтва = |год = 2014|выпуск = |том = |нумар = |старонкі = 251-258|isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date = }}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Арцымовіч Андрэй Міхайлавіч}}</text>
      <sha1>ada0s1lsdpkqwuk15ihuv4hf059l08q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152861</id>
      <parentid>5152859</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T11:01:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Праца на Гомельшчыне (1919—1923) */</comment>
      <origin>5152861</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26180" sha1="feqj1d33p5h9vapl2rnj05yfi8lzv2m" xml:space="preserve">{{навуковец}}

'''Андрэй Міхайлавіч Арцымовіч''' ({{ВДП}}) — беларускі эканаміст, статыстык, выкладчык, адзін з пачынальнікаў вышэйшай статыстычнай адукацыі ў Беларусі.

== Біяграфія ==

=== Паходжанне і раннія гады ===
Са шляхецкага роду Арцымовічаў. Нарадзіўся 16 студзеня 1881 года ў [[Смаленск]]у.{{sfn|Назаренко|2017b|p=198}}

Бацька — Міхаіл Іосіфавіч Арцымовіч (Міхал, сын Юзафа), паводле сямейных паданняў і афіцыйнай біяграфіі сына — акадэміка [[Леў Андрэевіч Арцымовіч|Льва Андрэевіча Арцымовіча]], быў удзельнікам [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]] і сасланы ў Сібір. Паводле ж архіўных следчых дакументаў, за ўдзел у паўстанні і збор атрада да 6 гадоў катаргі асуджаны Міхаіл Міхайлавіч Арцымовіч (нар. 1841, уладальнік маёнтка Ярашоўка і фальварка Буда Магілёўскай губерні), ён адбываў пакаранне ў Астраханскай губерні і пазней пазбаўлены права жыць у сталіцах і ў Магілёўскай губерні. Маці Андрэя Міхайлавіча — Алена Ігнацьеўна Яхімовіч — з Сібіры, магчыма, дачка [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстанца 1830—1831 гадоў]].

Сам Андрэй Арцымовіч называў сябе велікаросам, а родную мову — рускай. Ведаў французскую, нямецкую і польскую мовы; польскай, імаверна, навучыўся ў сям’і, бо ў гімназіях яе не вывучалі{{sfn|Назаренко|2017b|p=199}}.

У 1900 годзе Андрэй Арцымовіч скончыў поўны курс 1-й Маскоўскай гімназіі, вучыўся разам з будучымі філосафам Іванам Ільіным і філолагам Сяргеем Радцыгам{{sfn|Назаренко|2017a|p=228}}. У 1906 годзе паступіў на эканоміка-статыстычнае аддзяленне юрыдычнага факультэта [[Імператарскі Маскоўскі ўніверсітэт|Імператарскага Маскоўскага ўніверсітэта]]{{sfn|Назаренко|2017a|p=228}}. Статыстыку вывучаў у прафесара М. А. Каблукова, а палітычную эканомію — у прыват-дацэнта І. М. Гольдштэйна; Падчас вучобы даследаваў тэорыю каштоўнасці класічнай школы, праблемы буйной і дробнай вытворчасці ў сельскай гаспадарцы і гісторыю хлебнага гандлю Масквы{{sfn|Назаренко|2017a|p=228}}. Скончыў універсітэт у 1911 годзе з дыпломам I ступені па спецыяльнасці «палітычная эканомія і статыстыка» {{sfn|Назаренко|2017b|p=199}}.

=== Пачатак дзейнасці (1911—1919) ===
Пасля сканчэння ўніверсітэта працаваў у Смаленску ў Статыстычным аддзяленні губернскага земства, удзельнічаў у экспедыцыйным абследаванні гаспадарак Краснінскага павета {{sfn|Назаренко|2017a|p=228}}. У 1912—1915 гадах займаў пасаду ў Статыстычным аддзяленні Маскоўскага параённага камітэта па рэгуляванні перавозак па чыгунцы, дзе ведаў «хлебнай статыстыкай» {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}.

Падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]], яшчэ ў 1902 годзе прызнаны «цалкам непрыдатным» да воінскай службы, Арцымовіч распрацоўваў даныя перавозак грузаў па чыгунках Расіі і сістэматызаваў ваенна-статыстычныя матэрыялы{{sfn|Яноўскі|2014|p=253-254}}. З 1915 года выкладаў на спецыяльных курсах для служачых у спажывецкіх таварыствах эканамічную геаграфію і палітычную эканомію ў Маскоўскім гарадскім народным універсітэце імя А. Л. Шаняўскага{{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}. З 1916 года служыў у Галоўным камітэце Усерасійскага земскага саюза (УЗС) намеснікам загадчыка аддзела фінансава-статыстычнага ўліку {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}.

Пасля [[Кастрычніцкі пераварот|Кастрычніцкага перавароту]], з лютага 1918 года, працаваў намеснікам загадчыка статыстычнага аддзела Маскоўскага абласнога харчовага камітэта {{sfn|Назаренко|2017b|p=199}}. З кастрычніка 1918 года быў адказным супрацоўнікам-спецыялістам па аддзеле прамысловай статыстыкі ў Цэнтральным статыстычным упраўленні (ЦСУ) РСФСР {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}. Да 1919 года быў сябрам Таварыства імя А. І. Чупрова для распрацоўкі грамадскіх навук пры Маскоўскім універсітэце і працаваў там у камісіі па даследаванні дарагавізны{{sfn|Назаренко|2017a|p=230}}. 

З прычыны цяжкага харчовага становішча ў Маскве вясной 1919 года сям’я выехала ў Магілёў, куды Андрэй Арцымовіч камандзіраваны ЦСУ РСФСР для арганізацыі губернскага статыстычнага бюро, тым часам ад былога земскага статбюро засталіся адзін статыстык і тры пісцы, а таксама частка матэрыялаў перапісу 1917 год{{sfn|Назаренко|2017a|p=230}}. У гэты перыяд пазнаёміўся з [[Іван Захаравіч Сурта|Іванам Суртам]], будучым прэзідэнтам АН БССР, а тым часам старшынёй Магілёўскага губвыканкама, а з 1919 года — выканкама створанай Гомельскай губерні{{sfn|Назаренко|2017a|p=231}}. 

=== Праца на Гомельшчыне (1919—1923) ===
Узначальваў губернскае статбюро і пасля пераносу губернскага цэнтру ў Гомель{{sfn|Арцимович|2009|p=292}}. Працаваць даводзілася ў экстрэмальных умовах прыфрантавога горада, эвакуацый у Клінцы і нястачы кадраў{{sfn|Назаренко|2017b|p=201}}. Летам 1919 года супрацоўнікі бюро працавалі ў адным пакоі гасцініцы «Кантынент», а замест сталоў карысталіся дзвярамі {{sfn|Назаренко|2017a|p=230}}. У кастрычніку 1919 года Арцымовічу нават выдалі спецыяльнае пасведчанне на правядзенне электрычнага асвятлення ў пакой, бо ён працаваў па вечарах дома{{sfn|Назаренко|2017b|p=201}}.

Падчас часовай эвакуацыі ў Клінцы сям’я з васьмі чалавек (уключаючы ўдаву брата Вячаслава і яе дзяцей) тулілася ў шасцімятровай кладоўцы, а дзяцей давялося на кароткі час аддаць у прытулак, адкуль сын Леў збягаў да беспрызорнікаў{{sfn|Назаренко|2017b|p=202}}.

Арцымовічу даводзілася выконваць не ўласцівыя статыстыцы функцыі, такія як распрацоўка праектаў па разгрузцы і абароне горада {{sfn|Назаренко|2017a|p=231}}. Нягледзячы на перагружанасць, ён забяспечыў правядзенне ў губерні ўсерасійскіх перапісаў і стварыў паўнавартасны статыстычны апарат {{sfn|Назаренко|2017b|p=202}}. 26 жніўня 1923 года супрацоўнікі бюро ганарова праводзілі яго ў [[Мінск]] на працу [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускім дзяржаўным універсітэце]] (БДУ){{sfn|Назаренко|2017a|p=232}}.

=== Праца ў БДУ (1923—1933) ===
30 чэрвеня 1923 года Андрэй Арцымовіч падаў заяву пра залічэнні на кафедру статыстыкі БДУ{{sfn|Назаренко|2017a|p=233}}, перамовы пра працу ён вёў з прарэктарам і дэканам Факультэта грамадскім навук [[Саламон Кацэнбоген|Саламонам Кацэнбогенам]], які і прапанаваў Арцымовічу стварыць статыстычны кабінет {{sfn|Назаренко|2017a|p=147-148}}. Быў зацверджаны на пасадзе выкладчыка 8 верасня 1923 года {{sfn|Назаренко|2017a|p=233}}. У 1924/25 навучальным годзе вёў заняткі на двух факультэтах: педагагічным і грамадскіх навук {{sfn|Назаренко|2017a|p=236}}. Чытаў курс «Тэорыя статыстыкі і яе прымяненне да педагогікі», які апераджаў свой час паводле метадалогіі {{sfn|Назаренко|2017a|p=236}}. У чэрвені 1926 года атрымаў службовае пасведчанне БДУ № 1 {{sfn|Назаренко|2017a|p=238}}. Выкладаў агульную тэорыю статыстыкі, гаспадарчую, сельскагаспадарчую, прамысловую статыстыку і эканамічную геаграфію {{sfn|Назаренко|2017a|p=236}}.

Асабіста прывозіў з камандзіровак у Маскву і Петраград «пуды літаратуры» і навуковых матэрыялаў для ўніверсітэта{{sfn|Назаренко|2017b|p=204}}. Толькі ў верасні 1923 года прывёз з Масквы больш за 100 кг кніг, а агульная вага камплекта «Зводнай статыстыкі», які ён арганізаваў да вывазу з Петраграда, складала каля 200 кг{{sfn|Назаренко|2017a|p=152, 154}}. На аснове ўласнай бібліятэкі і матэрыялаў, прывезеных з камандзіровак, стварыў у БДУ статыстычны кабінет, які не меў аналагаў у ВНУ СССР {{sfn|Назаренко|2017a|p=235}}.

У 1923—1933 гадах Арцымовіч быў пастаянным сябрам эканамічнай прадметнай камісіі, якую ўзначальваў рэктар Уладзімір Пічэта {{sfn|Назаренко|2017a|p=166}}.

Ва ўніверсітэце вылучаўся педантычнасцю і патрабавальнасцю: калі ў верасні 1927 года Арцымовіча не праінфармавалі пра сход і расклад, ён патрабаваў ад дэканата прыняць меры, каб не захадзіць у канцылярыю штодзень{{sfn|Назаренко|2017b|p=203-204}}. Разам з нешматлікімі калегамі заклаў асновы вышэйшай статыстычнай адукацыі ў Мінску; паводле пастановы СНК БССР ад 3 сакавіка 1926 года{{sfn|Назаренко|2017b|p=203}}, у 1926/27 навучальным годзе пры ўдзеле Арцымовіча адкрыта статыстычнае аддзяленне на факультэце права і гаспадаркі{{sfn|Назаренко|2017b|p=204}}.

У лютым-сакавіку 1928 годзе камісія па праверцы нацыянальнай палітыкі вызначыла, што Арцымовіч вядзе заняткі на беларускай мове, хоць узровень яго валодання мовай быў прызнаны недастатковым {{sfn|Назаренко|2017a|p=239}}. У 1928 годзе камісія пад старшынствам Пічэты ўхваліла і хадайнічала пра паездку Арцымовіча ў Берлін для вывучэння вопыту выкладання статыстыкі, але вышэйшыя органы (Глаўпрафадукацыі) у 1928 годзе адхілілі яго заяўкі на навуковыя камандзіроўкі ў Лондан, Берлін і нават Маскву з палітычных і эканамічных прычын {{sfn|Назаренко|2017a|p=238}}.

=== Інстытут народнай гаспадаркі (з 1933) ===
У 1933 годзе пасля рэарганізацыі факультэта народнай гаспадаркі БДУ Андрэй Арцымовіч перайшоў у новаствораны [[Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі]] (БДІНГ), куды перадаў калекцыю свайго статыстычнага кабінета, працаваў на кафедры сацыялістычнага ўліку пад кіраўніцтвам прафесара А. А. Манава{{sfn|Назаренко|2017a|p=240}}. У 1933/34 навучальным годзе ў Арцымовіча была каласальная навучальная нагрузка — 604 акадэмічныя гадзіны аўдыторных заняткаў{{sfn|Назаренко|2017a|p=240}}. У інстытуце ён быў адзіным дацэнтам па ўлікова-статыстычных спецыяльнасцях і адзіным супрацоўнікам з дваранскім паходжаннем{{sfn|Назаренко|2017a|p=241}}. 

Навуковы ўклад і працу Арцымовіча па стварэнні кабінета высока ацаніў вядомы ўкраінскі акадэмік-дэмограф Міхаіл Птуха, што ў 1934 годзе стала аргументам для кваліфікацыйнай камісіі аднагалосна рэкамендаваць яго на пасаду выканаўца абавязкаў прафесара{{sfn|Назаренко|2017a|p=241}}.

Апошнія дакументы пра яго дзейнасць датуюцца вераснем 1935 года{{sfn|Назаренко|2017a|p=241}}.

=== Апошнія гады ===
На думку Арцёма Назаранкі, Андрэй Міхайлавіч і Вольга Львоўна не здолелі эвакуіравацца з Мінска пасля пачатку вайны 22 чэрвеня 1941 годзе. Леў Арцымовіч у аўтабіяграфіі 1953 года пісаў, што бацькі памерлі ад голаду і хвароб падчас нямецкай акупацыі ў Мінску{{sfn|Арцимович|2009|p=294}}.

Пахаваны на [[Вайсковыя могілкі (Мінск)|Вайсковых могілках]] у Мінску. На помніку дата смерці Андрэя Міхайлавіча — 29 жніўня 1942, Вольгі Львоўны — 25 ліпеня 1943 года.

Таксама падчас вайны ў Мінску быў страчаны сямейны архіў Арцымовіча, дзе сярод іншага было родаводнае дрэва, фамільны кубак з чырвонага крышталя, апісанне радавога герба, дакументальныя сведчанні пра продкаў, адзін з якіх удзельнічаў у бітве пад Грунвальдам{{sfn|Назаренко|2017b|p=200, 206}}.

== Навуковая дзейнасць ==
Навуковыя працы Андрэя Арцымовіча прысвечаны пераважна гаспадарчай статыстыцы, транспарту і матэматычнай статыстыцы{{sfn|Назаренко|2017a|p=227}}. У часы Першай сусветнай вайны ён распрацоўваў даныя аб перавозках грузаў і апублікаваў артыкулы аб чыгуначным транспарце і працы ваенна-санітарных цягнікоў{{sfn|Яноўскі|2014|p=253-254}}. У 1920-я гады займаўся тэорыяй карэляцыі і прымяненнем тэорыі імавернасцей у выбарачных даследаваннях {{sfn|Назаренко|2017a|p=239}}. Рабіў на заказ Наркамата фінансаў БССР даследаванні па тэме кустарна-рамесных промыслаў Беларусі {{sfn|Назаренко|2017a|p=239}}. Навуковы ўклад быў высока ацэнены акадэмікам М. В. Птухам {{sfn|Назаренко|2017a|p=241}}.

; Асноўныя публікацыі
* «Опыт статистико-экономического исследования Богородского района» (1913) {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}.
* «Район Московско-Нижегородской железной дороги с Муромской линией. Статистико-экономическое обследование» (1913) {{sfn|Назаренко|2017a|p=229}}.
* «Железнодорожный транспорт в период войны» {{sfn|Яноўскі|2014|p=253-254}}.
* «Военно-санитарные поезда В. З. С. и их работа» {{sfn|Яноўскі|2014|p=253-254}}.
* «К вопросу о признаках ремесленного и кустарного предприятия как единицы наблюдения в промышленной статистике» (1928) {{sfn|Назаренко|2017a|p=239}}.

== Сям’я ==
У 1908 годзе Андрэй Арцымовіч ажаніўся з Вольгай Львоўнай Леўен (Левін), дачкой заможнага гандляра, выхадца з Германіі{{sfn|Назаренко|2017b|p=200}}. Вольга атрымала адукацыю ў пансіёне ў Швейцарыі, затым у Інстытуце высакародных дзяўчат{{sfn|Назаренко|2017b|p=200}}. Брат Вольгі -- Максіма Леўен, быў адным з лідарам Баварскай рэвалюцыі{{sfn|Назаренко|2017а|p=229}}. У сужэнцаў было трое дзяцей: сын [[Леў Андрэевіч Арцымовіч|Леў]] (нар. 1909, будучы фізік, акадэмік АН СССР), дочкі Кацярына (нар. 1911) і Вера (нар. 1914){{sfn|Назаренко|2017b|p=200}}.

Таксама Андрэй Міхайлавіч гадаваў і выхоўваў пляменніка Міхаіла (сына загінулага брата Вячаслава), які разам з Львом Арцымовічам паступіў у БДУ{{sfn|Назаренко|2017b|p=202}}.

Сям’я вылучалася культурай і інтэлектуальнай атмасферай. У доме выдаваўся рукапісны часопіс «''Тишетамия''» (ад «''Тише там!''», якое Андрэй Міхайлавіч часта крычаў са свайго кабінета, калі дзеці шумелі){{sfn|Назаренко|2017b|p=203}}. Да рэвалюцыі Андрэй Міхайлавіч быў заўзятым паляўнічым, у яго маскоўскім кабінеце ляжала шкура забітага ім мядзведзя, таксама меў добры барытон{{sfn|Назаренко|2017b|p=201, 204}}. Арцымовіч быў абсалютным педантам: вёў штодзённыя бюлетэні, у якіх падлічваў выдаткі часу на розныя патрэбы, уключаючы чытанне газет і шпацыры з сабакам Бількам{{sfn|Назаренко|2017b|p=206}}.

У Мінску сям’я жыла спачатку па вуліцы Шырокай, 28 (цяпер Куйбышава), а з зімы 1923 года — у прафесарскім доме па вуліцы Універсітэцкай, 5 (цяпер Кірава), кв. 4{{sfn|Назаренко|2017b|p=204}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{кніга|ref = Арцимович|аўтар = Арцимович Л. А.|частка = Автобиография|загаловак = Академик Лев Андреевич Арцимович (воспоминания, статьи, документы)|арыгінал = |спасылка = https://elib.biblioatom.ru/text/akademik-artsimovich_2009/p292/|адказны = редкол.: В. С. Стрелков (гл. ред.) и др.|выданне = юбилейное издание|месца = Москва|выдавецтва = ФИЗМАТЛИТ|год = 2009|том = |pages = 292-294|allpages = 416|серыя = |isbn = 978-5-9221-1072-3|тыраж = }}
* {{кніга|ref = Назаренко|аўтар = Назаренко А. М.|частка = Основоположник белорусской статистики. Андрей Михайлович Арцимович|загаловак = Интеллектуальная элита Беларуси. Основоположники белорусской науки и высшего образования (1919–1941)|арыгінал = |спасылка = |адказны =Абламейко С. В., Бригадин П. И., Грибко И. Л. и др.; под общ. ред. С. В. Абламейко, науч. ред. О. А. Яновский|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = БГУ|год = 2017a|том = |pages = 227-241|allpages = 303|серыя = Белорусский государственный университет: 100 лет на благо Отечества|isbn = 978-985-566-387-5|тыраж = 300}}
* {{артыкул|ref = Назаренко|аўтар = Назаренко А. М.|загаловак = Беларусь и БГУ в судьбах семьи Арцимовичей: от повстанца до “отца” токамака|арыгінал = |спасылка = http://elib.bsu.by/handle/123456789/196057|мова = руская|адказны = редкол. : С. Н. Ходин [и др.]|аўтар выдання = |выданне = Традиции университета: от Франциска Скорины до современности : сб. материалов Междунар. науч. конф., Минск, 26–27 окт. 2017 г.|тып = артыкул у зборніку|месца = Мінск|выдавецтва = Изд. центр БГУ|год = 2017b|выпуск = |том = |нумар = |старонкі = 198-207|isbn = 978-985-553-517-2|issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date = }}
* {{артыкул|ref = Яноўскі|аўтар = Яноўскі А. А.|загаловак = Першая сусветная вайна ў лёсах выкладчыкаў БДУ 1920-х гг.|арыгінал = |спасылка = |мова = беларуская|адказны = |аўтар выдання = |выданне = Гражданское население в годы Первой мировой войны|тып = зборнік матэрыялаў|месца = |выдавецтва = |год = 2014|выпуск = |том = |нумар = |старонкі = 251-258|isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date = }}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Арцымовіч Андрэй Міхайлавіч}}</text>
      <sha1>feqj1d33p5h9vapl2rnj05yfi8lzv2m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Рымскія дзеі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>809148</id>
    <revision>
      <id>5152812</id>
      <parentid>5152243</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:23:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ілля Касакоў</username>
        <id>21245</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5152812</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5327" sha1="gk9fw73lla37vgxety83pv4bp4o798o" xml:space="preserve">'''Рымскія дзеі''' (дзеянні, гісторыі, {{lang-la|Gesta Romanorum}}) — сярэдневяковы [[зборнік]] [[Дыдактычная літаратура|дыдактычных]] і [[гістарычная проза|псеўдагістарычных]] [[Аповесць|аповесцей]], [[Навела|навел]], [[Прытча|прытчаў]]; помнік перакладной [[Беларуская літаратура|беларускай літаратуры]] XVII ст. Складзены, відаць, у [[Англія|Англіі]] ў XIII ст. на падставе заходнееўрапейскіх, [[Антычнасць|антычных]] і [[Блізкі Усход|блізкаўсходніх]] крыніц&lt;ref&gt;[http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=e&amp;tq=v0&amp;name_view=va_all&amp;a001=BY-NLB-ar2225689&amp;strq=l_siz=20 unicat.nlb.by]&lt;/ref&gt;. У ім 181 гісторыя. Асобныя гісторыі пераклаў на беларускую мову [[Аляксандр Уладзіміравіч Бразгуноў|Алесь Бразгуноў]].

Да нашага часу захавалася звыш 150 спісаў, якія розняцца колькасцю гісторый, іх паслядоўнасцю, варыянтамі. Упершыню зборнік надрукавалі ў [[1472]] годзе ў галандскім [[Утрэхт|Утрэхце]], але працэс яго дапаўнення доўжыўся да канца XVIII ст. Перапісванне зборніка не спынілася і з пачаткам кнігадрукавання, настолькі папулярным ён быў.

Беларуская рэдакцыя была створана ў 1688 годзе і падрыхтавана да друку ў [[Магілёў|Магілёве]], але яе не выдалі, толькі ў 1877—1878 гг. яна была надрукавана [[Пётр Вяземскі|Вяземскім]] у двух частках. Беларускі пераклад змяшчае 39 апавяданняў; яго крыніцай было адно з польскіх выданняў «Historyj rozmaitych», колькасць якіх у польскіх зборніках не перавышае 40. Для большасці гісторый характэрны аскетызм апавядання, простая [[Кампазіцыя (літаратуразнаўства)|кампазіцыя]], змястоўная насычанасць і дынамізм дзеяння. За рэдкім выключэннем, творы суправаджаюцца [[Эпілог|эпілогамі]]-маралізацыямі. Асобна вылучаецца група [[Жыціе|жыційных]] твораў і апрацоўка антычнага рамана («[[Гісторыя пра Апалона Цірскага|Апалон Цірскі]]»).

Крыніцай асобных твораў быў зборнік «Disciplina clericalis» [[Пётр Альфонса|Пятра Альфонса]].

«Рымскія дзеі» трывала ўвайшлі ў культурны набытак чалавецтва. Папулярнасцю з імі могуць параўнацца [[Біблія]], [[Фізіёлаг (кніга)|Фізіёлаг]] або [[Тысяча і адна ноч]], — кажа Алесь Бразгуноў, — гэты зборнік уплываў на развіццё як рэлігійнай, так і свецкай літаратуры сярэдніх вякоў і Адраджэння, да яго звярталіся, акрамя духоўнікаў і маралістаў, вядомыя пісьменнікі: [[Чосер]], [[Бакача]], [[Шэкспір]], [[Ф. Шылер|Шылер]].

== Заўвагі ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
Выданні:
* Залатая калекцыя беларускай літаратуры, т. 2 — Літаратура ХVII—XVIII стагоддзяў. — Мінск, 2012
* «Римские Деяния [Gesta Romanorum]» // Памятники древней письменности и искусства, т. 5, Санкт-Петербург: Типография А. Траншеля, 1877; т. 33, Санкт-Петербург: Типография А. Траншеля, 1878.
Даследаванні:
* Алесь Бразгуноў. Перакладная літаратура ў Вялікім Княстве літоўскім у XV—XVIII стагоддзях // Senoji Lietuvos literatūra, 2006, 21, 171—228 — С. 216—219
* [[Аляксандр Надсан|Аляксандар Надсан]]. Заходняя літаратура на Беларусі ў XV—XVII стст. [https://pawet.net/library/o_philology/080/надсан_а._заходняя_літаратура_на_беларусі_ў_xv-xvii_стст..html pawet.net]
[[Катэгорыя:Кнігі паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Літаратурныя творы на старабеларускай мове]]
[[Катэгорыя:Беларуская перакладная літаратура]]</text>
      <sha1>gk9fw73lla37vgxety83pv4bp4o798o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лаялізм</title>
    <ns>0</ns>
    <id>809161</id>
    <redirect title="Лаялісты" />
    <revision>
      <id>5152588</id>
      <parentid>5152428</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T12:02:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Перасылае да [[Лаялісты]]</comment>
      <origin>5152588</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30" sha1="py7ms3g2djwfb1tjpty9w0fdl7uariw" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Лаялісты]]</text>
      <sha1>py7ms3g2djwfb1tjpty9w0fdl7uariw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Джунглі-банда: Фільм</title>
    <ns>0</ns>
    <id>809164</id>
    <revision>
      <id>5152730</id>
      <parentid>5152364</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T20:38:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KrBot</username>
        <id>24355</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+ {{ізаляваны артыкул}}</comment>
      <origin>5152730</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="720" sha1="k0nha5or6gopxbxved92j1j2bwuwbk0" xml:space="preserve">{{хв}}
{{Фільм}}
'''Джунглі-банда: Фільм''' ({{lang-fr|Les As de la Jungle}}) — французскі анімацыйны [[прыгодніцкі|прыгодніцкі]] [[камедыйны]] фільм [[2017]] года рэжысёра [[Давіда Ало]].

== Харатэрс ==
* '''Морыс'''
* '''Джуніёр'''
* '''Мігель'''
* '''Бэтарэя'''
* '''Гілберт'''
* '''Ал'''
* '''Боб'''
* '''Кул'''

== Заўвага ==

{{ізаляваны артыкул|date=2026-06-08}}

[[Катэгорыя:Фільмы 2017 года]]
[[Катэгорыя:Фільмы Францыі 2017 года]]
[[Катэгорыя:Мультфільмы 2017 года]]</text>
      <sha1>k0nha5or6gopxbxved92j1j2bwuwbk0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Shades of Deep Purple</title>
    <ns>0</ns>
    <id>809174</id>
    <revision>
      <id>5152696</id>
      <parentid>5152436</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T18:05:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>Артыкулу нестае спасылак на крыніцы.</comment>
      <origin>5152696</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1325" sha1="gfkcjaq02eyzyicrgggbvn2y388wr5z" xml:space="preserve">{{Картка:Альбом}}
'''Shades of Deep Purple''' (з англ. «Адценні глыбокага пурпуру») — дэбютны студыйны альбом брытанскага гурта [[Deep Purple]]. Запісаны на працягу трох дзён (11 — 13 мая 1968 года) на Pye Studios у [[Лондан]]е. Выйшаў у ЗША у ліпені 1968 года на лэйбле Tetragrammaton Records, а ў Вялікабрытаніі — у верасні 1968 года на лэйбле Parlophone. Рэмаставаны і перавыдадзены ў 2000 годзе з дабаўленнем пяці бонус-трэкаў. Рэмаставаны ў 2014 годзе ў мона- і стэрэаверсіях для бокс-сэта Hard Road.

У Вялікабрытаніі альбом Shades of Deep Purple практычна застаўся незаўважаным і не ўвайшоў у чарты, але ў ЗША падняўся да № 24 у Billboard Top LPs. Самай папулярнай стала кампазіцыя «Hush», восенню 1968 года яна дасягнула 4-й пазіцыі ў Billboard Top 100.

{{НК}}

[[Катэгорыя:Альбомы 1968 года]]
[[Катэгорыя:Альбомы Deep Purple]]</text>
      <sha1>gfkcjaq02eyzyicrgggbvn2y388wr5z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Палатка (Фларыда)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>809186</id>
    <revision>
      <id>5152729</id>
      <parentid>5152475</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T20:37:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KrBot</username>
        <id>24355</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+ {{ізаляваны артыкул}}</comment>
      <origin>5152729</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="628" sha1="4v2ehvcl62z4mpzzl13thfng5oqyt7m" xml:space="preserve">{{значэнні2|Палатка (значэнні)}}
{{НП}}
'''Палатка''' ({{lang-en|Palatka}}) — горад у [[Патнам (акруга)|акрузе Патнам]], [[Фларыда (штат)|штат Фларыда]], [[ЗША]]. Заснаваны ў 1821 годзе. Акруга Патнам таксама ўключае ў сябе Іст-Палатку. Горад размешчаны на рацэ Сент-Джонс.

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}
{{зноскі}}
{{ізаляваны артыкул|date=2026-06-08}}

[[Катэгорыя:Гарады Фларыды]]</text>
      <sha1>4v2ehvcl62z4mpzzl13thfng5oqyt7m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Прывід оперы (мюзікл)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>809188</id>
    <revision>
      <id>5152679</id>
      <parentid>5152484</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T16:27:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <origin>5152679</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1416" sha1="qhx9o4u33pmfa91onjn7r900ghbjwck" xml:space="preserve">{{Спектакль
| Беларуская назва         = 
| Арыгінальная назва        = 
| Выява    =
| Подпіс        =  
| Жанр           = 
| Заснаваны на     = 
| Аўтар          = 
| Кампазітар     = 
| Рэжысёр       = 
| Прадзюсар       = 
| Харэограф      = 
| Акцёры         = 
| Кампанія       = 
| Краіна         = 
| Мова           = 
| Час          = 
| Год            = 
| Пастаноўкі     = 
| Узнагароды        = 
}}
'''Прывід оперы''' ({{lang-en|The Phantom of the Opera}}) — мюзікл [[Эндру Лойд Уэбер|Эндру Лойда Уэбера]], заснаваны на аднайменным рамане французскага пісьменніка Гастана Леру. Музыка была напісана Лойдам Уэберам, асноўная частка тэкстаў — Чарльзам Хартам, а яго асобныя фрагменты — Рычардам Стылгоў. Сюжэт апавядае пра таленавітую спявачку Крысціну Даэ, якая становіцца аб’ектам апантанасці таямнічага, знявечанага музычнага генія.
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Спектаклі]]</text>
      <sha1>qhx9o4u33pmfa91onjn7r900ghbjwck</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152680</id>
      <parentid>5152679</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T16:28:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <origin>5152680</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1493" sha1="cn6gg6f0wt2xtf7sm4sz5l2v7m3wf9r" xml:space="preserve">{{Спектакль
| Беларуская назва         = 
| Арыгінальная назва        = 
| Выява    =
| Подпіс        =  
| Жанр           = 
| Заснаваны на     = 
| Аўтар          = 
| Кампазітар     = 
| Рэжысёр       = 
| Прадзюсар       = 
| Харэограф      = 
| Акцёры         = 
| Кампанія       = 
| Краіна         = 
| Мова           = 
| Час          = 
| Год            = 
| Пастаноўкі     = 
| Узнагароды        = 
}}
'''Прывід оперы''' ({{lang-en|The Phantom of the Opera}}) — мюзікл [[Эндру Лойд Уэбер|Эндру Лойда Уэбера]], заснаваны на аднайменным рамане французскага пісьменніка Гастана Леру. Музыка была напісана Лойдам Уэберам, асноўная частка тэкстаў — Чарльзам Хартам, а яго асобныя фрагменты — Рычардам Стылгоў. Сюжэт апавядае пра таленавітую спявачку Крысціну Даэ, якая становіцца аб’ектам апантанасці таямнічага, знявечанага музычнага генія.
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Спектаклі]]
[[Катэгорыя:1986 год у культуры і мастацтве]]</text>
      <sha1>cn6gg6f0wt2xtf7sm4sz5l2v7m3wf9r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152681</id>
      <parentid>5152680</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T16:29:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <origin>5152681</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1484" sha1="76ftpqk2di7zxsw0ht0tbw3k8jofrjl" xml:space="preserve">{{Спектакль
| Беларуская назва         = 
| Арыгінальная назва        = 
| Выява    =
| Подпіс        =  
| Жанр           = 
| Заснаваны на     = 
| Аўтар          = 
| Кампазітар     = 
| Рэжысёр       = 
| Прадзюсар       = 
| Харэограф      = 
| Акцёры         = 
| Кампанія       = 
| Краіна         = 
| Мова           = 
| Час          = 
| Год            = 
| Пастаноўкі     = 
| Узнагароды        = 
}}
'''Прывід оперы''' ({{lang-en|The Phantom of the Opera}}) — мюзікл [[Эндру Лойд Уэбер|Эндру Лойда Уэбера]], заснаваны на аднайменным рамане французскага пісьменніка Гастана Леру. Музыка была напісана Лойдам Уэберам, асноўная частка тэкстаў — Чарльзам Хартам, а яго асобныя фрагменты — Рычардам Стылгоў. Сюжэт апавядае пра таленавітую спявачку Крысціну Даэ, якая становіцца аб’ектам апантанасці таямнічага, знявечанага музычнага генія.
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Спектаклі]]
[[Катэгорыя:1986 год у гісторыі музыкі]]</text>
      <sha1>76ftpqk2di7zxsw0ht0tbw3k8jofrjl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152682</id>
      <parentid>5152681</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T16:30:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <origin>5152682</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1467" sha1="ad07bunsoa344t860qzsos7nmlq1ogp" xml:space="preserve">{{Спектакль
| Беларуская назва         = 
| Арыгінальная назва        = 
| Выява    =
| Подпіс        =  
| Жанр           = 
| Заснаваны на     = 
| Аўтар          = 
| Кампазітар     = 
| Рэжысёр       = 
| Прадзюсар       = 
| Харэограф      = 
| Акцёры         = 
| Кампанія       = 
| Краіна         = 
| Мова           = 
| Час          = 
| Год            = 
| Пастаноўкі     = 
| Узнагароды        = 
}}
'''Прывід оперы''' ({{lang-en|The Phantom of the Opera}}) — мюзікл [[Эндру Лойд Уэбер|Эндру Лойда Уэбера]], заснаваны на аднайменным рамане французскага пісьменніка Гастана Леру. Музыка была напісана Лойдам Уэберам, асноўная частка тэкстаў — Чарльзам Хартам, а яго асобныя фрагменты — Рычардам Стылгоў. Сюжэт апавядае пра таленавітую спявачку Крысціну Даэ, якая становіцца аб’ектам апантанасці таямнічага, знявечанага музычнага генія.
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Спектаклі]]
[[Катэгорыя:1986 год у музыцы]]</text>
      <sha1>ad07bunsoa344t860qzsos7nmlq1ogp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ася (аповесць)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>809191</id>
    <revision>
      <id>5152610</id>
      <parentid>5152523</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T13:06:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Autumndancer</username>
        <id>168015</id>
      </contributor>
      <origin>5152610</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2707" sha1="0odexjybowlb5ffef376aj4w99xu67k" xml:space="preserve">{{Літаратурны твор}}
'''«Ася»''' — аповесць [[Іван Сяргеевіч Тургенеў|Івана Сяргеевіча Тургенева]]. Напісана ў [[1857]] годзе, апублікавана ў 1858 годзе ў першым нумары часопіса «Сучаснік» (том LXVII). Беларускі пераклад [[Уладзімір Аляксандравіч Ляўданскі|Уладзіміра Ляўданскага]] выйшаў у 1947 годзе.

== Стварэнне аповесці і прататыпы ==
Тургенеў працаваў над аповесцю з ліпеня па лістападзе 1857 года. Павольны тэмп напісання быў выкліканы хваробай і стомай аўтара (рэдакцыя «Сучасніка» чакала аповесць нашмат раней). Па ўласным прызнанні Тургенева, задуму аповесці ён убачыў у нямецкім мястэчку [[Зінцыг]]: пажылая жанчына, якая выглядала з акна на першым паверсе, і галоўка юнай дзяўчыны ў акне наверсе. Тургенеў паспрабаваў уявіць лёс гэтых людзей: так узнікла задума «Асі». З іншага боку, героі аповесці нагадваюць мастака А. П. Нікіціна (дзеля заняткаў жывапісам які кінуў афіцэрскую кар’еру), брата і сястру Сабуравых.

Прататыпамі Асі, верагодна, паслужылі тры незаконнанароджаныя дзяўчыны з ліку дамачадцаў аўтара. Яго маці выхоўвала Асю ці Ганну, пазашлюбную дачку Мікалая Мікалаевіча Тургенева (дзядзькі і апекуна аўтара). Таксама ў доме жыла Варвара, пазашлюбная дачка яго маці. Нарэшце, падчас працы над аповесцю ад непадзеленага першага кахання пакутавала ўласная пазашлюбная дачка пісьменніка, Паліна. Падабенства Паліны з гераіняй аповесці ўзмацняецца нізкім паходжаннем яе маці і канфліктамі дзяўчыны з дзецьмі Паліны Віярда (у чыёй сям’і яна выхоўвалася).

{{Вонкавыя спасылкі}}</text>
      <sha1>0odexjybowlb5ffef376aj4w99xu67k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152616</id>
      <parentid>5152610</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T13:09:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Autumndancer</username>
        <id>168015</id>
      </contributor>
      <comment>/* Стварэнне аповесці і прататыпы */</comment>
      <origin>5152616</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2733" sha1="tufl81lgehsjvoc8ljn9ellj09frb5h" xml:space="preserve">{{Літаратурны твор}}
'''«Ася»''' — аповесць [[Іван Сяргеевіч Тургенеў|Івана Сяргеевіча Тургенева]]. Напісана ў [[1857]] годзе, апублікавана ў 1858 годзе ў першым нумары часопіса «Сучаснік» (том LXVII). Беларускі пераклад [[Уладзімір Аляксандравіч Ляўданскі|Уладзіміра Ляўданскага]] выйшаў у 1947 годзе.

== Стварэнне аповесці і прататыпы ==
Тургенеў працаваў над аповесцю з ліпеня па лістападзе 1857 года. Павольны тэмп напісання быў выкліканы хваробай і стомай аўтара (рэдакцыя «Сучасніка» чакала аповесць нашмат раней). Па ўласным прызнанні Тургенева, задуму аповесці ён убачыў у нямецкім мястэчку [[Зінцыг]]: пажылая жанчына, якая выглядала з акна на першым паверсе, і галоўка юнай дзяўчыны ў акне наверсе. Тургенеў паспрабаваў уявіць лёс гэтых людзей: так узнікла задума «Асі». З іншага боку, героі аповесці нагадваюць мастака А. П. Нікіціна (дзеля заняткаў жывапісам які кінуў афіцэрскую кар’еру), брата і сястру Сабуравых.

Прататыпамі Асі, верагодна, паслужылі тры незаконнанароджаныя дзяўчыны з ліку дамачадцаў аўтара. Яго маці выхоўвала Асю ці Ганну, пазашлюбную дачку Мікалая Мікалаевіча Тургенева (дзядзькі і апекуна аўтара). Таксама ў доме жыла Варвара, пазашлюбная дачка яго маці. Нарэшце, падчас працы над аповесцю ад непадзеленага першага кахання пакутавала ўласная пазашлюбная дачка пісьменніка, Паліна. Падабенства Паліны з гераіняй аповесці ўзмацняецца нізкім паходжаннем яе маці і канфліктамі дзяўчыны з дзецьмі [[Паліна Віярдо|Паліны Віярдо]] (у яе сям’і яна выхоўвалася).

{{Вонкавыя спасылкі}}</text>
      <sha1>tufl81lgehsjvoc8ljn9ellj09frb5h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152717</id>
      <parentid>5152616</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T19:40:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DobryBrat</username>
        <id>5701</id>
      </contributor>
      <comment>арфаграфія, стыль</comment>
      <origin>5152717</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2729" sha1="4uq2iazwwik3weyixn3m1sixdwli7ut" xml:space="preserve">{{Літаратурны твор}}
'''«Ася»''' — аповесць [[Іван Сяргеевіч Тургенеў|Івана Сяргеевіча Тургенева]]. Напісана ў [[1857]] годзе, апублікавана ў 1858 годзе ў першым нумары часопіса «Сучаснік» (том LXVII). Беларускі пераклад [[Уладзімір Аляксандравіч Ляўданскі|Уладзіміра Ляўданскага]] выйшаў у 1947 годзе.

== Стварэнне аповесці і прататыпы ==
Тургенеў працаваў над аповесцю з ліпеня па лістапад 1857 года. Павольны тэмп напісання быў выкліканы хваробай і стомай аўтара (рэдакцыя «Сучасніка» чакала аповесць нашмат раней). Па ўласным прызнанні Тургенева, задуму аповесці ён убачыў у нямецкім мястэчку [[Зінцыг]]: пажылая жанчына, якая выглядала з акна на першым паверсе, і галоўка юнай дзяўчыны ў акне наверсе. Тургенеў паспрабаваў уявіць лёс гэтых людзей: так узнікла задума «Асі». З іншага боку, героі аповесці нагадваюць мастака А. П. Нікіціна (які кінуў афіцэрскую кар’еру дзеля заняткаў жывапісам), брата і сястру Сабуравых.

Прататыпамі Асі, верагодна, паслужылі тры незаконнанароджаныя дзяўчыны з ліку дамачадцаў аўтара. Яго маці выхоўвала Асю ці Ганну, пазашлюбную дачку Мікалая Мікалаевіча Тургенева (дзядзькі і апекуна аўтара). Таксама ў доме жыла Варвара, пазашлюбная дачка яго маці. Нарэшце, падчас працы над аповесцю ад непадзеленага першага кахання пакутавала ўласная пазашлюбная дачка пісьменніка, Паліна. Падабенства Паліны з гераіняй аповесці ўзмацняецца нізкім паходжаннем яе маці і канфліктамі дзяўчыны з дзецьмі [[Паліна Віярдо|Паліны Віярдо]] (у яе сям’і яна выхоўвалася).

{{Вонкавыя спасылкі}}</text>
      <sha1>4uq2iazwwik3weyixn3m1sixdwli7ut</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фэнзін</title>
    <ns>0</ns>
    <id>809193</id>
    <revision>
      <id>5152728</id>
      <parentid>5152580</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T20:37:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KrBot</username>
        <id>24355</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+ {{ізаляваны артыкул}}</comment>
      <origin>5152728</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11494" sha1="ezzuq1npl7lscdtg5chluma6duweybr" xml:space="preserve">[[Файл:1970s_fanzines_(21224199545).jpg|міні|250x250пкс|Брытанскія панк- і пост-панк-фэнзіны 1970-х гадоў]]
'''Фэнзін''' (ад ''[[Заўзятар|fan]]'' і ''[[Часопіс|magazine]]'', часам '''фанзін''') — непрафесійнае і неафіцыйнае выданне'','' якое ствараецца энтузіястамі пэўнай культурнай з'явы (напрыклад, літаратурнага або музычнага жанру) для задавальнення іншых, хто падзяляе іх інтарэсы.

Тэрмін прыдумаў ў кастрычніку 1940 года Луі Расэл Шавенэ і спачатку ён стаў папулярным сярод фандома навуковай фантастыкі, а адтуль быў прыняты іншымі супольнасцямі.

Звычайна выдаўцы, рэдактары, пісьменнікі і іншыя аўтары [[Артыкул (публікацыя)|артыкулаў]] або [[Ілюстрацыя|ілюстрацый]] для фэнзінаў не атрымліваюць грошай за сваю працу. Фэнзіны традыцыйна распаўсюджваюцца бясплатна або за намінальную плату, каб пакрыць траты на вытворчасць. Копіі часта прапануюцца ў абмен на іншыя падобныя выданні або на ўнёсак у выглядзе мастацкіх твораў, артыкулаў або лістоў з каментарыямі, якія затым публікуюцца.

Фэнзіны часта друкуюцца і капіююцца аматарамі з выкарыстаннем звычайнай хатняй тэхнікі. Некаторыя фэнзіны ператвараюцца ў прафесійныя выданні (часам вядомыя як «празіны»), і многія прафесійныя аўтары ўпершыню публікаваліся ў фэнзінах; некаторыя працягваюць пісаць для іх пасля таго, як атрымалі прафесійную рэпутацыю. Тэрмін фэнзін часам блытаюць з «часопісам для фанатаў» (фанацкім часопісам), але апошні тэрмін часцей за ўсё адносіцца да камерцыйна вырабленых выданняў ''для'' фанатаў, а не створаных фанатамі.

== Паходжанне ==
Паходжанне аматарскіх фанацкіх выданняў невядомае, але яго можна прасачыць прынамсі да літаратурных груп XIX стагоддзя ў ЗША, якія стваралі ''асацыяцыі аматарскай прэсы'' для публікацыі зборнікаў аматарскай мастацкай літаратуры, паэзіі і каментарыяў, такіх як «''United Amateur''» (''Аб'яднаныя аматары'') [[Говард Філіпс Лаўкрафт|Г. Ф. Лаўкрафта]].&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Myawoc_PbF4C&amp;q=hp+lovecraft+united+amateur+amateur+press+association&amp;pg=PA4|title=An H. P. Lovecraft Encyclopedia|last=Schultz|first=David E.|publisher=Hippocampus Press|year=2001|access-date=13 October 2019|isbn=9780313315787}}&lt;/ref&gt;

Па меры развіцця прафесійных тэхналогій друку развівалася і тэхналогія фэнзінаў. Раннія фэнзіны друкаваліся ўручную або набіраліся на ручной друкарскай машынцы і друкаваліся з выкарыстаннем прымітыўных метадаў рэпрадукцыі (напрыклад, спіртавога дублікатара або нават [[Гектограф|гектографа]]). Адначасова можна было зрабіць толькі вельмі невялікую колькасць копій, таму тыраж быў надзвычай абмежаваны. Выкарыстанне мімеографаў дазволіла павялічыць наклады, а капіравальны апарат зноў павялічыў хуткасць і спрасціў публікацыю. Сёння, дзякуючы з'яўленню камп'ютэрнай выдавецкай тэхнікі і самвыдата, часта мала што адрозніваецца ў выглядзе фэнзінаў і прафесійных часопісаў.

Фэнзіны ўзніклі як частка навукова-фантастычнай фанатскай супольнасці, але пазней з'явіліяся і фэнзіны ў іншых напрамках: музыка і кіно розных жанраў, мода, субкультуры, відэагульні, настольныя гульні.

== Жанры ==

=== Навуковая фантастыка ===
{{Асноўны артыкул|Навукова-фантастычныя фэнзіны}}
Калі ў 1926 годзе Х’юга Гернсбэк публікаваў першы навукова-фантастычны часопіс «''[[Amazing Stories]]''», там вялася вялікая рубрыка, у якой друкаваліся лісты ад чытачоў. К 1927 году чытачы, часта маладыя людзі, пачалі пісаць адзін аднаму, абыходзячы часопіс.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Ashley|first=Mike|title=Time Machines|year=2000|isbn=978-0853238553|location=Liverpool University Press|pages=53–54|language=en}}&lt;/ref&gt; Фанаты стваралі клубы, каб лягчэй знаходзіць людзей з аднолькавымі інтарэсамі. У 1934 годзе Гернсбэк заснаваў ''Лігу навуковай фантастыкі'', дзе гэтыя клубы маглі рэкламавацца і шукаць новых удзельнікаў.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://projectshadow.com/blog/tag/Science+Correspondence+Club|title=SCIENCE CORRESPONDENCE CLUB: Fandom as Culture|author=Dorsett|first=Charlie|website=Project Shadow|date=February 12, 2009}}&lt;/ref&gt;

Першы навукова-фантастычны фанзін ''«[[:en:The_Comet_(fanzine)|The Comet]]''» (''«''Камета») быў апублікаваны ў 1930 годзе ''Клубам навуковай карэспандэнцыі'' ў Чыкага пад рэдакцыяй Рэйманда А. Палмера і Уолтэра Дэніса.&lt;ref name=&quot;moskowitz&quot;&gt;{{cite book|first1=Sam|last1=Moskowitz|author-link1=Sam Moskowitz|first2=Joe|last2=Sanders|author-link2=Joe Sanders|chapter=The Origins of Science Fiction Fandom: A Reconstruction|title=Science Fiction Fandom|pages=17–36|publisher=Greenwood Press|year=1994|location=Westport, CT}}&lt;/ref&gt; Тэрмін «фэнзін» быў прыдуманы Расам Шавенэ ў кастрычніцкім выданні яго фанзіна ''«Detours»'' за 1940 год. «Фэнзіны» адрозніваліся ад «празінаў» (тэрмін, які таксама вынайшаў Шовенэ), гэта значыць усіх прафесійных часопісаў. Да гэтага фан-выданні былі вядомыя як «фанмэгі».&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://fancyclopedia.org/Detours|title=Detours|website=Fancyclopedia}}&lt;/ref&gt;

== Сучасны стан ==
З ростам даступнасці Інтэрнэту ў канцы 20-га і пачатку 21-га стагоддзя традыцыйныя папяровыя зіны пачалі саступаць месца ''вэб-зінам'' (ці «электронным зінам»), якія лягчэй ствараць і якія выкарыстоўваюць патэнцыял Інтэрнэту для ахопу ўсё большай, магчыма, глабальнай, аўдыторыі. Тым не менш, друкаваныя фанзіны ўсё яшчэ выпускаюцца, альбо з-за пераваг фармату, альбо для таго, каб ахапіць людзей, якія не маюць зручнага доступу да Інтэрнэту. Інтэрнэт-версіі прыблізна 200 навукова-фантастычных фанзінаў можна знайсці на вэб-сайце Біла Бернса ''eFanzines'', а таксама спасылкі на іншыя сайты навукова фантастычных фэнзінаў.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.eFanzines.com|title=eFanzines.com|website=efanzines.com|access-date=14 March 2018}}&lt;/ref&gt; Акрамя таго, штогод праходзяць фестывалі фэнзінаў у амерыканскіх гарадах, такіх як Лос-Анджэлес,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://boingboing.net/2012/02/10/la-zine-fest-feb-19.html|title=LA Zine Fest: Feb 19|date=11 February 2012}}&lt;/ref&gt; Чыкага, &lt;ref&gt;[https://www.chicagotribune.com/2013/03/23/the-zine-scene/ &quot;The Zine Scene,&quot; ''Chicago Tribune'']&lt;/ref&gt; і Бруклін,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.wnyc.org/articles/wnyc-news/2012/apr/16/micropolis-brooklyn-zine-fest|title=Micropolis: The Brooklyn Zine Fest|website=WNYC}}&lt;/ref&gt; а таксама на міжнародным узроўні ў такіх гарадах, як Мельбурн, Аўстралія&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.stickyinstitute.com/fotp2016|title=Sticky Institute|website=stickyinstitute.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20160206200648/http://www.stickyinstitute.com/fotp2016|archive-date=6 February 2016|access-date=18 April 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; і Глазга, Вялікабрытанія.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://glasgowzinefest.com/|title=Glasgow Zine Fest|website=glasgowzinefest.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20150801142748/http://glasgowzinefest.com/|archive-date=1 August 2015|access-date=18 April 2016|url-status=usurped}}&lt;/ref&gt;

== Зноскі ==
&lt;references /&gt;

== Спасылкі ==
{{Commonscat|Fanzines}}

* {{Cite web|url=https://www.theguardian.com/music/2009/feb/02/fanzine-simon-reynolds-blog|title=How the fanzine refused to die|website=The Guardian|date=2 February 2009}}
* {{Cite web|url=http://www.jessesword.com/sf/view/186|title=Citations for &quot;fanzine&quot; collected by the Oxford English Dictionary}}
* {{Спасылка|url=https://zinefest.noblogs.org/post/2008/10/09/samvydat_zhybul/|загаловак=Самвыдат – таксама выдатна!..|аўтар=[[Віктар Жыбуль]]|archiveurl=http://web.archive.org/web/20251115132058/https://zinefest.noblogs.org/post/2008/10/09/samvydat_zhybul/|archivedate=15 лістапада 2025}} — артыкул пра беларускія фэнзіны 1990-ых і 2000-ых гадоў
{{Вонкавыя спасылкі}}
{{ізаляваны артыкул|date=2026-06-08}}

[[Катэгорыя:Часопісы]]
[[Катэгорыя:Фанаты]]
[[Катэгорыя:Фэндам]]</text>
      <sha1>ezzuq1npl7lscdtg5chluma6duweybr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уладзімір Аляксандравіч Ляўданскі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>809199</id>
    <revision>
      <id>5152602</id>
      <parentid>5152548</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T12:54:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5152602</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5756" sha1="fjjyct0yrmt6jhlfnhyv6npv5weg46c" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Ляўданскі}}
{{пісьменнік}}

'''Уладзімір Аляксандравіч Ляўданскі''' ({{ДН|7|2|1911}}, вёска [[Гудавічы]], Ігуменскі павет — {{ДС|18|9|1973}}) — беларускі празаік, дзіцячы пісьменнік і [[перакладчык]].

== Біяграфія ==
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Пасля заканчэння ў 1926 годзе Пухавіцкай сямігодкі працаваў на лесараспрацоўках у Лапіцкім лясніцтве. У 1929 годзе прыехаў у [[Мінск]] і праз год паступіў у [[Мінскі педагагічны тэхнікум]] на вячэрняе аддзяленне, адначасова працаваў карэктарам у [[Беларускае дзяржаўнае выдавецтва|Беларускім дзяржаўным выдавецтве]]. У 1933 годзе прызваны ў [[Чырвоная Армія|Чырвоную Армію]], дзе служыў да 1935 года. Пасля дэмабілізацыі вярнуўся ў выдавецтва. У 1938 годзе скончыў тэхнікум і да 1941 года працаваў рэдактарам палітычнай літаратуры. У гады Другой сусветнай вайны жыў у роднай вёсцы, удзельнічаў у партызанскім руху: быў сувязным, з сакавіка 1943 года камісарам атрада «Полымя» на Міншчыне, рэдактарам пухавіцкай раённай падпольнай газеты «Партизан Белоруссии». Пасля вызвалення Беларусі ўзначальваў Пухавіцкую раённую газету «Сцяг камунізму», затым загадваў рэдакцыяй у Дзяржаўным выдавецтве БССР (1945—1949). У 1949—1963, 1969—1973 гг. працаваў у [[Інстытут гісторыі партыі пры ЦК КПБ|Інстытуце гісторыі партыі пры ЦК КПБ]] загадчыкам сектара перакладаў (1949—1963), старшым навуковым супрацоўнікам (1969—1973). У 1963—1969 гадах быў дырэктарам выдавецтва «Народная асвета». У 1967 годзе стаў членам Саюза пісьменнікаў БССР.

