6 чэрвеня

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="be">
  <siteinfo>
    <sitename>Вікіпедыя</sitename>
    <dbname>bewiki</dbname>
    <base>https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.6</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Мультымедыя</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Адмысловае</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Размовы</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Удзельнік</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Размовы з удзельнікам</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Вікіпедыя</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Размовы пра Вікіпедыю</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Файл</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Размовы пра файл</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Размовы пра MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Шаблон</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Размовы пра шаблон</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Даведка</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Размовы пра даведку</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Катэгорыя</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Размовы пра катэгорыю</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Партал</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Размовы пра партал</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Размовы пра модуль</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>6 чэрвеня</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1090</id>
    <revision>
      <id>5153281</id>
      <parentid>5042985</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T21:34:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>/* Падзеі */</comment>
      <origin>5153281</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8878" sha1="7jtf2pslzhxa3u0xm03kworcq2hyrra" xml:space="preserve">__NOTOC__
&lt;noinclude&gt;{{каляндар на чэрвень}}&lt;/noinclude&gt;
'''6 чэрвеня''' — сто пяцьдзясят сёмы (сто пяцьдзясят восьмы ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]].

== Падзеі ==
[[Файл:Gustav Vasa.jpg|thumb|left|100px|Густаў I Васа]]
* [[848]]: [[Карл II Лысы]] быў каранаваны ў [[Арлеан]]е як кароль [[Аквітанія (гістарычная вобласць Францыі)|Аквітаніі]].
* [[1523]]: [[Густаў I Васа]] становіцца [[кароль|каралём]] [[Швецыя|Швецыі]], разарваўшы [[Кальмарская унія|Кальмарскую унію]].
[[Файл:Lipniški,_Pahonia._Ліпнішкі,_Пагоня_(1792).jpg|thumb|120px|right|Герб Ліпнішак]]
* [[1633]]: [[Ліпнішкі]] атрымалі [[герб Ліпнішак|гарадскі герб]].
* [[1664]]: Перамога войска [[ВКЛ]] над маскоўскім у [[Бітва пад Віцебскам (1664)|бітве пад Віцебскам]].
* [[1696]]: Першая баявая аперацыя рускага флоту: [[Азоў]] адрэзаны ад мора.
* [[1757]]: У [[Віцебск]]у згарэў [[Ніжні замак (Віцебск)|Ніжні замак]], больш не аднаўляўся.
* [[1761]]: [[Міхаіл Ламаносаў]] адкрыў існаванне атмасферы на [[Планета Венера|Венеры]] ў час [[Праходжанне Венеры па дыску Сонца|праходжання планеты]] па дыску Сонца.
* [[1867]]: Польскі тэрарыст Беразоўскі здзейсніў замах на рускага цара [[Аляксандр II (імператар расійскі)|Аляксандра II]].
* [[1883]]: У [[Масква|Маскве]] асвечаны [[Храм Хрыста Збавіцеля]].
* [[1944]]: У ходзе [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] войскі саюзнікаў [[высадка ў Нармандыі|высадзіліся ў Нармандыі]], адкрыты Другі фронт.
* [[1962]]: Заснавана Беларускае таварыства аховы прыроды.
* [[1997]]: [[Беларусь]] усталявала [[Беларуска-саудаўскія адносіны|дыпламатычныя адносіны з Саудаўскай Аравіяй]].
* [[2012]]: Праходжанне [[Планета Венера|Венеры]] па дыску [[Сонца]].

== Нарадзіліся ==
[[Image:Thomas Mann 1937.jpg|thumb|left|100px|Томас Ман]]
* [[1519]]: [[Андрэа Чэзальпіна]], італьянскі медык
* [[1599]]: [[Дыега Веласкес]], іспанскі [[мастак]] (пам. 6.8.[[1660]])
* [[1756]]: [[Джон Трамбал]], амерыканскі мастак
* [[1799]]: [[Аляксандр Сяргеевіч Пушкін|Аляксандр Пушкін]], рускі [[паэт]] і [[пісьменнік]] (пам. 10.2.[[1837]])
* [[1801]]: [[Аляксандр Безак]], рускі ваенны дзеяч, кіеўскі губернатар
* [[1841]]: [[Эліза Ажэшка]], польская пісьменніца (пам. [[18.5]].[[1910]])
* [[1842]]: [[Ягор Замыслоўскі]], гісторык, археограф, педагог (пам. [[9.5]].[[1896]])
* [[1844]]: [[Канстанцін Апалонавіч Савіцкі]], рускі мастак-[[Таварыства перасоўных мастацкіх выставак|перасоўнік]] (пам. [[13.2]].[[1905]])
* [[1850]]: [[Карл Фердынанд Браўн]], [[фізік]]
* [[1857]]: [[Аляксандр Міхайлавіч Ляпуноў]], рускі матэматык, стваральнік тэорыі ўстойлівасці раўнавагі і руху
* [[1868]]: [[Роберт Фалкан Скот]], англійскі марскі афіцэр, падарожнік, адзін з першаадкрывальнікаў [[Паўднёвы полюс|Паўднёвага полюса]] (пам. [[1912]])
* [[1875]]: [[Томас Ман]], нямецкі пісьменнік (пам. 12.8.[[1955]])
* [[1881]]: [[Ота Гейгенбергер]], нямецкі мастак
* [[1886]]: [[Марк Блок]], французскі [[гісторык]] (пам. 16.6.[[1944]])
* [[1895]]: [[Мікалай Аляксандравіч Шчорс]], камандзір Грамадзянскай вайны
* [[1932]]: [[Уладзімір Мікалаевіч Сеўрук|Уладзімір Сеўрук]], партыйны і грамадскі дзеяч, публіцыст і перакладчык (пам. у [[2005]])&lt;ref name=&quot;nlb&quot;&gt;[http://old.nlb.by/default.asp?item=36&amp;id=77 Нацыянальная бібліятэка Беларусі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200722155423/http://old.nlb.by/default.asp?item=36&amp;id=77 |date=22 ліпеня 2020 }}&lt;/ref&gt;
* [[1937]]: [[Іван Іосіфавіч Некрашэвіч|Іван Некрашэвіч]], заслужаны архітэктар Беларусі, лаўрэат прэміі Савета Міністраў [[СССР]]&lt;ref name=&quot;nlb&quot; /&gt;
* [[1947]]: [[Валерый Цімафеевіч Даўгала|Валерый Даўгала]], сучасны беларускі мастак-манументаліст
* [[1947]]: [[Уладзімір Барысавіч Матрос|Уладзімір Матрос]], акцёр, рэжысёр [[Гомельскі дзяржаўны тэатр лялек|Гомельскага тэатра лялек]], заслужаны артыст Беларусі&lt;ref name=&quot;nlb&quot; /&gt;
* [[1950]]: [[Аляксей Ануфрыевіч Дудараў|Аляксей Дудараў]], беларускі драматург
* [[1952]]: [[Уладзімір Уладзіміравіч Іваноў]], беларускі артыст балета
* [[1954]]: [[Урвэ Тыйдус]], эстонскі дзяржаўны дзеяч, міністр культуры
* [[1959]]: [[Дэйв Шульц]], амерыканскі барэц, алімпійскі чэмпіён
* [[1967]]: [[Пол Джамаці]], амерыканскі акцёр
* [[2001]]: [[Коўл Хокер]], амерыканскі бягун, алімпійскі чэмпіён

== Памерлі ==
[[File:Epimach-Szipila.JPG|thumb|100px|Браніслаў Эпімах-Шыпіла]]
* [[1569]]: [[Юрый Аляксандравіч Хадкевіч]], дзяржаўны дзеяч [[ВКЛ]] (нар. [[1524]])
* [[1829]]: Нэнсі Шанаўдытыт, апошняя прадстаўніца [[індзейцы|індзейскага]] народа [[беатук]]
* [[1934]]: [[Браніслаў Ігнатавіч Эпімах-Шыпіла|Браніслаў Эпімах-Шыпіла]], беларускі мовазнавец і выдавец (нар. [[4.9]].[[1859]])
* [[1956]]: [[Язэп Фарботка]], беларускі нацыянальны дзеяч, паэт, фатограф, навуковец (нар. [[5.9]].[[1893]])
* [[1962]]: [[Іў Кляйн]], французскі мастак
* [[1964]]: [[Альбіна Асіповіч]], амерыканская плыўчыха, алімпійская чэмпіёнка
* [[1976]]: [[Андрэ Бодэн]], французскі жывапісец
* [[1980]]: [[Генры Мілер]], амерыканскі пісьменнік і мастак (нар. 26.12.[[1891]])
* [[2010]]: [[Паўль Вундэрліх]], нямецкі мастак
* [[2011]]: [[Уладзімір Конан]], беларускі [[філосаф]], гісторык, літаратурны крытык (нар. 23.4.[[1934]])
* [[2012]]: [[Рэй Брэдберы]], амерыканскі пісьменнік-фантаст

== Святкуюць ==
* {{Сцяг Швецыі}} [[Швецыя]]: Нацыянальны дзень Швецыі
* {{Сцяг Англіі}} [[Англія]]: Дзень каралевы
* {{Сцяг Балівіі}} [[Балівія]]: Дзень настаўніка
* {{Сцяг Паўднёвай Карэі}} [[Паўднёвая Карэя]]: Дзень памяці

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

&lt;noinclude&gt;{{Храналагічны пералік}}
[[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|606]]

&lt;/noinclude&gt;
[[Катэгорыя:6 чэрвеня| ]]</text>
      <sha1>7jtf2pslzhxa3u0xm03kworcq2hyrra</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153286</id>
      <parentid>5153281</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T21:40:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5153286</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8806" sha1="sckwxf4hturax4o4rqquew7m2h644z8" xml:space="preserve">__NOTOC__
&lt;noinclude&gt;{{каляндар на чэрвень}}&lt;/noinclude&gt;
'''6 чэрвеня''' — сто пяцьдзясят сёмы (сто пяцьдзясят восьмы ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]].

== Падзеі ==
[[Файл:Gustav Vasa.jpg|thumb|left|120px|Густаў I Васа]]
* [[848]]: [[Карл II Лысы]] быў каранаваны ў [[Арлеан]]е як кароль [[Аквітанія (гістарычная вобласць Францыі)|Аквітаніі]].
* [[1523]]: [[Густаў I Васа]] становіцца [[кароль|каралём]] [[Швецыя|Швецыі]], разарваўшы [[Кальмарская унія|Кальмарскую унію]].
[[Файл:Lipniški,_Pahonia._Ліпнішкі,_Пагоня_(1792).jpg|thumb|120px|right|Герб Ліпнішак]]
* [[1633]]: [[Ліпнішкі]] атрымалі [[герб Ліпнішак|гарадскі герб]].
* [[1664]]: Перамога войска [[ВКЛ]] над маскоўскім у [[Бітва пад Віцебскам (1664)|бітве пад Віцебскам]].
* [[1696]]: Першая баявая аперацыя рускага флоту: [[Азоў]] адрэзаны ад мора.
* [[1757]]: У [[Віцебск]]у згарэў [[Ніжні замак (Віцебск)|Ніжні замак]], больш не аднаўляўся.
* [[1761]]: [[Міхаіл Ламаносаў]] адкрыў існаванне атмасферы на [[Планета Венера|Венеры]] ў час [[Праходжанне Венеры па дыску Сонца|праходжання планеты]] па дыску Сонца.
* [[1867]]: Польскі тэрарыст Беразоўскі здзейсніў замах на рускага цара [[Аляксандр II (імператар расійскі)|Аляксандра II]].
* [[1883]]: У [[Масква|Маскве]] асвечаны [[Храм Хрыста Збавіцеля]].
* [[1944]]: У ходзе [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] войскі саюзнікаў [[высадка ў Нармандыі|высадзіліся ў Нармандыі]], адкрыты Другі фронт.
* [[1962]]: Заснавана Беларускае таварыства аховы прыроды.
* [[1997]]: [[Беларусь]] усталявала [[Беларуска-саудаўскія адносіны|дыпламатычныя адносіны з Саудаўскай Аравіяй]].
* [[2012]]: Праходжанне [[Планета Венера|Венеры]] па дыску [[Сонца]].

== Нарадзіліся ==
[[Image:Thomas Mann 1937.jpg|thumb|left|120px|Томас Ман]]
* [[1519]]: [[Андрэа Чэзальпіна]], італьянскі медык
* [[1599]]: [[Дыега Веласкес]], іспанскі [[мастак]] (пам. 6.8.1660)
* [[1756]]: [[Джон Трамбал]], амерыканскі мастак
* [[1799]]: [[Аляксандр Сяргеевіч Пушкін|Аляксандр Пушкін]], рускі [[паэт]] і [[пісьменнік]] (пам. 10.2.1837)
* [[1801]]: [[Аляксандр Безак]], рускі ваенны дзеяч, кіеўскі губернатар
* [[1841]]: [[Эліза Ажэшка]], польская пісьменніца (пам. 18.5.1910)
* [[1842]]: [[Ягор Замыслоўскі]], гісторык, археограф, педагог (пам. 9.5.1896)
* [[1844]]: [[Канстанцін Апалонавіч Савіцкі]], рускі мастак-[[Таварыства перасоўных мастацкіх выставак|перасоўнік]] (пам. 13.2.1905)
* [[1850]]: [[Карл Фердынанд Браўн]], [[фізік]]
* [[1857]]: [[Аляксандр Міхайлавіч Ляпуноў]], рускі матэматык, стваральнік тэорыі ўстойлівасці раўнавагі і руху
* [[1868]]: [[Роберт Фалкан Скот]], англійскі марскі афіцэр, падарожнік, адзін з першаадкрывальнікаў [[Паўднёвы полюс|Паўднёвага полюса]] (пам. 1912)
* [[1875]]: [[Томас Ман]], нямецкі пісьменнік (пам. 12.8.1955)
* [[1881]]: [[Ота Гейгенбергер]], нямецкі мастак
* [[1886]]: [[Марк Блок]], французскі [[гісторык]] (пам. 16.6.1944)
* [[1895]]: [[Мікалай Аляксандравіч Шчорс]], камандзір Грамадзянскай вайны
* [[1932]]: [[Уладзімір Мікалаевіч Сеўрук|Уладзімір Сеўрук]], партыйны і грамадскі дзеяч, публіцыст і перакладчык (пам. у [[2005]])&lt;ref name=&quot;nlb&quot;&gt;[http://old.nlb.by/default.asp?item=36&amp;id=77 Нацыянальная бібліятэка Беларусі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200722155423/http://old.nlb.by/default.asp?item=36&amp;id=77 |date=22 ліпеня 2020 }}&lt;/ref&gt;
* [[1937]]: [[Іван Іосіфавіч Некрашэвіч|Іван Некрашэвіч]], заслужаны архітэктар Беларусі, лаўрэат прэміі Савета Міністраў [[СССР]]&lt;ref name=&quot;nlb&quot; /&gt;
* [[1947]]: [[Валерый Цімафеевіч Даўгала|Валерый Даўгала]], сучасны беларускі мастак-манументаліст
* [[1947]]: [[Уладзімір Барысавіч Матрос|Уладзімір Матрос]], акцёр, рэжысёр [[Гомельскі дзяржаўны тэатр лялек|Гомельскага тэатра лялек]], заслужаны артыст Беларусі&lt;ref name=&quot;nlb&quot; /&gt;
* [[1950]]: [[Аляксей Ануфрыевіч Дудараў|Аляксей Дудараў]], беларускі драматург
* [[1952]]: [[Уладзімір Уладзіміравіч Іваноў]], беларускі артыст балета
* [[1954]]: [[Урвэ Тыйдус]], эстонскі дзяржаўны дзеяч, міністр культуры
* [[1959]]: [[Дэйв Шульц]], амерыканскі барэц, алімпійскі чэмпіён
* [[1967]]: [[Пол Джамаці]], амерыканскі акцёр
* [[2001]]: [[Коўл Хокер]], амерыканскі бягун, алімпійскі чэмпіён

== Памерлі ==
[[File:Epimach-Szipila.JPG|thumb|120px|Браніслаў Эпімах-Шыпіла]]
* [[1569]]: [[Юрый Аляксандравіч Хадкевіч]], дзяржаўны дзеяч [[ВКЛ]] (нар. 1524)
* [[1829]]: Нэнсі Шанаўдытыт, апошняя прадстаўніца [[індзейцы|індзейскага]] народа [[беатук]]
* [[1934]]: [[Браніслаў Ігнатавіч Эпімах-Шыпіла|Браніслаў Эпімах-Шыпіла]], беларускі мовазнавец і выдавец (нар. 4.9.1859)
* [[1956]]: [[Язэп Фарботка]], беларускі нацыянальны дзеяч, паэт, фатограф, навуковец (нар. 5.9.1893)
* [[1962]]: [[Іў Кляйн]], французскі мастак
* [[1964]]: [[Альбіна Асіповіч]], амерыканская плыўчыха, алімпійская чэмпіёнка
* [[1976]]: [[Андрэ Бодэн]], французскі жывапісец
* [[1980]]: [[Генры Мілер]], амерыканскі пісьменнік і мастак (нар. 26.12.1891)
* [[2010]]: [[Паўль Вундэрліх]], нямецкі мастак
* [[2011]]: [[Уладзімір Конан]], беларускі [[філосаф]], гісторык, літаратурны крытык (нар. 23.4.1934)
* [[2012]]: [[Рэй Брэдберы]], амерыканскі пісьменнік-фантаст

== Святкуюць ==
* {{Сцяг Швецыі}} [[Швецыя]]: Нацыянальны дзень Швецыі
* {{Сцяг Англіі}} [[Англія]]: Дзень каралевы
* {{Сцяг Балівіі}} [[Балівія]]: Дзень настаўніка
* {{Сцяг Паўднёвай Карэі}} [[Паўднёвая Карэя]]: Дзень памяці

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

&lt;noinclude&gt;{{Храналагічны пералік}}
[[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|606]]

&lt;/noinclude&gt;
[[Катэгорыя:6 чэрвеня| ]]</text>
      <sha1>sckwxf4hturax4o4rqquew7m2h644z8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153289</id>
      <parentid>5153286</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T21:41:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>/* Памерлі */</comment>
      <origin>5153289</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8742" sha1="rkbp1r6brtg7zrzfshmdi9q8ei3k4v5" xml:space="preserve">__NOTOC__
&lt;noinclude&gt;{{каляндар на чэрвень}}&lt;/noinclude&gt;
'''6 чэрвеня''' — сто пяцьдзясят сёмы (сто пяцьдзясят восьмы ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]].

== Падзеі ==
[[Файл:Gustav Vasa.jpg|thumb|left|120px|Густаў I Васа]]
* [[848]]: [[Карл II Лысы]] быў каранаваны ў [[Арлеан]]е як кароль [[Аквітанія (гістарычная вобласць Францыі)|Аквітаніі]].
* [[1523]]: [[Густаў I Васа]] становіцца [[кароль|каралём]] [[Швецыя|Швецыі]], разарваўшы [[Кальмарская унія|Кальмарскую унію]].
[[Файл:Lipniški,_Pahonia._Ліпнішкі,_Пагоня_(1792).jpg|thumb|120px|right|Герб Ліпнішак]]
* [[1633]]: [[Ліпнішкі]] атрымалі [[герб Ліпнішак|гарадскі герб]].
* [[1664]]: Перамога войска [[ВКЛ]] над маскоўскім у [[Бітва пад Віцебскам (1664)|бітве пад Віцебскам]].
* [[1696]]: Першая баявая аперацыя рускага флоту: [[Азоў]] адрэзаны ад мора.
* [[1757]]: У [[Віцебск]]у згарэў [[Ніжні замак (Віцебск)|Ніжні замак]], больш не аднаўляўся.
* [[1761]]: [[Міхаіл Ламаносаў]] адкрыў існаванне атмасферы на [[Планета Венера|Венеры]] ў час [[Праходжанне Венеры па дыску Сонца|праходжання планеты]] па дыску Сонца.
* [[1867]]: Польскі тэрарыст Беразоўскі здзейсніў замах на рускага цара [[Аляксандр II (імператар расійскі)|Аляксандра II]].
* [[1883]]: У [[Масква|Маскве]] асвечаны [[Храм Хрыста Збавіцеля]].
* [[1944]]: У ходзе [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] войскі саюзнікаў [[высадка ў Нармандыі|высадзіліся ў Нармандыі]], адкрыты Другі фронт.
* [[1962]]: Заснавана Беларускае таварыства аховы прыроды.
* [[1997]]: [[Беларусь]] усталявала [[Беларуска-саудаўскія адносіны|дыпламатычныя адносіны з Саудаўскай Аравіяй]].
* [[2012]]: Праходжанне [[Планета Венера|Венеры]] па дыску [[Сонца]].

== Нарадзіліся ==
[[Image:Thomas Mann 1937.jpg|thumb|left|120px|Томас Ман]]
* [[1519]]: [[Андрэа Чэзальпіна]], італьянскі медык
* [[1599]]: [[Дыега Веласкес]], іспанскі [[мастак]] (пам. 6.8.1660)
* [[1756]]: [[Джон Трамбал]], амерыканскі мастак
* [[1799]]: [[Аляксандр Сяргеевіч Пушкін|Аляксандр Пушкін]], рускі [[паэт]] і [[пісьменнік]] (пам. 10.2.1837)
* [[1801]]: [[Аляксандр Безак]], рускі ваенны дзеяч, кіеўскі губернатар
* [[1841]]: [[Эліза Ажэшка]], польская пісьменніца (пам. 18.5.1910)
* [[1842]]: [[Ягор Замыслоўскі]], гісторык, археограф, педагог (пам. 9.5.1896)
* [[1844]]: [[Канстанцін Апалонавіч Савіцкі]], рускі мастак-[[Таварыства перасоўных мастацкіх выставак|перасоўнік]] (пам. 13.2.1905)
* [[1850]]: [[Карл Фердынанд Браўн]], [[фізік]]
* [[1857]]: [[Аляксандр Міхайлавіч Ляпуноў]], рускі матэматык, стваральнік тэорыі ўстойлівасці раўнавагі і руху
* [[1868]]: [[Роберт Фалкан Скот]], англійскі марскі афіцэр, падарожнік, адзін з першаадкрывальнікаў [[Паўднёвы полюс|Паўднёвага полюса]] (пам. 1912)
* [[1875]]: [[Томас Ман]], нямецкі пісьменнік (пам. 12.8.1955)
* [[1881]]: [[Ота Гейгенбергер]], нямецкі мастак
* [[1886]]: [[Марк Блок]], французскі [[гісторык]] (пам. 16.6.1944)
* [[1895]]: [[Мікалай Аляксандравіч Шчорс]], камандзір Грамадзянскай вайны
* [[1932]]: [[Уладзімір Мікалаевіч Сеўрук|Уладзімір Сеўрук]], партыйны і грамадскі дзеяч, публіцыст і перакладчык (пам. у [[2005]])&lt;ref name=&quot;nlb&quot;&gt;[http://old.nlb.by/default.asp?item=36&amp;id=77 Нацыянальная бібліятэка Беларусі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200722155423/http://old.nlb.by/default.asp?item=36&amp;id=77 |date=22 ліпеня 2020 }}&lt;/ref&gt;
* [[1937]]: [[Іван Іосіфавіч Некрашэвіч|Іван Некрашэвіч]], заслужаны архітэктар Беларусі, лаўрэат прэміі Савета Міністраў [[СССР]]&lt;ref name=&quot;nlb&quot; /&gt;
* [[1947]]: [[Валерый Цімафеевіч Даўгала|Валерый Даўгала]], сучасны беларускі мастак-манументаліст
* [[1947]]: [[Уладзімір Барысавіч Матрос|Уладзімір Матрос]], акцёр, рэжысёр [[Гомельскі дзяржаўны тэатр лялек|Гомельскага тэатра лялек]], заслужаны артыст Беларусі&lt;ref name=&quot;nlb&quot; /&gt;
* [[1950]]: [[Аляксей Ануфрыевіч Дудараў|Аляксей Дудараў]], беларускі драматург
* [[1952]]: [[Уладзімір Уладзіміравіч Іваноў]], беларускі артыст балета
* [[1954]]: [[Урвэ Тыйдус]], эстонскі дзяржаўны дзеяч, міністр культуры
* [[1959]]: [[Дэйв Шульц]], амерыканскі барэц, алімпійскі чэмпіён
* [[1967]]: [[Пол Джамаці]], амерыканскі акцёр
* [[2001]]: [[Коўл Хокер]], амерыканскі бягун, алімпійскі чэмпіён

== Памерлі ==
[[File:Epimach-Szipila.JPG|thumb|120px|Браніслаў Эпімах-Шыпіла]]
* [[1569]]: [[Юрый Аляксандравіч Хадкевіч]], дзяржаўны дзеяч [[ВКЛ]] (нар. 1524)
* [[1829]]: Нэнсі Шанаўдытыт, апошняя прадстаўніца [[індзейцы|індзейскага]] народа [[беатук]]
* [[1934]]: [[Браніслаў Эпімах-Шыпіла]], беларускі мовазнавец і выдавец (нар. 4.9.1859)
* [[1956]]: [[Язэп Фарботка]], беларускі нацыянальны дзеяч, паэт, фатограф, навуковец (нар. 5.9.1893)
* [[1962]]: [[Іў Кляйн]], французскі мастак
* [[1964]]: [[Альбіна Асіповіч]], амерыканская плыўчыха, алімпійская чэмпіёнка
* [[1976]]: [[Андрэ Бодэн]], французскі жывапісец
* [[1980]]: [[Генры Мілер]], амерыканскі пісьменнік і мастак (нар. 26.12.1891)
* [[2010]]: [[Паўль Вундэрліх]], нямецкі мастак
* [[2011]]: [[Уладзімір Конан]], беларускі [[філосаф]], гісторык, літаратурны крытык (нар. 23.4.1934)
* [[2012]]: [[Рэй Брэдберы]], амерыканскі пісьменнік-фантаст

== Святкуюць ==
* {{Сцяг Швецыі}} [[Швецыя]]: Нацыянальны дзень Швецыі
* {{Сцяг Англіі}} [[Англія]]: Дзень каралевы
* {{Сцяг Балівіі}} [[Балівія]]: Дзень настаўніка
* {{Сцяг Паўднёвай Карэі}} [[Паўднёвая Карэя]]: Дзень памяці

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

&lt;noinclude&gt;{{Храналагічны пералік}}
[[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|606]]

&lt;/noinclude&gt;
[[Катэгорыя:6 чэрвеня| ]]</text>
      <sha1>rkbp1r6brtg7zrzfshmdi9q8ei3k4v5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Расія</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2586</id>
    <revision>
      <id>5153152</id>
      <parentid>5149304</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T12:59:21Z</timestamp>
      <contributor deleted="deleted" />
      <comment deleted="deleted" />
      <origin>5153152</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="58264" sha1="s421gi9ue1untemdnkq0val8lpwjgqj" xml:space="preserve">{{значэнні2|Расія (значэнні)}}
{{Дзяржава
| Беларуская назва = Расійская Федэрацыя
| Арыгінальная назва = {{lang-ru|Российская Федерация}}
| Родны склон = Расіі
| Назва гімна = Гімн Расійскай Федэрацыі
| Аўдыё = Russian_Anthem_chorus.ogg
| На карце = Russian Federation (orthographic projection).svg
| Дата1 = [[1125]]
| Дата2 = [[1263]]
| Дата3 = [[1478]]
| Дата4 = [[1721]]
| Дата5 = [[14 верасня]] [[1917]]
| Дата6 = [[7 лістапада]] [[1917]]
| Дата7 = [[23 верасня]] [[1918]]
| Дата8 = [[30 снежня]] [[1922]]
| Дата9 = [[12 чэрвеня]] [[1990]]
| Дата10 = [[25 снежня]] [[1991]]
| Форма кіравання = [[Змяшаная рэспубліка]] пад [[Аўтарытарызм|аўтарытарнай дыктатуры]]&lt;ref name=&quot;Krzywdzinski&quot;&gt;{{cite book | author = Prof. Dr. Martin Krzywdzinski | date = 2020-01-26| title = Consent and Control in the Authoritarian Workplace: Russia and China Compared | publisher = [[Oxford University Press]] | pages = 252– | isbn = 978-0-19-252902-2 | oclc = 1026492383 | url = https://books.google.com/books?id=gz5MDwAAQBAJ&amp;pg=PA252|quote=''officially a democratic state with the rule of law, in practice an authoritarian dictatorship''}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cia&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/ |title=Russia – The World Factbook |work=[[The World Factbook]] |publisher=[[Central Intelligence Agency]] |access-date=2022-03-04 |archive-date=2021-01-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210109173026/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;authoritarianness&quot;&gt;{{cite journal|last=Kuzio|first=Taras|title=Nationalism and authoritarianism in Russia|journal=Communist and Post-Communist Studies|year=2016|volume=49|number=1|pages=1–11|publisher=[[University of California Press]]|doi=10.1016/j.postcomstud.2015.12.002|jstor=48610429}}&lt;/ref&gt;
| Дзяржаўная рэлігія = [[Свецкая дзяржава]]
| lat_dir = N
| lat_deg = 66
| lat_min = 25
| lat_sec = 
| lon_dir = E
| lon_deg = 94
| lon_min = 15
| lon_sec = 
| CoordScale = 30000000
| sovereignty_type = [[Гісторыя Расіі|Фарміраванне]]
| Этап1 = [[Уладзіміра-Суздальскае княства]]
| Этап2 = [[Вялікае Княства Маскоўскае]]
| Этап3 = [[Маскоўская дзяржава]]
| Этап4 = [[Расійская імперыя]]
| Этап5 = [[Расійская рэспубліка]]
| Этап6 = [[РСФСР]]
| Этап7 = [[Расійская дзяржава]]
| Этап8 = [[РСФСР]] і [[СССР]]
| Этап9 = '''Дэкларацыя аб суверэнітэце РСФСР'''
| Этап10 = '''Расійская Федэрацыя'''{{efn|[[Вярхоўны Савет РСФСР]] прыняў закон аб перайменаванні Расійскай Савецкай Федэратыўнай Сацыялістычнай Рэспублікі (РСФСР) у Расійскую Федэрацыю (закон № 2094-I)}}
| Найбуйнейшыя гарады = гл. [[Гарады-міліянеры Расіі]]
| Пасады кіраўнікоў = [[Прэзідэнт Расійскай Федэрацыі|Прэзідэнт]] &lt;br /&gt; [[Старшыня Урада Расійскай Федэрацыі|Старшыня Урада]] &lt;br /&gt; [[Старшыня Савета Федэрацыі Расіі|Старшыня Савета Федэрацыі]] &lt;br /&gt; [[Старшыня Дзяржаўнай Думы]]
| Кіраўнікі = [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Уладзімір Пуцін]] &lt;br /&gt; [[Міхаіл Уладзіміравіч Мішусцін|Міхаіл Мішусцін]] &lt;br /&gt; [[Валянціна Іванаўна Мацвіенка|Валянціна Мацвіенка]] &lt;br /&gt; [[Вячаслаў Віктаравіч Валодзін|Вячаслаў Валодзін]]
| Месца па плошчы = 1
| Плошча = 17&amp;nbsp;098&amp;nbsp;246&lt;ref name=&quot;Area2011&quot;&gt;[https://portal-new.rosreestr.ru/wps/PA_FCCLPGUMWPSPtalApp/ru.fccland.pgu.infoblock?ru.fccland.ibmportal.spring.portlet.handler.BeanNameParameterHandlerMapping-PATH=/FileDownloaderController&amp;ru.fccland.ibmportal.spring.portlet.dispatcher.DispatcherServiceServlet.directRequest=x&amp;param_infoblock_name=cc_ib_texts_of_documents&amp;param_infoblock_file_path=doc/LandFundRF_2010.rar Федеральная служба государственной регистрации, кадастра и картографии (Росреестр). Земельный фонд Российской Федерации на 1 января 2011 года]{{Недаступная спасылка}} (стр. 223)&lt;/ref&gt;
| Працэнт вады = 4,22%&lt;ref name=&quot;Area2011&quot;/&gt;
| Месца па насельніцтву = 9
| Насельніцтва = {{Падзенне}} 143&amp;nbsp;056&amp;nbsp;383&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20101213134234/http://www.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat/rosstatsite/main/population/demography/ Росстат]&lt;/ref&gt;
| Год перапісу = 2012
| Шчыльнасць насельніцтва = 8,36
| ВУП (ППЗ) = 2,376 трлн.&lt;ref name=&quot;IMF&quot;&gt;[http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2011/02/weodata/weorept.aspx?sy=2010&amp;ey=2011&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=922&amp;s=NGDP_R,NGDP_RPCH,NGDP,NGDPD,NGDP_D,NGDPRPC,NGDPPC,NGDPDPC,PPPGDP,PPPPC,PPPSH,PPPEX,NID_NGDP,NGSD_NGDP,PCPI,PCPIPCH,PCPIE,PCPIEPCH,TM_RPCH,TMG_RPCH,TX_RPCH,TXG_RPCH,TXGO,TMGO,LUR,LP,GGR,GGR_NGDP,GGX,GGX_NGDP,GGXCNL,GGXCNL_NGDP,GGSB,GGSB_NPGDP,GGXONLB,GGXONLB_NGDP,GGXWDG,GGXWDG_NGDP,NGDP_FY,BCA,BCA_NGDPD&amp;grp=0&amp;a=&amp;pr1.x=46&amp;pr1.y=12 Russia. International Monetary Fund] (оценка)&lt;/ref&gt;
| Год разліку ВУП (ППЗ) = 2011
| Месца па ВУП (ППЗ) = 6
| ВУП (ППЗ) на душу насельніцтва = 16&amp;nbsp;687&lt;ref name=&quot;IMF&quot; /&gt;
| Год разліку ВУП (намінал) = 2011
| Месца па ВУП (намінал) = 10
| ВУП (намінал) на душу насельніцтва = 13&amp;nbsp;236&lt;ref name=&quot;IMF&quot; /&gt;
| ІРЧП = 0,755&lt;ref&gt;[http://hdrstats.undp.org/en/countries/profiles/RUS.html Russian Federation — Country profile of human development indicators]&lt;/ref&gt;
| Год разліку ІРЧП = 2011
| Месца па ІРЧП = 66
| Узровень ІРЧП = &lt;span style=&quot;color:#090;&quot;&gt;высокі&lt;/span&gt;
}}
'''Расі́я''', сустракаецца таксама '''Расе{{Націск}}я''' ({{Lang-ru|Россия}}), афіцыйная назва '''Расі́йская Федэра́цыя''' ({{Lang-ru|Российская Федерация}}) — [[дзяржава]], размешчаная ва [[Усходняя Еўропа|Усходняй Еўропе]] і паўночнай частцы [[Азія|Азіі]]. Расія — найбуйнейшая па плошчы дзяржава свету (17 075 063 км² або 11,46 % (1/9) плошчы ўсёй сушы Зямлі, або 12,65 % (1/8) заселенай чалавекам сушы, што амаль удвая больш, чым плошча [[Канада|Канады]], якая займае другое месца).

== Назва ==
Назва '''''Расі́я''''' паходзіць ад этноніма ''[[назва Русь|Русь]]'' у грэчаскай [[агаласоўка|агаласоўцы]] і пачала ўводзіцца ва ўжытак [[вялікія князі маскоўскія|вялікімі князямі маскоўскімі]] з канца XV ст{{крыніца?}}. У беларускай мове сустракаецца таксама варыянт '''''Расе́я'''''. Варыянт ''Расея'', па думку навукоўцаў, магчыма, прыйшоў з дыялектаў рускай мовы, або ад розных беларускіх фанетычных працэсаў — паводле той самай мадэлі, што і беларускія народныя формы імён ''Аўдакея'' і ''Захвея''/''Сахвея'' ад ''Еўдакія'' і ''Сафія''. Паводле Этымалагічнага слоўніка беларускай мовы, словы ''Расея'', ''расейскі'', ''расеец'' не нясуць абразлівай семантыкі.

== Гісторыя ==
{{Асноўны артыкул|Гісторыя Расіі}}

=== Ранняя гісторыя (да X стагоддзя) ===
На частцы тэрыторыі сучаснай Расіі ў 1-м тысячагоддзі н.э. існавалі: [[Баспор|Баспорская дзяржава]] (Баспорскае княства), [[Скіфская дзяржава]]. На асноўнай тэрыторыі еўрапейскай Расіі жылі [[Балты|балцкія]] і [[Фіна-ўгорскія народы|фіна-вугорскія]] плямёны. У 552—745 гадах частку тэрыторыі Расіі ў верхнім цячэнні Волгі паміж Чорным і Каспійскім марамі займала дзяржава плямённага саюзу [[Цюркі|цюркаў]] — [[Цюркскі каганат]]. Ад сярэдзіны VII да X стагоддзя ў ніжнім цячэнні [[Волга|Волгі]], на [[Паўночны Каўказ|Паўночным Каўказе]], у Прыазоўі ляжала дзяржава [[Хазарскі каганат]], якая стрымлівала набегі качэўнікаў з Азіі. Ад пачатку VIII стагоддзя да 926 года на [[Далёкі Усход|Далёкім Усходзе]] існавала [[Бахай|дзяржава Бахай]].

=== Станаўленне і развіццё расійскай дзяржавы (X—XIX стагоддзі) ===
У X стагоддзі заходняя частка сённяшняй еўрапейскай Расіі ўваходзіла ў г. зв. «[[Старажытнаруская дзяржава|Старажытнарускую дзяржаву]]» ці «Кіеўскую Русь» з цэнтрам у Кіеве. Улада належала дынастыі Рурыкавічаў, якія праводзілі паслядоўную палітыку ўмацавання сваёй дзяржавы. Кіеўскі князь Алег узначаліў два паходы на [[Канстанцінопаль]]. А ў 988 годзе кіеўскі князь Уладзімір прыняў хрысціянства паводле грэчаскага абраду. У X—XIV стагоддзях на сярэднім цячэнні Волгі і ў Прыкам’і знаходзілася [[Волжская Булгарыя]]. У XII—XIV стагоддзях на тэрыторыі Расіі ўтварыліся [[Наўгародская рэспубліка]], [[Уладзіміра-Суздальскае княства|Уладзімеіра-Суздальскае]] і іншыя княствы. У XII стагоддзі гэтыя славянскія княствы, Волжская Булгарыя і іншыя дзяржавы Усходняй [[Еўропа|Еўропы]] трапілі пад нашэсце [[манголы|манголаў]] (1237—1242), на 250 гадоў на тэрыторыі еўрапейскай часткі Расіі усталявалася [[мангольскае іга]]. У перыяд з 1300 да 1323 года галоўным цэнтрам расійскіх зямель быў Уладзімір, барацьбу з якім вялі Масква і [[Цвер]]. Адначасова з усіх расійскіх зямель даніну збірала [[Залатая Арда]]. Пад мангольскім ігам паўстала [[Маскоўскае княства]]. З дапамогай інтрыг, заваявання лаяльнасці манголаў, пераводу рэлігійнага цэнтру Расіі ў [[Масква|Маскву]], маскоўскія князі атрымалі большую самастойнасць ад Арды. З Маскоўскага княства пачала сваю гісторыю расійская дзяржаўнасць. Мангольскае іга скончылася выгнаннем захопнікаў аб’яднанымі сіламі расійскіх княстваў ([[Кулікоўская бітва]] 1380 года; «стаянне на рацэ Угры» 1480 года).

[[Файл:Ivan the Terrible (cropped).JPG|thumb|200px|left|[[Іван Грозны]] працы [[Віктар Васняцоў|Васняцова]].]]
У XIV—XVI стагоддзях, пасля заваёвы Наўгародскай рэспублікі, Масква канчаткова стала адзіным цэнтрам аб’яднання ўсходнеславянскіх княстваў паўночнага ўсходу. З пачатку XV стагоддзя пачынаецца вайсковае супрацьстаянне Маскоўскай дзяржавы і [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Каб абараніцца ад Масковіі, Вялікае Княства Літоўскае будзе вымушана заключыць унію з Польшчай і ўтварыць Рэч Паспалітую.

Сярэдзіна XVI стагоддзя — праўленне [[Іван Грозны|Івана Грознага]], перыяд цэнтралізацыі ўлады і жорсткага кантролю (апрычніна). Разам з гэтым актыўна праводзілася агрэсіўная знешняя палітыка — на працягу 1558—1583 гадоў ішла [[Лівонская вайна]] за выхад да Балтыйскага мора. У канцы XVI — сярэдзіне XVII стагоддзя аформілася прыгоннае права. У пачатку XVII стагоддзя Маскоўскае княства перажыла шведскую і польска-літоўскую інтэрвенцыі. У сярэдзіне XVII стагоддзя [[Украіна]] ўвайшла ў склад Расіі на правах аўтаноміі.

[[Файл:Peter der-Grosse 1838.jpg|thumb|200px|[[Пётр I]] быў першым расійскім імператарам.]]
Рэформы, праведзеныя імператарам [[Пётр I|Пятром I]] (канец XVII стагоддзя — першая чвэрць XVIII стагоддзя) мелі вялізны ўплыў на сацыяльна-эканамічнае развіццё краіны, паспрыялі значнай мадэрнізацыі Расіі. Перамога ў [[Паўночная вайна|Паўночнай вайне]] 1700—1721 гадоў дала Расіі выйсце да [[Балтыйскае мора|Балтыйскага мора]].

Да пачатку XIX стагоддзя ў выніку шматвяковай вайсковай агрэсіі да [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], Расія атрымала асноўную частку тэрыторыі скоранай дзяржавы.

У выніку далучэння ў XVI—XIX стагоддзях тэрыторый Поўначы, Паволжа, [[Урал]]а, [[Сібір]]ы, Далёкага Усходу, Каўказа, уваходжання ў склад Расіі шэрагу народаў утварылася шматнацыянальная [[Расійская імперыя]]. Расія адбіла нашэсце французскіх войскаў у [[Вайна 1812 года|вайне 1812 года]].

Захоп Расіяй Каўказа суправаджаўся [[Генацыд чаркесаў|генацыдам чаркесаў]].

Сялянская рэформа 1861 года, што адмяніла прыгон, і іншыя рэформы паскорылі развіццё капіталізму, грамадства, сістэмы вытворчасці і размеркавання.

У канцы XIX — пачатку XX стагоддзя ўзніклі палітычныя партыі.

=== XX—XXI стагоддзі ===
[[Руска-японская вайна]] 1904—1905 гадоў каталізавала развіццё рэвалюцыйных настрояў у грамадстве, што прывяло да [[Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расіі|рэвалюцыі 1905 года]]. Пасля рэвалюцыі заснаваная [[Дзяржаўная Дума Расійскай імперыі|Дзяржаўная Дума]]. Расія брала ўдзел у [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайне]] 1914—1918 гадоў на баку краін [[Антанта|Антанты]].

Вайна, эканамічная крыза разам з правакатыўнымі дзеяннямі ўлады прывялі да звяржэння манархіі падчас [[Лютаўская рэвалюцыя|Лютаўскай рэвалюцыі 1917 года]].

25 кастрычніка (7 лістапада) 1917 года адбылася [[Кастрычніцкая рэвалюцыя]]. Была абвешчаная ўлада Саветаў (рад) рабочых, жаўнерскіх і сялянскіх дэпутатаў. У краіне была ўсталявана манапольная палітычная ўлада [[Камунізм|Камуністычнай партыі]], што паступова злілася з цэнтралізаваным дзяржаўным апаратам.

З 1917 па 1920 у Расіі ішла грамадзянская вайна, камуністы ажыццяўлялі інтэрвенцыю на новыя незалежныя дзяржавы Усходняй Еўропы і Сярэдняй Азіі. У дзяржаве замацоўваліся ваенна-камуністычныя і тэрарыстычныя прынцыпы арганізацыі (чырвоны тэрор).
У студзені 1918 года ўтвораная [[Расійская Савецкая Федэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка]] (РСФСР). У 1921 годзе была прынятая [[Новая эканамічная палітыка]] (НЭП), што ўяўляла сабою часовае і частковае вяртанне рынкавых прынцыпаў у эканоміку. 30 снежня 1922 года Расія разам з камуністычнымі [[Украіна]]й, [[Беларусь|Беларуссю]] і Закаўказскай Федэрацыяй утварылі [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік]] (СССР). Далейшае развіццё Расіі ў XX стагоддзі непарыўна звязана з СССР.