== Творчасць ==
Літаратурную дзейнасць У. Ляўданскі пачаў як перакладчык. З [[руская мова|рускай мовы]] пераклаў на [[беларуская мова|беларускую]] п’есу [[Генадзь Сямёнавіч Мамлін|Г. Мамліна]] «Цуды ў поўдзень», раман Э. Сінклера «No passaran! (Яны не пройдуць»), аповесць А. Талстога «Хлеб» (усе пераклады зроблены ў 1938 г.), раманы «Пастка» [[Эміль Заля|Э. Зала]] (1939), «Коннік без галавы» [[Томас Майн Рыд|Т. М. Рыда]] (1941), зборнікі апавяданняў [[Леў Мікалаевіч Талстой|Л. Талстога]], [[Іван Тургенеў|І. Тургенева]], [[Міхаіл Яўграфавіч Салтыкоў-Шчадрын|М. Салтыкова-Шчадрына]], аповесць С. Мсціслаўскага «Грак, птушка вясенняя» (1949) і інш. У сярэдзіне 1950-х гадоў звярнуўся да ўласнай творчасці. Першае апавяданне «Пёстры язь» і казка «На аднаго жыўца — два шчупакі» з’явіліся ў друку ў 1957 г. Пазней было напісана шмат твораў для дзяцей, якія склалі зборнікі апавяданняў «Адкрыццё сезону» (1960), «На беразе ракі» (1962), «На прывале» (1966), «Ноч над Нёманам» (1969), «Пад старым дубам» (1971), «Яшка прыляцеў» (1973) і інш. Творы У. Ляўданскага звычайна грунтаваліся на канкрэтных жыццёвых фактах і здарэннях. Пісьменнік выкарыстоўваў свой вопыт паляўнічага і рыбалова, імкнуўся надаць дзіцячым апавяданням займальнасць і прыгодніцкі каларыт. Ён з’яўляецца таксама суаўтарам падручніка для школ дарослых «Буквар і першая кніга для чытання» (1947), які вытрымаў чатыры перавыданні.

== Узнагароды ==
Узнагароджаны ордэнамі Чырвонай Зоркі, «Знак Пашаны», медалямі.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 1999. — Т. 9. — С.433
* Беларускія пісьменнікі : біябібліяграфічны слоўнік : у 6 т. — Мінск, 1994. — Т. 4. — С.150.

== Спасылкі ==
{{навігацыя}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Ляўданскі Уладзімір Аляксандравіч}}
[[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]]</text>
      <sha1>fjjyct0yrmt6jhlfnhyv6npv5weg46c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152639</id>
      <parentid>5152602</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T13:49:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5152639</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5756" sha1="1yf1yal36d5pomxcq61bruozfq99ca8" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Ляўданскі}}
{{пісьменнік}}

'''Уладзімір Аляксандравіч Ляўданскі''' ({{ДН|7|2|1911}}, вёска [[Гудавічы]], Ігуменскі павет — {{ДС|18|9|1973}}) — беларускі празаік, дзіцячы пісьменнік і [[перакладчык]].

== Біяграфія ==
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Пасля заканчэння ў 1926 годзе Пухавіцкай сямігодкі працаваў на лесараспрацоўках у Лапіцкім лясніцтве. У 1929 годзе прыехаў у [[Мінск]] і праз год паступіў у [[Мінскі педагагічны тэхнікум]] на вячэрняе аддзяленне, адначасова працаваў карэктарам у [[Беларускае дзяржаўнае выдавецтва|Беларускім дзяржаўным выдавецтве]]. У 1933 годзе прызваны ў [[Чырвоная Армія|Чырвоную Армію]], дзе служыў да 1935 года. Пасля дэмабілізацыі вярнуўся ў выдавецтва. У 1938 годзе скончыў тэхнікум і да 1941 года працаваў рэдактарам палітычнай літаратуры. У гады Другой сусветнай вайны жыў у роднай вёсцы, удзельнічаў у партызанскім руху: быў сувязным, з сакавіка 1943 года камісарам атрада «Полымя» на Міншчыне, рэдактарам пухавіцкай раённай падпольнай газеты «Партизан Белоруссии». Пасля вызвалення Беларусі ўзначальваў Пухавіцкую раённую газету «Сцяг камунізму», затым загадваў рэдакцыяй у Дзяржаўным выдавецтве БССР (1945—1949). У 1949—1963, 1969—1973 гг. працаваў у [[Інстытут гісторыі партыі пры ЦК КПБ|Інстытуце гісторыі партыі пры ЦК КПБ]] загадчыкам сектара перакладаў (1949—1963), старшым навуковым супрацоўнікам (1969—1973). У 1963—1969 гадах быў дырэктарам выдавецтва «Народная асвета». У 1967 годзе стаў членам Саюза пісьменнікаў БССР.

== Творчасць ==
Літаратурную дзейнасць У. Ляўданскі пачаў як перакладчык. З [[руская мова|рускай мовы]] пераклаў на [[беларуская мова|беларускую]] п’есу [[Генадзь Сямёнавіч Мамлін|Г. Мамліна]] «Цуды ў поўдзень», раман Э. Сінклера «No passaran! (Яны не пройдуць»), аповесць А. Талстога «Хлеб» (усе пераклады зроблены ў 1938 г.), раманы «Пастка» [[Эміль Заля|Э. Заля]] (1939), «Коннік без галавы» [[Томас Майн Рыд|Т. М. Рыда]] (1941), зборнікі апавяданняў [[Леў Мікалаевіч Талстой|Л. Талстога]], [[Іван Тургенеў|І. Тургенева]], [[Міхаіл Яўграфавіч Салтыкоў-Шчадрын|М. Салтыкова-Шчадрына]], аповесць С. Мсціслаўскага «Грак, птушка вясенняя» (1949) і інш. У сярэдзіне 1950-х гадоў звярнуўся да ўласнай творчасці. Першае апавяданне «Пёстры язь» і казка «На аднаго жыўца — два шчупакі» з’явіліся ў друку ў 1957 г. Пазней было напісана шмат твораў для дзяцей, якія склалі зборнікі апавяданняў «Адкрыццё сезону» (1960), «На беразе ракі» (1962), «На прывале» (1966), «Ноч над Нёманам» (1969), «Пад старым дубам» (1971), «Яшка прыляцеў» (1973) і інш. Творы У. Ляўданскага звычайна грунтаваліся на канкрэтных жыццёвых фактах і здарэннях. Пісьменнік выкарыстоўваў свой вопыт паляўнічага і рыбалова, імкнуўся надаць дзіцячым апавяданням займальнасць і прыгодніцкі каларыт. Ён з’яўляецца таксама суаўтарам падручніка для школ дарослых «Буквар і першая кніга для чытання» (1947), які вытрымаў чатыры перавыданні.

== Узнагароды ==
Узнагароджаны ордэнамі Чырвонай Зоркі, «Знак Пашаны», медалямі.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 1999. — Т. 9. — С.433
* Беларускія пісьменнікі : біябібліяграфічны слоўнік : у 6 т. — Мінск, 1994. — Т. 4. — С.150.

== Спасылкі ==
{{навігацыя}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Ляўданскі Уладзімір Аляксандравіч}}
[[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]]</text>
      <sha1>1yf1yal36d5pomxcq61bruozfq99ca8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Каста (гурт)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>809203</id>
    <revision>
      <id>5152603</id>
      <timestamp>2026-06-08T12:57:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <comment>Створана перакладам старонкі «[[:ru:Special:Redirect/revision/153425933|Каста (группа)]]»</comment>
      <origin>5152603</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9505" sha1="dwuf0u3k8dfvj84kghpcquqdzs5c4jv" xml:space="preserve">
{{Музычны калектыў
| Жанр = [[хіп-хоп]]&lt;ref name=&quot;ОМАпрель2002&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;MTVРоссияКумиры2004&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;RapRu2004&quot; /&gt;, [[хардкор-рэп]]&lt;ref name=&quot;ФениксРецензияRapRu2004&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;RapRu2004&quot; /&gt;, [[палітычны хип-хоп]]&lt;ref name=&quot;InterMedia2017&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Meduza2017&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;InterMedia2019&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;РБКСтиль2020&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Коммерсант2021&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;TheFlowВписка2021&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Meduza2023&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Meduza2024&quot; /&gt;
| Гады = 1999—цяпер
| Лэйбл = Respect Production (2001—2024)
| Іншыя праекты = «Психолирик» (1995—1999), «Объединённая Каста» (1997—2006)
}}'''«Ка́ста»''' — расійскі [[Рэп|рэп-]]&lt;nowiki/&gt;гурт з [[Растоў-на-Доне|Растова-на-Доне]], створаны у [[1999 год у гісторыі музыкі|1999]] годзе&lt;ref name=&quot;Утро2002&quot;&gt;{{Cite web|url=https://utro.ru/articles/2002/07/31/92523.shtml|title=«Каста»: мы читаем рэп для волевых людей|author=Олег Горшков|website=utro.ru|date=2002-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20140701231853/http://www.utro.ru/articles/2002/07/31/92523.shtml|archive-date=2014-07-01|access-date=2022-07-22|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;HipHopRuИнтервью2002&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.hip-hop.ru/kasta/index3.html|title=Hip-Hop.ru — ''Каста'' — Интервью (специально для hip-hop.ru)|author=kris|website=hip-hop.ru|date=2002-04-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20020802214002/http://www.hip-hop.ru/kasta/index3.html|archive-date=2002-08-02|access-date=2024-11-02|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MTVРоссияКумиры2004&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.mtv.ru/idols/_k/kasta.wbp|title=MTV.ru. Кумиры. Каста|website=mtv.ru|date=2004-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20040603050937/http://www.mtv.ru/idols/_k/kasta.wbp|archive-date=2004-06-03|access-date=2024-11-10|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;RapRu2004&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.rap.ru/artists/%26pos_id%3D1335|title=Каста: В полном действии|author=Андрей Никитин|website=rap.ru|date=2004-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20041012095212/http://www.rap.ru/artists/%26pos_id%3D1335|archive-date=2004-10-12|access-date=2024-09-25|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TheFlow2015&quot;&gt;{{Cite web|url=https://the-flow.ru/beatsnvibes/50-sobitij-10|title=50 главных событий в русском рэпе: Каста|website=the-flow.ru|date=2015-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20151114003747/http://the-flow.ru/beatsnvibes/50-sobitij-10|archive-date=2015-11-14|access-date=2024-11-28|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ИсторияКасты2001&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.kasta.ru/html/saga.shtml|title=Как создавался стиль. История создания Касты (1995—2001)|website=kasta.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20011114061701/http://www.kasta.ru/html/saga.shtml|archive-date=2001-11-14|access-date=2024-09-28|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Bio2018&quot;&gt;{{Cite web|url=https://kasta.ru/artists/|title=Официальный сайт группы. О группе|website=kasta.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20240917190114/https://kasta.ru/artists/|archive-date=2024-09-17|access-date=2024-09-25|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Удзельнікі ==
'''Дзеючыя'''

* Уладзіслаў &quot;Влади&quot; Ляшкевіч (нар. 17 снежня 1978 года, Растоў-на-Доне) — рэп-выканаўца і аўтар тэкстаў гуртоў 2XL (1995), «Психолирик» (1995—1999) і «Каста» (1999—цяпер)
* Міхаіл &quot;Шым&quot; Епіфанаў (нар. 25 студзеня 1979 года, Растоў-на-Доне) — рэп-выканаўца і аўтар тэкстаў гуртоў «Психолирик» (1996—1999) і «Каста» (1999—цяпер)
* Андрэй &quot;Хаміль Пасечны (нар. 19 кастрычніка 1979 года, Растоў-на-Доне) — рэп-выканаўца і аўтар тэкстаў гуртоў «Династия Альфа» (1996—1997), «Психолирик» (1999) і «Каста» (1999—цяпер)
* Антон &quot;Змей&quot; Мішэнін (нар. 21 студзеня 1982 года, Растоў-на-Доне) — рэп-выканаўца і аўтар тэкстаў гуртоў «Западный сектор» (1998—2000), «Грани» (2000—май 2006) і «Каста» (1999—цяпер)&lt;ref name=&quot;КастаИнтервьюRapRuМай2006&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.rap.ru/reading/983|title=Чтиво Rap.ru. Каста: Кузнецы своего счастья|website=rap.ru|date=2006-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20060616185951/http://www.rap.ru/reading/&amp;pos_id%3D11175|archive-date=2006-06-16|access-date=2022-07-23|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Крытыка ==
У 2008 годзе Кірыл Іваноў з OpenSpace назваў &quot;Касту&quot; &quot;адной з самых паважаных груп у рускім хіп-хопе&quot;, чый дэбютны альбом &quot;Громче воды, выше травы&quot; (2002) зрабіў іх новымі лідэрамі жанру, пашырыўшы зону ўплыву рускага рэпу да правінцыі&lt;ref name=&quot;ИнтервьюOpenSpace2008&quot;&gt;{{Cite web|url=https://os.colta.ru/music_modern/names/details/894/|title=«Каста»: «Политический рэп мы оставили французам» (интервью) — Современная музыка — OpenSpace.ru|author=Кирилл Иванов|website=os.colta.ru|date=2008-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20080626200207/http://www.openspace.ru/music_modern/names/details/894/|archive-date=2008-06-26|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

У 2008 годзе тэатральны рэжысёр Эдуард Баякоў адзначае трэкі «Истина где-то рядом» і «Вокруг шум» гурта «Каста», лічачы, што «яны стануць тымі трэкамі і тэкстамі, праз якія будуць меркаваць пра наш час»&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web|url=https://vz.ru/society/2008/7/31/191881.html|title=КАСТА. Стопудово|website=ВЗГЛЯД.РУ|archive-url=https://web.archive.org/web/20080820082612/http://www.vz.ru/society/2008/7/31/191881.html|archive-date=2008-08-20|access-date=2022-07-23|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

У 2012 годзе Барыс Барабанаў адзначыў: «Растоўская рэп-групоўка — першы калектыў, які прымусіў гаварыць пра рускамоўны рэп як пра сацыяльную з'яву, якая выходзіць далёка за межы тынэйджэрскай культуры. Яны даказалі, што рускі рэчытатыў — гэта значна больш чым карыкатурныя персанажы ў кепках і шырокіх штанах...»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/1878895|title=Говорит улица|website=kommersant.ru|date=2012-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20220725222557/https://www.kommersant.ru/doc/1878895|archive-date=2022-07-25|access-date=2022-07-25|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

У 2015 годзе галоўны рэдактар партала The Flow Андрэй Нікіцін у рамках праекта «Beats&amp;Vibes: 50 главных событий в русском рэпе» прысвяціў артыкул гурту, у якім «Каста» была згаданая як «першая група з рэгіёнаў, якой удалося прарвацца ў мэйнстрым»&lt;ref name=&quot;TheFlow2015&quot;&gt;{{Cite web|url=https://the-flow.ru/beatsnvibes/50-sobitij-10|title=50 главных событий в русском рэпе: Каста|website=the-flow.ru|date=2015-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20151114003747/http://the-flow.ru/beatsnvibes/50-sobitij-10|archive-date=2015-11-14|access-date=2024-11-28|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Дыскаграфія ==
'''Студыйныя альбомы'''

* {{Год у музыцы|2002}} — «Громче воды, выше травы»
* {{Год у музыцы|2008}} — «Быль в глаза» &lt;small&gt;(перавыдаздены ў 2009 годзе)&lt;/small&gt;
* {{Год у музыцы|2017}} — «Четырёхглавый орёт»
* {{Год у музыцы|2019}} — «Об изъяне понятно»
* {{Год у музыцы|2020}} — «Чернила осьминога»
* {{Год у музыцы|2021}} — «Альбомба»
* {{Год у музыцы|2024}} — «Новинки зарубежного рэпа»

== Зноскі ==
&lt;references /&gt;

== Спасылкі ==

* {{Афіцыйны сайт}} (2000—2024)
[[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1996 годзе]]
[[Катэгорыя:Хіп-хоп-гурты Расіі]]
[[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1999 годзе]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты Rap Music]]</text>
      <sha1>dwuf0u3k8dfvj84kghpcquqdzs5c4jv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152604</id>
      <parentid>5152603</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T12:59:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5152604</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9501" sha1="an6z2dlqi7h38meg0t31vzf5hpgdhl8" xml:space="preserve">
{{Музычны калектыў
| Жанр = [[хіп-хоп]]&lt;ref name=&quot;ОМАпрель2002&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;MTVРоссияКумиры2004&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;RapRu2004&quot; /&gt;, [[хардкор-рэп]]&lt;ref name=&quot;ФениксРецензияRapRu2004&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;RapRu2004&quot; /&gt;, [[палітычны хип-хоп]]&lt;ref name=&quot;InterMedia2017&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Meduza2017&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;InterMedia2019&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;РБКСтиль2020&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Коммерсант2021&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;TheFlowВписка2021&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Meduza2023&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Meduza2024&quot; /&gt;
| Гады = 1999—цяпер
| Лэйбл = Respect Production (2001—2024)
| Іншыя праекты = «Психолирик» (1995—1999), «Объединённая Каста» (1997—2006)
}}'''Ка́ста''' — расійскі [[Рэп|рэп-]]&lt;nowiki/&gt;гурт з [[Растоў-на-Доне|Растова-на-Доне]], створаны у [[1999 год у гісторыі музыкі|1999]] годзе&lt;ref name=&quot;Утро2002&quot;&gt;{{Cite web|url=https://utro.ru/articles/2002/07/31/92523.shtml|title=«Каста»: мы читаем рэп для волевых людей|author=Олег Горшков|website=utro.ru|date=2002-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20140701231853/http://www.utro.ru/articles/2002/07/31/92523.shtml|archive-date=2014-07-01|access-date=2022-07-22|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;HipHopRuИнтервью2002&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.hip-hop.ru/kasta/index3.html|title=Hip-Hop.ru — ''Каста'' — Интервью (специально для hip-hop.ru)|author=kris|website=hip-hop.ru|date=2002-04-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20020802214002/http://www.hip-hop.ru/kasta/index3.html|archive-date=2002-08-02|access-date=2024-11-02|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MTVРоссияКумиры2004&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.mtv.ru/idols/_k/kasta.wbp|title=MTV.ru. Кумиры. Каста|website=mtv.ru|date=2004-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20040603050937/http://www.mtv.ru/idols/_k/kasta.wbp|archive-date=2004-06-03|access-date=2024-11-10|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;RapRu2004&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.rap.ru/artists/%26pos_id%3D1335|title=Каста: В полном действии|author=Андрей Никитин|website=rap.ru|date=2004-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20041012095212/http://www.rap.ru/artists/%26pos_id%3D1335|archive-date=2004-10-12|access-date=2024-09-25|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TheFlow2015&quot;&gt;{{Cite web|url=https://the-flow.ru/beatsnvibes/50-sobitij-10|title=50 главных событий в русском рэпе: Каста|website=the-flow.ru|date=2015-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20151114003747/http://the-flow.ru/beatsnvibes/50-sobitij-10|archive-date=2015-11-14|access-date=2024-11-28|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ИсторияКасты2001&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.kasta.ru/html/saga.shtml|title=Как создавался стиль. История создания Касты (1995—2001)|website=kasta.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20011114061701/http://www.kasta.ru/html/saga.shtml|archive-date=2001-11-14|access-date=2024-09-28|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Bio2018&quot;&gt;{{Cite web|url=https://kasta.ru/artists/|title=Официальный сайт группы. О группе|website=kasta.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20240917190114/https://kasta.ru/artists/|archive-date=2024-09-17|access-date=2024-09-25|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Удзельнікі ==
'''Дзеючыя'''

* Уладзіслаў &quot;Влади&quot; Ляшкевіч (нар. 17 снежня 1978 года, Растоў-на-Доне) — рэп-выканаўца і аўтар тэкстаў гуртоў 2XL (1995), «Психолирик» (1995—1999) і «Каста» (1999—цяпер)
* Міхаіл &quot;Шым&quot; Епіфанаў (нар. 25 студзеня 1979 года, Растоў-на-Доне) — рэп-выканаўца і аўтар тэкстаў гуртоў «Психолирик» (1996—1999) і «Каста» (1999—цяпер)
* Андрэй &quot;Хаміль Пасечны (нар. 19 кастрычніка 1979 года, Растоў-на-Доне) — рэп-выканаўца і аўтар тэкстаў гуртоў «Династия Альфа» (1996—1997), «Психолирик» (1999) і «Каста» (1999—цяпер)
* Антон &quot;Змей&quot; Мішэнін (нар. 21 студзеня 1982 года, Растоў-на-Доне) — рэп-выканаўца і аўтар тэкстаў гуртоў «Западный сектор» (1998—2000), «Грани» (2000—май 2006) і «Каста» (1999—цяпер)&lt;ref name=&quot;КастаИнтервьюRapRuМай2006&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.rap.ru/reading/983|title=Чтиво Rap.ru. Каста: Кузнецы своего счастья|website=rap.ru|date=2006-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20060616185951/http://www.rap.ru/reading/&amp;pos_id%3D11175|archive-date=2006-06-16|access-date=2022-07-23|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Крытыка ==
У 2008 годзе Кірыл Іваноў з OpenSpace назваў &quot;Касту&quot; &quot;адной з самых паважаных груп у рускім хіп-хопе&quot;, чый дэбютны альбом &quot;Громче воды, выше травы&quot; (2002) зрабіў іх новымі лідэрамі жанру, пашырыўшы зону ўплыву рускага рэпу да правінцыі&lt;ref name=&quot;ИнтервьюOpenSpace2008&quot;&gt;{{Cite web|url=https://os.colta.ru/music_modern/names/details/894/|title=«Каста»: «Политический рэп мы оставили французам» (интервью) — Современная музыка — OpenSpace.ru|author=Кирилл Иванов|website=os.colta.ru|date=2008-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20080626200207/http://www.openspace.ru/music_modern/names/details/894/|archive-date=2008-06-26|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

У 2008 годзе тэатральны рэжысёр Эдуард Баякоў адзначае трэкі «Истина где-то рядом» і «Вокруг шум» гурта «Каста», лічачы, што «яны стануць тымі трэкамі і тэкстамі, праз якія будуць меркаваць пра наш час»&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web|url=https://vz.ru/society/2008/7/31/191881.html|title=КАСТА. Стопудово|website=ВЗГЛЯД.РУ|archive-url=https://web.archive.org/web/20080820082612/http://www.vz.ru/society/2008/7/31/191881.html|archive-date=2008-08-20|access-date=2022-07-23|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

У 2012 годзе Барыс Барабанаў адзначыў: «Растоўская рэп-групоўка — першы калектыў, які прымусіў гаварыць пра рускамоўны рэп як пра сацыяльную з'яву, якая выходзіць далёка за межы тынэйджэрскай культуры. Яны даказалі, што рускі рэчытатыў — гэта значна больш чым карыкатурныя персанажы ў кепках і шырокіх штанах...»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/1878895|title=Говорит улица|website=kommersant.ru|date=2012-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20220725222557/https://www.kommersant.ru/doc/1878895|archive-date=2022-07-25|access-date=2022-07-25|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

У 2015 годзе галоўны рэдактар партала The Flow Андрэй Нікіцін у рамках праекта «Beats&amp;Vibes: 50 главных событий в русском рэпе» прысвяціў артыкул гурту, у якім «Каста» была згаданая як «першая група з рэгіёнаў, якой удалося прарвацца ў мэйнстрым»&lt;ref name=&quot;TheFlow2015&quot;&gt;{{Cite web|url=https://the-flow.ru/beatsnvibes/50-sobitij-10|title=50 главных событий в русском рэпе: Каста|website=the-flow.ru|date=2015-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20151114003747/http://the-flow.ru/beatsnvibes/50-sobitij-10|archive-date=2015-11-14|access-date=2024-11-28|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Дыскаграфія ==
'''Студыйныя альбомы'''

* {{Год у музыцы|2002}} — «Громче воды, выше травы»
* {{Год у музыцы|2008}} — «Быль в глаза» &lt;small&gt;(перавыдаздены ў 2009 годзе)&lt;/small&gt;
* {{Год у музыцы|2017}} — «Четырёхглавый орёт»
* {{Год у музыцы|2019}} — «Об изъяне понятно»
* {{Год у музыцы|2020}} — «Чернила осьминога»
* {{Год у музыцы|2021}} — «Альбомба»
* {{Год у музыцы|2024}} — «Новинки зарубежного рэпа»

== Зноскі ==
&lt;references /&gt;

== Спасылкі ==

* {{Афіцыйны сайт}} (2000—2024)
[[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1996 годзе]]
[[Катэгорыя:Хіп-хоп-гурты Расіі]]
[[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1999 годзе]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты Rap Music]]</text>
      <sha1>an6z2dlqi7h38meg0t31vzf5hpgdhl8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152609</id>
      <parentid>5152604</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T13:03:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5152609</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9232" sha1="39ae4usryzjzy3oslz6f9tpqfsrztye" xml:space="preserve">
{{Музычны калектыў
| Жанр = [[хіп-хоп]]&lt;ref name=&quot;ОМАпрель2002&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;MTVРоссияКумиры2004&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;RapRu2004&quot; /&gt;, [[хардкор-рэп]]&lt;ref name=&quot;ФениксРецензияRapRu2004&quot; /&gt;, [[палітычны хип-хоп]]
| Гады = 1999—цяпер
| Лэйбл = Respect Production (2001—2024)
| Іншыя праекты = «Психолирик» (1995—1999), «Объединённая Каста» (1997—2006)
}}'''Ка́ста''' — расійскі [[Рэп|рэп-]]&lt;nowiki/&gt;гурт з [[Растоў-на-Доне|Растова-на-Доне]], створаны у [[1999 год у гісторыі музыкі|1999]] годзе&lt;ref name=&quot;Утро2002&quot;&gt;{{Cite web|url=https://utro.ru/articles/2002/07/31/92523.shtml|title=«Каста»: мы читаем рэп для волевых людей|author=Олег Горшков|website=utro.ru|date=2002-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20140701231853/http://www.utro.ru/articles/2002/07/31/92523.shtml|archive-date=2014-07-01|access-date=2022-07-22|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;HipHopRuИнтервью2002&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.hip-hop.ru/kasta/index3.html|title=Hip-Hop.ru — ''Каста'' — Интервью (специально для hip-hop.ru)|author=kris|website=hip-hop.ru|date=2002-04-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20020802214002/http://www.hip-hop.ru/kasta/index3.html|archive-date=2002-08-02|access-date=2024-11-02|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MTVРоссияКумиры2004&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.mtv.ru/idols/_k/kasta.wbp|title=MTV.ru. Кумиры. Каста|website=mtv.ru|date=2004-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20040603050937/http://www.mtv.ru/idols/_k/kasta.wbp|archive-date=2004-06-03|access-date=2024-11-10|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;RapRu2004&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.rap.ru/artists/%26pos_id%3D1335|title=Каста: В полном действии|author=Андрей Никитин|website=rap.ru|date=2004-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20041012095212/http://www.rap.ru/artists/%26pos_id%3D1335|archive-date=2004-10-12|access-date=2024-09-25|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TheFlow2015&quot;&gt;{{Cite web|url=https://the-flow.ru/beatsnvibes/50-sobitij-10|title=50 главных событий в русском рэпе: Каста|website=the-flow.ru|date=2015-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20151114003747/http://the-flow.ru/beatsnvibes/50-sobitij-10|archive-date=2015-11-14|access-date=2024-11-28|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ИсторияКасты2001&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.kasta.ru/html/saga.shtml|title=Как создавался стиль. История создания Касты (1995—2001)|website=kasta.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20011114061701/http://www.kasta.ru/html/saga.shtml|archive-date=2001-11-14|access-date=2024-09-28|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Bio2018&quot;&gt;{{Cite web|url=https://kasta.ru/artists/|title=Официальный сайт группы. О группе|website=kasta.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20240917190114/https://kasta.ru/artists/|archive-date=2024-09-17|access-date=2024-09-25|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Удзельнікі ==
'''Дзеючыя'''

* Уладзіслаў &quot;Влади&quot; Ляшкевіч (нар. 17 снежня 1978 года, Растоў-на-Доне) — рэп-выканаўца і аўтар тэкстаў гуртоў 2XL (1995), «Психолирик» (1995—1999) і «Каста» (1999—цяпер)
* Міхаіл &quot;Шым&quot; Епіфанаў (нар. 25 студзеня 1979 года, Растоў-на-Доне) — рэп-выканаўца і аўтар тэкстаў гуртоў «Психолирик» (1996—1999) і «Каста» (1999—цяпер)
* Андрэй &quot;Хаміль Пасечны (нар. 19 кастрычніка 1979 года, Растоў-на-Доне) — рэп-выканаўца і аўтар тэкстаў гуртоў «Династия Альфа» (1996—1997), «Психолирик» (1999) і «Каста» (1999—цяпер)
* Антон &quot;Змей&quot; Мішэнін (нар. 21 студзеня 1982 года, Растоў-на-Доне) — рэп-выканаўца і аўтар тэкстаў гуртоў «Западный сектор» (1998—2000), «Грани» (2000—май 2006) і «Каста» (1999—цяпер)&lt;ref name=&quot;КастаИнтервьюRapRuМай2006&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.rap.ru/reading/983|title=Чтиво Rap.ru. Каста: Кузнецы своего счастья|website=rap.ru|date=2006-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20060616185951/http://www.rap.ru/reading/&amp;pos_id%3D11175|archive-date=2006-06-16|access-date=2022-07-23|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Крытыка ==
У 2008 годзе Кірыл Іваноў з OpenSpace назваў &quot;Касту&quot; &quot;адной з самых паважаных груп у рускім хіп-хопе&quot;, чый дэбютны альбом &quot;Громче воды, выше травы&quot; (2002) зрабіў іх новымі лідэрамі жанру, пашырыўшы зону ўплыву рускага рэпу да правінцыі&lt;ref name=&quot;ИнтервьюOpenSpace2008&quot;&gt;{{Cite web|url=https://os.colta.ru/music_modern/names/details/894/|title=«Каста»: «Политический рэп мы оставили французам» (интервью) — Современная музыка — OpenSpace.ru|author=Кирилл Иванов|website=os.colta.ru|date=2008-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20080626200207/http://www.openspace.ru/music_modern/names/details/894/|archive-date=2008-06-26|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

У 2008 годзе тэатральны рэжысёр Эдуард Баякоў адзначае трэкі «Истина где-то рядом» і «Вокруг шум» гурта «Каста», лічачы, што «яны стануць тымі трэкамі і тэкстамі, праз якія будуць меркаваць пра наш час»&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web|url=https://vz.ru/society/2008/7/31/191881.html|title=КАСТА. Стопудово|website=ВЗГЛЯД.РУ|archive-url=https://web.archive.org/web/20080820082612/http://www.vz.ru/society/2008/7/31/191881.html|archive-date=2008-08-20|access-date=2022-07-23|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

У 2012 годзе Барыс Барабанаў адзначыў: «Растоўская рэп-групоўка — першы калектыў, які прымусіў гаварыць пра рускамоўны рэп як пра сацыяльную з'яву, якая выходзіць далёка за межы тынэйджэрскай культуры. Яны даказалі, што рускі рэчытатыў — гэта значна больш чым карыкатурныя персанажы ў кепках і шырокіх штанах...»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/1878895|title=Говорит улица|website=kommersant.ru|date=2012-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20220725222557/https://www.kommersant.ru/doc/1878895|archive-date=2022-07-25|access-date=2022-07-25|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

У 2015 годзе галоўны рэдактар партала The Flow Андрэй Нікіцін у рамках праекта «Beats&amp;Vibes: 50 главных событий в русском рэпе» прысвяціў артыкул гурту, у якім «Каста» была згаданая як «першая група з рэгіёнаў, якой удалося прарвацца ў мэйнстрым»&lt;ref name=&quot;TheFlow2015&quot;&gt;{{Cite web|url=https://the-flow.ru/beatsnvibes/50-sobitij-10|title=50 главных событий в русском рэпе: Каста|website=the-flow.ru|date=2015-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20151114003747/http://the-flow.ru/beatsnvibes/50-sobitij-10|archive-date=2015-11-14|access-date=2024-11-28|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Дыскаграфія ==
'''Студыйныя альбомы'''

* {{Год у музыцы|2002}} — «Громче воды, выше травы»
* {{Год у музыцы|2008}} — «Быль в глаза» &lt;small&gt;(перавыдаздены ў 2009 годзе)&lt;/small&gt;
* {{Год у музыцы|2017}} — «Четырёхглавый орёт»
* {{Год у музыцы|2019}} — «Об изъяне понятно»
* {{Год у музыцы|2020}} — «Чернила осьминога»
* {{Год у музыцы|2021}} — «Альбомба»
* {{Год у музыцы|2024}} — «Новинки зарубежного рэпа»

== Зноскі ==
&lt;references /&gt;

== Спасылкі ==

* {{Афіцыйны сайт}} (2000—2024)
[[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1996 годзе]]
[[Катэгорыя:Хіп-хоп-гурты Расіі]]
[[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1999 годзе]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты Rap Music]]</text>
      <sha1>39ae4usryzjzy3oslz6f9tpqfsrztye</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Арцемій Уладзіміравіч Арцыхоўскі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>809204</id>
    <revision>
      <id>5152624</id>
      <timestamp>2026-06-08T13:25:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Autumndancer</username>
        <id>168015</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Асоба}} '''Арцемій Уладзіміравіч Арцыхоўскі''' ({{lang-ru|Арте́мий Влади́мирович Арцихо́вский}}; 13 (26) снежня 1902, {{МН|Санкт-Пецярбург||}} — {{ДС|17|2|1978}}, {{МС|Масква||}}) — расійскі археолаг-славіст і гісторык. Доктар гістарычных навук (1940), член-карэспандэнт АН СССР (...»</comment>
      <origin>5152624</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1166" sha1="oz9kmnaarqqdr4nvuv7hx9dek0udvae" xml:space="preserve">{{Асоба}}
'''Арцемій Уладзіміравіч Арцыхоўскі''' ({{lang-ru|Арте́мий Влади́мирович Арцихо́вский}}; 13 (26) снежня 1902, {{МН|Санкт-Пецярбург||}} — {{ДС|17|2|1978}}, {{МС|Масква||}}) — расійскі археолаг-славіст і гісторык. Доктар гістарычных навук (1940), член-карэспандэнт АН СССР (1960). Прафесар МІФЛІ, з 1939 года загадчык кафедры археалогіі МДУ. Заснавальнік і кіраўнік Наўгародскай археалагічнай экспедыцыі (1932-1962). Асноўнае кола навуковых інтарэсаў - славяна-руская археалогія, наўгародскія і маскоўскія старажытнасці. Вядомы як першаадкрывальнік, першы выдавец і каментатар [[берасцяныя граматы|берасцяных грамат]].
{{DEFAULTSORT:Арцыхоўскі}}
[[Катэгорыя:Археолагі СССР]]</text>
      <sha1>oz9kmnaarqqdr4nvuv7hx9dek0udvae</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152625</id>
      <parentid>5152624</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T13:26:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Autumndancer</username>
        <id>168015</id>
      </contributor>
      <origin>5152625</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1183" sha1="n1l30lqr7xifgrsihlyxxn9f0vb1hwg" xml:space="preserve">{{Асоба}}
'''Арцемій Уладзіміравіч Арцыхоўскі''' ({{lang-ru|Арте́мий Влади́мирович Арцихо́вский}}; 13 (26) снежня 1902, {{МН|Санкт-Пецярбург||}} — {{ДС|17|2|1978}}, {{МС|Масква||}}) — расійскі археолаг-славіст і гісторык. Доктар гістарычных навук (1940), член-карэспандэнт АН СССР (1960). Прафесар МІФЛІ, з 1939 года загадчык кафедры археалогіі МДУ. Заснавальнік і кіраўнік Наўгародскай археалагічнай экспедыцыі (1932-1962). Асноўнае кола навуковых інтарэсаў - славяна-руская археалогія, наўгародскія і маскоўскія старажытнасці. Вядомы як першаадкрывальнік, першы выдавец і каментатар [[берасцяныя граматы|берасцяных грамат]].
{{зноскі}}
{{DEFAULTSORT:Арцыхоўскі}}
[[Катэгорыя:Археолагі СССР]]</text>
      <sha1>n1l30lqr7xifgrsihlyxxn9f0vb1hwg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152630</id>
      <parentid>5152625</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T13:28:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Autumndancer</username>
        <id>168015</id>
      </contributor>
      <origin>5152630</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1190" sha1="o43swswmex51mrumurxmkfru3ykn1ps" xml:space="preserve">{{Асоба}}
'''Арцемій Уладзіміравіч Арцыхоўскі''' ({{lang-ru|Арте́мий Влади́мирович Арцихо́вский}}; 13 (26) снежня 1902, {{МН|Санкт-Пецярбург||}} — {{ДС|17|2|1978}}, {{МС|Масква||}}) — расійскі археолаг-славіст і гісторык. Доктар гістарычных навук (1940), член-карэспандэнт АН СССР (1960). Прафесар МІФЛІ, з 1939 года загадчык кафедры археалогіі МДУ. Заснавальнік і кіраўнік Наўгародскай археалагічнай экспедыцыі (1932—1962). Асноўнае кола навуковых інтарэсаў — славяна-руская археалогія, наўгародскія і маскоўскія старажытнасці. Вядомы як першаадкрывальнік, першы выдавец і каментатар [[берасцяныя граматы|берасцяных грамат]].
{{зноскі}}
{{DEFAULTSORT:Арцыхоўскі}}
[[Катэгорыя:Археолагі СССР]]</text>
      <sha1>o43swswmex51mrumurxmkfru3ykn1ps</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Арцемій Арцыхоўскі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>809205</id>
    <redirect title="Арцемій Уладзіміравіч Арцыхоўскі" />
    <revision>
      <id>5152626</id>
      <timestamp>2026-06-08T13:27:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Autumndancer</username>
        <id>168015</id>
      </contributor>
      <comment>Перасылае да [[Арцемій Уладзіміравіч Арцыхоўскі]]</comment>
      <origin>5152626</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="76" sha1="obyxo0r77ut7cacxl70mvph9oosoamt" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Арцемій Уладзіміравіч Арцыхоўскі]]</text>
      <sha1>obyxo0r77ut7cacxl70mvph9oosoamt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Забалоцце (Смалявіцкі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>809206</id>
    <redirect title="Забалоцце" />
    <revision>
      <id>5152628</id>
      <timestamp>2026-06-08T13:28:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <comment>Перасылае да [[Забалоцце]]</comment>
      <origin>5152628</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32" sha1="9xzp6tcmc9gupahmsceq0pmejwjm482" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Забалоцце]]</text>
      <sha1>9xzp6tcmc9gupahmsceq0pmejwjm482</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>А. У. Арцыхоўскі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>809207</id>
    <redirect title="Арцемій Уладзіміравіч Арцыхоўскі" />
    <revision>
      <id>5152629</id>
      <timestamp>2026-06-08T13:28:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Autumndancer</username>
        <id>168015</id>
      </contributor>
      <comment>Перасылае да [[Арцемій Уладзіміравіч Арцыхоўскі]]</comment>
      <origin>5152629</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="76" sha1="obyxo0r77ut7cacxl70mvph9oosoamt" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Арцемій Уладзіміравіч Арцыхоўскі]]</text>
      <sha1>obyxo0r77ut7cacxl70mvph9oosoamt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Катэгорыя:Выканаўцы Century Media Records</title>
    <ns>14</ns>
    <id>809208</id>
    <revision>
      <id>5152634</id>
      <timestamp>2026-06-08T13:43:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «[[Катэгорыя:Century Media Records]] [[Катэгорыя:Выканаўцы паводле лэйблаў]]»</comment>
      <origin>5152634</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="116" sha1="1o4qmqarhmomalgl1j33v065iu0xaqy" xml:space="preserve">[[Катэгорыя:Century Media Records]]
[[Катэгорыя:Выканаўцы паводле лэйблаў]]</text>
      <sha1>1o4qmqarhmomalgl1j33v065iu0xaqy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Катэгорыя:Аўтамабілебудаўнічыя кампаніі Вялікабрытаніі</title>
    <ns>14</ns>
    <id>809209</id>
    <revision>
      <id>5152636</id>
      <timestamp>2026-06-08T13:46:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Катэгорыя для кампаній}} {{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Аўтамабілебудаўнічыя кампаніі паводле краін|Вялікабрытанія]] [[Катэгорыя:Прамысловыя кампаніі Вялікабрытаніі]]»</comment>
      <origin>5152636</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="297" sha1="kzvpabi7ltmyjp6tqj1zuh3oys41p7e" xml:space="preserve">{{Катэгорыя для кампаній}}
{{Навігацыя}}
[[Катэгорыя:Аўтамабілебудаўнічыя кампаніі паводле краін|Вялікабрытанія]]
[[Катэгорыя:Прамысловыя кампаніі Вялікабрытаніі]]</text>
      <sha1>kzvpabi7ltmyjp6tqj1zuh3oys41p7e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Размовы:Кралупі-над-Влтавау</title>
    <ns>1</ns>
    <id>809210</id>
    <revision>
      <id>5152644</id>
      <timestamp>2026-06-08T14:16:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StachLysy</username>
        <id>62453</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Юбілейны артыкул|264 000|8 чэрвеня 2026}}»</comment>
      <origin>5152644</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="65" sha1="homezolw79jfot4j8st6ogibi7v7yfc" xml:space="preserve">{{Юбілейны артыкул|264 000|8 чэрвеня 2026}}</text>
      <sha1>homezolw79jfot4j8st6ogibi7v7yfc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>In This Moment</title>
    <ns>0</ns>
    <id>809211</id>
    <revision>
      <id>5152650</id>
      <timestamp>2026-06-08T14:51:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <comment>Створана перакладам старонкі «[[:en:Special:Redirect/revision/1356793722|In This Moment]]»</comment>
      <origin>5152650</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13902" sha1="bb43yepg0me1jwny0wdoadbsn6zx9w6" xml:space="preserve">
{{Музычны калектыў}}

'''In This Moment''' — амерыканскі [[Рок-музыка|рок-]]&lt;nowiki/&gt;гурт з [[Лос-Анджэлес|Лос-Анджэлеса]], штат Каліфорнія, створаны спявачкай Марыяй Брынк і гітарыстам Крысам Хаўортам у 2005 годзе.

== Музычны стыль і ўплывы ==
Гурт In This Moment апісваецца як [[альтэрнатыўны метал]],&lt;ref name=&quot;Cos Mother&quot;&gt;{{cite web|url=https://consequence.net/2020/01/in-this-moment-new-album-mother-first-single-the-in-between/|title=In This Moment announce new album Mother, unveil first single &quot;The In-Between&quot;: Stream|first=Spencer|last=Kaufman|work=[[Consequence (publication)|Consequence]]|date=January 22, 2020|access-date=April 24, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Blood 1983 Tour 2&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.theprp.com/2022/06/21/news/in-this-moment-readying-blood-1983-ep-announce-u-s-tour-with-nothing-more-sleep-token-cherry-bombs/|title=In This Moment Readying &quot;Blood 1983&quot; EP, Announce U.S. Tour With Nothing More, Sleep Token &amp; Cherry Bombs|work=The PRP|date=June 21, 2022|access-date=June 21, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.kerrang.com/album-review-in-this-moment-godmode|title=Album review: In This Moment – Godmode|first=Steve|last=Beebee|work=[[Kerrang!]]|date=October 23, 2023|access-date=November 4, 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.theprp.com/2022/08/25/news/in-this-moment-just-landed-their-third-gold-single-of-this-summer/|title=In This Moment Just Landed Their Third Gold Single Of This Summer|work=The PRP|date=August 25, 2022|access-date=January 6, 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://nepascene.com/2021/05/alt-metal-bands-in-this-moment-black-veil-brides-return-sherman-theater-stroudsburg-nov-5/|title=Alt metal bands In This Moment and Black Veil Brides return to Sherman Theater in Stroudsburg on Nov. 5|website=NEPA Scene|date=May 18, 2021|access-date=July 21, 2023}}&lt;/ref&gt; [[хард-рок]],&lt;ref name=&quot;Blood 1983 Tour&quot;&gt;{{cite web|url=https://blabbermouth.net/news/in-this-moment-announces-blood-1983-summer-fall-2022-u-s-tour-blabbermouth-net-presale|title=In This Moment Announces 'Blood 1983' Summer/Fall 2022 US Tour, Blabbermouth.net Presale ...|work=[[Blabbermouth.net]]|date=June 21, 2022|access-date=June 21, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;blabbermouth eighth studio album&quot;&gt;{{cite web|url=https://blabbermouth.net/news/in-this-moment-is-preparing-to-record-eighth-studio-album|title=In This Moment Is Preparing To Record Eighth Studio Album|work=[[Blabbermouth.net]]|date=January 29, 2023|access-date=May 28, 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Wall of Sound Genres&quot;&gt;{{cite web|url=https://wallofsoundau.com/2017/07/20/in-this-moment-ritual-album-review/|title=In This Moment – Ritual (Album Review)|first=Kaydan|last=Howison|work=Wall of Sound|date=July 20, 2017|access-date=June 21, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.punktastic.com/album-reviews/in-this-moment-mother/|title=In This Moment – 'Mother'|first=Ellie|last=Odurny|work=Punktastic|date=March 31, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20220206090013/https://www.punktastic.com/album-reviews/in-this-moment-mother/|archive-date=February 6, 2022|access-date=June 21, 2022|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine|first=Caleb R.|last=Newton|url=https://newnoisemagazine.com/album-review-in-this-moment-mother/|title=Album Review: In This Moment – Mother|magazine=[[New Noise Magazine]]|date=May 21, 2020|access-date=June 21, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20200531162448/https://newnoisemagazine.com/album-review-in-this-moment-mother/|archive-date=May 31, 2020|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[металкор]],&lt;ref name=&quot;Allmusic genres&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.allmusic.com/artist/in-this-moment-mn0000558828/biography|title=In This Moment Allmusic Bio|first=Eduardo|last=Rivadavia|work=[[Allmusic]]|access-date=January 30, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Wall of Sound Genres2&quot;&gt;{{cite web|url=https://wallofsoundau.com/2017/07/20/in-this-moment-ritual-album-review/|title=In This Moment – Ritual (Album Review)|first=Kaydan|last=Howison|work=Wall of Sound|date=July 20, 2017|access-date=June 21, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.metalsucks.net/2008/10/08/for-in-this-moment-a-passable-album-is-a-resounding-success/|title=For In This Moment, A Passable Album Is A Resounding Success|first=Sammy|last=O'Hagar|work=[[MetalSucks]]|date=October 8, 2008|access-date=April 24, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.musicomh.com/reviews/albums/in-this-moment-beautiful-tragedy|title=In This Moment – Beautiful Tragedy|first=Tom|last=Day|work=[[MusicOMH]]|date=June 18, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20220206091514/https://www.musicomh.com/reviews/albums/in-this-moment-beautiful-tragedy|archive-date=February 6, 2022|access-date=June 21, 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[індастрыял-метал]],&lt;ref name=&quot;Louder Sound Ritual&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.loudersound.com/reviews/in-this-moment-ritual-album-review|title=In This Moment - Ritual album review|first=Natasha|last=Scharf|work=Louder Sound|date=July 18, 2017|access-date=January 30, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.punktastic.com/album-reviews/in-this-moment-godmode/|title=In This Moment – 'Godmode'|first=Ian|last=Kenworthy|work=Punktastic|date=October 28, 2023|access-date=October 31, 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://metalnation.com/concert-review-in-this-moment-the-word-alive-and-ded-kick-off-tour/|title=Concert Review: In This Moment, The Word Alive and Ded kick off tour|first=Rustyn|last=Rose|work=Metal Nation|date=April 13, 2018|access-date=June 22, 2022}}&lt;/ref&gt; меладычны металкор,&lt;ref name=&quot;Louder Sound Ritual2&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.loudersound.com/reviews/in-this-moment-ritual-album-review|title=In This Moment - Ritual album review|first=Natasha|last=Scharf|work=Louder Sound|date=July 18, 2017|access-date=January 30, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.loudersound.com/reviews/in-this-moment-godmode-review|title=Slick, heavy and anchored by the brilliant Maria Brink, Godmode is the album that, if there's any justice in the world, will take In This Moment further than ever|first=Dannii|last=Leivers|work=[[Metal Hammer]]|date=October 25, 2023|access-date=November 4, 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://exclaim.ca/music/article/lacuna_coil_gathering_in_this_moment_stolen_babies-opera|title=Lacuna Coil / The Gathering / In This Moment / Stolen Babies Opera House, Toronto ON May 16|author=Laura Wiebe Taylor|work=[[Exclaim!]]|date=May 24, 2007|access-date=June 21, 2022}}&lt;/ref&gt; гатычны метал,&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.allmusic.com/album/ritual-mw0003062067|title=Ritual – In This Moment|author=James Christopher Monger|work=[[AllMusic]]|access-date=February 14, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://meaww.com/in-this-moment-mother-maria-brink-gothic-metal-melodic-dark-haunting-symphonic-spiritual|title='Mother' Review: In This Moment's gothic metal shines with intense power, brooding glory and spiritual gravitas|first=Brian|last=Polson|work=Meaww|date=April 22, 2020|access-date=June 22, 2022}}&lt;/ref&gt; поп-метал,&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.popmatters.com/pm/review/128714-in-this-moment-a-star-crossed-wasteland/|title=In This Moment: A Star-Crossed Wasteland|first=Adrien|last=Begrand|work=[[PopMatters]]|date=August 5, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100806193726/http://www.popmatters.com/pm/review/128714-in-this-moment-a-star-crossed-wasteland/|archive-date=August 6, 2010|access-date=June 22, 2022|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.metalsucks.net/2020/01/22/in-this-moment-officially-announce-new-album-stream-first-single/|title=In This Moment Officially Announce New Album, Stream First Single|first=Axl|last=Rosenberg|work=[[MetalSucks]]|date=January 22, 2020|access-date=January 31, 2021}}&lt;/ref&gt; ню-метал,&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.rochestercitynewspaper.com/rochester/metal-in-this-moment/Content?oid=2518952|title=In This Moment|first=Frank|last=De Blase|work=Rochester City Newspaper|date=April 15, 2015|access-date=January 8, 2022}}&lt;/ref&gt; метал,&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.altpress.com/in-this-moment-new-album-mother/|title=In This Moment detail new album 'Mother' with &quot;The In-Between&quot; video|first=Koltan|last=Greenwood|work=[[Alternative Press (magazine)|Alternative Press]]|date=January 22, 2020|access-date=June 21, 2022}}&lt;/ref&gt; поп-рок,&lt;ref name=&quot;Blabbermouth Ritual rev&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.blabbermouth.net/cdreviews/ritual-2/|title=Ritual album review|first=Ray|last=Horn Jr.|work=[[Blabbermouth.net]]|date=July 29, 2017|access-date=July 29, 2017}}&lt;/ref&gt; індастрыял,&lt;ref name=&quot;Wall of Sound Genres&quot; /&gt; альтэрнатыўны рок,&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://blabbermouth.net/reviews/godmode|title=In This Moment Godmode|first=Dom|last=Lawson|work=[[Blabbermouth.net]]|date=October 27, 2023|access-date=October 31, 2023}}&lt;/ref&gt; гатычны рок,&lt;ref name=&quot;Allmusic genres&quot; /&gt;, таксама яны ўключалі пост-хардкор,&lt;ref name=&quot;Popmatter rev&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.popmatters.com/in-this-moment-beautiful-tragedy-2496248167.html|title=In This Moment: Beautiful Tragedy|first=Adrien|last=Begrand|work=[[PopMatters]]|date=June 5, 2007|access-date=January 8, 2022}}&lt;/ref&gt; скрыма,&lt;ref name=&quot;TheDream&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.allmusic.com/album/the-dream-mw0000794304|title=Thе Dream – In This Moment|first=Alex|last=Henderson|work=[[AllMusic]]|access-date=January 7, 2022}}&lt;/ref&gt; хардкор&lt;ref name=&quot;TheDream&quot; /&gt; і арэна-рок&lt;ref name=&quot;TheDream&quot; /&gt; у сваю музыку. Дэбютны альбом гурта Beautiful Tragedy і трэці альбом A Star-Crossed Wasteland — абодва ў стылі металкор.&lt;ref name=&quot;TheDream2&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.allmusic.com/album/the-dream-mw0000794304|title=Thе Dream – In This Moment|first=Alex|last=Henderson|work=[[AllMusic]]|access-date=January 7, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.allmusic.com/album/a-star-crossed-wasteland-mw0002006552|title=A Star-Crossed Wasteland – In This Moment|first=Phil|last=Freeman|work=[[AllMusic]]|access-date=April 24, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.allmusic.com/album/beautiful-tragedy-mw0000577524|title=Beautiful Tragedy – In This Moment|first=Eduardo|last=Rivadavia|work=[[AllMusic]]|access-date=April 24, 2022}}&lt;/ref&gt; Другі альбом The Dream паказвае, як яны пераходзяць да альтэрнатыўнага металу і альтэрнатыўнага року.&lt;ref name=&quot;TheDream&quot; /&gt; У пазнейшых альбомах, такіх як Blood&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.allmusic.com/album/blood-mw0002381220|title=Blood – In This Moment|author=James Christopher Monger|work=[[AllMusic]]|access-date=April 24, 2022}}&lt;/ref&gt; і Black Widow,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.metalsucks.net/2014/11/11/moments-black-widow-90s-mainstream-industrial-throwback-youve-waiting/|title=In This Moment's Black Widow is the 90s Mainstream Industrial Throwback You've Been Waiting For|first=Angus|last=Jung|work=[[MetalSucks]]|date=November 11, 2014|access-date=April 24, 2022}}&lt;/ref&gt; In This Moment пачалі выкарыстоўваць элементы такіх жанраў, як індастрыяльная музыка і электроніка. Black Widow таксама апісваюць як гатычны метал.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.allmusic.com/album/black-widow-mw0002767209|title=Black Widow – In This Moment|author=James Christopher Monger|work=[[AllMusic]]|access-date=April 24, 2022}}&lt;/ref&gt; In This Moment называюць [[Pantera]], [[Black Sabbath]], [[Metallica]], [[Slayer]], [[Sepultura]], [[Iron Maiden]], [[Judas Priest]], [[Whitesnake]], [[Ratt]], [[Mötley Crüe]], [[Deftones]], [[Nirvana]], [[Dead Can Dance]] і [[M83 (гурт)|M83]] сваімі ўплывамі.

== Удзельнікі гурта ==
&lt;gallery perrow=&quot;5&quot; widths=&quot;180&quot; heights=&quot;180&quot; caption=&quot;In This Moment выступаюць на фестывалі With Full Force 2018&quot;&gt;
Файл:In_This_Moment_With_Full_Force_2018_23.jpg|alt=Maria Brink| Марыя Брынк
Файл:In_This_Moment_With_Full_Force_2018_17.jpg|alt=Chris Howorth| Крыс Хаўорт
Файл:In_This_Moment_With_Full_Force_2018_11.jpg|alt=Randy Weitzel| Рэндзі Вайцэль
Файл:In_This_Moment_With_Full_Force_2018_15.jpg|alt=Kent Diimmel| Кент Дзімель
&lt;/gallery&gt;'''Дзеючыя'''
* Марыя Брынк — вядучы вакал, фартэпіяна (2005—цяпер)
* Крыс Хаўорт — вядучая гітара, бэк-вакал (2005—цяпер)
* Трэвіс Джонсан — бас-гітара, бэк-вакал (2010—цяпер)
* Рэндзі Вайцэль — рытм-гітара, бэк-вакал (2011—цяпер)
* Кент Дзімель — ударныя (2016—цяпер)

== Дыскаграфія ==
'''Студыйныя альбомы'''

* ''Beautiful Tragedy'' (2007)
* ''The Dream'' (2008)
* ''A Star-Crossed Wasteland'' (2010)
* ''Blood'' (2012)
* ''Black Widow'' (2014)
* ''Ritual'' (2017)
* ''Mother'' (2020)
* ''Godmode'' (2023)

== Зноскі ==
&lt;references /&gt;
{{Commonscat|In This Moment (band)|In This Moment}}

* {{Афіцыйны сайт|http://www.inthismomentofficial.com|link_text=Афіцыйны сайт|схаваць=а}}
{{Вонкавыя спасылкі}}
[[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2005 годзе]]
[[Катэгорыя:Выканаўцы Century Media Records]]
[[Катэгорыя:Гурты альтэрнатыўнага метала ЗША]]</text>
      <sha1>bb43yepg0me1jwny0wdoadbsn6zx9w6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152651</id>
      <parentid>5152650</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T14:53:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5152651</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13962" sha1="dk5o7d8yvmmo9iz1capyoq3t4l95nj9" xml:space="preserve">
{{Музычны калектыў
| Гады = 2005—цяпер
}}

'''In This Moment''' — амерыканскі [[Рок-музыка|рок-]]&lt;nowiki/&gt;гурт з [[Лос-Анджэлес|Лос-Анджэлеса]], штат Каліфорнія, створаны вакалісткай Марыяй Брынк і гітарыстам Крысам Хаўортам у 2005 годзе.

== Музычны стыль і ўплывы ==
Гурт In This Moment апісваецца як [[альтэрнатыўны метал]],&lt;ref name=&quot;Cos Mother&quot;&gt;{{cite web|url=https://consequence.net/2020/01/in-this-moment-new-album-mother-first-single-the-in-between/|title=In This Moment announce new album Mother, unveil first single &quot;The In-Between&quot;: Stream|first=Spencer|last=Kaufman|work=[[Consequence (publication)|Consequence]]|date=January 22, 2020|access-date=April 24, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Blood 1983 Tour 2&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.theprp.com/2022/06/21/news/in-this-moment-readying-blood-1983-ep-announce-u-s-tour-with-nothing-more-sleep-token-cherry-bombs/|title=In This Moment Readying &quot;Blood 1983&quot; EP, Announce U.S. Tour With Nothing More, Sleep Token &amp; Cherry Bombs|work=The PRP|date=June 21, 2022|access-date=June 21, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.kerrang.com/album-review-in-this-moment-godmode|title=Album review: In This Moment – Godmode|first=Steve|last=Beebee|work=[[Kerrang!]]|date=October 23, 2023|access-date=November 4, 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.theprp.com/2022/08/25/news/in-this-moment-just-landed-their-third-gold-single-of-this-summer/|title=In This Moment Just Landed Their Third Gold Single Of This Summer|work=The PRP|date=August 25, 2022|access-date=January 6, 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://nepascene.com/2021/05/alt-metal-bands-in-this-moment-black-veil-brides-return-sherman-theater-stroudsburg-nov-5/|title=Alt metal bands In This Moment and Black Veil Brides return to Sherman Theater in Stroudsburg on Nov. 5|website=NEPA Scene|date=May 18, 2021|access-date=July 21, 2023}}&lt;/ref&gt; [[хард-рок]],&lt;ref name=&quot;Blood 1983 Tour&quot;&gt;{{cite web|url=https://blabbermouth.net/news/in-this-moment-announces-blood-1983-summer-fall-2022-u-s-tour-blabbermouth-net-presale|title=In This Moment Announces 'Blood 1983' Summer/Fall 2022 US Tour, Blabbermouth.net Presale ...|work=[[Blabbermouth.net]]|date=June 21, 2022|access-date=June 21, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;blabbermouth eighth studio album&quot;&gt;{{cite web|url=https://blabbermouth.net/news/in-this-moment-is-preparing-to-record-eighth-studio-album|title=In This Moment Is Preparing To Record Eighth Studio Album|work=[[Blabbermouth.net]]|date=January 29, 2023|access-date=May 28, 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Wall of Sound Genres&quot;&gt;{{cite web|url=https://wallofsoundau.com/2017/07/20/in-this-moment-ritual-album-review/|title=In This Moment – Ritual (Album Review)|first=Kaydan|last=Howison|work=Wall of Sound|date=July 20, 2017|access-date=June 21, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.punktastic.com/album-reviews/in-this-moment-mother/|title=In This Moment – 'Mother'|first=Ellie|last=Odurny|work=Punktastic|date=March 31, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20220206090013/https://www.punktastic.com/album-reviews/in-this-moment-mother/|archive-date=February 6, 2022|access-date=June 21, 2022|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine|first=Caleb R.|last=Newton|url=https://newnoisemagazine.com/album-review-in-this-moment-mother/|title=Album Review: In This Moment – Mother|magazine=[[New Noise Magazine]]|date=May 21, 2020|access-date=June 21, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20200531162448/https://newnoisemagazine.com/album-review-in-this-moment-mother/|archive-date=May 31, 2020|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[металкор]],&lt;ref name=&quot;Allmusic genres&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.allmusic.com/artist/in-this-moment-mn0000558828/biography|title=In This Moment Allmusic Bio|first=Eduardo|last=Rivadavia|work=[[Allmusic]]|access-date=January 30, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Wall of Sound Genres2&quot;&gt;{{cite web|url=https://wallofsoundau.com/2017/07/20/in-this-moment-ritual-album-review/|title=In This Moment – Ritual (Album Review)|first=Kaydan|last=Howison|work=Wall of Sound|date=July 20, 2017|access-date=June 21, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.metalsucks.net/2008/10/08/for-in-this-moment-a-passable-album-is-a-resounding-success/|title=For In This Moment, A Passable Album Is A Resounding Success|first=Sammy|last=O'Hagar|work=[[MetalSucks]]|date=October 8, 2008|access-date=April 24, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.musicomh.com/reviews/albums/in-this-moment-beautiful-tragedy|title=In This Moment – Beautiful Tragedy|first=Tom|last=Day|work=[[MusicOMH]]|date=June 18, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20220206091514/https://www.musicomh.com/reviews/albums/in-this-moment-beautiful-tragedy|archive-date=February 6, 2022|access-date=June 21, 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[індастрыял-метал]],&lt;ref name=&quot;Louder Sound Ritual&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.loudersound.com/reviews/in-this-moment-ritual-album-review|title=In This Moment - Ritual album review|first=Natasha|last=Scharf|work=Louder Sound|date=July 18, 2017|access-date=January 30, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.punktastic.com/album-reviews/in-this-moment-godmode/|title=In This Moment – 'Godmode'|first=Ian|last=Kenworthy|work=Punktastic|date=October 28, 2023|access-date=October 31, 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://metalnation.com/concert-review-in-this-moment-the-word-alive-and-ded-kick-off-tour/|title=Concert Review: In This Moment, The Word Alive and Ded kick off tour|first=Rustyn|last=Rose|work=Metal Nation|date=April 13, 2018|access-date=June 22, 2022}}&lt;/ref&gt; меладычны металкор,&lt;ref name=&quot;Louder Sound Ritual2&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.loudersound.com/reviews/in-this-moment-ritual-album-review|title=In This Moment - Ritual album review|first=Natasha|last=Scharf|work=Louder Sound|date=July 18, 2017|access-date=January 30, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.loudersound.com/reviews/in-this-moment-godmode-review|title=Slick, heavy and anchored by the brilliant Maria Brink, Godmode is the album that, if there's any justice in the world, will take In This Moment further than ever|first=Dannii|last=Leivers|work=[[Metal Hammer]]|date=October 25, 2023|access-date=November 4, 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://exclaim.ca/music/article/lacuna_coil_gathering_in_this_moment_stolen_babies-opera|title=Lacuna Coil / The Gathering / In This Moment / Stolen Babies Opera House, Toronto ON May 16|author=Laura Wiebe Taylor|work=[[Exclaim!]]|date=May 24, 2007|access-date=June 21, 2022}}&lt;/ref&gt; гатычны метал,&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.allmusic.com/album/ritual-mw0003062067|title=Ritual – In This Moment|author=James Christopher Monger|work=[[AllMusic]]|access-date=February 14, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://meaww.com/in-this-moment-mother-maria-brink-gothic-metal-melodic-dark-haunting-symphonic-spiritual|title='Mother' Review: In This Moment's gothic metal shines with intense power, brooding glory and spiritual gravitas|first=Brian|last=Polson|work=Meaww|date=April 22, 2020|access-date=June 22, 2022}}&lt;/ref&gt; поп-метал,&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.popmatters.com/pm/review/128714-in-this-moment-a-star-crossed-wasteland/|title=In This Moment: A Star-Crossed Wasteland|first=Adrien|last=Begrand|work=[[PopMatters]]|date=August 5, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100806193726/http://www.popmatters.com/pm/review/128714-in-this-moment-a-star-crossed-wasteland/|archive-date=August 6, 2010|access-date=June 22, 2022|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.metalsucks.net/2020/01/22/in-this-moment-officially-announce-new-album-stream-first-single/|title=In This Moment Officially Announce New Album, Stream First Single|first=Axl|last=Rosenberg|work=[[MetalSucks]]|date=January 22, 2020|access-date=January 31, 2021}}&lt;/ref&gt; ню-метал,&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.rochestercitynewspaper.com/rochester/metal-in-this-moment/Content?oid=2518952|title=In This Moment|first=Frank|last=De Blase|work=Rochester City Newspaper|date=April 15, 2015|access-date=January 8, 2022}}&lt;/ref&gt; метал,&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.altpress.com/in-this-moment-new-album-mother/|title=In This Moment detail new album 'Mother' with &quot;The In-Between&quot; video|first=Koltan|last=Greenwood|work=[[Alternative Press (magazine)|Alternative Press]]|date=January 22, 2020|access-date=June 21, 2022}}&lt;/ref&gt; поп-рок,&lt;ref name=&quot;Blabbermouth Ritual rev&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.blabbermouth.net/cdreviews/ritual-2/|title=Ritual album review|first=Ray|last=Horn Jr.|work=[[Blabbermouth.net]]|date=July 29, 2017|access-date=July 29, 2017}}&lt;/ref&gt; індастрыял,&lt;ref name=&quot;Wall of Sound Genres&quot; /&gt; альтэрнатыўны рок,&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://blabbermouth.net/reviews/godmode|title=In This Moment Godmode|first=Dom|last=Lawson|work=[[Blabbermouth.net]]|date=October 27, 2023|access-date=October 31, 2023}}&lt;/ref&gt; гатычны рок,&lt;ref name=&quot;Allmusic genres&quot; /&gt;, таксама яны ўключалі пост-хардкор,&lt;ref name=&quot;Popmatter rev&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.popmatters.com/in-this-moment-beautiful-tragedy-2496248167.html|title=In This Moment: Beautiful Tragedy|first=Adrien|last=Begrand|work=[[PopMatters]]|date=June 5, 2007|access-date=January 8, 2022}}&lt;/ref&gt; скрыма,&lt;ref name=&quot;TheDream&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.allmusic.com/album/the-dream-mw0000794304|title=Thе Dream – In This Moment|first=Alex|last=Henderson|work=[[AllMusic]]|access-date=January 7, 2022}}&lt;/ref&gt; хардкор&lt;ref name=&quot;TheDream&quot; /&gt; і арэна-рок&lt;ref name=&quot;TheDream&quot; /&gt; у сваю музыку. Дэбютны альбом гурта Beautiful Tragedy і трэці альбом A Star-Crossed Wasteland — абодва ў стылі металкор.&lt;ref name=&quot;TheDream2&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.allmusic.com/album/the-dream-mw0000794304|title=Thе Dream – In This Moment|first=Alex|last=Henderson|work=[[AllMusic]]|access-date=January 7, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.allmusic.com/album/a-star-crossed-wasteland-mw0002006552|title=A Star-Crossed Wasteland – In This Moment|first=Phil|last=Freeman|work=[[AllMusic]]|access-date=April 24, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.allmusic.com/album/beautiful-tragedy-mw0000577524|title=Beautiful Tragedy – In This Moment|first=Eduardo|last=Rivadavia|work=[[AllMusic]]|access-date=April 24, 2022}}&lt;/ref&gt; Другі альбом The Dream паказвае, як яны пераходзяць да альтэрнатыўнага металу і альтэрнатыўнага року.&lt;ref name=&quot;TheDream&quot; /&gt; У пазнейшых альбомах, такіх як Blood&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.allmusic.com/album/blood-mw0002381220|title=Blood – In This Moment|author=James Christopher Monger|work=[[AllMusic]]|access-date=April 24, 2022}}&lt;/ref&gt; і Black Widow,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.metalsucks.net/2014/11/11/moments-black-widow-90s-mainstream-industrial-throwback-youve-waiting/|title=In This Moment's Black Widow is the 90s Mainstream Industrial Throwback You've Been Waiting For|first=Angus|last=Jung|work=[[MetalSucks]]|date=November 11, 2014|access-date=April 24, 2022}}&lt;/ref&gt; In This Moment пачалі выкарыстоўваць элементы такіх жанраў, як індастрыяльная музыка і электроніка. Black Widow таксама апісваюць як гатычны метал.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.allmusic.com/album/black-widow-mw0002767209|title=Black Widow – In This Moment|author=James Christopher Monger|work=[[AllMusic]]|access-date=April 24, 2022}}&lt;/ref&gt; In This Moment называюць [[Pantera]], [[Black Sabbath]], [[Metallica]], [[Slayer]], [[Sepultura]], [[Iron Maiden]], [[Judas Priest]], [[Whitesnake]], [[Ratt]], [[Mötley Crüe]], [[Deftones]], [[Nirvana]], [[Dead Can Dance]] і [[M83 (гурт)|M83]] сваімі ўплывамі.

== Удзельнікі гурта ==
&lt;gallery perrow=&quot;5&quot; widths=&quot;180&quot; heights=&quot;180&quot; caption=&quot;In This Moment выступаюць на фестывалі With Full Force 2018&quot;&gt;
Файл:In_This_Moment_With_Full_Force_2018_23.jpg|alt=Maria Brink| Марыя Брынк
Файл:In_This_Moment_With_Full_Force_2018_17.jpg|alt=Chris Howorth| Крыс Хаўорт
Файл:In_This_Moment_With_Full_Force_2018_11.jpg|alt=Randy Weitzel| Рэндзі Вайцэль
Файл:In_This_Moment_With_Full_Force_2018_15.jpg|alt=Kent Diimmel| Кент Дзімель
&lt;/gallery&gt;'''Дзеючыя'''
* Марыя Брынк — вядучы вакал, фартэпіяна (2005—цяпер)
* Крыс Хаўорт — вядучая гітара, бэк-вакал (2005—цяпер)
* Трэвіс Джонсан — бас-гітара, бэк-вакал (2010—цяпер)
* Рэндзі Вайцэль — рытм-гітара, бэк-вакал (2011—цяпер)
* Кент Дзімель — ударныя (2016—цяпер)

== Дыскаграфія ==
'''Студыйныя альбомы'''

* ''Beautiful Tragedy'' (2007)
* ''The Dream'' (2008)
* ''A Star-Crossed Wasteland'' (2010)
* ''Blood'' (2012)
* ''Black Widow'' (2014)
* ''Ritual'' (2017)
* ''Mother'' (2020)
* ''Godmode'' (2023)

== Зноскі ==
&lt;references /&gt;

== Спасылкі ==
{{Commonscat|In This Moment (band)|In This Moment}}

* {{Афіцыйны сайт|http://www.inthismomentofficial.com|link_text=Афіцыйны сайт|схаваць=а}}
{{Вонкавыя спасылкі}}
[[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2005 годзе]]
[[Катэгорыя:Выканаўцы Century Media Records]]
[[Катэгорыя:Гурты альтэрнатыўнага метала ЗША]]</text>
      <sha1>dk5o7d8yvmmo9iz1capyoq3t4l95nj9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152726</id>
      <parentid>5152651</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T20:37:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KrBot</username>
        <id>24355</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+ {{ізаляваны артыкул}}</comment>
      <origin>5152726</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14016" sha1="tmsx3cpj81zruyqnepa9hivuuhbhbon" xml:space="preserve">{{Музычны калектыў
| Гады = 2005—цяпер
}}

'''In This Moment''' — амерыканскі [[Рок-музыка|рок-]]&lt;nowiki/&gt;гурт з [[Лос-Анджэлес|Лос-Анджэлеса]], штат Каліфорнія, створаны вакалісткай Марыяй Брынк і гітарыстам Крысам Хаўортам у 2005 годзе.

== Музычны стыль і ўплывы ==
Гурт In This Moment апісваецца як [[альтэрнатыўны метал]],&lt;ref name=&quot;Cos Mother&quot;&gt;{{cite web|url=https://consequence.net/2020/01/in-this-moment-new-album-mother-first-single-the-in-between/|title=In This Moment announce new album Mother, unveil first single &quot;The In-Between&quot;: Stream|first=Spencer|last=Kaufman|work=[[Consequence (publication)|Consequence]]|date=January 22, 2020|access-date=April 24, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Blood 1983 Tour 2&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.theprp.com/2022/06/21/news/in-this-moment-readying-blood-1983-ep-announce-u-s-tour-with-nothing-more-sleep-token-cherry-bombs/|title=In This Moment Readying &quot;Blood 1983&quot; EP, Announce U.S. Tour With Nothing More, Sleep Token &amp; Cherry Bombs|work=The PRP|date=June 21, 2022|access-date=June 21, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.kerrang.com/album-review-in-this-moment-godmode|title=Album review: In This Moment – Godmode|first=Steve|last=Beebee|work=[[Kerrang!]]|date=October 23, 2023|access-date=November 4, 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.theprp.com/2022/08/25/news/in-this-moment-just-landed-their-third-gold-single-of-this-summer/|title=In This Moment Just Landed Their Third Gold Single Of This Summer|work=The PRP|date=August 25, 2022|access-date=January 6, 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://nepascene.com/2021/05/alt-metal-bands-in-this-moment-black-veil-brides-return-sherman-theater-stroudsburg-nov-5/|title=Alt metal bands In This Moment and Black Veil Brides return to Sherman Theater in Stroudsburg on Nov. 5|website=NEPA Scene|date=May 18, 2021|access-date=July 21, 2023}}&lt;/ref&gt; [[хард-рок]],&lt;ref name=&quot;Blood 1983 Tour&quot;&gt;{{cite web|url=https://blabbermouth.net/news/in-this-moment-announces-blood-1983-summer-fall-2022-u-s-tour-blabbermouth-net-presale|title=In This Moment Announces 'Blood 1983' Summer/Fall 2022 US Tour, Blabbermouth.net Presale ...|work=[[Blabbermouth.net]]|date=June 21, 2022|access-date=June 21, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;blabbermouth eighth studio album&quot;&gt;{{cite web|url=https://blabbermouth.net/news/in-this-moment-is-preparing-to-record-eighth-studio-album|title=In This Moment Is Preparing To Record Eighth Studio Album|work=[[Blabbermouth.net]]|date=January 29, 2023|access-date=May 28, 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Wall of Sound Genres&quot;&gt;{{cite web|url=https://wallofsoundau.com/2017/07/20/in-this-moment-ritual-album-review/|title=In This Moment – Ritual (Album Review)|first=Kaydan|last=Howison|work=Wall of Sound|date=July 20, 2017|access-date=June 21, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.punktastic.com/album-reviews/in-this-moment-mother/|title=In This Moment – 'Mother'|first=Ellie|last=Odurny|work=Punktastic|date=March 31, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20220206090013/https://www.punktastic.com/album-reviews/in-this-moment-mother/|archive-date=February 6, 2022|access-date=June 21, 2022|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine|first=Caleb R.|last=Newton|url=https://newnoisemagazine.com/album-review-in-this-moment-mother/|title=Album Review: In This Moment – Mother|magazine=[[New Noise Magazine]]|date=May 21, 2020|access-date=June 21, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20200531162448/https://newnoisemagazine.com/album-review-in-this-moment-mother/|archive-date=May 31, 2020|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[металкор]],&lt;ref name=&quot;Allmusic genres&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.allmusic.com/artist/in-this-moment-mn0000558828/biography|title=In This Moment Allmusic Bio|first=Eduardo|last=Rivadavia|work=[[Allmusic]]|access-date=January 30, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Wall of Sound Genres2&quot;&gt;{{cite web|url=https://wallofsoundau.com/2017/07/20/in-this-moment-ritual-album-review/|title=In This Moment – Ritual (Album Review)|first=Kaydan|last=Howison|work=Wall of Sound|date=July 20, 2017|access-date=June 21, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.metalsucks.net/2008/10/08/for-in-this-moment-a-passable-album-is-a-resounding-success/|title=For In This Moment, A Passable Album Is A Resounding Success|first=Sammy|last=O'Hagar|work=[[MetalSucks]]|date=October 8, 2008|access-date=April 24, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.musicomh.com/reviews/albums/in-this-moment-beautiful-tragedy|title=In This Moment – Beautiful Tragedy|first=Tom|last=Day|work=[[MusicOMH]]|date=June 18, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20220206091514/https://www.musicomh.com/reviews/albums/in-this-moment-beautiful-tragedy|archive-date=February 6, 2022|access-date=June 21, 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[індастрыял-метал]],&lt;ref name=&quot;Louder Sound Ritual&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.loudersound.com/reviews/in-this-moment-ritual-album-review|title=In This Moment - Ritual album review|first=Natasha|last=Scharf|work=Louder Sound|date=July 18, 2017|access-date=January 30, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.punktastic.com/album-reviews/in-this-moment-godmode/|title=In This Moment – 'Godmode'|first=Ian|last=Kenworthy|work=Punktastic|date=October 28, 2023|access-date=October 31, 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://metalnation.com/concert-review-in-this-moment-the-word-alive-and-ded-kick-off-tour/|title=Concert Review: In This Moment, The Word Alive and Ded kick off tour|first=Rustyn|last=Rose|work=Metal Nation|date=April 13, 2018|access-date=June 22, 2022}}&lt;/ref&gt; меладычны металкор,&lt;ref name=&quot;Louder Sound Ritual2&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.loudersound.com/reviews/in-this-moment-ritual-album-review|title=In This Moment - Ritual album review|first=Natasha|last=Scharf|work=Louder Sound|date=July 18, 2017|access-date=January 30, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.loudersound.com/reviews/in-this-moment-godmode-review|title=Slick, heavy and anchored by the brilliant Maria Brink, Godmode is the album that, if there's any justice in the world, will take In This Moment further than ever|first=Dannii|last=Leivers|work=[[Metal Hammer]]|date=October 25, 2023|access-date=November 4, 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://exclaim.ca/music/article/lacuna_coil_gathering_in_this_moment_stolen_babies-opera|title=Lacuna Coil / The Gathering / In This Moment / Stolen Babies Opera House, Toronto ON May 16|author=Laura Wiebe Taylor|work=[[Exclaim!]]|date=May 24, 2007|access-date=June 21, 2022}}&lt;/ref&gt; гатычны метал,&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.allmusic.com/album/ritual-mw0003062067|title=Ritual – In This Moment|author=James Christopher Monger|work=[[AllMusic]]|access-date=February 14, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://meaww.com/in-this-moment-mother-maria-brink-gothic-metal-melodic-dark-haunting-symphonic-spiritual|title='Mother' Review: In This Moment's gothic metal shines with intense power, brooding glory and spiritual gravitas|first=Brian|last=Polson|work=Meaww|date=April 22, 2020|access-date=June 22, 2022}}&lt;/ref&gt; поп-метал,&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.popmatters.com/pm/review/128714-in-this-moment-a-star-crossed-wasteland/|title=In This Moment: A Star-Crossed Wasteland|first=Adrien|last=Begrand|work=[[PopMatters]]|date=August 5, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100806193726/http://www.popmatters.com/pm/review/128714-in-this-moment-a-star-crossed-wasteland/|archive-date=August 6, 2010|access-date=June 22, 2022|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.metalsucks.net/2020/01/22/in-this-moment-officially-announce-new-album-stream-first-single/|title=In This Moment Officially Announce New Album, Stream First Single|first=Axl|last=Rosenberg|work=[[MetalSucks]]|date=January 22, 2020|access-date=January 31, 2021}}&lt;/ref&gt; ню-метал,&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.rochestercitynewspaper.com/rochester/metal-in-this-moment/Content?oid=2518952|title=In This Moment|first=Frank|last=De Blase|work=Rochester City Newspaper|date=April 15, 2015|access-date=January 8, 2022}}&lt;/ref&gt; метал,&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.altpress.com/in-this-moment-new-album-mother/|title=In This Moment detail new album 'Mother' with &quot;The In-Between&quot; video|first=Koltan|last=Greenwood|work=[[Alternative Press (magazine)|Alternative Press]]|date=January 22, 2020|access-date=June 21, 2022}}&lt;/ref&gt; поп-рок,&lt;ref name=&quot;Blabbermouth Ritual rev&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.blabbermouth.net/cdreviews/ritual-2/|title=Ritual album review|first=Ray|last=Horn Jr.|work=[[Blabbermouth.net]]|date=July 29, 2017|access-date=July 29, 2017}}&lt;/ref&gt; індастрыял,&lt;ref name=&quot;Wall of Sound Genres&quot; /&gt; альтэрнатыўны рок,&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://blabbermouth.net/reviews/godmode|title=In This Moment Godmode|first=Dom|last=Lawson|work=[[Blabbermouth.net]]|date=October 27, 2023|access-date=October 31, 2023}}&lt;/ref&gt; гатычны рок,&lt;ref name=&quot;Allmusic genres&quot; /&gt;, таксама яны ўключалі пост-хардкор,&lt;ref name=&quot;Popmatter rev&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.popmatters.com/in-this-moment-beautiful-tragedy-2496248167.html|title=In This Moment: Beautiful Tragedy|first=Adrien|last=Begrand|work=[[PopMatters]]|date=June 5, 2007|access-date=January 8, 2022}}&lt;/ref&gt; скрыма,&lt;ref name=&quot;TheDream&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.allmusic.com/album/the-dream-mw0000794304|title=Thе Dream – In This Moment|first=Alex|last=Henderson|work=[[AllMusic]]|access-date=January 7, 2022}}&lt;/ref&gt; хардкор&lt;ref name=&quot;TheDream&quot; /&gt; і арэна-рок&lt;ref name=&quot;TheDream&quot; /&gt; у сваю музыку. Дэбютны альбом гурта Beautiful Tragedy і трэці альбом A Star-Crossed Wasteland — абодва ў стылі металкор.&lt;ref name=&quot;TheDream2&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.allmusic.com/album/the-dream-mw0000794304|title=Thе Dream – In This Moment|first=Alex|last=Henderson|work=[[AllMusic]]|access-date=January 7, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.allmusic.com/album/a-star-crossed-wasteland-mw0002006552|title=A Star-Crossed Wasteland – In This Moment|first=Phil|last=Freeman|work=[[AllMusic]]|access-date=April 24, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.allmusic.com/album/beautiful-tragedy-mw0000577524|title=Beautiful Tragedy – In This Moment|first=Eduardo|last=Rivadavia|work=[[AllMusic]]|access-date=April 24, 2022}}&lt;/ref&gt; Другі альбом The Dream паказвае, як яны пераходзяць да альтэрнатыўнага металу і альтэрнатыўнага року.&lt;ref name=&quot;TheDream&quot; /&gt; У пазнейшых альбомах, такіх як Blood&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.allmusic.com/album/blood-mw0002381220|title=Blood – In This Moment|author=James Christopher Monger|work=[[AllMusic]]|access-date=April 24, 2022}}&lt;/ref&gt; і Black Widow,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.metalsucks.net/2014/11/11/moments-black-widow-90s-mainstream-industrial-throwback-youve-waiting/|title=In This Moment's Black Widow is the 90s Mainstream Industrial Throwback You've Been Waiting For|first=Angus|last=Jung|work=[[MetalSucks]]|date=November 11, 2014|access-date=April 24, 2022}}&lt;/ref&gt; In This Moment пачалі выкарыстоўваць элементы такіх жанраў, як індастрыяльная музыка і электроніка. Black Widow таксама апісваюць як гатычны метал.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.allmusic.com/album/black-widow-mw0002767209|title=Black Widow – In This Moment|author=James Christopher Monger|work=[[AllMusic]]|access-date=April 24, 2022}}&lt;/ref&gt; In This Moment называюць [[Pantera]], [[Black Sabbath]], [[Metallica]], [[Slayer]], [[Sepultura]], [[Iron Maiden]], [[Judas Priest]], [[Whitesnake]], [[Ratt]], [[Mötley Crüe]], [[Deftones]], [[Nirvana]], [[Dead Can Dance]] і [[M83 (гурт)|M83]] сваімі ўплывамі.

== Удзельнікі гурта ==
&lt;gallery perrow=&quot;5&quot; widths=&quot;180&quot; heights=&quot;180&quot; caption=&quot;In This Moment выступаюць на фестывалі With Full Force 2018&quot;&gt;
Файл:In_This_Moment_With_Full_Force_2018_23.jpg|alt=Maria Brink| Марыя Брынк
Файл:In_This_Moment_With_Full_Force_2018_17.jpg|alt=Chris Howorth| Крыс Хаўорт
Файл:In_This_Moment_With_Full_Force_2018_11.jpg|alt=Randy Weitzel| Рэндзі Вайцэль
Файл:In_This_Moment_With_Full_Force_2018_15.jpg|alt=Kent Diimmel| Кент Дзімель
&lt;/gallery&gt;'''Дзеючыя'''
* Марыя Брынк — вядучы вакал, фартэпіяна (2005—цяпер)
* Крыс Хаўорт — вядучая гітара, бэк-вакал (2005—цяпер)
* Трэвіс Джонсан — бас-гітара, бэк-вакал (2010—цяпер)
* Рэндзі Вайцэль — рытм-гітара, бэк-вакал (2011—цяпер)
* Кент Дзімель — ударныя (2016—цяпер)

== Дыскаграфія ==
'''Студыйныя альбомы'''

* ''Beautiful Tragedy'' (2007)
* ''The Dream'' (2008)
* ''A Star-Crossed Wasteland'' (2010)
* ''Blood'' (2012)
* ''Black Widow'' (2014)
* ''Ritual'' (2017)
* ''Mother'' (2020)
* ''Godmode'' (2023)

== Зноскі ==
&lt;references /&gt;

== Спасылкі ==
{{Commonscat|In This Moment (band)|In This Moment}}

* {{Афіцыйны сайт|http://www.inthismomentofficial.com|link_text=Афіцыйны сайт|схаваць=а}}
{{Вонкавыя спасылкі}}
{{ізаляваны артыкул|date=2026-06-08}}

[[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2005 годзе]]
[[Катэгорыя:Выканаўцы Century Media Records]]
[[Катэгорыя:Гурты альтэрнатыўнага метала ЗША]]</text>
      <sha1>tmsx3cpj81zruyqnepa9hivuuhbhbon</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Альфонс Парчэўскі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>809212</id>
    <revision>
      <id>5152652</id>
      <timestamp>2026-06-08T14:55:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliaksei Lastouski</username>
        <id>75892</id>
      </contributor>
      <comment>Створана перакладам старонкі «[[:pl:Special:Redirect/revision/79136360|Alfons Parczewski]]»</comment>
      <origin>5152652</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8979" sha1="nuwxyhuqljp69syf9n47ukfl320itc1" xml:space="preserve">{{Вучоны}}
[[Файл:Alfons_Parczewski_2.jpg|міні|Альфонс Парчэўскі на фотапартрэце]]
'''Альфонс Парчэўскі''' (польск. ''Alfons Parczewski''''','''  [[15 лістапада]] [[1849|1849 г.]] у Вадзерады, Лодскае ваяводства - [[21 красавіка]] [[1933]], [[Вільня]]) — польскі [[юрыст]], [[Гісторыя|гісторык]], [[Этнаграфія|этнограф]], рэгіяналіст, грамадска-палітычны і нацыянальны дзеяч, у 1906–1912 гадах дэпутат I, II, III і IV [[Дзяржаўная дума Расійскай імперыі|Дзяржаўнай думы]], член Дзяржаўнай рады Каралеўства Польскага (1918), прафесар і рэктар (1922–1924) [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта імя Стэфана Баторыя]], прэзідэнт [[Віленскае таварыства сяброў навук|Таварыства сяброў навук у Вільні]] (1927–1933).

== Біяграфія ==
Вучыўся ў філалагічнай гімназіі ў [[Каліш|Калішы]], якую скончыў восенню 1865 года. Затым пачаў вучобу на факультэце права і адміністрацыі ў Галоўнай школе Варшавы, які скончыў у 1869 годзе, а пасля заканчэння судовай падрыхтоўкі ў Варшаве стаў адвакатам у [[Каліш|Калішы]] .

З 1875 года ён заняўся абаронай правоў [[Лужычане (племя)|лужычанаў]] . Дзякуючы яго намаганням, сярод іншага, [[Юзаф Крашэўскі|Юзэф Ігнацы Крашэўскі]] прафінансаваў стыпендыю для сорбскіх студэнтаў. У 1880 годзе ён заснаваў «Таварыства дапамогі ў вывучэнні сорбаў».

Таксама цікавіўся лёсам [[Кашубы|кашубаў]] і [[Кельты|кельтаў]]; браў удзел у Панкельцкім кангрэсе ў Дубліне ў 1900 годзе за ўдзел у панкельцкім руху ў 1901 годзе быў узнагароджаны праз ''Gorsedd'' тытулам «Бард [[Уэльс|Уэльскі]]». 

У сакавіку 1905 года ў складзе дэлегацыі адправіўся ў [[Санкт-Пецярбург]], каб абмеркаваць пытанне аднаўлення навучання польскай мовы ў школах. 15 мая 1905 года ён прыняў удзел ва ўстаноўчым сходзе Адукацыйнага таварыства Каралеўства Польскага ў Варшаве. У выніку  быў арыштаваны і вымушаны пакінуць краіну. Вярнуўся пасля абрання дэпутатам [[Дзяржаўная дума Расійскай імперыі|Дзяржаўнай думы]] ад [[Калішская губерня|Калішскай губерні]]. Займаў гэтую пасаду з 1906 па 1912 год. Там ён змагаўся ў абарону уніятаў і супраць спроб аддзяліць [[Холмская зямля|Холмскую зямлю]] ад Польшчы.

Пасля разбурэння Каліша (1914 г.) ён пераехаў у [[Варшава|Варшаву]], дзе ў 1915 г. удзельнічаў у арганізацыі юрыдычнага факультэта адноўленага [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]] . Ён быў членам Сеймава-Канстытуцыйнай камісіі Часовай Дзяржаўнай рады  . У 1917 г. разам з Адамам Ронікіерам і Мацеем Радзівілам узначаліў надзвычай актыўны Нацыянальны цэнтр, які ў перыяд пасля [[Лютаўская рэвалюцыя|Лютаўскай рэвалюцыі]] ў Расіі патрабаваў далучэння [[Крэсы ўсходнія|беларускіх і ўкраінскіх зямель]] да [[Каралеўства Польскае (1916—1918)|Каралеўства Польскага]] шляхам нямецкай акупацыі. У 1918 г. быў абраны членам Дзяржаўнай рады  . У 1919 г. падрыхтаваў мемарыял для мірнай канферэнцыі аб заходніх межах Польшчы.

Віленскі перыяд

У снежні 1918 года Парчэўскі быў абраны прэзідэнтам Варшаўскага камітэта адраджэння Польскага ўніверсітэта ў Вільні. З студзеня 1919 года ён арганізаваў юрыдычны і грамадскі факультэт у Віленскім універсітэце і займаў пасаду яго дэкана з 1919 па 1922 год. З мая 1920 года ён быў прафесарам кананічнага права. У Вільні ён чытаў лекцыі па кананічным і шлюбным праве, гісторыі польскай і літоўскай палітычных сістэм і гісторыі права ў Заходняй Еўропе. Адразу пасля заканчэння тэрміну паўнамоцтваў дэкана ён быў абраны рэктарам ўніверсітэта ў Вільні (1922–1924), а ў 1924/1925 навучальным годзе займаў пасаду віцэ-рэктара. Падчас яго працы там быў створаны новы сельскагаспадарчы факультэт. У знак прызнання яго дасягненняў ён атрымаў ганаровую доктарскую ступень у 1929 годзе, а 1 кастрычніка 1930 года — ганаровую прафесарскую пасаду Віленскага ўніверсітэта. Калі ў тым жа годзе ён адзначыў шасцідзесяцігоддзе сваёй акадэмічнай кар'еры, то падаў у адстаўку з пасады ва ўніверсітэце.

Удзельнічаў у працы Бібліятэчнага камітэта Віленскай публічнай бібліятэкі і Універсітэцкай бібліятэкі. 

Быў адным з арганізатараў [[Віленскае таварыства сяброў навук|Віленскага таварыства сяброў навук]] у 1906 годзе. З 1922 года таксама займаў пасаду дырэктара III аддзела гэтага таварыства, які ахопліваў гісторыю, філасофію і права. У 1927 годзе быў абраны прэзідэнтам ВТСН, спрыяючы пашырэнню яго выдавецкай дзейнасці. Таксама ўзначальваў Віленскае аддзяленне Польскага гістарычнага таварыства, Юрыдычнае таварыства імя Ігната Даніловіча і Таварыства абароны палякаў за мяжой. У 1924 годзе  узначаліў арганізацыйны камітэт З'езда польскіх юрыстаў у Вільні.

Памёр у Вільні 21 красавіка 1933 года. Пахаваны на гарадскіх могілках у Калішы.
[[Катэгорыя:Памерлі ў 1933 годзе]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1849 годзе]]
[[Катэгорыя:Гісторыкі Польшчы]]
[[Катэгорыя:Археолагі Польшчы]]
[[Катэгорыя:Адвакаты Польшчы]]
[[Катэгорыя:Члены Дзяржаўнай думы Расійскай імперыі IV склікання]]
[[Катэгорыя:Члены Дзяржаўнай думы Расійскай імперыі III склікання]]
[[Катэгорыя:Члены Дзяржаўнай думы Расійскай імперыі II склікання]]
[[Катэгорыя:Члены Дзяржаўнай думы Расійскай імперыі I склікання]]
[[Катэгорыя:Члены Польскай акадэміі ведаў]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі Варшаўскай галоўнай школы]]</text>
      <sha1>nuwxyhuqljp69syf9n47ukfl320itc1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152657</id>
      <parentid>5152652</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T15:21:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliaksei Lastouski</username>
        <id>75892</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5152657</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10216" sha1="j53rrvmycfmzhvfefhbgjiaf5px91r4" xml:space="preserve">{{Вучоны}}
[[Файл:Alfons_Parczewski_2.jpg|міні|Альфонс Парчэўскі на фотапартрэце]]
'''Альфонс Парчэўскі''' (польск. ''Alfons Parczewski''''','''  [[15 лістапада]] [[1849|1849 г.]] у Вадзерады, Лодскае ваяводства - [[21 красавіка]] [[1933]], [[Вільня]]) — польскі [[юрыст]], [[Гісторыя|гісторык]], [[Этнаграфія|этнограф]], рэгіяналіст, грамадска-палітычны і нацыянальны дзеяч, у 1906–1912 гадах дэпутат I, II, III і IV [[Дзяржаўная дума Расійскай імперыі|Дзяржаўнай думы]], член Дзяржаўнай рады Каралеўства Польскага (1918), прафесар і рэктар (1922–1924) [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта імя Стэфана Баторыя]], прэзідэнт [[Віленскае таварыства сяброў навук|Таварыства сяброў навук у Вільні]] (1927–1933).&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Артыкул|спасылка=https://czasopisma.uni.lodz.pl/biuletynszadkowski/article/view/13654|аўтар=Ewa Andrysiak|загаловак=Alfons Józef Ignacy Parczewski (1849-1933)|год=2006-12-30|мова=pl|выданне=Biuletyn Szadkowski|том=6|старонкі=7–42|issn=2449-8351|doi=10.18778/1643-0700.06.01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.polskipetersburg.pl/hasla/alfons-jozef-ignacy-parczewski|title=Parczewski Alfons|author=Piotr Biliński|website=www.polskipetersburg.pl|date=28.12.2016|access-date=2026-06-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Jubileusz Prezesa Tow. Przyjaciół Nauk w Wilnie Rektora Alfonsa Parczewskiego, [https://crispa.uw.edu.pl/object/files/291733/display/Default „Ateneum Wileńskie” 1930, z. 1–2].&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Артыкул|спасылка=https://www.jomswsge.com/Prof-Alfons-Parczewski-nieco-zapomniany-organizator-nauk-prawnych-na-Uniwersytecie,161540,0,1.html|аўтар=Magdalena Pyter|загаловак=Prof. Alfons Parczewski – (nieco) zapomniany organizator nauk prawnych na Uniwersytecie Stefana Batorego w Wilnie|год=2023-04-29|мова=polish|выданне=Journal of Modern Science|том=50|выпуск=1|старонкі=394–410|issn=1734-2031|doi=10.13166/jms/161540}}&lt;/ref&gt;

== Біяграфія ==
Вучыўся ў філалагічнай гімназіі ў [[Каліш|Калішы]], якую скончыў восенню 1865 года. Затым пачаў вучобу на факультэце права і адміністрацыі ў [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскім універсітэце]], які скончыў у 1869 годзе, а пасля заканчэння судовай падрыхтоўкі ў Варшаве стаў адвакатам у [[Каліш|Калішы]].

З 1875 года ён заняўся абаронай правоў [[Лужычане (племя)|лужычанаў]] . Дзякуючы яго намаганням, сярод іншага, [[Юзаф Крашэўскі|Юзэф Ігнацы Крашэўскі]] прафінансаваў стыпендыю для сорбскіх студэнтаў. У 1880 годзе ён заснаваў «Таварыства дапамогі ў вывучэнні сорбаў».&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Таксама цікавіўся лёсам [[Кашубы|кашубаў]] і [[Кельты|кельтаў]]; браў удзел у Панкельцкім кангрэсе ў Дубліне ў 1900 годзе за ўдзел у панкельцкім руху ў 1901 годзе быў узнагароджаны праз ''Gorsedd'' тытулам «Бард [[Уэльс|Уэльскі]]».&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 

У сакавіку 1905 года ў складзе дэлегацыі адправіўся ў [[Санкт-Пецярбург]], каб абмеркаваць пытанне аднаўлення навучання польскай мовы ў школах. 15 мая 1905 года ён прыняў удзел ва ўстаноўчым сходзе Адукацыйнага таварыства Каралеўства Польскага ў Варшаве. У выніку  быў арыштаваны і вымушаны пакінуць краіну. Вярнуўся пасля абрання дэпутатам [[Дзяржаўная дума Расійскай імперыі|Дзяржаўнай думы]] ад [[Калішская губерня|Калішскай губерні]]. Займаў гэтую пасаду з 1906 па 1912 год. Там ён змагаўся ў абарону уніятаў і супраць спроб аддзяліць [[Холмская зямля|Холмскую зямлю]] ад Польшчы.

Пасля разбурэння Каліша (1914 г.) ён пераехаў у [[Варшава|Варшаву]], дзе ў 1915 г. удзельнічаў у арганізацыі юрыдычнага факультэта адноўленага [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]] . Ён быў членам Сеймава-Канстытуцыйнай камісіі Часовай Дзяржаўнай рады. У 1917 г. разам з Адамам Ронікіерам і Мацеем Радзівілам узначаліў надзвычай актыўны Нацыянальны цэнтр, які ў перыяд пасля [[Лютаўская рэвалюцыя|Лютаўскай рэвалюцыі]] ў Расіі патрабаваў далучэння [[Крэсы ўсходнія|беларускіх і ўкраінскіх зямель]] да [[Каралеўства Польскае (1916—1918)|Каралеўства Польскага]] шляхам нямецкай акупацыі. У 1918 г. быў абраны членам Дзяржаўнай рады. У 1919 г. падрыхтаваў мемарыял для Версальскай мірнай канферэнцыі аб заходніх межах Польшчы.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Віленскі перыяд ==
У снежні 1918 года Парчэўскі быў абраны прэзідэнтам Варшаўскага камітэта адраджэння Польскага ўніверсітэта ў Вільні. З студзеня 1919 года ён арганізаваў юрыдычны і грамадскі факультэт у Віленскім універсітэце і займаў пасаду яго дэкана з 1919 па 1922 год. З мая 1920 года ён быў прафесарам кананічнага права. У Вільні ён чытаў лекцыі па кананічным і шлюбным праве, гісторыі польскай і літоўскай палітычных сістэм і гісторыі права ў Заходняй Еўропе. Адразу пасля заканчэння тэрміну паўнамоцтваў дэкана быў абраны рэктарам ўніверсітэта ў Вільні (1922–1924), а ў 1924/1925 навучальным годзе займаў пасаду віцэ-рэктара. Падчас яго працы там быў створаны новы сельскагаспадарчы факультэт. У знак прызнання яго дасягненняў атрымаў ганаровую доктарскую ступень у 1929 годзе, а 1 кастрычніка 1930 года — ганаровую прафесарскую пасаду Віленскага ўніверсітэта. Калі ў тым жа годзе адзначыў шасцідзесяцігоддзе сваёй акадэмічнай кар'еры, то падаў у адстаўку з пасады ва ўніверсітэце.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Быў адным з арганізатараў [[Віленскае таварыства сяброў навук|Віленскага таварыства сяброў навук]] у 1906 годзе. З 1922 года таксама займаў пасаду дырэктара III аддзела гэтага таварыства, які ахопліваў гісторыю, філасофію і права. У 1927 годзе быў абраны прэзідэнтам ВТСН, спрыяючы пашырэнню яго выдавецкай дзейнасці. 

Таксама ўзначальваў Віленскае аддзяленне Польскага гістарычнага таварыства, Юрыдычнае таварыства імя Ігната Даніловіча і Таварыства абароны палякаў за мяжой. У 1924 годзе  узначаліў арганізацыйны камітэт З'езда польскіх юрыстаў у Вільні.

Памёр у Вільні 21 красавіка 1933 года. Пахаваны на гарадскіх могілках у Калішы.

== Спасылкі ==
[[Катэгорыя:Памерлі ў 1933 годзе]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1849 годзе]]
[[Катэгорыя:Гісторыкі Польшчы]]
[[Катэгорыя:Археолагі Польшчы]]
[[Катэгорыя:Адвакаты Польшчы]]
[[Катэгорыя:Члены Дзяржаўнай думы Расійскай імперыі IV склікання]]
[[Катэгорыя:Члены Дзяржаўнай думы Расійскай імперыі III склікання]]
[[Катэгорыя:Члены Дзяржаўнай думы Расійскай імперыі II склікання]]
[[Катэгорыя:Члены Дзяржаўнай думы Расійскай імперыі I склікання]]
[[Катэгорыя:Члены Польскай акадэміі ведаў]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі Варшаўскай галоўнай школы]]</text>
      <sha1>j53rrvmycfmzhvfefhbgjiaf5px91r4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152658</id>
      <parentid>5152657</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T15:24:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliaksei Lastouski</username>
        <id>75892</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5152658</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10245" sha1="jyix8wlm3rpgl4deq97kc4jbxrquini" xml:space="preserve">{{Вучоны}}
[[Файл:Alfons_Parczewski_2.jpg|міні|Альфонс Парчэўскі на фотапартрэце]]
'''Альфонс Парчэўскі''' (польск. ''Alfons Parczewski''''','''  [[15 лістапада]] [[1849|1849 г.]] у Вадзерады, Лодскае ваяводства - [[21 красавіка]] [[1933]], [[Вільня]]) — польскі [[юрыст]], [[Гісторыя|гісторык]], [[Этнаграфія|этнограф]], рэгіяналіст, грамадска-палітычны і нацыянальны дзеяч, у 1906–1912 гадах дэпутат I, II, III і IV [[Дзяржаўная дума Расійскай імперыі|Дзяржаўнай думы]], член Дзяржаўнай рады Каралеўства Польскага (1918), прафесар і рэктар (1922–1924) [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта імя Стэфана Баторыя]], прэзідэнт [[Віленскае таварыства сяброў навук|Таварыства сяброў навук у Вільні]] (1927–1933).&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Артыкул|спасылка=https://czasopisma.uni.lodz.pl/biuletynszadkowski/article/view/13654|аўтар=Ewa Andrysiak|загаловак=Alfons Józef Ignacy Parczewski (1849-1933)|год=2006-12-30|мова=pl|выданне=Biuletyn Szadkowski|том=6|старонкі=7–42|issn=2449-8351|doi=10.18778/1643-0700.06.01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.polskipetersburg.pl/hasla/alfons-jozef-ignacy-parczewski|title=Parczewski Alfons|author=Piotr Biliński|website=www.polskipetersburg.pl|date=28.12.2016|access-date=2026-06-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Jubileusz Prezesa Tow. Przyjaciół Nauk w Wilnie Rektora Alfonsa Parczewskiego, [https://crispa.uw.edu.pl/object/files/291733/display/Default „Ateneum Wileńskie” 1930, z. 1–2].&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Артыкул|спасылка=https://www.jomswsge.com/Prof-Alfons-Parczewski-nieco-zapomniany-organizator-nauk-prawnych-na-Uniwersytecie,161540,0,1.html|аўтар=Magdalena Pyter|загаловак=Prof. Alfons Parczewski – (nieco) zapomniany organizator nauk prawnych na Uniwersytecie Stefana Batorego w Wilnie|год=2023-04-29|мова=polish|выданне=Journal of Modern Science|том=50|выпуск=1|старонкі=394–410|issn=1734-2031|doi=10.13166/jms/161540}}&lt;/ref&gt;

== Біяграфія ==
Вучыўся ў філалагічнай гімназіі ў [[Каліш|Калішы]], якую скончыў восенню 1865 года. Затым пачаў вучобу на факультэце права і адміністрацыі ў [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскім універсітэце]], які скончыў у 1869 годзе, а пасля заканчэння судовай падрыхтоўкі ў Варшаве стаў адвакатам у [[Каліш|Калішы]].

З 1875 года ён заняўся абаронай правоў [[Лужычане (племя)|лужычанаў]]. Дзякуючы яго намаганням, сярод іншага, [[Юзаф Крашэўскі|Юзэф Ігнацы Крашэўскі]] прафінансаваў стыпендыю для сорбскіх студэнтаў. У 1880 годзе ён заснаваў «Таварыства дапамогі ў вывучэнні сорбаў».&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Таксама цікавіўся лёсам [[Кашубы|кашубаў]] і [[Кельты|кельтаў]]; браў удзел у Панкельцкім кангрэсе ў Дубліне ў 1900 годзе за ўдзел у панкельцкім руху ў 1901 годзе быў узнагароджаны праз ''Gorsedd'' тытулам «Бард [[Уэльс|Уэльскі]]».&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 

У сакавіку 1905 года ў складзе дэлегацыі адправіўся ў [[Санкт-Пецярбург]], каб абмеркаваць пытанне аднаўлення навучання польскай мовы ў школах. 15 мая 1905 года ён прыняў удзел ва ўстаноўчым сходзе Адукацыйнага таварыства Каралеўства Польскага ў Варшаве. У выніку  быў арыштаваны і вымушаны пакінуць краіну. Вярнуўся пасля абрання дэпутатам [[Дзяржаўная дума Расійскай імперыі|Дзяржаўнай думы]] ад [[Калішская губерня|Калішскай губерні]]. Займаў гэтую пасаду з 1906 па 1912 год. Там ён змагаўся ў абарону уніятаў і супраць спроб аддзяліць [[Холмская зямля|Холмскую зямлю]] ад Польшчы.

Пасля разбурэння Каліша (1914 г.) ён пераехаў у [[Варшава|Варшаву]], дзе ў 1915 г. удзельнічаў у арганізацыі юрыдычнага факультэта адноўленага [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]]. Быў членам Сеймава-Канстытуцыйнай камісіі Часовай Дзяржаўнай рады. У 1917 г. разам з Адамам Ронікіерам і Мацеем Радзівілам узначаліў надзвычай актыўны Нацыянальны цэнтр, які ў перыяд пасля [[Лютаўская рэвалюцыя|Лютаўскай рэвалюцыі]] ў Расіі патрабаваў далучэння [[Крэсы ўсходнія|беларускіх і ўкраінскіх зямель]] да [[Каралеўства Польскае (1916—1918)|Каралеўства Польскага]] шляхам нямецкай акупацыі. У 1918 г. быў абраны членам Дзяржаўнай рады. У 1919 г. падрыхтаваў мемарыял для Версальскай мірнай канферэнцыі аб заходніх межах Польшчы.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Віленскі перыяд ==
У снежні 1918 года Парчэўскі быў абраны прэзідэнтам Варшаўскага камітэта адраджэння Польскага ўніверсітэта ў Вільні. З студзеня 1919 года ён арганізаваў юрыдычны і грамадскі факультэт у Віленскім універсітэце і займаў пасаду яго дэкана з 1919 па 1922 год. З мая 1920 года ён быў прафесарам [[Кананічнае права|кананічнага права]]. У Вільні ён чытаў лекцыі па кананічным і шлюбным праве, гісторыі польскай і літоўскай палітычных сістэм і гісторыі права ў Заходняй Еўропе. Адразу пасля заканчэння тэрміну паўнамоцтваў дэкана быў абраны рэктарам ўніверсітэта ў Вільні (1922–1924), а ў 1924/1925 навучальным годзе займаў пасаду віцэ-рэктара. Падчас яго працы там быў створаны новы сельскагаспадарчы факультэт. У знак прызнання яго дасягненняў атрымаў ганаровую доктарскую ступень у 1929 годзе, а 1 кастрычніка 1930 года — ганаровую прафесарскую пасаду Віленскага ўніверсітэта. Калі ў тым жа годзе адзначыў шасцідзесяцігоддзе сваёй акадэмічнай кар'еры, то падаў у адстаўку з пасады ва ўніверсітэце.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Быў адным з арганізатараў [[Віленскае таварыства сяброў навук|Віленскага таварыства сяброў навук]] у 1906 годзе. З 1922 года таксама займаў пасаду дырэктара III аддзела гэтага таварыства, які ахопліваў гісторыю, філасофію і права. У 1927 годзе быў абраны прэзідэнтам ВТСН, спрыяючы пашырэнню яго выдавецкай дзейнасці. 