12 чэрвеня 1990 года З’езд народных дэпутатаў Расіі прыняў Дэкларацыю аб дзяржаўным суверэнітэце Расійскай Федэрацыі. У 1991 годзе ўведзеная пасада [[Прэзідэнт Расіі|прэзідэнта РФ]]. У верасні 1993 года ўказам прэзідэнта ліквідаваная сістэма Саветаў, у снежні 1993 года прынятая [[Канстытуцыя Расіі]].

== Геаграфія ==
Крайні паўночны пункт Расіі — [[мыс Флігелі]] на [[Зямля Франца-Іосіфа|Зямлі Франца-Іосіфа]] (81°51’ паўн.ш.), крайні ўсходні пункт — востраў [[Востраў Ратманава|Ратманава]] ў [[Берынгаў праліў|Берынгавым праліве]] (заходні з двух [[Астравы Дзіяміда|астравоў Дзіяміда]], 169°0’ з.д.). Крайнія паўночны і ўсходні мацерыковыя пункты Расіі: [[мыс Чалюскін]] на паўвостраве [[Паўвостраў Таймыр|Таймыр]] (77°43’ паўн.ш.) і [[мыс Дзяжнёва]] на [[Чукотка|Чукотцы]] (169°39’ з.д.). Гэтыя чатыры крайнія пункты адначасова з’яўляюцца і адпаведнымі крайнімі пунктамі [[Еўразія|Еўразіі]]. Крайні паўднёвы пункт Расіі (41°11’ з.ш.) знаходзіцца на паўднёвым захадзе ад гары [[Гара Базардзюзю|Базардзюзю]], на мяжы [[Дагестан]]а з [[Азербайджан]]ам. Крайні заходні пункт ляжыць у [[Калінінградская вобласць|Калінінградскай вобласці]] пад 19°38’ у.д., на [[Балтыйская каса|Балтыйскай касе]] [[Гданьскі заліў|Гданьскага заліва]] [[Балтыйскае мора|Балтыйскага мора]]; але Калінінградская вобласць з’яўляецца анклавам, і асноўная тэрыторыя Расіі пачынаецца ўсходней, пад 27°17’ у.д., на мяжы Расіі з [[Эстонія]]й, на беразе ракі Педэдзе. Такім чынам, працягласць тэрыторыі Расіі з поўначы на поўдзень перавышае 4 тыс. км, з захаду на ўсход — набліжаецца да 10 тыс. км. Агульная працягласць межаў Расіі — 60 933 км (з іх 38 808 км — марскія межы); межы Расіі на поўначы і на ўсходзе — марскія, на поўдні і на захадзе — у асноўным сухапутныя. Мае сухапутныя межы з [[Казахстан]]ам (6846 км), [[Кітай|Кітаем]] (3645 км), [[Манголія]]й (3485 км), [[Украіна]]й (1576 км), [[Фінляндыя]]й (1340 км), [[Беларусь|Беларуссю]] (959 км), [[Грузія]]й (723 км), [[Эстонія]]й (294 км), [[Азербайджан]]ам (284 км), [[Літва|Літвой]] (280.5 км), [[Польшча]]й (232 км), [[Латвія]]й (217 км), [[Нарвегія]]й (196 км), [[Паўночная Карэя|Паўночнай Карэяй]] (19 км). Марскія межы Расія мае с [[ЗША]] (49 км) і [[Японія]]й (194 км).

Тэрыторыя Расіі амываецца трыма акіянамі і наступнымі марамі: [[Паўночны Ледавіты акіян]] — [[Чукоцкае мора|Чукоцкае]], [[Усходне-Сібірскае мора|Усходне-Сібірскае]], [[Мора Лапцевых|Лапцевых]], [[Карскае мора|Карскае]], [[Пячорскае мора|Пячорскае]], [[Баранцава мора|Баранцава]]; [[Атлантычны акіян]] — [[Балтыйскае мора|Балтыйскае]], [[Чорнае мора|Чорнае]], [[Азоўскае мора|Азоўскае]]; [[Ціхі акіян]] — [[Японскае мора|Японскае]], [[Ахоцкае мора|Ахоцкае]], [[Берынгава мора|Берынгава]].

== Фізіка-геаграфічны агляд ==
[[Файл:Baikal-S1999276045323.png|thumb|250px|Возера [[Байкал]]. Здымак са спадарожніка]]
Расія размешчана на поўначы [[мацярык|мацерыка]] [[Еўразія]]. Яна абмываецца водамі [[Ціхі акіян|Ціхага]] і [[Паўночны Ледавіты акіян|Паўночнага Ледавітага]] [[акіян]]аў, а таксама [[Балтыйскае мора|Балтыйскім]], [[Чорнае мора|Чорным]], [[Азоўскае мора|Азоўскім]] [[мора]]мі Атлантычнага акіяна і [[Каспійскае мора|Каспійскім морам]], пры гэтым валодаючы самой працяглай берагавой лініяй (37 653 км). [[Уральскія горы]], [[рака Эмба]] і [[Кума-Маныцкая ўпадзіна]] падзяляюць Расію на еўрапейскую і азіяцкую часткі, апошняя ўключае ў сябе [[Паўночны Каўказ]], [[Сібір]] і [[Далёкі Усход]].

=== Геалогія ===
[[Файл:Осетр река.jpg|thumb|250px|Сярэднярускае ўзвышша]]
Больш 70 % тэрыторыі Расіі занята [[раўніна]]мі. Заходняя частка краіны знаходзіцца ў межах шырокай [[Усходне-Еўрапейская раўніна|Усходне-Еўрапейскай раўніны]], якая характарызуецца чаргаваннем нізін ([[Прыкаспійская нізіна|Прыкаспійская]] і інш.) і ўзвышшаў ([[Валдайскае ўзвышша|Валдайскае]], [[Сярэднярускае ўзвышша|Сярэднярускае]] і г. д.). Мерыдыянальна выцягнутая [[горная сістэма]] Урал раздзяляе Усходне-Еўрапейскую раўніну і [[Заходне-Сібірская раўніна|Заходне-Сібірскую нізіну]]. Да ўсходу ад апошняй знаходзіцца [[Сярэднесібірскае пласкагор’е]] з ізаляванымі [[горны масіў|горнымі масівамі]], якое затым плаўна пераходзіць у Цэнтральнаякуцкую раўніну.

Паўднёвая і ўсходняя часткі краіны пераважна гарыстыя. На крайнім поўдні Еўрапейскай часткі цягнуцца паўночныя [[горны хрыбет|хрыбты]] Вялікага [[Каўказ]]а (тут знаходзіцца самая высокая вяршыня Расіі — [[Эльбрус]], 5 633 м), на поўдні Сібіры — [[Алтайскія горы|Алтай]], [[Саяны|Заходні і Усходні Саяны]], [[Станавое нагор’е]] і іншыя горныя сістэмы. Паўночны ўсход Сібіры і Далёкі Усход — рэгіёны перавагі сярэдневышынных горных хрыбтоў, такіх як [[Сіхатэ-Алінь]], [[Верхаянскі хрыбет]], [[Хрыбет Чэрскага (Усходняя Сібір)|хрыбет Чэрскага]]. [[Паўвостраў Камчатка]] і [[Курыльскія астравы]] на крайнім усходзе — тэрыторыя [[вулкан]]аў. Тут іх налічваецца больш за 200, прычым каля 50 дзеючых.

=== Гідралогія ===
У Расіі больш за 120 тыс. [[рака|рэк]] і каля 2 млн [[возера|азёр]]. Самыя буйныя рэкі: [[Амур]], [[Лена]], [[Енісей]], [[Іртыш]], [[Об]], [[Волга]], [[Кама]]; буйнейшыя азёры — [[Каспійскае мора]], [[Байкал]], [[Ладажскае возера|Ладажскае]], [[Анежскае возера|Анежскае]].

Варта заўважыць, што рэкі ў Расіі традыцыйна мелі велізарную ролю — не толькі як транспартныя шляхі, але і як трасы засялення і гаспадарчага асваення новых тэрыторый. На рэках пабудаваныя практычна ўсе буйныя гарады.

=== Клімат ===
Размяшчэнне Расіі ў паўночнай частцы Еўразіі (тэрыторыя краіны ў асноўным ляжыць паўночней 50° пн.ш.) абумовіла яе знаходжанне ў арктычным, субарктычным, умераным і часткова ў субтрапічным кліматычных паясах. Пераважная частка тэрыторыі размешчаная ва ўмераным поясе. Разнастайнасць клімату залежыць таксама ад асаблівасцей рэльефу і блізкасці або аддаленасці акіяна.

Шыротная занальнасць найбольш ярка выяўляецца на раўнінах. Спектр прыродных зон адрознівае Еўрапейскую частку краіны, дзе з поўначы на поўдзень паслядоўна змяняюцца зона арктычных пустынь, тундры, лесатундры, тайгі, мяшаных лясоў, лесастэпы, стэпы, паўпустыні. З прасоўваннем на ўсход клімат становіцца ўсё больш кантынентальным, колькасць прыродных зон у адным шыротным інтэрвале значна скарачаецца.

Сярэднія тэмпературы студзеня, па розных рэгіёнах, вагаюцца ад 6 да −50&amp;nbsp;°C, ліпеня ад 1 да 25&amp;nbsp;°C; ападкаў ад 150 да 2000 мм у год. [[Вечная мерзлата]] (раёны [[Сібір]]ы і [[Далёкі Усход|Далёкага Усходу]]) займае 65 % тэрыторыі Расіі.
[[Файл:Amur Tiger Panthera tigris altaica Cub Walking 1500px.jpg|thumb|Амурскі тыгр]]

Больш 70 % расійскай тэрыторыі — гэта зона рызыкоўнага земляробства. Сельскагаспадарчы сезон на большай частцы тэрыторыі Расіі доўжыцца 2—3 месяцы (для параўнання, у [[Еўропа|Еўропе]] або [[ЗША]] — 8—9 месяцаў). У той жа час у Расіі знаходзіцца 10 % усіх ворных зямель свету.

=== Флора і фаўна ===
Лясы займаюць звыш 1/2 тэрыторыі. На тэрыторыі Расіі знаходзіцца пятая частка ўсіх лясоў свету і палова сусветных хвойных лясоў. Жывёльны свет разнастайны — тут жывуць і [[белы мядзведзь|белыя мядзведзі]], і [[морж|маржы]], і [[тыгр]]ы, [[леапард]]ы, і інш.

У Расіі існуе 35 [[Нацыянальны парк|нацыянальных паркаў]] і 84 [[запаведнік]]і.

== Дзяржаўны лад ==

=== Адміністрацыйны падзел ===
[[Файл:Субъекты Российской Федерации 2014.png|thumv|350px|right|Адміністрацыйны падзел Расіі]]
Расія з’яўляецца федэратыўнай дзяржавай. Яна складаецца з 83 суб’ектаў федэрацыі (21 рэспубліка, 46 абласцей, 9 краёў, 1 аўтаномная вобласць, 4 аўтаномныя акругі, 2 горада федэральнага значэння) ({{Таксама}}: [[Адміністрацыйны падзел Расіі]]). Асаблівасцю аўтаномных акруг (акрамя [[Чукоцкая аўтаномная акруга|Чукоцкай]] з’яўляецца іх двухскладнасць, г.зн., з’яўляючыся паўнапраўным суб’ектам федэрацыі, яны ўваходзяць у склад іншага суб’екта. Асаблівасцю рэспублік з’яўляецца наяўнасць у іх Канстытуцыі (у іншых суб’ектаў — Статут) і магчымасць увядзення дадатковых дзяржаўных моў. З кожным суб’ектам федэральны ўрад заключае дагаворы аб размежаванні прадметаў паўнамоцтваў паміж Расійскай Федэрацыяй і суб’ектам Расійскай Федэрацыі.

Суб’екты федэрацыі аб’яднаныя ў федэральныя акругі, якія створаныя ўказам прэзідэнта 13 мая 2000 года і якія не з’яўляюцца часткай адміністрацыйнага падзелу краіны (({{Таксама}}: [[Федэральны падзел Расіі]]). Усяго створана 8 федэральных акруг.

=== Форма праўлення і органы дзяржаўнай улады ===
Паводле формы праўлення Расія з’яўляецца прэзідэнцкай рэспублікай. Дзеючая Канстытуцыя была прынята [[12 снежня]] [[1993]] года на рэферэндуме ({{Таксама}}: [[Канстытуцыя Расійскай Федэрацыі]]). Дзяржаўная ўлада ў Расійскай Федэрацыі здзяйсняецца на аснове падзелу на заканадаўчую, выканаўчую і судовую. Органы заканадаўчай, выканаўчай і судовай улады самастойныя. Глава дзяржавы — [[Прэзідэнт Расійскай Федэрацыі]]. Прэзідэнта выбіраюць на 6 гадоў на аснове ўсеагульнага роўнага і прамога выбарчага права пры тайным галасаванні. Адна і тая ж асоба не можа займаць пасаду Прэзідэнта больш за два тэрміны запар.

Заканадаўчы (прадстаўнічы) орган дзяржаўнай улады (парламент) Расійскай Федэрацыі — двухпалатны [[Федэральны Сход Расійскай Федэрацыі]]. Палатамі Федэральнага Сходу з’яўляюцца [[Савет Федэрацыі]] — верхняя палата і [[Дзяржаўная Дума Расійскай Федэрацыі|Дзяржаўная Дума]] — ніжняя палата. У склад Савета Федэрацыя ўваходзяць па аднаму прадстаўніку ад заканадаўчай і выканаўчай улады кожнага суб’екта федэрацыі, якія дэлегуюцца адпаведна заканадаўчым органам суб’екта федэрацыі і яго главой на сталай аснове, а ў склад Дзяржаўнай Думы — 450 дэпутатаў, абіраецца на аснове ўсеагульнага роўнага і прамога выбарчага права пры тайным галасаванні па партыйным спіскам (прахадны бар’ер 7 %). Тэрмін паўнамоцтваў Дзяржаўнай Думы — 4 гады.

Выканаўчую ўладу здзяйсняе [[Урад Расійскай Федэрацыі]]. Старшыня Ураду прызначаецца Прэзідэнтам са згоды Дзяржаўнай Думы. У склад Ураду ўваходзяць, апроч Старшыні, яго намеснікі і федэральныя міністры. Урад узначальвае сістэму федэральных органаў выканаўчай улады: міністэрстваў, федэральных служб і федэральных агенцтваў.

Судовая ўлада ў Расіі ажыццяўляецца судамі. У сістэму федэральных судоў уваходзяць суды агульнай юрысдыкцыі (уключаючы ваенныя суды), арбітражныя суды і [[Канстытуцыйны Суд Расійскай Федэрацыі]]. Суды агульнай юрысдыкцыі здзяйсняюць правасуддзе па грамадзянскіх, крымінальных справах і справах, якія ўзнікаюць з адміністрацыйных правапарушэнняў. Да іх адносяцца [[Вярхоўны Суд Расійскай Федэрацыі]], вярхоўныя суды рэспублік у складзе РФ, краявыя, абласныя суды, суды аўтаномных абласцей, аўтаномных акруг, Маскоўскі і Санкт-Пецярбургскі гарадскія суды, раённыя (гарадскія) суды. Арбітражныя суды займаюцца разглядам спрэчак, звязаных з прафесійным удзелам у грамадзянскім абарачэнні, у прыватнасці, звязаных з прадпрымальніцкай дзейнасцю, і некаторых іншых катэгорый спрэчак. Яны ўключаюць [[Вышэйшы арбітражны суд Расійскай Федэрацыі]], федэральныя арбітражныя суды акруг (арбітражныя касацыйныя суды), арбітражныя апеляцыйныя суды, арбітражныя суды суб’ектаў федэрацыі.

=== Рэгіянальная і муніцыпальная ўлада ===
Сістэма органаў дзяржаўнай улады суб’ектаў федэрацыі ўсталёўваецца суб’ектамі Расійскай Федэрацыі самастойна ў адпаведнасці з асновамі канстытуцыйнага ладу Расійскай Федэрацыі і агульнымі прынцыпамі арганізацыі прадстаўнічых і выканаўчых органаў дзяржаўнай улады, усталяванымі федэральным законам. Глава суб’екта федэрацыі зацвярджаецца заканадаўчым органам па прадстаўленні прэзідэнта Расійскай Федэрацыі. Заканадаўчы (прадстаўнічы) орган суб’екта федэрацыі фарміруецца шляхам прамога тайнага ўсеагульнага галасавання па партыйным спісам. Выканаўчы орган — урад суб’екта федэрацыі фарміруецца главой суб’екта пры ўдзеле заканадаўчага органа. Судовая ўлада суб’екта федэрацыя складаецца з Канстытуцыйнага (Статутнага) суда суб’екта федэрацыі і міравых судоў. Гэтыя суды не ўваходзяць у федэральную судовую сістэму.

Мясцовае самакіраванне ў Расіі — гэта форма ажыццяўлення народам сваёй улады, якая забяспечвае самастойнае і пад сваю адказнасць рашэнне насельніцтвам непасрэдна і (ці) праз органы мясцовага самакіравання пытанняў мясцовага значэння зыходзячы з інтарэсаў насельніцтва з улікам гістарычных і іншых мясцовых традыцый. Мясцовае самакіраванне здзяйсняецца грамадзянамі шляхам рэферэндуму, выбараў, іншых форм прамога волевыяўлення, праз выбарныя і іншыя органы мясцовага самакіравання. Мясцовае самакіраванне здзяйсняецца на ўсёй тэрыторыі Расійскай Федэрацыі. Тэрытарыяльную аснову мясцовага самакіравання складаюць муніцыпальныя ўтварэнні. Усяго ў Расіі каля 25 тысяч муніцыпальных утварэнняў. У Расійскай Федэрацыі існуюць 6 відаў муніцыпальных утварэнняў:
* [[Сельскае паселішча (Расія)|сельскае паселішча]]
* [[Гарадское паселішча (Расія)|гарадское паселішча]]
* [[Муніцыпальны раён (Расія)|муніцыпальны раён]]
* [[Гарадская акруга (Расія)|гарадская акруга]]
* [[Міжсяленыя тэрыторыі|міжсяленная тэрыторыя]]
* [[унутрыгарадская тэрыторыя горада федэральнага значэння]]
Органы мясцовага самакіравання не ўваходзяць у сістэму органаў дзяржаўнай улады. У структуру органаў мясцовага самакіравання, якая ўсталёўваецца статутам муніцыпальнага ўтварэння, уваходзяць наступныя органы і службовыя асобы мясцовага самакіравання: прадстаўнічы орган муніцыпальнага ўтварэння, галава муніцыпальнага ўтварэння, мясцовая адміністрацыя, кантрольны орган муніцыпальнага ўтварэння, іншыя органы мясцовага самакіравання.

=== Палітычныя партыі і прафсаюзы ===
Па стану на люты 2008 г. ў Расіі было зарэгістравана 15 палітычных партый (у 2006 г. іх было 35). Да ліку буйнейшых адносяцца: праўладныя — [[Адзіная Расія]]; лаяльныя — [[Справядлівая Расія]], [[Ліберальна-дэмакратычная партыя Расіі]] (ЛДПР); апазіцыйныя — [[Камуністычная партыя Расійскай Федэрацыі]] (КПРФ), [[Партыя &quot;Народны саюз&quot;|Народны Саюз]], [[Расійская дэмакратычная партыя &quot;Яблык&quot;|Яблык]], [[Правая справа]]. У Дзярждуму, выбраную ў [[2007]] годзе, прайшлі Адзіная Расія, КПРФ, Справядлівая Расія і ЛДПР.

Да ліку буйнейшых прафсаюзных аб’яднання агульнарасійскага ўзроўня адносяць [[Федэрацыя незалежных прафсаюзаў Расіі|Федэрацыю незалежных прафсаюзаў Расіі]] (найбуйнейшае прафсаюзнае аб’яднанне, уваходзяць каля 29 млн чалавек, ці 95 % ад усіх членаў прафсаюзаў у Расіі), [[Канфедэрацыя працы Расіі|Канфедэрацыю працы Расіі]], [[Усерасійская канфедэрацыя працы|Усерасійскую канфедэрацыю працы]]. Усе яны ўваходзяць у [[Міжнародная канфедэрацыя прафсаюзаў|Міжнародную канфедэрацыю прафсаюзаў]].

=== Знешняя палітыка ===

==== Дачыненні з Беларуссю ====
Дыпламатычныя дачыненні ўрады ўстанавілі [[28 чэрвеня]] [[1992]] года&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070502115338/http://www.president.gov.by/by/press46998.print.html Беларусь гатова на цеснае супрацоўніцтва з Расіяй, з улікам інтарэсаў беларускага народа]// Афіцыйны інтэрнэт-партал Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь. 28 чэрвеня [[2007]]&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==

=== Колькасць і размяшчэнне ===
[[Файл:Population of Russia.PNG|thumb|250px|Дэпапуляцыя ў Расіі]]
На [[1 студзеня]] [[2008]] года насельніцтва Расіі складала 142,0 млн чалавек. У Расіі працягваецца [[дэмаграфічны крызіс]]. Рост насельніцтва ў краіне спыніўся з [[1991]]. Смяротнасць у 1,1 раза перавышае нараджальнасць, насельніцтва скарачаецца на некалькі сотняў тысяч чалавек штогод. Негатыўнай асаблівасцю Расіі з’яўляецца той факт, што ў выніку дэмаграфічнага пераходу нараджальнасць звалілася да ўзроўня развітых краін, у то час як смяротнасць засталася на ўзроўні краін, якія развіваюцца.

Кожную хвіліну ў Расіі нараджаецца 3 чалавека, а памірае — 5. Агульнасусветная тэндэнцыя процілеглая: адносіны колькасці нараджэнняў да смерцяў роўна 2,6. Асабліва вялікая смяротнасць у расійскіх мужчын, сярэдняя працягласць жыцця якіх 67,51 гадоў (2017 г.)&lt;ref name=&quot;demoscope.ru&quot;&gt;[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/sng_e0.php 15 новых независимых государств. Ожидаемая продолжительность жизни при рождении, 1950—2017]&lt;/ref&gt;. Працягласць жыцця жанчын значна вышэй — 77,64 года&lt;ref name=&quot;demoscope.ru&quot;/&gt;. Узровень нараджальнасці ў Расіі не забяспечвае простага ўзнаўлення насельніцтва.

=== Этнічны склад ===

=== Моўны склад ===

=== Рэлігійны склад ===

== Гаспадарка ==
[[Файл:MIBC 9th May 2012.jpg|thumb|250px|Міжнародны бізнес-раён «[[Масква-сіці]]».]]
Расія — некалі прамыслова развітая краіна, перажывае крызіс пасля распаду СССР, савецкай эканомікі і эканамічных сувязяў з былымі рэспублікамі і краінамі Усходняга блоку.

[[Сукупны ўнутраны прадукт]] на душу насельніцтва складае 8900 долараў у год ([[2003]]). Інфляцыя 3 % (за студзень-люты [[2005]] г.)

Большую частку ВУП дае здабыча карысных выкапняў: [[Нафта|нафты]] і [[Прыродны газ|прыроднага газу]] (асноўныя радовішчы ў Заходнім Сібіры), каменны [[вугаль]], [[жалезная руда]] (Курская магнітная анамалія, радовішчы [[Урал]]а, Заходняй [[Сібір]]ы і інш.), [[апатыты]], [[калійныя солі]], [[фасфарыты]], [[дыямент]]ы і інш. У [[2010]] г. вываз сыравіны склаў 65 % агульнага аб’ёму экспарту&lt;ref&gt;{{Артыкул|аўтар=[[Антон Запольскі]].|загаловак=10 гадоў кіравання Пуціна. Што адбываецца сёння ў Расіі|спасылка=http://old.zviazda.by/ru/archive/article.php?id=61516|выданне=[[Звязда]]|тып=[[газета]]|год=29 чэрвеня 2010|нумар=[http://old.zviazda.by/ru/archive/?idate=2010-06-29 124 (26732)]|старонкі=[http://old.zviazda.by/a2ttachments/61477/29cher-7.indd.pdf 7]|issn=1990-763x|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160306063244/http://old.zviazda.by/ru/archive/article.php?id=61516|archivedate=6 сакавіка 2016}}&lt;/ref&gt;.

Асноўныя галіны прамысловасці: [[Машынабудаўніцтва]] (цяжкае, агульнае, сярэдняе, выраб прыбораў інструментаў, і інш.), чорная (галоўным чынам [[Урал]] і інш.) і каляровая ([[Урал]], [[Сібір]], Далёкі Усход і інш.) [[металургія]]. Развітыя хімічная і нафтахімічная прамысловасці (цэнтральны і паўночна-заходні рэгіён, Паволжа, Урал), лясная (на поўначы і ўсходзе краіны), лёгкая (галоўным чынам тэкстыльная) і харчовая прамысловасць.

[[Земляробства]] дае каля 40 % агульнай прадукцыі [[Сельская гаспадарка|сельскай гаспадаркі]], [[жывёлаводства]] — звыш 60 %. Больш як 4/5 ворыва прыходзіцца на Цэнтральнае Паволжа, Паўночны [[Каўказскія горы|Каўказ]], [[Урал]] і Заходні [[Сібір]]. Асноўныя сельскагаспадарчыя культуры: [[збожжа]], [[цукровы бурак]], [[сланечнік]], [[бульба]], [[лён]].

На тэрыторыі Расіі функцыянуюць аб’яднаныя энергетычныя сістэмы Цэнтру, Паўночнага Захаду, Паволжа, Паўночнага Каўказа, Сібіру, Далёкага Усходу. Расія мае буйную сетку трубаправодаў. Важныя элементы водных сістэм: Беламора-балтыйскі канал, канал імя Масквы, Волга-Донскі канал, Волга-Балтыйскі шлях. Важную ролю грае марскі транспарт. Буйныя порты: [[Санкт-Пецярбург]], [[Калінінград]], [[Мурманск]], [[Архангельск]], [[Новарасійск]], [[Уладзівасток]], [[Находка]]. У Расіі ёсць звыш за 100 [[курорт]]аў: на ўзбярэжжы [[Чорнае мора|Чорнага мора]], група курортаў Каўказскіх Мінеральных Водаў і інш.

== Культура ==

== Адукацыя ==

== Сацыяльная сфера ==

== Узброеныя сілы ==
Узброеныя сілы Расіі складаюцца з трох відаў Узброеных сіл (сухапутныя войскі, ваенна-паветраныя сілы і ваенна-марскі флот), трох родаў войск (касмічныя войскі, ракетныя войскі стратэгічнага прызначэння і паветрана-дэсантныя войскі), тыла ўзброеных сіл, чыгуначных войск і іншых войск, якія не ўваходзяць у віды ўзброеных сіл, а таксама шэраг службаў. Агульная колькасць УС Расіі складае 1207 тыс. чалавек ваеннаслужбоўцаў і 876 тысяч грамадзянскіх спецыялістаў.

Сухапутныя войскі арганізацыйна складаюцца з мотастралковых войскаў, танкавых войскаў, ракетных войскаў і артылерыі, войскаў СПА, спецыяльных войскаў (выведвальных, сувязі, радыёэлектроннай барацьбы (РЭБ), інжынерных, радыяцыйнай, хімічнай і біялагічнай абароны (РХБА), тэхнічнага забеспячэння, аховы тылу, часцей і арганізацый тылу). Сухапутныя войскі дзеляцца па тэрытарыяльным прынцыпе на шэсць ваенных акруг: [[Маскоўская ваенная акруга|Маскоўская]], [[Ленінградская ваенная акруга|Ленінградская]], [[Паўночна-Каўказская ваенная акруга|Паўночна-Каўказская]], [[Прыволжска-Уральская ваенная акруга|Прыволжска-Уральская]], [[Сібірская ваенная акруга|Сібірская]] і [[Далёкаўсходняя ваенная акруга|Далёкаўсходняя]].

Ваенна-паветраныя сілы арганізацыйна складаюцца з авіяцыі (бамбавальнай, штурмавой, знішчальнай, авіяцыі СПА, выведвальнай, транспартнай і спецыяльнай), зенітна-ракетных войскаў, радыётэхнічных войскаў, спецыяльных войскаў, часцей і ўстаноў тылу.

Ваенна-марскі флот арганізацыйна складаецца з родаў сіл: падводных, надводных, марской авіяцыі, марской пяхоты і берагавых войскаў, часцей спецыяльных войскаў і тылу. ВМФ па тэрытарыяльнай прыкмеце дзеліцца на чатыры флоту (Паўночны, Балтыйскі, Чарнаморскі і Ціхаакіянскі) і адну флатылію (Каспійскую).

За межамі Расійскай Федэрацыі ёсць ваенныя базы ў Азербайджане (РЛС «Габала»), Арменіі (102-я ваенная база ў Гюмры), Беларусі (РЛС «Волга», Баранавічы і 42-й вузел сувязі ВМФ, Вілейкі), Казахстане (5-ы Дзяржаўны выпрабавальны касмадром, асобны полк транспартнай авіяцыі, асобны радыётэхнічны вузел Касмічных войскаў, дзяржаўны выпрабавальны палігон стратэгічнай СПА і СРА Сары-Шара), Кіргізіі (ваенна-паветраная база), Таджыкістане (Оптыка-электронны вузел сістэмы кантролю касмічнай прасторы «Нурэк», 201-я матастрэлковая дывізія), Узбекістане (авіябаза), Украіне (Чарнаморскі флот, шэраг аэрадромаў, вузлоў сувязі, 219-ы асобны полк радыёэлектроннай барацьбы, 1096-ы зенітны ракетны полк), Сірыі (база ВМФ), а таксама групоўкі расійскіх войскаў у Абхазіі і Паўднёвай Асеціі і групоўка міратворчых сіл і Прыднястроўі.

== Гл. таксама ==
* [[Русафобія]]
* [[Русафілія]]
* [[Дзяржаўны савет Расійскай Федэрацыі|Дзяржаўны савет]]
* [[61-я паветраная армія Расіі]]
* [[6-я армія ВПС і СПА Расіі]]
* [[Злачыннасць у Расіі]]

== Заўвагі ==
&lt;references group=&quot;заўв&quot;&gt;&lt;references /&gt;
&lt;references /&gt;&lt;/references&gt;

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Вікіцытатнік|Расія}}

{{Commons}}
{{Краіны Еўропы}}
{{Краіны Азіі}}
{{Славянскія краіны}}
{{СНД}}
{{АДКБ}}
{{G8}}
{{Краіны ля Балтыйскага мора}}
{{Краіны ля Чорнага мора}}
{{АІК}}
{{Вонкавыя спасылкі}}

[[Катэгорыя:Расія| ]]
[[Катэгорыя:Краіны Азіі]]
[[Катэгорыя:Краіны Еўропы]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]]</text>
      <sha1>s421gi9ue1untemdnkq0val8lpwjgqj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153238</id>
      <parentid>5153152</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T18:02:21Z</timestamp>
      <contributor deleted="deleted" />
      <minor />
      <comment deleted="deleted" />
      <origin>5153238</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="58266" sha1="m6k073ulv76zdapqhsk9czf098netpp" xml:space="preserve">{{значэнні2|Расія (значэнні)}}
{{Дзяржава
| Беларуская назва = Расійская Федэрацыя
| Арыгінальная назва = {{lang-ru|Российская Федерация}}
| Родны склон = Расіі
| Назва гімна = Гімн Расійскай Федэрацыі
| Аўдыё = Russian_Anthem_chorus.ogg
| На карце = Russian Federation (orthographic projection).svg
| Дата1 = [[1125]]
| Дата2 = [[1263]]
| Дата3 = [[1478]]
| Дата4 = [[1721]]
| Дата5 = [[14 верасня]] [[1917]]
| Дата6 = [[7 лістапада]] [[1917]]
| Дата7 = [[23 верасня]] [[1918]]
| Дата8 = [[30 снежня]] [[1922]]
| Дата9 = [[12 чэрвеня]] [[1990]]
| Дата10 = [[25 снежня]] [[1991]]
| Форма кіравання = [[Змяшаная рэспубліка]] пад [[Аўтарытарызм|аўтарытарнай дыктатурай]]&lt;ref name=&quot;Krzywdzinski&quot;&gt;{{cite book | author = Prof. Dr. Martin Krzywdzinski | date = 2020-01-26| title = Consent and Control in the Authoritarian Workplace: Russia and China Compared | publisher = [[Oxford University Press]] | pages = 252– | isbn = 978-0-19-252902-2 | oclc = 1026492383 | url = https://books.google.com/books?id=gz5MDwAAQBAJ&amp;pg=PA252|quote=''officially a democratic state with the rule of law, in practice an authoritarian dictatorship''}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cia&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/ |title=Russia – The World Factbook |work=[[The World Factbook]] |publisher=[[Central Intelligence Agency]] |access-date=2022-03-04 |archive-date=2021-01-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210109173026/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;authoritarianness&quot;&gt;{{cite journal|last=Kuzio|first=Taras|title=Nationalism and authoritarianism in Russia|journal=Communist and Post-Communist Studies|year=2016|volume=49|number=1|pages=1–11|publisher=[[University of California Press]]|doi=10.1016/j.postcomstud.2015.12.002|jstor=48610429}}&lt;/ref&gt;
| Дзяржаўная рэлігія = [[Свецкая дзяржава]]
| lat_dir = N
| lat_deg = 66
| lat_min = 25
| lat_sec = 
| lon_dir = E
| lon_deg = 94
| lon_min = 15
| lon_sec = 
| CoordScale = 30000000
| sovereignty_type = [[Гісторыя Расіі|Фарміраванне]]
| Этап1 = [[Уладзіміра-Суздальскае княства]]
| Этап2 = [[Вялікае Княства Маскоўскае]]
| Этап3 = [[Маскоўская дзяржава]]
| Этап4 = [[Расійская імперыя]]
| Этап5 = [[Расійская рэспубліка]]
| Этап6 = [[РСФСР]]
| Этап7 = [[Расійская дзяржава]]
| Этап8 = [[РСФСР]] і [[СССР]]
| Этап9 = '''Дэкларацыя аб суверэнітэце РСФСР'''
| Этап10 = '''Расійская Федэрацыя'''{{efn|[[Вярхоўны Савет РСФСР]] прыняў закон аб перайменаванні Расійскай Савецкай Федэратыўнай Сацыялістычнай Рэспублікі (РСФСР) у Расійскую Федэрацыю (закон № 2094-I)}}
| Найбуйнейшыя гарады = гл. [[Гарады-міліянеры Расіі]]
| Пасады кіраўнікоў = [[Прэзідэнт Расійскай Федэрацыі|Прэзідэнт]] &lt;br /&gt; [[Старшыня Урада Расійскай Федэрацыі|Старшыня Урада]] &lt;br /&gt; [[Старшыня Савета Федэрацыі Расіі|Старшыня Савета Федэрацыі]] &lt;br /&gt; [[Старшыня Дзяржаўнай Думы]]
| Кіраўнікі = [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Уладзімір Пуцін]] &lt;br /&gt; [[Міхаіл Уладзіміравіч Мішусцін|Міхаіл Мішусцін]] &lt;br /&gt; [[Валянціна Іванаўна Мацвіенка|Валянціна Мацвіенка]] &lt;br /&gt; [[Вячаслаў Віктаравіч Валодзін|Вячаслаў Валодзін]]
| Месца па плошчы = 1
| Плошча = 17&amp;nbsp;098&amp;nbsp;246&lt;ref name=&quot;Area2011&quot;&gt;[https://portal-new.rosreestr.ru/wps/PA_FCCLPGUMWPSPtalApp/ru.fccland.pgu.infoblock?ru.fccland.ibmportal.spring.portlet.handler.BeanNameParameterHandlerMapping-PATH=/FileDownloaderController&amp;ru.fccland.ibmportal.spring.portlet.dispatcher.DispatcherServiceServlet.directRequest=x&amp;param_infoblock_name=cc_ib_texts_of_documents&amp;param_infoblock_file_path=doc/LandFundRF_2010.rar Федеральная служба государственной регистрации, кадастра и картографии (Росреестр). Земельный фонд Российской Федерации на 1 января 2011 года]{{Недаступная спасылка}} (стр. 223)&lt;/ref&gt;
| Працэнт вады = 4,22%&lt;ref name=&quot;Area2011&quot;/&gt;
| Месца па насельніцтву = 9
| Насельніцтва = {{Падзенне}} 143&amp;nbsp;056&amp;nbsp;383&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20101213134234/http://www.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat/rosstatsite/main/population/demography/ Росстат]&lt;/ref&gt;
| Год перапісу = 2012
| Шчыльнасць насельніцтва = 8,36
| ВУП (ППЗ) = 2,376 трлн.&lt;ref name=&quot;IMF&quot;&gt;[http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2011/02/weodata/weorept.aspx?sy=2010&amp;ey=2011&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=922&amp;s=NGDP_R,NGDP_RPCH,NGDP,NGDPD,NGDP_D,NGDPRPC,NGDPPC,NGDPDPC,PPPGDP,PPPPC,PPPSH,PPPEX,NID_NGDP,NGSD_NGDP,PCPI,PCPIPCH,PCPIE,PCPIEPCH,TM_RPCH,TMG_RPCH,TX_RPCH,TXG_RPCH,TXGO,TMGO,LUR,LP,GGR,GGR_NGDP,GGX,GGX_NGDP,GGXCNL,GGXCNL_NGDP,GGSB,GGSB_NPGDP,GGXONLB,GGXONLB_NGDP,GGXWDG,GGXWDG_NGDP,NGDP_FY,BCA,BCA_NGDPD&amp;grp=0&amp;a=&amp;pr1.x=46&amp;pr1.y=12 Russia. International Monetary Fund] (оценка)&lt;/ref&gt;
| Год разліку ВУП (ППЗ) = 2011
| Месца па ВУП (ППЗ) = 6
| ВУП (ППЗ) на душу насельніцтва = 16&amp;nbsp;687&lt;ref name=&quot;IMF&quot; /&gt;
| Год разліку ВУП (намінал) = 2011
| Месца па ВУП (намінал) = 10
| ВУП (намінал) на душу насельніцтва = 13&amp;nbsp;236&lt;ref name=&quot;IMF&quot; /&gt;
| ІРЧП = 0,755&lt;ref&gt;[http://hdrstats.undp.org/en/countries/profiles/RUS.html Russian Federation — Country profile of human development indicators]&lt;/ref&gt;
| Год разліку ІРЧП = 2011
| Месца па ІРЧП = 66
| Узровень ІРЧП = &lt;span style=&quot;color:#090;&quot;&gt;высокі&lt;/span&gt;
}}
'''Расі́я''', сустракаецца таксама '''Расе{{Націск}}я''' ({{Lang-ru|Россия}}), афіцыйная назва '''Расі́йская Федэра́цыя''' ({{Lang-ru|Российская Федерация}}) — [[дзяржава]], размешчаная ва [[Усходняя Еўропа|Усходняй Еўропе]] і паўночнай частцы [[Азія|Азіі]]. Расія — найбуйнейшая па плошчы дзяржава свету (17 075 063 км² або 11,46 % (1/9) плошчы ўсёй сушы Зямлі, або 12,65 % (1/8) заселенай чалавекам сушы, што амаль удвая больш, чым плошча [[Канада|Канады]], якая займае другое месца).

== Назва ==
Назва '''''Расі́я''''' паходзіць ад этноніма ''[[назва Русь|Русь]]'' у грэчаскай [[агаласоўка|агаласоўцы]] і пачала ўводзіцца ва ўжытак [[вялікія князі маскоўскія|вялікімі князямі маскоўскімі]] з канца XV ст{{крыніца?}}. У беларускай мове сустракаецца таксама варыянт '''''Расе́я'''''. Варыянт ''Расея'', па думку навукоўцаў, магчыма, прыйшоў з дыялектаў рускай мовы, або ад розных беларускіх фанетычных працэсаў — паводле той самай мадэлі, што і беларускія народныя формы імён ''Аўдакея'' і ''Захвея''/''Сахвея'' ад ''Еўдакія'' і ''Сафія''. Паводле Этымалагічнага слоўніка беларускай мовы, словы ''Расея'', ''расейскі'', ''расеец'' не нясуць абразлівай семантыкі.

== Гісторыя ==
{{Асноўны артыкул|Гісторыя Расіі}}

=== Ранняя гісторыя (да X стагоддзя) ===
На частцы тэрыторыі сучаснай Расіі ў 1-м тысячагоддзі н.э. існавалі: [[Баспор|Баспорская дзяржава]] (Баспорскае княства), [[Скіфская дзяржава]]. На асноўнай тэрыторыі еўрапейскай Расіі жылі [[Балты|балцкія]] і [[Фіна-ўгорскія народы|фіна-вугорскія]] плямёны. У 552—745 гадах частку тэрыторыі Расіі ў верхнім цячэнні Волгі паміж Чорным і Каспійскім марамі займала дзяржава плямённага саюзу [[Цюркі|цюркаў]] — [[Цюркскі каганат]]. Ад сярэдзіны VII да X стагоддзя ў ніжнім цячэнні [[Волга|Волгі]], на [[Паўночны Каўказ|Паўночным Каўказе]], у Прыазоўі ляжала дзяржава [[Хазарскі каганат]], якая стрымлівала набегі качэўнікаў з Азіі. Ад пачатку VIII стагоддзя да 926 года на [[Далёкі Усход|Далёкім Усходзе]] існавала [[Бахай|дзяржава Бахай]].

=== Станаўленне і развіццё расійскай дзяржавы (X—XIX стагоддзі) ===
У X стагоддзі заходняя частка сённяшняй еўрапейскай Расіі ўваходзіла ў г. зв. «[[Старажытнаруская дзяржава|Старажытнарускую дзяржаву]]» ці «Кіеўскую Русь» з цэнтрам у Кіеве. Улада належала дынастыі Рурыкавічаў, якія праводзілі паслядоўную палітыку ўмацавання сваёй дзяржавы. Кіеўскі князь Алег узначаліў два паходы на [[Канстанцінопаль]]. А ў 988 годзе кіеўскі князь Уладзімір прыняў хрысціянства паводле грэчаскага абраду. У X—XIV стагоддзях на сярэднім цячэнні Волгі і ў Прыкам’і знаходзілася [[Волжская Булгарыя]]. У XII—XIV стагоддзях на тэрыторыі Расіі ўтварыліся [[Наўгародская рэспубліка]], [[Уладзіміра-Суздальскае княства|Уладзімеіра-Суздальскае]] і іншыя княствы. У XII стагоддзі гэтыя славянскія княствы, Волжская Булгарыя і іншыя дзяржавы Усходняй [[Еўропа|Еўропы]] трапілі пад нашэсце [[манголы|манголаў]] (1237—1242), на 250 гадоў на тэрыторыі еўрапейскай часткі Расіі усталявалася [[мангольскае іга]]. У перыяд з 1300 да 1323 года галоўным цэнтрам расійскіх зямель быў Уладзімір, барацьбу з якім вялі Масква і [[Цвер]]. Адначасова з усіх расійскіх зямель даніну збірала [[Залатая Арда]]. Пад мангольскім ігам паўстала [[Маскоўскае княства]]. З дапамогай інтрыг, заваявання лаяльнасці манголаў, пераводу рэлігійнага цэнтру Расіі ў [[Масква|Маскву]], маскоўскія князі атрымалі большую самастойнасць ад Арды. З Маскоўскага княства пачала сваю гісторыю расійская дзяржаўнасць. Мангольскае іга скончылася выгнаннем захопнікаў аб’яднанымі сіламі расійскіх княстваў ([[Кулікоўская бітва]] 1380 года; «стаянне на рацэ Угры» 1480 года).