Таксама ўзначальваў Віленскае аддзяленне Польскага гістарычнага таварыства, Юрыдычнае таварыства імя Ігната Даніловіча і Таварыства абароны палякаў за мяжой. У 1924 годзе  узначаліў арганізацыйны камітэт З'езда польскіх юрыстаў у Вільні.

Памёр у Вільні 21 красавіка 1933 года. Пахаваны на гарадскіх могілках у Калішы.

== Спасылкі ==
[[Катэгорыя:Памерлі ў 1933 годзе]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1849 годзе]]
[[Катэгорыя:Гісторыкі Польшчы]]
[[Катэгорыя:Археолагі Польшчы]]
[[Катэгорыя:Адвакаты Польшчы]]
[[Катэгорыя:Члены Дзяржаўнай думы Расійскай імперыі IV склікання]]
[[Катэгорыя:Члены Дзяржаўнай думы Расійскай імперыі III склікання]]
[[Катэгорыя:Члены Дзяржаўнай думы Расійскай імперыі II склікання]]
[[Катэгорыя:Члены Дзяржаўнай думы Расійскай імперыі I склікання]]
[[Катэгорыя:Члены Польскай акадэміі ведаў]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі Варшаўскай галоўнай школы]]</text>
      <sha1>jyix8wlm3rpgl4deq97kc4jbxrquini</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Back in Black</title>
    <ns>0</ns>
    <id>809213</id>
    <revision>
      <id>5152698</id>
      <timestamp>2026-06-08T18:12:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <comment>Створана перакладам старонкі «[[:en:Special:Redirect/revision/1356842698|Back in Black]]»</comment>
      <origin>5152698</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31833" sha1="acdn821yzt9t1lmac6kqzk67uspmrlf" xml:space="preserve">
{{Картка:Альбом|Назва=Back in Black|Тып=студыйны альбом|Папярэдні альбом=[[Highway to Hell]]|Наступны альбом=[[For Those About to Rock We Salute You]]|Храналогія=студыных альбомаў|Пап_год=1979|Наст_год=1981|Працягласць=42:11}}

'''''Back in Black''''' — сёмы студыйны альбом аўстралійскага [[Рок-музыка|рок-]]&lt;nowiki/&gt;гурта [[AC/DC]], выпушчаны 25 ліпеня 1980 года лэйбламі Albert Productions і [[Atlantic Records]]. Гэта быў першы альбом гурта, у якім [[Браян Джонсан (вакаліст)|Браян Джонсан]] выступіў у якасці вакаліста пасля смерці іх папярэдняга вакаліста [[Бон Скот|Бона Скота]]. Пасля камерцыйнага прарыву іх альбома 1979 года ''Highway to Hell'', AC/DC планавалі запісаць наступны альбом, але ў лютым 1980 года Скот памёр ад атручвання алкаголем пасля вечарынкі ў Лондане. Астатнія ўдзельнікі гурта разглядалі магчымасць роспуску, але ў рэшце рэшт вырашылі працягнуць і завербавалі Джонсана, які раней быў вакалістам гурта &lt;nowiki&gt;&lt;i&gt;Geordie&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt;.

Альбом быў напісаны Джонсанам і братамі Ангусам і Малкальмам Янгамі, і запісваўся на працягу сямі тыдняў на [[Багамскія Астравы|Багамах]] з красавіка па май 1980 года з прадзюсарам Робертам Джонам «Матам» Лэнгам, які таксама прадзюсаваў ''Highway to Hell''. Пасля завяршэння гурт звёў ''Back in Black'' у студыі Electric Lady Studios у [[Нью-Ёрк|Нью-Ёрку]]. Цалкам чорная вокладка альбома была распрацавана як «знак жало{{Націск}}бы» па Скоце.

''Back in Black'' меў беспрэцэдэнтны камерцыйны поспех і поспех у крытыкаў. Паводле ацэнак, па ўсім свеце было прададзена каля 50 мільёнаў копій,&lt;ref&gt;{{cite magazine|first=Kai|last=Ma|title=Heavy Metal Under the Sea: Sharks Act Calmer When Listening to AC/DC|magazine=[[Time (magazine)|Time]]|date=6 June 2011|access-date=5 June 2014|url=https://newsfeed.time.com/2011/06/06/heavy-metal-under-the-sea-sharks-act-calmer-when-listening-to-acdc/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|first=Phil|last=Sutcliffe|year=2010|title=AC/DC: High-Voltage Rock 'n' Roll: The Ultimate Illustrated History|publisher=[[Quarto Group|Voyageur Press]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.britannica.com/blogs/2010/08/acdc-back-in-black-great-moments-in-pop-music-history/|title=AC/DC, &quot;Back in Black&quot; (Great Moments in Pop Music History)|first=Gregory|last=McNamee|date=24 August 2010|publisher=[[Encyclopædia Britannica, Inc.]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140821051008/https://www.britannica.com/blogs/2010/08/acdc-back-in-black-great-moments-in-pop-music-history/|archive-date=21 August 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine|first=Mike|last=Mierendorf|title=Cultural Impact: AC/DC – 'Back in Black'|magazine=Cultural Transmogrifier Magazine|date=2 August 2012|url=http://www.ctzine.com/cultural-impact-acdc-back-in-black/|archive-date=24 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130124104520/http://www.ctzine.com/cultural-impact-acdc-back-in-black/}}&lt;/ref&gt; што робіць яго другім [[Спіс самых прадаваных у свеце альбомаў|самым прадаваным альбомам]] у гісторыі музыкі. AC/DC падтрымалі альбом гадавым сусветным турнэ, якое замацавала іх сярод самых папулярных музычных гуртоў пачатку 1980-х гадоў. З тых часоў альбом быў уключаны ў шматлікія спісы «найвялікшых альбомаў». 21 жніўня 2024 года альбом атрымаў 27-ы плацінавы сертыфікат ад [[Амерыканская асацыяцыя гуказапісных кампаній|Амерыканскай асацыяцыі гуказапісвальнай індустрыі]], што робіць яго трэцім самым прадаваным альбомам у ЗША і самым прадаваным альбомам, які так і не дасягнуў першага месца ў амерыканскіх чартах.&lt;ref&gt;{{cite magazine|title=AC/DC's Back in Black Certified 25× Platinum|magazine=[[Kerrang!]]|date=9 December 2019|access-date=30 December 2019|url=https://www.kerrang.com/the-news/ac-dcs-back-in-black-certified-25x-platinum/}}&lt;/ref&gt;
[[Файл:Brian_Johnson_-_Manchester_Apollo_-_1982.jpg|міні|''Back in Black'' быў першым альбомам AC/DC, у якім Браян Джонсан (на фота 1982 года) выступіў у якасці галоўнага вакаліста.]]

== Крытычны прыём ==
{{Рэйтынгі|загаловак=Рэтраспектыўныя агляды|state=|rev1=[[AllMusic]]|rev1Score={{Рэйтынг|5|5}}&lt;ref&gt;{{cite web|first= Stephen Thomas |last= Erlewine |author-link= Stephen Thomas Erlewine |title= AC/DC – Back in Black |website= [[AllMusic]] |access-date= 20 June 2012 |url= http://www.allmusic.com/album/back-in-black-mw0000188862}}&lt;/ref&gt;|rev2=''[[Blender (magazine)|Blender]]''|rev2Score={{Рэйтынг|5|5}}&lt;ref&gt;{{cite magazine|title= AC/DC – ''Back in Black'' |magazine= [[Blender (magazine)|Blender]] |url= http://www.blender.com/guide/reviews.aspx?id=2391 |archive-url= https://web.archive.org/web/20070409051233/http://www.blender.com/guide/reviews.aspx?id=2391 |archive-date= 9 April 2007}}&lt;/ref&gt;|rev3=''[[Christgau's Record Guide: The '80s|Christgau's Record Guide]]''|rev3Score=B-&lt;ref name=&quot;RC&quot;&gt;{{cite book|first= Robert |last= Christgau |author-link= Robert Christgau |year= 1990 |title= Christgau's Record Guide: The '80s |publisher= [[Pantheon Books]] |chapter= AC/DC |chapter-url= https://www.robertchristgau.com/get_artist.php?name=AC%2FDC |page= [https://archive.org/details/christgausrecord00chri/page/28 28] |isbn= 0-679-73015-X |access-date= 29 July 2018 |url= https://archive.org/details/christgausrecord00chri/page/28}}&lt;/ref&gt;|rev4=''[[Encyclopedia of Popular Music|The Encyclopedia of Popular Music]]''|rev4Score={{Рэйтынг|4|5}}&lt;ref&gt;{{cite book|editor-first= Colin |editor-last= Larkin |editor-link= Colin Larkin |year= 2007 |title= The Encyclopedia of Popular Music |edition= 5th Concise |publisher= [[Omnibus Press]] |location= United Kingdom |page= 34 |isbn= 978-1-84609-856-7}}&lt;/ref&gt;|rev5=''[[The Great Rock Discography]]''|rev5Score=8/10&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Strong |first1=Martin C. |title=The Great Rock Discography |date=2004 |publisher=Canongate |location=New York |page=9 |ol=18807297M}}&lt;/ref&gt;|rev6=''[[MusicHound|MusicHound Rock]]''|rev6Score={{Рэйтынг|5|5}}&lt;ref&gt;{{cite book|editor1-first= Gary |editor1-last= Graff |editor2-first= Daniel |editor2-last= Durchholz |year= 1999 |title= MusicHound Rock: The Essential Album Guide |chapter= AC/DC |publisher= Visible Ink Press |location= Farmington Hills, MI |isbn= 1-57859-061-2 |url= https://archive.org/details/isbn_9781578590612}}&lt;/ref&gt;|rev7=''[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]''|rev7Score=8.8/10&lt;ref&gt;{{cite web|first= Steve |last= Kandell |title= AC/DC: Back in Black |website= [[Pitchfork (website)|Pitchfork]] |date= 16 June 2019 |access-date= 21 June 2019 |url= https://pitchfork.com/reviews/albums/acdc-back-in-black}}&lt;/ref&gt;|rev8=''[[Rolling Stone]]''|rev8Score={{Рэйтынг|5|5}}&lt;ref name=&quot;RS 2005&quot;/&gt;|rev9=''[[The Rolling Stone Album Guide]]''|rev9Score={{Рэйтынг|5|5}}&lt;ref&gt;{{cite book|first1= Mark |last1= Coleman |last2= Ryan |first2= Chris |editor1-first= Nathan |editor1-last= Brackett |editor2-first= Christian |editor2-last= Hoard |year= 2004 |title= [[The Rolling Stone Album Guide]] |edition= 4th |chapter= AC/DC |page= [https://archive.org/details/newrollingstonea00brac/page/4 4] |publisher= [[Simon &amp; Schuster]] |isbn= 0-7432-0169-8}}&lt;/ref&gt;|rev10=''[[Spin Alternative Record Guide]]''|rev10Score=8/10&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Stovall |first1=Natasha |editor1-last=Weisbard |editor1-first=Eric |editor2-last=Marks |editor2-first=Craig |title=Spin Alternative Record Guide |date=1995 |publisher=Vintage Books |location=New York |isbn=0679755748 |page=5 |chapter=AC/DC}}&lt;/ref&gt;}}{{Music ratings|title=Retrospective professional reviews|rev1=[[AllMusic]]|rev1score={{Rating|5|5}}&lt;ref&gt;{{cite web|first= Stephen Thomas |last= Erlewine |author-link= Stephen Thomas Erlewine |title= AC/DC – Back in Black |website= [[AllMusic]] |access-date= 20 June 2012 |url= http://www.allmusic.com/album/back-in-black-mw0000188862}}&lt;/ref&gt;|rev2=''[[Blender (magazine)|Blender]]''|rev2score={{Rating|5|5}}&lt;ref&gt;{{cite magazine|title= AC/DC – ''Back in Black'' |magazine= [[Blender (magazine)|Blender]] |url= http://www.blender.com/guide/reviews.aspx?id=2391 |archive-url= https://web.archive.org/web/20070409051233/http://www.blender.com/guide/reviews.aspx?id=2391 |archive-date= 9 April 2007}}&lt;/ref&gt;|rev3=''[[Christgau's Record Guide: The '80s|Christgau's Record Guide]]''|rev3score={{Rating-Christgau|B-}}&lt;ref name=&quot;RC&quot;&gt;{{cite book|first= Robert |last= Christgau |author-link= Robert Christgau |year= 1990 |title= Christgau's Record Guide: The '80s |publisher= [[Pantheon Books]] |chapter= AC/DC |chapter-url= https://www.robertchristgau.com/get_artist.php?name=AC%2FDC |page= [https://archive.org/details/christgausrecord00chri/page/28 28] |isbn= 0-679-73015-X |access-date= 29 July 2018 |url= https://archive.org/details/christgausrecord00chri/page/28}}&lt;/ref&gt;|rev4=''[[Encyclopedia of Popular Music|The Encyclopedia of Popular Music]]''|rev4Score={{rating|4|5}}&lt;ref&gt;{{cite book|editor-first= Colin |editor-last= Larkin |editor-link= Colin Larkin |year= 2007 |title= The Encyclopedia of Popular Music |edition= 5th Concise |publisher= [[Omnibus Press]] |location= United Kingdom |page= 34 |isbn= 978-1-84609-856-7}}&lt;/ref&gt;|rev5=''[[The Great Rock Discography]]''|rev5Score=8/10&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Strong |first1=Martin C. |title=The Great Rock Discography |date=2004 |publisher=Canongate |location=New York |page=9 |ol=18807297M}}&lt;/ref&gt;|rev6=''[[MusicHound|MusicHound Rock]]''|rev6Score={{rating|5|5}}&lt;ref&gt;{{cite book|editor1-first= Gary |editor1-last= Graff |editor2-first= Daniel |editor2-last= Durchholz |year= 1999 |title= MusicHound Rock: The Essential Album Guide |chapter= AC/DC |publisher= Visible Ink Press |location= Farmington Hills, MI |isbn= 1-57859-061-2 |url= https://archive.org/details/isbn_9781578590612}}&lt;/ref&gt;|rev7=''[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]''|rev7score=8.8/10&lt;ref&gt;{{cite web|first= Steve |last= Kandell |title= AC/DC: Back in Black |website= [[Pitchfork (website)|Pitchfork]] |date= 16 June 2019 |access-date= 21 June 2019 |url= https://pitchfork.com/reviews/albums/acdc-back-in-black}}&lt;/ref&gt;|rev8=''[[Rolling Stone]]''|rev8score={{Rating|5|5}}&lt;ref name=&quot;RS 2005&quot;/&gt;|rev9=''[[The Rolling Stone Album Guide]]''|rev9Score={{Rating|5|5}}&lt;ref&gt;{{cite book|first1= Mark |last1= Coleman |last2= Ryan |first2= Chris |editor1-first= Nathan |editor1-last= Brackett |editor2-first= Christian |editor2-last= Hoard |year= 2004 |title= [[The Rolling Stone Album Guide]] |edition= 4th |chapter= AC/DC |page= [https://archive.org/details/newrollingstonea00brac/page/4 4] |publisher= [[Simon &amp; Schuster]] |isbn= 0-7432-0169-8}}&lt;/ref&gt;|rev10=''[[Spin Alternative Record Guide]]''|rev10Score=8/10&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Stovall |first1=Natasha |editor1-last=Weisbard |editor1-first=Eric |editor2-last=Marks |editor2-first=Craig |title=Spin Alternative Record Guide |date=1995 |publisher=Vintage Books |location=New York |isbn=0679755748 |page=5 |chapter=AC/DC}}&lt;/ref&gt;}}У рэцэнзіі на альбом для часопіса ''[[Rolling Stone]]'' у 1980 годзе Дэвід Фрыке назваў яго «не толькі найлепшым з шасці амерыканскіх альбомаў AC/DC», але і «вяршыняй мастацтва хэві-металу: першым альбомам пасля ''Led Zeppelin II'', які ўвасабляе ўсю кроў, пот і пыху гэтага жанру».&lt;ref&gt;{{cite magazine|first=David|last=Fricke|title=AC/DC – Back In Black|magazine=[[Rolling Stone]]|date=27 November 1980|access-date=20 June 2012|url=https://www.rollingstone.com/music/albumreviews/back-in-black-19801127}}&lt;/ref&gt; Рэд Стар з ''Smash Hits'' быў больш крытычны, заявіўшы, што лічыў песні неадрознымі адна ад адной і сапсаванымі гіпермужчынскімі фантазіямі, шаблоннымі рок-фразамі, крыклівай гітарай і сумнымі рытмамі і паставіў ''Back in Black'' адзнаку 3 з 10.&lt;ref name=&quot;SH&quot;&gt;{{cite magazine|first=Red|last=Starr|title=Albums|magazine=[[Smash Hits]]|issue=21 August – 3 September 1980|page=30|access-date=29 July 2018|url=https://www.flickr.com/photos/51106326@N00/4617794664/in/album-72157623959727685/}}&lt;/ref&gt;

У рэтраспектыўным аглядзе крытык ''часопіса Rolling Stone'' Крысціян Хоард высока ацаніў альбом як найвялікшую працу гурта, магчыма, «самы худы і самы подлы запіс усіх часоў — агрэсіўны арэнны рок, які маглі б палюбіць панкі».&lt;ref name=&quot;RS 2005&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.rollingstone.com/music/albumreviews/back-in-black-20050210|title=AC/DC – Back In Black|author=Hoard|first=Christian|date=10 February 2005|access-date=20 June 2012}}&lt;/ref&gt; Бэры Уолтэрс з ''Rolling Stone'' сказаў, што ''Back in Black'' «дагэтуль гучыць цалкам вечна, сутнасць непакорліва простага, але жорстка створанага хард-рока» і назваў альбом «свячэннем трэшавага, жывёльнага сэксу», хоць ён і заўважыў «злосны сэксізм» у такіх песнях, як «What Do You Do for Money Honey» і «Given the Dog a Bone».&lt;ref&gt;{{cite magazine|first=Barry|last=Walters|title=AC/DC – Back In Black|magazine=Rolling Stone|date=27 September 2002|access-date=20 June 2012|url=https://www.rollingstone.com/music/albumreviews/back-in-black-20020911}}&lt;/ref&gt; Роберт Крыстгаў быў менш захоплены, напісаўшы ў сваёй кнізе ''«''Christgau's Record Guide: The '80s» (1990), што лічыць гурт занадта «прымітыўным», а іх сэксуальныя вобразы — «нецікавымі», і што на альбоме «Ангус Янг сапраўды прыдумляе забойныя рыфы, хоць і не так паслядоўна, як мог бы спадзявацца такі вытанчаны чалавек, як я, а вакаліст Браян Джонсан спявае так, быццам у яго каля машонкі электрашокер для ската, якраз тое, што трэба фанатам, якія не могуць вырашыць, ці з'яўляецца іх новаздабыты тэстастэрон агоніяй ці экстазам». 


Альбом уваходзіць у многія спісы «лепшых альбомаў». Часопіс ''Rolling Stone'' паставіў яго на 26-е месца ў сваім спісе «100 найлепшых альбомаў васьмідзесятых» за 1989 год і на 73-е месца ў спісе «500 найвялікшых альбомаў усіх часоў» за 2003 год&lt;ref&gt;{{cite magazine|title=500 Greatest Albums of All Time : 73 – Back in Black - AC/DC|magazine=Rolling Stone|url=https://www.rollingstone.com/music/lists/500-greatest-albums-of-all-time-20120531/ac-dc-back-in-black-20120524|archive-url=https://web.archive.org/web/20110602143241/http://www.rollingstone.com/music/lists/500-greatest-albums-of-all-time-19691231/back-in-black-ac-dc-19691231|archive-date=2 June 2011}}&lt;/ref&gt; (ён быў на 77-м месцы ў перагледжаным спісе 2012 года&lt;ref&gt;{{cite magazine|title=500 Greatest Albums of All Time|magazine=[[Rolling Stone]]|date=31 May 2012|access-date=23 September 2019|url=https://www.rollingstone.com/music/music-lists/500-greatest-albums-of-all-time-156826/ac-dc-back-in-black-4-159820/}}&lt;/ref&gt; і на 84-м месцы ў спісе 2020 года),&lt;ref&gt;{{cite magazine|title=The 500 Greatest Albums of All Time|magazine=Rolling Stone|date=22 September 2020|access-date=9 October 2021|url=https://www.rollingstone.com/music/music-lists/best-albums-of-all-time-1062063/|language=en-US}}&lt;/ref&gt; у той час як загалоўная песня заняла 190-е месца ў іх спісе «500 найвялікшых песень усіх часоў».&lt;ref&gt;{{cite magazine|title=500 Greatest Songs of All Time – 190: AC/DC, 'Back in Black'|magazine=Rolling Stone|access-date=29 May 2012|url=https://www.rollingstone.com/music/lists/the-500-greatest-songs-of-all-time-20110407/ac-dc-back-in-black-20110526}}&lt;/ref&gt; Тэлеканал [[VH1]] паставіў ''Back in Black'' на 82-е месца ў сваім спісе «100 найлепшых альбомаў» за 2001 год,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.besteveralbums.com/thechart.php?c=2&amp;sortdir=asc&amp;f=&amp;fv=&amp;page=9|title=The Top 100 Albums by VH1 (2001)|publisher=[[VH1]]|access-date=29 May 2012}}&lt;/ref&gt; а загалоўная песня заняла 2-е месца ў іх спісе «100 найвялікшых песень хард-рока». У 2006 годзе часопіс ''Q'' паставіў альбом на 9-е месца ў сваім спісе «40 найлепшых альбомаў 80-х»,  у 2010 годзе часопіс ''[[Time]]'' уключыў яго ў свой спіс «100 альбомаў усіх часоў»,&lt;ref&gt;{{cite magazine|magazine=Q|title=Back in Black|date=August 2006|issue=241}}&lt;/ref&gt; а &lt;nowiki&gt;&lt;i&gt;Rolling Stone Australia&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; паставіў яго на першае месца ў сваім спісе «200 найвялікшых аўстралійскіх альбомаў усіх часоў» у снежні 2021 года.&lt;ref&gt;{{cite magazine|title=Rolling Stone's 200 Greatest Australian Albums of All Time|magazine=[[Rolling Stone Australia]]|date=6 December 2021|access-date=21 February 2022|url=https://au.rollingstone.com/rolling-stones-200-greatest-australian-albums-of-all-time}}&lt;/ref&gt; У 2005 годзе альбом быў уключаны ў кнігу ''«1001 альбом, які вы павінны пачуць, перш чым памрэце''»,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.rocklistmusic.co.uk/1001Albums.htm|title=1001 Albums You Must Hear – 2008 Edition|website=Rocklist.net|archive-url=https://web.archive.org/web/20100307071743/http://www.rocklistmusic.co.uk/1001Albums.htm|archive-date=7 March 2010|access-date=29 May 2012|url-status=usurped}}&lt;/ref&gt; а ў 2010 годзе ён заняў 2-е месца ў кнізе ''«100 найлепшых аўстралійскіх альбомаў»''.&lt;ref name=&quot;ODonnell&quot;&gt;{{cite book|first1=John|last1=O'Donnell|author-link1=John O'Donnell (music journalist)|first2=Toby|last2=Creswell|author-link2=Toby Creswell|first3=Craig|last3=Mathieson|author-link3=Craig Mathieson|date=October 2010|title=[[100 Best Australian Albums]]|publisher=Hardie Grant Books|location=[[Prahran, Victoria|Prahran, Vic]]|isbn=978-1-74066-955-9}}&lt;/ref&gt; [[Apple Music]] паставіў ''Back in Black'' на 90-е месца ў сваім спісе «100 найлепшых альбомаў» 2024 года. &lt;ref&gt;{{Cite web|language=en-US|url=https://100best.music.apple.com/us|title=Apple Music 100 Best Albums|website=Apple Music 100 Best Albums|access-date=2024-05-25}}&lt;/ref&gt;

== Спрэчкі аб тэкстах песень ==
Праз пяць месяцаў пасля смерці Бона Скота AC/DC скончылі пачатую з ім працу; яны выпусцілі альбом ''Back in Black'' у яго памяць, але яго імя не з'явілася ў спісе аўтараў. Пытанне аб тым, ці былі выкарыстаны тэксты песень Скота без указання ў тытрах, застаецца прадметам спрэчак і было адной з галоўных тэмаў біяграфіі Скота «''Bon: The Last Highway»'' напісанай Джэсі Фінкам.

У кнізе дзяўчына Скота, Маргарэт «Сільвер» Сміт (памерла ў 2006 годзе), распавяла Фінку, што Скот патэлефанаваў ёй увечары перад смерцю, каб запрасіць адсвяткаваць напісанне тэкстаў для альбома ''«Back in Black»''. Сміт сказала Фінку: «Я ніколі не сядала і не слухала [''Back in Black''], але ў ноч яго смерці менавіта таму ён хацеў выйсці. Ён ужо скончыў [тэкст]. Да таго часу я ўжо ўдзельнічала ў напісанні некалькіх альбомаў, таму ён ведаў, што я ведаю яго звычку. Ён пісаў па-за гуртом. Калі яны былі ў студыі, ён быў на кухні, за пару паверхаў ад іх ці недзе там; практычна проста заставаўся там адзін... вось чаму ён хацеў выйсці... &quot;Я нарэшце, чорт вазьмі, скончыў. Гатова&quot;» &lt;ref name=&quot;Fink&quot;&gt;{{cite book|last1=Fink|first1=Jesse|title=Bon: The Last Highway|date=2017|publisher=Black &amp; White Publishing|location=Edinburgh|isbn=9781785301384}}&lt;/ref&gt;{{Rp|321}}

Фінк таксама прывёў цытаты былога калегі Скота па аўстралійскім гурце The Valentines, Вінса Лаўгрова, які заявіў, што сям'я Скота атрымлівае ганарары за ''Back in Black''. {{Rp|323–324}} Яшчэ адна дзяўчына Скота, «Холі Ікс» (псеўданім), таксама сцвярджае, што Скот напісаў песню «You Shook Me All Night Long».&lt;ref name=&quot;Fink&quot; /&gt; {{Rp|336–337}}

Фінк таксама апублікаваў цытаты з папярэдніх інтэрв'ю Ангуса Янга, у некаторых з якіх ён прызнаў, што тэксты песень Скота былі выкарыстаны прынамсі часткова, а ў іншых — адмаўляў гэта. У інтэрв'ю часопісу ''Kerrang!'' у 1991 годзе журналіст Пол Эліёт спытаў Янга: «Хто напісаў тэкст песні ['Given The Dog A Bone'] і астатніх з ''Back in Black''? Бон, ці Браян, ці абодва?» Янг адказаў: «Бон напісаў трохі».{{Rp|318}} Ён таксама заявіў часопісу ''Rolling Stone'' у 1998 годзе: «У нас былі песні, якія ён напісаў, і мы хацелі іх скончыць»{{Rp|318}}. Аднак у іншых інтэрв'ю ў 1981, 1996, 1998 і 2000 гадах Янг адмаўляў, што якія-небудзь тэксты песень на альбоме былі напісаны Скотам.&lt;ref name=&quot;Fink&quot; /&gt;{{Rp|319}} У 2005 годзе ён сказаў: «У альбоме «''Back in Black''» нічога не было з нататніка Бона» &lt;ref name=&quot;Fink&quot; /&gt;{{Rp|319}}.

Аднак, старэйшы віцэ-прэзідэнт лонданскай кампаніі [[Atlantic Records]] з 1968 па 1985 год, [[Філ Карсан]], піша Фінку ў той жа кнізе: «[Джонсан] напісаў усе тэксты песень. Казаць што-небудзь яшчэ — гэта проста глупства»{{Rp|317}}.

Афіцыйнымі тытрамі на альбоме былі і застаюцца «Young/Young/Johnson». У 2022 годзе Джонсан выпусціў сваю аўтабіяграфію «''The Lives of Brian''» і адмаўляў, што Скот напісаў тэксты песень для ''Back in Black''. Ён заявіў: «Тэорый змовы безліч — звычайна іх пачынаюць людзі, якія думаюць, што ведаюць, але не былі побач... гэта быў ''я'', хто пісаў кожную ноч і кожную раніцу, маючы толькі назву для працы. Вось што здарылася. Гэта праўда, і я вельмі спадзяюся, што гэта вырашыць праблему»&lt;ref name=&quot;Johnson2&quot;&gt;{{cite book|last1=Johnson|first1=Brian|title=The Lives of Brian|date=2022|publisher=Penguin Random House|location=London|isbn=9780241446409}}&lt;/ref&gt;{{Rp|307–308}}. Джонсан асабліва згадаў пра напісанне тэкстаў песень «You Shook Me All Night Long», «Have a Drink on Me», «Hells Bells» і «Back in Black», і заявіў, што яму далі толькі рыф і назву для працы.&lt;ref name=&quot;Johnson2&quot; /&gt;{{Rp|308–315}} Ён таксама сказаў, што назва песні «Rock 'n' Roll Ain't Noise Pollution» («Рок-н-рол — гэта не шумавое забруджванне») паходзіць непасрэдна з гісторыі, якую Скот расказаў астатнім удзельнікам гурта.&lt;ref name=&quot;Johnson2&quot; /&gt;{{Rp|318}}

== Спіс трэкаў ==
{{Tracklist|headline=Бок A|all_writing=[[Ангус Янг]], [[Малкальм Янг]] і [[Браян Джонсан]]|title1=Hells Bells|length1=5:10|title2=Shoot to Thrill|length2=5:17|title3=What Do You Do for Money Honey|length3=3:33|title4=Givin the Dog a Bone|length4=3:30|title5=Let Me Put My Love into You|length5=4:16}}{{Track listing|headline=Бок B|title6=[[Back in Black (песня)|Back in Black]]|length6=4:15|title7=You Shook Me All Night Long|length7=3:30|title8=Have a Drink on Me|length8=3:57|title9=Shake a Leg|length9=4:06|title10=Rock and Roll Ain't Noise Pollution|length10=4:15|total_length=42:11}}

* Згодна з афіцыйным сайтам AC/DC і большасцю сусветных рэлізаў, чацвёрты трэк першапачаткова называўся «Given the Dog a Bone».&lt;ref name=&quot;given&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.acdc.com/uk/music/back-black|title=''Back in Black'' – Track Listings|website=Acdc.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20130131085924/http://www.acdc.com/uk/music/back-black|archive-date=31 January 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.acdc-discography.com/d268.html|title=US CD version of ''Back in Black''|website=Acdc-discography.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20120304001510/http://www.acdc-discography.com/d268.html|archive-date=4 March 2012|access-date=30 May 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; На некаторых альбомах, асобных аўстралійскіх рэлізах, а таксама ў iTunes Store, ён часам адлюстроўваецца як «Giving the Dog a Bone» або «Givin the Dog a Bone».&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.acdc-discography.com/d111.html|title=Australian CD version of ''Back in Black''|website=Acdc-discography.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20110908032605/http://www.acdc-discography.com/d111.html|archive-date=8 September 2011|access-date=3 September 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://images-na.ssl-images-amazon.com/images/I/71VJNgAzcFL._SL1082_.jpg|title=US 2003 CD version of ''Back in Black''|website=Amazon.com|access-date=17 September 2018}}&lt;/ref&gt; Пазней афіцыйны сайт гурта змяніў назву песні на «Givin the Dog a Bone» без апострафа. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.acdc.com/music/back-in-black/|title=Back in Black|publisher=acdc.com|access-date=1 December 2024}}&lt;/ref&gt;

== Персанал ==
Персанал узяты з вокладкі альбома «''Back in Black»&lt;ref&gt;{{Cite AV media notes|title=Back in Black|others=[[AC/DC]]|date=1980|type=Album liner notes}}&lt;/ref&gt;'' і ''кнігі «Sound on Sound»''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.soundonsound.com/techniques/classic-tracks-acdc-back-black|title=Classic Tracks: AC/DC 'Back In Black'|website=[[Sound on Sound]]|date=November 2014}}&lt;/ref&gt;.

'''AC/DC'''

* Браян Джонсан — вядучы вакал
* Ангус Янг — сола-гітара
* Малкальм Янг — рытм-гітара, бэк-вакал
* Кліф Уільямс — бас-гітара, бэк-вакал
* Філ Рад — ударныя

'''Вытворчасць'''

* Роберт Джон «Мат» Лэнг — [[Музычны прадзюсар|прадзюсаванне]], бэк-вакал
* Тоні Плат — інжынерыя
* Бенджы Армбрыстэр — памочнік інжынера
* Джэк Ньюбер — памочнік інжынера
* Брэд Самуэльсон — звядзенне
* Боб Людвіг — мастэрынг (арыгінальны LP)
* Бэры Дыямент — мастэрынг (арыгінальныя CD-рэлізы)
* Тэд Джэнсен — рэмастэрынг (перавыданне EMI/Atco)
* Джордж Марына — рэмастэрынг (перавыданне Epic)
* Боб Дэфрын — мастацкі дырэктар
* Роберт Эліс — фатаграфія

== Глядзіце таксама ==

* [[Спіс самых прадаваных у свеце альбомаў|Спіс самых прадаваных альбомаў]]

== Зноскі ==
&lt;references /&gt;

== Бібліяграфія ==

* {{cite book|first1=Murray|last1=Engleheart|first2=Arnaud|last2=Durieux|year=2008|title=AC/DC: Maximum Rock &amp; Roll|publisher=Harper Entertainment|isbn=978-0-06-113391-6|url-access=registration|url=https://archive.org/details/acdcmaximumrockr00murr}}
* {{Citation|surname1=Fink|given1=Jesse|author-link=Jesse Fink|year=2017|title=Bon: The Last Highway, The Untold Story of Bon Scott and AC/DC's Back In Black|publisher=Penguin Random House Australia|isbn=978-0-85798-892-8}}
{{AC/DC}}{{Вонкавыя спасылкі}}
[[Катэгорыя:Альбомы Atlantic Records]]
[[Катэгорыя:Альбомы 1980 года]]
[[Катэгорыя:Папярэджанні CS1: url-status]]
[[Катэгорыя:AC/DC]]
[[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]]</text>
      <sha1>acdn821yzt9t1lmac6kqzk67uspmrlf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152700</id>
      <parentid>5152698</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T18:15:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5152700</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27060" sha1="6mk1xfyzx8erxyjata6g70lvtdj2wq4" xml:space="preserve">
{{Картка:Альбом|Назва=Back in Black|Тып=студыйны альбом|Папярэдні альбом=[[Highway to Hell]]|Наступны альбом=[[For Those About to Rock We Salute You]]|Храналогія=студыных альбомаў|Пап_год=1979|Наст_год=1981|Працягласць=42:11}}

'''''Back in Black''''' — сёмы студыйны альбом аўстралійскага [[Рок-музыка|рок-]]&lt;nowiki/&gt;гурта [[AC/DC]], выпушчаны 25 ліпеня 1980 года лэйбламі Albert Productions і [[Atlantic Records]]. Гэта быў першы альбом гурта, у якім [[Браян Джонсан (вакаліст)|Браян Джонсан]] выступіў у якасці вакаліста пасля смерці іх папярэдняга вакаліста [[Бон Скот|Бона Скота]]. Пасля камерцыйнага прарыву іх альбома 1979 года ''Highway to Hell'', AC/DC планавалі запісаць наступны альбом, але ў лютым 1980 года Скот памёр ад атручвання алкаголем пасля вечарынкі ў Лондане. Астатнія ўдзельнікі гурта разглядалі магчымасць роспуску, але ў рэшце рэшт вырашылі працягнуць і завербавалі Джонсана, які раней быў вакалістам гурта &lt;nowiki&gt;&lt;i&gt;Geordie&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt;.

Альбом быў напісаны Джонсанам і братамі Ангусам і Малкальмам Янгамі, і запісваўся на працягу сямі тыдняў на [[Багамскія Астравы|Багамах]] з красавіка па май 1980 года з прадзюсарам Робертам Джонам «Матам» Лэнгам, які таксама прадзюсаваў ''Highway to Hell''. Пасля завяршэння гурт звёў ''Back in Black'' у студыі Electric Lady Studios у [[Нью-Ёрк|Нью-Ёрку]]. Цалкам чорная вокладка альбома была распрацавана як «знак жало{{Націск}}бы» па Скоце.

''Back in Black'' меў беспрэцэдэнтны камерцыйны поспех і поспех у крытыкаў. Паводле ацэнак, па ўсім свеце было прададзена каля 50 мільёнаў копій,&lt;ref&gt;{{cite magazine|first=Kai|last=Ma|title=Heavy Metal Under the Sea: Sharks Act Calmer When Listening to AC/DC|magazine=[[Time (magazine)|Time]]|date=6 June 2011|access-date=5 June 2014|url=https://newsfeed.time.com/2011/06/06/heavy-metal-under-the-sea-sharks-act-calmer-when-listening-to-acdc/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|first=Phil|last=Sutcliffe|year=2010|title=AC/DC: High-Voltage Rock 'n' Roll: The Ultimate Illustrated History|publisher=[[Quarto Group|Voyageur Press]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.britannica.com/blogs/2010/08/acdc-back-in-black-great-moments-in-pop-music-history/|title=AC/DC, &quot;Back in Black&quot; (Great Moments in Pop Music History)|first=Gregory|last=McNamee|date=24 August 2010|publisher=[[Encyclopædia Britannica, Inc.]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140821051008/https://www.britannica.com/blogs/2010/08/acdc-back-in-black-great-moments-in-pop-music-history/|archive-date=21 August 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine|first=Mike|last=Mierendorf|title=Cultural Impact: AC/DC – 'Back in Black'|magazine=Cultural Transmogrifier Magazine|date=2 August 2012|url=http://www.ctzine.com/cultural-impact-acdc-back-in-black/|archive-date=24 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130124104520/http://www.ctzine.com/cultural-impact-acdc-back-in-black/}}&lt;/ref&gt; што робіць яго другім [[Спіс самых прадаваных у свеце альбомаў|самым прадаваным альбомам]] у гісторыі музыкі. AC/DC падтрымалі альбом гадавым сусветным турнэ, якое замацавала іх сярод самых папулярных музычных гуртоў пачатку 1980-х гадоў. З тых часоў альбом быў уключаны ў шматлікія спісы «найвялікшых альбомаў». 21 жніўня 2024 года альбом атрымаў 27-ы плацінавы сертыфікат ад [[Амерыканская асацыяцыя гуказапісных кампаній|Амерыканскай асацыяцыі гуказапісвальнай індустрыі]], што робіць яго трэцім самым прадаваным альбомам у ЗША і самым прадаваным альбомам, які так і не дасягнуў першага месца ў амерыканскіх чартах.&lt;ref&gt;{{cite magazine|title=AC/DC's Back in Black Certified 25× Platinum|magazine=[[Kerrang!]]|date=9 December 2019|access-date=30 December 2019|url=https://www.kerrang.com/the-news/ac-dcs-back-in-black-certified-25x-platinum/}}&lt;/ref&gt;
[[Файл:Brian_Johnson_-_Manchester_Apollo_-_1982.jpg|міні|''Back in Black'' быў першым альбомам AC/DC, у якім Браян Джонсан (на фота 1982 года) выступіў у якасці галоўнага вакаліста.]]

== Крытычны прыём ==
{{Рэйтынгі|загаловак=Рэтраспектыўныя агляды|state=|rev1=[[AllMusic]]|rev1Score={{Рэйтынг|5|5}}&lt;ref&gt;{{cite web|first= Stephen Thomas |last= Erlewine |author-link= Stephen Thomas Erlewine |title= AC/DC – Back in Black |website= [[AllMusic]] |access-date= 20 June 2012 |url= http://www.allmusic.com/album/back-in-black-mw0000188862}}&lt;/ref&gt;|rev2=''[[Blender (magazine)|Blender]]''|rev2Score={{Рэйтынг|5|5}}&lt;ref&gt;{{cite magazine|title= AC/DC – ''Back in Black'' |magazine= [[Blender (magazine)|Blender]] |url= http://www.blender.com/guide/reviews.aspx?id=2391 |archive-url= https://web.archive.org/web/20070409051233/http://www.blender.com/guide/reviews.aspx?id=2391 |archive-date= 9 April 2007}}&lt;/ref&gt;|rev3=''[[Christgau's Record Guide: The '80s|Christgau's Record Guide]]''|rev3Score=B-&lt;ref name=&quot;RC&quot;&gt;{{cite book|first= Robert |last= Christgau |author-link= Robert Christgau |year= 1990 |title= Christgau's Record Guide: The '80s |publisher= [[Pantheon Books]] |chapter= AC/DC |chapter-url= https://www.robertchristgau.com/get_artist.php?name=AC%2FDC |page= [https://archive.org/details/christgausrecord00chri/page/28 28] |isbn= 0-679-73015-X |access-date= 29 July 2018 |url= https://archive.org/details/christgausrecord00chri/page/28}}&lt;/ref&gt;|rev4=''[[Encyclopedia of Popular Music|The Encyclopedia of Popular Music]]''|rev4Score={{Рэйтынг|4|5}}&lt;ref&gt;{{cite book|editor-first= Colin |editor-last= Larkin |editor-link= Colin Larkin |year= 2007 |title= The Encyclopedia of Popular Music |edition= 5th Concise |publisher= [[Omnibus Press]] |location= United Kingdom |page= 34 |isbn= 978-1-84609-856-7}}&lt;/ref&gt;|rev5=''[[The Great Rock Discography]]''|rev5Score=8/10&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Strong |first1=Martin C. |title=The Great Rock Discography |date=2004 |publisher=Canongate |location=New York |page=9 |ol=18807297M}}&lt;/ref&gt;|rev6=''[[MusicHound|MusicHound Rock]]''|rev6Score={{Рэйтынг|5|5}}&lt;ref&gt;{{cite book|editor1-first= Gary |editor1-last= Graff |editor2-first= Daniel |editor2-last= Durchholz |year= 1999 |title= MusicHound Rock: The Essential Album Guide |chapter= AC/DC |publisher= Visible Ink Press |location= Farmington Hills, MI |isbn= 1-57859-061-2 |url= https://archive.org/details/isbn_9781578590612}}&lt;/ref&gt;|rev7=''[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]''|rev7Score=8.8/10&lt;ref&gt;{{cite web|first= Steve |last= Kandell |title= AC/DC: Back in Black |website= [[Pitchfork (website)|Pitchfork]] |date= 16 June 2019 |access-date= 21 June 2019 |url= https://pitchfork.com/reviews/albums/acdc-back-in-black}}&lt;/ref&gt;|rev8=''[[Rolling Stone]]''|rev8Score={{Рэйтынг|5|5}}&lt;ref name=&quot;RS 2005&quot;/&gt;|rev9=''[[The Rolling Stone Album Guide]]''|rev9Score={{Рэйтынг|5|5}}&lt;ref&gt;{{cite book|first1= Mark |last1= Coleman |last2= Ryan |first2= Chris |editor1-first= Nathan |editor1-last= Brackett |editor2-first= Christian |editor2-last= Hoard |year= 2004 |title= [[The Rolling Stone Album Guide]] |edition= 4th |chapter= AC/DC |page= [https://archive.org/details/newrollingstonea00brac/page/4 4] |publisher= [[Simon &amp; Schuster]] |isbn= 0-7432-0169-8}}&lt;/ref&gt;|rev10=''[[Spin Alternative Record Guide]]''|rev10Score=8/10&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Stovall |first1=Natasha |editor1-last=Weisbard |editor1-first=Eric |editor2-last=Marks |editor2-first=Craig |title=Spin Alternative Record Guide |date=1995 |publisher=Vintage Books |location=New York |isbn=0679755748 |page=5 |chapter=AC/DC}}&lt;/ref&gt;}}

У рэтраспектыўным аглядзе крытык ''часопіса Rolling Stone'' Крысціян Хоард высока ацаніў альбом як найвялікшую працу гурта, магчыма, «самы худы і самы подлы запіс усіх часоў — агрэсіўны арэнны рок, які маглі б палюбіць панкі».&lt;ref name=&quot;RS 2005&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.rollingstone.com/music/albumreviews/back-in-black-20050210|title=AC/DC – Back In Black|author=Hoard|first=Christian|date=10 February 2005|access-date=20 June 2012}}&lt;/ref&gt; Бэры Уолтэрс з ''Rolling Stone'' сказаў, што ''Back in Black'' «дагэтуль гучыць цалкам вечна, сутнасць непакорліва простага, але жорстка створанага хард-рока» і назваў альбом «свячэннем трэшавага, жывёльнага сэксу», хоць ён і заўважыў «злосны сэксізм» у такіх песнях, як «What Do You Do for Money Honey» і «Given the Dog a Bone».&lt;ref&gt;{{cite magazine|first=Barry|last=Walters|title=AC/DC – Back In Black|magazine=Rolling Stone|date=27 September 2002|access-date=20 June 2012|url=https://www.rollingstone.com/music/albumreviews/back-in-black-20020911}}&lt;/ref&gt; Роберт Крыстгаў быў менш захоплены, напісаўшы ў сваёй кнізе ''«''Christgau's Record Guide: The '80s» (1990), што лічыць гурт занадта «прымітыўным», а іх сэксуальныя вобразы — «нецікавымі», і што на альбоме «Ангус Янг сапраўды прыдумляе забойныя рыфы, хоць і не так паслядоўна, як мог бы спадзявацца такі вытанчаны чалавек, як я, а вакаліст Браян Джонсан спявае так, быццам у яго каля машонкі электрашокер для ската, якраз тое, што трэба фанатам, якія не могуць вырашыць, ці з'яўляецца іх новаздабыты тэстастэрон агоніяй ці экстазам».
Альбом уваходзіць у многія спісы «лепшых альбомаў». Часопіс ''Rolling Stone'' паставіў яго на 26-е месца ў сваім спісе «100 найлепшых альбомаў васьмідзесятых» за 1989 год і на 73-е месца ў спісе «500 найвялікшых альбомаў усіх часоў» за 2003 год&lt;ref&gt;{{cite magazine|title=500 Greatest Albums of All Time : 73 – Back in Black - AC/DC|magazine=Rolling Stone|url=https://www.rollingstone.com/music/lists/500-greatest-albums-of-all-time-20120531/ac-dc-back-in-black-20120524|archive-url=https://web.archive.org/web/20110602143241/http://www.rollingstone.com/music/lists/500-greatest-albums-of-all-time-19691231/back-in-black-ac-dc-19691231|archive-date=2 June 2011}}&lt;/ref&gt; (ён быў на 77-м месцы ў перагледжаным спісе 2012 года&lt;ref&gt;{{cite magazine|title=500 Greatest Albums of All Time|magazine=[[Rolling Stone]]|date=31 May 2012|access-date=23 September 2019|url=https://www.rollingstone.com/music/music-lists/500-greatest-albums-of-all-time-156826/ac-dc-back-in-black-4-159820/}}&lt;/ref&gt; і на 84-м месцы ў спісе 2020 года),&lt;ref&gt;{{cite magazine|title=The 500 Greatest Albums of All Time|magazine=Rolling Stone|date=22 September 2020|access-date=9 October 2021|url=https://www.rollingstone.com/music/music-lists/best-albums-of-all-time-1062063/|language=en-US}}&lt;/ref&gt; у той час як загалоўная песня заняла 190-е месца ў іх спісе «500 найвялікшых песень усіх часоў».&lt;ref&gt;{{cite magazine|title=500 Greatest Songs of All Time – 190: AC/DC, 'Back in Black'|magazine=Rolling Stone|access-date=29 May 2012|url=https://www.rollingstone.com/music/lists/the-500-greatest-songs-of-all-time-20110407/ac-dc-back-in-black-20110526}}&lt;/ref&gt; Тэлеканал [[VH1]] паставіў ''Back in Black'' на 82-е месца ў сваім спісе «100 найлепшых альбомаў» за 2001 год,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.besteveralbums.com/thechart.php?c=2&amp;sortdir=asc&amp;f=&amp;fv=&amp;page=9|title=The Top 100 Albums by VH1 (2001)|publisher=[[VH1]]|access-date=29 May 2012}}&lt;/ref&gt; а загалоўная песня заняла 2-е месца ў іх спісе «100 найвялікшых песень хард-рока». У 2006 годзе часопіс ''Q'' паставіў альбом на 9-е месца ў сваім спісе «40 найлепшых альбомаў 80-х»,  у 2010 годзе часопіс ''[[Time]]'' уключыў яго ў свой спіс «100 альбомаў усіх часоў»,&lt;ref&gt;{{cite magazine|magazine=Q|title=Back in Black|date=August 2006|issue=241}}&lt;/ref&gt; а &lt;nowiki&gt;&lt;i&gt;Rolling Stone Australia&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; паставіў яго на першае месца ў сваім спісе «200 найвялікшых аўстралійскіх альбомаў усіх часоў» у снежні 2021 года.&lt;ref&gt;{{cite magazine|title=Rolling Stone's 200 Greatest Australian Albums of All Time|magazine=[[Rolling Stone Australia]]|date=6 December 2021|access-date=21 February 2022|url=https://au.rollingstone.com/rolling-stones-200-greatest-australian-albums-of-all-time}}&lt;/ref&gt; У 2005 годзе альбом быў уключаны ў кнігу ''«1001 альбом, які вы павінны пачуць, перш чым памрэце''»,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.rocklistmusic.co.uk/1001Albums.htm|title=1001 Albums You Must Hear – 2008 Edition|website=Rocklist.net|archive-url=https://web.archive.org/web/20100307071743/http://www.rocklistmusic.co.uk/1001Albums.htm|archive-date=7 March 2010|access-date=29 May 2012|url-status=usurped}}&lt;/ref&gt; а ў 2010 годзе ён заняў 2-е месца ў кнізе ''«100 найлепшых аўстралійскіх альбомаў»''.&lt;ref name=&quot;ODonnell&quot;&gt;{{cite book|first1=John|last1=O'Donnell|author-link1=John O'Donnell (music journalist)|first2=Toby|last2=Creswell|author-link2=Toby Creswell|first3=Craig|last3=Mathieson|author-link3=Craig Mathieson|date=October 2010|title=[[100 Best Australian Albums]]|publisher=Hardie Grant Books|location=[[Prahran, Victoria|Prahran, Vic]]|isbn=978-1-74066-955-9}}&lt;/ref&gt; [[Apple Music]] паставіў ''Back in Black'' на 90-е месца ў сваім спісе «100 найлепшых альбомаў» 2024 года.&lt;ref&gt;{{Cite web|language=en-US|url=https://100best.music.apple.com/us|title=Apple Music 100 Best Albums|website=Apple Music 100 Best Albums|access-date=2024-05-25}}&lt;/ref&gt; 
== Спрэчкі аб тэкстах песень ==
Праз пяць месяцаў пасля смерці Бона Скота AC/DC скончылі пачатую з ім працу; яны выпусцілі альбом ''Back in Black'' у яго памяць, але яго імя не з'явілася ў спісе аўтараў. Пытанне аб тым, ці былі выкарыстаны тэксты песень Скота без указання ў тытрах, застаецца прадметам спрэчак і было адной з галоўных тэмаў біяграфіі Скота «''Bon: The Last Highway»'' напісанай Джэсі Фінкам.

У кнізе дзяўчына Скота, Маргарэт «Сільвер» Сміт (памерла ў 2006 годзе), распавяла Фінку, што Скот патэлефанаваў ёй увечары перад смерцю, каб запрасіць адсвяткаваць напісанне тэкстаў для альбома ''«Back in Black»''. Сміт сказала Фінку: «Я ніколі не сядала і не слухала [''Back in Black''], але ў ноч яго смерці менавіта таму ён хацеў выйсці. Ён ужо скончыў [тэкст]. Да таго часу я ўжо ўдзельнічала ў напісанні некалькіх альбомаў, таму ён ведаў, што я ведаю яго звычку. Ён пісаў па-за гуртом. Калі яны былі ў студыі, ён быў на кухні, за пару паверхаў ад іх ці недзе там; практычна проста заставаўся там адзін... вось чаму ён хацеў выйсці... &quot;Я нарэшце, чорт вазьмі, скончыў. Гатова&quot;» &lt;ref name=&quot;Fink&quot;&gt;{{cite book|last1=Fink|first1=Jesse|title=Bon: The Last Highway|date=2017|publisher=Black &amp; White Publishing|location=Edinburgh|isbn=9781785301384}}&lt;/ref&gt;{{Rp|321}}

Фінк таксама прывёў цытаты былога калегі Скота па аўстралійскім гурце The Valentines, Вінса Лаўгрова, які заявіў, што сям'я Скота атрымлівае ганарары за ''Back in Black''. {{Rp|323–324}} Яшчэ адна дзяўчына Скота, «Холі Ікс» (псеўданім), таксама сцвярджае, што Скот напісаў песню «You Shook Me All Night Long».&lt;ref name=&quot;Fink&quot; /&gt; {{Rp|336–337}}

Фінк таксама апублікаваў цытаты з папярэдніх інтэрв'ю Ангуса Янга, у некаторых з якіх ён прызнаў, што тэксты песень Скота былі выкарыстаны прынамсі часткова, а ў іншых — адмаўляў гэта. У інтэрв'ю часопісу ''Kerrang!'' у 1991 годзе журналіст Пол Эліёт спытаў Янга: «Хто напісаў тэкст песні ['Given The Dog A Bone'] і астатніх з ''Back in Black''? Бон, ці Браян, ці абодва?» Янг адказаў: «Бон напісаў трохі».{{Rp|318}} Ён таксама заявіў часопісу ''Rolling Stone'' у 1998 годзе: «У нас былі песні, якія ён напісаў, і мы хацелі іх скончыць»{{Rp|318}}. Аднак у іншых інтэрв'ю ў 1981, 1996, 1998 і 2000 гадах Янг адмаўляў, што якія-небудзь тэксты песень на альбоме былі напісаны Скотам.&lt;ref name=&quot;Fink&quot; /&gt;{{Rp|319}} У 2005 годзе ён сказаў: «У альбоме «''Back in Black''» нічога не было з нататніка Бона» &lt;ref name=&quot;Fink&quot; /&gt;{{Rp|319}}.