[[Файл:Ivan the Terrible (cropped).JPG|thumb|200px|left|[[Іван Грозны]] працы [[Віктар Васняцоў|Васняцова]].]]
У XIV—XVI стагоддзях, пасля заваёвы Наўгародскай рэспублікі, Масква канчаткова стала адзіным цэнтрам аб’яднання ўсходнеславянскіх княстваў паўночнага ўсходу. З пачатку XV стагоддзя пачынаецца вайсковае супрацьстаянне Маскоўскай дзяржавы і [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Каб абараніцца ад Масковіі, Вялікае Княства Літоўскае будзе вымушана заключыць унію з Польшчай і ўтварыць Рэч Паспалітую.

Сярэдзіна XVI стагоддзя — праўленне [[Іван Грозны|Івана Грознага]], перыяд цэнтралізацыі ўлады і жорсткага кантролю (апрычніна). Разам з гэтым актыўна праводзілася агрэсіўная знешняя палітыка — на працягу 1558—1583 гадоў ішла [[Лівонская вайна]] за выхад да Балтыйскага мора. У канцы XVI — сярэдзіне XVII стагоддзя аформілася прыгоннае права. У пачатку XVII стагоддзя Маскоўскае княства перажыла шведскую і польска-літоўскую інтэрвенцыі. У сярэдзіне XVII стагоддзя [[Украіна]] ўвайшла ў склад Расіі на правах аўтаноміі.

[[Файл:Peter der-Grosse 1838.jpg|thumb|200px|[[Пётр I]] быў першым расійскім імператарам.]]
Рэформы, праведзеныя імператарам [[Пётр I|Пятром I]] (канец XVII стагоддзя — першая чвэрць XVIII стагоддзя) мелі вялізны ўплыў на сацыяльна-эканамічнае развіццё краіны, паспрыялі значнай мадэрнізацыі Расіі. Перамога ў [[Паўночная вайна|Паўночнай вайне]] 1700—1721 гадоў дала Расіі выйсце да [[Балтыйскае мора|Балтыйскага мора]].

Да пачатку XIX стагоддзя ў выніку шматвяковай вайсковай агрэсіі да [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], Расія атрымала асноўную частку тэрыторыі скоранай дзяржавы.

У выніку далучэння ў XVI—XIX стагоддзях тэрыторый Поўначы, Паволжа, [[Урал]]а, [[Сібір]]ы, Далёкага Усходу, Каўказа, уваходжання ў склад Расіі шэрагу народаў утварылася шматнацыянальная [[Расійская імперыя]]. Расія адбіла нашэсце французскіх войскаў у [[Вайна 1812 года|вайне 1812 года]].

Захоп Расіяй Каўказа суправаджаўся [[Генацыд чаркесаў|генацыдам чаркесаў]].

Сялянская рэформа 1861 года, што адмяніла прыгон, і іншыя рэформы паскорылі развіццё капіталізму, грамадства, сістэмы вытворчасці і размеркавання.

У канцы XIX — пачатку XX стагоддзя ўзніклі палітычныя партыі.

=== XX—XXI стагоддзі ===
[[Руска-японская вайна]] 1904—1905 гадоў каталізавала развіццё рэвалюцыйных настрояў у грамадстве, што прывяло да [[Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расіі|рэвалюцыі 1905 года]]. Пасля рэвалюцыі заснаваная [[Дзяржаўная Дума Расійскай імперыі|Дзяржаўная Дума]]. Расія брала ўдзел у [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайне]] 1914—1918 гадоў на баку краін [[Антанта|Антанты]].

Вайна, эканамічная крыза разам з правакатыўнымі дзеяннямі ўлады прывялі да звяржэння манархіі падчас [[Лютаўская рэвалюцыя|Лютаўскай рэвалюцыі 1917 года]].

25 кастрычніка (7 лістапада) 1917 года адбылася [[Кастрычніцкая рэвалюцыя]]. Была абвешчаная ўлада Саветаў (рад) рабочых, жаўнерскіх і сялянскіх дэпутатаў. У краіне была ўсталявана манапольная палітычная ўлада [[Камунізм|Камуністычнай партыі]], што паступова злілася з цэнтралізаваным дзяржаўным апаратам.

З 1917 па 1920 у Расіі ішла грамадзянская вайна, камуністы ажыццяўлялі інтэрвенцыю на новыя незалежныя дзяржавы Усходняй Еўропы і Сярэдняй Азіі. У дзяржаве замацоўваліся ваенна-камуністычныя і тэрарыстычныя прынцыпы арганізацыі (чырвоны тэрор).
У студзені 1918 года ўтвораная [[Расійская Савецкая Федэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка]] (РСФСР). У 1921 годзе была прынятая [[Новая эканамічная палітыка]] (НЭП), што ўяўляла сабою часовае і частковае вяртанне рынкавых прынцыпаў у эканоміку. 30 снежня 1922 года Расія разам з камуністычнымі [[Украіна]]й, [[Беларусь|Беларуссю]] і Закаўказскай Федэрацыяй утварылі [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік]] (СССР). Далейшае развіццё Расіі ў XX стагоддзі непарыўна звязана з СССР.

12 чэрвеня 1990 года З’езд народных дэпутатаў Расіі прыняў Дэкларацыю аб дзяржаўным суверэнітэце Расійскай Федэрацыі. У 1991 годзе ўведзеная пасада [[Прэзідэнт Расіі|прэзідэнта РФ]]. У верасні 1993 года ўказам прэзідэнта ліквідаваная сістэма Саветаў, у снежні 1993 года прынятая [[Канстытуцыя Расіі]].

== Геаграфія ==
Крайні паўночны пункт Расіі — [[мыс Флігелі]] на [[Зямля Франца-Іосіфа|Зямлі Франца-Іосіфа]] (81°51’ паўн.ш.), крайні ўсходні пункт — востраў [[Востраў Ратманава|Ратманава]] ў [[Берынгаў праліў|Берынгавым праліве]] (заходні з двух [[Астравы Дзіяміда|астравоў Дзіяміда]], 169°0’ з.д.). Крайнія паўночны і ўсходні мацерыковыя пункты Расіі: [[мыс Чалюскін]] на паўвостраве [[Паўвостраў Таймыр|Таймыр]] (77°43’ паўн.ш.) і [[мыс Дзяжнёва]] на [[Чукотка|Чукотцы]] (169°39’ з.д.). Гэтыя чатыры крайнія пункты адначасова з’яўляюцца і адпаведнымі крайнімі пунктамі [[Еўразія|Еўразіі]]. Крайні паўднёвы пункт Расіі (41°11’ з.ш.) знаходзіцца на паўднёвым захадзе ад гары [[Гара Базардзюзю|Базардзюзю]], на мяжы [[Дагестан]]а з [[Азербайджан]]ам. Крайні заходні пункт ляжыць у [[Калінінградская вобласць|Калінінградскай вобласці]] пад 19°38’ у.д., на [[Балтыйская каса|Балтыйскай касе]] [[Гданьскі заліў|Гданьскага заліва]] [[Балтыйскае мора|Балтыйскага мора]]; але Калінінградская вобласць з’яўляецца анклавам, і асноўная тэрыторыя Расіі пачынаецца ўсходней, пад 27°17’ у.д., на мяжы Расіі з [[Эстонія]]й, на беразе ракі Педэдзе. Такім чынам, працягласць тэрыторыі Расіі з поўначы на поўдзень перавышае 4 тыс. км, з захаду на ўсход — набліжаецца да 10 тыс. км. Агульная працягласць межаў Расіі — 60 933 км (з іх 38 808 км — марскія межы); межы Расіі на поўначы і на ўсходзе — марскія, на поўдні і на захадзе — у асноўным сухапутныя. Мае сухапутныя межы з [[Казахстан]]ам (6846 км), [[Кітай|Кітаем]] (3645 км), [[Манголія]]й (3485 км), [[Украіна]]й (1576 км), [[Фінляндыя]]й (1340 км), [[Беларусь|Беларуссю]] (959 км), [[Грузія]]й (723 км), [[Эстонія]]й (294 км), [[Азербайджан]]ам (284 км), [[Літва|Літвой]] (280.5 км), [[Польшча]]й (232 км), [[Латвія]]й (217 км), [[Нарвегія]]й (196 км), [[Паўночная Карэя|Паўночнай Карэяй]] (19 км). Марскія межы Расія мае с [[ЗША]] (49 км) і [[Японія]]й (194 км).

Тэрыторыя Расіі амываецца трыма акіянамі і наступнымі марамі: [[Паўночны Ледавіты акіян]] — [[Чукоцкае мора|Чукоцкае]], [[Усходне-Сібірскае мора|Усходне-Сібірскае]], [[Мора Лапцевых|Лапцевых]], [[Карскае мора|Карскае]], [[Пячорскае мора|Пячорскае]], [[Баранцава мора|Баранцава]]; [[Атлантычны акіян]] — [[Балтыйскае мора|Балтыйскае]], [[Чорнае мора|Чорнае]], [[Азоўскае мора|Азоўскае]]; [[Ціхі акіян]] — [[Японскае мора|Японскае]], [[Ахоцкае мора|Ахоцкае]], [[Берынгава мора|Берынгава]].

== Фізіка-геаграфічны агляд ==
[[Файл:Baikal-S1999276045323.png|thumb|250px|Возера [[Байкал]]. Здымак са спадарожніка]]
Расія размешчана на поўначы [[мацярык|мацерыка]] [[Еўразія]]. Яна абмываецца водамі [[Ціхі акіян|Ціхага]] і [[Паўночны Ледавіты акіян|Паўночнага Ледавітага]] [[акіян]]аў, а таксама [[Балтыйскае мора|Балтыйскім]], [[Чорнае мора|Чорным]], [[Азоўскае мора|Азоўскім]] [[мора]]мі Атлантычнага акіяна і [[Каспійскае мора|Каспійскім морам]], пры гэтым валодаючы самой працяглай берагавой лініяй (37 653 км). [[Уральскія горы]], [[рака Эмба]] і [[Кума-Маныцкая ўпадзіна]] падзяляюць Расію на еўрапейскую і азіяцкую часткі, апошняя ўключае ў сябе [[Паўночны Каўказ]], [[Сібір]] і [[Далёкі Усход]].

=== Геалогія ===
[[Файл:Осетр река.jpg|thumb|250px|Сярэднярускае ўзвышша]]
Больш 70 % тэрыторыі Расіі занята [[раўніна]]мі. Заходняя частка краіны знаходзіцца ў межах шырокай [[Усходне-Еўрапейская раўніна|Усходне-Еўрапейскай раўніны]], якая характарызуецца чаргаваннем нізін ([[Прыкаспійская нізіна|Прыкаспійская]] і інш.) і ўзвышшаў ([[Валдайскае ўзвышша|Валдайскае]], [[Сярэднярускае ўзвышша|Сярэднярускае]] і г. д.). Мерыдыянальна выцягнутая [[горная сістэма]] Урал раздзяляе Усходне-Еўрапейскую раўніну і [[Заходне-Сібірская раўніна|Заходне-Сібірскую нізіну]]. Да ўсходу ад апошняй знаходзіцца [[Сярэднесібірскае пласкагор’е]] з ізаляванымі [[горны масіў|горнымі масівамі]], якое затым плаўна пераходзіць у Цэнтральнаякуцкую раўніну.

Паўднёвая і ўсходняя часткі краіны пераважна гарыстыя. На крайнім поўдні Еўрапейскай часткі цягнуцца паўночныя [[горны хрыбет|хрыбты]] Вялікага [[Каўказ]]а (тут знаходзіцца самая высокая вяршыня Расіі — [[Эльбрус]], 5 633 м), на поўдні Сібіры — [[Алтайскія горы|Алтай]], [[Саяны|Заходні і Усходні Саяны]], [[Станавое нагор’е]] і іншыя горныя сістэмы. Паўночны ўсход Сібіры і Далёкі Усход — рэгіёны перавагі сярэдневышынных горных хрыбтоў, такіх як [[Сіхатэ-Алінь]], [[Верхаянскі хрыбет]], [[Хрыбет Чэрскага (Усходняя Сібір)|хрыбет Чэрскага]]. [[Паўвостраў Камчатка]] і [[Курыльскія астравы]] на крайнім усходзе — тэрыторыя [[вулкан]]аў. Тут іх налічваецца больш за 200, прычым каля 50 дзеючых.

=== Гідралогія ===
У Расіі больш за 120 тыс. [[рака|рэк]] і каля 2 млн [[возера|азёр]]. Самыя буйныя рэкі: [[Амур]], [[Лена]], [[Енісей]], [[Іртыш]], [[Об]], [[Волга]], [[Кама]]; буйнейшыя азёры — [[Каспійскае мора]], [[Байкал]], [[Ладажскае возера|Ладажскае]], [[Анежскае возера|Анежскае]].

Варта заўважыць, што рэкі ў Расіі традыцыйна мелі велізарную ролю — не толькі як транспартныя шляхі, але і як трасы засялення і гаспадарчага асваення новых тэрыторый. На рэках пабудаваныя практычна ўсе буйныя гарады.

=== Клімат ===
Размяшчэнне Расіі ў паўночнай частцы Еўразіі (тэрыторыя краіны ў асноўным ляжыць паўночней 50° пн.ш.) абумовіла яе знаходжанне ў арктычным, субарктычным, умераным і часткова ў субтрапічным кліматычных паясах. Пераважная частка тэрыторыі размешчаная ва ўмераным поясе. Разнастайнасць клімату залежыць таксама ад асаблівасцей рэльефу і блізкасці або аддаленасці акіяна.

Шыротная занальнасць найбольш ярка выяўляецца на раўнінах. Спектр прыродных зон адрознівае Еўрапейскую частку краіны, дзе з поўначы на поўдзень паслядоўна змяняюцца зона арктычных пустынь, тундры, лесатундры, тайгі, мяшаных лясоў, лесастэпы, стэпы, паўпустыні. З прасоўваннем на ўсход клімат становіцца ўсё больш кантынентальным, колькасць прыродных зон у адным шыротным інтэрвале значна скарачаецца.

Сярэднія тэмпературы студзеня, па розных рэгіёнах, вагаюцца ад 6 да −50&amp;nbsp;°C, ліпеня ад 1 да 25&amp;nbsp;°C; ападкаў ад 150 да 2000 мм у год. [[Вечная мерзлата]] (раёны [[Сібір]]ы і [[Далёкі Усход|Далёкага Усходу]]) займае 65 % тэрыторыі Расіі.
[[Файл:Amur Tiger Panthera tigris altaica Cub Walking 1500px.jpg|thumb|Амурскі тыгр]]

Больш 70 % расійскай тэрыторыі — гэта зона рызыкоўнага земляробства. Сельскагаспадарчы сезон на большай частцы тэрыторыі Расіі доўжыцца 2—3 месяцы (для параўнання, у [[Еўропа|Еўропе]] або [[ЗША]] — 8—9 месяцаў). У той жа час у Расіі знаходзіцца 10 % усіх ворных зямель свету.

=== Флора і фаўна ===
Лясы займаюць звыш 1/2 тэрыторыі. На тэрыторыі Расіі знаходзіцца пятая частка ўсіх лясоў свету і палова сусветных хвойных лясоў. Жывёльны свет разнастайны — тут жывуць і [[белы мядзведзь|белыя мядзведзі]], і [[морж|маржы]], і [[тыгр]]ы, [[леапард]]ы, і інш.

У Расіі існуе 35 [[Нацыянальны парк|нацыянальных паркаў]] і 84 [[запаведнік]]і.

== Дзяржаўны лад ==

=== Адміністрацыйны падзел ===
[[Файл:Субъекты Российской Федерации 2014.png|thumv|350px|right|Адміністрацыйны падзел Расіі]]
Расія з’яўляецца федэратыўнай дзяржавай. Яна складаецца з 83 суб’ектаў федэрацыі (21 рэспубліка, 46 абласцей, 9 краёў, 1 аўтаномная вобласць, 4 аўтаномныя акругі, 2 горада федэральнага значэння) ({{Таксама}}: [[Адміністрацыйны падзел Расіі]]). Асаблівасцю аўтаномных акруг (акрамя [[Чукоцкая аўтаномная акруга|Чукоцкай]] з’яўляецца іх двухскладнасць, г.зн., з’яўляючыся паўнапраўным суб’ектам федэрацыі, яны ўваходзяць у склад іншага суб’екта. Асаблівасцю рэспублік з’яўляецца наяўнасць у іх Канстытуцыі (у іншых суб’ектаў — Статут) і магчымасць увядзення дадатковых дзяржаўных моў. З кожным суб’ектам федэральны ўрад заключае дагаворы аб размежаванні прадметаў паўнамоцтваў паміж Расійскай Федэрацыяй і суб’ектам Расійскай Федэрацыі.

Суб’екты федэрацыі аб’яднаныя ў федэральныя акругі, якія створаныя ўказам прэзідэнта 13 мая 2000 года і якія не з’яўляюцца часткай адміністрацыйнага падзелу краіны (({{Таксама}}: [[Федэральны падзел Расіі]]). Усяго створана 8 федэральных акруг.

=== Форма праўлення і органы дзяржаўнай улады ===
Паводле формы праўлення Расія з’яўляецца прэзідэнцкай рэспублікай. Дзеючая Канстытуцыя была прынята [[12 снежня]] [[1993]] года на рэферэндуме ({{Таксама}}: [[Канстытуцыя Расійскай Федэрацыі]]). Дзяржаўная ўлада ў Расійскай Федэрацыі здзяйсняецца на аснове падзелу на заканадаўчую, выканаўчую і судовую. Органы заканадаўчай, выканаўчай і судовай улады самастойныя. Глава дзяржавы — [[Прэзідэнт Расійскай Федэрацыі]]. Прэзідэнта выбіраюць на 6 гадоў на аснове ўсеагульнага роўнага і прамога выбарчага права пры тайным галасаванні. Адна і тая ж асоба не можа займаць пасаду Прэзідэнта больш за два тэрміны запар.

Заканадаўчы (прадстаўнічы) орган дзяржаўнай улады (парламент) Расійскай Федэрацыі — двухпалатны [[Федэральны Сход Расійскай Федэрацыі]]. Палатамі Федэральнага Сходу з’яўляюцца [[Савет Федэрацыі]] — верхняя палата і [[Дзяржаўная Дума Расійскай Федэрацыі|Дзяржаўная Дума]] — ніжняя палата. У склад Савета Федэрацыя ўваходзяць па аднаму прадстаўніку ад заканадаўчай і выканаўчай улады кожнага суб’екта федэрацыі, якія дэлегуюцца адпаведна заканадаўчым органам суб’екта федэрацыі і яго главой на сталай аснове, а ў склад Дзяржаўнай Думы — 450 дэпутатаў, абіраецца на аснове ўсеагульнага роўнага і прамога выбарчага права пры тайным галасаванні па партыйным спіскам (прахадны бар’ер 7 %). Тэрмін паўнамоцтваў Дзяржаўнай Думы — 4 гады.

Выканаўчую ўладу здзяйсняе [[Урад Расійскай Федэрацыі]]. Старшыня Ураду прызначаецца Прэзідэнтам са згоды Дзяржаўнай Думы. У склад Ураду ўваходзяць, апроч Старшыні, яго намеснікі і федэральныя міністры. Урад узначальвае сістэму федэральных органаў выканаўчай улады: міністэрстваў, федэральных служб і федэральных агенцтваў.

Судовая ўлада ў Расіі ажыццяўляецца судамі. У сістэму федэральных судоў уваходзяць суды агульнай юрысдыкцыі (уключаючы ваенныя суды), арбітражныя суды і [[Канстытуцыйны Суд Расійскай Федэрацыі]]. Суды агульнай юрысдыкцыі здзяйсняюць правасуддзе па грамадзянскіх, крымінальных справах і справах, якія ўзнікаюць з адміністрацыйных правапарушэнняў. Да іх адносяцца [[Вярхоўны Суд Расійскай Федэрацыі]], вярхоўныя суды рэспублік у складзе РФ, краявыя, абласныя суды, суды аўтаномных абласцей, аўтаномных акруг, Маскоўскі і Санкт-Пецярбургскі гарадскія суды, раённыя (гарадскія) суды. Арбітражныя суды займаюцца разглядам спрэчак, звязаных з прафесійным удзелам у грамадзянскім абарачэнні, у прыватнасці, звязаных з прадпрымальніцкай дзейнасцю, і некаторых іншых катэгорый спрэчак. Яны ўключаюць [[Вышэйшы арбітражны суд Расійскай Федэрацыі]], федэральныя арбітражныя суды акруг (арбітражныя касацыйныя суды), арбітражныя апеляцыйныя суды, арбітражныя суды суб’ектаў федэрацыі.

=== Рэгіянальная і муніцыпальная ўлада ===
Сістэма органаў дзяржаўнай улады суб’ектаў федэрацыі ўсталёўваецца суб’ектамі Расійскай Федэрацыі самастойна ў адпаведнасці з асновамі канстытуцыйнага ладу Расійскай Федэрацыі і агульнымі прынцыпамі арганізацыі прадстаўнічых і выканаўчых органаў дзяржаўнай улады, усталяванымі федэральным законам. Глава суб’екта федэрацыі зацвярджаецца заканадаўчым органам па прадстаўленні прэзідэнта Расійскай Федэрацыі. Заканадаўчы (прадстаўнічы) орган суб’екта федэрацыі фарміруецца шляхам прамога тайнага ўсеагульнага галасавання па партыйным спісам. Выканаўчы орган — урад суб’екта федэрацыі фарміруецца главой суб’екта пры ўдзеле заканадаўчага органа. Судовая ўлада суб’екта федэрацыя складаецца з Канстытуцыйнага (Статутнага) суда суб’екта федэрацыі і міравых судоў. Гэтыя суды не ўваходзяць у федэральную судовую сістэму.

Мясцовае самакіраванне ў Расіі — гэта форма ажыццяўлення народам сваёй улады, якая забяспечвае самастойнае і пад сваю адказнасць рашэнне насельніцтвам непасрэдна і (ці) праз органы мясцовага самакіравання пытанняў мясцовага значэння зыходзячы з інтарэсаў насельніцтва з улікам гістарычных і іншых мясцовых традыцый. Мясцовае самакіраванне здзяйсняецца грамадзянамі шляхам рэферэндуму, выбараў, іншых форм прамога волевыяўлення, праз выбарныя і іншыя органы мясцовага самакіравання. Мясцовае самакіраванне здзяйсняецца на ўсёй тэрыторыі Расійскай Федэрацыі. Тэрытарыяльную аснову мясцовага самакіравання складаюць муніцыпальныя ўтварэнні. Усяго ў Расіі каля 25 тысяч муніцыпальных утварэнняў. У Расійскай Федэрацыі існуюць 6 відаў муніцыпальных утварэнняў:
* [[Сельскае паселішча (Расія)|сельскае паселішча]]
* [[Гарадское паселішча (Расія)|гарадское паселішча]]
* [[Муніцыпальны раён (Расія)|муніцыпальны раён]]
* [[Гарадская акруга (Расія)|гарадская акруга]]
* [[Міжсяленыя тэрыторыі|міжсяленная тэрыторыя]]
* [[унутрыгарадская тэрыторыя горада федэральнага значэння]]
Органы мясцовага самакіравання не ўваходзяць у сістэму органаў дзяржаўнай улады. У структуру органаў мясцовага самакіравання, якая ўсталёўваецца статутам муніцыпальнага ўтварэння, уваходзяць наступныя органы і службовыя асобы мясцовага самакіравання: прадстаўнічы орган муніцыпальнага ўтварэння, галава муніцыпальнага ўтварэння, мясцовая адміністрацыя, кантрольны орган муніцыпальнага ўтварэння, іншыя органы мясцовага самакіравання.

=== Палітычныя партыі і прафсаюзы ===
Па стану на люты 2008 г. ў Расіі было зарэгістравана 15 палітычных партый (у 2006 г. іх было 35). Да ліку буйнейшых адносяцца: праўладныя — [[Адзіная Расія]]; лаяльныя — [[Справядлівая Расія]], [[Ліберальна-дэмакратычная партыя Расіі]] (ЛДПР); апазіцыйныя — [[Камуністычная партыя Расійскай Федэрацыі]] (КПРФ), [[Партыя &quot;Народны саюз&quot;|Народны Саюз]], [[Расійская дэмакратычная партыя &quot;Яблык&quot;|Яблык]], [[Правая справа]]. У Дзярждуму, выбраную ў [[2007]] годзе, прайшлі Адзіная Расія, КПРФ, Справядлівая Расія і ЛДПР.

Да ліку буйнейшых прафсаюзных аб’яднання агульнарасійскага ўзроўня адносяць [[Федэрацыя незалежных прафсаюзаў Расіі|Федэрацыю незалежных прафсаюзаў Расіі]] (найбуйнейшае прафсаюзнае аб’яднанне, уваходзяць каля 29 млн чалавек, ці 95 % ад усіх членаў прафсаюзаў у Расіі), [[Канфедэрацыя працы Расіі|Канфедэрацыю працы Расіі]], [[Усерасійская канфедэрацыя працы|Усерасійскую канфедэрацыю працы]]. Усе яны ўваходзяць у [[Міжнародная канфедэрацыя прафсаюзаў|Міжнародную канфедэрацыю прафсаюзаў]].

=== Знешняя палітыка ===

==== Дачыненні з Беларуссю ====
Дыпламатычныя дачыненні ўрады ўстанавілі [[28 чэрвеня]] [[1992]] года&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070502115338/http://www.president.gov.by/by/press46998.print.html Беларусь гатова на цеснае супрацоўніцтва з Расіяй, з улікам інтарэсаў беларускага народа]// Афіцыйны інтэрнэт-партал Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь. 28 чэрвеня [[2007]]&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==

=== Колькасць і размяшчэнне ===
[[Файл:Population of Russia.PNG|thumb|250px|Дэпапуляцыя ў Расіі]]
На [[1 студзеня]] [[2008]] года насельніцтва Расіі складала 142,0 млн чалавек. У Расіі працягваецца [[дэмаграфічны крызіс]]. Рост насельніцтва ў краіне спыніўся з [[1991]]. Смяротнасць у 1,1 раза перавышае нараджальнасць, насельніцтва скарачаецца на некалькі сотняў тысяч чалавек штогод. Негатыўнай асаблівасцю Расіі з’яўляецца той факт, што ў выніку дэмаграфічнага пераходу нараджальнасць звалілася да ўзроўня развітых краін, у то час як смяротнасць засталася на ўзроўні краін, якія развіваюцца.

Кожную хвіліну ў Расіі нараджаецца 3 чалавека, а памірае — 5. Агульнасусветная тэндэнцыя процілеглая: адносіны колькасці нараджэнняў да смерцяў роўна 2,6. Асабліва вялікая смяротнасць у расійскіх мужчын, сярэдняя працягласць жыцця якіх 67,51 гадоў (2017 г.)&lt;ref name=&quot;demoscope.ru&quot;&gt;[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/sng_e0.php 15 новых независимых государств. Ожидаемая продолжительность жизни при рождении, 1950—2017]&lt;/ref&gt;. Працягласць жыцця жанчын значна вышэй — 77,64 года&lt;ref name=&quot;demoscope.ru&quot;/&gt;. Узровень нараджальнасці ў Расіі не забяспечвае простага ўзнаўлення насельніцтва.

=== Этнічны склад ===

=== Моўны склад ===

=== Рэлігійны склад ===

== Гаспадарка ==
[[Файл:MIBC 9th May 2012.jpg|thumb|250px|Міжнародны бізнес-раён «[[Масква-сіці]]».]]
Расія — некалі прамыслова развітая краіна, перажывае крызіс пасля распаду СССР, савецкай эканомікі і эканамічных сувязяў з былымі рэспублікамі і краінамі Усходняга блоку.

[[Сукупны ўнутраны прадукт]] на душу насельніцтва складае 8900 долараў у год ([[2003]]). Інфляцыя 3 % (за студзень-люты [[2005]] г.)

Большую частку ВУП дае здабыча карысных выкапняў: [[Нафта|нафты]] і [[Прыродны газ|прыроднага газу]] (асноўныя радовішчы ў Заходнім Сібіры), каменны [[вугаль]], [[жалезная руда]] (Курская магнітная анамалія, радовішчы [[Урал]]а, Заходняй [[Сібір]]ы і інш.), [[апатыты]], [[калійныя солі]], [[фасфарыты]], [[дыямент]]ы і інш. У [[2010]] г. вываз сыравіны склаў 65 % агульнага аб’ёму экспарту&lt;ref&gt;{{Артыкул|аўтар=[[Антон Запольскі]].|загаловак=10 гадоў кіравання Пуціна. Што адбываецца сёння ў Расіі|спасылка=http://old.zviazda.by/ru/archive/article.php?id=61516|выданне=[[Звязда]]|тып=[[газета]]|год=29 чэрвеня 2010|нумар=[http://old.zviazda.by/ru/archive/?idate=2010-06-29 124 (26732)]|старонкі=[http://old.zviazda.by/a2ttachments/61477/29cher-7.indd.pdf 7]|issn=1990-763x|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160306063244/http://old.zviazda.by/ru/archive/article.php?id=61516|archivedate=6 сакавіка 2016}}&lt;/ref&gt;.

Асноўныя галіны прамысловасці: [[Машынабудаўніцтва]] (цяжкае, агульнае, сярэдняе, выраб прыбораў інструментаў, і інш.), чорная (галоўным чынам [[Урал]] і інш.) і каляровая ([[Урал]], [[Сібір]], Далёкі Усход і інш.) [[металургія]]. Развітыя хімічная і нафтахімічная прамысловасці (цэнтральны і паўночна-заходні рэгіён, Паволжа, Урал), лясная (на поўначы і ўсходзе краіны), лёгкая (галоўным чынам тэкстыльная) і харчовая прамысловасць.

[[Земляробства]] дае каля 40 % агульнай прадукцыі [[Сельская гаспадарка|сельскай гаспадаркі]], [[жывёлаводства]] — звыш 60 %. Больш як 4/5 ворыва прыходзіцца на Цэнтральнае Паволжа, Паўночны [[Каўказскія горы|Каўказ]], [[Урал]] і Заходні [[Сібір]]. Асноўныя сельскагаспадарчыя культуры: [[збожжа]], [[цукровы бурак]], [[сланечнік]], [[бульба]], [[лён]].

На тэрыторыі Расіі функцыянуюць аб’яднаныя энергетычныя сістэмы Цэнтру, Паўночнага Захаду, Паволжа, Паўночнага Каўказа, Сібіру, Далёкага Усходу. Расія мае буйную сетку трубаправодаў. Важныя элементы водных сістэм: Беламора-балтыйскі канал, канал імя Масквы, Волга-Донскі канал, Волга-Балтыйскі шлях. Важную ролю грае марскі транспарт. Буйныя порты: [[Санкт-Пецярбург]], [[Калінінград]], [[Мурманск]], [[Архангельск]], [[Новарасійск]], [[Уладзівасток]], [[Находка]]. У Расіі ёсць звыш за 100 [[курорт]]аў: на ўзбярэжжы [[Чорнае мора|Чорнага мора]], група курортаў Каўказскіх Мінеральных Водаў і інш.

== Культура ==

== Адукацыя ==

== Сацыяльная сфера ==

== Узброеныя сілы ==
Узброеныя сілы Расіі складаюцца з трох відаў Узброеных сіл (сухапутныя войскі, ваенна-паветраныя сілы і ваенна-марскі флот), трох родаў войск (касмічныя войскі, ракетныя войскі стратэгічнага прызначэння і паветрана-дэсантныя войскі), тыла ўзброеных сіл, чыгуначных войск і іншых войск, якія не ўваходзяць у віды ўзброеных сіл, а таксама шэраг службаў. Агульная колькасць УС Расіі складае 1207 тыс. чалавек ваеннаслужбоўцаў і 876 тысяч грамадзянскіх спецыялістаў.

Сухапутныя войскі арганізацыйна складаюцца з мотастралковых войскаў, танкавых войскаў, ракетных войскаў і артылерыі, войскаў СПА, спецыяльных войскаў (выведвальных, сувязі, радыёэлектроннай барацьбы (РЭБ), інжынерных, радыяцыйнай, хімічнай і біялагічнай абароны (РХБА), тэхнічнага забеспячэння, аховы тылу, часцей і арганізацый тылу). Сухапутныя войскі дзеляцца па тэрытарыяльным прынцыпе на шэсць ваенных акруг: [[Маскоўская ваенная акруга|Маскоўская]], [[Ленінградская ваенная акруга|Ленінградская]], [[Паўночна-Каўказская ваенная акруга|Паўночна-Каўказская]], [[Прыволжска-Уральская ваенная акруга|Прыволжска-Уральская]], [[Сібірская ваенная акруга|Сібірская]] і [[Далёкаўсходняя ваенная акруга|Далёкаўсходняя]].

Ваенна-паветраныя сілы арганізацыйна складаюцца з авіяцыі (бамбавальнай, штурмавой, знішчальнай, авіяцыі СПА, выведвальнай, транспартнай і спецыяльнай), зенітна-ракетных войскаў, радыётэхнічных войскаў, спецыяльных войскаў, часцей і ўстаноў тылу.

Ваенна-марскі флот арганізацыйна складаецца з родаў сіл: падводных, надводных, марской авіяцыі, марской пяхоты і берагавых войскаў, часцей спецыяльных войскаў і тылу. ВМФ па тэрытарыяльнай прыкмеце дзеліцца на чатыры флоту (Паўночны, Балтыйскі, Чарнаморскі і Ціхаакіянскі) і адну флатылію (Каспійскую).

За межамі Расійскай Федэрацыі ёсць ваенныя базы ў Азербайджане (РЛС «Габала»), Арменіі (102-я ваенная база ў Гюмры), Беларусі (РЛС «Волга», Баранавічы і 42-й вузел сувязі ВМФ, Вілейкі), Казахстане (5-ы Дзяржаўны выпрабавальны касмадром, асобны полк транспартнай авіяцыі, асобны радыётэхнічны вузел Касмічных войскаў, дзяржаўны выпрабавальны палігон стратэгічнай СПА і СРА Сары-Шара), Кіргізіі (ваенна-паветраная база), Таджыкістане (Оптыка-электронны вузел сістэмы кантролю касмічнай прасторы «Нурэк», 201-я матастрэлковая дывізія), Узбекістане (авіябаза), Украіне (Чарнаморскі флот, шэраг аэрадромаў, вузлоў сувязі, 219-ы асобны полк радыёэлектроннай барацьбы, 1096-ы зенітны ракетны полк), Сірыі (база ВМФ), а таксама групоўкі расійскіх войскаў у Абхазіі і Паўднёвай Асеціі і групоўка міратворчых сіл і Прыднястроўі.

== Гл. таксама ==
* [[Русафобія]]
* [[Русафілія]]
* [[Дзяржаўны савет Расійскай Федэрацыі|Дзяржаўны савет]]
* [[61-я паветраная армія Расіі]]
* [[6-я армія ВПС і СПА Расіі]]
* [[Злачыннасць у Расіі]]

== Заўвагі ==
&lt;references group=&quot;заўв&quot;&gt;&lt;references /&gt;
&lt;references /&gt;&lt;/references&gt;

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Вікіцытатнік|Расія}}

{{Commons}}
{{Краіны Еўропы}}
{{Краіны Азіі}}
{{Славянскія краіны}}
{{СНД}}
{{АДКБ}}
{{G8}}
{{Краіны ля Балтыйскага мора}}
{{Краіны ля Чорнага мора}}
{{АІК}}
{{Вонкавыя спасылкі}}

[[Катэгорыя:Расія| ]]
[[Катэгорыя:Краіны Азіі]]
[[Катэгорыя:Краіны Еўропы]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]]</text>
      <sha1>m6k073ulv76zdapqhsk9czf098netpp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1855</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9076</id>
    <revision>
      <id>5153163</id>
      <parentid>4872799</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T13:20:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>/* Падзеі */</comment>
      <origin>5153163</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2501" sha1="e1tf1zxdafj34t904dylgw1cgbzghdp" xml:space="preserve">{{Навігацыя для года}}
{{Год паводле тэм}}

== Падзеі ==
* [[11 мая]]: [[Яўстах Тышкевіч]] заснаваў [[Віленскі музей старажытнасцей]].
* [[17 чэрвеня]]: У [[Нью-Ёрк]]скую гавань прыбыла [[Статуя Свабоды]] — падарунак французскага народа [[Злучаныя Штаты Амерыкі|Злучаным Штатам Амерыкі]]
* [[3 чэрвеня]]: У час [[Крымская вайна|Крымскай вайны]] рускія войскі адбілі спробу англа-французскіх караблёў высадзіць марскі дэсант у [[Таганрог|Таганрозе]].
* [[6 чэрвеня]]: Штурм Малахава кургана, рускія войскі адбілі атаку англа-французскай арміі ў ходзе абароны [[Севастопаль|Севастопаля]].
* [[15 ліпеня]]: Падчас Крымскай вайны рускі атрад пад камандаваннем А. Урангеля (5 тыс. чалавек) штурмам авалодаў Чынгільскімі вышынямі, якія абаранялі 13 тыс. туркаў.
* [[11 лістапада]]: Адбыўся «Вялікі землятрус» у горадзе [[Эда (горад)|Эда]], будучай сталіцы Японіі.
* [[17 лістапада]]: [[Давід Лівінгстан]] адкрыў [[Вікторыя (вадаспад)|вадаспад]] на рацэ [[Замбезі]] і назваў яго ў гонар [[Вікторыя (каралева брытанская)|каралевы Вікторыі]].

== Нарадзіліся ==
* [[15 мая]]: [[Леапольд фон Калькройт]], нямецкі жывапісец
* [[15 верасня]]: [[Канстанцін Аляксееўскі]], [[генерал-маёр]], удзельнік беларускага нацыянальнага руху
* [[31 снежня]]: [[Джавані Пасколі]], італьянскі паэт

== Памерлі ==
* [[3 студзеня]]: [[Антон Марціноўскі]], беларускі выдавец і пісьменнік
* [[26 студзеня]]: [[Жэрар дэ Нерваль]], французскі паэт
{{Храналагічны пералік}}

[[Катэгорыя:1855| ]]</text>
      <sha1>e1tf1zxdafj34t904dylgw1cgbzghdp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153169</id>
      <parentid>5153163</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T13:23:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>/* Падзеі */</comment>
      <origin>5153169</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2747" sha1="l6rr0ntd0w7wqpezpf5zsu4st6ulcce" xml:space="preserve">{{Навігацыя для года}}
{{Год паводле тэм}}

== Падзеі ==
[[Файл:Crimea_Sevastopol_Istorychny_boulevard_Memorial_complex-52.jpg|thumb|«[[Абарона Севастопаля (панарама)|Абарона Севастопаля]]», фрагмент панарамы, [[Франц Рубо]].]]
* [[11 мая]]: [[Яўстах Тышкевіч]] заснаваў [[Віленскі музей старажытнасцей]].
* [[17 чэрвеня]]: У [[Нью-Ёрк]]скую гавань прыбыла [[Статуя Свабоды]] — падарунак французскага народа [[Злучаныя Штаты Амерыкі|Злучаным Штатам Амерыкі]]
* [[3 чэрвеня]]: У час [[Крымская вайна|Крымскай вайны]] рускія войскі адбілі спробу англа-французскіх караблёў высадзіць марскі дэсант у [[Таганрог|Таганрозе]].
* [[6 чэрвеня]]: Штурм Малахава кургана, рускія войскі адбілі атаку англа-французскай арміі ў ходзе абароны [[Севастопаль|Севастопаля]].
* [[15 ліпеня]]: Падчас Крымскай вайны рускі атрад пад камандаваннем А. Урангеля (5 тыс. чалавек) штурмам авалодаў Чынгільскімі вышынямі, якія абаранялі 13 тыс. туркаў.
* [[11 лістапада]]: Адбыўся «Вялікі землятрус» у горадзе [[Эда (горад)|Эда]], будучай сталіцы Японіі.
* [[17 лістапада]]: [[Давід Лівінгстан]] адкрыў [[Вікторыя (вадаспад)|вадаспад]] на рацэ [[Замбезі]] і назваў яго ў гонар [[Вікторыя (каралева брытанская)|каралевы Вікторыі]].

== Нарадзіліся ==
* [[15 мая]]: [[Леапольд фон Калькройт]], нямецкі жывапісец
* [[15 верасня]]: [[Канстанцін Аляксееўскі]], [[генерал-маёр]], удзельнік беларускага нацыянальнага руху
* [[31 снежня]]: [[Джавані Пасколі]], італьянскі паэт

== Памерлі ==
* [[3 студзеня]]: [[Антон Марціноўскі]], беларускі выдавец і пісьменнік
* [[26 студзеня]]: [[Жэрар дэ Нерваль]], французскі паэт
{{Храналагічны пералік}}

[[Катэгорыя:1855| ]]</text>
      <sha1>l6rr0ntd0w7wqpezpf5zsu4st6ulcce</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1944</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9160</id>
    <revision>
      <id>5153280</id>
      <parentid>5091587</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T21:32:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5153280</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9323" sha1="i1wv5icyvcm5a35gaowdljldte1mfur" xml:space="preserve">{{Навігацыя для года}}
{{Год паводле тэм}}

== Падзеі ==
[[Файл:Into_the_Jaws_of_Death_23-0455M_edit.jpg|thumb|Высадка ў Нармандыі.]]
[[Файл:194407 abandoned german vehicles belarus (revised).jpg|thumb|Калона 9-й нямецкай арміі, разбітая непадалёк [[Бабруйск]]а.]]
[[Файл:Crowds of French patriots line the Champs Elysees-edit2.jpg|thumb|Жыхары [[Парыж]]а вітаюць саюзнікаў на [[Елісейскія палі|Елісейскіх палях]].]]
* [[8 студзеня]]: Адбыўся [[Мікулішкаўскі бой]] паміж жаўнерамі [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]] і літоўскімі калабарантамі.
* [[31 студзеня]]: пачатак чатырохдзённай [[бітва|бітвы]] за [[Кваджалейн]] у [[Ціхі акіян|Ціхім акіяне]] паміж [[ЗША]] і [[Японія]]й. Бітва скончылася знішчэннем буйнога японскага гарнізона і захопам кантролю над [[Маршалавы Астравы|Маршалавымі Астравамі]] амерыканскімі ваеннымі.
* [[1 сакавіка]]: [[Беларуская народная самапомач]] перададзена ў падпарадкаванне [[Беларуская цэнтральная рада|Беларускай цэнтральнай рады]].
* [[6 сакавіка]]: Пачалося фарміраванне [[Беларуская краёвая абарона|Беларускай краёвай абароны]].
* [[26 сакавіка]]:
** У [[Мінск]]у ў гарадскім тэатры адбылася прэм’ера оперы «Усяслаў Чарадзей» [[Мікалай Шчаглоў-Куліковіч|М. Шчаглова-Куліковіча]] на вершы [[Наталля Арсеннева|Н. Арсенневай]].
** У ходзе [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] савецкія войскі ля горада [[Бельцы]] выйшлі да дзяржаўнай мяжы [[СССР]].
** Каля 600 савецкіх самалётаў здзейснілі самы моцны за ўсю вайну [[СССР]] з [[Фінляндыя]]й налёт на [[Хельсінкі]].
* [[30 сакавіка]]: Савецкія войскі вызвалілі [[Чарнаўцы]].
* [[18 мая]]: Праведзена [[дэпартацыя крымскіх татар]] у [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]].
* [[24 мая]]: У [[Ісландыя|Ісландыі]] адбыўся [[Рэферэндум у Ісландыі (1944)|рэферэндум пра разрыў уніі]] з [[Данія]]й.
* [[6 чэрвеня]]: Здзейснена [[высадка ў Нармандыі]], пачалося вызваленне Францыі. 
* [[15 чэрвеня]]: Пачалася бітва за [[востраў Сайпан|Сайпан]] паміж [[ЗША]] і [[Японія]]й.
* [[17 чэрвеня]]: [[Ісландыя]] становіцца незалежнай ад [[Данія|Даніі]].
* [[23 чэрвеня]]: Савецкія войскі пачалі [[Аперацыя Баграціён|аперацыю «Баграціён»]].
* [[25 чэрвеня]]: Пачатак аперацыі войскаў 1-га Прыбалтыйскага і 3-га Беларускага франтоў, падчас якой была акружана і знішчана буйная групоўка нямецкіх войскаў на захадзе ад [[Віцебск]]а (сконч. [[27.6]].1944).
* [[27 чэрвеня]]:
** Савецкія войскі завяршылі [[Тулоксінская дэсантная аперацыя|Тулоксінскую дэсантную аперацыю]].
** Войскамі Карэльскага фронту і Анежскай ваеннай флатыліі вызвалены [[Петразаводск]].
** Войскі 1-га Беларускага фронту акружылі і знішчылі (27.–29.6.) бабруйскую групоўку нямецкіх войскаў і вызвалілі [[Бабруйск]].
** У [[Мінск]]у адбыўся [[Другі Усебеларускі кангрэс]], скліканы [[БЦР|Беларускай цэнтральнай радай]].
* [[3 ліпеня]]: Савецкія войскі ўвайшлі ў Мінск.
* [[9 ліпеня]]: Заканчэнне бітвы за [[Сайпан]] перамогай арміі і флоту [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] над ваеннымі фарміраваннямі [[Японія|Японіі]].
* [[13 ліпеня]]:
** Савецкія войскі ўвайшлі ў [[Вільнюс]].
** Здарылася [[катастрофа С-47 пад Маладзечнам]], экіпаж загінуў.
* [[20 ліпеня]]:
** Савецкая армія выйшла на [[Заходні Буг]].
** [[Аперацыя «Валькірыя»|Няўдалы замах]] на [[Адольф Гітлер|Адольфа Гітлера]]. 
* [[21 ліпеня]]: Амерыканскія войскі высадзіліся на [[Гуам]]е.
* [[24 ліпеня]]: Савецкія войскі вызвалілі ад гітлераўцаў [[Люблін]].
* [[28 ліпеня]]: [[Брэст]] вызвалены з-пад нямецкай акупацыі.
* [[7 жніўня]]: Запушчаны першы [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] праграміруемы [[камп’ютар]] «[[Марк I]]».
* [[9 жніўня]]: Заснаваны [[Мінскі аўтамабільны завод]].
* [[25 жніўня]]: [[Вызваленне Парыжа]], капітуляцыя нямецкіх акупацыйных сіл, урад Вішы ўцёк у горад [[Зігмарынген]] у Германіі.
* [[29 жніўня]]: Пачалося [[Славацкае нацыянальнае паўстанне]] супраць пранацысцкага ўрада [[Першая Славацкая рэспубліка|Першай Славацкай рэспублікі]].
* [[31 жніўня]]: Савецкія войскі ўвайшлі ў [[Бухарэст]].
* [[20 верасня]]: Утворана [[Гродзенская вобласць]] з цэнтрам у горадзе [[Гродна]].
* [[31 снежня]]: Ад нацысцкіх акупантаў вызвалена [[Чарнагорыя]].

== Нарадзіліся ==
* [[3 студзеня]]: [[Міхал Раманюк]], беларускі [[этнограф]].
* [[6 студзеня]]: [[Рольф Цынкернагель]], швейцарскі [[вучоны]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] (1996).
* [[12 студзеня]]: [[Джо Фрэйзер]], амерыканскі [[баксёр]].
* [[26 студзеня]]: [[Анджэла Дэвіс]], амерыканская [[праваабаронца]], дзеяч камуністычнага руху.
* [[14 мая]]: [[Джордж Лукас]], амерыканскі [[кінарэжысёр]].
* [[26 чэрвеня]]: [[Генадзь Зюганаў]], расійскі [[палітык]], лідар [[КПРФ]].
* [[13 верасня]]: [[Алесь Іванавіч Лабанок]], беларускі [[акцёр]].

== Памерлі ==
* [[Гальяш Леўчык]], беларускі [[паэт]], аўтар зборніка «Чыжык беларускі» (Вільня, 1922) (нар. 20.7.[[1880]]).
* [[3 сакавіка]]: [[Францішак Аляхновіч]], беларускі [[драматург]], [[празаік]], паэт, [[публіцыст]] (нар. [[9 сакавіка|3.3]].[[1883]]).
* [[16 чэрвеня]]: [[Міхаіл Белуш]], удзельнік партызанскага руху на Беларусі ў Другую сусветную вайну (нар. [[1924]]).
* [[7 кастрычніка]]: [[Змітрок Астапенка]], беларускі паэт і празаік (нар. [[10 лістапада|10.11]].[[1910]]).
* [[23 кастрычніка]]: [[Чарлз Гловер Баркла]], англійскі [[фізік]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіцы|Нобелеўскай прэміі па фізіцы]].
* [[5 лістапада]]: [[Алексіс Карэль]], французскі [[хірург]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] (1912).
{{Вонкавыя спасылкі}}
{{Храналагічны пералік}}

[[Катэгорыя:1944| ]]</text>
      <sha1>i1wv5icyvcm5a35gaowdljldte1mfur</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153284</id>
      <parentid>5153280</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T21:36:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>/* Падзеі */</comment>
      <origin>5153284</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9365" sha1="f3j7fcmw2mmjy2ozu112gbblosmzn7f" xml:space="preserve">{{Навігацыя для года}}
{{Год паводле тэм}}

== Падзеі ==
[[Файл:Into_the_Jaws_of_Death_23-0455M_edit.jpg|thumb|Высадка амерыканскіх салдатаў у Нармандыі.]]
[[Файл:194407 abandoned german vehicles belarus (revised).jpg|thumb|Калона 9-й нямецкай арміі, разбітая непадалёк [[Бабруйск]]а.]]
[[Файл:Crowds of French patriots line the Champs Elysees-edit2.jpg|thumb|Жыхары [[Парыж]]а вітаюць саюзнікаў на [[Елісейскія палі|Елісейскіх палях]].]]
* [[8 студзеня]]: Адбыўся [[Мікулішкаўскі бой]] паміж жаўнерамі [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]] і літоўскімі калабарантамі.
* [[31 студзеня]]: пачатак чатырохдзённай [[бітва|бітвы]] за [[Кваджалейн]] у [[Ціхі акіян|Ціхім акіяне]] паміж [[ЗША]] і [[Японія]]й. Бітва скончылася знішчэннем буйнога японскага гарнізона і захопам кантролю над [[Маршалавы Астравы|Маршалавымі Астравамі]] амерыканскімі ваеннымі.
* [[1 сакавіка]]: [[Беларуская народная самапомач]] перададзена ў падпарадкаванне [[Беларуская цэнтральная рада|Беларускай цэнтральнай рады]].
* [[6 сакавіка]]: Пачалося фарміраванне [[Беларуская краёвая абарона|Беларускай краёвай абароны]].
* [[26 сакавіка]]:
** У [[Мінск]]у ў гарадскім тэатры адбылася прэм’ера оперы «Усяслаў Чарадзей» [[Мікалай Шчаглоў-Куліковіч|М. Шчаглова-Куліковіча]] на вершы [[Наталля Арсеннева|Н. Арсенневай]].
** У ходзе [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] савецкія войскі ля горада [[Бельцы]] выйшлі да дзяржаўнай мяжы [[СССР]].
** Каля 600 савецкіх самалётаў здзейснілі самы моцны за ўсю вайну [[СССР]] з [[Фінляндыя]]й налёт на [[Хельсінкі]].
* [[30 сакавіка]]: Савецкія войскі вызвалілі [[Чарнаўцы]].
* [[18 мая]]: Праведзена [[дэпартацыя крымскіх татар]] у [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]].
* [[24 мая]]: У [[Ісландыя|Ісландыі]] адбыўся [[Рэферэндум у Ісландыі (1944)|рэферэндум пра разрыў уніі]] з [[Данія]]й.
* [[6 чэрвеня]]: Здзейснена [[высадка ў Нармандыі]], пачалося вызваленне Францыі. 
* [[15 чэрвеня]]: Пачалася бітва за [[востраў Сайпан|Сайпан]] паміж [[ЗША]] і [[Японія]]й.
* [[17 чэрвеня]]: [[Ісландыя]] становіцца незалежнай ад [[Данія|Даніі]].
* [[23 чэрвеня]]: Савецкія войскі пачалі [[Аперацыя Баграціён|аперацыю «Баграціён»]].
* [[25 чэрвеня]]: Пачатак аперацыі войскаў 1-га Прыбалтыйскага і 3-га Беларускага франтоў, падчас якой была акружана і знішчана буйная групоўка нямецкіх войскаў на захадзе ад [[Віцебск]]а (сконч. [[27.6]].1944).
* [[27 чэрвеня]]:
** Савецкія войскі завяршылі [[Тулоксінская дэсантная аперацыя|Тулоксінскую дэсантную аперацыю]].
** Войскамі Карэльскага фронту і Анежскай ваеннай флатыліі вызвалены [[Петразаводск]].
** Войскі 1-га Беларускага фронту акружылі і знішчылі (27.–29.6.) бабруйскую групоўку нямецкіх войскаў і вызвалілі [[Бабруйск]].
** У [[Мінск]]у адбыўся [[Другі Усебеларускі кангрэс]], скліканы [[БЦР|Беларускай цэнтральнай радай]].
* [[3 ліпеня]]: Савецкія войскі ўвайшлі ў Мінск.
* [[9 ліпеня]]: Заканчэнне бітвы за [[Сайпан]] перамогай арміі і флоту [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] над ваеннымі фарміраваннямі [[Японія|Японіі]].
* [[13 ліпеня]]:
** Савецкія войскі ўвайшлі ў [[Вільнюс]].
** Здарылася [[катастрофа С-47 пад Маладзечнам]], экіпаж загінуў.
* [[20 ліпеня]]:
** Савецкая армія выйшла на [[Заходні Буг]].
** [[Аперацыя «Валькірыя»|Няўдалы замах]] на [[Адольф Гітлер|Адольфа Гітлера]]. 
* [[21 ліпеня]]: Амерыканскія войскі высадзіліся на [[Гуам]]е.
* [[24 ліпеня]]: Савецкія войскі вызвалілі ад гітлераўцаў [[Люблін]].
* [[28 ліпеня]]: [[Брэст]] вызвалены з-пад нямецкай акупацыі.
* [[7 жніўня]]: Запушчаны першы [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] праграміруемы [[камп’ютар]] «[[Марк I]]».
* [[9 жніўня]]: Заснаваны [[Мінскі аўтамабільны завод]].
* [[25 жніўня]]: [[Вызваленне Парыжа]], капітуляцыя нямецкіх акупацыйных сіл, урад Вішы ўцёк у горад [[Зігмарынген]] у Германіі.
* [[29 жніўня]]: Пачалося [[Славацкае нацыянальнае паўстанне]] супраць пранацысцкага ўрада [[Першая Славацкая рэспубліка|Першай Славацкай рэспублікі]].
* [[31 жніўня]]: Савецкія войскі ўвайшлі ў [[Бухарэст]].
* [[20 верасня]]: Утворана [[Гродзенская вобласць]] з цэнтрам у горадзе [[Гродна]].
* [[31 снежня]]: Ад нацысцкіх акупантаў вызвалена [[Чарнагорыя]].

== Нарадзіліся ==
* [[3 студзеня]]: [[Міхал Раманюк]], беларускі [[этнограф]].
* [[6 студзеня]]: [[Рольф Цынкернагель]], швейцарскі [[вучоны]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] (1996).
* [[12 студзеня]]: [[Джо Фрэйзер]], амерыканскі [[баксёр]].
* [[26 студзеня]]: [[Анджэла Дэвіс]], амерыканская [[праваабаронца]], дзеяч камуністычнага руху.
* [[14 мая]]: [[Джордж Лукас]], амерыканскі [[кінарэжысёр]].
* [[26 чэрвеня]]: [[Генадзь Зюганаў]], расійскі [[палітык]], лідар [[КПРФ]].
* [[13 верасня]]: [[Алесь Іванавіч Лабанок]], беларускі [[акцёр]].

== Памерлі ==
* [[Гальяш Леўчык]], беларускі [[паэт]], аўтар зборніка «Чыжык беларускі» (Вільня, 1922) (нар. 20.7.[[1880]]).
* [[3 сакавіка]]: [[Францішак Аляхновіч]], беларускі [[драматург]], [[празаік]], паэт, [[публіцыст]] (нар. [[9 сакавіка|3.3]].[[1883]]).
* [[16 чэрвеня]]: [[Міхаіл Белуш]], удзельнік партызанскага руху на Беларусі ў Другую сусветную вайну (нар. [[1924]]).
* [[7 кастрычніка]]: [[Змітрок Астапенка]], беларускі паэт і празаік (нар. [[10 лістапада|10.11]].[[1910]]).
* [[23 кастрычніка]]: [[Чарлз Гловер Баркла]], англійскі [[фізік]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіцы|Нобелеўскай прэміі па фізіцы]].
* [[5 лістапада]]: [[Алексіс Карэль]], французскі [[хірург]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] (1912).
{{Вонкавыя спасылкі}}
{{Храналагічны пералік}}

[[Катэгорыя:1944| ]]</text>
      <sha1>f3j7fcmw2mmjy2ozu112gbblosmzn7f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153285</id>
      <parentid>5153284</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T21:36:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>/* Падзеі */</comment>
      <origin>5153285</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9349" sha1="br7j27ugwgs944g9udu9wt6lc6m9jce" xml:space="preserve">{{Навігацыя для года}}
{{Год паводле тэм}}

== Падзеі ==
[[Файл:Into_the_Jaws_of_Death_23-0455M_edit.jpg|thumb|Высадка амерыканскіх салдатаў у Нармандыі.]]
[[Файл:194407 abandoned german vehicles belarus (revised).jpg|thumb|Нямецкая калона, разбітая непадалёк [[Бабруйск]]а.]]
[[Файл:Crowds of French patriots line the Champs Elysees-edit2.jpg|thumb|Жыхары [[Парыж]]а вітаюць саюзнікаў на [[Елісейскія палі|Елісейскіх палях]].]]
* [[8 студзеня]]: Адбыўся [[Мікулішкаўскі бой]] паміж жаўнерамі [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]] і літоўскімі калабарантамі.
* [[31 студзеня]]: пачатак чатырохдзённай [[бітва|бітвы]] за [[Кваджалейн]] у [[Ціхі акіян|Ціхім акіяне]] паміж [[ЗША]] і [[Японія]]й. Бітва скончылася знішчэннем буйнога японскага гарнізона і захопам кантролю над [[Маршалавы Астравы|Маршалавымі Астравамі]] амерыканскімі ваеннымі.
* [[1 сакавіка]]: [[Беларуская народная самапомач]] перададзена ў падпарадкаванне [[Беларуская цэнтральная рада|Беларускай цэнтральнай рады]].
* [[6 сакавіка]]: Пачалося фарміраванне [[Беларуская краёвая абарона|Беларускай краёвай абароны]].
* [[26 сакавіка]]:
** У [[Мінск]]у ў гарадскім тэатры адбылася прэм’ера оперы «Усяслаў Чарадзей» [[Мікалай Шчаглоў-Куліковіч|М. Шчаглова-Куліковіча]] на вершы [[Наталля Арсеннева|Н. Арсенневай]].
** У ходзе [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] савецкія войскі ля горада [[Бельцы]] выйшлі да дзяржаўнай мяжы [[СССР]].
** Каля 600 савецкіх самалётаў здзейснілі самы моцны за ўсю вайну [[СССР]] з [[Фінляндыя]]й налёт на [[Хельсінкі]].
* [[30 сакавіка]]: Савецкія войскі вызвалілі [[Чарнаўцы]].
* [[18 мая]]: Праведзена [[дэпартацыя крымскіх татар]] у [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]].
* [[24 мая]]: У [[Ісландыя|Ісландыі]] адбыўся [[Рэферэндум у Ісландыі (1944)|рэферэндум пра разрыў уніі]] з [[Данія]]й.
* [[6 чэрвеня]]: Здзейснена [[высадка ў Нармандыі]], пачалося вызваленне Францыі. 
* [[15 чэрвеня]]: Пачалася бітва за [[востраў Сайпан|Сайпан]] паміж [[ЗША]] і [[Японія]]й.
* [[17 чэрвеня]]: [[Ісландыя]] становіцца незалежнай ад [[Данія|Даніі]].
* [[23 чэрвеня]]: Савецкія войскі пачалі [[Аперацыя Баграціён|аперацыю «Баграціён»]].
* [[25 чэрвеня]]: Пачатак аперацыі войскаў 1-га Прыбалтыйскага і 3-га Беларускага франтоў, падчас якой была акружана і знішчана буйная групоўка нямецкіх войскаў на захадзе ад [[Віцебск]]а (сконч. [[27.6]].1944).
* [[27 чэрвеня]]:
** Савецкія войскі завяршылі [[Тулоксінская дэсантная аперацыя|Тулоксінскую дэсантную аперацыю]].
** Войскамі Карэльскага фронту і Анежскай ваеннай флатыліі вызвалены [[Петразаводск]].
** Войскі 1-га Беларускага фронту акружылі і знішчылі (27.–29.6.) бабруйскую групоўку нямецкіх войскаў і вызвалілі [[Бабруйск]].
** У [[Мінск]]у адбыўся [[Другі Усебеларускі кангрэс]], скліканы [[БЦР|Беларускай цэнтральнай радай]].
* [[3 ліпеня]]: Савецкія войскі ўвайшлі ў Мінск.
* [[9 ліпеня]]: Заканчэнне бітвы за [[Сайпан]] перамогай арміі і флоту [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] над ваеннымі фарміраваннямі [[Японія|Японіі]].
* [[13 ліпеня]]:
** Савецкія войскі ўвайшлі ў [[Вільнюс]].
** Здарылася [[катастрофа С-47 пад Маладзечнам]], экіпаж загінуў.
* [[20 ліпеня]]:
** Савецкая армія выйшла на [[Заходні Буг]].
** [[Аперацыя «Валькірыя»|Няўдалы замах]] на [[Адольф Гітлер|Адольфа Гітлера]]. 
* [[21 ліпеня]]: Амерыканскія войскі высадзіліся на [[Гуам]]е.
* [[24 ліпеня]]: Савецкія войскі вызвалілі ад гітлераўцаў [[Люблін]].
* [[28 ліпеня]]: [[Брэст]] вызвалены з-пад нямецкай акупацыі.
* [[7 жніўня]]: Запушчаны першы [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] праграміруемы [[камп’ютар]] «[[Марк I]]».
* [[9 жніўня]]: Заснаваны [[Мінскі аўтамабільны завод]].
* [[25 жніўня]]: [[Вызваленне Парыжа]], капітуляцыя нямецкіх акупацыйных сіл, урад Вішы ўцёк у горад [[Зігмарынген]] у Германіі.
* [[29 жніўня]]: Пачалося [[Славацкае нацыянальнае паўстанне]] супраць пранацысцкага ўрада [[Першая Славацкая рэспубліка|Першай Славацкай рэспублікі]].
* [[31 жніўня]]: Савецкія войскі ўвайшлі ў [[Бухарэст]].
* [[20 верасня]]: Утворана [[Гродзенская вобласць]] з цэнтрам у горадзе [[Гродна]].
* [[31 снежня]]: Ад нацысцкіх акупантаў вызвалена [[Чарнагорыя]].

== Нарадзіліся ==
* [[3 студзеня]]: [[Міхал Раманюк]], беларускі [[этнограф]].
* [[6 студзеня]]: [[Рольф Цынкернагель]], швейцарскі [[вучоны]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] (1996).
* [[12 студзеня]]: [[Джо Фрэйзер]], амерыканскі [[баксёр]].
* [[26 студзеня]]: [[Анджэла Дэвіс]], амерыканская [[праваабаронца]], дзеяч камуністычнага руху.
* [[14 мая]]: [[Джордж Лукас]], амерыканскі [[кінарэжысёр]].
* [[26 чэрвеня]]: [[Генадзь Зюганаў]], расійскі [[палітык]], лідар [[КПРФ]].
* [[13 верасня]]: [[Алесь Іванавіч Лабанок]], беларускі [[акцёр]].

== Памерлі ==
* [[Гальяш Леўчык]], беларускі [[паэт]], аўтар зборніка «Чыжык беларускі» (Вільня, 1922) (нар. 20.7.[[1880]]).
* [[3 сакавіка]]: [[Францішак Аляхновіч]], беларускі [[драматург]], [[празаік]], паэт, [[публіцыст]] (нар. [[9 сакавіка|3.3]].[[1883]]).
* [[16 чэрвеня]]: [[Міхаіл Белуш]], удзельнік партызанскага руху на Беларусі ў Другую сусветную вайну (нар. [[1924]]).
* [[7 кастрычніка]]: [[Змітрок Астапенка]], беларускі паэт і празаік (нар. [[10 лістапада|10.11]].[[1910]]).
* [[23 кастрычніка]]: [[Чарлз Гловер Баркла]], англійскі [[фізік]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіцы|Нобелеўскай прэміі па фізіцы]].
* [[5 лістапада]]: [[Алексіс Карэль]], французскі [[хірург]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] (1912).
{{Вонкавыя спасылкі}}
{{Храналагічны пералік}}

[[Катэгорыя:1944| ]]</text>
      <sha1>br7j27ugwgs944g9udu9wt6lc6m9jce</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Маастрыхцкі дагавор</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14488</id>
    <revision>
      <id>5153265</id>
      <parentid>4641249</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T20:30:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DenisBorum</username>
        <id>139498</id>
      </contributor>
      <comment>дапаўненне, удакладненне</comment>
      <origin>5153265</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6451" sha1="sc9bw328y7bfmuf8ytse4rvp8cwjwj3" xml:space="preserve">{{Дагавор
| назва              = Маастрыхцкі дагавор
| поўная назва       = 
| выява              = Provincial Government Buildings on the Meuse.jpg
| шырыня             = 250px
| подпіс             = Адміністрацыйны будынак, у якім быў падпісаны Маастрыхцкі дагавор
| тып                = Урэгуляванне грашовай і палітычнай сістэм еўрапейскіх краін
| дата падрыхтоўкі   = 
| дата падпісання    = 7 лютага 1992 года
| месца падпісання   = [[Маастрыхт]], [[Нідэрланды]]
| змацаваны пячаткай = 
| увайшоў у сілу     = з 1 лістапада 1993 года
| умовы              = 
| заканчэнне дзеяння = 
| падпісаны          = [[Спіс краін ЕС|Краіны-члены ЕС]]
| бакі               = 
| месца захоўвання   = 
| мова               = 
| мовы               = 10
| сайт               = 
| вікікрыніцы        = 
}}
'''Дагавор аб Еўрапейскім Саюзе (Маастрыхцкі дагавор)''' — дакумент, які паклаў пачатак [[Еўрапейскі Саюз|Еўрапейскаму Саюзу]]. Падпісаны 7 лютага 1992 года ў горадзе [[Маастрыхт]] ([[Нідэрланды]]).

Паводле гэтага дагавора, [[Еўрапейская супольнасць]] была пераўтворана ў эканамічны, валютны і палітычны саюз&lt;ref&gt;[https://ria.ru/20120207/558563442.html Договор о Европейском союзе (Маастрихтский договор). Справка]{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Змест дагавора ==
Маастрыхцкі дагавор мае дастаткова складаную структуру. Тры з сямі раздзелаў змяшчаюць палажэнні, якія дапаўняюць дагаворы, што засноўвалі [[Еўрапейская эканамічная супольнасць|ЕЭС]], [[Еўрапейскае аб’яднанне вугалю і сталі|ЕАВС]] і [[Еўрапейская супольнасць па атамнай энергіі|Еўратам]].

Таксама, былі прадугледжаны стварэнне [[Эканамічны і валютны саюз Еўрапейскага Саюза|ЭВС]] з [[Еўра|адзінай валютай]] у перспектыве, еўрапейскае грамадзянства, фарміраванне агульнай знешняй палітыкі і палітыкі бяспекі, супрацоўніцтва ў галіне юстыцыі і ўнутраных спраў&lt;ref&gt;[https://cyberleninka.ru/article/n/20-let-maastrihtskomu-dogovoru-kuda-dvizhetsya-evropeyskiy-soyuz 20 лет Маастрихтскому договору: куда движется Европейский союз?]{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Змяненні і дапаўненні ==
Для завяршэння інстытуцыйных рэформ Еўрасаюза ў дадатак да Маастрыхцкага дагавора былі падпісаны&lt;ref&gt;[https://news.rambler.ru/europe/36024738-dogovor-o-evropeyskom-soyuze-maastrihtskiy-dogovor/ Договор о Европейском союзе (Маастрихтский договор)]{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;:
* [[Амстэрдамскі дагавор]] 2 кастрычніка 1997 года – стварыў інстытуцыйную аснову для прыняцця ў склад ЕС краін [[Усходняя Еўропа|Усходняй Еўропы]], удакладніў працэдуры прыняцця рашэнняў у ЕС, азначыў меры па правядзенні еўрапейскімі краінамі скаардынаванай палітыкі.
* [[Ніцкі дагавор]] 26 лютага 2001 года – вызначыў асноўныя тэндэнцыі будучага развіцця ЕС і рэформы яго органаў кіравання.
* [[Лісабонскі дагавор]] 13 снежня 2007 года – унёс змяненні ў дзейныя пагадненні аб ЕС у сувязі з [[Пашырэнне Еўрапейскага саюза|пашырэннем колькасці яго ўдзельнікаў]] і замяніў сабой [[Канстытуцыя Еўрапейскага саюза|Канстытуцыю ЕС]], якая не ўступіла ў сілу.

== Гл. таксама ==
* [[Дагаворы Еўрапейскага саюза]]
* [[Парыжскі дагавор (1951)|Парыжскі дагавор]]
* [[Рымскі дагавор]]
* [[Дагавор зліцця]]
* [[Капенгагенскія крытэрыі]]

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [http://europa.eu/abc/treaties/index_en.htm Дагаворы Еўрапейскага саюза] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100502153235/http://europa.eu/abc/treaties/index_en.htm |date=2 мая 2010 }} — Online версія (арыгінальны, не зменены варыянт)
** [http://europa.eu/eur-lex/en/treaties/dat/EU_consol.pdf Версія для спампоўкі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20061122040007/http://europa.eu/eur-lex/en/treaties/dat/EU_consol.pdf |date=22 лістапада 2006 }} ў фармаце PDF ([[Portable Document Format]])
** На іншых мовах [http://europa.eu.int/abc/treaties_en.htm Дагаворы Еўрапейскага саюза] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060424131331/http://europa.eu.int/abc/treaties_en.htm |date=24 красавіка 2006 }}

{{Храналогія эвалюцыі ЕС}}

[[Катэгорыя:Еўраінтэграцыя]]
[[Катэгорыя:Дагаворы Еўрапейскага саюза]]
[[Катэгорыя:Маастрыхт]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Еўрапейскага саюза]]
[[Катэгорыя:1992 год у праве]]
[[Катэгорыя:Люты 1992 года]]</text>
      <sha1>sc9bw328y7bfmuf8ytse4rvp8cwjwj3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153266</id>
      <parentid>5153265</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T20:47:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5153266</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10124" sha1="fukfchd3q2kyipnak8qgswh3kk4ddtj" xml:space="preserve">{{Дагавор
| назва              = Маастрыхцкі дагавор
| поўная назва       = 
| выява              = Provincial Government Buildings on the Meuse.jpg
| шырыня             = 250px
| подпіс             = Адміністрацыйны будынак, у якім быў падпісаны Маастрыхцкі дагавор
| тып                = Урэгуляванне грашовай і палітычнай сістэм еўрапейскіх краін
| дата падрыхтоўкі   = 
| дата падпісання    = 7 лютага 1992 года
| месца падпісання   = [[Маастрыхт]], [[Нідэрланды]]
| змацаваны пячаткай = 
| увайшоў у сілу     = з 1 лістапада 1993 года
| умовы              = 
| заканчэнне дзеяння = 
| падпісаны          = [[Спіс краін ЕС|Краіны-члены ЕС]]
| бакі               = 
| месца захоўвання   = 
| мова               = 
| мовы               = 10
| сайт               = 
| вікікрыніцы        = 
}}
'''Дагавор аб Еўрапейскім Саюзе (Маастрыхцкі дагавор)''' — дакумент, які паклаў пачатак [[Еўрапейскі Саюз|Еўрапейскаму Саюзу]]. Падпісаны 7 лютага 1992 года ў горадзе [[Маастрыхт]] ([[Нідэрланды]]).

Паводле гэтага дагавора, [[Еўрапейская супольнасць]] была пераўтворана ў эканамічны, валютны і палітычны саюз&lt;ref&gt;[https://ria.ru/20120207/558563442.html Договор о Европейском союзе (Маастрихтский договор). Справка]{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Змест дагавора ==
Маастрыхцкі дагавор мае дастаткова складаную структуру. Тры з сямі раздзелаў змяшчаюць палажэнні, якія дапаўняюць дагаворы, што засноўвалі [[Еўрапейская эканамічная супольнасць|ЕЭС]], [[Еўрапейскае аб’яднанне вугалю і сталі|ЕАВС]] і [[Еўрапейская супольнасць па атамнай энергіі|Еўратам]].

Таксама, былі прадугледжаны стварэнне [[Эканамічны і валютны саюз Еўрапейскага Саюза|ЭВС]] з [[Еўра|адзінай валютай]] у перспектыве, еўрапейскае грамадзянства, фарміраванне агульнай знешняй палітыкі і палітыкі бяспекі, супрацоўніцтва ў галіне юстыцыі і ўнутраных спраў&lt;ref&gt;[https://cyberleninka.ru/article/n/20-let-maastrihtskomu-dogovoru-kuda-dvizhetsya-evropeyskiy-soyuz 20 лет Маастрихтскому договору: куда движется Европейский союз?]{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Прадстаўнікі краін ==
* [[Бельгія]]
** [[Марк Эйскенс]], [[міністры замежных спраў Бельгіі|міністр замежных спраў]]
** [[Філіп Мейстат]], [[міністры фінансаў Бельгіі|міністр фінансаў]]

* [[Вялікабрытанія]]
** [[Дуглас Хурд]], [[міністры замежных спраў Вялікабрытаніі|міністр замежных спраў]]
** [[Фрэнсіс Мод]], [[міністры фінансаў Вялікабрытаніі|міністр фінансаў]]

* [[Грэцыя]]
** [[Антоніас Рамарас]], [[міністры замежных спраў Грэцыі|міністр замежных спраў]]
** [[Эфтыміас Хрыстадулу]], [[міністры гаспадарчых спраў Грэцыі|міністр гаспадарчых спраў]]

* [[Данія]]
** [[Уфэ Элеман-Енсен]], [[міністры замежных спраў Даніі|міністр замежных спраў]]
** [[Андэрс Фог Расмусен]], [[міністры гаспадарчых спраў Даніі|міністр гаспадарчых спраў]]

* [[Ірландыя]]
** [[Джэрард Колінз]], [[міністры замежных спраў Ірландыі|міністр замежных спраў]]
** [[Берці Ахерн]], [[міністры фінансаў Ірландыі|міністр фінансаў]]

* [[Іспанія]]
** [[Франсіска Фернандэс]], [[міністры замежных спраў Іспаніі|міністр замежных спраў]]
** [[Карлас Солчага]], міністр гаспадарчых спраў і фінансаў

* [[Італія]]
** [[Джыані Мікеліс]], [[міністры замежных спраў Італіі|міністр замежных спраў]]
** [[Гуіда Карлі]], [[міністры фінансаў Італіі|міністр фінансаў]]

* [[Люксембург]]
** [[Жак По]], [[міністры замежных спраў Люксембурга|міністр замежных спраў]]
** [[Жан-Клод Юнкер]], [[міністры фінансаў Люксембурга|міністр фінансаў]]

* [[Нідэрланды]]
** [[Ганс Брук]], [[міністры замежных спраў Нідэрландаў|міністр замежных спраў]]
** [[Вілем Кок]], [[міністры фінансаў Нідэрландаў|міністр фінансаў]]

* [[Германія]]
** [[Ганс-Дзітрых Геншэр]], [[міністры замежных спраў Германіі|міністр замежных спраў]]
** [[Тэадор Вайгель]], [[міністры фінансаў Германіі|міністр фінансаў]]

* [[Партугалія]]
** [[Жуан Пінейру]], [[міністры замежных спраў Партугаліі|міністр замежных спраў]]
** [[Брага Маседу]], [[міністры фінансаў Партугаліі|міністр фінансаў]]

* [[Францыя]]
** [[Ралан Дзюма]], [[міністры замежных спраў Фрацыі|міністр замежных спраў]]
** [[П’ер Берэгавуа]], [[міністры гаспадаркі, фінансаў ды каштарысу Францыі|міністр гаспадаркі, фінансаў ды каштарысу]]

== Змяненні і дапаўненні ==
Для завяршэння інстытуцыйных рэформ Еўрасаюза ў дадатак да Маастрыхцкага дагавора былі падпісаны&lt;ref&gt;[https://news.rambler.ru/europe/36024738-dogovor-o-evropeyskom-soyuze-maastrihtskiy-dogovor/ Договор о Европейском союзе (Маастрихтский договор)]{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;:
* [[Амстэрдамскі дагавор]] 2 кастрычніка 1997 года – стварыў інстытуцыйную аснову для прыняцця ў склад ЕС краін [[Усходняя Еўропа|Усходняй Еўропы]], удакладніў працэдуры прыняцця рашэнняў у ЕС, азначыў меры па правядзенні еўрапейскімі краінамі скаардынаванай палітыкі.
* [[Ніцкі дагавор]] 26 лютага 2001 года – вызначыў асноўныя тэндэнцыі будучага развіцця ЕС і рэформы яго органаў кіравання.
* [[Лісабонскі дагавор]] 13 снежня 2007 года – унёс змяненні ў дзейныя пагадненні аб ЕС у сувязі з [[Пашырэнне Еўрапейскага саюза|пашырэннем колькасці яго ўдзельнікаў]] і замяніў сабой [[Канстытуцыя Еўрапейскага саюза|Канстытуцыю ЕС]], якая не ўступіла ў сілу.

== Гл. таксама ==
* [[Дагаворы Еўрапейскага саюза]]
* [[Парыжскі дагавор (1951)|Парыжскі дагавор]]
* [[Рымскі дагавор]]
* [[Дагавор зліцця]]
* [[Капенгагенскія крытэрыі]]

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [http://europa.eu/abc/treaties/index_en.htm Дагаворы Еўрапейскага саюза] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100502153235/http://europa.eu/abc/treaties/index_en.htm |date=2 мая 2010 }} — Online версія (арыгінальны, не зменены варыянт)
** [http://europa.eu/eur-lex/en/treaties/dat/EU_consol.pdf Версія для спампоўкі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20061122040007/http://europa.eu/eur-lex/en/treaties/dat/EU_consol.pdf |date=22 лістапада 2006 }} ў фармаце PDF ([[Portable Document Format]])
** На іншых мовах [http://europa.eu.int/abc/treaties_en.htm Дагаворы Еўрапейскага саюза] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060424131331/http://europa.eu.int/abc/treaties_en.htm |date=24 красавіка 2006 }}

{{Храналогія эвалюцыі ЕС}}

[[Катэгорыя:Еўраінтэграцыя]]
[[Катэгорыя:Дагаворы Еўрапейскага саюза]]
[[Катэгорыя:Маастрыхт]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Еўрапейскага саюза]]
[[Катэгорыя:1992 год у праве]]
[[Катэгорыя:Люты 1992 года]]</text>
      <sha1>fukfchd3q2kyipnak8qgswh3kk4ddtj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Браніслаў Эпімах-Шыпіла</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15302</id>
    <revision>
      <id>5153287</id>
      <parentid>5078869</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T21:40:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>JerzyKundrat перайменаваў старонку [[Браніслаў Ігнатавіч Эпімах-Шыпіла]] у [[Браніслаў Эпімах-Шыпіла]] па-над перасылкай</comment>
      <origin>5078869</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23457" sha1="k9lt2ig667kn973uk7pwqpcg3xxp7l6" xml:space="preserve">{{Навуковец
| Імя               = Браніслаў Ігнатавіч Эпімах-Шыпіла
| Арыгінал імя    = 
| Выява = Epimach-Szipila.JPG
| Шырыня = 200px
| Апісанне выявы = 
| Імя пры нараджэнні =
| Псеўданімы =
| Месца нараджэння = фальварак Судзіловічы, {{Месца нараджэння|Лепельскі павет|у Лепельскім павеце}}, [[Віцебская губерня]], [[Расійская імперыя]], (цяпер — в. [[Будзькаўшчына (Полацкі раён)|Будзькаўшчына]], {{Месца нараджэння|Полацкі раён|у Полацкім раёне}}, [[Беларусь]])
| Месца смерці = 
| Грамадзянства = 
| Навуковая сфера = [[фалькларыстыка]], [[літаратуразнаўства]], [[Беларусазнаўства|беларусістыка]]
| Месца працы = [[Санкт-Пецярбургскі ўніверсітэт|Пецярбургскі ўніверсітэт]] &lt;br /&gt; [[Інстытут беларускай культуры]]
| Альма-матэр = [[Санкт-Пецярбургскі ўніверсітэт|Пецярбургскі ўніверсітэт]]
| Навуковая ступень = {{Навуковая ступень|кандыдат|філалагічных навук}}
| Навуковае званне = {{Навуковае званне||0}}
| Навуковы кіраўнік =
| Знакамітыя вучні =
| Вядомы як = складальнік рукапіснай «Беларускай хрэстаматыі»
| Узнагароды і прэміі ={{{!}}
{{{!}} style=&quot;background:transparent&quot;
{{!}}{{Ордэн Святой Ганны 3 ступені}}{{!!}}{{Ордэн Святой Ганны 2 ступені}}{{!!}}{{Ордэн Святога Уладзіміра 4 ступені}}
{{!}}}
| Сайт =
}}
'''Браніслаў Ігнатавіч Эпімах-Шыпіла''' ({{ДН|16|9|1859|4|}}, фальварак Судзіловічы&lt;ref&gt;Паводле іншых звестак у фальв. Будзькаўшчына&lt;/ref&gt; Лепельскага пав. Віцебскай губ. (цяпер в. Будзькаўшчына [[Полацкі раён|Полацкага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]) — {{ДС|6|6|1934}}, [[Санкт-Пецярбург|Ленінград]]; Крыптанім: ''Б. Э.-Ш.'') — дзеяч беларускай культуры, выдавец, фалькларыст, мовазнавец, літаратуразнавец.

== Паходжанне і сям'я ==
Нарадзіўся {{ДН|16|9|1859|4|}} г. у фальварку Судзіловічы [[Лепельскі павет|Лепельскага павета]] [[Віцебская губерня|Віцебскай губерн]]і (цяпер вёска [[Будзькаўшчына (Полацкі раён)|Будзькаўшчына]] [[Полацкі раён|Полацкага раён]]а [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобла]]сці) у сям'і дробнага [[Шляхта|шлях]]ціца, род якога згадваецца з [[XV ст.]], дваранскае паходжанне пацверджана ў [[XIX ст.]] указам [[Сенат Расійскай імперыі|Сената Расійскай імперы]]і. 
Ахрышчаны ў каталіцтва ў [[Палюдавічы|Палюдаві]]цкім касцёле. Бацькі — Ігнат Вікенцьевіч і Ганна Аляксандраўна (з роду Алецкіх). У Браніслава былі два малодшыя браты — Баляслаў і Уладзіслаў Юліян, а таксама сястра Валерыя.

== Юначыя гады ==
Неўзабаве пасля нараджэння Браніслава сям’я пераехала ў фальварак [[Залессе,|Залессе]] (цяпер у [[Полацкі раён|Полацкім раёне]]), дзе мела на той час 25 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяцін]] [[Ворная зямля|ворнай зямл]]і і 9 дзесяцін [[лес]]у. Крыху падросшы, старэйшы сын дапамагаў па гаспадарцы — «...пасвіў гусей, а потым дробную жывёлу», непасрэдна знаходзячыся ў сялянскім асяроддзі, пазнаёміўся з ладам жыцця, традыцыямі [[беларусы|беларускага народа]]. Калі яму было 9 гадоў, памёр бацька. Становішча сям’і стала вельмі складаным.
== Адукацыя ==
У [[1871]] г. дзядзька Фадзей Вікенцьевіч, які працаваў інжынерам, забраў Браніслава да сябе ў [[Рыга|Рыг]]у. Тут ён паступіў у [[Аляксандраўская гімназія, Рыга|Аляксандраўскую польскую гімназію]], у якой вучыўся ў [[1871]]—[[1880]] гадах. За выдатную паспяховасць быў вызвалены ад аплаты за навучанне. Ужо ў гэтыя гады, будучы падлеткам, пачаў займацца [[рэпетытар]]ствам.

У гімназіі ў [[Рыга|Рызе]] вучыўся разам з князем [[Геранім Эдвінавіч Друцкі-Любецкі|Геранімам Эдвінавічам Друцкім-Любецкім]] (1861—1919): яны абодва скончылі яе ў 1880 г. з залатым медалём&lt;ref&gt;''Раюк, А.Р.'' Геранім Друцкі-Любецкі (1861—1919): беларускі князь і патрыёт // Навуковая спадчына В.К. Бандарчыка. — Мінск: Беларуская навука, 2022. — С. 194.&lt;/ref&gt;. Сам Шыпіла менавіта з часу навучання ў рыжскай гімназіі збіраў матэрыялы па беларускай гісторыі, этнаграфіі і літаратуры&lt;ref&gt;''Раюк, А.Р.'' Геранім Друцкі-Любецкі (1861—1919): беларускі князь і патрыёт // Навуковая спадчына В.К. Бандарчыка. — Мінск: Беларуская навука, 2022. — С. 194.&lt;/ref&gt;. У 1880 г. паступіў на аддзяленне класічных моў гісторыка-філалагічнага факультэта [[Пецярбургскі ўніверсітэт|Імператарскага Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта]]. Недахоп фінансавых сродкаў вымушаў пастаянна звяртацца з прашэннем аб вызваленні ад платы за слуханне лекцый. У студэнцкія гады даваў прыватныя ўрокі, і такім чынам з’яўлялася магчымасць аказваць матэрыяльную дапамагу маці.

Б. Эпімах-Шыпіла вылучаўся вялікімі лінгвістычнымі здольнасцямі, авалодаў больш чым дваццаццю мовамі, як новымі, так і старажытнымі, свабодна размаўляў на латыні, цікавіўся ўсходнімі культурамі. Паводле яго ўласных слоў, мог «чытаць і пісаць некаторыя ўсходнія шрыфты, як санскрыцкі, яўрэйскі і часткова арабскі».

У [[1886]] г. Б. Эпімах-Шыпіла паспяхова скончыў універсітэт, а ў 1887 г. атрымаў ступень кандыдата гісторыка-філалагічных навук. 

== Службовая і культурніцкая дзейнасць ==
Але некалькі гадоў ён не меў пастаяннага месца працы, гэтаму замінала яго невелікарускае паходжанне і [[каталіцтва|каталіц]]кае веравызнанне. Зарабляў на жыццё прыватнымі ўрокамі, выконваў абавязкі памочніка рэдактара «Журнала Министерства путей сообщения», потым быў хатнім настаўнікам у [[род Куракіных|князёў Куракіных]] у [[Яраслаўская губерня|Яраслаўскай губерн]]і і ў камергера Грэйга ў [[Санкт-Пецярбург]]у.