Аднак, старэйшы віцэ-прэзідэнт лонданскай кампаніі [[Atlantic Records]] з 1968 па 1985 год, [[Філ Карсан]], піша Фінку ў той жа кнізе: «[Джонсан] напісаў усе тэксты песень. Казаць што-небудзь яшчэ — гэта проста глупства»{{Rp|317}}.

Афіцыйнымі тытрамі на альбоме былі і застаюцца «Young/Young/Johnson». У 2022 годзе Джонсан выпусціў сваю аўтабіяграфію «''The Lives of Brian''» і адмаўляў, што Скот напісаў тэксты песень для ''Back in Black''. Ён заявіў: «Тэорый змовы безліч — звычайна іх пачынаюць людзі, якія думаюць, што ведаюць, але не былі побач... гэта быў ''я'', хто пісаў кожную ноч і кожную раніцу, маючы толькі назву для працы. Вось што здарылася. Гэта праўда, і я вельмі спадзяюся, што гэта вырашыць праблему»&lt;ref name=&quot;Johnson2&quot;&gt;{{cite book|last1=Johnson|first1=Brian|title=The Lives of Brian|date=2022|publisher=Penguin Random House|location=London|isbn=9780241446409}}&lt;/ref&gt;{{Rp|307–308}}. Джонсан асабліва згадаў пра напісанне тэкстаў песень «You Shook Me All Night Long», «Have a Drink on Me», «Hells Bells» і «Back in Black», і заявіў, што яму далі толькі рыф і назву для працы.&lt;ref name=&quot;Johnson2&quot; /&gt;{{Rp|308–315}} Ён таксама сказаў, што назва песні «Rock 'n' Roll Ain't Noise Pollution» («Рок-н-рол — гэта не шумавое забруджванне») паходзіць непасрэдна з гісторыі, якую Скот расказаў астатнім удзельнікам гурта.&lt;ref name=&quot;Johnson2&quot; /&gt;{{Rp|318}}

== Спіс трэкаў ==
{{Tracklist|headline=Бок A|all_writing=[[Ангус Янг]], [[Малкальм Янг]] і [[Браян Джонсан]]|title1=Hells Bells|length1=5:10|title2=Shoot to Thrill|length2=5:17|title3=What Do You Do for Money Honey|length3=3:33|title4=Givin the Dog a Bone|length4=3:30|title5=Let Me Put My Love into You|length5=4:16}}{{Track listing|headline=Бок B|title6=[[Back in Black (песня)|Back in Black]]|length6=4:15|title7=You Shook Me All Night Long|length7=3:30|title8=Have a Drink on Me|length8=3:57|title9=Shake a Leg|length9=4:06|title10=Rock and Roll Ain't Noise Pollution|length10=4:15|total_length=42:11}}

* Згодна з афіцыйным сайтам AC/DC і большасцю сусветных рэлізаў, чацвёрты трэк першапачаткова называўся «Given the Dog a Bone».&lt;ref name=&quot;given&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.acdc.com/uk/music/back-black|title=''Back in Black'' – Track Listings|website=Acdc.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20130131085924/http://www.acdc.com/uk/music/back-black|archive-date=31 January 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.acdc-discography.com/d268.html|title=US CD version of ''Back in Black''|website=Acdc-discography.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20120304001510/http://www.acdc-discography.com/d268.html|archive-date=4 March 2012|access-date=30 May 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; На некаторых альбомах, асобных аўстралійскіх рэлізах, а таксама ў iTunes Store, ён часам адлюстроўваецца як «Giving the Dog a Bone» або «Givin the Dog a Bone».&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.acdc-discography.com/d111.html|title=Australian CD version of ''Back in Black''|website=Acdc-discography.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20110908032605/http://www.acdc-discography.com/d111.html|archive-date=8 September 2011|access-date=3 September 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://images-na.ssl-images-amazon.com/images/I/71VJNgAzcFL._SL1082_.jpg|title=US 2003 CD version of ''Back in Black''|website=Amazon.com|access-date=17 September 2018}}&lt;/ref&gt; Пазней афіцыйны сайт гурта змяніў назву песні на «Givin the Dog a Bone» без апострафа. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.acdc.com/music/back-in-black/|title=Back in Black|publisher=acdc.com|access-date=1 December 2024}}&lt;/ref&gt;

== Персанал ==
Персанал узяты з вокладкі альбома «''Back in Black»&lt;ref&gt;{{Cite AV media notes|title=Back in Black|others=[[AC/DC]]|date=1980|type=Album liner notes}}&lt;/ref&gt;'' і ''кнігі «Sound on Sound»''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.soundonsound.com/techniques/classic-tracks-acdc-back-black|title=Classic Tracks: AC/DC 'Back In Black'|website=[[Sound on Sound]]|date=November 2014}}&lt;/ref&gt;.

'''AC/DC'''

* Браян Джонсан — вядучы вакал
* Ангус Янг — сола-гітара
* Малкальм Янг — рытм-гітара, бэк-вакал
* Кліф Уільямс — бас-гітара, бэк-вакал
* Філ Рад — ударныя

'''Вытворчасць'''

* Роберт Джон «Мат» Лэнг — [[Музычны прадзюсар|прадзюсаванне]], бэк-вакал
* Тоні Плат — інжынерыя
* Бенджы Армбрыстэр — памочнік інжынера
* Джэк Ньюбер — памочнік інжынера
* Брэд Самуэльсон — звядзенне
* Боб Людвіг — мастэрынг (арыгінальны LP)
* Бэры Дыямент — мастэрынг (арыгінальныя CD-рэлізы)
* Тэд Джэнсен — рэмастэрынг (перавыданне EMI/Atco)
* Джордж Марына — рэмастэрынг (перавыданне Epic)
* Боб Дэфрын — мастацкі дырэктар
* Роберт Эліс — фатаграфія

== Глядзіце таксама ==

* [[Спіс самых прадаваных у свеце альбомаў|Спіс самых прадаваных альбомаў]]

== Зноскі ==
&lt;references /&gt;

== Бібліяграфія ==

* {{cite book|first1=Murray|last1=Engleheart|first2=Arnaud|last2=Durieux|year=2008|title=AC/DC: Maximum Rock &amp; Roll|publisher=Harper Entertainment|isbn=978-0-06-113391-6|url-access=registration|url=https://archive.org/details/acdcmaximumrockr00murr}}
* {{Citation|surname1=Fink|given1=Jesse|author-link=Jesse Fink|year=2017|title=Bon: The Last Highway, The Untold Story of Bon Scott and AC/DC's Back In Black|publisher=Penguin Random House Australia|isbn=978-0-85798-892-8}}
{{Вонкавыя спасылкі}}
[[Катэгорыя:Альбомы Atlantic Records]]
[[Катэгорыя:Альбомы 1980 года]]
[[Катэгорыя:Папярэджанні CS1: url-status]]
[[Катэгорыя:AC/DC]]
[[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]]</text>
      <sha1>6mk1xfyzx8erxyjata6g70lvtdj2wq4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152701</id>
      <parentid>5152700</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T18:17:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5152701</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27030" sha1="be6pmzloqf6wpfc6d2ikddywrcmx94d" xml:space="preserve">
{{Картка:Альбом|Назва=Back in Black|Тып=студыйны альбом|Папярэдні альбом=[[Highway to Hell]]|Наступны альбом=[[For Those About to Rock We Salute You]]|Храналогія=студыных альбомаў|Пап_год=1979|Наст_год=1981|Працягласць=42:11}}

'''''Back in Black''''' — сёмы студыйны альбом аўстралійскага [[Рок-музыка|рок-]]&lt;nowiki/&gt;гурта [[AC/DC]], выпушчаны 25 ліпеня 1980 года лэйбламі Albert Productions і [[Atlantic Records]]. Гэта быў першы альбом гурта, у якім [[Браян Джонсан (вакаліст)|Браян Джонсан]] выступіў у якасці вакаліста пасля смерці іх папярэдняга вакаліста [[Бон Скот|Бона Скота]]. Пасля камерцыйнага прарыву іх альбома 1979 года ''Highway to Hell'', AC/DC планавалі запісаць наступны альбом, але ў лютым 1980 года Скот памёр ад атручвання алкаголем пасля вечарынкі ў Лондане. Астатнія ўдзельнікі гурта разглядалі магчымасць роспуску, але ў рэшце рэшт вырашылі працягнуць і завербавалі Джонсана, які раней быў вакалістам гурта Geordie.

Альбом быў напісаны Джонсанам і братамі Ангусам і Малкальмам Янгамі, і запісваўся на працягу сямі тыдняў на [[Багамскія Астравы|Багамах]] з красавіка па май 1980 года з прадзюсарам Робертам Джонам «Матам» Лэнгам, які таксама прадзюсаваў ''Highway to Hell''. Пасля завяршэння гурт звёў ''Back in Black'' у студыі Electric Lady Studios у [[Нью-Ёрк|Нью-Ёрку]]. Цалкам чорная вокладка альбома была распрацавана як «знак жало{{Націск}}бы» па Скоце.

''Back in Black'' меў беспрэцэдэнтны камерцыйны поспех і поспех у крытыкаў. Паводле ацэнак, па ўсім свеце было прададзена каля 50 мільёнаў копій,&lt;ref&gt;{{cite magazine|first=Kai|last=Ma|title=Heavy Metal Under the Sea: Sharks Act Calmer When Listening to AC/DC|magazine=[[Time (magazine)|Time]]|date=6 June 2011|access-date=5 June 2014|url=https://newsfeed.time.com/2011/06/06/heavy-metal-under-the-sea-sharks-act-calmer-when-listening-to-acdc/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|first=Phil|last=Sutcliffe|year=2010|title=AC/DC: High-Voltage Rock 'n' Roll: The Ultimate Illustrated History|publisher=[[Quarto Group|Voyageur Press]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.britannica.com/blogs/2010/08/acdc-back-in-black-great-moments-in-pop-music-history/|title=AC/DC, &quot;Back in Black&quot; (Great Moments in Pop Music History)|first=Gregory|last=McNamee|date=24 August 2010|publisher=[[Encyclopædia Britannica, Inc.]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140821051008/https://www.britannica.com/blogs/2010/08/acdc-back-in-black-great-moments-in-pop-music-history/|archive-date=21 August 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine|first=Mike|last=Mierendorf|title=Cultural Impact: AC/DC – 'Back in Black'|magazine=Cultural Transmogrifier Magazine|date=2 August 2012|url=http://www.ctzine.com/cultural-impact-acdc-back-in-black/|archive-date=24 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130124104520/http://www.ctzine.com/cultural-impact-acdc-back-in-black/}}&lt;/ref&gt; што робіць яго другім [[Спіс самых прадаваных у свеце альбомаў|самым прадаваным альбомам]] у гісторыі музыкі. AC/DC падтрымалі альбом гадавым сусветным турнэ, якое замацавала іх сярод самых папулярных музычных гуртоў пачатку 1980-х гадоў. З тых часоў альбом быў уключаны ў шматлікія спісы «найвялікшых альбомаў». 21 жніўня 2024 года альбом атрымаў 27-ы плацінавы сертыфікат ад [[Амерыканская асацыяцыя гуказапісных кампаній|Амерыканскай асацыяцыі гуказапісвальнай індустрыі]], што робіць яго трэцім самым прадаваным альбомам у ЗША і самым прадаваным альбомам, які так і не дасягнуў першага месца ў амерыканскіх чартах.&lt;ref&gt;{{cite magazine|title=AC/DC's Back in Black Certified 25× Platinum|magazine=[[Kerrang!]]|date=9 December 2019|access-date=30 December 2019|url=https://www.kerrang.com/the-news/ac-dcs-back-in-black-certified-25x-platinum/}}&lt;/ref&gt;
[[Файл:Brian_Johnson_-_Manchester_Apollo_-_1982.jpg|міні|''Back in Black'' быў першым альбомам AC/DC, у якім Браян Джонсан (на фота 1982 года) выступіў у якасці галоўнага вакаліста.]]

== Крытычны прыём ==
{{Рэйтынгі|загаловак=Рэтраспектыўныя агляды|state=|rev1=[[AllMusic]]|rev1Score={{Рэйтынг|5|5}}&lt;ref&gt;{{cite web|first= Stephen Thomas |last= Erlewine |author-link= Stephen Thomas Erlewine |title= AC/DC – Back in Black |website= [[AllMusic]] |access-date= 20 June 2012 |url= http://www.allmusic.com/album/back-in-black-mw0000188862}}&lt;/ref&gt;|rev2=''[[Blender (magazine)|Blender]]''|rev2Score={{Рэйтынг|5|5}}&lt;ref&gt;{{cite magazine|title= AC/DC – ''Back in Black'' |magazine= [[Blender (magazine)|Blender]] |url= http://www.blender.com/guide/reviews.aspx?id=2391 |archive-url= https://web.archive.org/web/20070409051233/http://www.blender.com/guide/reviews.aspx?id=2391 |archive-date= 9 April 2007}}&lt;/ref&gt;|rev3=''[[Christgau's Record Guide: The '80s|Christgau's Record Guide]]''|rev3Score=B-&lt;ref name=&quot;RC&quot;&gt;{{cite book|first= Robert |last= Christgau |author-link= Robert Christgau |year= 1990 |title= Christgau's Record Guide: The '80s |publisher= [[Pantheon Books]] |chapter= AC/DC |chapter-url= https://www.robertchristgau.com/get_artist.php?name=AC%2FDC |page= [https://archive.org/details/christgausrecord00chri/page/28 28] |isbn= 0-679-73015-X |access-date= 29 July 2018 |url= https://archive.org/details/christgausrecord00chri/page/28}}&lt;/ref&gt;|rev4=''[[Encyclopedia of Popular Music|The Encyclopedia of Popular Music]]''|rev4Score={{Рэйтынг|4|5}}&lt;ref&gt;{{cite book|editor-first= Colin |editor-last= Larkin |editor-link= Colin Larkin |year= 2007 |title= The Encyclopedia of Popular Music |edition= 5th Concise |publisher= [[Omnibus Press]] |location= United Kingdom |page= 34 |isbn= 978-1-84609-856-7}}&lt;/ref&gt;|rev5=''[[The Great Rock Discography]]''|rev5Score=8/10&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Strong |first1=Martin C. |title=The Great Rock Discography |date=2004 |publisher=Canongate |location=New York |page=9 |ol=18807297M}}&lt;/ref&gt;|rev6=''[[MusicHound|MusicHound Rock]]''|rev6Score={{Рэйтынг|5|5}}&lt;ref&gt;{{cite book|editor1-first= Gary |editor1-last= Graff |editor2-first= Daniel |editor2-last= Durchholz |year= 1999 |title= MusicHound Rock: The Essential Album Guide |chapter= AC/DC |publisher= Visible Ink Press |location= Farmington Hills, MI |isbn= 1-57859-061-2 |url= https://archive.org/details/isbn_9781578590612}}&lt;/ref&gt;|rev7=''[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]''|rev7Score=8.8/10&lt;ref&gt;{{cite web|first= Steve |last= Kandell |title= AC/DC: Back in Black |website= [[Pitchfork (website)|Pitchfork]] |date= 16 June 2019 |access-date= 21 June 2019 |url= https://pitchfork.com/reviews/albums/acdc-back-in-black}}&lt;/ref&gt;|rev8=''[[Rolling Stone]]''|rev8Score={{Рэйтынг|5|5}}&lt;ref name=&quot;RS 2005&quot;/&gt;|rev9=''[[The Rolling Stone Album Guide]]''|rev9Score={{Рэйтынг|5|5}}&lt;ref&gt;{{cite book|first1= Mark |last1= Coleman |last2= Ryan |first2= Chris |editor1-first= Nathan |editor1-last= Brackett |editor2-first= Christian |editor2-last= Hoard |year= 2004 |title= [[The Rolling Stone Album Guide]] |edition= 4th |chapter= AC/DC |page= [https://archive.org/details/newrollingstonea00brac/page/4 4] |publisher= [[Simon &amp; Schuster]] |isbn= 0-7432-0169-8}}&lt;/ref&gt;|rev10=''[[Spin Alternative Record Guide]]''|rev10Score=8/10&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Stovall |first1=Natasha |editor1-last=Weisbard |editor1-first=Eric |editor2-last=Marks |editor2-first=Craig |title=Spin Alternative Record Guide |date=1995 |publisher=Vintage Books |location=New York |isbn=0679755748 |page=5 |chapter=AC/DC}}&lt;/ref&gt;}}

У рэтраспектыўным аглядзе крытык ''часопіса Rolling Stone'' Крысціян Хоард высока ацаніў альбом як найвялікшую працу гурта, магчыма, «самы худы і самы подлы запіс усіх часоў — агрэсіўны арэнны рок, які маглі б палюбіць панкі».&lt;ref name=&quot;RS 2005&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.rollingstone.com/music/albumreviews/back-in-black-20050210|title=AC/DC – Back In Black|author=Hoard|first=Christian|date=10 February 2005|access-date=20 June 2012}}&lt;/ref&gt; Бэры Уолтэрс з ''Rolling Stone'' сказаў, што ''Back in Black'' «дагэтуль гучыць цалкам вечна, сутнасць непакорліва простага, але жорстка створанага хард-рока» і назваў альбом «свячэннем трэшавага, жывёльнага сэксу», хоць ён і заўважыў «злосны сэксізм» у такіх песнях, як «What Do You Do for Money Honey» і «Given the Dog a Bone».&lt;ref&gt;{{cite magazine|first=Barry|last=Walters|title=AC/DC – Back In Black|magazine=Rolling Stone|date=27 September 2002|access-date=20 June 2012|url=https://www.rollingstone.com/music/albumreviews/back-in-black-20020911}}&lt;/ref&gt; Роберт Крыстгаў быў менш захоплены, напісаўшы ў сваёй кнізе ''«''Christgau's Record Guide: The '80s» (1990), што лічыць гурт занадта «прымітыўным», а іх сэксуальныя вобразы — «нецікавымі», і што на альбоме «Ангус Янг сапраўды прыдумляе забойныя рыфы, хоць і не так паслядоўна, як мог бы спадзявацца такі вытанчаны чалавек, як я, а вакаліст Браян Джонсан спявае так, быццам у яго каля машонкі электрашокер для ската, якраз тое, што трэба фанатам, якія не могуць вырашыць, ці з'яўляецца іх новаздабыты тэстастэрон агоніяй ці экстазам».
Альбом уваходзіць у многія спісы «лепшых альбомаў». Часопіс ''Rolling Stone'' паставіў яго на 26-е месца ў сваім спісе «100 найлепшых альбомаў васьмідзесятых» за 1989 год і на 73-е месца ў спісе «500 найвялікшых альбомаў усіх часоў» за 2003 год&lt;ref&gt;{{cite magazine|title=500 Greatest Albums of All Time : 73 – Back in Black - AC/DC|magazine=Rolling Stone|url=https://www.rollingstone.com/music/lists/500-greatest-albums-of-all-time-20120531/ac-dc-back-in-black-20120524|archive-url=https://web.archive.org/web/20110602143241/http://www.rollingstone.com/music/lists/500-greatest-albums-of-all-time-19691231/back-in-black-ac-dc-19691231|archive-date=2 June 2011}}&lt;/ref&gt; (ён быў на 77-м месцы ў перагледжаным спісе 2012 года&lt;ref&gt;{{cite magazine|title=500 Greatest Albums of All Time|magazine=[[Rolling Stone]]|date=31 May 2012|access-date=23 September 2019|url=https://www.rollingstone.com/music/music-lists/500-greatest-albums-of-all-time-156826/ac-dc-back-in-black-4-159820/}}&lt;/ref&gt; і на 84-м месцы ў спісе 2020 года),&lt;ref&gt;{{cite magazine|title=The 500 Greatest Albums of All Time|magazine=Rolling Stone|date=22 September 2020|access-date=9 October 2021|url=https://www.rollingstone.com/music/music-lists/best-albums-of-all-time-1062063/|language=en-US}}&lt;/ref&gt; у той час як загалоўная песня заняла 190-е месца ў іх спісе «500 найвялікшых песень усіх часоў».&lt;ref&gt;{{cite magazine|title=500 Greatest Songs of All Time – 190: AC/DC, 'Back in Black'|magazine=Rolling Stone|access-date=29 May 2012|url=https://www.rollingstone.com/music/lists/the-500-greatest-songs-of-all-time-20110407/ac-dc-back-in-black-20110526}}&lt;/ref&gt; Тэлеканал [[VH1]] паставіў ''Back in Black'' на 82-е месца ў сваім спісе «100 найлепшых альбомаў» за 2001 год,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.besteveralbums.com/thechart.php?c=2&amp;sortdir=asc&amp;f=&amp;fv=&amp;page=9|title=The Top 100 Albums by VH1 (2001)|publisher=[[VH1]]|access-date=29 May 2012}}&lt;/ref&gt; а загалоўная песня заняла 2-е месца ў іх спісе «100 найвялікшых песень хард-рока». У 2006 годзе часопіс ''Q'' паставіў альбом на 9-е месца ў сваім спісе «40 найлепшых альбомаў 80-х»,  у 2010 годзе часопіс ''[[Time]]'' уключыў яго ў свой спіс «100 альбомаў усіх часоў»,&lt;ref&gt;{{cite magazine|magazine=Q|title=Back in Black|date=August 2006|issue=241}}&lt;/ref&gt; а ''Rolling Stone Australia'' паставіў яго на першае месца ў сваім спісе «200 найвялікшых аўстралійскіх альбомаў усіх часоў» у снежні 2021 года.&lt;ref&gt;{{cite magazine|title=Rolling Stone's 200 Greatest Australian Albums of All Time|magazine=[[Rolling Stone Australia]]|date=6 December 2021|access-date=21 February 2022|url=https://au.rollingstone.com/rolling-stones-200-greatest-australian-albums-of-all-time}}&lt;/ref&gt; У 2005 годзе альбом быў уключаны ў кнігу ''«1001 альбом, які вы павінны пачуць, перш чым памрэце''»,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.rocklistmusic.co.uk/1001Albums.htm|title=1001 Albums You Must Hear – 2008 Edition|website=Rocklist.net|archive-url=https://web.archive.org/web/20100307071743/http://www.rocklistmusic.co.uk/1001Albums.htm|archive-date=7 March 2010|access-date=29 May 2012|url-status=usurped}}&lt;/ref&gt; а ў 2010 годзе ён заняў 2-е месца ў кнізе ''«100 найлепшых аўстралійскіх альбомаў»''.&lt;ref name=&quot;ODonnell&quot;&gt;{{cite book|first1=John|last1=O'Donnell|author-link1=John O'Donnell (music journalist)|first2=Toby|last2=Creswell|author-link2=Toby Creswell|first3=Craig|last3=Mathieson|author-link3=Craig Mathieson|date=October 2010|title=[[100 Best Australian Albums]]|publisher=Hardie Grant Books|location=[[Prahran, Victoria|Prahran, Vic]]|isbn=978-1-74066-955-9}}&lt;/ref&gt; [[Apple Music]] паставіў ''Back in Black'' на 90-е месца ў сваім спісе «100 найлепшых альбомаў» 2024 года.&lt;ref&gt;{{Cite web|language=en-US|url=https://100best.music.apple.com/us|title=Apple Music 100 Best Albums|website=Apple Music 100 Best Albums|access-date=2024-05-25}}&lt;/ref&gt; 
== Спрэчкі аб тэкстах песень ==
Праз пяць месяцаў пасля смерці Бона Скота AC/DC скончылі пачатую з ім працу; яны выпусцілі альбом ''Back in Black'' у яго памяць, але яго імя не з'явілася ў спісе аўтараў. Пытанне аб тым, ці былі выкарыстаны тэксты песень Скота без указання ў тытрах, застаецца прадметам спрэчак і было адной з галоўных тэмаў біяграфіі Скота «''Bon: The Last Highway»'' напісанай Джэсі Фінкам.

У кнізе дзяўчына Скота, Маргарэт «Сільвер» Сміт (памерла ў 2006 годзе), распавяла Фінку, што Скот патэлефанаваў ёй увечары перад смерцю, каб запрасіць адсвяткаваць напісанне тэкстаў для альбома ''«Back in Black»''. Сміт сказала Фінку: «Я ніколі не сядала і не слухала [''Back in Black''], але ў ноч яго смерці менавіта таму ён хацеў выйсці. Ён ужо скончыў [тэкст]. Да таго часу я ўжо ўдзельнічала ў напісанні некалькіх альбомаў, таму ён ведаў, што я ведаю яго звычку. Ён пісаў па-за гуртом. Калі яны былі ў студыі, ён быў на кухні, за пару паверхаў ад іх ці недзе там; практычна проста заставаўся там адзін... вось чаму ён хацеў выйсці... &quot;Я нарэшце, чорт вазьмі, скончыў. Гатова&quot;».&lt;ref name=&quot;Fink&quot;&gt;{{cite book|last1=Fink|first1=Jesse|title=Bon: The Last Highway|date=2017|publisher=Black &amp; White Publishing|location=Edinburgh|isbn=9781785301384}}&lt;/ref&gt;{{Rp|321}}

Фінк таксама прывёў цытаты былога калегі Скота па аўстралійскім гурце The Valentines, Вінса Лаўгрова, які заявіў, што сям'я Скота атрымлівае ганарары за ''Back in Black''.&lt;ref name=&quot;Fink&quot; /&gt;{{Rp|323–324}} Яшчэ адна дзяўчына Скота, «Холі Ікс» (псеўданім), таксама сцвярджае, што Скот напісаў песню «You Shook Me All Night Long».&lt;ref name=&quot;Fink&quot; /&gt; {{Rp|336–337}}

Фінк таксама апублікаваў цытаты з папярэдніх інтэрв'ю Ангуса Янга, у некаторых з якіх ён прызнаў, што тэксты песень Скота былі выкарыстаны прынамсі часткова, а ў іншых — адмаўляў гэта. У інтэрв'ю часопісу ''Kerrang!'' у 1991 годзе журналіст Пол Эліёт спытаў Янга: «Хто напісаў тэкст песні ['Given The Dog A Bone'] і астатніх з ''Back in Black''? Бон, ці Браян, ці абодва?» Янг адказаў: «Бон напісаў трохі».{{Rp|318}} Ён таксама заявіў часопісу ''Rolling Stone'' у 1998 годзе: «У нас былі песні, якія ён напісаў, і мы хацелі іх скончыць»{{Rp|318}}. Аднак у іншых інтэрв'ю ў 1981, 1996, 1998 і 2000 гадах Янг адмаўляў, што якія-небудзь тэксты песень на альбоме былі напісаны Скотам.&lt;ref name=&quot;Fink&quot; /&gt;{{Rp|319}} У 2005 годзе ён сказаў: «У альбоме «''Back in Black''» нічога не было з нататніка Бона» &lt;ref name=&quot;Fink&quot; /&gt;{{Rp|319}}.

Аднак, старэйшы віцэ-прэзідэнт лонданскай кампаніі [[Atlantic Records]] з 1968 па 1985 год, [[Філ Карсан]], піша Фінку ў той жа кнізе: «[Джонсан] напісаў усе тэксты песень. Казаць што-небудзь яшчэ — гэта проста глупства»{{Rp|317}}.

Афіцыйнымі тытрамі на альбоме былі і застаюцца «Young/Young/Johnson». У 2022 годзе Джонсан выпусціў сваю аўтабіяграфію «''The Lives of Brian''» і адмаўляў, што Скот напісаў тэксты песень для ''Back in Black''. Ён заявіў: «Тэорый змовы безліч — звычайна іх пачынаюць людзі, якія думаюць, што ведаюць, але не былі побач... гэта быў ''я'', хто пісаў кожную ноч і кожную раніцу, маючы толькі назву для працы. Вось што здарылася. Гэта праўда, і я вельмі спадзяюся, што гэта вырашыць праблему»&lt;ref name=&quot;Johnson2&quot;&gt;{{cite book|last1=Johnson|first1=Brian|title=The Lives of Brian|date=2022|publisher=Penguin Random House|location=London|isbn=9780241446409}}&lt;/ref&gt;{{Rp|307–308}}. Джонсан асабліва згадаў пра напісанне тэкстаў песень «You Shook Me All Night Long», «Have a Drink on Me», «Hells Bells» і «Back in Black», і заявіў, што яму далі толькі рыф і назву для працы.&lt;ref name=&quot;Johnson2&quot; /&gt;{{Rp|308–315}} Ён таксама сказаў, што назва песні «Rock 'n' Roll Ain't Noise Pollution» («Рок-н-рол — гэта не шумавое забруджванне») паходзіць непасрэдна з гісторыі, якую Скот расказаў астатнім удзельнікам гурта.&lt;ref name=&quot;Johnson2&quot; /&gt;{{Rp|318}}

== Спіс трэкаў ==
{{Tracklist|headline=Бок A|all_writing=[[Ангус Янг]], [[Малкальм Янг]] і [[Браян Джонсан]]|title1=Hells Bells|length1=5:10|title2=Shoot to Thrill|length2=5:17|title3=What Do You Do for Money Honey|length3=3:33|title4=Givin the Dog a Bone|length4=3:30|title5=Let Me Put My Love into You|length5=4:16}}{{Tracklist|headline=Бок B|title6=[[Back in Black (песня)|Back in Black]]|length6=4:15|title7=You Shook Me All Night Long|length7=3:30|title8=Have a Drink on Me|length8=3:57|title9=Shake a Leg|length9=4:06|title10=Rock and Roll Ain't Noise Pollution|length10=4:15|total_length=42:11}}

* Згодна з афіцыйным сайтам AC/DC і большасцю сусветных рэлізаў, чацвёрты трэк першапачаткова называўся «Given the Dog a Bone».&lt;ref name=&quot;given&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.acdc.com/uk/music/back-black|title=''Back in Black'' – Track Listings|website=Acdc.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20130131085924/http://www.acdc.com/uk/music/back-black|archive-date=31 January 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.acdc-discography.com/d268.html|title=US CD version of ''Back in Black''|website=Acdc-discography.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20120304001510/http://www.acdc-discography.com/d268.html|archive-date=4 March 2012|access-date=30 May 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; На некаторых альбомах, асобных аўстралійскіх рэлізах, а таксама ў iTunes Store, ён часам адлюстроўваецца як «Giving the Dog a Bone» або «Givin the Dog a Bone».&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.acdc-discography.com/d111.html|title=Australian CD version of ''Back in Black''|website=Acdc-discography.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20110908032605/http://www.acdc-discography.com/d111.html|archive-date=8 September 2011|access-date=3 September 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://images-na.ssl-images-amazon.com/images/I/71VJNgAzcFL._SL1082_.jpg|title=US 2003 CD version of ''Back in Black''|website=Amazon.com|access-date=17 September 2018}}&lt;/ref&gt; Пазней афіцыйны сайт гурта змяніў назву песні на «Givin the Dog a Bone» без апострафа. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.acdc.com/music/back-in-black/|title=Back in Black|publisher=acdc.com|access-date=1 December 2024}}&lt;/ref&gt;

== Персанал ==
Персанал узяты з вокладкі альбома «''Back in Black»&lt;ref&gt;{{Cite AV media notes|title=Back in Black|others=[[AC/DC]]|date=1980|type=Album liner notes}}&lt;/ref&gt;'' і ''кнігі «Sound on Sound»''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.soundonsound.com/techniques/classic-tracks-acdc-back-black|title=Classic Tracks: AC/DC 'Back In Black'|website=[[Sound on Sound]]|date=November 2014}}&lt;/ref&gt;.

'''AC/DC'''

* Браян Джонсан — вядучы вакал
* Ангус Янг — сола-гітара
* Малкальм Янг — рытм-гітара, бэк-вакал
* Кліф Уільямс — бас-гітара, бэк-вакал
* Філ Рад — ударныя

'''Вытворчасць'''

* Роберт Джон «Мат» Лэнг — [[Музычны прадзюсар|прадзюсаванне]], бэк-вакал
* Тоні Плат — інжынерыя
* Бенджы Армбрыстэр — памочнік інжынера
* Джэк Ньюбер — памочнік інжынера
* Брэд Самуэльсон — звядзенне
* Боб Людвіг — мастэрынг (арыгінальны LP)
* Бэры Дыямент — мастэрынг (арыгінальныя CD-рэлізы)
* Тэд Джэнсен — рэмастэрынг (перавыданне EMI/Atco)
* Джордж Марына — рэмастэрынг (перавыданне Epic)
* Боб Дэфрын — мастацкі дырэктар
* Роберт Эліс — фатаграфія

== Глядзіце таксама ==

* [[Спіс самых прадаваных у свеце альбомаў|Спіс самых прадаваных альбомаў]]

== Зноскі ==
&lt;references /&gt;

== Бібліяграфія ==

* {{cite book|first1=Murray|last1=Engleheart|first2=Arnaud|last2=Durieux|year=2008|title=AC/DC: Maximum Rock &amp; Roll|publisher=Harper Entertainment|isbn=978-0-06-113391-6|url-access=registration|url=https://archive.org/details/acdcmaximumrockr00murr}}
* {{Citation|surname1=Fink|given1=Jesse|author-link=Jesse Fink|year=2017|title=Bon: The Last Highway, The Untold Story of Bon Scott and AC/DC's Back In Black|publisher=Penguin Random House Australia|isbn=978-0-85798-892-8}}
{{Вонкавыя спасылкі}}
[[Катэгорыя:Альбомы Atlantic Records]]
[[Катэгорыя:Альбомы 1980 года]]
[[Катэгорыя:Папярэджанні CS1: url-status]]
[[Катэгорыя:AC/DC]]
[[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]]</text>
      <sha1>be6pmzloqf6wpfc6d2ikddywrcmx94d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152702</id>
      <parentid>5152701</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T18:33:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <comment>дапаўненне</comment>
      <origin>5152702</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34428" sha1="judxu6j6zubkacftxfz6eqbgw7mtfbm" xml:space="preserve">
{{Картка:Альбом|Назва=Back in Black|Тып=студыйны альбом|Папярэдні альбом=[[Highway to Hell]]|Наступны альбом=[[For Those About to Rock We Salute You]]|Храналогія=студыных альбомаў|Пап_год=1979|Наст_год=1981|Працягласць=42:11}}

'''''Back in Black''''' — сёмы студыйны альбом аўстралійскага [[Рок-музыка|рок-]]&lt;nowiki/&gt;гурта [[AC/DC]], выпушчаны 25 ліпеня 1980 года лэйбламі Albert Productions і [[Atlantic Records]]. Гэта быў першы альбом гурта, у якім [[Браян Джонсан (вакаліст)|Браян Джонсан]] выступіў у якасці вакаліста пасля смерці іх папярэдняга вакаліста [[Бон Скот|Бона Скота]]. Пасля камерцыйнага прарыву іх альбома 1979 года ''Highway to Hell'', AC/DC планавалі запісаць наступны альбом, але ў лютым 1980 года Скот памёр ад атручвання алкаголем пасля вечарынкі ў Лондане. Астатнія ўдзельнікі гурта разглядалі магчымасць роспуску, але ў рэшце рэшт вырашылі працягнуць і завербавалі Джонсана, які раней быў вакалістам гурта Geordie.

Альбом быў напісаны Джонсанам і братамі Ангусам і Малкальмам Янгамі, і запісваўся на працягу сямі тыдняў на [[Багамскія Астравы|Багамах]] з красавіка па май 1980 года з прадзюсарам Робертам Джонам «Матам» Лэнгам, які таксама прадзюсаваў ''Highway to Hell''. Пасля завяршэння гурт звёў ''Back in Black'' у студыі Electric Lady Studios у [[Нью-Ёрк|Нью-Ёрку]]. Цалкам чорная вокладка альбома была распрацавана як «знак жало{{Націск}}бы» па Скоце.

''Back in Black'' меў беспрэцэдэнтны камерцыйны поспех і поспех у крытыкаў. Паводле ацэнак, па ўсім свеце было прададзена каля 50 мільёнаў копій,&lt;ref&gt;{{cite magazine|first=Kai|last=Ma|title=Heavy Metal Under the Sea: Sharks Act Calmer When Listening to AC/DC|magazine=[[Time (magazine)|Time]]|date=6 June 2011|access-date=5 June 2014|url=https://newsfeed.time.com/2011/06/06/heavy-metal-under-the-sea-sharks-act-calmer-when-listening-to-acdc/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|first=Phil|last=Sutcliffe|year=2010|title=AC/DC: High-Voltage Rock 'n' Roll: The Ultimate Illustrated History|publisher=[[Quarto Group|Voyageur Press]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.britannica.com/blogs/2010/08/acdc-back-in-black-great-moments-in-pop-music-history/|title=AC/DC, &quot;Back in Black&quot; (Great Moments in Pop Music History)|first=Gregory|last=McNamee|date=24 August 2010|publisher=[[Encyclopædia Britannica, Inc.]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140821051008/https://www.britannica.com/blogs/2010/08/acdc-back-in-black-great-moments-in-pop-music-history/|archive-date=21 August 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine|first=Mike|last=Mierendorf|title=Cultural Impact: AC/DC – 'Back in Black'|magazine=Cultural Transmogrifier Magazine|date=2 August 2012|url=http://www.ctzine.com/cultural-impact-acdc-back-in-black/|archive-date=24 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130124104520/http://www.ctzine.com/cultural-impact-acdc-back-in-black/}}&lt;/ref&gt; што робіць яго другім [[Спіс самых прадаваных у свеце альбомаў|самым прадаваным альбомам]] у гісторыі музыкі. AC/DC падтрымалі альбом гадавым сусветным турнэ, якое замацавала іх сярод самых папулярных музычных гуртоў пачатку 1980-х гадоў. З тых часоў альбом быў уключаны ў шматлікія спісы «найвялікшых альбомаў». 21 жніўня 2024 года альбом атрымаў 27-ы плацінавы сертыфікат ад [[Амерыканская асацыяцыя гуказапісных кампаній|Амерыканскай асацыяцыі гуказапісвальнай індустрыі]], што робіць яго трэцім самым прадаваным альбомам у ЗША і самым прадаваным альбомам, які так і не дасягнуў першага месца ў амерыканскіх чартах.&lt;ref&gt;{{cite magazine|title=AC/DC's Back in Black Certified 25× Platinum|magazine=[[Kerrang!]]|date=9 December 2019|access-date=30 December 2019|url=https://www.kerrang.com/the-news/ac-dcs-back-in-black-certified-25x-platinum/}}&lt;/ref&gt;
[[Файл:Brian_Johnson_-_Manchester_Apollo_-_1982.jpg|міні|''Back in Black'' быў першым альбомам AC/DC, у якім Браян Джонсан (на фота 1982 года) выступіў у якасці галоўнага вакаліста.]]

== Крытычны прыём ==
{{Рэйтынгі|загаловак=Рэтраспектыўныя агляды|state=|rev1=[[AllMusic]]|rev1Score={{Рэйтынг|5|5}}&lt;ref&gt;{{cite web|first= Stephen Thomas |last= Erlewine |author-link= Stephen Thomas Erlewine |title= AC/DC – Back in Black |website= [[AllMusic]] |access-date= 20 June 2012 |url= http://www.allmusic.com/album/back-in-black-mw0000188862}}&lt;/ref&gt;|rev2=''[[Blender (magazine)|Blender]]''|rev2Score={{Рэйтынг|5|5}}&lt;ref&gt;{{cite magazine|title= AC/DC – ''Back in Black'' |magazine= [[Blender (magazine)|Blender]] |url= http://www.blender.com/guide/reviews.aspx?id=2391 |archive-url= https://web.archive.org/web/20070409051233/http://www.blender.com/guide/reviews.aspx?id=2391 |archive-date= 9 April 2007}}&lt;/ref&gt;|rev3=''[[Christgau's Record Guide: The '80s|Christgau's Record Guide]]''|rev3Score=B-&lt;ref name=&quot;RC&quot;&gt;{{cite book|first= Robert |last= Christgau |author-link= Robert Christgau |year= 1990 |title= Christgau's Record Guide: The '80s |publisher= [[Pantheon Books]] |chapter= AC/DC |chapter-url= https://www.robertchristgau.com/get_artist.php?name=AC%2FDC |page= [https://archive.org/details/christgausrecord00chri/page/28 28] |isbn= 0-679-73015-X |access-date= 29 July 2018 |url= https://archive.org/details/christgausrecord00chri/page/28}}&lt;/ref&gt;|rev4=''[[Encyclopedia of Popular Music|The Encyclopedia of Popular Music]]''|rev4Score={{Рэйтынг|4|5}}&lt;ref&gt;{{cite book|editor-first= Colin |editor-last= Larkin |editor-link= Colin Larkin |year= 2007 |title= The Encyclopedia of Popular Music |edition= 5th Concise |publisher= [[Omnibus Press]] |location= United Kingdom |page= 34 |isbn= 978-1-84609-856-7}}&lt;/ref&gt;|rev5=''[[The Great Rock Discography]]''|rev5Score=8/10&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Strong |first1=Martin C. |title=The Great Rock Discography |date=2004 |publisher=Canongate |location=New York |page=9 |ol=18807297M}}&lt;/ref&gt;|rev6=''[[MusicHound|MusicHound Rock]]''|rev6Score={{Рэйтынг|5|5}}&lt;ref&gt;{{cite book|editor1-first= Gary |editor1-last= Graff |editor2-first= Daniel |editor2-last= Durchholz |year= 1999 |title= MusicHound Rock: The Essential Album Guide |chapter= AC/DC |publisher= Visible Ink Press |location= Farmington Hills, MI |isbn= 1-57859-061-2 |url= https://archive.org/details/isbn_9781578590612}}&lt;/ref&gt;|rev7=''[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]''|rev7Score=8.8/10&lt;ref&gt;{{cite web|first= Steve |last= Kandell |title= AC/DC: Back in Black |website= [[Pitchfork (website)|Pitchfork]] |date= 16 June 2019 |access-date= 21 June 2019 |url= https://pitchfork.com/reviews/albums/acdc-back-in-black}}&lt;/ref&gt;|rev8=''[[Rolling Stone]]''|rev8Score={{Рэйтынг|5|5}}&lt;ref name=&quot;RS 2005&quot;/&gt;|rev9=''[[The Rolling Stone Album Guide]]''|rev9Score={{Рэйтынг|5|5}}&lt;ref&gt;{{cite book|first1= Mark |last1= Coleman |last2= Ryan |first2= Chris |editor1-first= Nathan |editor1-last= Brackett |editor2-first= Christian |editor2-last= Hoard |year= 2004 |title= [[The Rolling Stone Album Guide]] |edition= 4th |chapter= AC/DC |page= [https://archive.org/details/newrollingstonea00brac/page/4 4] |publisher= [[Simon &amp; Schuster]] |isbn= 0-7432-0169-8}}&lt;/ref&gt;|rev10=''[[Spin Alternative Record Guide]]''|rev10Score=8/10&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Stovall |first1=Natasha |editor1-last=Weisbard |editor1-first=Eric |editor2-last=Marks |editor2-first=Craig |title=Spin Alternative Record Guide |date=1995 |publisher=Vintage Books |location=New York |isbn=0679755748 |page=5 |chapter=AC/DC}}&lt;/ref&gt;}}

У рэтраспектыўным аглядзе крытык ''часопіса Rolling Stone'' Крысціян Хоард высока ацаніў альбом як найвялікшую працу гурта, магчыма, «самы худы і самы подлы запіс усіх часоў — агрэсіўны арэнны рок, які маглі б палюбіць панкі».&lt;ref name=&quot;RS 2005&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.rollingstone.com/music/albumreviews/back-in-black-20050210|title=AC/DC – Back In Black|author=Hoard|first=Christian|date=10 February 2005|access-date=20 June 2012}}&lt;/ref&gt; Бэры Уолтэрс з ''Rolling Stone'' сказаў, што ''Back in Black'' «дагэтуль гучыць цалкам вечна, сутнасць непакорліва простага, але жорстка створанага хард-рока» і назваў альбом «свячэннем трэшавага, жывёльнага сэксу», хоць ён і заўважыў «злосны сэксізм» у такіх песнях, як «What Do You Do for Money Honey» і «Given the Dog a Bone».&lt;ref&gt;{{cite magazine|first=Barry|last=Walters|title=AC/DC – Back In Black|magazine=Rolling Stone|date=27 September 2002|access-date=20 June 2012|url=https://www.rollingstone.com/music/albumreviews/back-in-black-20020911}}&lt;/ref&gt; Роберт Крыстгаў быў менш захоплены, напісаўшы ў сваёй кнізе ''«''Christgau's Record Guide: The '80s» (1990), што лічыць гурт занадта «прымітыўным», а іх сэксуальныя вобразы — «нецікавымі», і што на альбоме «Ангус Янг сапраўды прыдумляе забойныя рыфы, хоць і не так паслядоўна, як мог бы спадзявацца такі вытанчаны чалавек, як я, а вакаліст Браян Джонсан спявае так, быццам у яго каля машонкі электрашокер для ската, якраз тое, што трэба фанатам, якія не могуць вырашыць, ці з'яўляецца іх новаздабыты тэстастэрон агоніяй ці экстазам».
Альбом уваходзіць у многія спісы «лепшых альбомаў». Часопіс ''Rolling Stone'' паставіў яго на 26-е месца ў сваім спісе «100 найлепшых альбомаў васьмідзесятых» за 1989 год і на 73-е месца ў спісе «500 найвялікшых альбомаў усіх часоў» за 2003 год&lt;ref&gt;{{cite magazine|title=500 Greatest Albums of All Time : 73 – Back in Black - AC/DC|magazine=Rolling Stone|url=https://www.rollingstone.com/music/lists/500-greatest-albums-of-all-time-20120531/ac-dc-back-in-black-20120524|archive-url=https://web.archive.org/web/20110602143241/http://www.rollingstone.com/music/lists/500-greatest-albums-of-all-time-19691231/back-in-black-ac-dc-19691231|archive-date=2 June 2011}}&lt;/ref&gt; (ён быў на 77-м месцы ў перагледжаным спісе 2012 года&lt;ref&gt;{{cite magazine|title=500 Greatest Albums of All Time|magazine=[[Rolling Stone]]|date=31 May 2012|access-date=23 September 2019|url=https://www.rollingstone.com/music/music-lists/500-greatest-albums-of-all-time-156826/ac-dc-back-in-black-4-159820/}}&lt;/ref&gt; і на 84-м месцы ў спісе 2020 года),&lt;ref&gt;{{cite magazine|title=The 500 Greatest Albums of All Time|magazine=Rolling Stone|date=22 September 2020|access-date=9 October 2021|url=https://www.rollingstone.com/music/music-lists/best-albums-of-all-time-1062063/|language=en-US}}&lt;/ref&gt; у той час як загалоўная песня заняла 190-е месца ў іх спісе «500 найвялікшых песень усіх часоў».&lt;ref&gt;{{cite magazine|title=500 Greatest Songs of All Time – 190: AC/DC, 'Back in Black'|magazine=Rolling Stone|access-date=29 May 2012|url=https://www.rollingstone.com/music/lists/the-500-greatest-songs-of-all-time-20110407/ac-dc-back-in-black-20110526}}&lt;/ref&gt; Тэлеканал [[VH1]] паставіў ''Back in Black'' на 82-е месца ў сваім спісе «100 найлепшых альбомаў» за 2001 год,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.besteveralbums.com/thechart.php?c=2&amp;sortdir=asc&amp;f=&amp;fv=&amp;page=9|title=The Top 100 Albums by VH1 (2001)|publisher=[[VH1]]|access-date=29 May 2012}}&lt;/ref&gt; а загалоўная песня заняла 2-е месца ў іх спісе «100 найвялікшых песень хард-рока». У 2006 годзе часопіс ''Q'' паставіў альбом на 9-е месца ў сваім спісе «40 найлепшых альбомаў 80-х»,  у 2010 годзе часопіс ''[[Time]]'' уключыў яго ў свой спіс «100 альбомаў усіх часоў»,&lt;ref&gt;{{cite magazine|magazine=Q|title=Back in Black|date=August 2006|issue=241}}&lt;/ref&gt; а ''Rolling Stone Australia'' паставіў яго на першае месца ў сваім спісе «200 найвялікшых аўстралійскіх альбомаў усіх часоў» у снежні 2021 года.&lt;ref&gt;{{cite magazine|title=Rolling Stone's 200 Greatest Australian Albums of All Time|magazine=[[Rolling Stone Australia]]|date=6 December 2021|access-date=21 February 2022|url=https://au.rollingstone.com/rolling-stones-200-greatest-australian-albums-of-all-time}}&lt;/ref&gt; У 2005 годзе альбом быў уключаны ў кнігу ''«1001 альбом, які вы павінны пачуць, перш чым памрэце''»,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.rocklistmusic.co.uk/1001Albums.htm|title=1001 Albums You Must Hear – 2008 Edition|website=Rocklist.net|archive-url=https://web.archive.org/web/20100307071743/http://www.rocklistmusic.co.uk/1001Albums.htm|archive-date=7 March 2010|access-date=29 May 2012|url-status=usurped}}&lt;/ref&gt; а ў 2010 годзе ён заняў 2-е месца ў кнізе ''«100 найлепшых аўстралійскіх альбомаў»''.&lt;ref name=&quot;ODonnell&quot;&gt;{{cite book|first1=John|last1=O'Donnell|author-link1=John O'Donnell (music journalist)|first2=Toby|last2=Creswell|author-link2=Toby Creswell|first3=Craig|last3=Mathieson|author-link3=Craig Mathieson|date=October 2010|title=[[100 Best Australian Albums]]|publisher=Hardie Grant Books|location=[[Prahran, Victoria|Prahran, Vic]]|isbn=978-1-74066-955-9}}&lt;/ref&gt; [[Apple Music]] паставіў ''Back in Black'' на 90-е месца ў сваім спісе «100 найлепшых альбомаў» 2024 года.&lt;ref&gt;{{Cite web|language=en-US|url=https://100best.music.apple.com/us|title=Apple Music 100 Best Albums|website=Apple Music 100 Best Albums|access-date=2024-05-25}}&lt;/ref&gt; 
== Спрэчкі аб тэкстах песень ==
Праз пяць месяцаў пасля смерці Бона Скота AC/DC скончылі пачатую з ім працу; яны выпусцілі альбом ''Back in Black'' у яго памяць, але яго імя не з'явілася ў спісе аўтараў. Пытанне аб тым, ці былі выкарыстаны тэксты песень Скота без указання ў тытрах, застаецца прадметам спрэчак і было адной з галоўных тэмаў біяграфіі Скота «''Bon: The Last Highway»'' напісанай Джэсі Фінкам.

У кнізе дзяўчына Скота, Маргарэт «Сільвер» Сміт (памерла ў 2006 годзе), распавяла Фінку, што Скот патэлефанаваў ёй увечары перад смерцю, каб запрасіць адсвяткаваць напісанне тэкстаў для альбома ''«Back in Black»''. Сміт сказала Фінку: «Я ніколі не сядала і не слухала [''Back in Black''], але ў ноч яго смерці менавіта таму ён хацеў выйсці. Ён ужо скончыў [тэкст]. Да таго часу я ўжо ўдзельнічала ў напісанні некалькіх альбомаў, таму ён ведаў, што я ведаю яго звычку. Ён пісаў па-за гуртом. Калі яны былі ў студыі, ён быў на кухні, за пару паверхаў ад іх ці недзе там; практычна проста заставаўся там адзін... вось чаму ён хацеў выйсці... &quot;Я нарэшце, чорт вазьмі, скончыў. Гатова&quot;».&lt;ref name=&quot;Fink&quot;&gt;{{cite book|last1=Fink|first1=Jesse|title=Bon: The Last Highway|date=2017|publisher=Black &amp; White Publishing|location=Edinburgh|isbn=9781785301384}}&lt;/ref&gt;{{Rp|321}}

Фінк таксама прывёў цытаты былога калегі Скота па аўстралійскім гурце The Valentines, Вінса Лаўгрова, які заявіў, што сям'я Скота атрымлівае ганарары за ''Back in Black''.&lt;ref name=&quot;Fink&quot; /&gt;{{Rp|323–324}} Яшчэ адна дзяўчына Скота, «Холі Ікс» (псеўданім), таксама сцвярджае, што Скот напісаў песню «You Shook Me All Night Long».&lt;ref name=&quot;Fink&quot; /&gt; {{Rp|336–337}}

Фінк таксама апублікаваў цытаты з папярэдніх інтэрв'ю Ангуса Янга, у некаторых з якіх ён прызнаў, што тэксты песень Скота былі выкарыстаны прынамсі часткова, а ў іншых — адмаўляў гэта. У інтэрв'ю часопісу ''Kerrang!'' у 1991 годзе журналіст Пол Эліёт спытаў Янга: «Хто напісаў тэкст песні ['Given The Dog A Bone'] і астатніх з ''Back in Black''? Бон, ці Браян, ці абодва?» Янг адказаў: «Бон напісаў трохі».{{Rp|318}} Ён таксама заявіў часопісу ''Rolling Stone'' у 1998 годзе: «У нас былі песні, якія ён напісаў, і мы хацелі іх скончыць»{{Rp|318}}. Аднак у іншых інтэрв'ю ў 1981, 1996, 1998 і 2000 гадах Янг адмаўляў, што якія-небудзь тэксты песень на альбоме былі напісаны Скотам.&lt;ref name=&quot;Fink&quot; /&gt;{{Rp|319}} У 2005 годзе ён сказаў: «У альбоме «''Back in Black''» нічога не было з нататніка Бона» &lt;ref name=&quot;Fink&quot; /&gt;{{Rp|319}}.

Аднак, старэйшы віцэ-прэзідэнт лонданскай кампаніі [[Atlantic Records]] з 1968 па 1985 год, [[Філ Карсан]], піша Фінку ў той жа кнізе: «[Джонсан] напісаў усе тэксты песень. Казаць што-небудзь яшчэ — гэта проста глупства»{{Rp|317}}.