У [[1891]] г. Б. Эпімах-Шыпіла змог уладкавацца на працу ў бібліятэку [[Санкт-Пецярбургскі ўніверсітэт|Імператарскага Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта]]. Ён заняў пасаду памочніка бібліятэкара. У Біяграфічным слоўніку прафесараў і выкладчыкаў Імператарскага Санкт-Пецярбургскага універсітэта 1896 г. ёсць артыкул пра Б. Эпімах-Шыпілу. Службовая кар’ера Б. Эпімах-Шыпілы была паспяховай. Паводле архіўных дадзеных, у 40 гадоў ён атрымаў грамату на [[ордэн Святой Ганны]] 3-й ступені. Выкладаў [[старагрэчаская мова|старагрэчаскую]] і [[лацінская мова|лацінскую]] мовы ў вышэйшых і сярэдніх навучальных установах Пецярбурга. Ганаровы член Віцебскай вучонай архіўнай камісіі, ад імя якой у [[1896]] г. удзельнічаў у археалагічным з’ездзе ў Рызе. У складзе расійскай дэлегацыі ў 1908 г. удзельнічаў у І міжнародным з’ездзе бібліятэчных работнікаў ([[Брусель]]).

Гэты перыяд для Б. Эпімах-Шыпілы адзначаны грунтоўнай працай у галіне [[бібліяграфія|бібліяграфі]]і. Ім быў складзены спіс літаратуры пра князя [[Адам Ежы Чартарыйскі|Адама Ежы Чартарыйскага]], які ўключаў 74 найменні выданняў на пяці мовах амаль за сто гадоў.

На пачатку [[XX стагоддзе|XX ст.]] стаў на чале беларускага культурнага руху ў [[Санкт-Пецярбург]]у. Яго дом быў асяродкам і месцам збору нацыянальна арыентаванай беларускай моладзі, прымаў удзел у дзейнасці культурна-асветнай арганізацыі «[[Круг беларускі]]» (1902—1904). У [[1906]] г. прымаў актыўны ўдзел у стварэнні беларускага выдавецтва «[[Загляне сонца і ў наша аконца]]» і студэнцкага «Беларускага навукова-літаратурнага гуртка». У [[1913]] г. пачаў друкавацца ў беларускіх выданнях. У [[1916]] г. удзельнічаў у падрыхтоўцы «Меморыі прадстаўнікоў Беларусі на IIІ канферэнцыі народаў» ([[Лазана]]), дзе абгрунтавана права беларускага народа на самастойнае нацыянальнае развіццё. У 1917 г. чытаў лекцыі па беларускай мове ў Петраградзе, выязджаў на Полаччыну. У 1918 выбраны старшынёй навуковага «Таварыства вывучэння культурна-прамысловага стану Беларусі», заснаванага ў Петраградзе, садзейнічаў рабоце [[Белнацком]]а. У 1923 г. прыязджаў у [[Мінск]] на сустрэчу з беларускімі пісьменнікамі. Склаў першую хрэстаматыю беларускай літаратуры. У [[1924]] г. абраны правадзейным членам [[Інбелкульт]]а. Пераехаў у [[Мінск]] у [[1925]] г. Працаваў рэдактарам, з [[1927]] г. старшынёй камісіі Інбелкульта па складанні слоўніка жывой беларускай мовы.

== Навуковая і асветніцкая дзейнасць ==
[[Image:Biełarusskaja Chrestomatija Tytulny list 1889 rok.jpg|thumb|Тытульны ліст рукапіснай «Беларускай хрэстаматыі»]]
Браніслаў Ігнатавіч Эпімах-Шыпіла збіраў матэрыялы па гісторыі, этнаграфіі, фальклоры і літаратуры Беларусі. Складальнік унікальнай рукапіснай хрэстаматыі беларускай літаратуры (1889—1931, захоўваецца ў БДАМЛіМ), у якой сабраў тэксты многіх помнікаў беларускага пісьменства ([[В. Дунін-Марцінкевіч|В. Дуніна-Марцінкевіча]], [[Фелікс Феліксавіч Тапчэўскі|Ф. Тапчэўскага]], [[Я. Лучына|Я. Лучыны]], [[Альберт Францавіч Паўловіч|А. Паўловіча]], [[А. Пашкевіч (Цётка)|Цёткі]], [[Ёахім Тамашэвіч|Ё. Тамашэвіча]] і інш.). У асабістым архіве Б. Эпімах-Шыпілы доўгі час зберагаўся рукапіс зборніка [[Ф. Багушэвіч]]а «Скрыпачка», пра што захавалася сведчанне яго знаёмага прафесара [[Міхаіл Піятуховіч|Міхаіла Піятуховіча]]. Пасля высылкі Эпімах-Шыпілы ў пачатку 1930-х гг. з Мінска ў Ленінград, лёс рукапісу невядомы.

Падтрымліваў навуковыя і творчыя сувязі з Ф.&amp;nbsp;Багушэвічам, [[А. Ельскі]]м, [[Я. Карскі]]м, [[В. Ластоўскі]]м, [[Е. Раманаў|Е. Раманавым]], [[Іларыён Сямёнавіч Свянціцкі|І. Свянціцкім]], Цёткай, [[А. Грыневіч]]ам і інш., перапісваўся з [[М. Багдановіч]]ам, [[У. Самойла]]м, [[Аляксей Парфенавіч Сапуноў|А. Сапуновым]], мастаком [[Баляслаў Русецкі|Б. Русецкі]]м, Пры яго актыўным удзеле рабілася перавыданне твораў беларускіх класікаў, выданне першага беларускага альманаха-часопіса «Маладая Беларусь», для культурнага адраджэння роднага краю выкарыстоўваў уласныя сродкі, аддаваў для сходаў моладзі і патрэб выдавецтва сваю пецярбургскую кватэру. Адыграў значную ролю ў жыцці і творчым станаўленні [[Я. Купала|Я. Купалы]]: адрэдагаваў і падрыхтаваў да друку яго першы зборнік [[Жалейка (зборнік)|«Жалейка»]] (1908), захаваў у сваім архіве многія ненадрукаваныя творы паэта, склаў 2 машынапісныя сшыткі ненадрукаваных твораў Я. Купалы пецярбургскага перыяду (захоўваюцца ў музеі Я. Купалы ў Мінску). Пад яго рэдакцыяй выйшлі «Віцебскі краёвы слоўнік» [[М. Каспяровіч]]а (1927), «Краёвы слоўнік Чэрвеньшчыны» [[Мікалай Васілевіч Шатэрнік|М. Шатэрніка]] (1929). Супрацоўнічаў з рэдактарамі першага акадэмічнага збору твораў М. Багдановіча (т. 1-2, 1927—1928).

== Творы і спадчына ==
[[Image:Беларус газета.jpg|thumb|Верш «Дзесяць боскіх прыказанняў» у газеце [[Беларус (1913)|«Беларус»]]]]
* Дзесяць боскіх прыказанняў: [Верш] // Беларус. [[8.8]].[[1913]];
* Беларуская мова ў гімназіі // Вольная Беларусь. [[30.10]].[[1917]].
* Меморыя прадстаўнікоў Беларусі на IIІ-ей канферэнцыі народаў / Бр. Эпімах-Шыпілло; [пераклаў Бр. Эпімах-Шыпілло]. — Мінск: Вольная Беларусь, 1917. — 7 с.&lt;ref&gt;[http://leb.nlr.ru/edoc/365569/%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%8F-%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%9E%D0%BD%D1%96%D0%BA%D0%BE%D1%9E-%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%96-%D0%BD%D0%B0-%D0%86%D0%86%D0%86-%D0%B5%D0%B9-%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%84%D0%B5%D1%80%D1%8D%D0%BD%D1%86%D1%8B%D1%96-%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%9E/0 Меморыя прадстаўнікоў Беларусі на IIІ-ей канферэнцыі народаў]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;

У [[1929]] г. Б. Эпімах-Шыпіла перадаў у [[БелАН]] асабістую бібліятэку з 5 тыс. тамоў. Частка яго ўласнага архіва захоўваецца ў [[БДАМЛіМ]], некаторыя рукапісы — у Архіве Расійскай Акадэміі Навук у Санкт-Пецярбургу.

== Арышт і смерць ==
Арыштаваны [[ДПУ БССР]] [[18 ліпеня]] [[1930]] г. па справе «[[Саюз вызвалення Беларусі (справа)|Саюза вызвалення Беларусі]]»; на яго кватэры праведзены вобыск. Знаходзіўся ў зняволенні да [[12 верасня]] 1930 г. Вымушаны пакінуць [[Мінск]]; выехаў у [[Ленінград]], дзе і памёр.

== Памяць ==
На радзіме Б. Эпімах-Шыпілы, у вёсцы [[Залессе, Полацкі раён|Залессе]] Полацкага раёна ў яго гонар усталяваны мемарыяльны знак — [[валун]] вагой больш як 16 тон з [[барэльеф]]ам навукоўца і надпісам «Эпімах-Шыпіла Браніслаў Ігнатавіч. 1859-1934. Вядомы дзеяч беларускай культуры, выдавец, фалькларыст, мовазнавец, літаратуразнавец. Уладальнік сядзібы &quot;Залессе&quot;»&lt;ref&gt;[http://www.fotobel.by/valuny-belarusi/kamen-zalese/ Камень в деревне Залесье Полоцкий район]&lt;/ref&gt;.

У [[Ветрына|Ветрын]]скай школе Полацкага раёна заснаваны музей Б. Эпімах-Шыпілы.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Станкевіч А. Прафесар Браніслаў Эпімах-Шыпіла: З яго жыцця і працы. Вільня, 1935.
* Семашкевіч Р. Браніслаў Эпімах-Шыпіла. Мн., 1968.
* Семашкевіч Р. Янка Купала і Эпімах-Шыпіла // Выпрабаванне любоўю. Мн., 1982.
* [[Аляксей Канстанцінавіч Каўка|Каўка А.]] Прафесар беларускага штаба: 3 жыццяпісу Б. І. Эпімаха-Шыпілы // [[Скарыніч]]. Мн., 1991. Вып. 1.
* Браніслаў Эпімах-Шыпіла: чытанні [у Ветрына], прысвечаныя 140-годдзю з дня нараджэння… [Тэксты дакладаў] // На шляхах да ўзаемаразумення. Мн., 2000. — С. 253—255.
* {{Крыніцы/БелЭн|18-1к}} — С. 143—144.
* {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|2|}}
* {{Крыніцы/ЭГБ|6-2|}}
* ''Раюк, А.Р.'' Геранім Друцкі-Любецкі (1861—1919): беларускі князь і патрыёт / А.Р. Раюк // Навуковая спадчына В. К. Бандарчыка: зб. матэрыялаў Рэсп. навук.-практ. канф., прысвеч. 100-годдзю з дня нараджэння знакамітага беларус. этнолага Васіля Кірылавіча Бандарчыка, г. Слуцк, 8 кастр. 2020 г. / Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя Кандрата Крапівы; рэдкал.: А. І. Лакотка (гал. рэд.) [і інш.]. — Мінск: Беларуская навука, 2022. — С. 191—198.

== Спасылкі ==
* [https://www.svaboda.org/a/30166458.html Ведаў 20 моў, памёр у галечы. 10 фактаў пра аднаго з пачынальнікаў адраджэньня Браніслава Эпімах-Шыпілу] // www.svaboda.org 16 верасня 2019
* [http://adradjency.narod.ru/nashaniusky/epimah-shypila.html ЭПІМАХ-ШЫПІЛА Браніслаў Ігнатавіч]
{{Commonscat|Branislaŭ Epimach-Šypila}}

{{DEFAULTSORT:Эпімах-Шыпіла Браніслаў Ігнатавіч}}
[[Катэгорыя:Кандыдаты філалагічных навук]]
[[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]]
[[Катэгорыя:Паэты Беларусі]]
[[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Беларусісты]]
[[Катэгорыя:Мовазнаўцы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Супрацоўнікі Інстытута беларускай культуры]]
[[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]]
[[Катэгорыя:Асуджаныя па справе «Саюза вызвалення Беларусі»]]</text>
      <sha1>k9lt2ig667kn973uk7pwqpcg3xxp7l6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вікіпедыя:Да выдалення</title>
    <ns>4</ns>
    <id>16411</id>
    <revision>
      <id>5153250</id>
      <parentid>5152934</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T18:13:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emilia Noah</username>
        <id>155537</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5153250</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31035" sha1="msi9k7zp3lvnb7vqaxs1ld5dz3e4dqy" xml:space="preserve">{{Index box}}
{{shortcut|ВП:ДВ}}
{{/Шапка}}
== [[Metal Gear Solid 3: Snake Eater]] == 
Машынны недапераклад. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:40, 6 чэрвеня 2026 (+03)

:пераклад не машынны, проста я перакладаў менавіта так каб ўсё было як у англійскім тэксце. гад дэмн [[Удзельнік:ABECOME SAWYER|ABECOME SAWYER]] ([[Размовы з удзельнікам:ABECOME SAWYER|размовы]]) 09:58, 7 чэрвеня 2026 (+03)

== [[Кэнто Масуда]] ==
Вынесены да выдалення а 03:12 31 сакавіка 2026 года удзельнікам {{Вікіпедыст|Wooze}} з каментарыем: «not notable + crosswiki spam». [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 15:24, 6 чэрвеня 2026 (+03)
: {{выдаліць}}, наконт ''not notable'' можна было б паспрачацца, калі б у артыкуле меўся змест. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:35, 6 чэрвеня 2026 (+03).

==[[Ягор Аляксандравіч Дырда]]==
Вынесены да выдалення а 12:24 22 мая 2026 года удзельнікам {{Вікіпедыст|M.L.Bot}} з каментарыем: «залежна ад вынікаў на УкрВікі, таму на нашу старонку не дадаю». Мяркую, абмеркаванне патрэбна. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 15:20, 6 чэрвеня 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}. Значнасці асобы няма. Аматар, які час ад часу гуляе ў футбол. &quot;Арда&quot; — назва аматарскага непрафесійнага гуртка асоб, медыяпраект. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:19, 6 чэрвеня 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}, з УкрВікі не выдаляеецца бадай нічога. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:29, 6 чэрвеня 2026 (+03)

==[[89 км (блок-пост)]]==
Вынесены да выдалення а 22:12 16 сакавіка 2026 удзельнікам {{Вікіпедыст|Estopedist1}} з каментарыем: «unreferenced, not notable topic. No equivalent in etwiki or enwiki». [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 15:16, 6 чэрвеня 2026 (+03)
: {{выдаліць}}, прымаем значнасць чыгуначных станцый і прыпыначных пунктаў, але гэты аб'ект зусім нязначны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:31, 6 чэрвеня 2026 (+03)

== [[Кенэт Хопкінс]] ==
: {{выдаліць}}, агульны крытэрый значнасці не выконваецца, [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]] нічога не дае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:04, 6 чэрвеня 2026 (+03)

== [[Аперацыя «Нептун»]] ==
Крытычна мала для такога артыкула, фактычна — гэта «затычка» на важную тэму і стаіць так 10+ гадоў. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:52, 6 чэрвеня 2026 (+03)
: {{пакінуць}} — аргументацыя пра ''«затычку»'' і ''10+ гадоў'' не ўказвае на тое, што артыкул мае быць выдалены; аргументацыя пра ''важную тэму'' ўказвае на тое, што артыкул мае быць захаваны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:29, 6 чэрвеня 2026 (+03)
:{{Каментарый}}: Не ведаю як наконт абмяркоўваемага артыкула, але дзякуй удзельніку за стварэнне артыкула [[У сківіцы смерці]], гэта звязаная тэма і вельмі важная. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 15:10, 6 чэрвеня 2026 (+03)

== [[Праваабаронцы за свабодныя выбары]] ==
Значнасць сумнеўная, ніякіх крыніц, апроч афіляваных інфастаронак, але ёсць некалькі спасылак з іншых артыкулаў на яго. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:54, 4 чэрвеня 2026 (+03)
* Яго дублікат «[[Лагон]]», ці то ЛагоС, выставіў да хуткага выдалення. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:10, 4 чэрвеня 2026 (+03)

== [[Цукеркавы дождж (Брэст)]] ==
{{закрыта}}
Спасылкі з 2013 года, то бок значнасць падзеі не выйшла за межы навіннай. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:10, 2 чэрвеня 2026 (+03)
*{{Выдаліць}}, згодна з аргументацыяй. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 13:14, 5 чэрвеня 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць падзеі не выйшла за межы навіннай. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 18:00, 9 чэрвеня 2026 (+03)

== [[NGC 971]] ==
Не артыкул, аб'ект каталога галактык, унесены туды памылкова. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:41, 30 мая 2026 (+03)

== [[Волшебная Гора (рок-гурт)]] ==
Выглядае, як аматарства. У РуВікі артыкул пра гэты рускамоўны гурт выстаўлены да выдалення. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:06, 30 мая 2026 (+03)
: Паралельна створаны артыкул з памылкай у назве [[Раман Каноплёў]] — гэта заснавальнік і лідар гурта, туды можна перанесці і пэўныя звесткі пра гурт. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:12, 30 мая 2026 (+03)
:: Спасылка на газету &quot;Завтра&quot; — фальсіфікат. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:09, 30 мая 2026 (+03)
:::Там Канаплёў згаданы. Адзін, без ансамбля. ;) [[Удзельнік:Γλωσσολαλιά|Γλωσσολαλιά]] ([[Размовы з удзельнікам:Γλωσσολαλιά|размовы]]) 14:15, 30 мая 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}: 1 дэма-запіс — курам на смех [[Удзельнік:Γλωσσολαλιά|Γλωσσολαλιά]] ([[Размовы з удзельнікам:Γλωσσολαλιά|размовы]]) 14:04, 30 мая 2026 (+03)

== [[Максім Андрэевіч Крупейчанка]] ==
: артыкул [https://ru.wikipedia.org/wiki/Крупейченко,_Максим_Андреевич Крупейченко, Максим Андреевич] выдалены з РуВікі праз адстутнасць доказаў энцыклапедычнай значнасці, стаіць забарона стварэння, меліся спробы несанкцыянаванага аднаўлення старонкі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:07, 27 мая 2026 (+03)

== [[Капліца (Душкава)]] і [[Пірамідальная капліца (Душкава)]] ==
Аб'екты не выбіваюцца з шэрагу апісаных у артыкуле [[Душкава#Славутасці]]. Назбіраць інфармацыі на асобныя артыкулы пра іх немагчыма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:28, 6 мая 2026 (+03)

:{{Выдаліць}}, згодны з аргументацыяй. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:03, 14 мая 2026 (+03)

== [[TEDxUlicaMińska]] ==
: {{выдаліць}} [[Сяргей Васілевіч Бесараб|Бесараб]] піша ў Вікі, нібы гэта яго ўласны дзённічак. У артыкула няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:27, 19 красавіка 2026 (+03)
::Шаноўны месье, згодна з правіламі Беларускай Вікіпедыі, заклікаю вас устрымлівацца ад пераходу на асобы і абмяркоўваць змест артыкула, а не яго аўтараў (парушэнне [[ВП:ЭП]] — Этычныя паводзіны і [[ВП:ДН]]. Сцвярджэнне «няма значнасці» не адпавядае рэчаіснасці бо артыкул абапіраецца на аўтарытэтныя, незалежныя другасныя крыніцы — разгорнутыя рэпартажы ў буйнейшых медыя («Белсат» і г.д.), якія падрабязна асвятлялі як сам факт івэнту, гэтак і тэмы дакладаў спікераў. Што тычыцца абвінавачвання ў стварэнні «ўласнага дзённічка» (намёк на канфлікт інтарэсаў — [[ВП:КІ]]): цяперашні тэкст артыкула напісаны ў максімальна сухім, нейтральным і энцыклапедычным стылі без якіх-небудзь ацэначных меркаванняў. Правілы не забараняюць рэдагаваць артыкулы пра падзеі з уласным удзелам, калі тэкст падмацаваны аўтарытэтнымі крыніцамі. Калі вы бачыце канкрэтны радок, які не пацверджаны крыніцай, вы, як удзельнік Вікіпедыі, можаце выправіць фармулёўку. Калі ж вы працягваеце лічыць, што міжнародная канферэнцыя франшызы TEDx, у якой прынялі ўдзел знакавыя прадстаўнікі беларускай навукі і бізнесу, апублікаваная ў афіцыйным сусветным рэестры і асветленая нацыянальнай прэсай, «не мае значнасці» — то вы зрабілі ужо свой &quot;уклад&quot;, выставілі артыкул на вылучэнне да выдалення. Але майце на ўвазе, што рашэнне супольнасці павінна (і будзе хутчэй за ўсе) прымацца на падставе прадстаўленых незалежных СМІ і выканання фармальных правілаў, а не суб'ектыўных эмоцый ці вашай, вельмі відавочнай асабістай непрыязнасці да Бесараба. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 15:43, 19 красавіка 2026 (+03)
:::Навошта вы гаворыце пра сябе ў трэцяй асобе? Што да вашых багатых спасылак на правілы — мы тут пішам энцыклапедыю, а не гуляемся ў футбол правілам і рэкламуем сябе. [[Вікіпедыя:Ігнаруйце ўсе правілы]]. Артыкул не мае значнасці. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:35, 19 красавіка 2026 (+03)
::::Месье, па-першае, у артыкуле я згадваю сябе ў трэцяй асобе, таму што гэтага прама патрабуе базавы энцыклапедычны стыль і правіла нейтральнага пункта гледжання. Пісаць у Вікіпедыі тэкст у духу «я выступіў на канферэнцыі» — гэта абсурд. Вы сурьезна, агулам, такое пытаеце? 
::::Па-другое, я шчыра заклікаю вас спыніць выкарыстоўваць старонку размоў для трансляцыі нейкай дрэнна схаванай зайздрасці, асабістай непрыязнасці. Гэты пераход на асобы і пастаянныя эмацыйныя выказванні не проста з'яўляюцца прамым парушэннем этыкі, яны шчыра стамляюць і адцягваюць ад канструктыўнай працы над праектам.
::::Па-трэцяе. Вы кажаце, што мы «тут пішам энцыклапедыю». Вось і давайце яе пісаць. Паспрабуйце апераваць канкрэтнымі фактамі і аргументамі са СМІ, а не вашымі суб'ектыўнымі ацэначнымі меркаваннямі ці эмоцыямі. Правілы Вікіпедыі створаныя як падмурак, які абараняе энцыклапедыю ад хаосу і персанальнай &quot;самнабулічнай&quot; цэнзуры асобных удзельнікаў, якія вырашаюць, каму даваць значнасць, а каму не.
::::І самае галоўнае. Мы пішам энцыклапедыю навакольнага свету. Вікіпедыя — гэта жывая, актуальная сістэма, каштоўнасць якой менавіта ў тым, што яна фіксуе рэчаіснасць тут і цяпер, гэта не пакрыты пылам злепак палеанталагічнага музея, дзе дазволена пісаць выключна пра старыя вескі і падзеі стагадовай даўніны. Калі пра нешта пішуць аўтарытэтныя крыніцы (Deutsche Welle, Белсат, Zerkalo, Plan B), то я лічу мэтазгодным пра гэта пісаць у Вікіпедыю. Калі вы не чытаеце навін, не ведаеце пра падзеі - гэта толькі і толькі вашы асабістыя праблемы. Так што, падсумоўваючы, калі ў вас ёсць прэтэнзіі да канкрэтных радкоў ці аўтарытэтнасці прадстаўленых СМІ — прыводзьце іх. У іншым выпадку, працяг дыялогу ў падобным тоне лічу для сябе бессэнсоўным выдаткоўваннем часу. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 10:43, 20 красавіка 2026 (+03)
::::: [[Удзельнік:Siarhei V]], калі вы чытаеце навіны і ведаеце пра падзеі, гэта не нагода спаміць у Вікіпедыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 10:48, 20 красавіка 2026 (+03)
::::::Скажу вам так. Кожны піша Вікіпедыю так, як хацеў бы яе чытаць. Мне цікава чытаць артыкулы, у якіх ёсць глыбіня, жывы кантэкст і якасныя спасылкі. Чытаць і пладзіць плоскія артыкулы без сувязі з рэальнасцю — гэта ператвараць Вікіпедыю ў мёртвы тэлефонны даведнік. Я пішу разгорнута з павагі да будучых чытачоў, не бачу сэнса абмяжоўвацца парай дзяжурных радкоў, калі можна НЕ абмяжоўвацца. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:00, 20 красавіка 2026 (+03)
::::::: Няпраўда ваша, абавязковымі для рэдактараў з'яўляюцца [[Вікіпедыя:Пяць слупоў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:05, 20 красавіка 2026 (+03)
::::::::Ооо, [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|«Пяць слупоў»]], давайце паглядзім што ўнутры:
::::::::Першы слуп нам кажа што ''«Вікіпедыя — гэта энцыклапедыя»,'' якая павінна ўключаць элементы ўніверсальных ведаў на аснове аўтарытэтных крыніц. На мой погляд, жаданне некага абкарнаць тэкст да ўзроўню незразумелага сухога абрубка без гістарычнага кантэксту і глыбіні як раз такі ідзе ўразрэз з місіяй стварэння якаснай і аб'ёмнай энцыклапедыі.
::::::::Чацверты слуп з яго ''«Удзельнікі павінны ставіцца адзін да аднаго з павагай і не пераходзіць на асобы»''. Нават у нашым гэтым абмеркаванні відавочна бачны дрэнна схаваная таксічнасць, персанальныя выпады, безапеляцыйныя спробы абясцэніць чужую працу. Не час, як кажа месье вышэй «гуляць ў футбол правіламі», бывае што «не да законаў»
::::::::Нарэшце пятае, ''«Вікіпедыя не мае суровых правілаў»''. Яе галоўная мэта - гэта інтэлектуальная карысць. Калі выкарыстоўваць правілы не як інструмент паляпшэння, а як дубінку-шлагбаўм для ўласнай &quot;вахцёрскай&quot; самасцвярджанасці і выдалення інфармацыі ''—''  гэта і есць, тая самая, класічная гульня з правіламі. Толькі абсалютна не прыносячая ніякай карысці свету, у адрозненне ад таго, як вы кажаце «спама», падцверджанага разгорнутыми артыкуламі з DW ці Белсата. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:28, 20 красавіка 2026 (+03)
::::::::: Ну уж нет, чытаць правілы будзем не выбарачна, а па парадку. Пачнем з пункта 1. '''[[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя|Вікіпедыя — энцыклапедыя]]''', якая ўвабрала элементы агульных энцыклапедый, спецыялізаваных энцыклапедый і альманахаў. Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|Не ўласнае даследаванне]]» і імкнуцца да [[Вікіпедыя:Правяральнасць|дакладнасці]]. Вікіпедыя не месца для асабістых думак, досведу, аргументаў. Вікіпедыя — гэта НЕ непераборлівы збор інфармацыі. Гэта НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў, НЕ трыбуна, '''НЕ''' месца для самарэкламы, НЕ эксперымент у анархіі ці дэмакратыі, НЕ каталог сеціўных старонак. Таксама Вікіпедыя НЕ збор арыгінальных дакументаў, НЕ слоўнік і НЕ газета, дзеля гэтага існуюць суседнія праекты [[:s:Галоўная старонка|Вікікрыніцы (Wikisource)]], [[:wikt:Галоўная старонка|ВікіСлоўнік (Wiktionary)]] і [[:n:en:Main Page|ВікіНавіны (Wikinews)]], адпаведна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:32, 20 красавіка 2026 (+03)
::::::::::«Не ўласнае даследаванне і не асабістыя думкі»&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;: Тэкст артыкула грунтуецца ВЫКЛЮЧНА на матэрыялах і цытатах з аўтарытэтных незалежных медыя сусветнага і нацыянальнага ўзроўню (Deutsche Welle, Belsat, Zerkalo). Трансляцыя фактуры з найбуйнейшых СМІ гэта не «асабісты досвед», гэта фундаментальнае правіла правяральнасці. 
::::::::::«НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў / НЕ газета»: Вікіпедыя выкарыстоўвае матэрыялы газет для фіксацыі гістарычна і сацыяльна значных фактаў. Першая за мяжой афіцыйная канферэнцыя TEDx беларускай дыяспары, якая аб'яднала на адной сцэне стваральнікаў карпарацый, аналітыкаў, навукоўцаў гэта не «трывіяльны дробны факт». Гэта адметнейшая культурная і інтэлектуальная з'ява, маштаб якой аб'ектыўна зафіксаваны СМІ першага эшалона. Ігнараваць гэты маштаб можа толькі чалавек, цалкам адарваны ад кантэксту навакольнай рэчаіснасці.
::::::::::«НЕ трыбуна і НЕ месца для самарэкламы»: Тое, што маё імя і ключавыя тэзісы з выступу фігуруюць у артыкуле поруч з іншымі выступоўцамі гэта прамое адлюстраванне таго, што вынесена ў загалоўкі і тэксты ў незалежнай прэсе. Энцыклапедыя літаральна абавязана трансляваць тое, што напісана ў аўтарытэтных другасных крыніцах. Выдаленне аб'ектыўных, пацверджаных прэсай фактаў выключна з-за таго, што вас персанальна раздражняе наяўнасць пэўнага прозвішча, кваліфікуецца ў Вікіпедыі як вандалізм i цэнзура.
::::::::::Так что хопіць усляпую капіраваць правілы. Пакуль я не бачу ніводнага прэтэнзійнага факта па сутнасці пададзеных незалежных крыніц, толькі нейкі марны эмацыйна-бюракратычны спам.
::::::::::Спадарства, я шчыра не разумею навошта вы гэта робіце? [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:42, 20 красавіка 2026 (+03)
:::::::::::Я дык шчыра не разумею, навошта вы робіце сабе рэкламу ў Вікіпедыі замест напісання і рэдагавання артыкулаў пра сапраўды патрэбныя рэчы. Тут столькі працы на любую тэму, што хопіць на дзесяцігоддзі. А для звычайных падзей ёсць асобныя рэсурсы. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 11:50, 22 красавіка 2026 (+03)
::::::::::::У мяне хапае артыкулаў і пра ''сапраўдны патрэбныя рэчы'' (патрэбныя мне і такім як я, напрыклад маім чытачам), і я іх пішу. А датычна падзеі, то я паспрабаваў данесці ў артыкуле чаму лічу падзею НЕшараговай і ў чым яе важлівасць для супольнасці беларусаў.  [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 12:38, 22 красавіка 2026 (+03)

: {{выдаліць}}, гэта проста адна з шэрагу падзей, якая згадвалася ў навінах дня. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:59, 19 красавіка 2026 (+03)
::{{Пакінуць}}, ну якая ж &quot;шараговая&quot; падзея. На шараговую падзею, напрыклад, Белсат не робіць разгорнуты рэпартаж з аналізам кантэксту і дэталёвым цытаваннем спікераў (адна з цытат нават вынесена ў загаловак). Але тут самае галоўнае, што гэта першая ў гісторыі канферэнцыя глабальнай франшызы TEDx, арганізаваная беларускай супольнасцю за межамі Беларусі. Гэты беспрэцэдэнтны статус, для прэсы і эміграцыі гэта ўнікальная інтэлектуальная з'ява, якая стварае гісторыю дыяспары тут і цяпер. На мой погляд аб'ектыўныя крытэрыі энцыклапедычнай значнасці тут выкананы з вялікім лішкам [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 16:26, 19 красавіка 2026 (+03)
:::{{нейтральны}} разглядзіце магчымасць дадавання гэтых звестак у іншыя звязаныя артыкулы. Таксама пытанне вікіфікацыі, на артыкул толькі спасылкі з артыкулаў пра выступоўцаў. Слабавата агулам там з крыніцамі і са значнасцю. Як і пісаў, занадта хутка дадалі ў вікі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:33, 26 красавіка 2026 (+03)

:{{Выдаліць}}, не пабачыў значнасці. Выглядае як звычайная падзея. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:16, 2 мая 2026 (+03)
: {{Пакінуць}}. Ёсць значнасць, TEDx. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 01:49, 5 мая 2026 (+03)
::Для гэтага існуе асобны артыкул пра [[TED (канферэнцыя)|TEDx]]. Так якраз ёсць беларускі раздзел для запаўнення. Няма сэнсу ствараць асобны артыкул для падзеі звычайнай. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:06, 14 мая 2026 (+03)

== [[:Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]] ==
* {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:13, 28 лютага 2026 (+03)
*:а ў чым праблема? ВКЛ спыніла існаванне ў 1795 г., а Літва як краіна працягвала існаваць. дзеля гэтага патрэбная &lt;nowiki&gt;[[Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]]&lt;/nowiki&gt; [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:24, 28 лютага 2026 (+03)

{{/Падвал}}</text>
      <sha1>msi9k7zp3lvnb7vqaxs1ld5dz3e4dqy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153251</id>
      <parentid>5153250</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T18:14:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emilia Noah</username>
        <id>155537</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>У архіў.</comment>
      <origin>5153251</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30135" sha1="6dux21o9kg598j4m4d1krytfrlf3en0" xml:space="preserve">{{Index box}}
{{shortcut|ВП:ДВ}}
{{/Шапка}}
== [[Metal Gear Solid 3: Snake Eater]] == 
Машынны недапераклад. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:40, 6 чэрвеня 2026 (+03)

:пераклад не машынны, проста я перакладаў менавіта так каб ўсё было як у англійскім тэксце. гад дэмн [[Удзельнік:ABECOME SAWYER|ABECOME SAWYER]] ([[Размовы з удзельнікам:ABECOME SAWYER|размовы]]) 09:58, 7 чэрвеня 2026 (+03)

== [[Кэнто Масуда]] ==
Вынесены да выдалення а 03:12 31 сакавіка 2026 года удзельнікам {{Вікіпедыст|Wooze}} з каментарыем: «not notable + crosswiki spam». [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 15:24, 6 чэрвеня 2026 (+03)
: {{выдаліць}}, наконт ''not notable'' можна было б паспрачацца, калі б у артыкуле меўся змест. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:35, 6 чэрвеня 2026 (+03).

==[[Ягор Аляксандравіч Дырда]]==
Вынесены да выдалення а 12:24 22 мая 2026 года удзельнікам {{Вікіпедыст|M.L.Bot}} з каментарыем: «залежна ад вынікаў на УкрВікі, таму на нашу старонку не дадаю». Мяркую, абмеркаванне патрэбна. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 15:20, 6 чэрвеня 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}. Значнасці асобы няма. Аматар, які час ад часу гуляе ў футбол. &quot;Арда&quot; — назва аматарскага непрафесійнага гуртка асоб, медыяпраект. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:19, 6 чэрвеня 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}, з УкрВікі не выдаляеецца бадай нічога. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:29, 6 чэрвеня 2026 (+03)

==[[89 км (блок-пост)]]==
Вынесены да выдалення а 22:12 16 сакавіка 2026 удзельнікам {{Вікіпедыст|Estopedist1}} з каментарыем: «unreferenced, not notable topic. No equivalent in etwiki or enwiki». [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 15:16, 6 чэрвеня 2026 (+03)
: {{выдаліць}}, прымаем значнасць чыгуначных станцый і прыпыначных пунктаў, але гэты аб'ект зусім нязначны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:31, 6 чэрвеня 2026 (+03)

== [[Кенэт Хопкінс]] ==
: {{выдаліць}}, агульны крытэрый значнасці не выконваецца, [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]] нічога не дае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:04, 6 чэрвеня 2026 (+03)

== [[Аперацыя «Нептун»]] ==
Крытычна мала для такога артыкула, фактычна — гэта «затычка» на важную тэму і стаіць так 10+ гадоў. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:52, 6 чэрвеня 2026 (+03)
: {{пакінуць}} — аргументацыя пра ''«затычку»'' і ''10+ гадоў'' не ўказвае на тое, што артыкул мае быць выдалены; аргументацыя пра ''важную тэму'' ўказвае на тое, што артыкул мае быць захаваны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:29, 6 чэрвеня 2026 (+03)
:{{Каментарый}}: Не ведаю як наконт абмяркоўваемага артыкула, але дзякуй удзельніку за стварэнне артыкула [[У сківіцы смерці]], гэта звязаная тэма і вельмі важная. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 15:10, 6 чэрвеня 2026 (+03)

== [[Праваабаронцы за свабодныя выбары]] ==
Значнасць сумнеўная, ніякіх крыніц, апроч афіляваных інфастаронак, але ёсць некалькі спасылак з іншых артыкулаў на яго. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:54, 4 чэрвеня 2026 (+03)
* Яго дублікат «[[Лагон]]», ці то ЛагоС, выставіў да хуткага выдалення. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:10, 4 чэрвеня 2026 (+03)

== [[NGC 971]] ==
Не артыкул, аб'ект каталога галактык, унесены туды памылкова. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:41, 30 мая 2026 (+03)

== [[Волшебная Гора (рок-гурт)]] ==
Выглядае, як аматарства. У РуВікі артыкул пра гэты рускамоўны гурт выстаўлены да выдалення. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:06, 30 мая 2026 (+03)
: Паралельна створаны артыкул з памылкай у назве [[Раман Каноплёў]] — гэта заснавальнік і лідар гурта, туды можна перанесці і пэўныя звесткі пра гурт. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:12, 30 мая 2026 (+03)
:: Спасылка на газету &quot;Завтра&quot; — фальсіфікат. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:09, 30 мая 2026 (+03)
:::Там Канаплёў згаданы. Адзін, без ансамбля. ;) [[Удзельнік:Γλωσσολαλιά|Γλωσσολαλιά]] ([[Размовы з удзельнікам:Γλωσσολαλιά|размовы]]) 14:15, 30 мая 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}: 1 дэма-запіс — курам на смех [[Удзельнік:Γλωσσολαλιά|Γλωσσολαλιά]] ([[Размовы з удзельнікам:Γλωσσολαλιά|размовы]]) 14:04, 30 мая 2026 (+03)

== [[Максім Андрэевіч Крупейчанка]] ==
: артыкул [https://ru.wikipedia.org/wiki/Крупейченко,_Максим_Андреевич Крупейченко, Максим Андреевич] выдалены з РуВікі праз адстутнасць доказаў энцыклапедычнай значнасці, стаіць забарона стварэння, меліся спробы несанкцыянаванага аднаўлення старонкі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:07, 27 мая 2026 (+03)

== [[Капліца (Душкава)]] і [[Пірамідальная капліца (Душкава)]] ==
Аб'екты не выбіваюцца з шэрагу апісаных у артыкуле [[Душкава#Славутасці]]. Назбіраць інфармацыі на асобныя артыкулы пра іх немагчыма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:28, 6 мая 2026 (+03)

:{{Выдаліць}}, згодны з аргументацыяй. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:03, 14 мая 2026 (+03)

== [[TEDxUlicaMińska]] ==
: {{выдаліць}} [[Сяргей Васілевіч Бесараб|Бесараб]] піша ў Вікі, нібы гэта яго ўласны дзённічак. У артыкула няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:27, 19 красавіка 2026 (+03)
::Шаноўны месье, згодна з правіламі Беларускай Вікіпедыі, заклікаю вас устрымлівацца ад пераходу на асобы і абмяркоўваць змест артыкула, а не яго аўтараў (парушэнне [[ВП:ЭП]] — Этычныя паводзіны і [[ВП:ДН]]. Сцвярджэнне «няма значнасці» не адпавядае рэчаіснасці бо артыкул абапіраецца на аўтарытэтныя, незалежныя другасныя крыніцы — разгорнутыя рэпартажы ў буйнейшых медыя («Белсат» і г.д.), якія падрабязна асвятлялі як сам факт івэнту, гэтак і тэмы дакладаў спікераў. Што тычыцца абвінавачвання ў стварэнні «ўласнага дзённічка» (намёк на канфлікт інтарэсаў — [[ВП:КІ]]): цяперашні тэкст артыкула напісаны ў максімальна сухім, нейтральным і энцыклапедычным стылі без якіх-небудзь ацэначных меркаванняў. Правілы не забараняюць рэдагаваць артыкулы пра падзеі з уласным удзелам, калі тэкст падмацаваны аўтарытэтнымі крыніцамі. Калі вы бачыце канкрэтны радок, які не пацверджаны крыніцай, вы, як удзельнік Вікіпедыі, можаце выправіць фармулёўку. Калі ж вы працягваеце лічыць, што міжнародная канферэнцыя франшызы TEDx, у якой прынялі ўдзел знакавыя прадстаўнікі беларускай навукі і бізнесу, апублікаваная ў афіцыйным сусветным рэестры і асветленая нацыянальнай прэсай, «не мае значнасці» — то вы зрабілі ужо свой &quot;уклад&quot;, выставілі артыкул на вылучэнне да выдалення. Але майце на ўвазе, што рашэнне супольнасці павінна (і будзе хутчэй за ўсе) прымацца на падставе прадстаўленых незалежных СМІ і выканання фармальных правілаў, а не суб'ектыўных эмоцый ці вашай, вельмі відавочнай асабістай непрыязнасці да Бесараба. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 15:43, 19 красавіка 2026 (+03)
:::Навошта вы гаворыце пра сябе ў трэцяй асобе? Што да вашых багатых спасылак на правілы — мы тут пішам энцыклапедыю, а не гуляемся ў футбол правілам і рэкламуем сябе. [[Вікіпедыя:Ігнаруйце ўсе правілы]]. Артыкул не мае значнасці. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:35, 19 красавіка 2026 (+03)
::::Месье, па-першае, у артыкуле я згадваю сябе ў трэцяй асобе, таму што гэтага прама патрабуе базавы энцыклапедычны стыль і правіла нейтральнага пункта гледжання. Пісаць у Вікіпедыі тэкст у духу «я выступіў на канферэнцыі» — гэта абсурд. Вы сурьезна, агулам, такое пытаеце? 
::::Па-другое, я шчыра заклікаю вас спыніць выкарыстоўваць старонку размоў для трансляцыі нейкай дрэнна схаванай зайздрасці, асабістай непрыязнасці. Гэты пераход на асобы і пастаянныя эмацыйныя выказванні не проста з'яўляюцца прамым парушэннем этыкі, яны шчыра стамляюць і адцягваюць ад канструктыўнай працы над праектам.
::::Па-трэцяе. Вы кажаце, што мы «тут пішам энцыклапедыю». Вось і давайце яе пісаць. Паспрабуйце апераваць канкрэтнымі фактамі і аргументамі са СМІ, а не вашымі суб'ектыўнымі ацэначнымі меркаваннямі ці эмоцыямі. Правілы Вікіпедыі створаныя як падмурак, які абараняе энцыклапедыю ад хаосу і персанальнай &quot;самнабулічнай&quot; цэнзуры асобных удзельнікаў, якія вырашаюць, каму даваць значнасць, а каму не.
::::І самае галоўнае. Мы пішам энцыклапедыю навакольнага свету. Вікіпедыя — гэта жывая, актуальная сістэма, каштоўнасць якой менавіта ў тым, што яна фіксуе рэчаіснасць тут і цяпер, гэта не пакрыты пылам злепак палеанталагічнага музея, дзе дазволена пісаць выключна пра старыя вескі і падзеі стагадовай даўніны. Калі пра нешта пішуць аўтарытэтныя крыніцы (Deutsche Welle, Белсат, Zerkalo, Plan B), то я лічу мэтазгодным пра гэта пісаць у Вікіпедыю. Калі вы не чытаеце навін, не ведаеце пра падзеі - гэта толькі і толькі вашы асабістыя праблемы. Так што, падсумоўваючы, калі ў вас ёсць прэтэнзіі да канкрэтных радкоў ці аўтарытэтнасці прадстаўленых СМІ — прыводзьце іх. У іншым выпадку, працяг дыялогу ў падобным тоне лічу для сябе бессэнсоўным выдаткоўваннем часу. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 10:43, 20 красавіка 2026 (+03)
::::: [[Удзельнік:Siarhei V]], калі вы чытаеце навіны і ведаеце пра падзеі, гэта не нагода спаміць у Вікіпедыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 10:48, 20 красавіка 2026 (+03)
::::::Скажу вам так. Кожны піша Вікіпедыю так, як хацеў бы яе чытаць. Мне цікава чытаць артыкулы, у якіх ёсць глыбіня, жывы кантэкст і якасныя спасылкі. Чытаць і пладзіць плоскія артыкулы без сувязі з рэальнасцю — гэта ператвараць Вікіпедыю ў мёртвы тэлефонны даведнік. Я пішу разгорнута з павагі да будучых чытачоў, не бачу сэнса абмяжоўвацца парай дзяжурных радкоў, калі можна НЕ абмяжоўвацца. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:00, 20 красавіка 2026 (+03)
::::::: Няпраўда ваша, абавязковымі для рэдактараў з'яўляюцца [[Вікіпедыя:Пяць слупоў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:05, 20 красавіка 2026 (+03)
::::::::Ооо, [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|«Пяць слупоў»]], давайце паглядзім што ўнутры:
::::::::Першы слуп нам кажа што ''«Вікіпедыя — гэта энцыклапедыя»,'' якая павінна ўключаць элементы ўніверсальных ведаў на аснове аўтарытэтных крыніц. На мой погляд, жаданне некага абкарнаць тэкст да ўзроўню незразумелага сухога абрубка без гістарычнага кантэксту і глыбіні як раз такі ідзе ўразрэз з місіяй стварэння якаснай і аб'ёмнай энцыклапедыі.
::::::::Чацверты слуп з яго ''«Удзельнікі павінны ставіцца адзін да аднаго з павагай і не пераходзіць на асобы»''. Нават у нашым гэтым абмеркаванні відавочна бачны дрэнна схаваная таксічнасць, персанальныя выпады, безапеляцыйныя спробы абясцэніць чужую працу. Не час, як кажа месье вышэй «гуляць ў футбол правіламі», бывае што «не да законаў»
::::::::Нарэшце пятае, ''«Вікіпедыя не мае суровых правілаў»''. Яе галоўная мэта - гэта інтэлектуальная карысць. Калі выкарыстоўваць правілы не як інструмент паляпшэння, а як дубінку-шлагбаўм для ўласнай &quot;вахцёрскай&quot; самасцвярджанасці і выдалення інфармацыі ''—''  гэта і есць, тая самая, класічная гульня з правіламі. Толькі абсалютна не прыносячая ніякай карысці свету, у адрозненне ад таго, як вы кажаце «спама», падцверджанага разгорнутыми артыкуламі з DW ці Белсата. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:28, 20 красавіка 2026 (+03)
::::::::: Ну уж нет, чытаць правілы будзем не выбарачна, а па парадку. Пачнем з пункта 1. '''[[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя|Вікіпедыя — энцыклапедыя]]''', якая ўвабрала элементы агульных энцыклапедый, спецыялізаваных энцыклапедый і альманахаў. Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|Не ўласнае даследаванне]]» і імкнуцца да [[Вікіпедыя:Правяральнасць|дакладнасці]]. Вікіпедыя не месца для асабістых думак, досведу, аргументаў. Вікіпедыя — гэта НЕ непераборлівы збор інфармацыі. Гэта НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў, НЕ трыбуна, '''НЕ''' месца для самарэкламы, НЕ эксперымент у анархіі ці дэмакратыі, НЕ каталог сеціўных старонак. Таксама Вікіпедыя НЕ збор арыгінальных дакументаў, НЕ слоўнік і НЕ газета, дзеля гэтага існуюць суседнія праекты [[:s:Галоўная старонка|Вікікрыніцы (Wikisource)]], [[:wikt:Галоўная старонка|ВікіСлоўнік (Wiktionary)]] і [[:n:en:Main Page|ВікіНавіны (Wikinews)]], адпаведна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:32, 20 красавіка 2026 (+03)
::::::::::«Не ўласнае даследаванне і не асабістыя думкі»&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;: Тэкст артыкула грунтуецца ВЫКЛЮЧНА на матэрыялах і цытатах з аўтарытэтных незалежных медыя сусветнага і нацыянальнага ўзроўню (Deutsche Welle, Belsat, Zerkalo). Трансляцыя фактуры з найбуйнейшых СМІ гэта не «асабісты досвед», гэта фундаментальнае правіла правяральнасці. 
::::::::::«НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў / НЕ газета»: Вікіпедыя выкарыстоўвае матэрыялы газет для фіксацыі гістарычна і сацыяльна значных фактаў. Першая за мяжой афіцыйная канферэнцыя TEDx беларускай дыяспары, якая аб'яднала на адной сцэне стваральнікаў карпарацый, аналітыкаў, навукоўцаў гэта не «трывіяльны дробны факт». Гэта адметнейшая культурная і інтэлектуальная з'ява, маштаб якой аб'ектыўна зафіксаваны СМІ першага эшалона. Ігнараваць гэты маштаб можа толькі чалавек, цалкам адарваны ад кантэксту навакольнай рэчаіснасці.
::::::::::«НЕ трыбуна і НЕ месца для самарэкламы»: Тое, што маё імя і ключавыя тэзісы з выступу фігуруюць у артыкуле поруч з іншымі выступоўцамі гэта прамое адлюстраванне таго, што вынесена ў загалоўкі і тэксты ў незалежнай прэсе. Энцыклапедыя літаральна абавязана трансляваць тое, што напісана ў аўтарытэтных другасных крыніцах. Выдаленне аб'ектыўных, пацверджаных прэсай фактаў выключна з-за таго, што вас персанальна раздражняе наяўнасць пэўнага прозвішча, кваліфікуецца ў Вікіпедыі як вандалізм i цэнзура.
::::::::::Так что хопіць усляпую капіраваць правілы. Пакуль я не бачу ніводнага прэтэнзійнага факта па сутнасці пададзеных незалежных крыніц, толькі нейкі марны эмацыйна-бюракратычны спам.
::::::::::Спадарства, я шчыра не разумею навошта вы гэта робіце? [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:42, 20 красавіка 2026 (+03)
:::::::::::Я дык шчыра не разумею, навошта вы робіце сабе рэкламу ў Вікіпедыі замест напісання і рэдагавання артыкулаў пра сапраўды патрэбныя рэчы. Тут столькі працы на любую тэму, што хопіць на дзесяцігоддзі. А для звычайных падзей ёсць асобныя рэсурсы. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 11:50, 22 красавіка 2026 (+03)
::::::::::::У мяне хапае артыкулаў і пра ''сапраўдны патрэбныя рэчы'' (патрэбныя мне і такім як я, напрыклад маім чытачам), і я іх пішу. А датычна падзеі, то я паспрабаваў данесці ў артыкуле чаму лічу падзею НЕшараговай і ў чым яе важлівасць для супольнасці беларусаў.  [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 12:38, 22 красавіка 2026 (+03)

: {{выдаліць}}, гэта проста адна з шэрагу падзей, якая згадвалася ў навінах дня. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:59, 19 красавіка 2026 (+03)
::{{Пакінуць}}, ну якая ж &quot;шараговая&quot; падзея. На шараговую падзею, напрыклад, Белсат не робіць разгорнуты рэпартаж з аналізам кантэксту і дэталёвым цытаваннем спікераў (адна з цытат нават вынесена ў загаловак). Але тут самае галоўнае, што гэта першая ў гісторыі канферэнцыя глабальнай франшызы TEDx, арганізаваная беларускай супольнасцю за межамі Беларусі. Гэты беспрэцэдэнтны статус, для прэсы і эміграцыі гэта ўнікальная інтэлектуальная з'ява, якая стварае гісторыю дыяспары тут і цяпер. На мой погляд аб'ектыўныя крытэрыі энцыклапедычнай значнасці тут выкананы з вялікім лішкам [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 16:26, 19 красавіка 2026 (+03)
:::{{нейтральны}} разглядзіце магчымасць дадавання гэтых звестак у іншыя звязаныя артыкулы. Таксама пытанне вікіфікацыі, на артыкул толькі спасылкі з артыкулаў пра выступоўцаў. Слабавата агулам там з крыніцамі і са значнасцю. Як і пісаў, занадта хутка дадалі ў вікі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:33, 26 красавіка 2026 (+03)

:{{Выдаліць}}, не пабачыў значнасці. Выглядае як звычайная падзея. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:16, 2 мая 2026 (+03)
: {{Пакінуць}}. Ёсць значнасць, TEDx. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 01:49, 5 мая 2026 (+03)
::Для гэтага існуе асобны артыкул пра [[TED (канферэнцыя)|TEDx]]. Так якраз ёсць беларускі раздзел для запаўнення. Няма сэнсу ствараць асобны артыкул для падзеі звычайнай. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:06, 14 мая 2026 (+03)

== [[:Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]] ==
* {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:13, 28 лютага 2026 (+03)
*:а ў чым праблема? ВКЛ спыніла існаванне ў 1795 г., а Літва як краіна працягвала існаваць. дзеля гэтага патрэбная &lt;nowiki&gt;[[Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]]&lt;/nowiki&gt; [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:24, 28 лютага 2026 (+03)

{{/Падвал}}</text>
      <sha1>6dux21o9kg598j4m4d1krytfrlf3en0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153276</id>
      <parentid>5153251</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T21:22:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>/* Аперацыя «Нептун» */ вынік</comment>
      <origin>5153276</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30792" sha1="al3so65x0vm878g4andz6xwi3lxl1ut" xml:space="preserve">{{Index box}}
{{shortcut|ВП:ДВ}}
{{/Шапка}}
== [[Metal Gear Solid 3: Snake Eater]] == 
Машынны недапераклад. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:40, 6 чэрвеня 2026 (+03)

:пераклад не машынны, проста я перакладаў менавіта так каб ўсё было як у англійскім тэксце. гад дэмн [[Удзельнік:ABECOME SAWYER|ABECOME SAWYER]] ([[Размовы з удзельнікам:ABECOME SAWYER|размовы]]) 09:58, 7 чэрвеня 2026 (+03)

== [[Кэнто Масуда]] ==
Вынесены да выдалення а 03:12 31 сакавіка 2026 года удзельнікам {{Вікіпедыст|Wooze}} з каментарыем: «not notable + crosswiki spam». [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 15:24, 6 чэрвеня 2026 (+03)
: {{выдаліць}}, наконт ''not notable'' можна было б паспрачацца, калі б у артыкуле меўся змест. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:35, 6 чэрвеня 2026 (+03).

==[[Ягор Аляксандравіч Дырда]]==
Вынесены да выдалення а 12:24 22 мая 2026 года удзельнікам {{Вікіпедыст|M.L.Bot}} з каментарыем: «залежна ад вынікаў на УкрВікі, таму на нашу старонку не дадаю». Мяркую, абмеркаванне патрэбна. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 15:20, 6 чэрвеня 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}. Значнасці асобы няма. Аматар, які час ад часу гуляе ў футбол. &quot;Арда&quot; — назва аматарскага непрафесійнага гуртка асоб, медыяпраект. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:19, 6 чэрвеня 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}, з УкрВікі не выдаляеецца бадай нічога. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:29, 6 чэрвеня 2026 (+03)

==[[89 км (блок-пост)]]==
Вынесены да выдалення а 22:12 16 сакавіка 2026 удзельнікам {{Вікіпедыст|Estopedist1}} з каментарыем: «unreferenced, not notable topic. No equivalent in etwiki or enwiki». [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 15:16, 6 чэрвеня 2026 (+03)
: {{выдаліць}}, прымаем значнасць чыгуначных станцый і прыпыначных пунктаў, але гэты аб'ект зусім нязначны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:31, 6 чэрвеня 2026 (+03)

== [[Кенэт Хопкінс]] ==
: {{выдаліць}}, агульны крытэрый значнасці не выконваецца, [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]] нічога не дае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:04, 6 чэрвеня 2026 (+03)

== [[Аперацыя «Нептун»]] ==
{{закрыта}}
Крытычна мала для такога артыкула, фактычна — гэта «затычка» на важную тэму і стаіць так 10+ гадоў. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:52, 6 чэрвеня 2026 (+03)
: {{пакінуць}} — аргументацыя пра ''«затычку»'' і ''10+ гадоў'' не ўказвае на тое, што артыкул мае быць выдалены; аргументацыя пра ''важную тэму'' ўказвае на тое, што артыкул мае быць захаваны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:29, 6 чэрвеня 2026 (+03)
:{{Каментарый}}: Не ведаю як наконт абмяркоўваемага артыкула, але дзякуй удзельніку за стварэнне артыкула [[У сківіцы смерці]], гэта звязаная тэма і вельмі важная. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 15:10, 6 чэрвеня 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Артыкул перасягае слоўнікавае азначэнне, не будзем пакуль ствараць прэцэндэнт з выдаленнем. Але. Артыкул вельмі кароткі, калі ласка, дапоўніце артыкул. Калі артыкул застанецца недапісаным, яго могуць ізноў прапанаваць да выдалення. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:22, 11 чэрвеня 2026 (+03)

== [[Праваабаронцы за свабодныя выбары]] ==
Значнасць сумнеўная, ніякіх крыніц, апроч афіляваных інфастаронак, але ёсць некалькі спасылак з іншых артыкулаў на яго. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:54, 4 чэрвеня 2026 (+03)
* Яго дублікат «[[Лагон]]», ці то ЛагоС, выставіў да хуткага выдалення. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:10, 4 чэрвеня 2026 (+03)

== [[NGC 971]] ==
Не артыкул, аб'ект каталога галактык, унесены туды памылкова. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:41, 30 мая 2026 (+03)

== [[Волшебная Гора (рок-гурт)]] ==
Выглядае, як аматарства. У РуВікі артыкул пра гэты рускамоўны гурт выстаўлены да выдалення. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:06, 30 мая 2026 (+03)
: Паралельна створаны артыкул з памылкай у назве [[Раман Каноплёў]] — гэта заснавальнік і лідар гурта, туды можна перанесці і пэўныя звесткі пра гурт. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:12, 30 мая 2026 (+03)
:: Спасылка на газету &quot;Завтра&quot; — фальсіфікат. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:09, 30 мая 2026 (+03)
:::Там Канаплёў згаданы. Адзін, без ансамбля. ;) [[Удзельнік:Γλωσσολαλιά|Γλωσσολαλιά]] ([[Размовы з удзельнікам:Γλωσσολαλιά|размовы]]) 14:15, 30 мая 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}: 1 дэма-запіс — курам на смех [[Удзельнік:Γλωσσολαλιά|Γλωσσολαλιά]] ([[Размовы з удзельнікам:Γλωσσολαλιά|размовы]]) 14:04, 30 мая 2026 (+03)

== [[Максім Андрэевіч Крупейчанка]] ==
: артыкул [https://ru.wikipedia.org/wiki/Крупейченко,_Максим_Андреевич Крупейченко, Максим Андреевич] выдалены з РуВікі праз адстутнасць доказаў энцыклапедычнай значнасці, стаіць забарона стварэння, меліся спробы несанкцыянаванага аднаўлення старонкі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:07, 27 мая 2026 (+03)

== [[Капліца (Душкава)]] і [[Пірамідальная капліца (Душкава)]] ==
Аб'екты не выбіваюцца з шэрагу апісаных у артыкуле [[Душкава#Славутасці]]. Назбіраць інфармацыі на асобныя артыкулы пра іх немагчыма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:28, 6 мая 2026 (+03)

:{{Выдаліць}}, згодны з аргументацыяй. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:03, 14 мая 2026 (+03)

== [[TEDxUlicaMińska]] ==
: {{выдаліць}} [[Сяргей Васілевіч Бесараб|Бесараб]] піша ў Вікі, нібы гэта яго ўласны дзённічак. У артыкула няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:27, 19 красавіка 2026 (+03)
::Шаноўны месье, згодна з правіламі Беларускай Вікіпедыі, заклікаю вас устрымлівацца ад пераходу на асобы і абмяркоўваць змест артыкула, а не яго аўтараў (парушэнне [[ВП:ЭП]] — Этычныя паводзіны і [[ВП:ДН]]. Сцвярджэнне «няма значнасці» не адпавядае рэчаіснасці бо артыкул абапіраецца на аўтарытэтныя, незалежныя другасныя крыніцы — разгорнутыя рэпартажы ў буйнейшых медыя («Белсат» і г.д.), якія падрабязна асвятлялі як сам факт івэнту, гэтак і тэмы дакладаў спікераў. Што тычыцца абвінавачвання ў стварэнні «ўласнага дзённічка» (намёк на канфлікт інтарэсаў — [[ВП:КІ]]): цяперашні тэкст артыкула напісаны ў максімальна сухім, нейтральным і энцыклапедычным стылі без якіх-небудзь ацэначных меркаванняў. Правілы не забараняюць рэдагаваць артыкулы пра падзеі з уласным удзелам, калі тэкст падмацаваны аўтарытэтнымі крыніцамі. Калі вы бачыце канкрэтны радок, які не пацверджаны крыніцай, вы, як удзельнік Вікіпедыі, можаце выправіць фармулёўку. Калі ж вы працягваеце лічыць, што міжнародная канферэнцыя франшызы TEDx, у якой прынялі ўдзел знакавыя прадстаўнікі беларускай навукі і бізнесу, апублікаваная ў афіцыйным сусветным рэестры і асветленая нацыянальнай прэсай, «не мае значнасці» — то вы зрабілі ужо свой &quot;уклад&quot;, выставілі артыкул на вылучэнне да выдалення. Але майце на ўвазе, што рашэнне супольнасці павінна (і будзе хутчэй за ўсе) прымацца на падставе прадстаўленых незалежных СМІ і выканання фармальных правілаў, а не суб'ектыўных эмоцый ці вашай, вельмі відавочнай асабістай непрыязнасці да Бесараба. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 15:43, 19 красавіка 2026 (+03)
:::Навошта вы гаворыце пра сябе ў трэцяй асобе? Што да вашых багатых спасылак на правілы — мы тут пішам энцыклапедыю, а не гуляемся ў футбол правілам і рэкламуем сябе. [[Вікіпедыя:Ігнаруйце ўсе правілы]]. Артыкул не мае значнасці. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:35, 19 красавіка 2026 (+03)
::::Месье, па-першае, у артыкуле я згадваю сябе ў трэцяй асобе, таму што гэтага прама патрабуе базавы энцыклапедычны стыль і правіла нейтральнага пункта гледжання. Пісаць у Вікіпедыі тэкст у духу «я выступіў на канферэнцыі» — гэта абсурд. Вы сурьезна, агулам, такое пытаеце? 
::::Па-другое, я шчыра заклікаю вас спыніць выкарыстоўваць старонку размоў для трансляцыі нейкай дрэнна схаванай зайздрасці, асабістай непрыязнасці. Гэты пераход на асобы і пастаянныя эмацыйныя выказванні не проста з'яўляюцца прамым парушэннем этыкі, яны шчыра стамляюць і адцягваюць ад канструктыўнай працы над праектам.
::::Па-трэцяе. Вы кажаце, што мы «тут пішам энцыклапедыю». Вось і давайце яе пісаць. Паспрабуйце апераваць канкрэтнымі фактамі і аргументамі са СМІ, а не вашымі суб'ектыўнымі ацэначнымі меркаваннямі ці эмоцыямі. Правілы Вікіпедыі створаныя як падмурак, які абараняе энцыклапедыю ад хаосу і персанальнай &quot;самнабулічнай&quot; цэнзуры асобных удзельнікаў, якія вырашаюць, каму даваць значнасць, а каму не.
::::І самае галоўнае. Мы пішам энцыклапедыю навакольнага свету. Вікіпедыя — гэта жывая, актуальная сістэма, каштоўнасць якой менавіта ў тым, што яна фіксуе рэчаіснасць тут і цяпер, гэта не пакрыты пылам злепак палеанталагічнага музея, дзе дазволена пісаць выключна пра старыя вескі і падзеі стагадовай даўніны. Калі пра нешта пішуць аўтарытэтныя крыніцы (Deutsche Welle, Белсат, Zerkalo, Plan B), то я лічу мэтазгодным пра гэта пісаць у Вікіпедыю. Калі вы не чытаеце навін, не ведаеце пра падзеі - гэта толькі і толькі вашы асабістыя праблемы. Так што, падсумоўваючы, калі ў вас ёсць прэтэнзіі да канкрэтных радкоў ці аўтарытэтнасці прадстаўленых СМІ — прыводзьце іх. У іншым выпадку, працяг дыялогу ў падобным тоне лічу для сябе бессэнсоўным выдаткоўваннем часу. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 10:43, 20 красавіка 2026 (+03)
::::: [[Удзельнік:Siarhei V]], калі вы чытаеце навіны і ведаеце пра падзеі, гэта не нагода спаміць у Вікіпедыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 10:48, 20 красавіка 2026 (+03)
::::::Скажу вам так. Кожны піша Вікіпедыю так, як хацеў бы яе чытаць. Мне цікава чытаць артыкулы, у якіх ёсць глыбіня, жывы кантэкст і якасныя спасылкі. Чытаць і пладзіць плоскія артыкулы без сувязі з рэальнасцю — гэта ператвараць Вікіпедыю ў мёртвы тэлефонны даведнік. Я пішу разгорнута з павагі да будучых чытачоў, не бачу сэнса абмяжоўвацца парай дзяжурных радкоў, калі можна НЕ абмяжоўвацца. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:00, 20 красавіка 2026 (+03)
::::::: Няпраўда ваша, абавязковымі для рэдактараў з'яўляюцца [[Вікіпедыя:Пяць слупоў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:05, 20 красавіка 2026 (+03)
::::::::Ооо, [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|«Пяць слупоў»]], давайце паглядзім што ўнутры:
::::::::Першы слуп нам кажа што ''«Вікіпедыя — гэта энцыклапедыя»,'' якая павінна ўключаць элементы ўніверсальных ведаў на аснове аўтарытэтных крыніц. На мой погляд, жаданне некага абкарнаць тэкст да ўзроўню незразумелага сухога абрубка без гістарычнага кантэксту і глыбіні як раз такі ідзе ўразрэз з місіяй стварэння якаснай і аб'ёмнай энцыклапедыі.
::::::::Чацверты слуп з яго ''«Удзельнікі павінны ставіцца адзін да аднаго з павагай і не пераходзіць на асобы»''. Нават у нашым гэтым абмеркаванні відавочна бачны дрэнна схаваная таксічнасць, персанальныя выпады, безапеляцыйныя спробы абясцэніць чужую працу. Не час, як кажа месье вышэй «гуляць ў футбол правіламі», бывае што «не да законаў»
::::::::Нарэшце пятае, ''«Вікіпедыя не мае суровых правілаў»''. Яе галоўная мэта - гэта інтэлектуальная карысць. Калі выкарыстоўваць правілы не як інструмент паляпшэння, а як дубінку-шлагбаўм для ўласнай &quot;вахцёрскай&quot; самасцвярджанасці і выдалення інфармацыі ''—''  гэта і есць, тая самая, класічная гульня з правіламі. Толькі абсалютна не прыносячая ніякай карысці свету, у адрозненне ад таго, як вы кажаце «спама», падцверджанага разгорнутыми артыкуламі з DW ці Белсата. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:28, 20 красавіка 2026 (+03)
::::::::: Ну уж нет, чытаць правілы будзем не выбарачна, а па парадку. Пачнем з пункта 1. '''[[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя|Вікіпедыя — энцыклапедыя]]''', якая ўвабрала элементы агульных энцыклапедый, спецыялізаваных энцыклапедый і альманахаў. Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|Не ўласнае даследаванне]]» і імкнуцца да [[Вікіпедыя:Правяральнасць|дакладнасці]]. Вікіпедыя не месца для асабістых думак, досведу, аргументаў. Вікіпедыя — гэта НЕ непераборлівы збор інфармацыі. Гэта НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў, НЕ трыбуна, '''НЕ''' месца для самарэкламы, НЕ эксперымент у анархіі ці дэмакратыі, НЕ каталог сеціўных старонак. Таксама Вікіпедыя НЕ збор арыгінальных дакументаў, НЕ слоўнік і НЕ газета, дзеля гэтага існуюць суседнія праекты [[:s:Галоўная старонка|Вікікрыніцы (Wikisource)]], [[:wikt:Галоўная старонка|ВікіСлоўнік (Wiktionary)]] і [[:n:en:Main Page|ВікіНавіны (Wikinews)]], адпаведна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:32, 20 красавіка 2026 (+03)
::::::::::«Не ўласнае даследаванне і не асабістыя думкі»&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;: Тэкст артыкула грунтуецца ВЫКЛЮЧНА на матэрыялах і цытатах з аўтарытэтных незалежных медыя сусветнага і нацыянальнага ўзроўню (Deutsche Welle, Belsat, Zerkalo). Трансляцыя фактуры з найбуйнейшых СМІ гэта не «асабісты досвед», гэта фундаментальнае правіла правяральнасці. 
::::::::::«НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў / НЕ газета»: Вікіпедыя выкарыстоўвае матэрыялы газет для фіксацыі гістарычна і сацыяльна значных фактаў. Першая за мяжой афіцыйная канферэнцыя TEDx беларускай дыяспары, якая аб'яднала на адной сцэне стваральнікаў карпарацый, аналітыкаў, навукоўцаў гэта не «трывіяльны дробны факт». Гэта адметнейшая культурная і інтэлектуальная з'ява, маштаб якой аб'ектыўна зафіксаваны СМІ першага эшалона. Ігнараваць гэты маштаб можа толькі чалавек, цалкам адарваны ад кантэксту навакольнай рэчаіснасці.
::::::::::«НЕ трыбуна і НЕ месца для самарэкламы»: Тое, што маё імя і ключавыя тэзісы з выступу фігуруюць у артыкуле поруч з іншымі выступоўцамі гэта прамое адлюстраванне таго, што вынесена ў загалоўкі і тэксты ў незалежнай прэсе. Энцыклапедыя літаральна абавязана трансляваць тое, што напісана ў аўтарытэтных другасных крыніцах. Выдаленне аб'ектыўных, пацверджаных прэсай фактаў выключна з-за таго, што вас персанальна раздражняе наяўнасць пэўнага прозвішча, кваліфікуецца ў Вікіпедыі як вандалізм i цэнзура.
::::::::::Так что хопіць усляпую капіраваць правілы. Пакуль я не бачу ніводнага прэтэнзійнага факта па сутнасці пададзеных незалежных крыніц, толькі нейкі марны эмацыйна-бюракратычны спам.
::::::::::Спадарства, я шчыра не разумею навошта вы гэта робіце? [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:42, 20 красавіка 2026 (+03)
:::::::::::Я дык шчыра не разумею, навошта вы робіце сабе рэкламу ў Вікіпедыі замест напісання і рэдагавання артыкулаў пра сапраўды патрэбныя рэчы. Тут столькі працы на любую тэму, што хопіць на дзесяцігоддзі. А для звычайных падзей ёсць асобныя рэсурсы. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 11:50, 22 красавіка 2026 (+03)
::::::::::::У мяне хапае артыкулаў і пра ''сапраўдны патрэбныя рэчы'' (патрэбныя мне і такім як я, напрыклад маім чытачам), і я іх пішу. А датычна падзеі, то я паспрабаваў данесці ў артыкуле чаму лічу падзею НЕшараговай і ў чым яе важлівасць для супольнасці беларусаў.  [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 12:38, 22 красавіка 2026 (+03)

: {{выдаліць}}, гэта проста адна з шэрагу падзей, якая згадвалася ў навінах дня. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:59, 19 красавіка 2026 (+03)
::{{Пакінуць}}, ну якая ж &quot;шараговая&quot; падзея. На шараговую падзею, напрыклад, Белсат не робіць разгорнуты рэпартаж з аналізам кантэксту і дэталёвым цытаваннем спікераў (адна з цытат нават вынесена ў загаловак). Але тут самае галоўнае, што гэта першая ў гісторыі канферэнцыя глабальнай франшызы TEDx, арганізаваная беларускай супольнасцю за межамі Беларусі. Гэты беспрэцэдэнтны статус, для прэсы і эміграцыі гэта ўнікальная інтэлектуальная з'ява, якая стварае гісторыю дыяспары тут і цяпер. На мой погляд аб'ектыўныя крытэрыі энцыклапедычнай значнасці тут выкананы з вялікім лішкам [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 16:26, 19 красавіка 2026 (+03)
:::{{нейтральны}} разглядзіце магчымасць дадавання гэтых звестак у іншыя звязаныя артыкулы. Таксама пытанне вікіфікацыі, на артыкул толькі спасылкі з артыкулаў пра выступоўцаў. Слабавата агулам там з крыніцамі і са значнасцю. Як і пісаў, занадта хутка дадалі ў вікі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:33, 26 красавіка 2026 (+03)

:{{Выдаліць}}, не пабачыў значнасці. Выглядае як звычайная падзея. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:16, 2 мая 2026 (+03)
: {{Пакінуць}}. Ёсць значнасць, TEDx. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 01:49, 5 мая 2026 (+03)
::Для гэтага існуе асобны артыкул пра [[TED (канферэнцыя)|TEDx]]. Так якраз ёсць беларускі раздзел для запаўнення. Няма сэнсу ствараць асобны артыкул для падзеі звычайнай. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:06, 14 мая 2026 (+03)

== [[:Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]] ==
* {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:13, 28 лютага 2026 (+03)
*:а ў чым праблема? ВКЛ спыніла існаванне ў 1795 г., а Літва як краіна працягвала існаваць. дзеля гэтага патрэбная &lt;nowiki&gt;[[Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]]&lt;/nowiki&gt; [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:24, 28 лютага 2026 (+03)

{{/Падвал}}</text>
      <sha1>al3so65x0vm878g4andz6xwi3lxl1ut</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153369</id>
      <parentid>5153276</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T10:09:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ueschar</username>
        <id>151377</id>
      </contributor>
      <comment>/* Вынік */ Адказ</comment>
      <origin>5153369</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31054" sha1="8t876eace1xu8iw736vou52yfpqyxgt" xml:space="preserve">{{Index box}}
{{shortcut|ВП:ДВ}}
{{/Шапка}}
== [[Metal Gear Solid 3: Snake Eater]] == 
Машынны недапераклад. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:40, 6 чэрвеня 2026 (+03)

:пераклад не машынны, проста я перакладаў менавіта так каб ўсё было як у англійскім тэксце. гад дэмн [[Удзельнік:ABECOME SAWYER|ABECOME SAWYER]] ([[Размовы з удзельнікам:ABECOME SAWYER|размовы]]) 09:58, 7 чэрвеня 2026 (+03)

== [[Кэнто Масуда]] ==
Вынесены да выдалення а 03:12 31 сакавіка 2026 года удзельнікам {{Вікіпедыст|Wooze}} з каментарыем: «not notable + crosswiki spam». [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 15:24, 6 чэрвеня 2026 (+03)
: {{выдаліць}}, наконт ''not notable'' можна было б паспрачацца, калі б у артыкуле меўся змест. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:35, 6 чэрвеня 2026 (+03).

==[[Ягор Аляксандравіч Дырда]]==
Вынесены да выдалення а 12:24 22 мая 2026 года удзельнікам {{Вікіпедыст|M.L.Bot}} з каментарыем: «залежна ад вынікаў на УкрВікі, таму на нашу старонку не дадаю». Мяркую, абмеркаванне патрэбна. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 15:20, 6 чэрвеня 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}. Значнасці асобы няма. Аматар, які час ад часу гуляе ў футбол. &quot;Арда&quot; — назва аматарскага непрафесійнага гуртка асоб, медыяпраект. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:19, 6 чэрвеня 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}, з УкрВікі не выдаляеецца бадай нічога. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:29, 6 чэрвеня 2026 (+03)

==[[89 км (блок-пост)]]==
Вынесены да выдалення а 22:12 16 сакавіка 2026 удзельнікам {{Вікіпедыст|Estopedist1}} з каментарыем: «unreferenced, not notable topic. No equivalent in etwiki or enwiki». [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 15:16, 6 чэрвеня 2026 (+03)
: {{выдаліць}}, прымаем значнасць чыгуначных станцый і прыпыначных пунктаў, але гэты аб'ект зусім нязначны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:31, 6 чэрвеня 2026 (+03)

== [[Кенэт Хопкінс]] ==
: {{выдаліць}}, агульны крытэрый значнасці не выконваецца, [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]] нічога не дае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:04, 6 чэрвеня 2026 (+03)

== [[Аперацыя «Нептун»]] ==
{{закрыта}}
Крытычна мала для такога артыкула, фактычна — гэта «затычка» на важную тэму і стаіць так 10+ гадоў. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:52, 6 чэрвеня 2026 (+03)
: {{пакінуць}} — аргументацыя пра ''«затычку»'' і ''10+ гадоў'' не ўказвае на тое, што артыкул мае быць выдалены; аргументацыя пра ''важную тэму'' ўказвае на тое, што артыкул мае быць захаваны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:29, 6 чэрвеня 2026 (+03)
:{{Каментарый}}: Не ведаю як наконт абмяркоўваемага артыкула, але дзякуй удзельніку за стварэнне артыкула [[У сківіцы смерці]], гэта звязаная тэма і вельмі важная. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 15:10, 6 чэрвеня 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Артыкул перасягае слоўнікавае азначэнне, не будзем пакуль ствараць прэцэндэнт з выдаленнем. Але. Артыкул вельмі кароткі, калі ласка, дапоўніце артыкул. Калі артыкул застанецца недапісаным, яго могуць ізноў прапанаваць да выдалення. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:22, 11 чэрвеня 2026 (+03)

:Артыкул перапрацаваны, думаю, цяпер падстаў да выдалення няма. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:09, 11 чэрвеня 2026 (+03)

== [[Праваабаронцы за свабодныя выбары]] ==
Значнасць сумнеўная, ніякіх крыніц, апроч афіляваных інфастаронак, але ёсць некалькі спасылак з іншых артыкулаў на яго. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:54, 4 чэрвеня 2026 (+03)
* Яго дублікат «[[Лагон]]», ці то ЛагоС, выставіў да хуткага выдалення. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:10, 4 чэрвеня 2026 (+03)

== [[NGC 971]] ==
Не артыкул, аб'ект каталога галактык, унесены туды памылкова. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:41, 30 мая 2026 (+03)

== [[Волшебная Гора (рок-гурт)]] ==
Выглядае, як аматарства. У РуВікі артыкул пра гэты рускамоўны гурт выстаўлены да выдалення. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:06, 30 мая 2026 (+03)
: Паралельна створаны артыкул з памылкай у назве [[Раман Каноплёў]] — гэта заснавальнік і лідар гурта, туды можна перанесці і пэўныя звесткі пра гурт. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:12, 30 мая 2026 (+03)
:: Спасылка на газету &quot;Завтра&quot; — фальсіфікат. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:09, 30 мая 2026 (+03)
:::Там Канаплёў згаданы. Адзін, без ансамбля. ;) [[Удзельнік:Γλωσσολαλιά|Γλωσσολαλιά]] ([[Размовы з удзельнікам:Γλωσσολαλιά|размовы]]) 14:15, 30 мая 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}: 1 дэма-запіс — курам на смех [[Удзельнік:Γλωσσολαλιά|Γλωσσολαλιά]] ([[Размовы з удзельнікам:Γλωσσολαλιά|размовы]]) 14:04, 30 мая 2026 (+03)

== [[Максім Андрэевіч Крупейчанка]] ==
: артыкул [https://ru.wikipedia.org/wiki/Крупейченко,_Максим_Андреевич Крупейченко, Максим Андреевич] выдалены з РуВікі праз адстутнасць доказаў энцыклапедычнай значнасці, стаіць забарона стварэння, меліся спробы несанкцыянаванага аднаўлення старонкі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:07, 27 мая 2026 (+03)

== [[Капліца (Душкава)]] і [[Пірамідальная капліца (Душкава)]] ==
Аб'екты не выбіваюцца з шэрагу апісаных у артыкуле [[Душкава#Славутасці]]. Назбіраць інфармацыі на асобныя артыкулы пра іх немагчыма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:28, 6 мая 2026 (+03)

:{{Выдаліць}}, згодны з аргументацыяй. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:03, 14 мая 2026 (+03)

== [[TEDxUlicaMińska]] ==
: {{выдаліць}} [[Сяргей Васілевіч Бесараб|Бесараб]] піша ў Вікі, нібы гэта яго ўласны дзённічак. У артыкула няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:27, 19 красавіка 2026 (+03)
::Шаноўны месье, згодна з правіламі Беларускай Вікіпедыі, заклікаю вас устрымлівацца ад пераходу на асобы і абмяркоўваць змест артыкула, а не яго аўтараў (парушэнне [[ВП:ЭП]] — Этычныя паводзіны і [[ВП:ДН]]. Сцвярджэнне «няма значнасці» не адпавядае рэчаіснасці бо артыкул абапіраецца на аўтарытэтныя, незалежныя другасныя крыніцы — разгорнутыя рэпартажы ў буйнейшых медыя («Белсат» і г.д.), якія падрабязна асвятлялі як сам факт івэнту, гэтак і тэмы дакладаў спікераў. Што тычыцца абвінавачвання ў стварэнні «ўласнага дзённічка» (намёк на канфлікт інтарэсаў — [[ВП:КІ]]): цяперашні тэкст артыкула напісаны ў максімальна сухім, нейтральным і энцыклапедычным стылі без якіх-небудзь ацэначных меркаванняў. Правілы не забараняюць рэдагаваць артыкулы пра падзеі з уласным удзелам, калі тэкст падмацаваны аўтарытэтнымі крыніцамі. Калі вы бачыце канкрэтны радок, які не пацверджаны крыніцай, вы, як удзельнік Вікіпедыі, можаце выправіць фармулёўку. Калі ж вы працягваеце лічыць, што міжнародная канферэнцыя франшызы TEDx, у якой прынялі ўдзел знакавыя прадстаўнікі беларускай навукі і бізнесу, апублікаваная ў афіцыйным сусветным рэестры і асветленая нацыянальнай прэсай, «не мае значнасці» — то вы зрабілі ужо свой &quot;уклад&quot;, выставілі артыкул на вылучэнне да выдалення. Але майце на ўвазе, што рашэнне супольнасці павінна (і будзе хутчэй за ўсе) прымацца на падставе прадстаўленых незалежных СМІ і выканання фармальных правілаў, а не суб'ектыўных эмоцый ці вашай, вельмі відавочнай асабістай непрыязнасці да Бесараба. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 15:43, 19 красавіка 2026 (+03)
:::Навошта вы гаворыце пра сябе ў трэцяй асобе? Што да вашых багатых спасылак на правілы — мы тут пішам энцыклапедыю, а не гуляемся ў футбол правілам і рэкламуем сябе. [[Вікіпедыя:Ігнаруйце ўсе правілы]]. Артыкул не мае значнасці. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:35, 19 красавіка 2026 (+03)
::::Месье, па-першае, у артыкуле я згадваю сябе ў трэцяй асобе, таму што гэтага прама патрабуе базавы энцыклапедычны стыль і правіла нейтральнага пункта гледжання. Пісаць у Вікіпедыі тэкст у духу «я выступіў на канферэнцыі» — гэта абсурд. Вы сурьезна, агулам, такое пытаеце? 
::::Па-другое, я шчыра заклікаю вас спыніць выкарыстоўваць старонку размоў для трансляцыі нейкай дрэнна схаванай зайздрасці, асабістай непрыязнасці. Гэты пераход на асобы і пастаянныя эмацыйныя выказванні не проста з'яўляюцца прамым парушэннем этыкі, яны шчыра стамляюць і адцягваюць ад канструктыўнай працы над праектам.
::::Па-трэцяе. Вы кажаце, што мы «тут пішам энцыклапедыю». Вось і давайце яе пісаць. Паспрабуйце апераваць канкрэтнымі фактамі і аргументамі са СМІ, а не вашымі суб'ектыўнымі ацэначнымі меркаваннямі ці эмоцыямі. Правілы Вікіпедыі створаныя як падмурак, які абараняе энцыклапедыю ад хаосу і персанальнай &quot;самнабулічнай&quot; цэнзуры асобных удзельнікаў, якія вырашаюць, каму даваць значнасць, а каму не.
::::І самае галоўнае. Мы пішам энцыклапедыю навакольнага свету. Вікіпедыя — гэта жывая, актуальная сістэма, каштоўнасць якой менавіта ў тым, што яна фіксуе рэчаіснасць тут і цяпер, гэта не пакрыты пылам злепак палеанталагічнага музея, дзе дазволена пісаць выключна пра старыя вескі і падзеі стагадовай даўніны. Калі пра нешта пішуць аўтарытэтныя крыніцы (Deutsche Welle, Белсат, Zerkalo, Plan B), то я лічу мэтазгодным пра гэта пісаць у Вікіпедыю. Калі вы не чытаеце навін, не ведаеце пра падзеі - гэта толькі і толькі вашы асабістыя праблемы. Так што, падсумоўваючы, калі ў вас ёсць прэтэнзіі да канкрэтных радкоў ці аўтарытэтнасці прадстаўленых СМІ — прыводзьце іх. У іншым выпадку, працяг дыялогу ў падобным тоне лічу для сябе бессэнсоўным выдаткоўваннем часу. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 10:43, 20 красавіка 2026 (+03)
::::: [[Удзельнік:Siarhei V]], калі вы чытаеце навіны і ведаеце пра падзеі, гэта не нагода спаміць у Вікіпедыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 10:48, 20 красавіка 2026 (+03)
::::::Скажу вам так. Кожны піша Вікіпедыю так, як хацеў бы яе чытаць. Мне цікава чытаць артыкулы, у якіх ёсць глыбіня, жывы кантэкст і якасныя спасылкі. Чытаць і пладзіць плоскія артыкулы без сувязі з рэальнасцю — гэта ператвараць Вікіпедыю ў мёртвы тэлефонны даведнік. Я пішу разгорнута з павагі да будучых чытачоў, не бачу сэнса абмяжоўвацца парай дзяжурных радкоў, калі можна НЕ абмяжоўвацца. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:00, 20 красавіка 2026 (+03)
::::::: Няпраўда ваша, абавязковымі для рэдактараў з'яўляюцца [[Вікіпедыя:Пяць слупоў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:05, 20 красавіка 2026 (+03)
::::::::Ооо, [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|«Пяць слупоў»]], давайце паглядзім што ўнутры:
::::::::Першы слуп нам кажа што ''«Вікіпедыя — гэта энцыклапедыя»,'' якая павінна ўключаць элементы ўніверсальных ведаў на аснове аўтарытэтных крыніц. На мой погляд, жаданне некага абкарнаць тэкст да ўзроўню незразумелага сухога абрубка без гістарычнага кантэксту і глыбіні як раз такі ідзе ўразрэз з місіяй стварэння якаснай і аб'ёмнай энцыклапедыі.
::::::::Чацверты слуп з яго ''«Удзельнікі павінны ставіцца адзін да аднаго з павагай і не пераходзіць на асобы»''. Нават у нашым гэтым абмеркаванні відавочна бачны дрэнна схаваная таксічнасць, персанальныя выпады, безапеляцыйныя спробы абясцэніць чужую працу. Не час, як кажа месье вышэй «гуляць ў футбол правіламі», бывае што «не да законаў»
::::::::Нарэшце пятае, ''«Вікіпедыя не мае суровых правілаў»''. Яе галоўная мэта - гэта інтэлектуальная карысць. Калі выкарыстоўваць правілы не як інструмент паляпшэння, а як дубінку-шлагбаўм для ўласнай &quot;вахцёрскай&quot; самасцвярджанасці і выдалення інфармацыі ''—''  гэта і есць, тая самая, класічная гульня з правіламі. Толькі абсалютна не прыносячая ніякай карысці свету, у адрозненне ад таго, як вы кажаце «спама», падцверджанага разгорнутыми артыкуламі з DW ці Белсата. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:28, 20 красавіка 2026 (+03)
::::::::: Ну уж нет, чытаць правілы будзем не выбарачна, а па парадку. Пачнем з пункта 1. '''[[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя|Вікіпедыя — энцыклапедыя]]''', якая ўвабрала элементы агульных энцыклапедый, спецыялізаваных энцыклапедый і альманахаў. Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|Не ўласнае даследаванне]]» і імкнуцца да [[Вікіпедыя:Правяральнасць|дакладнасці]]. Вікіпедыя не месца для асабістых думак, досведу, аргументаў. Вікіпедыя — гэта НЕ непераборлівы збор інфармацыі. Гэта НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў, НЕ трыбуна, '''НЕ''' месца для самарэкламы, НЕ эксперымент у анархіі ці дэмакратыі, НЕ каталог сеціўных старонак. Таксама Вікіпедыя НЕ збор арыгінальных дакументаў, НЕ слоўнік і НЕ газета, дзеля гэтага існуюць суседнія праекты [[:s:Галоўная старонка|Вікікрыніцы (Wikisource)]], [[:wikt:Галоўная старонка|ВікіСлоўнік (Wiktionary)]] і [[:n:en:Main Page|ВікіНавіны (Wikinews)]], адпаведна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:32, 20 красавіка 2026 (+03)
::::::::::«Не ўласнае даследаванне і не асабістыя думкі»&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;: Тэкст артыкула грунтуецца ВЫКЛЮЧНА на матэрыялах і цытатах з аўтарытэтных незалежных медыя сусветнага і нацыянальнага ўзроўню (Deutsche Welle, Belsat, Zerkalo). Трансляцыя фактуры з найбуйнейшых СМІ гэта не «асабісты досвед», гэта фундаментальнае правіла правяральнасці. 
::::::::::«НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў / НЕ газета»: Вікіпедыя выкарыстоўвае матэрыялы газет для фіксацыі гістарычна і сацыяльна значных фактаў. Першая за мяжой афіцыйная канферэнцыя TEDx беларускай дыяспары, якая аб'яднала на адной сцэне стваральнікаў карпарацый, аналітыкаў, навукоўцаў гэта не «трывіяльны дробны факт». Гэта адметнейшая культурная і інтэлектуальная з'ява, маштаб якой аб'ектыўна зафіксаваны СМІ першага эшалона. Ігнараваць гэты маштаб можа толькі чалавек, цалкам адарваны ад кантэксту навакольнай рэчаіснасці.
::::::::::«НЕ трыбуна і НЕ месца для самарэкламы»: Тое, што маё імя і ключавыя тэзісы з выступу фігуруюць у артыкуле поруч з іншымі выступоўцамі гэта прамое адлюстраванне таго, што вынесена ў загалоўкі і тэксты ў незалежнай прэсе. Энцыклапедыя літаральна абавязана трансляваць тое, што напісана ў аўтарытэтных другасных крыніцах. Выдаленне аб'ектыўных, пацверджаных прэсай фактаў выключна з-за таго, што вас персанальна раздражняе наяўнасць пэўнага прозвішча, кваліфікуецца ў Вікіпедыі як вандалізм i цэнзура.
::::::::::Так что хопіць усляпую капіраваць правілы. Пакуль я не бачу ніводнага прэтэнзійнага факта па сутнасці пададзеных незалежных крыніц, толькі нейкі марны эмацыйна-бюракратычны спам.
::::::::::Спадарства, я шчыра не разумею навошта вы гэта робіце? [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:42, 20 красавіка 2026 (+03)
:::::::::::Я дык шчыра не разумею, навошта вы робіце сабе рэкламу ў Вікіпедыі замест напісання і рэдагавання артыкулаў пра сапраўды патрэбныя рэчы. Тут столькі працы на любую тэму, што хопіць на дзесяцігоддзі. А для звычайных падзей ёсць асобныя рэсурсы. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 11:50, 22 красавіка 2026 (+03)
::::::::::::У мяне хапае артыкулаў і пра ''сапраўдны патрэбныя рэчы'' (патрэбныя мне і такім як я, напрыклад маім чытачам), і я іх пішу. А датычна падзеі, то я паспрабаваў данесці ў артыкуле чаму лічу падзею НЕшараговай і ў чым яе важлівасць для супольнасці беларусаў.  [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 12:38, 22 красавіка 2026 (+03)