Афіцыйнымі тытрамі на альбоме былі і застаюцца «Young/Young/Johnson». У 2022 годзе Джонсан выпусціў сваю аўтабіяграфію «''The Lives of Brian''» і адмаўляў, што Скот напісаў тэксты песень для ''Back in Black''. Ён заявіў: «Тэорый змовы безліч — звычайна іх пачынаюць людзі, якія думаюць, што ведаюць, але не былі побач... гэта быў ''я'', хто пісаў кожную ноч і кожную раніцу, маючы толькі назву для працы. Вось што здарылася. Гэта праўда, і я вельмі спадзяюся, што гэта вырашыць праблему»&lt;ref name=&quot;Johnson2&quot;&gt;{{cite book|last1=Johnson|first1=Brian|title=The Lives of Brian|date=2022|publisher=Penguin Random House|location=London|isbn=9780241446409}}&lt;/ref&gt;{{Rp|307–308}}. Джонсан асабліва згадаў пра напісанне тэкстаў песень «You Shook Me All Night Long», «Have a Drink on Me», «Hells Bells» і «Back in Black», і заявіў, што яму далі толькі рыф і назву для працы.&lt;ref name=&quot;Johnson2&quot; /&gt;{{Rp|308–315}} Ён таксама сказаў, што назва песні «Rock 'n' Roll Ain't Noise Pollution» («Рок-н-рол — гэта не шумавое забруджванне») паходзіць непасрэдна з гісторыі, якую Скот расказаў астатнім удзельнікам гурта.&lt;ref name=&quot;Johnson2&quot; /&gt;{{Rp|318}}

== Спадчына і ўплыў ==
Многія сучасныя крытыкі лічаць ''Back in Black'' уплывовым альбомам у жанрах хард-рок і хэві-метал.&lt;ref&gt;{{cite book|first=Amber R.|last=Clifford-Napoleone|year=2015|title=Queerness in Heavy Metal Music: Metal Bent|chapter=Black Leather|publisher=[[Routledge]]|series=Routledge Studies in Popular Music|isbn=978-1317916543}}&lt;/ref&gt; Паводле [[Tim Jonze|Ціма Джонза]] з ''[[The Guardian]]'', некаторыя назвалі яго «вяршыняй» для хэві-метал музыкі.&lt;ref&gt;{{Cite news|accesdate=Tim Jonze}}&lt;/ref&gt; ''[[New Musical Express|NME]]'' палічыў яго важным рэлізам у метале і хэві-року 1980-х гадоў, назваўшы яго адным з 20 найлепшых метал-альбомаў свайго дзесяцігоддзя,&lt;ref&gt;{{cite magazine|title=The 20 Best 80's Metal Albums|magazine=[[NME]]|date=15 April 2018|access-date=7 August 2018|url=https://www.nme.com/blogs/nme-blogs/the-20-best-80s-metal-albums-1554942}}&lt;/ref&gt; у той час як ''[[The Daily Telegraph]]'' ацаніў яго як адзін з 20 найвялікшых хэві-метал альбомаў усіх часоў.&lt;ref&gt;{{cite news|title=AC/DC: Back in Black – Top 20 Heavy Metal Albums|newspaper=[[The Daily Telegraph]]|date=25 September 2015|access-date=6 August 2018|url=https://www.telegraph.co.uk/music/what-to-listen-to/top-20-heavy-metal-albums/acdc-back-in-black/|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/music/what-to-listen-to/top-20-heavy-metal-albums/acdc-back-in-black/|archive-date=12 January 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Пол Браніган з ''Metal Hammer'' назваў яго адным з дзесяці альбомаў, якія дапамаглі аднавіць глабальную папулярнасць жанру ў 1980 годзе, які ён назваў «найвялікшым годам для хэві-металу».&lt;ref&gt;{{cite magazine|first=Paul|last=Brannigan|title=Why 1980 was the greatest year for heavy metal|magazine=[[Metal Hammer]]|date=4 February 2016|access-date=7 August 2018|url=https://www.loudersound.com/features/why-1980-was-the-greatest-year-for-heavy-metal}}&lt;/ref&gt; У 2005 годзе альбом заняў першае месца ў спісе «500 найвялікшых рок- і метал-альбомаў усіх часоў» часопіса ''[[Rock Hard (magazine)|Rock Hard]]''.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Kühnemund|first=Götz|title=Best of Rock &amp; Metal - Die 500 stärksten Scheiben aller Zeiten|publisher=[[Rock Hard (magazine)|Rock Hard]]|year=2005|isbn=3-89880-517-4|editor-last=Rensen|editor-first=Michael|page=230|language=de|trans-title=The 500 Greatest Albums of All Time|chapter=Back in Black|access-date=June 25, 2024|chapter-url=https://www.rockhard.de/reviews/ac-dc-back-in-black-2}}&lt;/ref&gt; У 2024 годзе супрацоўнікі анлайн-часопіса ''[[Loudwire]]'' абралі яго найлепшым хард-рок альбомам 1980 года.&lt;ref name=&quot;loudbesthr24&quot;&gt;{{Cite web|date=4 December 2024|title=The Best Hard Rock Album of Each Year Since 1970|url=https://loudwire.com/best-hard-rock-album-each-year/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250803131410/https://loudwire.com/best-hard-rock-album-each-year/|archive-date=2025-08-03|access-date=2025-09-30|website=[[Loudwire]]|lang=en}}&lt;/ref&gt;

Паводле слоў рок-журналіста Джо С. Харынгтана, альбом ''Back in Black'' выйшаў у той час, калі хэві-метал знаходзіўся на пераломным этапе паміж заняпадам і адраджэннем, бо большасць гуртоў у гэтым жанры гралі больш павольныя тэмпы і больш доўгія гітарныя сола, у той час як AC/DC і [[Van Halen]] перанялі «высокаэнергетычныя наплывы» панк-рока і «звузілі свае песні да больш поп-арыентаваных выбухаў». Харынгтан аддаў належнае прадзюсару Лангу за тое, што ён адвёў AC/DC далей ад блюзавага року іх папярэдніх альбомах і перайшоў да больш дынамічнай &quot;атакі&quot;, якая сканцэнтравала і гарманізавала кожны элемент гурта: «гітары былі сціснуты ў адзінае цэлае рытмічнай эфектыўнасці, рытм-секцыя забяспечвала магутны овердрайв, а вакаліст Джонсан равеў і крычаў, як самы неўраўнаважаны выканаўца блюзавай дынамікі з часоў вінтажнага [[Роберт Плант|Роберта Планта]]». У выніку атрымалася музыка, разам з сучаснымі запісамі [[Motörhead]] і [[Озі Осбарн|Озі Осбарна]], якая дапамагла адрадзіць і зноў прадставіць метал маладзейшаму пакаленню слухачоў, «у рэшце рэшт прывёўшы да кросовера панк-метал, увасабленага [[Metallica]] і іншымі».&lt;ref name=&quot;Harrington2&quot;&gt;{{cite book|first=Joe S.|last=Harrington|year=2003|title=VH-1's 100 Greatest Albums|chapter=Back in Black|pages=81–82|editor-first=Jacob|editor-last=Hoye|publisher=[[Simon &amp; Schuster]]|isbn=0743448766}}&lt;/ref&gt;

Праца Мата Ланга над альбомам аказала значны ўплыў на музычную індустрыю. Харынгтан пісаў, што «да сённяшняга дня прадзюсары выкарыстоўваюць яго як фактычны дапаможнік адносна таго, як павінен гучаць хард-рок альбом»&lt;ref name=&quot;Harrington&quot;&gt;{{cite book|first=Joe S.|last=Harrington|year=2003|title=VH-1's 100 Greatest Albums|chapter=Back in Black|pages=81–82|editor-first=Jacob|editor-last=Hoye|publisher=[[Simon &amp; Schuster]]|isbn=0743448766}}&lt;/ref&gt;, і ў гады пасля яго выхаду студыі ў Нэшвіле выкарыстоўвалі яго для праверкі акустыкі памяшкання, а [[Motörhead]] — для налады сваёй гукавой сістэмы.&lt;ref&gt;{{cite book|first1=Murray|last1=Engleheart|first2=Arnaud|last2=Durieux|year=2006|title=AC/DC: Maximum Rock &amp; Roll|page=337|publisher=HarperCollins Publishers|isbn=0-7322-8383-3}}&lt;/ref&gt; Амерыканскі [[дэз-метал]]-гурт [[Six Feet Under (гурт)|Six Feet Under]] запісаў кавер-альбом ''Back in Black'' (гэта значыць кавер-версію кожнага трэка з альбома) пад назвай ''Graveyard Classics 2.''&lt;ref&gt;{{Cite web|first=Wade|author=Kergan|title=Six Feet Under – Graveyard Classics, Vol. 2|website=AllMusic|access-date=28 November 2015|url=http://www.allmusic.com/album/graveyard-classics-vol-2-mw0000139894}}&lt;/ref&gt;

== Спіс трэкаў ==
{{Tracklist|headline=Бок A|all_writing=[[Ангус Янг]], [[Малкальм Янг]] і [[Браян Джонсан]]|title1=Hells Bells|length1=5:10|title2=Shoot to Thrill|length2=5:17|title3=What Do You Do for Money Honey|length3=3:33|title4=Givin the Dog a Bone|length4=3:30|title5=Let Me Put My Love into You|length5=4:16}}{{Tracklist|headline=Бок B|title6=[[Back in Black (песня)|Back in Black]]|length6=4:15|title7=You Shook Me All Night Long|length7=3:30|title8=Have a Drink on Me|length8=3:57|title9=Shake a Leg|length9=4:06|title10=Rock and Roll Ain't Noise Pollution|length10=4:15|total_length=42:11}}

* Згодна з афіцыйным сайтам AC/DC і большасцю сусветных рэлізаў, чацвёрты трэк першапачаткова называўся «Given the Dog a Bone».&lt;ref name=&quot;given&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.acdc.com/uk/music/back-black|title=''Back in Black'' – Track Listings|website=Acdc.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20130131085924/http://www.acdc.com/uk/music/back-black|archive-date=31 January 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.acdc-discography.com/d268.html|title=US CD version of ''Back in Black''|website=Acdc-discography.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20120304001510/http://www.acdc-discography.com/d268.html|archive-date=4 March 2012|access-date=30 May 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; На некаторых альбомах, асобных аўстралійскіх рэлізах, а таксама ў iTunes Store, ён часам адлюстроўваецца як «Giving the Dog a Bone» або «Givin the Dog a Bone».&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.acdc-discography.com/d111.html|title=Australian CD version of ''Back in Black''|website=Acdc-discography.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20110908032605/http://www.acdc-discography.com/d111.html|archive-date=8 September 2011|access-date=3 September 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://images-na.ssl-images-amazon.com/images/I/71VJNgAzcFL._SL1082_.jpg|title=US 2003 CD version of ''Back in Black''|website=Amazon.com|access-date=17 September 2018}}&lt;/ref&gt; Пазней афіцыйны сайт гурта змяніў назву песні на «Givin the Dog a Bone» без апострафа. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.acdc.com/music/back-in-black/|title=Back in Black|publisher=acdc.com|access-date=1 December 2024}}&lt;/ref&gt;

== Персанал ==
Персанал узяты з вокладкі альбома «''Back in Black»&lt;ref&gt;{{Cite AV media notes|title=Back in Black|others=[[AC/DC]]|date=1980|type=Album liner notes}}&lt;/ref&gt;'' і ''кнігі «Sound on Sound»''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.soundonsound.com/techniques/classic-tracks-acdc-back-black|title=Classic Tracks: AC/DC 'Back In Black'|website=[[Sound on Sound]]|date=November 2014}}&lt;/ref&gt;.

'''AC/DC'''

* Браян Джонсан — вядучы вакал
* Ангус Янг — сола-гітара
* Малкальм Янг — рытм-гітара, бэк-вакал
* Кліф Уільямс — бас-гітара, бэк-вакал
* Філ Рад — ударныя

'''Вытворчасць'''

* Роберт Джон «Мат» Лэнг — [[Музычны прадзюсар|прадзюсаванне]], бэк-вакал
* Тоні Плат — інжынерыя
* Бенджы Армбрыстэр — памочнік інжынера
* Джэк Ньюбер — памочнік інжынера
* Брэд Самуэльсон — звядзенне
* Боб Людвіг — мастэрынг (арыгінальны LP)
* Бэры Дыямент — мастэрынг (арыгінальныя CD-рэлізы)
* Тэд Джэнсен — рэмастэрынг (перавыданне EMI/Atco)
* Джордж Марына — рэмастэрынг (перавыданне Epic)
* Боб Дэфрын — мастацкі дырэктар
* Роберт Эліс — фатаграфія

== Глядзіце таксама ==

* [[Спіс самых прадаваных у свеце альбомаў|Спіс самых прадаваных альбомаў]]

== Зноскі ==
&lt;references /&gt;

== Бібліяграфія ==

* {{cite book|first1=Murray|last1=Engleheart|first2=Arnaud|last2=Durieux|year=2008|title=AC/DC: Maximum Rock &amp; Roll|publisher=Harper Entertainment|isbn=978-0-06-113391-6|url-access=registration|url=https://archive.org/details/acdcmaximumrockr00murr}}
* {{Citation|surname1=Fink|given1=Jesse|author-link=Jesse Fink|year=2017|title=Bon: The Last Highway, The Untold Story of Bon Scott and AC/DC's Back In Black|publisher=Penguin Random House Australia|isbn=978-0-85798-892-8}}
{{Вонкавыя спасылкі}}
[[Катэгорыя:Альбомы Atlantic Records]]
[[Катэгорыя:Альбомы 1980 года]]
[[Катэгорыя:Папярэджанні CS1: url-status]]
[[Катэгорыя:AC/DC]]
[[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]]</text>
      <sha1>judxu6j6zubkacftxfz6eqbgw7mtfbm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гронкі гневу (фільм)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>809214</id>
    <revision>
      <id>5152750</id>
      <timestamp>2026-06-09T03:42:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: ««'''Гронкі гневу'''» ({{lang-en|The Grapes of Wrath}}) (1940) — драматычны роўд-муві рэжысёра [[Джон Форд (рэжысёр)|Джона Форда]]. Адзіная экранізацыя аднайменнага рамана [[Джон Стэйнбек|Джона Стэйнбека]], які атрымаў Пулітцэраўскую прэмію (1940). Класіка амерыканскага кінаэк...»</comment>
      <origin>5152750</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="752" sha1="cib8lxtg7ismzvbaxyakf65o87a6fzf" xml:space="preserve">«'''Гронкі гневу'''» ({{lang-en|The Grapes of Wrath}}) (1940) — драматычны роўд-муві рэжысёра [[Джон Форд (рэжысёр)|Джона Форда]]. Адзіная экранізацыя аднайменнага рамана [[Джон Стэйнбек|Джона Стэйнбека]], які атрымаў Пулітцэраўскую прэмію (1940). Класіка амерыканскага кінаэкрана, якая неаднаразова прызнавалася адным з найвялікшых кінафільмаў у гісторыі; удастоена двух «Оскараў» за акцёрскую працу [[Джэйн Дарвел]] і рэжысуру Форда.</text>
      <sha1>cib8lxtg7ismzvbaxyakf65o87a6fzf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152752</id>
      <parentid>5152750</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T03:45:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <origin>5152752</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="804" sha1="jg5c1s8j7mtiynnqewmrqeqjo12rqv5" xml:space="preserve">{{фільм}}
«'''Гронкі гневу'''» ({{lang-en|The Grapes of Wrath}}) (1940) — драматычны роўд-муві рэжысёра [[Джон Форд (рэжысёр)|Джона Форда]]. Адзіная экранізацыя аднайменнага рамана [[Джон Стэйнбек|Джона Стэйнбека]], які атрымаў Пулітцэраўскую прэмію (1940). Класіка амерыканскага кінаэкрана, якая неаднаразова прызнавалася адным з найвялікшых кінафільмаў у гісторыі; удастоена двух «Оскараў» за акцёрскую працу [[Джэйн Дарвел]] і рэжысуру Форда.
{{Бібліяінфармацыя}}</text>
      <sha1>jg5c1s8j7mtiynnqewmrqeqjo12rqv5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152754</id>
      <parentid>5152752</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T03:47:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <origin>5152754</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="861" sha1="728s1h85k5jga5az22ssjp9mg2o1jiu" xml:space="preserve">{{фільм}}
«'''Гронкі гневу'''» ({{lang-en|The Grapes of Wrath}}) (1940) — драматычны роўд-муві рэжысёра [[Джон Форд (рэжысёр)|Джона Форда]]. Адзіная экранізацыя аднайменнага рамана [[Джон Стэйнбек|Джона Стэйнбека]], які атрымаў Пулітцэраўскую прэмію (1940). Класіка амерыканскага кінаэкрана, якая неаднаразова прызнавалася адным з найвялікшых кінафільмаў у гісторыі; удастоена двух «Оскараў» за акцёрскую працу [[Джэйн Дарвел]] і рэжысуру Форда.
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Фільмы ЗША 1940 года]]</text>
      <sha1>728s1h85k5jga5az22ssjp9mg2o1jiu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152755</id>
      <parentid>5152754</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T03:49:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <origin>5152755</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="878" sha1="3wapxb1fvnq3y8ai3amrogxnwkus8wd" xml:space="preserve">{{фільм}}
«'''Гронкі гневу'''» ({{lang-en|The Grapes of Wrath}}) (1940) — драматычны роўд-муві рэжысёра [[Джон Форд (рэжысёр)|Джона Форда]]. Адзіная экранізацыя аднайменнага рамана [[Джон Стэйнбек|Джона Стэйнбека]], які атрымаў Пулітцэраўскую прэмію (1940). Класіка амерыканскага кінаэкрана, якая неаднаразова прызнавалася адным з найвялікшых кінафільмаў у гісторыі; удастоена двух «Оскараў» за акцёрскую працу [[Джэйн Дарвел]] і рэжысуру Форда.
{{Зноскі}}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Фільмы ЗША 1940 года]]</text>
      <sha1>3wapxb1fvnq3y8ai3amrogxnwkus8wd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Есеніцы (раён Ракаўнік)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>809215</id>
    <revision>
      <id>5152759</id>
      <timestamp>2026-06-09T05:43:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Autumndancer</username>
        <id>168015</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{значэнні2|Есеніцы}} {{НП}} '''Есеніцы''' ({{lang-cs|Jesenice}}) — горад на захадзе [[Чэхія|Чэхіі]], у Цэнтральнай Багеміі, у [[Сярэднячэшскі край|Сярэднячэшскім краі]]. Размешчаны на заходняй ускраіне Сярэднячэшскага краю на мяжы з Усцецкім і Пльзенскім краем, прыкладн...»</comment>
      <origin>5152759</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="719" sha1="daofewjaipjp9c4vgou75gj35hn25j1" xml:space="preserve">{{значэнні2|Есеніцы}}
{{НП}}
'''Есеніцы''' ({{lang-cs|Jesenice}}) — горад на захадзе [[Чэхія|Чэхіі]], у Цэнтральнай Багеміі, у [[Сярэднячэшскі край|Сярэднячэшскім краі]]. Размешчаны на заходняй ускраіне Сярэднячэшскага краю на мяжы з Усцецкім і Пльзенскім краем, прыкладна за 20 км на захад ад сталіцы раёна - горада [[Ракаўнік]]. Горад размешчаны на Ракаўніцкім узвышшы на вышыні 459 метраў.
[[Катэгорыя:Гарады Чэхіі]]</text>
      <sha1>daofewjaipjp9c4vgou75gj35hn25j1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152761</id>
      <parentid>5152759</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T05:45:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Autumndancer</username>
        <id>168015</id>
      </contributor>
      <origin>5152761</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="854" sha1="37qu8o3zp0h03fmriavlfrudmk1mrpr" xml:space="preserve">{{значэнні2|Есеніцы}}
{{НП}}
'''Есеніцы''' ({{lang-cs|Jesenice}}) — горад на захадзе [[Чэхія|Чэхіі]], у Цэнтральнай Багеміі, у [[Сярэднячэшскі край|Сярэднячэшскім краі]]. Размешчаны на заходняй ускраіне Сярэднячэшскага краю на мяжы з Усцецкім і Пльзенскім краем, прыкладна за 20 км на захад ад сталіцы раёна — горада [[Ракаўнік]]. Горад размешчаны на Ракаўніцкім узвышшы на вышыні 459 метраў.

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}
{{зноскі}}
{{Гарады Сярэднячэшскага края}}
[[Катэгорыя:Гарады Чэхіі]]</text>
      <sha1>37qu8o3zp0h03fmriavlfrudmk1mrpr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152762</id>
      <parentid>5152761</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T05:45:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Autumndancer</username>
        <id>168015</id>
      </contributor>
      <origin>5152762</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="884" sha1="hmxcb4kh1iwoh3x24uxtvw3eu9tazvn" xml:space="preserve">{{значэнні2|Есеніцы}}
{{НП}}
'''Есеніцы''' ({{lang-cs|Jesenice}}) — горад на захадзе [[Чэхія|Чэхіі]], у Цэнтральнай Багеміі, у [[Сярэднячэшскі край|Сярэднячэшскім краі]]. Размешчаны на заходняй ускраіне Сярэднячэшскага краю на мяжы з Усцецкім і Пльзенскім краем, прыкладна за 20 км на захад ад сталіцы раёна — горада [[Ракаўнік (горад)|Ракаўнік]]. Горад размешчаны на Ракаўніцкім узвышшы на вышыні 459 метраў.

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}
{{зноскі}}
{{Гарады Сярэднячэшскага края}}
[[Катэгорыя:Гарады Чэхіі]]</text>
      <sha1>hmxcb4kh1iwoh3x24uxtvw3eu9tazvn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Есеніцы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>809216</id>
    <revision>
      <id>5152764</id>
      <timestamp>2026-06-09T05:46:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Autumndancer</username>
        <id>168015</id>
      </contributor>
      <comment>Autumndancer перанёс старонку [[Есеніцы]] у [[Есеніцы (Славенія)]]</comment>
      <origin>5152764</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47" sha1="39395l80mjf0nh7arc7ikupljff7eg2" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Есеніцы (Славенія)]]</text>
      <sha1>39395l80mjf0nh7arc7ikupljff7eg2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152766</id>
      <parentid>5152764</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T06:13:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Autumndancer</username>
        <id>168015</id>
      </contributor>
      <comment>Выдалена перасылка на [[Есеніцы (Славенія)]]</comment>
      <origin>5152766</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="145" sha1="5xzx3wu6eskkgfwwac8efcvwhnddmuq" xml:space="preserve">'''Есеніцы''':
* [[Есеніцы (раён Ракаўнік)]]
* [[Есеніцы (Славенія)]]
{{неадназначнасць}}</text>
      <sha1>5xzx3wu6eskkgfwwac8efcvwhnddmuq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нове-Страшацы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>809217</id>
    <revision>
      <id>5152770</id>
      <timestamp>2026-06-09T06:19:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Autumndancer</username>
        <id>168015</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{НП}} '''Нове-Страшэцы''' ({{lang-cs|Nové Strašecí}}) — горад на захадзе [[Чэхія|Чэхіі]], у Цэнтральнай Багеміі, у [[Ракаўнік (раён)|раёне Ракаўнік]] [[Сярэднячэшскі край|Сярэднячэшскага краю]].»</comment>
      <origin>5152770</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="320" sha1="5cdhfuuz3k4t3t499in7tkoads6k79v" xml:space="preserve">{{НП}}
'''Нове-Страшэцы''' ({{lang-cs|Nové Strašecí}}) — горад на захадзе [[Чэхія|Чэхіі]], у Цэнтральнай Багеміі, у [[Ракаўнік (раён)|раёне Ракаўнік]] [[Сярэднячэшскі край|Сярэднячэшскага краю]].</text>
      <sha1>5cdhfuuz3k4t3t499in7tkoads6k79v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152771</id>
      <parentid>5152770</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T06:20:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Autumndancer</username>
        <id>168015</id>
      </contributor>
      <origin>5152771</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="496" sha1="7s20b7trj1on9qan61jn2ci92u2za57" xml:space="preserve">{{НП}}
'''Нове-Страшэцы''' ({{lang-cs|Nové Strašecí}}) — горад на захадзе [[Чэхія|Чэхіі]], у Цэнтральнай Багеміі, у [[Ракаўнік (раён)|раёне Ракаўнік]] [[Сярэднячэшскі край|Сярэднячэшскага краю]].
== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}
{{зноскі}}
{{Гарады Сярэднячэшскага края}}
[[Катэгорыя:Гарады Чэхіі]]</text>
      <sha1>7s20b7trj1on9qan61jn2ci92u2za57</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Седльчані</title>
    <ns>0</ns>
    <id>809218</id>
    <revision>
      <id>5152772</id>
      <timestamp>2026-06-09T06:23:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Autumndancer</username>
        <id>168015</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{НП}} '''Седльчані''' ({{lang-cs|Sedlčany}}) — горад у паўднёва-ўсходняй частцы раёна Пршыбрам [[Сярэднячэшскі край|Сярэднячэшскага краю]] [[Чэхія|Чэхіі]], муніцыпалітэт з пашыранымі паўнамоцтвамі. Трэці па велічыні горад у раёне. Размешчаны, прыкладна, за 60 км на по...»</comment>
      <origin>5152772</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="570" sha1="4i3wapo2gyiafguc1oair640tb3la2a" xml:space="preserve">{{НП}}
'''Седльчані''' ({{lang-cs|Sedlčany}}) — горад у паўднёва-ўсходняй частцы раёна Пршыбрам [[Сярэднячэшскі край|Сярэднячэшскага краю]] [[Чэхія|Чэхіі]], муніцыпалітэт з пашыранымі паўнамоцтвамі. Трэці па велічыні горад у раёне. Размешчаны, прыкладна, за 60 км на поўдзень ад [[Прага|Прагі]] і за 30 км ад г. [[Пршыбрам]].
{{зноскі}}</text>
      <sha1>4i3wapo2gyiafguc1oair640tb3la2a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152774</id>
      <parentid>5152772</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T06:24:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Autumndancer</username>
        <id>168015</id>
      </contributor>
      <origin>5152774</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="729" sha1="9mytk6mw7slygfyfnfr52z3w51zlyrz" xml:space="preserve">{{НП}}
'''Седльчані''' ({{lang-cs|Sedlčany}}) — горад у паўднёва-ўсходняй частцы раёна Пршыбрам [[Сярэднячэшскі край|Сярэднячэшскага краю]] [[Чэхія|Чэхіі]], муніцыпалітэт з пашыранымі паўнамоцтвамі. Трэці па велічыні горад у раёне. Размешчаны, прыкладна, за 60 км на поўдзень ад [[Прага|Прагі]] і за 30 км ад г. [[Пршыбрам]].
== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}
{{зноскі}}
{{Гарады Сярэднячэшскага края}}
[[Катэгорыя:Гарады Чэхіі]]</text>
      <sha1>9mytk6mw7slygfyfnfr52z3w51zlyrz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Седлец-Прчыцы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>809219</id>
    <revision>
      <id>5152775</id>
      <timestamp>2026-06-09T06:30:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Autumndancer</username>
        <id>168015</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{НП}} '''Седлец-Прчыцы''' ({{lang-cs|Sedlec-Prčice}}) — горад у [[Сярэднячэшскі край|Сярэднячэшскім краі]] [[Чэхія|Чэхіі]], за 60 кіламетраў ад [[Прага|Прагі]]. Узнік у 1957 годзе пасля аб’яднання двух гарадоў — Седлеца і Прчыцы.»</comment>
      <origin>5152775</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="378" sha1="no50alw03f5m975ctf0ghgic0lj2dx9" xml:space="preserve">{{НП}}
'''Седлец-Прчыцы''' ({{lang-cs|Sedlec-Prčice}}) — горад у [[Сярэднячэшскі край|Сярэднячэшскім краі]] [[Чэхія|Чэхіі]], за 60 кіламетраў ад [[Прага|Прагі]]. Узнік у 1957 годзе пасля аб’яднання двух гарадоў — Седлеца і Прчыцы.</text>
      <sha1>no50alw03f5m975ctf0ghgic0lj2dx9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152777</id>
      <parentid>5152775</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T06:31:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Autumndancer</username>
        <id>168015</id>
      </contributor>
      <origin>5152777</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="554" sha1="b825qw5maxtz2qp9wzgunx1nbbo280j" xml:space="preserve">{{НП}}
'''Седлец-Прчыцы''' ({{lang-cs|Sedlec-Prčice}}) — горад у [[Сярэднячэшскі край|Сярэднячэшскім краі]] [[Чэхія|Чэхіі]], за 60 кіламетраў ад [[Прага|Прагі]]. Узнік у 1957 годзе пасля аб’яднання двух гарадоў — Седлеца і Прчыцы.
== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}
{{зноскі}}
{{Гарады Сярэднячэшскага края}}
[[Катэгорыя:Гарады Чэхіі]]</text>
      <sha1>b825qw5maxtz2qp9wzgunx1nbbo280j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ржэўніцы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>809220</id>
    <revision>
      <id>5152781</id>
      <timestamp>2026-06-09T06:44:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Autumndancer</username>
        <id>168015</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{НП}} '''Ржэўніцы''' ({{lang-cs|Řevnice}}) — горад на паўднёвы захад ад [[Прага|Прагі]] ў [[Чэхія|Чэшскай Рэспубліцы]], у [[Сярэднячэшскі край|Сярэднячэшскім краі]]. Першая пісьмовая згадка пра  паселішча датуецца 1253 годам, калі кароль Вацлаў I саступіў царкву ў Ржэўніц...»</comment>
      <origin>5152781</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="613" sha1="hod8zha2qmk0e7gjlgzwfz44g78x0g6" xml:space="preserve">{{НП}}
'''Ржэўніцы''' ({{lang-cs|Řevnice}}) — горад на паўднёвы захад ад [[Прага|Прагі]] ў [[Чэхія|Чэшскай Рэспубліцы]], у [[Сярэднячэшскі край|Сярэднячэшскім краі]]. Першая пісьмовая згадка пра  паселішча датуецца 1253 годам, калі кароль Вацлаў I саступіў царкву ў Ржэўніцы Ордэну рыцараў крыжа з чырвонай зоркай. У 1292 г. Ржэўніцы ўпершыню назвалі горадам.</text>
      <sha1>hod8zha2qmk0e7gjlgzwfz44g78x0g6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152782</id>
      <parentid>5152781</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T06:45:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Autumndancer</username>
        <id>168015</id>
      </contributor>
      <origin>5152782</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="789" sha1="40xuldqnp3dibxs0hgy3x1qkh7men9i" xml:space="preserve">{{НП}}
'''Ржэўніцы''' ({{lang-cs|Řevnice}}) — горад на паўднёвы захад ад [[Прага|Прагі]] ў [[Чэхія|Чэшскай Рэспубліцы]], у [[Сярэднячэшскі край|Сярэднячэшскім краі]]. Першая пісьмовая згадка пра  паселішча датуецца 1253 годам, калі кароль Вацлаў I саступіў царкву ў Ржэўніцы Ордэну рыцараў крыжа з чырвонай зоркай. У 1292 г. Ржэўніцы ўпершыню назвалі горадам.
== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}
{{зноскі}}
{{Гарады Сярэднячэшскага края}}
[[Катэгорыя:Гарады Чэхіі]]</text>
      <sha1>40xuldqnp3dibxs0hgy3x1qkh7men9i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мнішак-пад-Брды</title>
    <ns>0</ns>
    <id>809221</id>
    <revision>
      <id>5152783</id>
      <timestamp>2026-06-09T06:52:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Autumndancer</username>
        <id>168015</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{НП}} '''Мнішак-пад-Брды''' ({{lang-cs|Mníšek pod Brdy}}) — горад у раёне Прага-захад [[Сярэднячэшскі край|Сярэднячэшскага краю]] [[Чэхія|Чэхіі]]. Паселішча Мнішак-пад-Брды заснавана 7 кастрычніка 1348 года. Узнікненне і развіццё паселішча было цесна звязана з гандлёвым ш...»</comment>
      <origin>5152783</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="547" sha1="njld95lpbuso6xd7btkvu780l26qs92" xml:space="preserve">{{НП}}
'''Мнішак-пад-Брды''' ({{lang-cs|Mníšek pod Brdy}}) — горад у раёне Прага-захад [[Сярэднячэшскі край|Сярэднячэшскага краю]] [[Чэхія|Чэхіі]]. Паселішча Мнішак-пад-Брды заснавана 7 кастрычніка 1348 года. Узнікненне і развіццё паселішча было цесна звязана з гандлёвым шляхам з Баварыі ў Чэхію, які праходзіў праз яго.</text>
      <sha1>njld95lpbuso6xd7btkvu780l26qs92</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152784</id>
      <parentid>5152783</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T06:53:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Autumndancer</username>
        <id>168015</id>
      </contributor>
      <origin>5152784</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="723" sha1="jcbekne1anjdki2w15fmr56edhy7bsf" xml:space="preserve">{{НП}}
'''Мнішак-пад-Брды''' ({{lang-cs|Mníšek pod Brdy}}) — горад у раёне Прага-захад [[Сярэднячэшскі край|Сярэднячэшскага краю]] [[Чэхія|Чэхіі]]. Паселішча Мнішак-пад-Брды заснавана 7 кастрычніка 1348 года. Узнікненне і развіццё паселішча было цесна звязана з гандлёвым шляхам з Баварыі ў Чэхію, які праходзіў праз яго.
== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}
{{зноскі}}
{{Гарады Сярэднячэшскага края}}
[[Катэгорыя:Гарады Чэхіі]]</text>
      <sha1>jcbekne1anjdki2w15fmr56edhy7bsf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tokio Hotel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>809222</id>
    <revision>
      <id>5152791</id>
      <timestamp>2026-06-09T07:22:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <comment>Створана перакладам старонкі «[[:en:Special:Redirect/revision/1356280531|Tokio Hotel]]»</comment>
      <origin>5152791</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13905" sha1="5pupdwtv40z6phxb5xhzdxqaor5n390" xml:space="preserve">
{{Музычны калектыў
| Гады = 2001—цяпер
}}

'''Tokio Hotel''' — нямецкі [[поп-рок]]-гурт, створаны ў 2001 годзе вакалістам Білам Каўліцам, гітарыстам Томам Каўліцам, басістам Георгам Лістынгам і бубначом Густавам Шэферам.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.canada.com/cityguides/montreal/story.html?id=119cfe69-4046-4018-8525-ac18324e1fc9|title=Tokio Hotel Makes All The Girls cry their eyes out|author=Angus, Kat|publisher=canada.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20090202195037/http://www2.canada.com/cityguides/montreal/story.html?id=119cfe69-4046-4018-8525-ac18324e1fc9|archive-date=2 February 2009|access-date=22 August 2008|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; З самага заснавання музычнымі жанрамі гурта былі [[поп-рок]] і [[альтэрнатыўны рок]]; з 2014 года гурт пачаў выконваць электрапоп і [[Сінці-поп|сінт-поп]] .

Пасля запісу [[Дэма|дэма-альбома]] пад назвай «Devilish» і скасавання кантракту з [[Sony BMG|Sony BMG Germany]], гурт выпусціў свой першы нямецкамоўны альбом ''Schrei'' пад назвай Tokio Hotel на лэйбле [[Universal Music Group|Universal Music Germany]] у 2005 годзе. Альбом ''Schrei'' быў прададзены па ўсім свеце накладам больш за паўмільёна копій &lt;ref name=&quot;Schrei album sales&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.ifpi.org/content/section_news/plat2007.html|title=IFPI Platinum Europe Awards – 2007|publisher=ifpi.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20131019023851/http://www.ifpi.org/content/section_news/plat2007.html|archive-date=19 October 2013|access-date=19 March 2008|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; і выпусціў чатыры сінглы, якія трапілі ў пяцёрку лепшых у Германіі і Аўстрыі. У 2007 годзе гурт выпусціў свой другі нямецкамоўны альбом ''Zimmer 483'' і свой першы англамоўны альбом ''Scream'', якія разам прадалі больш за 2,5 мільёна копій па ўсім свеце і дапамаглі гурту атрымаць першую [[MTV Europe Music Awards|ўзнагароду MTV Europe Music Award]] за лепшы InterAct. Першы альбом, ''Zimmer 483'', выпусціў тры сінглы, якія трапілі ў пяцёрку лепшых у Германіі, а другі, ''Scream'', выпусціў два сінглы, якія трапілі ў дваццатку лепшых у новых рэгіёнах, такіх як Францыя, Партугалія, Іспанія і Італія.
[[Файл:Tokiohotel_logo.svg|справа|міні|Лагатып і эмблема выкарыстоўваліся з 2013 па 2015 год]]

== Музычны стыль ==
З 2001 года музычныя жанры гурта ўключалі [[поп-рок]],&lt;ref&gt;Elke Buhr for [[Frankfurter Rundschau]]. [http://www.signandsight.com/features/1222.html &quot;As if&quot; eroticism]. 22 February 2007. English translation by Sign and Sight.com&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NYT2&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2008/02/20/arts/music/20toki.html|title=A Wild Welcome to a German Rock Band|work=[[The New York Times]]|last=Sanneh|first=Kalefa|date=20 February 2008|access-date=19 May 2021}}&lt;/ref&gt; [[альтэрнатыўны рок]],&lt;ref name=&quot;nydailynews.com&quot;&gt;[http://www.nydailynews.com/entertainment/gossip/tokio-hotel-guitarist-tom-kaulitz-admits-popping-viagra-overdosing-article-1.447321 Tokio Hotel guitarist Tom Kaulitz admits to popping Viagra – and overdosing on it]. NY Daily News (14 May 2010). Retrieved on 2012-07-04.&lt;/ref&gt; [[поп-панк]],&lt;ref name=&quot;lavanguardia.com2&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.lavanguardia.com/cultura/20080628/53490547682/tokio-hotel-se-vuelca-en-el-palau-sant-jordi.html|title=Tokio Hotel se vuelca en el Palau Sant Jordi|first=Lourdes|last=Lopez|website=[[La Vanguardia]]|date=June 28, 2008|access-date=March 20, 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.allmusic.com/album/zimmer-483-mw0000478645|title=Zimmer 483 – Review|first=Sergey|last=Mesenov|website=[[AllMusic]]|access-date=March 18, 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;FultonK2&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.allmusic.com/album/scream-mw0000753066|title=Scream – Review|first=Katherine|last=Fulton|website=[[AllMusic]]|access-date=March 28, 2023}}&lt;/ref&gt; пост-гранж,&lt;ref name=&quot;Rosen_rollingstone2&quot;&gt;{{cite magazine|title=Tokio Hotel – Scream|url=http://www.rollingstone.com/reviews/album/20635358/review/20533382/scream|last=Rosen|first=Jody|magazine=[[Rolling Stone]]|date=May 15, 2008|access-date=March 28, 2023|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080510042708/http://www.rollingstone.com/reviews/album/20635358/review/20533382/scream|archive-date=May 10, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.rts.ch/info/suisse/1171225-tokio-hotel-enflamme-larena-de-geneve.html|title=Tokio Hotel enflamme l'Arena de Genève|first=|last=|website=[[Radio Télévision Suisse]]|date=July 12, 2008|access-date=March 28, 2023}}&lt;/ref&gt; эма-поп,&lt;ref name=&quot;Rockol20172&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.rockol.it/recensioni-musicali/album/6949/tokio-hotel-dream-machine|title='Monsoon'? Era robetta: i nuovi Tokio Hotel sono una rivelazione|first=Mattia|last=Marzi|website=[[Rockol]]|date=March 8, 2017|access-date=November 2, 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;FultonK2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.allmusic.com/artist/tokio-hotel-mn0000470020|title=Tokio Hotel – Biography|first=|last=|website=[[AllMusic]]|access-date=March 18, 2023}}&lt;/ref&gt; [[глэм-рок]],&lt;ref&gt;[https://abcnews.go.com/Entertainment/story?id=5665875&amp;page=1 Tokio Hotel: The Latest German Export]. ''[[ABC News (United States)|ABC News]]'' (27 August 2008).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.rockol.it/recensioni-musicali/album/v-4533/tokio-hotel-scream|title=Tokio Hotel – Scream – la recensione|website=[[Rockol]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.rtl.fr/culture/medias-people/tokio-hotel-tournee-album-look-le-groupe-fait-peau-neuve-7775703466|title=Tokio Hotel: tournée, album, look, le groupe fait peau neuve|website=[[RTL (French radio)|RTL]]|date=3 December 2014}}&lt;/ref&gt; і [[электронны рок]].&lt;ref name=&quot;meademagazine&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=http://meademagazine.com/album-review-kings-of-suburbia-by-tokio-hotel/|title=Album Review: &quot;Kings of Suburbia&quot; by Tokio Hotel|website=meademagazine.com|date=March 23, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150326063732/http://meademagazine.com/album-review-kings-of-suburbia-by-tokio-hotel/|archive-date=26 Mar 2015|access-date=19 February 2025|url-status=dead|last1=Kurek|first1=Kinga}}&lt;/ref&gt; З 2014 года гурт пачаў выконваць электрапоп&lt;ref name=&quot;Collar_allmusic&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.allmusic.com/album/kings-of-suburbia-mw0002748590|title=Kings of Suburbia – Review|first=Matt|last=Collar|website=[[AllMusic]]|access-date=November 2, 2023}}&lt;/ref&gt; і [[Сінці-поп|сінт-поп]].&lt;ref name=&quot;Rockol2014&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.rockol.it/recensioni-musicali/album/5831/tokio-hotel-kings-of-suburbia|title=Tokio Hotel - Kings of Suburbia - la recensione|website=[[Rockol]]|date=13 October 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Rockol20172&quot; /&gt;

== Іншая дзейнасць ==
19 студзеня 2010 года вакаліст Біл Каўліц разам з блізнятамі Дынам і Дэнам Кейтэнамі з DSquared прайшоўся па подыуме на модным мерапрыемстве ў Мілане.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.tokiohotelamerica.com/2010/01/19/bill-will-open-the-show/|title=Tokio Hotel American: Official Fanclub|access-date=18 February 2011}}&lt;/ref&gt; Каўліц двойчы з'явіўся на паказе, адкрываючы і закрываючы паказ мужчынскай калекцыі DSquared восень/зіма 2010 пад песні Tokio Hotel «Scream» і «Screamin'» адпаведна.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://buzzworthy.mtv.com/2010/01/19/bill-kaulitz-opens-dsquared-fashion-show-in-milan-makes-wwd/|title=MTV Buzzworthy Blog|archive-url=https://web.archive.org/web/20100122164511/http://buzzworthy.mtv.com/2010/01/19/bill-kaulitz-opens-dsquared-fashion-show-in-milan-makes-wwd/|archive-date=22 January 2010|access-date=18 February 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Аўтавытворца [[Audi]] наняў двух фронтмэнаў для ўдзелу ў сваёй новай рэкламнай кампаніі, каб прыцягнуць маладзейшае пакаленне. Яны зняліся ў эпізодзе тэлеперадачы Tokio Hotel (на сайце Tokio Hotel), а таксама ў рэкламе.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.tokiohotelamerica.com/2010/08/26/kaulitz-twins-and-audi/|title=Tokio Hotel USA|website=Tokio Hotel Official - USA Fanclub|date=26 August 2010|access-date=18 February 2011}}&lt;/ref&gt;

4 жніўня 2010 года Том Каўліц зняў уласную рэкламу абутку Reebok.&lt;ref name=&quot;MTV Style&quot;&gt;{{Cite web|url=http://style.mtv.com/2010/08/09/tokio-hotel-tom-kaulitz-reebok/|title=MTV Style|archive-url=https://web.archive.org/web/20100816042605/http://style.mtv.com/2010/08/09/tokio-hotel-tom-kaulitz-reebok|archive-date=16 August 2010|access-date=18 February 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Reebok падпісаў кантракт з 20-гадовым гітарыстам Tokio Hotel і фанатам красовак на мадэляванне абутку для кампаніі. «Дома я стварыў невялікі пакой, падобны на невялікі склад», — сказаў ён пра свае красоўкі. Ён таксама сказаў, што атрымлівае 10 новых пар на тыдзень.&lt;ref name=&quot;MTV Style&quot; /&gt;

Біл і Том Каўліц выпусцілі праграму пад назвай «BTK Twins» для Android 19 снежня 2011 года&lt;ref name=&quot;BTK Twins - Android Apps on Google Play&quot;&gt;[https://play.google.com/store/apps/details?id=com.decodeltd.btktwins BTK Twins – Android Apps on Google Play]. Play.google.com (27 December 2011). Retrieved on 2012-07-04.&lt;/ref&gt; і iOS 16 студзеня 2012 года&lt;ref name=&quot;App Store — BTK Twins&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20131110230833/https://itunes.apple.com/ru/app/btk-twins/id488994614 App Store — BTK Twins]. Itunes.apple.com. Retrieved on 4 July 2012.&lt;/ref&gt;, каб падтрымліваць сувязь са сваімі прыхільнікамі. У праграме Біл і Том публікавалі фатаграфіі, відэа і тэкставыя паведамленні, а прыхільнікі маглі пакідаць каментарыі, на якія блізняты часта адказвалі. У лістападзе 2013 года праграма была выдалена з крамы Android і iOS з-за хуткага выхаду новага альбома Tokio Hotel.

Біл і Том былі членамі журы ў 10-м сезоне шоу ''«Deutschland sucht den Superstar»'', якое транслявалася з 5 студзеня па 11 мая 2013 года.

У 2023 годзе Біл і Том выступілі ў якасці дуэта трэнераў у трынаццатым сезоне ''шоу «Голас Германіі»''. Іх апошні артыст, Малу Ловіс Крэелкамп, перамог у сезоне, што зрабіла Біла і Тома пераможнымі трэнерамі.

== Удзельнікі гурта ==

* Біл Каўліц — вядучы вакал
* Том Каўліц — гітары, клавішныя, фартэпіяна, перкусія, бэк-вакал
* Георг Лістынг — бас-гітара, клавішныя, бэк-вакал
* Густаў Шэфер — ударныя, перкусія, бэк-вакал

== Дыскаграфія ==
'''Студыйныя альбомы'''

* ''Schrei'' (2005)
* ''Zimmer 483'' (2007)
* ''Scream'' (2007)
* ''Humanoid'' (2009)
* ''Kings of Suburbia'' (2014)
* ''Dream Machine'' (2017)
* ''2001'' (2022)
* ''Encore'' (2026, анансаваны)

== Відэаграфія ==
'''Канцэртныя альбомы'''

* ''Schrei – Live'' (Universal, 2006)
* ''Zimmer 483 – Live in Europe'' (Universal, 2007)
* ''Humanoid City Live'' (Cherry Tree, 2010)

'''Дакументальныя фільмы'''

* ''Leb' die Sekunde – Behind the Scenes'' (2005)
* ''Tokio Hotel TV – Caught on Camera'' (2008)
* ''Tokio Hotel – Hinter Die Welt'' (2017)
* Netflix Exclusive: Kaulitz &amp; Kaulitz (2024)

== Зноскі ==
&lt;references /&gt;

== Спасылкі ==
{{Commonscat}}

* {{Афіцыйны сайт|http://www.tokiohotel.com/|link_text=Афіцыйны сайт|схаваць=а}}
* {{Allmusic new}}
{{MTV Europe Music Award for Best Group}}{{MTV Europe Music Award for Best Live Act}}{{MTV Video Music Award for Push Best New Artist}}{{Вонкавыя спасылкі}}
[[Катэгорыя:Пераможцы World Music Awards]]
[[Катэгорыя:Пераможцы MTV Video Music Awards]]
[[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2001 годзе]]
[[Катэгорыя:Поп-рок-гурты Германіі]]
[[Катэгорыя:Поп-панк-гурты Германіі]]
[[Катэгорыя:Сінт-поп-гурты Германіі]]</text>
      <sha1>5pupdwtv40z6phxb5xhzdxqaor5n390</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152793</id>
      <parentid>5152791</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T07:26:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5152793</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13976" sha1="q0p23ikwm4qfhll4x90zct9l2987k1l" xml:space="preserve">
{{Музычны калектыў
| Гады = 2001—цяпер
| Фота = Tokiohotel.jpg
| Апісанне_фота = Tokio Hotel, 2009 год. Злева направа: Густаў Шэфер, Том Каўліц, Біл Каўліц і Георг Лістынг
}}

'''Tokio Hotel''' — нямецкі [[поп-рок]]-гурт, створаны ў 2001 годзе вакалістам Білам Каўліцам, гітарыстам Томам Каўліцам, басістам Георгам Лістынгам і бубначом Густавам Шэферам.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.canada.com/cityguides/montreal/story.html?id=119cfe69-4046-4018-8525-ac18324e1fc9|title=Tokio Hotel Makes All The Girls cry their eyes out|author=Angus, Kat|publisher=canada.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20090202195037/http://www2.canada.com/cityguides/montreal/story.html?id=119cfe69-4046-4018-8525-ac18324e1fc9|archive-date=2 February 2009|access-date=22 August 2008|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; З самага заснавання музычнымі жанрамі гурта былі [[поп-рок]] і [[альтэрнатыўны рок]]; з 2014 года гурт пачаў выконваць электрапоп і [[Сінці-поп|сінт-поп]] .

Пасля запісу [[Дэма|дэма-альбома]] пад назвай «Devilish» і скасавання кантракту з [[Sony BMG|Sony BMG Germany]], гурт выпусціў свой першы нямецкамоўны альбом ''Schrei'' пад назвай Tokio Hotel на лэйбле [[Universal Music Group|Universal Music Germany]] у 2005 годзе. Альбом ''Schrei'' быў прададзены па ўсім свеце накладам больш за паўмільёна копій &lt;ref name=&quot;Schrei album sales&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.ifpi.org/content/section_news/plat2007.html|title=IFPI Platinum Europe Awards – 2007|publisher=ifpi.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20131019023851/http://www.ifpi.org/content/section_news/plat2007.html|archive-date=19 October 2013|access-date=19 March 2008|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; і выпусціў чатыры сінглы, якія трапілі ў пяцёрку лепшых у Германіі і Аўстрыі. У 2007 годзе гурт выпусціў свой другі нямецкамоўны альбом ''Zimmer 483'' і свой першы англамоўны альбом ''Scream'', якія разам прадалі больш за 2,5 мільёна копій па ўсім свеце і дапамаглі гурту атрымаць першую [[MTV Europe Music Awards|ўзнагароду MTV Europe Music Award]] за лепшы InterAct. Першы альбом, ''Zimmer 483'', выпусціў тры сінглы, якія трапілі ў пяцёрку лепшых у Германіі, а другі, ''Scream'', выпусціў два сінглы, якія трапілі ў дваццатку лепшых у новых рэгіёнах, такіх як Францыя, Партугалія, Іспанія і Італія.
[[Файл:Tokiohotel_logo.svg|справа|міні|Лагатып і эмблема выкарыстоўваліся з 2013 па 2015 год]]

== Музычны стыль ==
З 2001 года музычныя жанры гурта ўключалі [[поп-рок]],&lt;ref&gt;Elke Buhr for [[Frankfurter Rundschau]]. [http://www.signandsight.com/features/1222.html &quot;As if&quot; eroticism]. 22 February 2007. English translation by Sign and Sight.com&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NYT2&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2008/02/20/arts/music/20toki.html|title=A Wild Welcome to a German Rock Band|work=[[The New York Times]]|last=Sanneh|first=Kalefa|date=20 February 2008|access-date=19 May 2021}}&lt;/ref&gt; [[альтэрнатыўны рок]],&lt;ref name=&quot;nydailynews.com&quot;&gt;[http://www.nydailynews.com/entertainment/gossip/tokio-hotel-guitarist-tom-kaulitz-admits-popping-viagra-overdosing-article-1.447321 Tokio Hotel guitarist Tom Kaulitz admits to popping Viagra – and overdosing on it]. NY Daily News (14 May 2010). Retrieved on 2012-07-04.&lt;/ref&gt; [[поп-панк]],&lt;ref name=&quot;lavanguardia.com2&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.lavanguardia.com/cultura/20080628/53490547682/tokio-hotel-se-vuelca-en-el-palau-sant-jordi.html|title=Tokio Hotel se vuelca en el Palau Sant Jordi|first=Lourdes|last=Lopez|website=[[La Vanguardia]]|date=June 28, 2008|access-date=March 20, 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.allmusic.com/album/zimmer-483-mw0000478645|title=Zimmer 483 – Review|first=Sergey|last=Mesenov|website=[[AllMusic]]|access-date=March 18, 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;FultonK2&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.allmusic.com/album/scream-mw0000753066|title=Scream – Review|first=Katherine|last=Fulton|website=[[AllMusic]]|access-date=March 28, 2023}}&lt;/ref&gt; пост-гранж,&lt;ref name=&quot;Rosen_rollingstone2&quot;&gt;{{cite magazine|title=Tokio Hotel – Scream|url=http://www.rollingstone.com/reviews/album/20635358/review/20533382/scream|last=Rosen|first=Jody|magazine=[[Rolling Stone]]|date=May 15, 2008|access-date=March 28, 2023|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080510042708/http://www.rollingstone.com/reviews/album/20635358/review/20533382/scream|archive-date=May 10, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.rts.ch/info/suisse/1171225-tokio-hotel-enflamme-larena-de-geneve.html|title=Tokio Hotel enflamme l'Arena de Genève|first=|last=|website=[[Radio Télévision Suisse]]|date=July 12, 2008|access-date=March 28, 2023}}&lt;/ref&gt; эма-поп,&lt;ref name=&quot;Rockol20172&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.rockol.it/recensioni-musicali/album/6949/tokio-hotel-dream-machine|title='Monsoon'? Era robetta: i nuovi Tokio Hotel sono una rivelazione|first=Mattia|last=Marzi|website=[[Rockol]]|date=March 8, 2017|access-date=November 2, 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;FultonK2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.allmusic.com/artist/tokio-hotel-mn0000470020|title=Tokio Hotel – Biography|first=|last=|website=[[AllMusic]]|access-date=March 18, 2023}}&lt;/ref&gt; [[глэм-рок]],&lt;ref&gt;[https://abcnews.go.com/Entertainment/story?id=5665875&amp;page=1 Tokio Hotel: The Latest German Export]. ''[[ABC News (United States)|ABC News]]'' (27 August 2008).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.rockol.it/recensioni-musicali/album/v-4533/tokio-hotel-scream|title=Tokio Hotel – Scream – la recensione|website=[[Rockol]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.rtl.fr/culture/medias-people/tokio-hotel-tournee-album-look-le-groupe-fait-peau-neuve-7775703466|title=Tokio Hotel: tournée, album, look, le groupe fait peau neuve|website=[[RTL (French radio)|RTL]]|date=3 December 2014}}&lt;/ref&gt; і [[электронны рок]].&lt;ref name=&quot;meademagazine&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=http://meademagazine.com/album-review-kings-of-suburbia-by-tokio-hotel/|title=Album Review: &quot;Kings of Suburbia&quot; by Tokio Hotel|website=meademagazine.com|date=March 23, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150326063732/http://meademagazine.com/album-review-kings-of-suburbia-by-tokio-hotel/|archive-date=26 Mar 2015|access-date=19 February 2025|url-status=dead|last1=Kurek|first1=Kinga}}&lt;/ref&gt; З 2014 года гурт пачаў выконваць электрапоп&lt;ref name=&quot;Collar_allmusic&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.allmusic.com/album/kings-of-suburbia-mw0002748590|title=Kings of Suburbia – Review|first=Matt|last=Collar|website=[[AllMusic]]|access-date=November 2, 2023}}&lt;/ref&gt; і [[Сінці-поп|сінт-поп]].&lt;ref name=&quot;Rockol2014&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.rockol.it/recensioni-musicali/album/5831/tokio-hotel-kings-of-suburbia|title=Tokio Hotel - Kings of Suburbia - la recensione|website=[[Rockol]]|date=13 October 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Rockol20172&quot; /&gt;

== Іншая дзейнасць ==
19 студзеня 2010 года вакаліст Біл Каўліц разам з блізнятамі Дынам і Дэнам Кейтэнамі з DSquared прайшоўся па подыуме на модным мерапрыемстве ў Мілане.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.tokiohotelamerica.com/2010/01/19/bill-will-open-the-show/|title=Tokio Hotel American: Official Fanclub|access-date=18 February 2011}}&lt;/ref&gt; Каўліц двойчы з'явіўся на паказе, адкрываючы і закрываючы паказ мужчынскай калекцыі DSquared восень/зіма 2010 пад песні Tokio Hotel «Scream» і «Screamin'» адпаведна.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://buzzworthy.mtv.com/2010/01/19/bill-kaulitz-opens-dsquared-fashion-show-in-milan-makes-wwd/|title=MTV Buzzworthy Blog|archive-url=https://web.archive.org/web/20100122164511/http://buzzworthy.mtv.com/2010/01/19/bill-kaulitz-opens-dsquared-fashion-show-in-milan-makes-wwd/|archive-date=22 January 2010|access-date=18 February 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Аўтавытворца [[Audi]] наняў двух фронтмэнаў для ўдзелу ў сваёй новай рэкламнай кампаніі, каб прыцягнуць маладзейшае пакаленне. Яны зняліся ў эпізодзе тэлеперадачы Tokio Hotel (на сайце Tokio Hotel), а таксама ў рэкламе.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.tokiohotelamerica.com/2010/08/26/kaulitz-twins-and-audi/|title=Tokio Hotel USA|website=Tokio Hotel Official - USA Fanclub|date=26 August 2010|access-date=18 February 2011}}&lt;/ref&gt;

4 жніўня 2010 года Том Каўліц зняў уласную рэкламу абутку Reebok.&lt;ref name=&quot;MTV Style&quot;&gt;{{Cite web|url=http://style.mtv.com/2010/08/09/tokio-hotel-tom-kaulitz-reebok/|title=MTV Style|archive-url=https://web.archive.org/web/20100816042605/http://style.mtv.com/2010/08/09/tokio-hotel-tom-kaulitz-reebok|archive-date=16 August 2010|access-date=18 February 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Reebok падпісаў кантракт з 20-гадовым гітарыстам Tokio Hotel і фанатам красовак на мадэляванне абутку для кампаніі. «Дома я стварыў невялікі пакой, падобны на невялікі склад», — сказаў ён пра свае красоўкі. Ён таксама сказаў, што атрымлівае 10 новых пар на тыдзень.&lt;ref name=&quot;MTV Style&quot; /&gt;

Біл і Том Каўліц выпусцілі праграму пад назвай «BTK Twins» для Android 19 снежня 2011 года&lt;ref name=&quot;BTK Twins - Android Apps on Google Play&quot;&gt;[https://play.google.com/store/apps/details?id=com.decodeltd.btktwins BTK Twins – Android Apps on Google Play]. Play.google.com (27 December 2011). Retrieved on 2012-07-04.&lt;/ref&gt; і iOS 16 студзеня 2012 года&lt;ref name=&quot;App Store — BTK Twins&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20131110230833/https://itunes.apple.com/ru/app/btk-twins/id488994614 App Store — BTK Twins]. Itunes.apple.com. Retrieved on 4 July 2012.&lt;/ref&gt;, каб падтрымліваць сувязь са сваімі прыхільнікамі. У праграме Біл і Том публікавалі фатаграфіі, відэа і тэкставыя паведамленні, а прыхільнікі маглі пакідаць каментарыі, на якія блізняты часта адказвалі. У лістападзе 2013 года праграма была выдалена з крамы Android і iOS з-за хуткага выхаду новага альбома Tokio Hotel.