: {{выдаліць}}, гэта проста адна з шэрагу падзей, якая згадвалася ў навінах дня. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:59, 19 красавіка 2026 (+03)
::{{Пакінуць}}, ну якая ж &quot;шараговая&quot; падзея. На шараговую падзею, напрыклад, Белсат не робіць разгорнуты рэпартаж з аналізам кантэксту і дэталёвым цытаваннем спікераў (адна з цытат нават вынесена ў загаловак). Але тут самае галоўнае, што гэта першая ў гісторыі канферэнцыя глабальнай франшызы TEDx, арганізаваная беларускай супольнасцю за межамі Беларусі. Гэты беспрэцэдэнтны статус, для прэсы і эміграцыі гэта ўнікальная інтэлектуальная з'ява, якая стварае гісторыю дыяспары тут і цяпер. На мой погляд аб'ектыўныя крытэрыі энцыклапедычнай значнасці тут выкананы з вялікім лішкам [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 16:26, 19 красавіка 2026 (+03)
:::{{нейтральны}} разглядзіце магчымасць дадавання гэтых звестак у іншыя звязаныя артыкулы. Таксама пытанне вікіфікацыі, на артыкул толькі спасылкі з артыкулаў пра выступоўцаў. Слабавата агулам там з крыніцамі і са значнасцю. Як і пісаў, занадта хутка дадалі ў вікі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:33, 26 красавіка 2026 (+03)

:{{Выдаліць}}, не пабачыў значнасці. Выглядае як звычайная падзея. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:16, 2 мая 2026 (+03)
: {{Пакінуць}}. Ёсць значнасць, TEDx. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 01:49, 5 мая 2026 (+03)
::Для гэтага існуе асобны артыкул пра [[TED (канферэнцыя)|TEDx]]. Так якраз ёсць беларускі раздзел для запаўнення. Няма сэнсу ствараць асобны артыкул для падзеі звычайнай. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:06, 14 мая 2026 (+03)

== [[:Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]] ==
* {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:13, 28 лютага 2026 (+03)
*:а ў чым праблема? ВКЛ спыніла існаванне ў 1795 г., а Літва як краіна працягвала існаваць. дзеля гэтага патрэбная &lt;nowiki&gt;[[Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]]&lt;/nowiki&gt; [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:24, 28 лютага 2026 (+03)

{{/Падвал}}</text>
      <sha1>8t876eace1xu8iw736vou52yfpqyxgt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153383</id>
      <parentid>5153369</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T11:39:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>/* Вынік */</comment>
      <origin>5153383</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31286" sha1="9mjqgoxuffbhb3iiqfuwz4ruywwp6cr" xml:space="preserve">{{Index box}}
{{shortcut|ВП:ДВ}}
{{/Шапка}}
== [[Metal Gear Solid 3: Snake Eater]] == 
Машынны недапераклад. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:40, 6 чэрвеня 2026 (+03)

:пераклад не машынны, проста я перакладаў менавіта так каб ўсё было як у англійскім тэксце. гад дэмн [[Удзельнік:ABECOME SAWYER|ABECOME SAWYER]] ([[Размовы з удзельнікам:ABECOME SAWYER|размовы]]) 09:58, 7 чэрвеня 2026 (+03)

== [[Кэнто Масуда]] ==
Вынесены да выдалення а 03:12 31 сакавіка 2026 года удзельнікам {{Вікіпедыст|Wooze}} з каментарыем: «not notable + crosswiki spam». [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 15:24, 6 чэрвеня 2026 (+03)
: {{выдаліць}}, наконт ''not notable'' можна было б паспрачацца, калі б у артыкуле меўся змест. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:35, 6 чэрвеня 2026 (+03).

==[[Ягор Аляксандравіч Дырда]]==
Вынесены да выдалення а 12:24 22 мая 2026 года удзельнікам {{Вікіпедыст|M.L.Bot}} з каментарыем: «залежна ад вынікаў на УкрВікі, таму на нашу старонку не дадаю». Мяркую, абмеркаванне патрэбна. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 15:20, 6 чэрвеня 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}. Значнасці асобы няма. Аматар, які час ад часу гуляе ў футбол. &quot;Арда&quot; — назва аматарскага непрафесійнага гуртка асоб, медыяпраект. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:19, 6 чэрвеня 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}, з УкрВікі не выдаляеецца бадай нічога. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:29, 6 чэрвеня 2026 (+03)

==[[89 км (блок-пост)]]==
Вынесены да выдалення а 22:12 16 сакавіка 2026 удзельнікам {{Вікіпедыст|Estopedist1}} з каментарыем: «unreferenced, not notable topic. No equivalent in etwiki or enwiki». [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 15:16, 6 чэрвеня 2026 (+03)
: {{выдаліць}}, прымаем значнасць чыгуначных станцый і прыпыначных пунктаў, але гэты аб'ект зусім нязначны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:31, 6 чэрвеня 2026 (+03)

== [[Кенэт Хопкінс]] ==
: {{выдаліць}}, агульны крытэрый значнасці не выконваецца, [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]] нічога не дае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:04, 6 чэрвеня 2026 (+03)

== [[Аперацыя «Нептун»]] ==
{{закрыта}}
Крытычна мала для такога артыкула, фактычна — гэта «затычка» на важную тэму і стаіць так 10+ гадоў. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:52, 6 чэрвеня 2026 (+03)
: {{пакінуць}} — аргументацыя пра ''«затычку»'' і ''10+ гадоў'' не ўказвае на тое, што артыкул мае быць выдалены; аргументацыя пра ''важную тэму'' ўказвае на тое, што артыкул мае быць захаваны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:29, 6 чэрвеня 2026 (+03)
:{{Каментарый}}: Не ведаю як наконт абмяркоўваемага артыкула, але дзякуй удзельніку за стварэнне артыкула [[У сківіцы смерці]], гэта звязаная тэма і вельмі важная. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 15:10, 6 чэрвеня 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Артыкул перасягае слоўнікавае азначэнне, не будзем пакуль ствараць прэцэндэнт з выдаленнем. Але. Артыкул вельмі кароткі, калі ласка, дапоўніце артыкул. Калі артыкул застанецца недапісаным, яго могуць ізноў прапанаваць да выдалення. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:22, 11 чэрвеня 2026 (+03)

:Артыкул перапрацаваны, думаю, цяпер падстаў да выдалення няма. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:09, 11 чэрвеня 2026 (+03)
:: Калега [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]], дзякуй! --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:39, 11 чэрвеня 2026 (+03)

== [[Праваабаронцы за свабодныя выбары]] ==
Значнасць сумнеўная, ніякіх крыніц, апроч афіляваных інфастаронак, але ёсць некалькі спасылак з іншых артыкулаў на яго. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:54, 4 чэрвеня 2026 (+03)
* Яго дублікат «[[Лагон]]», ці то ЛагоС, выставіў да хуткага выдалення. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:10, 4 чэрвеня 2026 (+03)

== [[NGC 971]] ==
Не артыкул, аб'ект каталога галактык, унесены туды памылкова. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:41, 30 мая 2026 (+03)

== [[Волшебная Гора (рок-гурт)]] ==
Выглядае, як аматарства. У РуВікі артыкул пра гэты рускамоўны гурт выстаўлены да выдалення. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:06, 30 мая 2026 (+03)
: Паралельна створаны артыкул з памылкай у назве [[Раман Каноплёў]] — гэта заснавальнік і лідар гурта, туды можна перанесці і пэўныя звесткі пра гурт. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:12, 30 мая 2026 (+03)
:: Спасылка на газету &quot;Завтра&quot; — фальсіфікат. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:09, 30 мая 2026 (+03)
:::Там Канаплёў згаданы. Адзін, без ансамбля. ;) [[Удзельнік:Γλωσσολαλιά|Γλωσσολαλιά]] ([[Размовы з удзельнікам:Γλωσσολαλιά|размовы]]) 14:15, 30 мая 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}: 1 дэма-запіс — курам на смех [[Удзельнік:Γλωσσολαλιά|Γλωσσολαλιά]] ([[Размовы з удзельнікам:Γλωσσολαλιά|размовы]]) 14:04, 30 мая 2026 (+03)

== [[Максім Андрэевіч Крупейчанка]] ==
: артыкул [https://ru.wikipedia.org/wiki/Крупейченко,_Максим_Андреевич Крупейченко, Максим Андреевич] выдалены з РуВікі праз адстутнасць доказаў энцыклапедычнай значнасці, стаіць забарона стварэння, меліся спробы несанкцыянаванага аднаўлення старонкі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:07, 27 мая 2026 (+03)

== [[Капліца (Душкава)]] і [[Пірамідальная капліца (Душкава)]] ==
Аб'екты не выбіваюцца з шэрагу апісаных у артыкуле [[Душкава#Славутасці]]. Назбіраць інфармацыі на асобныя артыкулы пра іх немагчыма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:28, 6 мая 2026 (+03)

:{{Выдаліць}}, згодны з аргументацыяй. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:03, 14 мая 2026 (+03)

== [[TEDxUlicaMińska]] ==
: {{выдаліць}} [[Сяргей Васілевіч Бесараб|Бесараб]] піша ў Вікі, нібы гэта яго ўласны дзённічак. У артыкула няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:27, 19 красавіка 2026 (+03)
::Шаноўны месье, згодна з правіламі Беларускай Вікіпедыі, заклікаю вас устрымлівацца ад пераходу на асобы і абмяркоўваць змест артыкула, а не яго аўтараў (парушэнне [[ВП:ЭП]] — Этычныя паводзіны і [[ВП:ДН]]. Сцвярджэнне «няма значнасці» не адпавядае рэчаіснасці бо артыкул абапіраецца на аўтарытэтныя, незалежныя другасныя крыніцы — разгорнутыя рэпартажы ў буйнейшых медыя («Белсат» і г.д.), якія падрабязна асвятлялі як сам факт івэнту, гэтак і тэмы дакладаў спікераў. Што тычыцца абвінавачвання ў стварэнні «ўласнага дзённічка» (намёк на канфлікт інтарэсаў — [[ВП:КІ]]): цяперашні тэкст артыкула напісаны ў максімальна сухім, нейтральным і энцыклапедычным стылі без якіх-небудзь ацэначных меркаванняў. Правілы не забараняюць рэдагаваць артыкулы пра падзеі з уласным удзелам, калі тэкст падмацаваны аўтарытэтнымі крыніцамі. Калі вы бачыце канкрэтны радок, які не пацверджаны крыніцай, вы, як удзельнік Вікіпедыі, можаце выправіць фармулёўку. Калі ж вы працягваеце лічыць, што міжнародная канферэнцыя франшызы TEDx, у якой прынялі ўдзел знакавыя прадстаўнікі беларускай навукі і бізнесу, апублікаваная ў афіцыйным сусветным рэестры і асветленая нацыянальнай прэсай, «не мае значнасці» — то вы зрабілі ужо свой &quot;уклад&quot;, выставілі артыкул на вылучэнне да выдалення. Але майце на ўвазе, што рашэнне супольнасці павінна (і будзе хутчэй за ўсе) прымацца на падставе прадстаўленых незалежных СМІ і выканання фармальных правілаў, а не суб'ектыўных эмоцый ці вашай, вельмі відавочнай асабістай непрыязнасці да Бесараба. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 15:43, 19 красавіка 2026 (+03)
:::Навошта вы гаворыце пра сябе ў трэцяй асобе? Што да вашых багатых спасылак на правілы — мы тут пішам энцыклапедыю, а не гуляемся ў футбол правілам і рэкламуем сябе. [[Вікіпедыя:Ігнаруйце ўсе правілы]]. Артыкул не мае значнасці. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:35, 19 красавіка 2026 (+03)
::::Месье, па-першае, у артыкуле я згадваю сябе ў трэцяй асобе, таму што гэтага прама патрабуе базавы энцыклапедычны стыль і правіла нейтральнага пункта гледжання. Пісаць у Вікіпедыі тэкст у духу «я выступіў на канферэнцыі» — гэта абсурд. Вы сурьезна, агулам, такое пытаеце? 
::::Па-другое, я шчыра заклікаю вас спыніць выкарыстоўваць старонку размоў для трансляцыі нейкай дрэнна схаванай зайздрасці, асабістай непрыязнасці. Гэты пераход на асобы і пастаянныя эмацыйныя выказванні не проста з'яўляюцца прамым парушэннем этыкі, яны шчыра стамляюць і адцягваюць ад канструктыўнай працы над праектам.
::::Па-трэцяе. Вы кажаце, што мы «тут пішам энцыклапедыю». Вось і давайце яе пісаць. Паспрабуйце апераваць канкрэтнымі фактамі і аргументамі са СМІ, а не вашымі суб'ектыўнымі ацэначнымі меркаваннямі ці эмоцыямі. Правілы Вікіпедыі створаныя як падмурак, які абараняе энцыклапедыю ад хаосу і персанальнай &quot;самнабулічнай&quot; цэнзуры асобных удзельнікаў, якія вырашаюць, каму даваць значнасць, а каму не.
::::І самае галоўнае. Мы пішам энцыклапедыю навакольнага свету. Вікіпедыя — гэта жывая, актуальная сістэма, каштоўнасць якой менавіта ў тым, што яна фіксуе рэчаіснасць тут і цяпер, гэта не пакрыты пылам злепак палеанталагічнага музея, дзе дазволена пісаць выключна пра старыя вескі і падзеі стагадовай даўніны. Калі пра нешта пішуць аўтарытэтныя крыніцы (Deutsche Welle, Белсат, Zerkalo, Plan B), то я лічу мэтазгодным пра гэта пісаць у Вікіпедыю. Калі вы не чытаеце навін, не ведаеце пра падзеі - гэта толькі і толькі вашы асабістыя праблемы. Так што, падсумоўваючы, калі ў вас ёсць прэтэнзіі да канкрэтных радкоў ці аўтарытэтнасці прадстаўленых СМІ — прыводзьце іх. У іншым выпадку, працяг дыялогу ў падобным тоне лічу для сябе бессэнсоўным выдаткоўваннем часу. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 10:43, 20 красавіка 2026 (+03)
::::: [[Удзельнік:Siarhei V]], калі вы чытаеце навіны і ведаеце пра падзеі, гэта не нагода спаміць у Вікіпедыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 10:48, 20 красавіка 2026 (+03)
::::::Скажу вам так. Кожны піша Вікіпедыю так, як хацеў бы яе чытаць. Мне цікава чытаць артыкулы, у якіх ёсць глыбіня, жывы кантэкст і якасныя спасылкі. Чытаць і пладзіць плоскія артыкулы без сувязі з рэальнасцю — гэта ператвараць Вікіпедыю ў мёртвы тэлефонны даведнік. Я пішу разгорнута з павагі да будучых чытачоў, не бачу сэнса абмяжоўвацца парай дзяжурных радкоў, калі можна НЕ абмяжоўвацца. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:00, 20 красавіка 2026 (+03)
::::::: Няпраўда ваша, абавязковымі для рэдактараў з'яўляюцца [[Вікіпедыя:Пяць слупоў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:05, 20 красавіка 2026 (+03)
::::::::Ооо, [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|«Пяць слупоў»]], давайце паглядзім што ўнутры:
::::::::Першы слуп нам кажа што ''«Вікіпедыя — гэта энцыклапедыя»,'' якая павінна ўключаць элементы ўніверсальных ведаў на аснове аўтарытэтных крыніц. На мой погляд, жаданне некага абкарнаць тэкст да ўзроўню незразумелага сухога абрубка без гістарычнага кантэксту і глыбіні як раз такі ідзе ўразрэз з місіяй стварэння якаснай і аб'ёмнай энцыклапедыі.
::::::::Чацверты слуп з яго ''«Удзельнікі павінны ставіцца адзін да аднаго з павагай і не пераходзіць на асобы»''. Нават у нашым гэтым абмеркаванні відавочна бачны дрэнна схаваная таксічнасць, персанальныя выпады, безапеляцыйныя спробы абясцэніць чужую працу. Не час, як кажа месье вышэй «гуляць ў футбол правіламі», бывае што «не да законаў»
::::::::Нарэшце пятае, ''«Вікіпедыя не мае суровых правілаў»''. Яе галоўная мэта - гэта інтэлектуальная карысць. Калі выкарыстоўваць правілы не як інструмент паляпшэння, а як дубінку-шлагбаўм для ўласнай &quot;вахцёрскай&quot; самасцвярджанасці і выдалення інфармацыі ''—''  гэта і есць, тая самая, класічная гульня з правіламі. Толькі абсалютна не прыносячая ніякай карысці свету, у адрозненне ад таго, як вы кажаце «спама», падцверджанага разгорнутыми артыкуламі з DW ці Белсата. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:28, 20 красавіка 2026 (+03)
::::::::: Ну уж нет, чытаць правілы будзем не выбарачна, а па парадку. Пачнем з пункта 1. '''[[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя|Вікіпедыя — энцыклапедыя]]''', якая ўвабрала элементы агульных энцыклапедый, спецыялізаваных энцыклапедый і альманахаў. Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|Не ўласнае даследаванне]]» і імкнуцца да [[Вікіпедыя:Правяральнасць|дакладнасці]]. Вікіпедыя не месца для асабістых думак, досведу, аргументаў. Вікіпедыя — гэта НЕ непераборлівы збор інфармацыі. Гэта НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў, НЕ трыбуна, '''НЕ''' месца для самарэкламы, НЕ эксперымент у анархіі ці дэмакратыі, НЕ каталог сеціўных старонак. Таксама Вікіпедыя НЕ збор арыгінальных дакументаў, НЕ слоўнік і НЕ газета, дзеля гэтага існуюць суседнія праекты [[:s:Галоўная старонка|Вікікрыніцы (Wikisource)]], [[:wikt:Галоўная старонка|ВікіСлоўнік (Wiktionary)]] і [[:n:en:Main Page|ВікіНавіны (Wikinews)]], адпаведна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:32, 20 красавіка 2026 (+03)
::::::::::«Не ўласнае даследаванне і не асабістыя думкі»&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;: Тэкст артыкула грунтуецца ВЫКЛЮЧНА на матэрыялах і цытатах з аўтарытэтных незалежных медыя сусветнага і нацыянальнага ўзроўню (Deutsche Welle, Belsat, Zerkalo). Трансляцыя фактуры з найбуйнейшых СМІ гэта не «асабісты досвед», гэта фундаментальнае правіла правяральнасці. 
::::::::::«НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў / НЕ газета»: Вікіпедыя выкарыстоўвае матэрыялы газет для фіксацыі гістарычна і сацыяльна значных фактаў. Першая за мяжой афіцыйная канферэнцыя TEDx беларускай дыяспары, якая аб'яднала на адной сцэне стваральнікаў карпарацый, аналітыкаў, навукоўцаў гэта не «трывіяльны дробны факт». Гэта адметнейшая культурная і інтэлектуальная з'ява, маштаб якой аб'ектыўна зафіксаваны СМІ першага эшалона. Ігнараваць гэты маштаб можа толькі чалавек, цалкам адарваны ад кантэксту навакольнай рэчаіснасці.
::::::::::«НЕ трыбуна і НЕ месца для самарэкламы»: Тое, што маё імя і ключавыя тэзісы з выступу фігуруюць у артыкуле поруч з іншымі выступоўцамі гэта прамое адлюстраванне таго, што вынесена ў загалоўкі і тэксты ў незалежнай прэсе. Энцыклапедыя літаральна абавязана трансляваць тое, што напісана ў аўтарытэтных другасных крыніцах. Выдаленне аб'ектыўных, пацверджаных прэсай фактаў выключна з-за таго, што вас персанальна раздражняе наяўнасць пэўнага прозвішча, кваліфікуецца ў Вікіпедыі як вандалізм i цэнзура.
::::::::::Так что хопіць усляпую капіраваць правілы. Пакуль я не бачу ніводнага прэтэнзійнага факта па сутнасці пададзеных незалежных крыніц, толькі нейкі марны эмацыйна-бюракратычны спам.
::::::::::Спадарства, я шчыра не разумею навошта вы гэта робіце? [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:42, 20 красавіка 2026 (+03)
:::::::::::Я дык шчыра не разумею, навошта вы робіце сабе рэкламу ў Вікіпедыі замест напісання і рэдагавання артыкулаў пра сапраўды патрэбныя рэчы. Тут столькі працы на любую тэму, што хопіць на дзесяцігоддзі. А для звычайных падзей ёсць асобныя рэсурсы. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 11:50, 22 красавіка 2026 (+03)
::::::::::::У мяне хапае артыкулаў і пра ''сапраўдны патрэбныя рэчы'' (патрэбныя мне і такім як я, напрыклад маім чытачам), і я іх пішу. А датычна падзеі, то я паспрабаваў данесці ў артыкуле чаму лічу падзею НЕшараговай і ў чым яе важлівасць для супольнасці беларусаў.  [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 12:38, 22 красавіка 2026 (+03)

: {{выдаліць}}, гэта проста адна з шэрагу падзей, якая згадвалася ў навінах дня. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:59, 19 красавіка 2026 (+03)
::{{Пакінуць}}, ну якая ж &quot;шараговая&quot; падзея. На шараговую падзею, напрыклад, Белсат не робіць разгорнуты рэпартаж з аналізам кантэксту і дэталёвым цытаваннем спікераў (адна з цытат нават вынесена ў загаловак). Але тут самае галоўнае, што гэта першая ў гісторыі канферэнцыя глабальнай франшызы TEDx, арганізаваная беларускай супольнасцю за межамі Беларусі. Гэты беспрэцэдэнтны статус, для прэсы і эміграцыі гэта ўнікальная інтэлектуальная з'ява, якая стварае гісторыю дыяспары тут і цяпер. На мой погляд аб'ектыўныя крытэрыі энцыклапедычнай значнасці тут выкананы з вялікім лішкам [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 16:26, 19 красавіка 2026 (+03)
:::{{нейтральны}} разглядзіце магчымасць дадавання гэтых звестак у іншыя звязаныя артыкулы. Таксама пытанне вікіфікацыі, на артыкул толькі спасылкі з артыкулаў пра выступоўцаў. Слабавата агулам там з крыніцамі і са значнасцю. Як і пісаў, занадта хутка дадалі ў вікі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:33, 26 красавіка 2026 (+03)

:{{Выдаліць}}, не пабачыў значнасці. Выглядае як звычайная падзея. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:16, 2 мая 2026 (+03)
: {{Пакінуць}}. Ёсць значнасць, TEDx. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 01:49, 5 мая 2026 (+03)
::Для гэтага існуе асобны артыкул пра [[TED (канферэнцыя)|TEDx]]. Так якраз ёсць беларускі раздзел для запаўнення. Няма сэнсу ствараць асобны артыкул для падзеі звычайнай. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:06, 14 мая 2026 (+03)

== [[:Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]] ==
* {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:13, 28 лютага 2026 (+03)
*:а ў чым праблема? ВКЛ спыніла існаванне ў 1795 г., а Літва як краіна працягвала існаваць. дзеля гэтага патрэбная &lt;nowiki&gt;[[Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]]&lt;/nowiki&gt; [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:24, 28 лютага 2026 (+03)

{{/Падвал}}</text>
      <sha1>9mjqgoxuffbhb3iiqfuwz4ruywwp6cr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бук лясны</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17402</id>
    <revision>
      <id>5153217</id>
      <parentid>5148220</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T16:59:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pabojnia</username>
        <id>135280</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Харчовае і кармавое значэнне */ афармленне</comment>
      <origin>5153217</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="225821" sha1="6p5wrcgfjcvskyq3mx1ubl3btk27ln9" xml:space="preserve">{{Таксон
 | name = Бук лясны
 | image file = Fagus sylvatica 020-2.jpg
 | image title = Fagus sylvatica
 | image descr = Агульны выгляд дрэва ў Старым батанічным садзе горада [[Марбург]]а ([[Германія]])
 | regnum = Расліны
 | parent = Fagus
 | rang = Від
 | latin = Fagus sylvatica
 | author = [[L.]], 1753
 | syn =
 | range map = Fagus sylvatica distribution maps.svg
 | wikispecies = Fagus sylvatica
 | commons = Category:Fagus sylvatica
 | itis = 502590
 | ncbi = 28930
 | eol = 1143547
 | grin = 16557
 | ipni = 305836-2
 | tpl = kew-83891
}}

'''Бук лясны́'''&lt;ref name=&quot;Киселевский&quot;&gt;{{Крыніцы/Латино-русско-белорусский ботанический словарь|52}}&lt;/ref&gt;, або '''Бук еўрапе́йскі''' (''Fágus sylvática'') — вялікае [[Лістападныя расліны|лістападнае]] [[дрэва]], [[біялагічны від|від]] роду {{bt-bellat|Бук|Fagus}} [[Сямейства (біялогія)|сямейства]] {{bt-bellat|Букавыя|Fagaceae}}&lt;ref name=&quot;ДПЯ&quot;&gt;{{кніга
|аўтар          = Митюков А. Д., Налетько Н. Л., Шамрук С. Г.
|частка         = Бук лесной, или европейский
|загаловак      = Дикорастущие плоды, ягоды и их применение
|месца          = Мн
|выдавецтва     = Ураджай
|год            = 1975
|старонкі       = 33-34
|старонак       = 200
|тыраж          = 130 000
}}&lt;/ref&gt;.

[[Арэал]] віду ахоплівае амаль усю [[Заходняя Еўропа|Заходнюю]] і частку [[Усходняя Еўропа|Усходняй Еўропы]]. Бук еўрапейскі — найбольш распаўсюджаны від бука ў Еўропе. Акрамя яго, у Еўропе на невялікай тэрыторыі расце толькі {{bt-bellat||Fagus orientalis}}.

Бук лясны з’яўляецца важнай лесаўтваральнай [[Драўняная парода|пародай]] і характэрным кампанентам [[Шыракалістыя лясы|шыракалістых лясоў]]. Чыстыя букавыя лясы ўтвараюць асобную падзону, якая ў цяперашні час засталася ў асноўным у гарах. У далёкім мінулым букавыя лясы і лясы з перавагай бука займалі значна большую тэрыторыю, яны маюць патрэбу ў ахове, як і звязаныя з імі флора і фаўна. Бук еўрапейскі мае каштоўную [[драўніна|драўніну]], яго [[арэх|арэшкі]] выкарыстоўваюцца ў ежу і на корм свойскім жывёлам. Букавыя дрэвы дажываюць да 500 гадоў, і шматвяковыя дрэвы з’яўляюцца помнікамі прыроды, з імі звязана мноства легенд. Бук еўрапейскі выкарыстоўваецца ў {{нп5|Ландшафтны дызайн|ландшафтным дызайне|ru|Ландшафтный дизайн}}, многія культурныя формы бука еўрапейскага вырошчваюць у [[батанічны сад|батанічных садах]], [[парк]]ах і [[дэндрарый|дэндрарыях]] многіх краін свету.

== Назва ==
У большасці [[Германскія мовы|германскіх моў]] назва бука супадае са словам «кніга» ({{lang-de|Buche / Buch}} — ''бук'' / ''кніга'', {{lang-sv|bok}}, {{lang-no|bok}}, {{lang-da|bog}} — ''бук'' і ''кніга''), англійскае {{lang-en|book}} — ''кніга'' таксама паходзіць ад бука. Ад бука ж паходзіць і назва другой літары [[Кірылічны алфавіт|кірылічнага алфавіта]] — [[Файл:Early Cyrillic letter Buky.svg|30x30пкс]](букы), што значыла ''літары'', адпаведна і сучасная руская назва літар ({{lang-ru|буквы}}). Звязана гэта з тым, што галіны бука, як самага распаўсюджанага дрэва на еўрапейскі кантыненце, ужываліся яе фізічны носьбіт пісьма — на іх пісалі і выразалі знакі, у тым ліку [[руны]]&lt;ref name=&quot;sv&quot;&gt;{{cite web
 |url         = http://www.lund.se/Naturskolan/Naturskolebladet/Naturskolebladets-arkiv/Boken/
 |title       = Boken
 |publisher   = Lunds kommun
 |access-date  = 2011-02-21
 |lang        = sv
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/616VT8jyh?url=http://www.naturskolan.lund.se/blad/blad44.htm
 |archive-date = 21 жніўня 2011
 |url-status     = dead
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{кніга
|аўтар=Гуревич Е. А.
|частка=Руны. Руническое письмо
|загаловак=Словарь средневековой культуры
|спасылка=http://ec-dejavu.ru/r/Runes.html
|адказны=Под общ. ред. А.&amp;nbsp;Я. Гуревича
|месца=М.
|выдавецтва=Российская политическая энциклопедия
|год=2003
|старонкі=425—423
|серыя=Summa culturologiae
|isbn=5824304106
|archive-url=https://web.archive.org/web/20110126134235/http://ec-dejavu.ru/r/Runes.html
|archive-date=26 студзеня 2011
}}&lt;/ref&gt;. Як бук еўрапейскі — адзіны прадстаўнік роду на большай частцы тэрыторыі Еўропы, то можна казаць, што гэты від даў назву ўсяму роду, а таксама і ўсяму сямейству.

У Францыі ёсць мноства мясцовых назваў бука еўрапейскага: ''faon, faoug, fau, faug, faux, feux, fay, faye&lt;ref&gt;{{кніга
|аўтар=Gros Adolphe, Désormaux Joseph.
|загаловак=Dictionnaire étymologique des noms de lieu de la Savoie
|спасылка=http://books.google.ru/books?isbn=284206268X
|выдавецтва=La Fontaine de Siloe
|год=2007
|pages=185—186
|isbn=2-84206-268-X}}&lt;/ref&gt;, fayard, fayaux, faye, fou, foug, foutey, foux, foyard''&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = http://termesregionauxetnomsdelieux.blogspot.com/2002/03/f.html
 |title       = Termes regionaux et noms delieux. De suisse romande et environs
 |access-date  = 2011-04-27
 |lang        = fr
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20100814181412/http://termesregionauxetnomsdelieux.blogspot.com/2002/03/f.html
 |archive-date = 14 жніўня 2010
 |url-status     = dead
}}&lt;/ref&gt;. У паўднёва-ўсходняй Францыі драўніну бука называюць ''fayard'' (ці ''foyard''). Ёсць меркаванне, што ў Сярэднявеччы старафранцузскае слова ''fau'' ператварылася ў {{lang-fr|fayard}} і яно мела яшчэ адно значэнне: «фея, добрая дама»&lt;ref&gt;{{кніга
|аўтар=Mise A Jour.
|загаловак=Les Arbres sacrés comme attributs des Dieux
|частка=3ème Partie. Le Hêtre
|спасылка=http://racines.traditions.free.fr/arbrdic/arbrdic.pdf
|год=2007}}&lt;/ref&gt;. У той жа час імя кельцкай багіні [[Фрэя|Фрэі]] азначае «дама» і звязана таксама з {{lang-de|Frau}}. Фрэю атаяснялі з [[Венера (багіня)|Венерай]], яна была багіняй кахання, але таксама ўрадлівасці&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = http://site.yunasdestiny.net/web/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=384&amp;Itemid=152
 |title       = Freyja
 |author      = Par Khlada.
 |work        = Yunasdestiny, Magie Benefique et Esoterisme Contemporain
 |publisher   = Yuna Minhaï Dekebat
 |access-date  = 2011-02-21
 |lang        = fr
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/65rBmhr8S?url=http://site.yunasdestiny.net/web/index.php?option=com_content
 |archive-date = 2 сакавіка 2012
 |url-status     = dead
}}&lt;/ref&gt;. Магчыма, ёсць сувязь бука з [[кельты|кельцкімі]] божаствамі жаночага роду, якіх кельты атаяснялі з дрэвамі.

[[Біялагічны від#Назва віду|Відавы эпітэт]] — ''sylvatica'', ''лясны'' — быў дадзены [[Карл Ліней|Карлам Лінеем]] у яго ''[[Species plantarum]]''&lt;ref&gt;{{кніга
|аўтар=Caroli Linnaei.
|загаловак=Species plantarum, exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonimis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas
|спасылка=http://herba.msu.ru/shipunov/school/books/linnaeus1753_sp_2.djvu
|месца=Holmiae
|выдавецтва=Impensis Laurentii Salvii
|год=1753
|volume=II
|pages=998
}}&lt;/ref&gt;. Другі відавы эпітэт на беларускай мове (''еўрапейскі'') прывязаны да [[арэал]]у віду.

У нямецкай мове бук лясны — {{lang-de|Rotbuche}}, што азначае «чырвоны бук» і звязана з чырвоным адценнем драўніны.

== Батанічнае апісанне ==

=== Знешні выгляд ===
{{Біяфота|Fagus_sylvatica_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-060.jpg|left|ш=250|{{Бат.іл.|1}}|color=lightgreen}}

Лістападнае дрэва да 30-50 м вышынёй са стройным калонападобным [[Ствол дрэва|ствалом]] дыяметрам да 1,5 м&lt;ref name=&quot;ЖР&quot;&gt;{{кніга|загаловак=Жизнь растений|частка=Часть 1. Цветковые растения. Двудольные: магнолииды, ранункулиды, гамамелидиды, кариофиллиды|спасылка=http://herba.msu.ru/shipunov/school/books/zh_ras5-1.djvu|месца=М.|адказны=Под ред. [[Армен Лявонавіч Тахтаджан|Тахтаджяна А.&amp;nbsp;Л.]]|выдавецтва=Просвещение|год=1980|том=5|старонкі=293—295}}&lt;/ref&gt;—2&lt;ref name=&quot;Ареал&quot;&gt;{{кніга|аўтар=Соколов С. Я., Связева О. А., Кубли В. А.|загаловак=Ареалы деревьев и кустарников СССР|спасылка=http://herba.msu.ru/shipunov/school/books/area_der_kust_sssr_1977_1.djvu|месца=Л.|выдавецтва=Наука|год=1977|том=1. Тиссовые — Кирказоновые|старонкі=114—115}}&lt;/ref&gt; (2,5&lt;ref name=&quot;УАА&quot;&gt;{{кніга|аўтар=Бекмансуров М. В. и др.|загаловак=Восточноевропейские широколиственные леса: история в голоцене и современность|частка=Кн. 1|спасылка=http://herba.msu.ru/shipunov/school/books/vost-evrop_shirokol_lesa2004_1_2.djvu|месца=М.
|год=2004}}&lt;/ref&gt;{{Стар.|180}}; шматвяковыя дрэвы да 3 м&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Ullrich Bernd, Kühn Stefan, Kühn Uwe.|загаловак=Unsere 500 ältesten Bäume: Exklusiv aus dem Deutschen Baumarchiv|месца=München|выдавецтва=BLV Buchverlag GmbH &amp; Co. KG|год=2009|isbn=978-3-8354-0376-5}}&lt;/ref&gt;), яйкападобнай ці шырокацыліндрычнай, на вяршыне закругленай магутнай [[крона дрэва|кронай]] і больш-менш распасцёртымі, адносна тонкімі [[Галіна (батаніка)|галінамі]]. Агульная архітэктура букавага дрэва, якое імкнецца выцягнуць сваю крону ў шырыню, вызначаецца шырокай формай яго ліставых пласцін&lt;ref name=&quot;Кернер1&quot;&gt;{{кніга|аўтар=Проф. А. Кернер фон-Марилаун.|загаловак=Жизнь растений|спасылка=http://herba.msu.ru/shipunov/school/books/kerner1901_zhizn_rastenij_1.djvu|адказны=Пер. с 2-го, вновь перераб. и доп. нем. изд., с библиогр. указ. и ориг. дополнениями А. Генкеля и В. Траншеля, под. ред. засл. проф. {{нп5|Іван Парфенавіч Барадзін|И. П. Бородина|ru|Бородин, Иван Парфеньевич}}|месца=СПб.|выдавецтва=Типо-литография Издательского Т-ва «Просвещение»|год=[1899—1903]|том=I. — Форма и жизнь растений|старонак=776}}&lt;/ref&gt;{{Стар.|718}}. Максімальная плошча кроны — 315 м²&lt;ref name=&quot;УАА&quot; /&gt;{{Стар.|180}}. У лесе ствол прамы і цыліндрычны, крона высока паднятая над зямлёй. Дрэва пачынае пладаносіць у 20—40 (30—50&lt;ref name=&quot;ЖР&quot; /&gt;) гадоў пры адзіночным стаянні і ў 60-80 гадоў у лесе, дае прырост да 350 гадоў&lt;ref name=&quot;ЖР&quot; /&gt;. Дажывае да 500&lt;ref name=&quot;ЖР&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;КАИ2&quot;&gt;{{кніга|аўтар=Колесников А. И.|загаловак=Декоративная дендрология|спасылка=http://herba.msu.ru/shipunov/school/books/kolesnikov1974_dekor_dendrol.djvu|выданне=2-е изд|месца=М.|выдавецтва=Лесная промышленность|год=1974|старонкі=492—495|старонак=704}}&lt;/ref&gt; і нават да 930&lt;ref name=&quot;УАА&quot; /&gt;{{Стар.|180}} гадоў, але старыя дрэвы хварэюць {{нп5|грыбныя паразы драўніны|асяродкавай гнілатой|ru|Грибные поражения древесины}}. Па іншых дадзеных, лімітавы ўзрост бука ацэньваецца ў 300 гадоў&lt;ref name=&quot;Кернер1&quot; /&gt;{{Стар.|723}}.

Маладыя парасткі светла-карычневыя, з белаватымі {{нп5|Чачавічкі|чачавічкамі|ru|Чечевички}}, спачатку {{нп5|Трыхомы|апушаныя|ru|Трихомы}}, пазней голыя, характэрна каленчатыя. Галіны круглыя голыя, чырванавата-шэрыя, з ясна прыкметнымі чачавічкамі, асабліва на больш старых галінах. [[Кара (біялогія)|Кара]] на маладых ствалах шаравата-бурая, на старых шэрая, часта з лускавінкамі, гладкая і тонкая, захоўваецца такой на працягу ўсяго жыцця, што з’яўляецца характэрнай прыкметай гэтага дрэва.

[[Жыццёвая форма раслін|Жыццёвая форма]] па {{нп5|Сістэма жыццёвых формаў Раўнкіера|сістэме Раўнкіера|ru|Система жизненных форм Раункиера}} — фанерафіт, падформа — аднастволавае дрэва. На паўночнай і высотнай мяжы арэала бук можа мець падформу [[куст]]а, што з’яўляецца яго прыстасоўвальнай рэакцыяй на экстрэмальныя ўмовы&lt;ref&gt;{{кніга|загаловак=Лесная энциклопедия в двух томах|частка=Жизненная форма|спасылка=http://forest.geoman.ru/forest/item/f00/s00/e0000314/index.shtml|месца=М.|адказны=Под ред. Воробьёва Г.&amp;nbsp;И|выдавецтва=Сов. энциклопедия|год=1985}}&lt;/ref&gt;.

Пасля пашкоджання ствала па розных прычынах, букавае дрэва можа прыняць падформу шматствольнага дрэва. Напрыклад, свойскія жывёлы, якія пасвяцца ў лесе ([[Авечка свойская|авечкі]], [[Каза свойская|козы]]) аб’ядаюць у маладых дрэў бука канцы маладых [[парасткі|парасткаў]] разам з лісцем. Верхняя астатняя частка такога парастка засыхае ля месца раны, а ніжэй застаецца жывой. Нанесеная траўма стымулюе спячыя [[пупышка|пупышкі]], з якіх з’яўляюцца новыя, нават лепш растучыя парасткі. Новыя парасткі на наступны год могуць зноў падвергнуцца нападу жывёл. Калі гэта паўтараецца з года ў год, то такія дрэвы набываюць своеасаблівую форму росту, якая не дазваляе жывёлам далей аб’ядаць іх. Галіны становяцца густымі, а канцы іх цвёрдымі і збліжанымі, і жывёлы не могуць пракрасціся праз створаную «крэпасць» да зялёнага лісця і маладых парасткаў&lt;ref name=&quot;Кернер1&quot; /&gt;{{Стар.|444—445}}. Часта з такіх аб’едзеных жывёламі маладых дрэўцаў фармуюцца шматствольныя магутныя дрэвы, званыя ў Германіі «пашавымі» букамі ({{lang-de|Weidbuche}} ці {{lang-de2|Hutbuche}}).