Біл і Том былі членамі журы ў 10-м сезоне шоу ''«Deutschland sucht den Superstar»'', якое транслявалася з 5 студзеня па 11 мая 2013 года.

У 2023 годзе Біл і Том выступілі ў якасці дуэта трэнераў у трынаццатым сезоне ''шоу «Голас Германіі»''. Іх апошні артыст, Малу Ловіс Крэелкамп, перамог у сезоне, што зрабіла Біла і Тома пераможнымі трэнерамі.

== Удзельнікі гурта ==

* Біл Каўліц — вядучы вакал
* Том Каўліц — гітары, клавішныя, фартэпіяна, перкусія, бэк-вакал
* Георг Лістынг — бас-гітара, клавішныя, бэк-вакал
* Густаў Шэфер — ударныя, перкусія, бэк-вакал

== Дыскаграфія ==
'''Студыйныя альбомы'''

* ''Schrei'' (2005)
* ''Zimmer 483'' (2007)
* ''Scream'' (2007)
* ''Humanoid'' (2009)
* ''Kings of Suburbia'' (2014)
* ''Dream Machine'' (2017)
* ''2001'' (2022)
* ''Encore'' (2026, анансаваны)

== Відэаграфія ==
'''Канцэртныя альбомы'''

* ''Schrei – Live'' (Universal, 2006)
* ''Zimmer 483 – Live in Europe'' (Universal, 2007)
* ''Humanoid City Live'' (Cherry Tree, 2010)

'''Дакументальныя фільмы'''

* ''Leb' die Sekunde – Behind the Scenes'' (2005)
* ''Tokio Hotel TV – Caught on Camera'' (2008)
* ''Tokio Hotel – Hinter Die Welt'' (2017)
* Netflix Exclusive: Kaulitz &amp; Kaulitz (2024)

== Зноскі ==
&lt;references /&gt;

== Спасылкі ==
{{Commonscat}}

* {{Афіцыйны сайт|http://www.tokiohotel.com/|link_text=Афіцыйны сайт|схаваць=а}}
* {{Allmusic new}}
{{Вонкавыя спасылкі}}
[[Катэгорыя:Пераможцы World Music Awards]]
[[Катэгорыя:Пераможцы MTV Video Music Awards]]
[[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2001 годзе]]
[[Катэгорыя:Поп-рок-гурты Германіі]]
[[Катэгорыя:Поп-панк-гурты Германіі]]
[[Катэгорыя:Сінт-поп-гурты Германіі]]</text>
      <sha1>q0p23ikwm4qfhll4x90zct9l2987k1l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152796</id>
      <parentid>5152793</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T07:51:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5152796</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13912" sha1="1730yylsp6k3835m0ddfrtaqw6tbg5b" xml:space="preserve">
{{Музычны калектыў
| Гады = 2001—цяпер
| Фота = Tokiohotel.jpg
| Апісанне_фота = Tokio Hotel, 2009 год. Злева направа: Густаў Шэфер, Том Каўліц, Біл Каўліц і Георг Лістынг
}}

'''Tokio Hotel''' — нямецкі [[поп-рок]]-гурт, створаны ў 2001 годзе вакалістам Білам Каўліцам, гітарыстам Томам Каўліцам, басістам Георгам Лістынгам і бубначом Густавам Шэферам.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.canada.com/cityguides/montreal/story.html?id=119cfe69-4046-4018-8525-ac18324e1fc9|title=Tokio Hotel Makes All The Girls cry their eyes out|author=Angus, Kat|publisher=canada.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20090202195037/http://www2.canada.com/cityguides/montreal/story.html?id=119cfe69-4046-4018-8525-ac18324e1fc9|archive-date=2 February 2009|access-date=22 August 2008|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; З самага заснавання музычнымі жанрамі гурта былі [[поп-рок]] і [[альтэрнатыўны рок]]; з 2014 года гурт пачаў выконваць электрапоп і [[Сінці-поп|сінт-поп]].

Пасля запісу [[Дэма|дэма-альбома]] пад назвай гурта «Devilish» і скасавання кантракту з [[Sony BMG|Sony BMG Germany]], гурт выпусціў свой першы нямецкамоўны альбом ''Schrei'' пад назвай Tokio Hotel на лэйбле [[Universal Music Group|Universal Music Germany]] у 2005 годзе. Альбом ''Schrei'' быў прададзены па ўсім свеце накладам больш за паўмільёна копій&lt;ref name=&quot;Schrei album sales&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.ifpi.org/content/section_news/plat2007.html|title=IFPI Platinum Europe Awards – 2007|publisher=ifpi.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20131019023851/http://www.ifpi.org/content/section_news/plat2007.html|archive-date=19 October 2013|access-date=19 March 2008|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;, а чатыры сінглы з яго трапілі ў пяцёрку лепшых у Германіі і Аўстрыі. У 2007 годзе гурт выпусціў свой другі нямецкамоўны альбом ''Zimmer 483'' і свой першы англамоўны альбом ''Scream'', якія разам прадаліся больш за 2,5 мільёнам копій па ўсім свеце і дапамаглі гурту атрымаць першую [[MTV Europe Music Awards|ўзнагароду MTV Europe Music Award]]. Тры сінглы з першага альбома, ''Zimmer 483'', трапілі ў пяцёрку лепшых у Германіі, а два сінгла з другога, ''Scream'', трапілі ў дваццатку лепшых у новых рэгіёнах, такіх як Францыя, Партугалія, Іспанія і Італія.
[[Файл:Tokiohotel_logo.svg|справа|міні|Лагатып і эмблема выкарыстоўваліся з 2013 па 2015 год]]

== Музычны стыль ==
З 2001 года музычныя жанры гурта ўключалі [[поп-рок]],&lt;ref&gt;Elke Buhr for [[Frankfurter Rundschau]]. [http://www.signandsight.com/features/1222.html &quot;As if&quot; eroticism]. 22 February 2007. English translation by Sign and Sight.com&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NYT2&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2008/02/20/arts/music/20toki.html|title=A Wild Welcome to a German Rock Band|work=[[The New York Times]]|last=Sanneh|first=Kalefa|date=20 February 2008|access-date=19 May 2021}}&lt;/ref&gt; [[альтэрнатыўны рок]],&lt;ref name=&quot;nydailynews.com&quot;&gt;[http://www.nydailynews.com/entertainment/gossip/tokio-hotel-guitarist-tom-kaulitz-admits-popping-viagra-overdosing-article-1.447321 Tokio Hotel guitarist Tom Kaulitz admits to popping Viagra – and overdosing on it]. NY Daily News (14 May 2010). Retrieved on 2012-07-04.&lt;/ref&gt; [[поп-панк]],&lt;ref name=&quot;lavanguardia.com2&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.lavanguardia.com/cultura/20080628/53490547682/tokio-hotel-se-vuelca-en-el-palau-sant-jordi.html|title=Tokio Hotel se vuelca en el Palau Sant Jordi|first=Lourdes|last=Lopez|website=[[La Vanguardia]]|date=June 28, 2008|access-date=March 20, 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.allmusic.com/album/zimmer-483-mw0000478645|title=Zimmer 483 – Review|first=Sergey|last=Mesenov|website=[[AllMusic]]|access-date=March 18, 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;FultonK2&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.allmusic.com/album/scream-mw0000753066|title=Scream – Review|first=Katherine|last=Fulton|website=[[AllMusic]]|access-date=March 28, 2023}}&lt;/ref&gt; пост-гранж,&lt;ref name=&quot;Rosen_rollingstone2&quot;&gt;{{cite magazine|title=Tokio Hotel – Scream|url=http://www.rollingstone.com/reviews/album/20635358/review/20533382/scream|last=Rosen|first=Jody|magazine=[[Rolling Stone]]|date=May 15, 2008|access-date=March 28, 2023|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080510042708/http://www.rollingstone.com/reviews/album/20635358/review/20533382/scream|archive-date=May 10, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.rts.ch/info/suisse/1171225-tokio-hotel-enflamme-larena-de-geneve.html|title=Tokio Hotel enflamme l'Arena de Genève|first=|last=|website=[[Radio Télévision Suisse]]|date=July 12, 2008|access-date=March 28, 2023}}&lt;/ref&gt; эма-поп,&lt;ref name=&quot;Rockol20172&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.rockol.it/recensioni-musicali/album/6949/tokio-hotel-dream-machine|title='Monsoon'? Era robetta: i nuovi Tokio Hotel sono una rivelazione|first=Mattia|last=Marzi|website=[[Rockol]]|date=March 8, 2017|access-date=November 2, 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;FultonK2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.allmusic.com/artist/tokio-hotel-mn0000470020|title=Tokio Hotel – Biography|first=|last=|website=[[AllMusic]]|access-date=March 18, 2023}}&lt;/ref&gt; [[глэм-рок]],&lt;ref&gt;[https://abcnews.go.com/Entertainment/story?id=5665875&amp;page=1 Tokio Hotel: The Latest German Export]. ''[[ABC News (United States)|ABC News]]'' (27 August 2008).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.rockol.it/recensioni-musicali/album/v-4533/tokio-hotel-scream|title=Tokio Hotel – Scream – la recensione|website=[[Rockol]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.rtl.fr/culture/medias-people/tokio-hotel-tournee-album-look-le-groupe-fait-peau-neuve-7775703466|title=Tokio Hotel: tournée, album, look, le groupe fait peau neuve|website=[[RTL (French radio)|RTL]]|date=3 December 2014}}&lt;/ref&gt; і [[электронны рок]].&lt;ref name=&quot;meademagazine&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=http://meademagazine.com/album-review-kings-of-suburbia-by-tokio-hotel/|title=Album Review: &quot;Kings of Suburbia&quot; by Tokio Hotel|website=meademagazine.com|date=March 23, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150326063732/http://meademagazine.com/album-review-kings-of-suburbia-by-tokio-hotel/|archive-date=26 Mar 2015|access-date=19 February 2025|url-status=dead|last1=Kurek|first1=Kinga}}&lt;/ref&gt; З 2014 года гурт пачаў выконваць электрапоп&lt;ref name=&quot;Collar_allmusic&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.allmusic.com/album/kings-of-suburbia-mw0002748590|title=Kings of Suburbia – Review|first=Matt|last=Collar|website=[[AllMusic]]|access-date=November 2, 2023}}&lt;/ref&gt; і [[Сінці-поп|сінт-поп]].&lt;ref name=&quot;Rockol2014&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.rockol.it/recensioni-musicali/album/5831/tokio-hotel-kings-of-suburbia|title=Tokio Hotel - Kings of Suburbia - la recensione|website=[[Rockol]]|date=13 October 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Rockol20172&quot; /&gt;

== Іншая дзейнасць ==
19 студзеня 2010 года вакаліст Біл Каўліц разам з блізнятамі Дынам і Дэнам Кейтэнамі з DSquared прайшоўся па подыуме на модным мерапрыемстве ў Мілане.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.tokiohotelamerica.com/2010/01/19/bill-will-open-the-show/|title=Tokio Hotel American: Official Fanclub|access-date=18 February 2011}}&lt;/ref&gt; Каўліц двойчы з'явіўся на паказе, адкрываючы і закрываючы паказ мужчынскай калекцыі DSquared восень/зіма 2010 пад песні Tokio Hotel «Scream» і «Screamin'» адпаведна.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://buzzworthy.mtv.com/2010/01/19/bill-kaulitz-opens-dsquared-fashion-show-in-milan-makes-wwd/|title=MTV Buzzworthy Blog|archive-url=https://web.archive.org/web/20100122164511/http://buzzworthy.mtv.com/2010/01/19/bill-kaulitz-opens-dsquared-fashion-show-in-milan-makes-wwd/|archive-date=22 January 2010|access-date=18 February 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Аўтавытворца [[Audi]] наняў двух фронтмэнаў для ўдзелу ў сваёй новай рэкламнай кампаніі, каб прыцягнуць маладзейшае пакаленне. Яны зняліся ў эпізодзе тэлеперадачы Tokio Hotel (на сайце Tokio Hotel), а таксама ў рэкламе.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.tokiohotelamerica.com/2010/08/26/kaulitz-twins-and-audi/|title=Tokio Hotel USA|website=Tokio Hotel Official - USA Fanclub|date=26 August 2010|access-date=18 February 2011}}&lt;/ref&gt;

4 жніўня 2010 года Том Каўліц зняў уласную рэкламу абутку Reebok.&lt;ref name=&quot;MTV Style&quot;&gt;{{Cite web|url=http://style.mtv.com/2010/08/09/tokio-hotel-tom-kaulitz-reebok/|title=MTV Style|archive-url=https://web.archive.org/web/20100816042605/http://style.mtv.com/2010/08/09/tokio-hotel-tom-kaulitz-reebok|archive-date=16 August 2010|access-date=18 February 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Reebok падпісаў кантракт з 20-гадовым гітарыстам Tokio Hotel і фанатам красовак на мадэляванне абутку для кампаніі. «Дома я стварыў невялікі пакой, падобны на невялікі склад», — сказаў ён пра свае красоўкі. Ён таксама сказаў, што атрымлівае 10 новых пар на тыдзень.&lt;ref name=&quot;MTV Style&quot; /&gt;

Біл і Том Каўліц выпусцілі праграму пад назвай «BTK Twins» для Android 19 снежня 2011 года&lt;ref name=&quot;BTK Twins - Android Apps on Google Play&quot;&gt;[https://play.google.com/store/apps/details?id=com.decodeltd.btktwins BTK Twins – Android Apps on Google Play]. Play.google.com (27 December 2011). Retrieved on 2012-07-04.&lt;/ref&gt; і iOS 16 студзеня 2012 года&lt;ref name=&quot;App Store — BTK Twins&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20131110230833/https://itunes.apple.com/ru/app/btk-twins/id488994614 App Store — BTK Twins]. Itunes.apple.com. Retrieved on 4 July 2012.&lt;/ref&gt;, каб падтрымліваць сувязь са сваімі прыхільнікамі. У праграме Біл і Том публікавалі фатаграфіі, відэа і тэкставыя паведамленні, а прыхільнікі маглі пакідаць каментарыі, на якія блізняты часта адказвалі. У лістападзе 2013 года праграма была выдалена з крамы Android і iOS з-за хуткага выхаду новага альбома Tokio Hotel.

Біл і Том былі членамі журы ў 10-м сезоне шоу ''«Deutschland sucht den Superstar»'', якое транслявалася з 5 студзеня па 11 мая 2013 года.

У 2023 годзе Біл і Том выступілі ў якасці дуэта трэнераў у трынаццатым сезоне ''шоу «Голас Германіі»''. Іх апошні артыст, Малу Ловіс Крэелкамп, перамог у сезоне, што зрабіла Біла і Тома пераможнымі трэнерамі.

== Удзельнікі гурта ==

* Біл Каўліц — вядучы вакал
* Том Каўліц — гітары, клавішныя, фартэпіяна, перкусія, бэк-вакал
* Георг Лістынг — бас-гітара, клавішныя, бэк-вакал
* Густаў Шэфер — ударныя, перкусія, бэк-вакал

== Дыскаграфія ==
'''Студыйныя альбомы'''

* ''Schrei'' (2005)
* ''Zimmer 483'' (2007)
* ''Scream'' (2007)
* ''Humanoid'' (2009)
* ''Kings of Suburbia'' (2014)
* ''Dream Machine'' (2017)
* ''2001'' (2022)
* ''Encore'' (2026, анансаваны)

== Відэаграфія ==
'''Канцэртныя альбомы'''

* ''Schrei – Live'' (Universal, 2006)
* ''Zimmer 483 – Live in Europe'' (Universal, 2007)
* ''Humanoid City Live'' (Cherry Tree, 2010)

'''Дакументальныя фільмы'''

* ''Leb' die Sekunde – Behind the Scenes'' (2005)
* ''Tokio Hotel TV – Caught on Camera'' (2008)
* ''Tokio Hotel – Hinter Die Welt'' (2017)
* Netflix Exclusive: Kaulitz &amp; Kaulitz (2024)

== Зноскі ==
&lt;references /&gt;

== Спасылкі ==
{{Commonscat}}

* {{Афіцыйны сайт|http://www.tokiohotel.com/|link_text=Афіцыйны сайт|схаваць=а}}
* {{Allmusic new}}
{{Вонкавыя спасылкі}}
[[Катэгорыя:Пераможцы World Music Awards]]
[[Катэгорыя:Пераможцы MTV Video Music Awards]]
[[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2001 годзе]]
[[Катэгорыя:Поп-рок-гурты Германіі]]
[[Катэгорыя:Поп-панк-гурты Германіі]]
[[Катэгорыя:Сінт-поп-гурты Германіі]]</text>
      <sha1>1730yylsp6k3835m0ddfrtaqw6tbg5b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Катэгорыя:Поп-рок-гурты Германіі</title>
    <ns>14</ns>
    <id>809223</id>
    <revision>
      <id>5152794</id>
      <timestamp>2026-06-09T07:42:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «[[Катэгорыя:Рок-гурты Германіі]] [[Катэгорыя:Поп-рок-гурты|Германія]] [[Катэгорыя:Поп-гурты Германіі|Рок]] [[Катэгорыя:Рок-гурты Германіі|Поп]]»</comment>
      <origin>5152794</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="252" sha1="jagyx2jks7v8ukibmou5550onldzz8c" xml:space="preserve">[[Катэгорыя:Рок-гурты Германіі]]
[[Катэгорыя:Поп-рок-гурты|Германія]]
[[Катэгорыя:Поп-гурты Германіі|Рок]]
[[Катэгорыя:Рок-гурты Германіі|Поп]]</text>
      <sha1>jagyx2jks7v8ukibmou5550onldzz8c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Катэгорыя:Поп-гурты Германіі</title>
    <ns>14</ns>
    <id>809224</id>
    <revision>
      <id>5152795</id>
      <timestamp>2026-06-09T07:46:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «[[Катэгорыя:Музычныя калектывы Германіі]] [[Катэгорыя:Поп-гурты паводле краін|Германія]]»</comment>
      <origin>5152795</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="159" sha1="1supzfrb2ufrn4ppklmr9teaaic8uol" xml:space="preserve">[[Катэгорыя:Музычныя калектывы Германіі]]
[[Катэгорыя:Поп-гурты паводле краін|Германія]]</text>
      <sha1>1supzfrb2ufrn4ppklmr9teaaic8uol</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Птушкі ў цярноўніку (мінісерыял)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>809225</id>
    <redirect title="Птушкі ў цярноўніку (міні-серыял)" />
    <revision>
      <id>5152807</id>
      <timestamp>2026-06-09T08:14:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <comment>Feeleman перанёс старонку [[Птушкі ў цярноўніку (мінісерыял)]] у [[Птушкі ў цярноўніку (міні-серыял)]]: Назва з памылкай правапісу</comment>
      <origin>5152807</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="74" sha1="1x4xeddznojo5b1gkmeycnat79zne5s" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Птушкі ў цярноўніку (міні-серыял)]]</text>
      <sha1>1x4xeddznojo5b1gkmeycnat79zne5s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Катэгорыя:Тэлесерыялы 1983 года</title>
    <ns>14</ns>
    <id>809226</id>
    <revision>
      <id>5152822</id>
      <timestamp>2026-06-09T09:05:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Тэма паводле гадоў|Тэлесерыялы|1983|года}} [[Катэгорыя:Тэлесерыялы паводле гадоў пачатку трансляцыі|1983]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1983 годзе]]»</comment>
      <origin>5152822</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="250" sha1="7qldde8tcq0cr7ns2n2rftkgymnme1k" xml:space="preserve">{{Тэма паводле гадоў|Тэлесерыялы|1983|года}}
[[Катэгорыя:Тэлесерыялы паводле гадоў пачатку трансляцыі|1983]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1983 годзе]]</text>
      <sha1>7qldde8tcq0cr7ns2n2rftkgymnme1k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152828</id>
      <parentid>5152822</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T09:24:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>выдалена [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1983 годзе]]; дададзена [[Катэгорыя:Творы 1983 года]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5152828</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="236" sha1="f3rznd9o325hhvqfj70jzs46bu4kh7t" xml:space="preserve">{{Тэма паводле гадоў|Тэлесерыялы|1983|года}}
[[Катэгорыя:Тэлесерыялы паводле гадоў пачатку трансляцыі|1983]]
[[Катэгорыя:Творы 1983 года]]</text>
      <sha1>f3rznd9o325hhvqfj70jzs46bu4kh7t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Джэрард Батлер</title>
    <ns>0</ns>
    <id>809227</id>
    <revision>
      <id>5152839</id>
      <timestamp>2026-06-09T10:37:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <comment>Створана перакладам старонкі «[[:en:Special:Redirect/revision/1354947421|Gerard Butler]]»</comment>
      <origin>5152839</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6675" sha1="htier150pkgubqa3xi63declsrcdr4q" xml:space="preserve">  {{Кінематаграфіст|Гады актыўнасці=1992 – наш час}}'''Джэрард Джэймс Батлер''' ([[Англійская мова|англ.]]: Gerard James Butler; нар. [[13 лістапада]] [[1969]]) — [[Шатландыя|шатландскі]] {{Акцёр|Вялікабрытанія|XX стагоддзя|XXI стагоддзя}}і {{Кінапрадзюсар|Вялікабрытанія|XX стагоддзя}}. Пасля вывучэння [[Юрыспрудэнцыя|права]] ў сярэдзіне 1990-х гадоў звярнуўся да акцёрства, атрымаўшы невялікія ролі ў такіх стужках, як «{{Не перакладзена 5|Місіс Браўн|4=Mrs Brown}}» (1997), «{{Не перакладзена 5|Заўтра ніколі не памрэ|4=Tomorrow Never Dies}}» (1997) і «{{Не перакладзена 5|Мумія: Прынц Егіпта|4=Tale of the Mummy}}» (1998). У 2000 годзе зыграў [[Дракула|графа Дракулу]] ў гатычным фільме жахаў «{{Не перакладзена 5|Дракула 2000|4=Dracula 2000}}». Зыграў [[Атыла|Атылу]] ў [[Міні-серыял|міні-серыяле]] «{{Не перакладзена 5|Атыла (міні-серыял)|Атыла|4=Attila (miniseries)}}» (2001), затым з'явіўся ў фільмах «{{Не перакладзена 5|Панаванне агню (фільм)|Панаванне агню|4=Reign of Fire (film)}}» (2002) і «{{Не перакладзена 5|Лара Крофт: Раскрадальніца магільняў — Калыска жыцця|4=Lara Croft: Tomb Raider – The Cradle of Life}}» (2003), перш чым зняцца ў [[Кінафантастыка|навукова-фантастычным фільме]] «{{Не перакладзена 5|Храналогія (фільм, 2003)|Храналогія|4=Timeline (2003 film)}}» (2003).

Батлер атрымаў шырокае прызнанне дзякуючы ролі [[Леанід I|цара Леаніда]] у [[Ваенны фільм|ваенным фільме]] [[Зак Снайдэр|Зака Снайдэра]] «{{Не перакладзена 5|300 спартанцаў (фільм)|300 спартанцаў|4=300 (film)}}» (2006). У 2010 годзе пачаў агучваць персанажаў [[Франшыза|франшызы]] «{{Не перакладзена 5|Як прыручыць дракона (франшыза)|Як прыручыць дракона|4=How to Train Your Dragon}}». Таксама ў 2010-я гады сыграў агента [[Сакрэтная служба ЗША|Сакрэтнай службы]] ў серыі [[Баявік (кінажанр)|баевікоў]] «{{Не перакладзена 5|Падзенне (франшыза)|Падзенне|4=Has Fallen}}»,  ваеннага кіраўніка ў фільме «{{Не перакладзена 5|Карыялан (фільм)|Карыялан|4=Coriolanus (film)}}» (2011) і [[Сэм Чылдэрз|Сэма Чылдэрза]] у баевіку «{{Не перакладзена 5|Прапаведнік з кулямётам|4=Machine Gun Preacher}}» (2011).

== Біяграфія ==
Батлер нарадзіўся ў горадзе [[Пейслі]], [[Шатландыя]]&lt;ref name=&quot;esq&quot;&gt;{{cite web|lang=en|url=http://www.esquire.com/features/gerard-butler-interview-0809-2|title=300 Things We Didn't Know About Gerard Butler|date=13 чэрвеня 2009|publisher=Esquire.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20100330201934/http://www.esquire.com/features/gerard-butler-interview-0809-2|archive-date=30 сакавіка 2010|access-date=2026-06-09|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Ён быў малодшым з трох дзяцей Маргарэт і Эдварда Батлераў&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/film/starsandstories/5836476/Gerard-Butler-interview-for-The-Ugly-Truth.html|title=Gerard Butler interview for The Ugly Truth|date=2009-07-19|publisher=The Daily Telegraph|access-date=2026-06-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://wrathofgods.com/gerard-butler-interview/|title=Gerard Butler {{!}} Gerard Butler in Wrath of Gods|website=wrathofgods.com|access-date=2026-06-09}}&lt;/ref&gt;, якія былі [[Рымска-Каталіцкая царква|католікамі]] [[Ірландцы|ірландскага паходжання]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=MJJmoYp_2tw|title=Gerard Butler Apologises for Irish Accent|last=Movies Ireland|date=2009-01-26|access-date=2026-06-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Gerard Butler: 'Why I am still single'|url=http://www.no1magazine.co.uk/interviews/60_gerardbutler.html|access-date=9 чэрвеня 2026|publisher=Now Magazine|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150330034813/http://www.no1magazine.co.uk/interviews/60_gerardbutler.html|archive-date=30 сакавіка 2015}}&lt;/ref&gt;. Калі Джэрарду было шэсць месяцаў, сям'я пераехала ў [[Манрэаль]], [[Канада]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.hellomagazine.com/profiles/20091008956/gerard-butler/|title=Gerard Butler - Biography|website=HELLO!|date=2009-10-08|access-date=2026-06-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Daily News. &quot;[http://www.dailynews.com/celebrities/ci_12901408 Gerard Butler breaks the mold] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100304143137/http://www.dailynews.com/celebrities/ci_12901408|date=4 сакавіка 2010}}&quot;&lt;/ref&gt;. Праз год шлюб бацькоў распаўся, і маці вярнулася з Джэйсам у Шатландыю&lt;ref name=&quot;telegraph&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/film/starsandstories/5836476/Gerard-Butler-interview-for-The-Ugly-Truth.htm|title=Gerard Butler interview for The Ugly Truth|first=Chloe|last=Fox|work=Daily Telegraph|date=20 ліпеня 2009|archive-date=4 сакавіка 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100304140942/http://www.telegraph.co.uk/culture/film/starsandstories/5836476/Gerard-Butler-interview-for-The-Ugly-Truth.html}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==

* {{Imdb імя|124930}}
{{Вонкавыя спасылкі}}
[[Катэгорыя:Выпускнікі ўніверсітэта Глазга]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1969 годзе]]</text>
      <sha1>htier150pkgubqa3xi63declsrcdr4q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152841</id>
      <parentid>5152839</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T10:41:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Autumndancer</username>
        <id>168015</id>
      </contributor>
      <origin>5152841</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6700" sha1="27au0w4afvpof0amy3li95lv8p2vmzu" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Батлер}}
{{Кінематаграфіст|Гады актыўнасці=1992 – наш час}}'''Джэрард Джэймс Батлер''' ([[Англійская мова|англ.]]: Gerard James Butler; нар. [[13 лістапада]] [[1969]]) — [[Шатландыя|шатландскі]] {{Акцёр|Вялікабрытанія|XX стагоддзя|XXI стагоддзя}}і {{Кінапрадзюсар|Вялікабрытанія|XX стагоддзя}}. Пасля вывучэння [[Юрыспрудэнцыя|права]] ў сярэдзіне 1990-х гадоў звярнуўся да акцёрства, атрымаўшы невялікія ролі ў такіх стужках, як «{{Не перакладзена 5|Місіс Браўн|4=Mrs Brown}}» (1997), «{{Не перакладзена 5|Заўтра ніколі не памрэ|4=Tomorrow Never Dies}}» (1997) і «{{Не перакладзена 5|Мумія: Прынц Егіпта|4=Tale of the Mummy}}» (1998). У 2000 годзе зыграў [[Дракула|графа Дракулу]] ў гатычным фільме жахаў «{{Не перакладзена 5|Дракула 2000|4=Dracula 2000}}». Зыграў [[Атыла|Атылу]] ў [[Міні-серыял|міні-серыяле]] «{{Не перакладзена 5|Атыла (міні-серыял)|Атыла|4=Attila (miniseries)}}» (2001), затым з'явіўся ў фільмах «{{Не перакладзена 5|Панаванне агню (фільм)|Панаванне агню|4=Reign of Fire (film)}}» (2002) і «{{Не перакладзена 5|Лара Крофт: Раскрадальніца магільняў — Калыска жыцця|4=Lara Croft: Tomb Raider – The Cradle of Life}}» (2003), перш чым зняцца ў [[Кінафантастыка|навукова-фантастычным фільме]] «{{Не перакладзена 5|Храналогія (фільм, 2003)|Храналогія|4=Timeline (2003 film)}}» (2003).

Батлер атрымаў шырокае прызнанне дзякуючы ролі [[Леанід I|цара Леаніда]] у [[Ваенны фільм|ваенным фільме]] [[Зак Снайдэр|Зака Снайдэра]] «{{Не перакладзена 5|300 спартанцаў (фільм)|300 спартанцаў|4=300 (film)}}» (2006). У 2010 годзе пачаў агучваць персанажаў [[Франшыза|франшызы]] «{{Не перакладзена 5|Як прыручыць дракона (франшыза)|Як прыручыць дракона|4=How to Train Your Dragon}}». Таксама ў 2010-я гады сыграў агента [[Сакрэтная служба ЗША|Сакрэтнай службы]] ў серыі [[Баявік (кінажанр)|баевікоў]] «{{Не перакладзена 5|Падзенне (франшыза)|Падзенне|4=Has Fallen}}»,  ваеннага кіраўніка ў фільме «{{Не перакладзена 5|Карыялан (фільм)|Карыялан|4=Coriolanus (film)}}» (2011) і [[Сэм Чылдэрз|Сэма Чылдэрза]] у баевіку «{{Не перакладзена 5|Прапаведнік з кулямётам|4=Machine Gun Preacher}}» (2011).

== Біяграфія ==
Батлер нарадзіўся ў горадзе [[Пейслі]], [[Шатландыя]]&lt;ref name=&quot;esq&quot;&gt;{{cite web|lang=en|url=http://www.esquire.com/features/gerard-butler-interview-0809-2|title=300 Things We Didn't Know About Gerard Butler|date=13 чэрвеня 2009|publisher=Esquire.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20100330201934/http://www.esquire.com/features/gerard-butler-interview-0809-2|archive-date=30 сакавіка 2010|access-date=2026-06-09|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Ён быў малодшым з трох дзяцей Маргарэт і Эдварда Батлераў&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/film/starsandstories/5836476/Gerard-Butler-interview-for-The-Ugly-Truth.html|title=Gerard Butler interview for The Ugly Truth|date=2009-07-19|publisher=The Daily Telegraph|access-date=2026-06-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://wrathofgods.com/gerard-butler-interview/|title=Gerard Butler {{!}} Gerard Butler in Wrath of Gods|website=wrathofgods.com|access-date=2026-06-09}}&lt;/ref&gt;, якія былі [[Рымска-Каталіцкая царква|католікамі]] [[Ірландцы|ірландскага паходжання]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=MJJmoYp_2tw|title=Gerard Butler Apologises for Irish Accent|last=Movies Ireland|date=2009-01-26|access-date=2026-06-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Gerard Butler: 'Why I am still single'|url=http://www.no1magazine.co.uk/interviews/60_gerardbutler.html|access-date=9 чэрвеня 2026|publisher=Now Magazine|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150330034813/http://www.no1magazine.co.uk/interviews/60_gerardbutler.html|archive-date=30 сакавіка 2015}}&lt;/ref&gt;. Калі Джэрарду было шэсць месяцаў, сям'я пераехала ў [[Манрэаль]], [[Канада]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.hellomagazine.com/profiles/20091008956/gerard-butler/|title=Gerard Butler - Biography|website=HELLO!|date=2009-10-08|access-date=2026-06-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Daily News. &quot;[http://www.dailynews.com/celebrities/ci_12901408 Gerard Butler breaks the mold] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100304143137/http://www.dailynews.com/celebrities/ci_12901408|date=4 сакавіка 2010}}&quot;&lt;/ref&gt;. Праз год шлюб бацькоў распаўся, і маці вярнулася з Джэйсам у Шатландыю&lt;ref name=&quot;telegraph&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/film/starsandstories/5836476/Gerard-Butler-interview-for-The-Ugly-Truth.htm|title=Gerard Butler interview for The Ugly Truth|first=Chloe|last=Fox|work=Daily Telegraph|date=20 ліпеня 2009|archive-date=4 сакавіка 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100304140942/http://www.telegraph.co.uk/culture/film/starsandstories/5836476/Gerard-Butler-interview-for-The-Ugly-Truth.html}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==

* {{Imdb імя|124930}}
{{Вонкавыя спасылкі}}
[[Катэгорыя:Выпускнікі ўніверсітэта Глазга]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1969 годзе]]</text>
      <sha1>27au0w4afvpof0amy3li95lv8p2vmzu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152844</id>
      <parentid>5152841</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T10:43:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5152844</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6733" sha1="9kqflh6xcuyvw24al39ge9kf2iw8gt8" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Батлер}}
{{Кінематаграфіст
|Гады актыўнасці=1992 – наш час
}}

'''Джэрард Джэймс Батлер''' ([[Англійская мова|англ.]]: Gerard James Butler; нар. [[13 лістапада]] [[1969]]) — [[Шатландыя|шатландскі]] {{Акцёр|Вялікабрытанія|XX стагоддзя|XXI стагоддзя}}і {{Кінапрадзюсар|Вялікабрытанія|XX стагоддзя}}. Пасля вывучэння [[Юрыспрудэнцыя|права]] ў сярэдзіне 1990-х гадоў звярнуўся да акцёрства, атрымаўшы невялікія ролі ў такіх стужках, як «{{Не перакладзена 5|Місіс Браўн|4=Mrs Brown}}» (1997), «{{Не перакладзена 5|Заўтра ніколі не памрэ|4=Tomorrow Never Dies}}» (1997) і «{{Не перакладзена 5|Мумія: Прынц Егіпта|4=Tale of the Mummy}}» (1998). У 2000 годзе зыграў [[Дракула|графа Дракулу]] ў гатычным фільме жахаў «{{Не перакладзена 5|Дракула 2000|4=Dracula 2000}}». Зыграў [[Атыла|Атылу]] ў [[міні-серыял]]е «{{Не перакладзена 5|Атыла (міні-серыял)|Атыла|4=Attila (miniseries)}}» (2001), затым з’явіўся ў фільмах «{{Не перакладзена 5|Панаванне агню (фільм)|Панаванне агню|4=Reign of Fire (film)}}» (2002) і «{{Не перакладзена 5|Лара Крофт: Раскрадальніца магільняў — Калыска жыцця|4=Lara Croft: Tomb Raider – The Cradle of Life}}» (2003), перш чым зняцца ў [[Кінафантастыка|навукова-фантастычным фільме]] «{{Не перакладзена 5|Храналогія (фільм, 2003)|Храналогія|4=Timeline (2003 film)}}» (2003).

Батлер атрымаў шырокае прызнанне дзякуючы ролі [[Леанід I|цара Леаніда]] у [[Ваенны фільм|ваенным фільме]] [[Зак Снайдэр|Зака Снайдэра]] «{{Не перакладзена 5|300 спартанцаў (фільм)|300 спартанцаў|4=300 (film)}}» (2006). У 2010 годзе пачаў агучваць персанажаў [[Франшыза|франшызы]] «{{Не перакладзена 5|Як прыручыць дракона (франшыза)|Як прыручыць дракона|4=How to Train Your Dragon}}». Таксама ў 2010-я гады сыграў агента [[Сакрэтная служба ЗША|Сакрэтнай службы]] ў серыі [[Баявік (кінажанр)|баевікоў]] «{{Не перакладзена 5|Падзенне (франшыза)|Падзенне|4=Has Fallen}}», ваеннага кіраўніка ў фільме «{{Не перакладзена 5|Карыялан (фільм)|Карыялан|4=Coriolanus (film)}}» (2011) і [[Сэм Чылдэрз|Сэма Чылдэрза]] у баевіку «{{Не перакладзена 5|Прапаведнік з кулямётам|4=Machine Gun Preacher}}» (2011).

== Біяграфія ==
Батлер нарадзіўся ў горадзе [[Пейслі]], [[Шатландыя]]&lt;ref name=&quot;esq&quot;&gt;{{cite web|lang=en|url=http://www.esquire.com/features/gerard-butler-interview-0809-2|title=300 Things We Didn't Know About Gerard Butler|date=13 чэрвеня 2009|publisher=Esquire.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20100330201934/http://www.esquire.com/features/gerard-butler-interview-0809-2|archive-date=30 сакавіка 2010|access-date=2026-06-09|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Ён быў малодшым з трох дзяцей Маргарэт і Эдварда Батлераў&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/film/starsandstories/5836476/Gerard-Butler-interview-for-The-Ugly-Truth.html|title=Gerard Butler interview for The Ugly Truth|date=2009-07-19|publisher=The Daily Telegraph|access-date=2026-06-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://wrathofgods.com/gerard-butler-interview/|title=Gerard Butler {{!}} Gerard Butler in Wrath of Gods|website=wrathofgods.com|access-date=2026-06-09}}&lt;/ref&gt;, якія былі [[Рымска-Каталіцкая царква|католікамі]] [[Ірландцы|ірландскага паходжання]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=MJJmoYp_2tw|title=Gerard Butler Apologises for Irish Accent|last=Movies Ireland|date=2009-01-26|access-date=2026-06-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Gerard Butler: 'Why I am still single'|url=http://www.no1magazine.co.uk/interviews/60_gerardbutler.html|access-date=9 чэрвеня 2026|publisher=Now Magazine|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150330034813/http://www.no1magazine.co.uk/interviews/60_gerardbutler.html|archive-date=30 сакавіка 2015}}&lt;/ref&gt;. Калі Джэрарду было шэсць месяцаў, сям’я пераехала ў [[Манрэаль]], [[Канада]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.hellomagazine.com/profiles/20091008956/gerard-butler/|title=Gerard Butler - Biography|website=HELLO!|date=2009-10-08|access-date=2026-06-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Daily News. «[http://www.dailynews.com/celebrities/ci_12901408 Gerard Butler breaks the mold] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100304143137/http://www.dailynews.com/celebrities/ci_12901408|date=4 сакавіка 2010}}»&lt;/ref&gt;. Праз год шлюб бацькоў распаўся, і маці вярнулася з Джэйсам у Шатландыю&lt;ref name=&quot;telegraph&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/film/starsandstories/5836476/Gerard-Butler-interview-for-The-Ugly-Truth.htm|title=Gerard Butler interview for The Ugly Truth|first=Chloe|last=Fox|work=Daily Telegraph|date=20 ліпеня 2009|archive-date=4 сакавіка 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100304140942/http://www.telegraph.co.uk/culture/film/starsandstories/5836476/Gerard-Butler-interview-for-The-Ugly-Truth.html}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{Imdb імя|124930}}

{{Вонкавыя спасылкі}}

{{DEFAULTSORT:Батлер Джэрард}}
[[Катэгорыя:Выпускнікі ўніверсітэта Глазга]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1969 годзе]]</text>
      <sha1>9kqflh6xcuyvw24al39ge9kf2iw8gt8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152845</id>
      <parentid>5152844</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T10:44:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5152845</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6685" sha1="9vcsnhe8j362ocuz1lhtrn5xbjh8x4f" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Батлер}}
{{Кінематаграфіст
|Гады актыўнасці=1992 – наш час
}}

'''Джэрард Джэймс Батлер''' ({{Lang-en|Gerard James Butler}}; {{ВД-Прэамбула}}) — [[Шатландыя|шатландскі]] {{Акцёр|Вялікабрытаніі|XX стагоддзя|XXI стагоддзя}}і {{Кінапрадзюсар|Вялікабрытаніі|XX стагоддзя}}. Пасля вывучэння [[Юрыспрудэнцыя|права]] ў сярэдзіне 1990-х гадоў звярнуўся да акцёрства, атрымаўшы невялікія ролі ў такіх стужках, як «{{Не перакладзена 5|Місіс Браўн|4=Mrs Brown}}» (1997), «{{Не перакладзена 5|Заўтра ніколі не памрэ|4=Tomorrow Never Dies}}» (1997) і «{{Не перакладзена 5|Мумія: Прынц Егіпта|4=Tale of the Mummy}}» (1998). У 2000 годзе зыграў [[Дракула|графа Дракулу]] ў гатычным фільме жахаў «{{Не перакладзена 5|Дракула 2000|4=Dracula 2000}}». Зыграў [[Атыла|Атылу]] ў [[міні-серыял]]е «{{Не перакладзена 5|Атыла (міні-серыял)|Атыла|4=Attila (miniseries)}}» (2001), затым з’явіўся ў фільмах «{{Не перакладзена 5|Панаванне агню (фільм)|Панаванне агню|4=Reign of Fire (film)}}» (2002) і «{{Не перакладзена 5|Лара Крофт: Раскрадальніца магільняў — Калыска жыцця|4=Lara Croft: Tomb Raider – The Cradle of Life}}» (2003), перш чым зняцца ў [[Кінафантастыка|навукова-фантастычным фільме]] «{{Не перакладзена 5|Храналогія (фільм, 2003)|Храналогія|4=Timeline (2003 film)}}» (2003).

Батлер атрымаў шырокае прызнанне дзякуючы ролі [[Леанід I|цара Леаніда]] у [[Ваенны фільм|ваенным фільме]] [[Зак Снайдэр|Зака Снайдэра]] «{{Не перакладзена 5|300 спартанцаў (фільм)|300 спартанцаў|4=300 (film)}}» (2006). У 2010 годзе пачаў агучваць персанажаў [[Франшыза|франшызы]] «{{Не перакладзена 5|Як прыручыць дракона (франшыза)|Як прыручыць дракона|4=How to Train Your Dragon}}». Таксама ў 2010-я гады сыграў агента [[Сакрэтная служба ЗША|Сакрэтнай службы]] ў серыі [[Баявік (кінажанр)|баевікоў]] «{{Не перакладзена 5|Падзенне (франшыза)|Падзенне|4=Has Fallen}}», ваеннага кіраўніка ў фільме «{{Не перакладзена 5|Карыялан (фільм)|Карыялан|4=Coriolanus (film)}}» (2011) і [[Сэм Чылдэрз|Сэма Чылдэрза]] у баевіку «{{Не перакладзена 5|Прапаведнік з кулямётам|4=Machine Gun Preacher}}» (2011).

== Біяграфія ==
Батлер нарадзіўся ў горадзе [[Пейслі]], [[Шатландыя]]&lt;ref name=&quot;esq&quot;&gt;{{cite web|lang=en|url=http://www.esquire.com/features/gerard-butler-interview-0809-2|title=300 Things We Didn't Know About Gerard Butler|date=13 чэрвеня 2009|publisher=Esquire.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20100330201934/http://www.esquire.com/features/gerard-butler-interview-0809-2|archive-date=30 сакавіка 2010|access-date=2026-06-09|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Ён быў малодшым з трох дзяцей Маргарэт і Эдварда Батлераў&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/film/starsandstories/5836476/Gerard-Butler-interview-for-The-Ugly-Truth.html|title=Gerard Butler interview for The Ugly Truth|date=2009-07-19|publisher=The Daily Telegraph|access-date=2026-06-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://wrathofgods.com/gerard-butler-interview/|title=Gerard Butler {{!}} Gerard Butler in Wrath of Gods|website=wrathofgods.com|access-date=2026-06-09}}&lt;/ref&gt;, якія былі [[Рымска-Каталіцкая царква|католікамі]] [[Ірландцы|ірландскага паходжання]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=MJJmoYp_2tw|title=Gerard Butler Apologises for Irish Accent|last=Movies Ireland|date=2009-01-26|access-date=2026-06-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Gerard Butler: 'Why I am still single'|url=http://www.no1magazine.co.uk/interviews/60_gerardbutler.html|access-date=9 чэрвеня 2026|publisher=Now Magazine|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150330034813/http://www.no1magazine.co.uk/interviews/60_gerardbutler.html|archive-date=30 сакавіка 2015}}&lt;/ref&gt;. Калі Джэрарду было шэсць месяцаў, сям’я пераехала ў [[Манрэаль]], [[Канада]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.hellomagazine.com/profiles/20091008956/gerard-butler/|title=Gerard Butler - Biography|website=HELLO!|date=2009-10-08|access-date=2026-06-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Daily News. «[http://www.dailynews.com/celebrities/ci_12901408 Gerard Butler breaks the mold] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100304143137/http://www.dailynews.com/celebrities/ci_12901408|date=4 сакавіка 2010}}»&lt;/ref&gt;. Праз год шлюб бацькоў распаўся, і маці вярнулася з Джэйсам у Шатландыю&lt;ref name=&quot;telegraph&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/film/starsandstories/5836476/Gerard-Butler-interview-for-The-Ugly-Truth.htm|title=Gerard Butler interview for The Ugly Truth|first=Chloe|last=Fox|work=Daily Telegraph|date=20 ліпеня 2009|archive-date=4 сакавіка 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100304140942/http://www.telegraph.co.uk/culture/film/starsandstories/5836476/Gerard-Butler-interview-for-The-Ugly-Truth.html}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{Imdb імя|124930}}

{{Вонкавыя спасылкі}}

{{DEFAULTSORT:Батлер Джэрард}}
[[Катэгорыя:Выпускнікі ўніверсітэта Глазга]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1969 годзе]]</text>
      <sha1>9vcsnhe8j362ocuz1lhtrn5xbjh8x4f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152847</id>
      <parentid>5152845</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T10:45:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>дададзена [[Катэгорыя:Акцёры тэатра Вялікабрытаніі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5152847</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6763" sha1="5izxv9oxeomobax4ovte47aacyd9hc3" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Батлер}}
{{Кінематаграфіст
|Гады актыўнасці=1992 – наш час
}}

'''Джэрард Джэймс Батлер''' ({{Lang-en|Gerard James Butler}}; {{ВД-Прэамбула}}) — [[Шатландыя|шатландскі]] {{Акцёр|Вялікабрытаніі|XX стагоддзя|XXI стагоддзя}}і {{Кінапрадзюсар|Вялікабрытаніі|XX стагоддзя}}. Пасля вывучэння [[Юрыспрудэнцыя|права]] ў сярэдзіне 1990-х гадоў звярнуўся да акцёрства, атрымаўшы невялікія ролі ў такіх стужках, як «{{Не перакладзена 5|Місіс Браўн|4=Mrs Brown}}» (1997), «{{Не перакладзена 5|Заўтра ніколі не памрэ|4=Tomorrow Never Dies}}» (1997) і «{{Не перакладзена 5|Мумія: Прынц Егіпта|4=Tale of the Mummy}}» (1998). У 2000 годзе зыграў [[Дракула|графа Дракулу]] ў гатычным фільме жахаў «{{Не перакладзена 5|Дракула 2000|4=Dracula 2000}}». Зыграў [[Атыла|Атылу]] ў [[міні-серыял]]е «{{Не перакладзена 5|Атыла (міні-серыял)|Атыла|4=Attila (miniseries)}}» (2001), затым з’явіўся ў фільмах «{{Не перакладзена 5|Панаванне агню (фільм)|Панаванне агню|4=Reign of Fire (film)}}» (2002) і «{{Не перакладзена 5|Лара Крофт: Раскрадальніца магільняў — Калыска жыцця|4=Lara Croft: Tomb Raider – The Cradle of Life}}» (2003), перш чым зняцца ў [[Кінафантастыка|навукова-фантастычным фільме]] «{{Не перакладзена 5|Храналогія (фільм, 2003)|Храналогія|4=Timeline (2003 film)}}» (2003).

Батлер атрымаў шырокае прызнанне дзякуючы ролі [[Леанід I|цара Леаніда]] у [[Ваенны фільм|ваенным фільме]] [[Зак Снайдэр|Зака Снайдэра]] «{{Не перакладзена 5|300 спартанцаў (фільм)|300 спартанцаў|4=300 (film)}}» (2006). У 2010 годзе пачаў агучваць персанажаў [[Франшыза|франшызы]] «{{Не перакладзена 5|Як прыручыць дракона (франшыза)|Як прыручыць дракона|4=How to Train Your Dragon}}». Таксама ў 2010-я гады сыграў агента [[Сакрэтная служба ЗША|Сакрэтнай службы]] ў серыі [[Баявік (кінажанр)|баевікоў]] «{{Не перакладзена 5|Падзенне (франшыза)|Падзенне|4=Has Fallen}}», ваеннага кіраўніка ў фільме «{{Не перакладзена 5|Карыялан (фільм)|Карыялан|4=Coriolanus (film)}}» (2011) і [[Сэм Чылдэрз|Сэма Чылдэрза]] у баевіку «{{Не перакладзена 5|Прапаведнік з кулямётам|4=Machine Gun Preacher}}» (2011).

== Біяграфія ==
Батлер нарадзіўся ў горадзе [[Пейслі]], [[Шатландыя]]&lt;ref name=&quot;esq&quot;&gt;{{cite web|lang=en|url=http://www.esquire.com/features/gerard-butler-interview-0809-2|title=300 Things We Didn't Know About Gerard Butler|date=13 чэрвеня 2009|publisher=Esquire.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20100330201934/http://www.esquire.com/features/gerard-butler-interview-0809-2|archive-date=30 сакавіка 2010|access-date=2026-06-09|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Ён быў малодшым з трох дзяцей Маргарэт і Эдварда Батлераў&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/film/starsandstories/5836476/Gerard-Butler-interview-for-The-Ugly-Truth.html|title=Gerard Butler interview for The Ugly Truth|date=2009-07-19|publisher=The Daily Telegraph|access-date=2026-06-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://wrathofgods.com/gerard-butler-interview/|title=Gerard Butler {{!}} Gerard Butler in Wrath of Gods|website=wrathofgods.com|access-date=2026-06-09}}&lt;/ref&gt;, якія былі [[Рымска-Каталіцкая царква|католікамі]] [[Ірландцы|ірландскага паходжання]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=MJJmoYp_2tw|title=Gerard Butler Apologises for Irish Accent|last=Movies Ireland|date=2009-01-26|access-date=2026-06-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Gerard Butler: 'Why I am still single'|url=http://www.no1magazine.co.uk/interviews/60_gerardbutler.html|access-date=9 чэрвеня 2026|publisher=Now Magazine|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150330034813/http://www.no1magazine.co.uk/interviews/60_gerardbutler.html|archive-date=30 сакавіка 2015}}&lt;/ref&gt;. Калі Джэрарду было шэсць месяцаў, сям’я пераехала ў [[Манрэаль]], [[Канада]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.hellomagazine.com/profiles/20091008956/gerard-butler/|title=Gerard Butler - Biography|website=HELLO!|date=2009-10-08|access-date=2026-06-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Daily News. «[http://www.dailynews.com/celebrities/ci_12901408 Gerard Butler breaks the mold] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100304143137/http://www.dailynews.com/celebrities/ci_12901408|date=4 сакавіка 2010}}»&lt;/ref&gt;. Праз год шлюб бацькоў распаўся, і маці вярнулася з Джэйсам у Шатландыю&lt;ref name=&quot;telegraph&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/film/starsandstories/5836476/Gerard-Butler-interview-for-The-Ugly-Truth.htm|title=Gerard Butler interview for The Ugly Truth|first=Chloe|last=Fox|work=Daily Telegraph|date=20 ліпеня 2009|archive-date=4 сакавіка 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100304140942/http://www.telegraph.co.uk/culture/film/starsandstories/5836476/Gerard-Butler-interview-for-The-Ugly-Truth.html}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{Imdb імя|124930}}

{{Вонкавыя спасылкі}}

{{DEFAULTSORT:Батлер Джэрард}}
[[Катэгорыя:Выпускнікі ўніверсітэта Глазга]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1969 годзе]]
[[Катэгорыя:Акцёры тэатра Вялікабрытаніі]]</text>
      <sha1>5izxv9oxeomobax4ovte47aacyd9hc3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152849</id>
      <parentid>5152847</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T10:46:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <comment>+[[Катэгорыя:Акцёры тэлебачання Вялікабрытаніі]]; +[[Катэгорыя:Акцёры агучвання Вялікабрытаніі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5152849</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6935" sha1="iadsbztzclv0vv789uti83br0oltyar" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Батлер}}
{{Кінематаграфіст
|Гады актыўнасці=1992 – наш час
}}

'''Джэрард Джэймс Батлер''' ({{Lang-en|Gerard James Butler}}; {{ВД-Прэамбула}}) — [[Шатландыя|шатландскі]] {{Акцёр|Вялікабрытаніі|XX стагоддзя|XXI стагоддзя}}і {{Кінапрадзюсар|Вялікабрытаніі|XX стагоддзя}}. Пасля вывучэння [[Юрыспрудэнцыя|права]] ў сярэдзіне 1990-х гадоў звярнуўся да акцёрства, атрымаўшы невялікія ролі ў такіх стужках, як «{{Не перакладзена 5|Місіс Браўн|4=Mrs Brown}}» (1997), «{{Не перакладзена 5|Заўтра ніколі не памрэ|4=Tomorrow Never Dies}}» (1997) і «{{Не перакладзена 5|Мумія: Прынц Егіпта|4=Tale of the Mummy}}» (1998). У 2000 годзе зыграў [[Дракула|графа Дракулу]] ў гатычным фільме жахаў «{{Не перакладзена 5|Дракула 2000|4=Dracula 2000}}». Зыграў [[Атыла|Атылу]] ў [[міні-серыял]]е «{{Не перакладзена 5|Атыла (міні-серыял)|Атыла|4=Attila (miniseries)}}» (2001), затым з’явіўся ў фільмах «{{Не перакладзена 5|Панаванне агню (фільм)|Панаванне агню|4=Reign of Fire (film)}}» (2002) і «{{Не перакладзена 5|Лара Крофт: Раскрадальніца магільняў — Калыска жыцця|4=Lara Croft: Tomb Raider – The Cradle of Life}}» (2003), перш чым зняцца ў [[Кінафантастыка|навукова-фантастычным фільме]] «{{Не перакладзена 5|Храналогія (фільм, 2003)|Храналогія|4=Timeline (2003 film)}}» (2003).

Батлер атрымаў шырокае прызнанне дзякуючы ролі [[Леанід I|цара Леаніда]] у [[Ваенны фільм|ваенным фільме]] [[Зак Снайдэр|Зака Снайдэра]] «{{Не перакладзена 5|300 спартанцаў (фільм)|300 спартанцаў|4=300 (film)}}» (2006). У 2010 годзе пачаў агучваць персанажаў [[Франшыза|франшызы]] «{{Не перакладзена 5|Як прыручыць дракона (франшыза)|Як прыручыць дракона|4=How to Train Your Dragon}}». Таксама ў 2010-я гады сыграў агента [[Сакрэтная служба ЗША|Сакрэтнай службы]] ў серыі [[Баявік (кінажанр)|баевікоў]] «{{Не перакладзена 5|Падзенне (франшыза)|Падзенне|4=Has Fallen}}», ваеннага кіраўніка ў фільме «{{Не перакладзена 5|Карыялан (фільм)|Карыялан|4=Coriolanus (film)}}» (2011) і [[Сэм Чылдэрз|Сэма Чылдэрза]] у баевіку «{{Не перакладзена 5|Прапаведнік з кулямётам|4=Machine Gun Preacher}}» (2011).

== Біяграфія ==
Батлер нарадзіўся ў горадзе [[Пейслі]], [[Шатландыя]]&lt;ref name=&quot;esq&quot;&gt;{{cite web|lang=en|url=http://www.esquire.com/features/gerard-butler-interview-0809-2|title=300 Things We Didn't Know About Gerard Butler|date=13 чэрвеня 2009|publisher=Esquire.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20100330201934/http://www.esquire.com/features/gerard-butler-interview-0809-2|archive-date=30 сакавіка 2010|access-date=2026-06-09|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Ён быў малодшым з трох дзяцей Маргарэт і Эдварда Батлераў&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/film/starsandstories/5836476/Gerard-Butler-interview-for-The-Ugly-Truth.html|title=Gerard Butler interview for The Ugly Truth|date=2009-07-19|publisher=The Daily Telegraph|access-date=2026-06-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://wrathofgods.com/gerard-butler-interview/|title=Gerard Butler {{!}} Gerard Butler in Wrath of Gods|website=wrathofgods.com|access-date=2026-06-09}}&lt;/ref&gt;, якія былі [[Рымска-Каталіцкая царква|католікамі]] [[Ірландцы|ірландскага паходжання]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=MJJmoYp_2tw|title=Gerard Butler Apologises for Irish Accent|last=Movies Ireland|date=2009-01-26|access-date=2026-06-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Gerard Butler: 'Why I am still single'|url=http://www.no1magazine.co.uk/interviews/60_gerardbutler.html|access-date=9 чэрвеня 2026|publisher=Now Magazine|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150330034813/http://www.no1magazine.co.uk/interviews/60_gerardbutler.html|archive-date=30 сакавіка 2015}}&lt;/ref&gt;. Калі Джэрарду было шэсць месяцаў, сям’я пераехала ў [[Манрэаль]], [[Канада]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.hellomagazine.com/profiles/20091008956/gerard-butler/|title=Gerard Butler - Biography|website=HELLO!|date=2009-10-08|access-date=2026-06-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Daily News. «[http://www.dailynews.com/celebrities/ci_12901408 Gerard Butler breaks the mold] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100304143137/http://www.dailynews.com/celebrities/ci_12901408|date=4 сакавіка 2010}}»&lt;/ref&gt;. Праз год шлюб бацькоў распаўся, і маці вярнулася з Джэйсам у Шатландыю&lt;ref name=&quot;telegraph&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/film/starsandstories/5836476/Gerard-Butler-interview-for-The-Ugly-Truth.htm|title=Gerard Butler interview for The Ugly Truth|first=Chloe|last=Fox|work=Daily Telegraph|date=20 ліпеня 2009|archive-date=4 сакавіка 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100304140942/http://www.telegraph.co.uk/culture/film/starsandstories/5836476/Gerard-Butler-interview-for-The-Ugly-Truth.html}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{Imdb імя|124930}}

{{Вонкавыя спасылкі}}

{{DEFAULTSORT:Батлер Джэрард}}
[[Катэгорыя:Выпускнікі ўніверсітэта Глазга]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1969 годзе]]
[[Катэгорыя:Акцёры тэатра Вялікабрытаніі]]
[[Катэгорыя:Акцёры тэлебачання Вялікабрытаніі]]
[[Катэгорыя:Акцёры агучвання Вялікабрытаніі]]</text>
      <sha1>iadsbztzclv0vv789uti83br0oltyar</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152853</id>
      <parentid>5152849</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T10:52:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <comment>арфаграфія</comment>
      <origin>5152853</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6952" sha1="afxf02vhwab6ih1qj7bvul26wagwnzr" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Батлер}}
{{Кінематаграфіст
|Гады актыўнасці=1992 – наш час
}}

'''Джэрард Джэймс Батлер''' ({{Lang-en|Gerard James Butler}}; {{ВД-Прэамбула}}) — [[Шатландыя|шатландскі]] {{Акцёр|Вялікабрытаніі|XX стагоддзя|XXI стагоддзя}}&lt;nowiki/&gt;і {{Кінапрадзюсар|Вялікабрытаніі|XX стагоддзя}}. Пасля вывучэння [[Юрыспрудэнцыя|права]] ў сярэдзіне 1990-х гадоў звярнуўся да акцёрства, атрымаўшы невялікія ролі ў такіх кінастужках, як «{{Не перакладзена 5|Місіс Браўн|4=Mrs Brown}}» (1997), «{{Не перакладзена 5|Заўтра ніколі не памрэ|4=Tomorrow Never Dies}}» (1997) і «{{Не перакладзена 5|Мумія: Прынц Егіпта|4=Tale of the Mummy}}» (1998). У 2000 годзе зыграў [[Дракула|графа Дракулу]] ў гатычным фільме жахаў «{{Не перакладзена 5|Дракула 2000|4=Dracula 2000}}». Зыграў [[Атыла|Атылу]] ў [[міні-серыял]]е «{{Не перакладзена 5|Атыла (міні-серыял)|Атыла|4=Attila (miniseries)}}» (2001), затым з’явіўся ў фільмах «{{Не перакладзена 5|Панаванне агню (фільм)|Панаванне агню|4=Reign of Fire (film)}}» (2002) і «{{Не перакладзена 5|Лара Крофт: Раскрадальніца магільняў — Калыска жыцця|4=Lara Croft: Tomb Raider – The Cradle of Life}}» (2003), перш чым зняцца ў [[Кінафантастыка|навукова-фантастычным фільме]] «{{Не перакладзена 5|Храналогія (фільм, 2003)|Храналогія|4=Timeline (2003 film)}}» (2003).

Батлер атрымаў шырокае прызнанне дзякуючы ролі [[Леанід I|цара Леаніда]] у [[Ваенны фільм|ваенным фільме]] [[Зак Снайдэр|Зака Снайдэра]] «{{Не перакладзена 5|300 спартанцаў (фільм)|300 спартанцаў|4=300 (film)}}» (2006). У 2010 годзе пачаў агучваць персанажаў [[Франшыза|франшызы]] «{{Не перакладзена 5|Як прыручыць дракона (франшыза)|Як прыручыць дракона|4=How to Train Your Dragon}}». Таксама ў 2010-я гады сыграў агента [[Сакрэтная служба ЗША|Сакрэтнай службы]] ў серыі [[Баявік (кінажанр)|баевікоў]] «{{Не перакладзена 5|Падзенне (франшыза)|Падзенне|4=Has Fallen}}», ваеннага кіраўніка ў фільме «{{Не перакладзена 5|Карыялан (фільм)|Карыялан|4=Coriolanus (film)}}» (2011) і [[Сэм Чылдэрз|Сэма Чылдэрза]] у баевіку «{{Не перакладзена 5|Прапаведнік з кулямётам|4=Machine Gun Preacher}}» (2011).

== Біяграфія ==
Батлер нарадзіўся ў горадзе [[Пейслі]], [[Шатландыя]]&lt;ref name=&quot;esq&quot;&gt;{{cite web|lang=en|url=http://www.esquire.com/features/gerard-butler-interview-0809-2|title=300 Things We Didn't Know About Gerard Butler|date=13 чэрвеня 2009|publisher=Esquire.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20100330201934/http://www.esquire.com/features/gerard-butler-interview-0809-2|archive-date=30 сакавіка 2010|access-date=2026-06-09|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Ён быў малодшым з трох дзяцей Маргарэт і Эдварда Батлераў&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/film/starsandstories/5836476/Gerard-Butler-interview-for-The-Ugly-Truth.html|title=Gerard Butler interview for The Ugly Truth|date=2009-07-19|publisher=The Daily Telegraph|access-date=2026-06-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://wrathofgods.com/gerard-butler-interview/|title=Gerard Butler {{!}} Gerard Butler in Wrath of Gods|website=wrathofgods.com|access-date=2026-06-09}}&lt;/ref&gt;, якія былі [[Рымска-Каталіцкая царква|католікамі]] [[Ірландцы|ірландскага паходжання]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=MJJmoYp_2tw|title=Gerard Butler Apologises for Irish Accent|last=Movies Ireland|date=2009-01-26|access-date=2026-06-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Gerard Butler: 'Why I am still single'|url=http://www.no1magazine.co.uk/interviews/60_gerardbutler.html|access-date=9 чэрвеня 2026|publisher=Now Magazine|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150330034813/http://www.no1magazine.co.uk/interviews/60_gerardbutler.html|archive-date=30 сакавіка 2015}}&lt;/ref&gt;. Калі Джэрарду было шэсць месяцаў, сям’я пераехала ў [[Манрэаль]], [[Канада]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.hellomagazine.com/profiles/20091008956/gerard-butler/|title=Gerard Butler - Biography|website=HELLO!|date=2009-10-08|access-date=2026-06-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Daily News. «[http://www.dailynews.com/celebrities/ci_12901408 Gerard Butler breaks the mold] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100304143137/http://www.dailynews.com/celebrities/ci_12901408|date=4 сакавіка 2010}}»&lt;/ref&gt;. Праз год шлюб бацькоў распаўся, і маці вярнулася з Джэйсам у Шатландыю&lt;ref name=&quot;telegraph&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/film/starsandstories/5836476/Gerard-Butler-interview-for-The-Ugly-Truth.htm|title=Gerard Butler interview for The Ugly Truth|first=Chloe|last=Fox|work=Daily Telegraph|date=20 ліпеня 2009|archive-date=4 сакавіка 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100304140942/http://www.telegraph.co.uk/culture/film/starsandstories/5836476/Gerard-Butler-interview-for-The-Ugly-Truth.html}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{Imdb імя|124930}}

{{Вонкавыя спасылкі}}

{{DEFAULTSORT:Батлер Джэрард}}
[[Катэгорыя:Выпускнікі ўніверсітэта Глазга]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1969 годзе]]
[[Катэгорыя:Акцёры тэатра Вялікабрытаніі]]
[[Катэгорыя:Акцёры тэлебачання Вялікабрытаніі]]
[[Катэгорыя:Акцёры агучвання Вялікабрытаніі]]</text>
      <sha1>afxf02vhwab6ih1qj7bvul26wagwnzr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152855</id>
      <parentid>5152853</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T10:53:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Спасылкі */ стыль</comment>
      <origin>5152855</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6953" sha1="hgti77o347q7xvdo338h8bjdu8pcwvw" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Батлер}}
{{Кінематаграфіст
|Гады актыўнасці=1992 – наш час
}}

'''Джэрард Джэймс Батлер''' ({{Lang-en|Gerard James Butler}}; {{ВД-Прэамбула}}) — [[Шатландыя|шатландскі]] {{Акцёр|Вялікабрытаніі|XX стагоддзя|XXI стагоддзя}}&lt;nowiki/&gt;і {{Кінапрадзюсар|Вялікабрытаніі|XX стагоддзя}}. Пасля вывучэння [[Юрыспрудэнцыя|права]] ў сярэдзіне 1990-х гадоў звярнуўся да акцёрства, атрымаўшы невялікія ролі ў такіх кінастужках, як «{{Не перакладзена 5|Місіс Браўн|4=Mrs Brown}}» (1997), «{{Не перакладзена 5|Заўтра ніколі не памрэ|4=Tomorrow Never Dies}}» (1997) і «{{Не перакладзена 5|Мумія: Прынц Егіпта|4=Tale of the Mummy}}» (1998). У 2000 годзе зыграў [[Дракула|графа Дракулу]] ў гатычным фільме жахаў «{{Не перакладзена 5|Дракула 2000|4=Dracula 2000}}». Зыграў [[Атыла|Атылу]] ў [[міні-серыял]]е «{{Не перакладзена 5|Атыла (міні-серыял)|Атыла|4=Attila (miniseries)}}» (2001), затым з’явіўся ў фільмах «{{Не перакладзена 5|Панаванне агню (фільм)|Панаванне агню|4=Reign of Fire (film)}}» (2002) і «{{Не перакладзена 5|Лара Крофт: Раскрадальніца магільняў — Калыска жыцця|4=Lara Croft: Tomb Raider – The Cradle of Life}}» (2003), перш чым зняцца ў [[Кінафантастыка|навукова-фантастычным фільме]] «{{Не перакладзена 5|Храналогія (фільм, 2003)|Храналогія|4=Timeline (2003 film)}}» (2003).

Батлер атрымаў шырокае прызнанне дзякуючы ролі [[Леанід I|цара Леаніда]] у [[Ваенны фільм|ваенным фільме]] [[Зак Снайдэр|Зака Снайдэра]] «{{Не перакладзена 5|300 спартанцаў (фільм)|300 спартанцаў|4=300 (film)}}» (2006). У 2010 годзе пачаў агучваць персанажаў [[Франшыза|франшызы]] «{{Не перакладзена 5|Як прыручыць дракона (франшыза)|Як прыручыць дракона|4=How to Train Your Dragon}}». Таксама ў 2010-я гады сыграў агента [[Сакрэтная служба ЗША|Сакрэтнай службы]] ў серыі [[Баявік (кінажанр)|баевікоў]] «{{Не перакладзена 5|Падзенне (франшыза)|Падзенне|4=Has Fallen}}», ваеннага кіраўніка ў фільме «{{Не перакладзена 5|Карыялан (фільм)|Карыялан|4=Coriolanus (film)}}» (2011) і [[Сэм Чылдэрз|Сэма Чылдэрза]] у баевіку «{{Не перакладзена 5|Прапаведнік з кулямётам|4=Machine Gun Preacher}}» (2011).

== Біяграфія ==
Батлер нарадзіўся ў горадзе [[Пейслі]], [[Шатландыя]]&lt;ref name=&quot;esq&quot;&gt;{{cite web|lang=en|url=http://www.esquire.com/features/gerard-butler-interview-0809-2|title=300 Things We Didn't Know About Gerard Butler|date=13 чэрвеня 2009|publisher=Esquire.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20100330201934/http://www.esquire.com/features/gerard-butler-interview-0809-2|archive-date=30 сакавіка 2010|access-date=2026-06-09|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Ён быў малодшым з трох дзяцей Маргарэт і Эдварда Батлераў&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/film/starsandstories/5836476/Gerard-Butler-interview-for-The-Ugly-Truth.html|title=Gerard Butler interview for The Ugly Truth|date=2009-07-19|publisher=The Daily Telegraph|access-date=2026-06-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://wrathofgods.com/gerard-butler-interview/|title=Gerard Butler {{!}} Gerard Butler in Wrath of Gods|website=wrathofgods.com|access-date=2026-06-09}}&lt;/ref&gt;, якія былі [[Рымска-Каталіцкая царква|католікамі]] [[Ірландцы|ірландскага паходжання]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=MJJmoYp_2tw|title=Gerard Butler Apologises for Irish Accent|last=Movies Ireland|date=2009-01-26|access-date=2026-06-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Gerard Butler: 'Why I am still single'|url=http://www.no1magazine.co.uk/interviews/60_gerardbutler.html|access-date=9 чэрвеня 2026|publisher=Now Magazine|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150330034813/http://www.no1magazine.co.uk/interviews/60_gerardbutler.html|archive-date=30 сакавіка 2015}}&lt;/ref&gt;. Калі Джэрарду было шэсць месяцаў, сям’я пераехала ў [[Манрэаль]], [[Канада]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.hellomagazine.com/profiles/20091008956/gerard-butler/|title=Gerard Butler - Biography|website=HELLO!|date=2009-10-08|access-date=2026-06-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Daily News. «[http://www.dailynews.com/celebrities/ci_12901408 Gerard Butler breaks the mold] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100304143137/http://www.dailynews.com/celebrities/ci_12901408|date=4 сакавіка 2010}}»&lt;/ref&gt;. Праз год шлюб бацькоў распаўся, і маці вярнулася з Джэйсам у Шатландыю&lt;ref name=&quot;telegraph&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/film/starsandstories/5836476/Gerard-Butler-interview-for-The-Ugly-Truth.htm|title=Gerard Butler interview for The Ugly Truth|first=Chloe|last=Fox|work=Daily Telegraph|date=20 ліпеня 2009|archive-date=4 сакавіка 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100304140942/http://www.telegraph.co.uk/culture/film/starsandstories/5836476/Gerard-Butler-interview-for-The-Ugly-Truth.html}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{Imdb імя|0124930}}

{{Вонкавыя спасылкі}}

{{DEFAULTSORT:Батлер Джэрард}}
[[Катэгорыя:Выпускнікі ўніверсітэта Глазга]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1969 годзе]]
[[Катэгорыя:Акцёры тэатра Вялікабрытаніі]]
[[Катэгорыя:Акцёры тэлебачання Вялікабрытаніі]]
[[Катэгорыя:Акцёры агучвання Вялікабрытаніі]]</text>
      <sha1>hgti77o347q7xvdo338h8bjdu8pcwvw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152857</id>
      <parentid>5152855</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T10:55:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <comment>крыніцы</comment>
      <origin>5152857</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7132" sha1="enxn6mhprnn0yxz954yz3efxraidiht" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Батлер}}
{{Кінематаграфіст
|Гады актыўнасці=1992 – наш час
}}

'''Джэрард Джэймс Батлер''' ({{Lang-en|Gerard James Butler}}; {{ВД-Прэамбула}}) — [[Шатландыя|шатландскі]] {{Акцёр|Вялікабрытаніі|XX стагоддзя|XXI стагоддзя}}&lt;nowiki/&gt;і {{Кінапрадзюсар|Вялікабрытаніі|XX стагоддзя}}. Пасля вывучэння [[Юрыспрудэнцыя|права]] ў сярэдзіне 1990-х гадоў звярнуўся да акцёрства, атрымаўшы невялікія ролі ў такіх кінастужках, як «{{Не перакладзена 5|Місіс Браўн|4=Mrs Brown}}» (1997), «{{Не перакладзена 5|Заўтра ніколі не памрэ|4=Tomorrow Never Dies}}» (1997) і «{{Не перакладзена 5|Мумія: Прынц Егіпта|4=Tale of the Mummy}}» (1998). У 2000 годзе зыграў [[Дракула|графа Дракулу]] ў гатычным фільме жахаў «{{Не перакладзена 5|Дракула 2000|4=Dracula 2000}}». Зыграў [[Атыла|Атылу]] ў [[міні-серыял]]е «{{Не перакладзена 5|Атыла (міні-серыял)|Атыла|4=Attila (miniseries)}}» (2001), затым з’явіўся ў фільмах «{{Не перакладзена 5|Панаванне агню (фільм)|Панаванне агню|4=Reign of Fire (film)}}» (2002) і «{{Не перакладзена 5|Лара Крофт: Раскрадальніца магільняў — Калыска жыцця|4=Lara Croft: Tomb Raider – The Cradle of Life}}» (2003), перш чым зняцца ў [[Кінафантастыка|навукова-фантастычным фільме]] «{{Не перакладзена 5|Храналогія (фільм, 2003)|Храналогія|4=Timeline (2003 film)}}» (2003)&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm0124930/|title=Gerard Butler {{!}} Biography|website=www.imdb.com|access-date=2026-06-09}}&lt;/ref&gt;.

Батлер атрымаў шырокае прызнанне дзякуючы ролі [[Леанід I|цара Леаніда]] у [[Ваенны фільм|ваенным фільме]] [[Зак Снайдэр|Зака Снайдэра]] «{{Не перакладзена 5|300 спартанцаў (фільм)|300 спартанцаў|4=300 (film)}}» (2006). У 2010 годзе пачаў агучваць персанажаў [[Франшыза|франшызы]] «{{Не перакладзена 5|Як прыручыць дракона (франшыза)|Як прыручыць дракона|4=How to Train Your Dragon}}». Таксама ў 2010-я гады сыграў агента [[Сакрэтная служба ЗША|Сакрэтнай службы]] ў серыі [[Баявік (кінажанр)|баевікоў]] «{{Не перакладзена 5|Падзенне (франшыза)|Падзенне|4=Has Fallen}}», ваеннага кіраўніка ў фільме «{{Не перакладзена 5|Карыялан (фільм)|Карыялан|4=Coriolanus (film)}}» (2011) і [[Сэм Чылдэрз|Сэма Чылдэрза]] у баевіку «{{Не перакладзена 5|Прапаведнік з кулямётам|4=Machine Gun Preacher}}» (2011)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Біяграфія ==
Батлер нарадзіўся ў горадзе [[Пейслі]], [[Шатландыя]]&lt;ref name=&quot;esq&quot;&gt;{{cite web|lang=en|url=http://www.esquire.com/features/gerard-butler-interview-0809-2|title=300 Things We Didn't Know About Gerard Butler|date=13 чэрвеня 2009|publisher=Esquire.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20100330201934/http://www.esquire.com/features/gerard-butler-interview-0809-2|archive-date=30 сакавіка 2010|access-date=2026-06-09|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Ён быў малодшым з трох дзяцей Маргарэт і Эдварда Батлераў&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/film/starsandstories/5836476/Gerard-Butler-interview-for-The-Ugly-Truth.html|title=Gerard Butler interview for The Ugly Truth|date=2009-07-19|publisher=The Daily Telegraph|access-date=2026-06-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://wrathofgods.com/gerard-butler-interview/|title=Gerard Butler {{!}} Gerard Butler in Wrath of Gods|website=wrathofgods.com|access-date=2026-06-09}}&lt;/ref&gt;, якія былі [[Рымска-Каталіцкая царква|католікамі]] [[Ірландцы|ірландскага паходжання]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=MJJmoYp_2tw|title=Gerard Butler Apologises for Irish Accent|last=Movies Ireland|date=2009-01-26|access-date=2026-06-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Gerard Butler: 'Why I am still single'|url=http://www.no1magazine.co.uk/interviews/60_gerardbutler.html|access-date=9 чэрвеня 2026|publisher=Now Magazine|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150330034813/http://www.no1magazine.co.uk/interviews/60_gerardbutler.html|archive-date=30 сакавіка 2015}}&lt;/ref&gt;. Калі Джэрарду было шэсць месяцаў, сям’я пераехала ў [[Манрэаль]], [[Канада]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.hellomagazine.com/profiles/20091008956/gerard-butler/|title=Gerard Butler - Biography|website=HELLO!|date=2009-10-08|access-date=2026-06-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Daily News. «[http://www.dailynews.com/celebrities/ci_12901408 Gerard Butler breaks the mold] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100304143137/http://www.dailynews.com/celebrities/ci_12901408|date=4 сакавіка 2010}}»&lt;/ref&gt;. Праз год шлюб бацькоў распаўся, і маці вярнулася з Джэйсам у Шатландыю&lt;ref name=&quot;telegraph&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/film/starsandstories/5836476/Gerard-Butler-interview-for-The-Ugly-Truth.htm|title=Gerard Butler interview for The Ugly Truth|first=Chloe|last=Fox|work=Daily Telegraph|date=20 ліпеня 2009|archive-date=4 сакавіка 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100304140942/http://www.telegraph.co.uk/culture/film/starsandstories/5836476/Gerard-Butler-interview-for-The-Ugly-Truth.html}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{Imdb імя|0124930}}

{{Вонкавыя спасылкі}}

{{DEFAULTSORT:Батлер Джэрард}}
[[Катэгорыя:Выпускнікі ўніверсітэта Глазга]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1969 годзе]]
[[Катэгорыя:Акцёры тэатра Вялікабрытаніі]]
[[Катэгорыя:Акцёры тэлебачання Вялікабрытаніі]]
[[Катэгорыя:Акцёры агучвання Вялікабрытаніі]]</text>
      <sha1>enxn6mhprnn0yxz954yz3efxraidiht</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152866</id>
      <parentid>5152857</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T11:21:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <comment>арфаграфія</comment>
      <origin>5152866</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7124" sha1="05yi2n5bm52g620sng3yudj0w2m15a3" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Батлер}}
{{Кінематаграфіст
|Гады актыўнасці=1992 – наш час
}}

'''Джэрард Джэймс Батлер''' ({{Lang-en|Gerard James Butler}}; {{ВД-Прэамбула}}) — [[Шатландыя|шатландскі]] {{Акцёр|Вялікабрытаніі|XX стагоддзя|XXI стагоддзя}} і {{Кінапрадзюсар|Вялікабрытаніі|XX стагоддзя}}. Пасля вывучэння [[Юрыспрудэнцыя|права]] ў сярэдзіне 1990-х гадоў звярнуўся да акцёрства, атрымаўшы невялікія ролі ў такіх кінастужках, як «{{Не перакладзена 5|Місіс Браўн|4=Mrs Brown}}» (1997), «{{Не перакладзена 5|Заўтра ніколі не памрэ|4=Tomorrow Never Dies}}» (1997) і «{{Не перакладзена 5|Мумія: Прынц Егіпта|4=Tale of the Mummy}}» (1998). У 2000 годзе зыграў [[Дракула|графа Дракулу]] ў гатычным фільме жахаў «{{Не перакладзена 5|Дракула 2000|4=Dracula 2000}}». Зыграў [[Атыла|Атылу]] ў [[міні-серыял]]е «{{Не перакладзена 5|Атыла (міні-серыял)|Атыла|4=Attila (miniseries)}}» (2001), затым з’явіўся ў фільмах «{{Не перакладзена 5|Панаванне агню (фільм)|Панаванне агню|4=Reign of Fire (film)}}» (2002) і «{{Не перакладзена 5|Лара Крофт: Раскрадальніца магільняў — Калыска жыцця|4=Lara Croft: Tomb Raider – The Cradle of Life}}» (2003), перш чым зняцца ў [[Кінафантастыка|навукова-фантастычным фільме]] «{{Не перакладзена 5|Храналогія (фільм, 2003)|Храналогія|4=Timeline (2003 film)}}» (2003)&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm0124930/|title=Gerard Butler {{!}} Biography|website=www.imdb.com|access-date=2026-06-09}}&lt;/ref&gt;.

Батлер атрымаў шырокае прызнанне дзякуючы ролі [[Леанід I|цара Леаніда]] у [[Ваенны фільм|ваенным фільме]] [[Зак Снайдэр|Зака Снайдэра]] «{{Не перакладзена 5|300 спартанцаў (фільм)|300 спартанцаў|4=300 (film)}}» (2006). У 2010 годзе пачаў агучваць персанажаў [[Франшыза|франшызы]] «{{Не перакладзена 5|Як прыручыць дракона (франшыза)|Як прыручыць дракона|4=How to Train Your Dragon}}». Таксама ў 2010-я гады сыграў агента [[Сакрэтная служба ЗША|Сакрэтнай службы]] ў серыі [[Баявік (кінажанр)|баевікоў]] «{{Не перакладзена 5|Падзенне (франшыза)|Падзенне|4=Has Fallen}}», ваеннага кіраўніка ў фільме «{{Не перакладзена 5|Карыялан (фільм)|Карыялан|4=Coriolanus (film)}}» (2011) і [[Сэм Чылдэрз|Сэма Чылдэрза]] у баевіку «{{Не перакладзена 5|Прапаведнік з кулямётам|4=Machine Gun Preacher}}» (2011)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Біяграфія ==
Батлер нарадзіўся ў горадзе [[Пейслі]], [[Шатландыя]]&lt;ref name=&quot;esq&quot;&gt;{{cite web|lang=en|url=http://www.esquire.com/features/gerard-butler-interview-0809-2|title=300 Things We Didn't Know About Gerard Butler|date=13 чэрвеня 2009|publisher=Esquire.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20100330201934/http://www.esquire.com/features/gerard-butler-interview-0809-2|archive-date=30 сакавіка 2010|access-date=2026-06-09|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Ён быў малодшым з трох дзяцей Маргарэт і Эдварда Батлераў&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/film/starsandstories/5836476/Gerard-Butler-interview-for-The-Ugly-Truth.html|title=Gerard Butler interview for The Ugly Truth|date=2009-07-19|publisher=The Daily Telegraph|access-date=2026-06-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://wrathofgods.com/gerard-butler-interview/|title=Gerard Butler {{!}} Gerard Butler in Wrath of Gods|website=wrathofgods.com|access-date=2026-06-09}}&lt;/ref&gt;, якія былі [[Рымска-Каталіцкая царква|католікамі]] [[Ірландцы|ірландскага паходжання]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=MJJmoYp_2tw|title=Gerard Butler Apologises for Irish Accent|last=Movies Ireland|date=2009-01-26|access-date=2026-06-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Gerard Butler: 'Why I am still single'|url=http://www.no1magazine.co.uk/interviews/60_gerardbutler.html|access-date=9 чэрвеня 2026|publisher=Now Magazine|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150330034813/http://www.no1magazine.co.uk/interviews/60_gerardbutler.html|archive-date=30 сакавіка 2015}}&lt;/ref&gt;. Калі Джэрарду было шэсць месяцаў, сям’я пераехала ў [[Манрэаль]], [[Канада]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.hellomagazine.com/profiles/20091008956/gerard-butler/|title=Gerard Butler - Biography|website=HELLO!|date=2009-10-08|access-date=2026-06-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Daily News. «[http://www.dailynews.com/celebrities/ci_12901408 Gerard Butler breaks the mold] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100304143137/http://www.dailynews.com/celebrities/ci_12901408|date=4 сакавіка 2010}}»&lt;/ref&gt;. Праз год шлюб бацькоў распаўся, і маці вярнулася з Джэйсам у Шатландыю&lt;ref name=&quot;telegraph&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/film/starsandstories/5836476/Gerard-Butler-interview-for-The-Ugly-Truth.htm|title=Gerard Butler interview for The Ugly Truth|first=Chloe|last=Fox|work=Daily Telegraph|date=20 ліпеня 2009|archive-date=4 сакавіка 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100304140942/http://www.telegraph.co.uk/culture/film/starsandstories/5836476/Gerard-Butler-interview-for-The-Ugly-Truth.html}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{Imdb імя|0124930}}

{{Вонкавыя спасылкі}}

{{DEFAULTSORT:Батлер Джэрард}}
[[Катэгорыя:Выпускнікі ўніверсітэта Глазга]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1969 годзе]]
[[Катэгорыя:Акцёры тэатра Вялікабрытаніі]]
[[Катэгорыя:Акцёры тэлебачання Вялікабрытаніі]]
[[Катэгорыя:Акцёры агучвання Вялікабрытаніі]]</text>
      <sha1>05yi2n5bm52g620sng3yudj0w2m15a3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Розтакі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>809228</id>
    <revision>
      <id>5152846</id>
      <timestamp>2026-06-09T10:45:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Autumndancer</username>
        <id>168015</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{НП}} '''Ро́зтакі''' ({{lang-cs|Roztoky}}) — горад у [[Чэшія|Чэшскай Рэспубліцы]], у [[Сярэднячэшскі край|Сярэднячэшскім краі]]. Размешчаны на рацэ [[Влтава]], недалёка ад [[Прага|Прагі]]. Упершыню згадваецца ў гістарычных дакументах у 1233 годзе.»</comment>
      <origin>5152846</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="413" sha1="ag0fot5edz53kybyc3po56o9zob73bn" xml:space="preserve">{{НП}}
'''Ро́зтакі''' ({{lang-cs|Roztoky}}) — горад у [[Чэшія|Чэшскай Рэспубліцы]], у [[Сярэднячэшскі край|Сярэднячэшскім краі]]. Размешчаны на рацэ [[Влтава]], недалёка ад [[Прага|Прагі]]. Упершыню згадваецца ў гістарычных дакументах у 1233 годзе.</text>
      <sha1>ag0fot5edz53kybyc3po56o9zob73bn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152848</id>
      <parentid>5152846</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T10:46:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Autumndancer</username>
        <id>168015</id>
      </contributor>
      <origin>5152848</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="413" sha1="cwzj7rqcp960i38uirrm5cixo9h34mp" xml:space="preserve">{{НП}}
'''Ро́зтакі''' ({{lang-cs|Roztoky}}) — горад у [[Чэхія|Чэшскай Рэспубліцы]], у [[Сярэднячэшскі край|Сярэднячэшскім краі]]. Размешчаны на рацэ [[Влтава]], недалёка ад [[Прага|Прагі]]. Упершыню згадваецца ў гістарычных дакументах у 1233 годзе.</text>
      <sha1>cwzj7rqcp960i38uirrm5cixo9h34mp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152850</id>
      <parentid>5152848</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T10:46:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Autumndancer</username>
        <id>168015</id>
      </contributor>
      <origin>5152850</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="589" sha1="92qeo9bjt8sym1yguwmgi438pacenoo" xml:space="preserve">{{НП}}
'''Ро́зтакі''' ({{lang-cs|Roztoky}}) — горад у [[Чэхія|Чэшскай Рэспубліцы]], у [[Сярэднячэшскі край|Сярэднячэшскім краі]]. Размешчаны на рацэ [[Влтава]], недалёка ад [[Прага|Прагі]]. Упершыню згадваецца ў гістарычных дакументах у 1233 годзе.
== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}
{{зноскі}}
{{Гарады Сярэднячэшскага края}}
[[Катэгорыя:Гарады Чэхіі]]</text>
      <sha1>92qeo9bjt8sym1yguwmgi438pacenoo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Саламон Кацэнбоген</title>
    <ns>0</ns>
    <id>809229</id>
    <redirect title="Саламон Захаравіч Кацэнбоген" />
    <revision>
      <id>5152860</id>
      <timestamp>2026-06-09T11:01:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <comment>Перасылае да [[Саламон Захаравіч Кацэнбоген]]</comment>
      <origin>5152860</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68" sha1="30f9ue60c46srx1s4jb00m8prq46snq" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Саламон Захаравіч Кацэнбоген]]</text>
      <sha1>30f9ue60c46srx1s4jb00m8prq46snq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Джэрард Джэймс Батлер</title>
    <ns>0</ns>
    <id>809230</id>
    <redirect title="Джэрард Батлер" />
    <revision>
      <id>5152864</id>
      <timestamp>2026-06-09T11:14:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <comment>Перасылае да [[Джэрард Батлер]]</comment>
      <origin>5152864</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41" sha1="h996sd26kffij3726wtwa33b8nsfkwe" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Джэрард Батлер]]</text>
      <sha1>h996sd26kffij3726wtwa33b8nsfkwe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Госцівіцы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>809231</id>
    <revision>
      <id>5152865</id>
      <timestamp>2026-06-09T11:20:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Autumndancer</username>
        <id>168015</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{НП}} '''Госцівіцы'''  ({{lang-cs|Hostivice}}) — горад у раёне Прага-захад [[Сярэднячэшскі край|Сярэднячэшскага краю]] [[Чэхія|Чэхіі]].»</comment>
      <origin>5152865</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="217" sha1="6kx9zqg3c9gwzjd43jz2fnezc8lu0hp" xml:space="preserve">{{НП}}
'''Госцівіцы'''  ({{lang-cs|Hostivice}}) — горад у раёне Прага-захад [[Сярэднячэшскі край|Сярэднячэшскага краю]] [[Чэхія|Чэхіі]].</text>
      <sha1>6kx9zqg3c9gwzjd43jz2fnezc8lu0hp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152867</id>
      <parentid>5152865</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T11:21:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Autumndancer</username>
        <id>168015</id>
      </contributor>
      <origin>5152867</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="393" sha1="kp64bdy3bopjxu9ncyskk91n152n9mc" xml:space="preserve">{{НП}}
'''Госцівіцы'''  ({{lang-cs|Hostivice}}) — горад у раёне Прага-захад [[Сярэднячэшскі край|Сярэднячэшскага краю]] [[Чэхія|Чэхіі]].
== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}
{{зноскі}}
{{Гарады Сярэднячэшскага края}}
[[Катэгорыя:Гарады Чэхіі]]</text>
      <sha1>kp64bdy3bopjxu9ncyskk91n152n9mc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Добржыхавіцы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>809232</id>
    <revision>
      <id>5152868</id>
      <timestamp>2026-06-09T11:23:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Autumndancer</username>
        <id>168015</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{НП}} '''Добжыхавіцы'''  ({{lang-cs|Dobřichovice}}) — горад у раёне Прага-захад [[|Сярэднячэшскага краю]] [[Чэхія|Чэхіі]]. Знаходзіцца на паўднёвым захадзе ад [[Прага|Прагі]]: 25 км ад цэнтра Прагі і за 10 км ад [[Карлштэйн]]а, на беразе ракі Бераунка.»</comment>
      <origin>5152868</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="411" sha1="ropmf39433tt0alf6cosgaqybzkd4u2" xml:space="preserve">{{НП}}
'''Добжыхавіцы'''  ({{lang-cs|Dobřichovice}}) — горад у раёне Прага-захад [[Сярэднячэшскага краю]] [[Чэхія|Чэхіі]]. Знаходзіцца на паўднёвым захадзе ад [[Прага|Прагі]]: 25 км ад цэнтра Прагі і за 10 км ад [[Карлштэйн]]а, на беразе ракі Бераунка.</text>
      <sha1>ropmf39433tt0alf6cosgaqybzkd4u2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152869</id>
      <parentid>5152868</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T11:25:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Autumndancer</username>
        <id>168015</id>
      </contributor>
      <origin>5152869</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="587" sha1="ip10jfrvirjyevou8vvcixqteupf514" xml:space="preserve">{{НП}}
'''Добжыхавіцы'''  ({{lang-cs|Dobřichovice}}) — горад у раёне Прага-захад [[Сярэднячэшскага краю]] [[Чэхія|Чэхіі]]. Знаходзіцца на паўднёвым захадзе ад [[Прага|Прагі]]: 25 км ад цэнтра Прагі і за 10 км ад [[Карлштэйн]]а, на беразе ракі Бераунка.
== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}
{{зноскі}}
{{Гарады Сярэднячэшскага края}}
[[Катэгорыя:Гарады Чэхіі]]</text>
      <sha1>ip10jfrvirjyevou8vvcixqteupf514</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152881</id>
      <parentid>5152869</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T11:42:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Autumndancer</username>
        <id>168015</id>
      </contributor>
      <origin>5152881</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="623" sha1="eracyq0o8vhvjxoms3rn0gespiknxi6" xml:space="preserve">{{НП}}
'''Добжыхавіцы'''  ({{lang-cs|Dobřichovice}}) — горад у раёне Прага-захад [[Сярэднячэшскі край|Сярэднячэшскага краю]] [[Чэхія|Чэхіі]]. Знаходзіцца на паўднёвым захадзе ад [[Прага|Прагі]]: 25 км ад цэнтра Прагі і за 10 км ад [[Карлштэйн]]а, на беразе ракі Бераунка.
== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}
{{зноскі}}
{{Гарады Сярэднячэшскага края}}
[[Катэгорыя:Гарады Чэхіі]]</text>
      <sha1>eracyq0o8vhvjxoms3rn0gespiknxi6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ліса-над-Лабем</title>
    <ns>0</ns>
    <id>809233</id>
    <revision>
      <id>5152870</id>
      <timestamp>2026-06-09T11:28:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Autumndancer</username>
        <id>168015</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{НП}} '''Ліса-над-Лабем''' ({{lang-cs|Lysá nad Labem}}) — горад у [[|Сярэднячэшскім краі]] [[Чэхія|Чэхіі]], размешчаны за 30 км ад [[Прага|Прагі]] на беразе ракі [[Эльба|Лабы]]. Муніцыпалітэт з пашыранымі паўнамоцтвамі. Адлегласць да раённага цэнтра, за 14 км ад [[Німбурка]]. Гіс...»</comment>
      <origin>5152870</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="631" sha1="1rtr9o0xcxodjmcebf6vech0y5gvkq5" xml:space="preserve">{{НП}}
'''Ліса-над-Лабем''' ({{lang-cs|Lysá nad Labem}}) — горад у [[Сярэднячэшскім краі]] [[Чэхія|Чэхіі]], размешчаны за 30 км ад [[Прага|Прагі]] на беразе ракі [[Эльба|Лабы]]. Муніцыпалітэт з пашыранымі паўнамоцтвамі. Адлегласць да раённага цэнтра, за 14 км ад [[Німбурка]]. Гістарычны цэнтр горада з 2003 года ахоўваецца як помнік культуры.
== Вядомыя ўраджэнцы і жыхары ==
*</text>
      <sha1>1rtr9o0xcxodjmcebf6vech0y5gvkq5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152871</id>
      <parentid>5152870</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T11:30:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Autumndancer</username>
        <id>168015</id>
      </contributor>
      <origin>5152871</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="807" sha1="d1i7y0pwlzgnirxbrkfgq513uqi45af" xml:space="preserve">{{НП}}
'''Ліса-над-Лабем''' ({{lang-cs|Lysá nad Labem}}) — горад у [[Сярэднячэшскім краі]] [[Чэхія|Чэхіі]], размешчаны за 30 км ад [[Прага|Прагі]] на беразе ракі [[Эльба|Лабы]]. Муніцыпалітэт з пашыранымі паўнамоцтвамі. Адлегласць да раённага цэнтра, за 14 км ад [[Німбурка]]. Гістарычны цэнтр горада з 2003 года ахоўваецца як помнік культуры.
== Вядомыя ўраджэнцы і жыхары ==
*
== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}
{{зноскі}}
{{Гарады Сярэднячэшскага края}}
[[Катэгорыя:Гарады Чэхіі]]</text>
      <sha1>d1i7y0pwlzgnirxbrkfgq513uqi45af</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152872</id>
      <parentid>5152871</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T11:31:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Autumndancer</username>
        <id>168015</id>
      </contributor>
      <comment>дапаўненне</comment>
      <origin>5152872</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="955" sha1="arwxvy4y4hxnz8jejwb7kch4i862cc0" xml:space="preserve">{{НП}}
'''Ліса-над-Лабем''' ({{lang-cs|Lysá nad Labem}}) — горад у [[Сярэднячэшскі край|Сярэднячэшскім краі]] [[Чэхія|Чэхіі]], размешчаны за 30 км ад [[Прага|Прагі]] на беразе ракі [[Эльба|Лабы]]. Муніцыпалітэт з пашыранымі паўнамоцтвамі. Адлегласць да раённага цэнтра, за 14 км ад [[Німбурка]]. Гістарычны цэнтр горада з 2003 года ахоўваецца як помнік культуры.

== Вядомыя ўраджэнцы і жыхары ==
* [[Францішак Янаўх]] (1931—2024), чэшскі і шведскі фізік-ядзершчык

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}
{{зноскі}}
{{Гарады Сярэднячэшскага края}}
[[Катэгорыя:Гарады Чэхіі]]</text>
      <sha1>arwxvy4y4hxnz8jejwb7kch4i862cc0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152873</id>
      <parentid>5152872</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T11:32:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Autumndancer</username>
        <id>168015</id>
      </contributor>
      <origin>5152873</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="955" sha1="e6zjus5rz8uuqmz911snilctsog6d8c" xml:space="preserve">{{НП}}
'''Ліса-над-Лабем''' ({{lang-cs|Lysá nad Labem}}) — горад у [[Сярэднячэшскі край|Сярэднячэшскім краі]] [[Чэхія|Чэхіі]], размешчаны за 30 км ад [[Прага|Прагі]] на беразе ракі [[Эльба|Лабы]]. Муніцыпалітэт з пашыранымі паўнамоцтвамі. Адлегласць да раённага цэнтра, за 14 км ад [[Німбурк]]а. Гістарычны цэнтр горада з 2003 года ахоўваецца як помнік культуры.

== Вядомыя ўраджэнцы і жыхары ==
* [[Францішак Янаўх]] (1931—2024), чэшскі і шведскі фізік-ядзершчык

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}
{{зноскі}}
{{Гарады Сярэднячэшскага края}}
[[Катэгорыя:Гарады Чэхіі]]</text>
      <sha1>e6zjus5rz8uuqmz911snilctsog6d8c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152880</id>
      <parentid>5152873</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T11:41:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Autumndancer</username>
        <id>168015</id>
      </contributor>
      <origin>5152880</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="956" sha1="6oj1a20nw3gb1jlgqx20571ze8ai6ow" xml:space="preserve">{{НП}}
'''Ліса-над-Лабем''' ({{lang-cs|Lysá nad Labem}}) — горад у [[Сярэднячэшскі край|Сярэднячэшскім краі]] [[Чэхія|Чэхіі]], размешчаны за 30 км ад [[Прага|Прагі]] на беразе ракі [[Эльба|Лабы]]. Муніцыпалітэт з пашыранымі паўнамоцтвамі. Адлегласць да раённага цэнтра, за 14 км ад [[Німбурк]]а. Гістарычны цэнтр горада з 2003 года ахоўваецца як помнік культуры.


== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Вядомыя ўраджэнцы і жыхары ==
* [[Францішак Янаўх]] (1931—2024), чэшскі і шведскі фізік-ядзершчык
{{зноскі}}
{{Гарады Сярэднячэшскага края}}
[[Катэгорыя:Гарады Чэхіі]]</text>
      <sha1>6oj1a20nw3gb1jlgqx20571ze8ai6ow</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мілавіцы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>809234</id>
    <revision>
      <id>5152876</id>
      <timestamp>2026-06-09T11:40:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Autumndancer</username>
        <id>168015</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{НП}} '''Мілавіцы''' ({{lang-cs|Milovice}}) — горад у [[Чэхія|Чэхіі]], недалёка ад [[Прага|Прагі]], дзе размяшчаўся штаб савецкай [[Цэнтральная гурпа войск|Цэнтральнай групы войск]] у 1968—1991. Заснаваны ў XIV стагоддзі.  == Гісторыя == 21 жніўня 1968 года савецкія войскі заблакав...»</comment>
      <origin>5152876</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1426" sha1="d3utwg96org4sdc5afg3sulo1j3zwwb" xml:space="preserve">{{НП}}
'''Мілавіцы''' ({{lang-cs|Milovice}}) — горад у [[Чэхія|Чэхіі]], недалёка ад [[Прага|Прагі]], дзе размяшчаўся штаб савецкай [[Цэнтральная гурпа войск|Цэнтральнай групы войск]] у 1968—1991. Заснаваны ў XIV стагоддзі.

== Гісторыя ==
21 жніўня 1968 года савецкія войскі заблакавалі чэшскія злучэнні ў Мілавіцах і ўзялі кантроль у свае рукі. 13-я танкавая дывізія пераехала ў славацкія [[Топальчаны]], дзе знаходзіцца і дагэтуль. Мілавіцы становяцца стаўкай [[Цэнтралньая група войск|Цэнтральнай групы войск]]. Савецкая армія прабыла ў Мілавіцах да 30 чэрвеня 1991 года. Ваенны гарадок з палігонам былі скасаваныя ў 1995 годзе.

У жніўні 1996 года пачалася рэканструкцыя тэрыторыі былога вайсковага гарадка Мілавіцы.

У 1993 годзе ў горадзе праходзілі здымкі фільма «Жыццё і незвычайныя прыгоды салдата Івана Чонкіна».</text>
      <sha1>d3utwg96org4sdc5afg3sulo1j3zwwb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152878</id>
      <parentid>5152876</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T11:41:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Autumndancer</username>
        <id>168015</id>
      </contributor>
      <origin>5152878</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1426" sha1="4y8wobbujza23c8eubf53cn5ex29s1a" xml:space="preserve">{{НП}}
'''Мілавіцы''' ({{lang-cs|Milovice}}) — горад у [[Чэхія|Чэхіі]], недалёка ад [[Прага|Прагі]], дзе размяшчаўся штаб савецкай [[Цэнтральная група войск|Цэнтральнай групы войск]] у 1968—1991. Заснаваны ў XIV стагоддзі.

== Гісторыя ==
21 жніўня 1968 года савецкія войскі заблакавалі чэшскія злучэнні ў Мілавіцах і ўзялі кантроль у свае рукі. 13-я танкавая дывізія пераехала ў славацкія [[Топальчаны]], дзе знаходзіцца і дагэтуль. Мілавіцы становяцца стаўкай [[Цэнтральная група войск|Цэнтральнай групы войск]]. Савецкая армія прабыла ў Мілавіцах да 30 чэрвеня 1991 года. Ваенны гарадок з палігонам былі скасаваныя ў 1995 годзе.

У жніўні 1996 года пачалася рэканструкцыя тэрыторыі былога вайсковага гарадка Мілавіцы.

У 1993 годзе ў горадзе праходзілі здымкі фільма «Жыццё і незвычайныя прыгоды салдата Івана Чонкіна».</text>
      <sha1>4y8wobbujza23c8eubf53cn5ex29s1a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5152882</id>
      <parentid>5152878</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T11:42:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Autumndancer</username>
        <id>168015</id>
      </contributor>
      <origin>5152882</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1602" sha1="pnu7ft72h3rk2hxta9sdeyyafvuhwnp" xml:space="preserve">{{НП}}
'''Мілавіцы''' ({{lang-cs|Milovice}}) — горад у [[Чэхія|Чэхіі]], недалёка ад [[Прага|Прагі]], дзе размяшчаўся штаб савецкай [[Цэнтральная група войск|Цэнтральнай групы войск]] у 1968—1991. Заснаваны ў XIV стагоддзі.

== Гісторыя ==
21 жніўня 1968 года савецкія войскі заблакавалі чэшскія злучэнні ў Мілавіцах і ўзялі кантроль у свае рукі. 13-я танкавая дывізія пераехала ў славацкія [[Топальчаны]], дзе знаходзіцца і дагэтуль. Мілавіцы становяцца стаўкай [[Цэнтральная група войск|Цэнтральнай групы войск]]. Савецкая армія прабыла ў Мілавіцах да 30 чэрвеня 1991 года. Ваенны гарадок з палігонам былі скасаваныя ў 1995 годзе.

У жніўні 1996 года пачалася рэканструкцыя тэрыторыі былога вайсковага гарадка Мілавіцы.

У 1993 годзе ў горадзе праходзілі здымкі фільма «Жыццё і незвычайныя прыгоды салдата Івана Чонкіна».
== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}
{{зноскі}}
{{Гарады Сярэднячэшскага края}}
[[Катэгорыя:Гарады Чэхіі]]</text>
      <sha1>pnu7ft72h3rk2hxta9sdeyyafvuhwnp</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>