=== Каранёвая сістэма ===
{{Біяфота|Ua Uholka Dicke Buche mit Wurzelspinne.jpg|right|ш=270|Камлёвая частка з бачнымі павярхоўнымі каранямі. Вугольска-Шырокалужанскі масіў букавага лесу, Украіна|color=lightgreen}}
[[Корань расліны|Каранёвая сістэма]] магутная, але неглыбокая, без ясна выяўленага стрыжнёвага [[корань расліны|кораня]]&lt;ref name=&quot;ЖР&quot; /&gt; (страта стрыжнёвага кораня адбываецца ў дваццацігадовым узросце&lt;ref name=&quot;ЭЛХ1&quot;&gt;{{кніга|загаловак=Энциклопедия лесного хозяйства: в 2 т|спасылка=http://herba.msu.ru/shipunov/school/books/enc_les_hoz2006_1.djvu|месца=М.|выдавецтва=ВНИИЛМ|год=2004|том=1|старонкі=74—75|старонак=424|isbn=5-94-737-022-0}}&lt;/ref&gt;), з бакавымі каранямі, якія бяруць пачатак коса ўглыб [[глеба|глебы]], і вялікай колькасцю паверхневых каранёў, якія нярэдка абгінаюць сустракаемыя камяні і зрастаюцца паміж сабой. Карані суседніх дрэў у лесе таксама часам зрастаюцца паміж сабой. Дробныя заканчэнні каранёў нярэдка накіраваныя ўверх і шчоткападобна галінуюцца ў пласце мёртвага подсцілу, утвараючы [[мікарыза|мікарызу]]. У старых дрэў часта моцна разрастаюцца каранёвыя лапы, з прычыны чаго ў [[камель|камлёвай]] частцы ствала з’яўляецца жалабковасць&lt;ref name=&quot;ЖР&quot; /&gt;. Парасткавае аднаўленне ад [[пень|пня]] адбываецца да ўзросту 30 (60) (20—50&lt;ref name=&quot;ЭЛХ1&quot; /&gt;) гадоў. Па іншых дадзеных, бук добра аднаўляецца пнёвым зараснікам пры дыяметры пня 10 см, але ўжо пры дыяметры 20 см пнёвае аднаўленне рэзка зніжаецца&lt;ref name=&quot;ЖР&quot; /&gt;. [[Каранёвыя атожылкі|Каранёвых атожылкаў]] не дае. Звілістая форма бука еўрапейскага ({{bt|Fagus sylvatica||f=tortuosa}}) можа размнажацца за кошт каранёвых атожылкаў&lt;ref name=&quot;PGH&quot;&gt;{{кніга|аўтар=Parent G. H.|загаловак=Les Hêtres tortillards, Fagus sylvatica L. var. tortuosa Pépin, de Lorraine, dans leur contexte européen|спасылка=http://ps.mnhn.lu/ferrantia/publications/ferrantia48.pdf|месца=Luxembourg|выдавецтва=Musee National d'histoire naturelle|год=2006|archive-date=11 верасня 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160911053118/https://ps.mnhn.lu/ferrantia/publications/ferrantia48.pdf}}&lt;/ref&gt;.

=== Пупышкі ===
[[Пупышка|Пупышкі]] да 1,5—2&lt;ref name=&quot;НАЛ&quot;&gt;{{кніга|аўтар=Новиков А. Л.|загаловак=Определитель деревьев и кустарников в безлистном состоянии|спасылка=http://herba.msu.ru/shipunov/school/books/novikov1965_opred_der_kust_v_bezlist_sost.djvu|месца=Минск|выдавецтва=Высшая школа|год=1965|старонкі=140─141}}&lt;/ref&gt; (3&lt;ref name=&quot;ФлораУк&quot;/&gt;) см даўжынёй і 2,5—4 мм таўшчынёй, кветкавыя — значна таўсцей&lt;ref name=&quot;НАЛ&quot; /&gt;, характэрна верацёнападобныя, доўгазавостраныя; лускі чырвона-бурыя або светла-карычневыя, вострыя, шматлікія, чарапіцава налягаюць, ля верхавіны некалькі {{нп5|трыхомы|апушаныя|ru|Трихомы}}. Бакавыя пупышкі моцна адлеглыя. Лісцю, якое знаходзяцца яшчэ ў пупышцы і распускаецца, характэрная складкавасць. Ад сярэдняй [[Ліст|жылкі]] кожнага ліста адыходзяць вельмі моцныя бакавыя жылкі. Зялёная частка ліста ўтварае паміж збліжанымі бакавымі жылкамі глыбокія зморшчыны, якія ляжаць адна каля адной, накшталт веера. У пачатковай стадыі раскрыцця пупышак бачныя скурыстыя [[прылісткі]], якія пры поўным разгортванні ліста засыхаюць і ападаюць. Гэтыя прылісткі абараняюць далікатную тканку маладых лісточкаў бука ад уздзеяння сонечных прамянёў днём і нізкіх тэмператур у начныя гадзіны&lt;ref name=&quot;Кернер1&quot; /&gt;{{Стар.|342—344}}. Прылісткі даўгія, вузкія, бурыя&lt;ref name=&quot;КАИ2&quot; /&gt;. Пупышкі раскрываюцца ва [[Украіна|Украіне]] ва Угольскім масіве Карпат прыкладна 10 красавіка на вышыні 650 метраў над узроўнем мора і 25 красавіка на вышыні 1120 метраў над узроўнем мора&lt;ref name=&quot;HFD&quot;&gt;{{кніга|аўтар=Hamor F. D., Commarmot B.|загаловак=Natural Forests in the Temperate Zone of Europe — Values and Utilisation. International Conference in Mukachevo, Transcarpathia, Ukraine. October 13—17, 2003|месца=Rakhiv, Carpathian Biosphere Reserve; Birmensdorf, Swiss Federal Research Institute WSL|год=2003}}&lt;/ref&gt;{{Стар.|212}}, у раёне [[Бабруйск]]а — у канцы красавіка, у [[Санкт-Пецярбург]]у — у пачатку мая.

=== Лісце ===
[[Ліст]]аразмяшчэнне чарговае, двухраднае, вугал паміж {{нп5|Артастыха|артастыхамі|ru|Ортостиха}} складае 180° ці 120°&lt;ref name=&quot;Кернер1&quot; /&gt;{{Стар.|406}}. [[Чарашок|Чарашкі]] {{нп5|Трыхомы|апушаныя|ru|Трихомы}}, (0,5) 0,8&lt;ref name=&quot;ФСССР&quot; /&gt;—1,0 (1,8) см даўжынёй. [[Лісце]] эліптычнае, шыроказавостранае да аснавання і да вяршыні, 4—10&lt;ref name=&quot;ФлораУк&quot;/&gt; (15&lt;ref name=&quot;ФСССР&quot;&gt;{{ФлораСССР|аўтар=Вульф Е. В.|частка=Род 368. Fagus — Бук|том=5|стар=356—359}}&lt;/ref&gt;) см даўжынёй, 2,5—7&lt;ref name=&quot;ФлораУк&quot;/&gt; (10&lt;ref name=&quot;ФСССР&quot; /&gt;) см шырынёй, з перыстым жылкаваннем, з пяццю — васьмю&lt;ref name=&quot;ЖР&quot; /&gt; парамі бакавых [[жылка|жылак]], па краі слабахвалістае і часам з рэдкімі невялікімі зубцамі, зверху цёмна-зялёнае і бліскучае, знізу святлей і са злёгку прыпаднятымі жылкамі, у маладосці шаўкавіста-апушанае, пазней голае і толькі па краі і жылках знізу прыціснута-апушанае.

Лісце парасткаў са спячых пупышак больш-менш ясна пільчатае&lt;ref name=&quot;Кернер2&quot; /&gt;{{Стар.|480}}. Лісты, якія толькі што распусціліся, ніколі не бываюць паралельнымі зямлі, а заўсёды стромыя. Гэта другі сродак абароны ад уздзеяння сонца. Шаўкавістае апушанае маладое лісце бука з’яўляецца трэцім сродкам абароны. Шаўкавістыя валасінкі ў бука сядзяць толькі па краях і бакавых жылках, а зялёная мякаць ліста зусім голая. Але паколькі зялёныя часткі ліста закладзены складкамі, а бакавыя жылкі моцна збліжаныя, то сядзячыя на іх валасінкі заходзяць на іншыя жылкі і ўсе паглыбленні зморшчыны аказваюцца пакрытыя імі. Валасінкі абараняюць тканку ліста ад сонца, пакуль яна не адужэе, а затым зморшчыны распраўляюцца, і ліст прымае з адвеснага гарызантальнае становішча. Пасля гэтага валасінкі губляюць значэнне, звычайна ападаюць або застаюцца ў скамечаным выглядзе па жылках&lt;ref name=&quot;Кернер1&quot; /&gt;{{Стар.|346}}.

{{нп5|Вусцеек|Вусцейкі|ru|Устьице}} размяшчаюцца толькі на ніжняй паверхні лісця са шчыльнасцю 340 пар/мм²&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Lüttge Ulrich, Kluge Manfred, Bauer Gabriela.|назва=Botanique|pages=416}}&lt;/ref&gt;. Максімальная ўдзельная шчыльнасць лісця ў дрэў сярэдняга ўзросту — {{s|875 мг/дм&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;}}. Гэты паказчык характарызуе інтэнсіўнасць [[фотасінтэз]]у расліны. У бука еўрапейскага ён не вельмі высокі, максімальны з драўняных раслін у [[Елка еўрапейская|елкі еўрапейскай]] — {{s|1201 мг/дм&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;}}&lt;ref name=&quot;УАА&quot; /&gt;{{Стар.|180}}.
{{Фотарадок|Buk edit2.jpg|Fagus sylvatica leaf 2P.jpg|Fagus sylvatica leaf P.jpg|Wik liść buka, Puszcza Wkrzańska SDC17063.JPG|Fagus sylvatica autumn colour.jpg|ш1=96|ш2=206|ш3=81|ш4=173|ш5=83|тэкст=Стадыі развіцця ліста|color=lightgreen}}

Увосень лісце спачатку жоўтае, затым бурае, ападае ў канцы кастрычніка. Час {{нп5|Лістапад, з'ява|лістападу|ru|Листопад}} залежыць ад мясцовых умоў, перш за ўсё ад тэмпературы і вільготнасці паветра. Так, у цяністых сырых лясных цяснінах лісце бука можа заставацца зялёным, у той час як побач, на сухіх пагорках пабурэлая лістота зусім апала&lt;ref name=&quot;Кернер1&quot; /&gt;{{Стар.|350}}. Лістапад у бука пачынаецца з канцоў галінак і даходзіць да аснавання&lt;ref name=&quot;Кернер1&quot; /&gt;{{Стар.|354}}. Лісце можа і не апасць, высахшы, яно захоўваецца на працягу зімы, што часцей назіраецца ў маладых дрэў&lt;ref&gt;{{артыкул|мова=fr|аўтар=Nicolini Eric.|загаловак=Approche morfphologique du developpement du hetre (Fagus sylvatica L.)|спасылка=http://tel.archives-ouvertes.fr/docs/00/10/67/51/PDF/Nicolini_1997_These_texte.pdf|месца=Montpellier|выдавецтва=L’université de Montpellier II|год=1997}}&lt;/ref&gt;{{Стар.|30}}

=== Суквецці і кветкі ===

Бук еўрапейскі — {{нп5|Раздзел палоў у кветкавых раслін|аднадомная|ru|Разделение полов у цветковых растений}} расліна з раздзельнаполымі [[кветка]]мі&lt;ref name=&quot;ДПЯ&quot;/&gt;. [[Суквецце|Суквецці]] з’яўляюцца ў [[ліст|пазухах]] ніжніх лістоў. [[Тычынка]]выя кветкі ў [[суквецце|дыхазіяльных]] [[суквецце|галоўчатых]] суквеццях, якія звісаюць на доўгіх ножках; [[Кветка|калякветнік]] дробны, несамастойны, 2,5—5 мм даўжынёй, варонкападобна-званочкавы, з чатырох — пяці (сямі) лінейных ці лінейна-ланцэтных лісточкаў, зрослых унізе 1,5—2,5 мм даўжынёй&lt;ref name=&quot;ФСССР&quot; /&gt;, яны звычайна перавышаюць 1—2,25 мм даўжынёй&lt;ref name=&quot;ФСССР&quot; /&gt;, па краі звычайна з белымі валасінкамі; тычынкі ў ліку чатырох (дзесяці&lt;ref name=&quot;ЖР&quot; /&gt;) — пятнаццаці&lt;ref name=&quot;ФлораУк&quot; /&gt; (дваццаці&lt;ref name=&quot;ЖР&quot; /&gt;), 3—8 (10) мм даўжынёй, 0,25—0,5 мм шырынёй&lt;ref name=&quot;ФСССР&quot; /&gt;, заканчваюцца на рознай вышыні, перавышаючы даўжыню калякветніка; маецца {{нп5|Рудыментарныя органы|рудыментарны|ru|Рудиментарные органы}} [[песцік]]&lt;ref name=&quot;ФлораУк&quot;/&gt;; [[пылок|пылковыя зёрны]] вельмі буйныя, эліптычныя&lt;ref name=&quot;Кернер2&quot;&gt;{{кніга|аўтар=[[Антон Кернер|Проф. А. Кернер фон-Марилаун]].|загаловак=Жизнь растений|спасылка=http://herba.msu.ru/shipunov/school/books/kerner1901_zhizn_rastenij_2.djvu|адказны=Пер. (с разрешения издателей оригинала) со 2-го вновь перераб. и доп. нем. изд., с библиогр. указ. и ориг. дополнениями А.&amp;nbsp;Генкеля и В.&amp;nbsp;Траншеля, под ред. засл. проф. И.&amp;nbsp;П. Бородина|месца=СПб.|выдавецтва=Типо-литография Издательского Т-ва «Просвещение»|год=[1899—1903]|том=II. — История растений}}&lt;/ref&gt;{{Стар.|92}}, з камернымі по́рамі і трыма вельмі вузкімі падоўжнымі&lt;ref name=&quot;Кернер2&quot; /&gt;{{Стар.|93}} бароздкамі. {{нп5|Ветраапыляльныя кветкі|Ветраапыляльная расліна|ru|Ветроопыляемые цветки}}. [[Пылок]] цяжкі і распаўсюджваецца на невялікую ў гарызантальным кірунку адлегласць. Бук ставіцца да квазірэгіянальных драўняных раслін, пылок якіх пераносіцца на адлегласць, якая вымяраецца кіламетрамі і дзясяткамі кіламетраў, у адрозненне ад рэгіянальных, пылок якіх пераносіцца на адлегласць, якая вымяраецца дзясяткамі і сотнямі кіламетраў&lt;ref name=&quot;УАА&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Гричук В. П.|загаловак=История флоры и растительности Русской равнины в плейстоцене|месца=М.|выдавецтва=Наука|год=1989}}&lt;/ref&gt;{{Стар.|91}}.

Песцікавыя кветкі ў дзвюхкветкавым (у выніку [[Рэдукцыя (біялогія)|рэдукцыі]] сярэдняй кветкі) дыхазіяльным суквецці, з 3-5-лопасцевым (6-лопасцевым&lt;ref name=&quot;ЖР&quot; /&gt;) калякветнікам, які зрастаецца з ніжняй трохгнёздавай [[завязь|завяззю]], якая мае па дзве {{нп5|семязародак|семяпупышкі|ru|Семязачаток}} ў кожным гняздзе, з трыма падоўжанымі валасістымі [[слупок|слупкамі]] і трохлопасцевымі [[лычык]]амі, сабраны па 2—3 (4) і акружаны чатырохлопасцевай абгорткай ([[плюска]]й), якая сядзіць на ножцы. Плюска мае форму скрыні&lt;ref name=&quot;Кернер2&quot; /&gt;{{Стар.|405}}, з чатырма ці трыма (у выпадку рэдукцыі двух кветак) створкамі, пакрыта звонку мяккімі шыпамі&lt;ref name=&quot;Кернер2&quot; /&gt;{{Стар.|405}} і пакрыта шылападобнымі лісточкамі 3—10 мм даўжынёй, да моманту паспявання пладоў разрастаецца і становіцца драўнянай. Ножка плюскі прыціснута-апушаная, 0,8-1,8 см даўжынёй. Квітнее ў красавіку — маі&lt;ref name=&quot;ДПЯ&quot;/&gt;, адначасова з распусканнем лісця.

Зародкі мужчынскіх суквеццяў закладваюцца летам папярэдняга цвіцення года, зародкі жаночых — значна пазней. Вялікая колькасць зародкаў закладваецца пры працяглым сухім і цёплым надвор’і. Для нармальнага фарміравання жаночых суквеццяў бук мае патрэбу ў нізкіх тэмпературах зімой (мінімум некалькі сотняў гадзін). Дыферэнцыяцыя суквеццяў адбываецца толькі вясной, пасля ўстанаўлення ўстойлівых станоўчых тэмператур&lt;ref name=&quot;ЖР&quot; /&gt;.

[[Меданосы|Меданос]] і [[Пярга|перганос]]&lt;ref&gt;{{кніга|загаловак=Растительные ресурсы СССР|частка=Цветковые растения, их химический состав, использование; семейства Magnoliaceae — Limoniaceae|спасылка= http://herba.msu.ru/shipunov/school/books/rastit_resursy_sssr_1984_1.djvu|адказны=Под ред. Фёдорова Ал. А.|месца=Л.|выдавецтва=Наука|год=1984|старонкі=142—143}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Абрикосов&quot;&gt;{{кніга|аўтар=Абрикосов Х. Н. и др.|частка=Бук|загаловак=Словарь-справочник пчеловода|спасылка=http://herba.msu.ru/shipunov/school/books/slovarj-sprav_pchelovoda_1955.djvu|адказны=Научн. редакторы: проф. Губин А. Ф. и др.; сост. Федосов Н. Ф.|месца=М.|выдавецтва=Сельхозгиз|год=1955|старонкі=36}}&lt;/ref&gt;.

[[Формула кветкі]]: {{Nobr|[[Файл:Male black symbol.svg|12px]]&lt;math&gt;\ast P_{(4-6)} \; A_{8-12} \; G_0&lt;/math&gt;}} и {{Nobr|[[Файл:Venus symbol.svg|15px]]&lt;math&gt;\ast P_6 \; A_0 \; G_{(\underline3)}&lt;/math&gt;}}&lt;ref name=&quot;Barabanov&quot;&gt;{{кніга|аўтар=Барабанов Е. И.|загаловак=Ботаника: учебник для студ. высш. учеб. заведений|месца=М.|выдавецтва=Издат. центр «Академия»|год=2006|старонкі=254|isbn=5-7695-2656-4}}&lt;/ref&gt;.

=== Плады ===
{{main|Букавыя арэшкі}}
[[Плод|Плады]] — трохграневыя [[Букавыя арэшкі|арэхі]] з вострымі (амаль да кораткакрылатых) рэбрамі, 1—1,6&lt;ref name=&quot;ФлораУк&quot;/&gt; (2) см даўжынёй, роўныя па даўжыні лопасцям плюскі або карацей яе, з тонкай, дравяністай, карычневай, бліскучай абалонкай, з матавай трохкутнай пляцоўкай, большай часткай па два, радзей па чатыры ў плюсцы, якая восенню падчас лістападу рэпаецца на чатыры (ці тры) долi не зусім данізу. У кожным арэху па 1-2 [[насенне|семені]]. {{нп5|Зародак, батаніка|Зародак|ru|Зародыш (ботаника)}} са складкавымі тлустымі [[семядоля]]мі, якія змяшчаюць да 50 % алею. Спеюць у канцы верасня&lt;ref name=&quot;ДПЯ&quot;/&gt; (кастрычніку&lt;ref name=&quot;ЖР&quot; /&gt;) і абсыпаюцца з кастрычніка па лістапад, усходжасць 70 (60-95)% захоўваецца да вясны наступнага года&lt;ref name=&quot;ДиК&quot; /&gt;. Багатыя ўраджаі арэшкаў паўтараюцца праз 3—5&lt;ref name=&quot;ДревСССР&quot;&gt;{{кніга|загаловак=Древесные породы мира|частка=Древесные породы СССР|спасылка=http://herba.msu.ru/shipunov/school/books/drev_porody_mira_1982_3.djvu|месца=М.|адказны=Под ред. Калуцкого К.&amp;nbsp;К.|выдавецтва=Лес. пром-сть|год=1982|том=3|старонкі=99—100}}&lt;/ref&gt; гадоў, па іншых дадзеных — праз 10-12 гадоў&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Заборовский Е. П.|загаловак=Лесные культуры|месца=М.|выдавецтва=Гослестехиздат|год=1938}}&lt;/ref&gt;. Маса 1000 арэшкаў, у сярэднім, па адных дадзеных 180&lt;ref name=&quot;ДревСССР&quot; /&gt; па іншых — 275 г&lt;ref name=&quot;УАА&quot; /&gt;{{Стар.|194}}, па трэціх — 200&lt;ref name=&quot;Дендр&quot;&gt;{{кніга|аўтар=Абаимов В. Ф.|загаловак=Дендрология|спасылка=http://www.academia-moscow.ru/off-line/_books/fragment_18581.pdf|месца=М.|выдавецтва=Издат. центр «Академия»|год=2009|старонкі=22|старонак=368|isbn=978-5-7695-4967-0}}{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;, максімальная — па адных дадзеных 300&lt;ref name=&quot;УАА&quot; /&gt;{{Стар.|180}}, па іншых — 350 г&lt;ref name=&quot;Дендр&quot; /&gt;. Максімальная прадуктыўнасць дрэва — {{s|80 000}} штук насення&lt;ref name=&quot;УАА&quot; /&gt;{{Стар.|195}}. Букавыя дрэвы ў Вінніцкай вобласці даюць да {{s|25 000 кг}} арэшкаў на адзін гектар (дадзеныя на 1953 год)&lt;ref name=&quot;ЖивотСССР4&quot;&gt;{{кніга|загаловак=Животный мир СССР|частка=Лесная зона|спасылка=http://herba.msu.ru/shipunov/school/books/zhiv_mir_sssr1953_4.djvu|месца=М.—Л.|выдавецтва=Изд-во [[Акадэмія навук СССР|АН СССР]]|адказны=Сост. Арнольди Л. В. и др.; гл. ред. Павловский Е. Н.|год=1953|том=4}}&lt;/ref&gt;.

Размнажэнне насеннае, вельмі рэдка бывае [[Вегетатыўнае размнажэнне|вегетатыўным]]. {{нп5|Дыяспаралогія|Заахор|ru|Диаспорология}}.
{{Фотарадок|Fagus sylvatica flower kz1.jpg|Fagus sylvatica bukva plod Botvrt PMF Zg 0509.jpg|Beukenootjes vrucht closeup.jpg|FagusSylvNuts.jpg|Fagus sylvatica semina.jpg|ш1=130|ш2=139|ш3=136|ш4=137|ш5=158|тэкст=Злева направа: жаночыя і мужчынскія [[каташкі]], няспелыя плады, спелы плод, растрэсканыя плады, арэхі і насенне|color=lightgreen}}

=== Усходы ===
{{Біяфота|Beech seedling 2.JPG|ш=250|right|Праростак бука|color=lightgreen}}
{{Біяфота|Siew fagus.jpg|ш=250|right|Сеянец бука|color=lightgreen}}
У натуральных умовах насенне прарастае ў сакавіку — красавіку, калі сярэднясутачная тэмпература стане 8—10&amp;nbsp;°C&lt;ref name=&quot;ЖР&quot; /&gt;. Пры восеньскім пасеве ўсходы з’яўляюцца на наступны год рана вясной; пры вясновым — праз 3—6 тыдняў. У неспрыяльных для прарастання ўмовах насенне здольнае да змушанага спакою да другой вясны&lt;ref name=&quot;УАА&quot; /&gt;{{Стар.|197}}. {{нп5|Праростак|Сеянцы|ru|Проросток}} бука могуць прыжывацца ў лесе сярод суцэльнага травянога покрыва&lt;ref name=&quot;УАА&quot; /&gt;{{Стар.|197}}. Больш за тое, у першы год яны маюць патрэбу ў зацяненні, якое ёсць у натуральных умовах. Усходы маюць надземныя семядолі: супратыўныя, з месцамі, пупышкападобна-круглявыя, буйныя, 15—25 мм даўжынёй і 30—40 мм шырынёй, па краі хвалістыя, складкавыя, тоўстыя, з верхняга боку зялёныя, з ніжняга — белыя. Першаснае лісце авальна-яйкападобнае, на кароткіх хвосціках, па краі хваліста-выемкава-зубчастае, расніцавае&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Чепик Ф. А.|загаловак=Определитель деревьев и кустарников: Учебное пособие для техникумов|спасылка=http://herba.msu.ru/shipunov/school/books/chepik1985_opred_der_kust.djvu|месца=М.|выдавецтва=Агропромиздат|год=1985}}&lt;/ref&gt;{{Стар.|159}}. Хутка развіваюць стрыжнёвы корань даўжынёй {{s|20—30 см}}&lt;ref name=&quot;ЖР&quot; /&gt;. У першы год сеянцы дасягаюць вышыні 10—20 см, выходзяць з травянога покрыва на пяты — шосты год&lt;ref name=&quot;УАА&quot; /&gt;{{Стар.|197}}. Спачатку растуць павольна, найбольш хутка ва ўзросце сарака-шасцідзесяці (васьмідзесяці&lt;ref name=&quot;ЖР&quot; /&gt;) гадоў, затым прырост адбываецца за кошт патаўшчэння ствала і развіцця кроны.

Насенне характарызуецца моцным экзагенным і глыбокім фізіялагічным {{нп5|эмбрыянальная дыяпаўза|спакоем|ru|Эмбриональная диапауза}}. Прарастанню насення бука перашкаджае фізіялагічны механізм тармажэння, нават пасля вызвалення ад абалонкі яны набываюць здольнасць прарастаць толькі пасля досыць працяглай {{нп5|Стратыфікацыя, батаніка|стратыфікацыі|ru|Стратификация (ботаника)}} пры тэмпературы 1-5&amp;nbsp;°C (оптымум 3&amp;nbsp;°C) на працягу 3-5 месяцаў. Аднак і пры стратыфікацыі прарастанне насення вельмі расцягнута. Прарастанню пазбаўленага каляплодніка насення і ізаляваных зародкаў спрыяе апрацоўка растворам [[гіберэліны|гіберолавай кіслаты]] {{s|(100 мг/л)}}; слабей дзейнічае апрацоўка растворам [[Цытакініны|кінетына]] {{s|(100 мг/л)}} ці {{нп5|Тыямачавіна|тыямачавіны|ru|Тиомочевина}} {{s|(7,5 г/л)}}&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Николаева М. Г., Разумова М. В, Гладкова В. Н.|загаловак=Справочник по проращиванию покоящихся семян|спасылка=http://flower.onego.ru/agro/seeds31.html|месца=Л.|выдавецтва=Наука, Лен. отд.|адказны=Отв. ред. Данилова М. Ф.|год=1985}}&lt;/ref&gt;. Б. Сушка і А. Клучынска&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Suszka В., Kluczynska A.|загаловак=Seedling emergence of stored beech (Fagus silvatica L.) seed chilled without medium at a controlled hydration level and pregerminated in cold-moist condition|выдавецтва=Arbor, kor.|год=1980|volume=25|pages=231—255}}&lt;/ref&gt; рэкамендуюць пасля збору насення высушваць іх пры тэмпературы не вышэй 15—20&amp;nbsp;°C, захоўваць на холадзе; стратыфікацыю праводзіць так: намочваць да вільготнасці 31 % на працягу 1,5—2,5 месяцаў да з’яўлення 10 % праросткаў, затым высейваць і вытрымліваць пры тэмпературы 3&amp;nbsp;°C на працягу 0,5—1 месяца ва ўмовах высокай вільготнасці [[Субстрат (біялогія)|субстрата]], пасля чаго прарошчваць пры тэмпературы 20&amp;nbsp;°C.

== Распаўсюджанне і экалогія ==

{{Біяфота|Bøkeskogen i Levanger.jpg|ш=250|right|Самы паўночны букавы лес у свеце знаходзіцца ў [[Нарвегія|Нарвегіі]] ў [[Левангер]]ы, правінцыя [[Нур-Трондэлаг]]|color=lightgreen}}

=== Арэал ===
{{See also|Букавая мяжа}}
У [[Еўропа|Еўропе]] [[арэал]] віду ахоплівае&lt;ref&gt;Паводле [[Germplasm Resources Information Network|GRIN]]; гл. картку расліны.&lt;/ref&gt;:
* [[Паўночная Еўропа|Паўночную Еўропу]]: [[Данія]] (поўдзень)&lt;ref name=&quot;sensag&quot; /&gt;, [[Нарвегія]] (поўдзень)&lt;ref name=&quot;sensag&quot; /&gt;, [[Швецыя]] (поўдзень)&lt;ref name=&quot;sensag&quot;&gt;{{cite web|url=http://dictionary.sensagent.com/Fagus_sylvatica/en-en/|title=Fagus sylvatica: definition of Fagus sylvatica|work=dictionary.sensagent.com|publisher=sensagent|access-date=2011-01-28|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305005853/http://dictionary.sensagent.com/Fagus_sylvatica/en-en/|archive-date=5 сакавіка 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;, [[Вялікабрытанія]] ([[Англія]]);
* [[Цэнтральная Еўропа|Цэнтральную Еўропу]]: [[Аўстрыя]], [[Бельгія]], [[Чэхія]], [[Славакія]], [[Германія]], [[Венгрыя]], [[Нідэрланды]], [[Польшча]], [[Славенія]], [[Швейцарыя]];
* [[Паўднёвая Еўропа|Паўднёвую Еўропу]]: [[Албанія]], [[Балгарыя]], [[Харватыя]], [[Чарнагорыя]], [[Сербія]], [[Паўночная Македонія]], паўночная [[Грэцыя]], [[Італія]] (поўнач і цэнтр&lt;ref name=&quot;sensag&quot; /&gt;, у тым ліку [[Сіцылія]]), [[Боснія і Герцагавіна]], [[Румынія]], [[Францыя]] (у тым ліку [[Корсіка]]), [[Люксембург]], [[Іспанія]], паўночная [[Партугалія]]&lt;ref name=&quot;sensag&quot; /&gt;, паўночна-заходняя [[Турцыя]];
* [[Усходняя Еўропа]]: [[Украіна]] ([[Карпаты]], горы [[Крым]]а, [[Івана-Франкоўская вобласць|Івана-Франкоўская]], [[Львоўская вобласць|Львоўская]], [[Ровенская вобласць|Ровенская]], [[Цярнопальская вобласць|Цярнопальская]], [[Хмяльніцкая вобласць|Хмяльніцкая]], [[Вінніцкая вобласць|Вінніцкая]] вобласці)&lt;ref name=&quot;ФлораУк&quot;&gt;{{кніга|аўтар=Котов М. І.|загаловак=Флора УРСР|спасылка=http://herba.msu.ru/shipunov/school/books/flora_ursr1952_4.djvu|месца=Київ|выдавецтва=Видавництво Академії Наук Української РСР|мова=uk|год=1952|том=IV|старонкі=118—121}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{артыкул|мова=uk|аўтар=В. І. Білоус.|загаловак=Географічно-кліматичні екотипи бука, ялиці та ялини в лісах України
|спасылка=http://archive.nbuv.gov.ua/portal/natural/lglpdp/2003_28/6_Bilous_LG_28.pdf|выданне=Лісове господарство, лісова, паперова і деревообробна промисловість|тып=журнал|год=2003|месца=Львів: УкрДЛТУ|нумар=28|старонкі=6—11}}&lt;/ref&gt;, [[Малдова]] (паўночна-заходнія [[Кодры]])&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Гейдеман Т. С.|загаловак=Определитель высших растений Молдавской ССР|спасылка=http://herba.msu.ru/shipunov/school/books/geideman1975_opred_rast_moldav.djvu|выдавецтва=Штиинца|месца=Кишинёв|год=1975|старонкі=127}}&lt;/ref&gt;, [[Калінінградская вобласць]], [[Ленінградская вобласць]] (наваколлі [[Санкт-Пецярбург]]а, станцыя {{нп5|Мажайская||ru|Можайская}})&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Миняев Н. А., Орлова Н. И., Шмидт В. М.|загаловак=Определитель высших растений северо-запада европейской части РСФСР (Ленинградская, Псковская и Новгородская области)|спасылка=http://herba.msu.ru/shipunov/school/books/minjaev1981_opr_rast_sz.djvu|выданне=Изд-во ЛГУ|месца=Л.|год=1981|старонкі=142}}&lt;/ref&gt;.

Від апісаны з [[Заходняя Еўропа|Заходняй Еўропы]].

[[Інтрадукцыя|інтрадукаваны]] на тэрыторыях:
* [[Паўночная Амерыка]] ([[Мэн (штат)|Мэн]], [[Мэрыленд]], [[Масачусетс]], [[Нью-Ёрк (штат)|Нью-Ёрк]], [[Агая]], [[Род-Айленд]], [[Юта]])&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://rbg-web2.rbge.org.uk/cgi-bin/nph-readbtree.pl/names88?ETI=Fagus|title=Living Collections search results|work=Royal Botanic Garden Edinburgh|publisher=Denver Botanic Gardens|access-date=2011-04-11|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220630064304/http://rbg-web2.rbge.org.uk/cgi-bin/nph-readbtree.pl/names88?ETI=Fagus|archive-date=30 чэрвеня 2022|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;;
* Вялікабрытанія ([[Паўночная Ірландыя]], [[Шатландыя]]).
{{Біяфота|Bluebells Micheldever Woods.jpg|ш=250|left|{{нп5|Гіяцынтавы лес|Гіяцынтавы букавы лес|en|Bluebell wood}} у [[Хэмпшыр]]ы|color=lightgreen}}
У адносінах да вільгаці бук еўрапейскі — [[Мезафіты|мезафіт]]. Узровень ападкаў у раўнінных месцах росту бука не менш за 500 мм, у гарах больш, да 1000—1700 мм. У адносінах да тэмпературы — [[мезатэрмы|мезатэрм]]. Вясновыя замаразкі ў 2-5° забіваюць усходы і маладую лістоту&lt;ref name=&quot;Ареал&quot; /&gt;. Абсалютны тэмпературны мінімум ад −25 ° да −35&amp;nbsp;°C, але доўгае ўздзеянне нізкіх тэмператур (ад −13° да −23&amp;nbsp;°C) выклікае ў яго парэпанне ствала і адыходжанне кары&lt;ref name=&quot;ЖР&quot; /&gt;. Маразы да −40&amp;nbsp;°C у лютым і да −33&amp;nbsp;°C у сакавіку, асабліва пры вялікім ваганні тэмпературы на працягу сутак, выклікаюць масавую гібель дрэў&lt;ref name=&quot;Ареал&quot; /&gt;.
{{Біяфота|Beech forest male karpaty 01.jpg|ш=250|left|Букавы лес у [[Малыя Карпаты|Малых Карпатах]], Славакія|color=lightgreen}}
Бук еўрапейскі з’яўляецца характэрным кампанентам [[шыракалістыя лясы|шыракалістых лясоў]], утварае чыстыя і [[змешаны лес|змешаныя лясы]] з відамі [[дуб]]а, [[клён]]а, [[граб]]а, [[ліпа|ліпы]], [[ясень|ясеня]], [[бяроза|бярозы]], [[вольха|вольхі]] і іншых ліставых дрэў, ва ўмовах марскога клімату ў гарах бук нярэдка ўтварае верхнюю мяжу распаўсюджвання драўнянай расліннасці, звычайна ж на вялікіх вышынях з букам пачынаюць перамяжоўвацца розныя віды [[піхта|піхты]], [[елка|елкі]] і іншых [[хвойныя|хвойных]] дрэў, паступова выцясняючы яго. У зоне змешаных лясоў у заходняй частцы свайго арэала і на паўднёвых схілах гор букавыя лясы, на змену з іглічнымі, займаюць больш багатыя [[Вапняк|вапнавыя]] глебы. Найлепшага развіцця букавыя лясы дасягаюць у гарах на спрыяльных глебах.

Заходняя мяжа арэала абмяжоўваецца беднымі глебамі [[Прыатлантычная нізіна|прыатлантычнага ўзбярэжжа]], дзе бук перастае дамінаваць. У цэнтральнай частцы [[Заходняя Еўропа|Заходняй Еўропы]], на [[Верхнярэйнская нізіна|Верхнярэйнскай нізіне]], у міжрэччы [[Заале|Зале]] і [[Эльба|Эльбы]], у Сярэдняй Чэхіі і Паўднёвай [[Маравія|Маравіі]] яго распаўсюджванню перашкаджае засушлівы клімат&lt;ref name=&quot;ВГ&quot;&gt;
{{кніга|аўтар=Вальтер Г.|загаловак=Растительность земного шара. Эколого-физиологическая характеристика|частка=Леса умеренной зоны|спасылка=http://herba.msu.ru/shipunov/school/books/walter1974_rastit_zemn_shara_2.djvu|месца=М.|том=II|выдавецтва=Прогресс|год=1974}}&lt;/ref&gt;{{Стар.|235—236}}. У Румыніі бук еўрапейскі расце ў Карпатах, [[Заходнія Румынскія горы|Заходне-Румынскіх гарах]], перадгор’ях Карпат і на [[Трансільванскае плато|Трансільванскім плато]]. Ён сустракаецца асобнымі дрэвамі і невялікімі групамі на [[Трансільванская раўніна|Трансільванскай раўніне]] і ў [[Мунтэнія|Мунтэніі]]. За межамі суцэльнага арэалу сустракаецца ў выглядзе астравоў, у [[Алтэнія|Алтэніі]]: лес Быковец (каля [[Краёва|Краёвы]]), лес Старміна ({{нп5|Хінова||ro|Hinova, Mehedinți}}, [[Драбета-Турну-Северын]]), лес у раёне горада Брабова; у [[Дабруджа|Дабруджы]]: лес Валя Фагілор у Лункавіцы ({{нп5|Мэчын||ro|Măcin}}), лес у [[Тулча|Тулчы]]&lt;ref&gt;
{{кніга|загаловак=Flora republicii populare Române|спасылка=http://herba.msu.ru/shipunov/school/books/flora_romanicae_1952_01.djvu|месца=Bucuresti|адказны=Redactor Traian Sâvulesku|выдавецтва=Editura Academiei republicii populare Române|год=1952|volume=I|pages=220—223}}&lt;/ref&gt;.

У Вялікабрытаніі заходняя мяжа натуральнага арэала праходзіць па тэрыторыі рэзервата прыроды «{{нп5|Кум-Клідах||en|Cwm Clydach National Nature Reserve}}», які знаходзіцца на паўднёвым беразе цясніны, утворанай аднайменнай ракой&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ccw.gov.uk/landscape--wildlife/protecting-our-landscape/special-landscapes--sites/protected-landscapes/national-nature-reserves/cwm-clydach.aspx|title=Cwm Clydach|work=Countryside Council for Wales|publisher=Countryside Council for Wales Landscape &amp; wildlife|access-date=2011-04-07|lang=en|archive-url=https://www.webcitation.org/65rBpMIYs?url=http://www.ccw.gov.uk/Splash.aspx|archive-date=2 сакавіка 2012|url-status=x}}&lt;/ref&gt;.

Паўночная і ўсходняя мяжа арэала вызначаецца кліматычнымі ўмовамі. Бук еўрапейскі не вытрымлівае скарачэння перыяду вегетацыі менш як да пяці месяцаў і паніжэння сярэдняй тэмпературы студзеня ніжэй −5&amp;nbsp;°C. У Калінінградскай вобласці бук еўрапейскі захаваўся асобнымі ўчасткамі на [[Балтыйская каса|Балтыйскай касе]], у межах Вармійскага ўзвышша, у ваколіцах горада [[Ладушкін]]а, на Самбійскім марэнным плато&lt;ref name=&quot;КБЛ&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.prinas.org/article/1564|title=Клинцовский буковый лес|date=2008-10-26|work=Экологический портал «Природное наследие»|access-date=2011-02-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20110618022346/http://prinas.org/article/1564|archive-date=18 чэрвеня 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. У [[Ленінградская вобласць|Ленінградскай вобласці]] сустракаецца на невялікім участку ў змешаным лесе ў выглядзе [[куст]]оў або невялікіх шматствольных дрэў 6-8 м вышынёй, якія размнажаюцца вегетатыўна&lt;ref&gt;{{артыкул|аўтар=Чернявский В.|загаловак=Буки для ландшафтного дизайна|спасылка=http://sadisibiri.hop.ru/buk.html|выданне=Садовод|тып=часопіс|год=2010|нумар=47|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305060522/http://sadisibiri.hop.ru/buk.html|archive-date=5 сакавіка 2016}}&lt;/ref&gt;.

Розныя крыніцы&lt;ref name=&quot;ДПЯ&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ДиК&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ДревСССР&quot; /&gt; паказваюць вырастанне бука еўрапейскага ў [[Беларусь|Беларусі]], як расліны, інтрадукаванай у XIX стагоддзі, якая сустракаецца ў заходняй частцы краіны&lt;ref name=&quot;ДПЯ&quot;/&gt;, але ў «Флоры СССР» гэтая краіна для арэала бука не прыводзіцца, не ўваходзіць ён і ў спіс раслін Беларусі, створаны Цэнтральным Батанічным садам НАН Беларусі&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://hbc.bas-net.by/plantae/rus/|title=Растения Белоруссии|date=2007-08-23|publisher=Гербарий ЦБС НАН Беларуси MSKH|access-date=2011-02-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20120313230843/http://hbc.bas-net.by/plantae/rus/|archive-date=13 сакавіка 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Паўночна-ўсходняя мяжа арэала праходзіць па тэрыторыі Польшчы: ад Калінінграда на поўдзень да [[Лідзбарк Варміньскі|Лідзбарка Варміньскага]], праз [[Ольштын]], [[Брадніца|Брадніцу]] на захад да [[Хелмна]], [[Быдгашч]]а, вакол [[Вангровец|Вангроўца]], робіць круг на захадзе праз [[Познань]], [[Гродзіск Мазавецкі]], [[Лешна (Польшча)|Лешна]], затым ідзе на ўсход да [[Каліш]]а, [[Лодзь|Лодзі]], [[Скернявіцы|Скернявіцаў]], паварочвае да [[Рава Мазавецка|Равы Мазавецкай]], [[Апочна]], [[Радам]]а, праходзіць затым праз Казімеж, [[Люблін]], [[Хелм]], крута паварочвае на поўдзень да [[Замасць|Замасці]], [[Тамашаў Любэльскі|Тамашава Любэльскага]] і мяжы Польшчы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.encyklopedia.lasypolskie.pl/doku.php?id=b:buk-pospolity|title=Buk pospolity|work=Lasypolskie.pl|publisher=Otwarta Encyklopedia Leśna|access-date=2011-03-16|lang=pl|archive-url=https://web.archive.org/web/20111019213824/http://www.wiki.lasypolskie.pl/doku.php?id=b:buk-pospolity|archive-date=19 кастрычніка 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Зона распаўсюджвання даходзіць на ўсход да [[Паўднёвы бераг Крыма|паўднёвага берага Крыма]]&lt;ref name=&quot;ДиК&quot;&gt;{{ДзікСССР|аўтар=Соколов С. Я., Стратонович А. И.|частка=Род 2. Fagus — Бук|том=2|стар=397—400}}&lt;/ref&gt;. У [[Крым]]е, акрамя бука еўрапейскага, расце {{bt-bellat|бук усходні|Fagus orientalis}}, па [[Марфалогія раслін|марфалагічных]] прыкметах і экалогіі вельмі блізкі буку еўрапейскаму, а таксама гібрыд, які ўтварыўся паміж імі, — бук крымскі&lt;ref&gt;{{кніга|загаловак=Лесная энциклопедия в двух томах|частка=Буковые леса|спасылка=http://forest.geoman.ru/forest/item/f00/s00/e0000314/index.shtml|месца=М.|адказны=Под ред. Воробьёва Г.&amp;nbsp;И|выдавецтва=Сов. энциклопедия|год=1985}}&lt;/ref&gt;. Гэты ж гібрыд расце і на Балканскім паўвостраве, у месцах сутыкнення двух відаў бука, як гэта мае месца ў Балгарыі&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.naturalist.if.ua/?p=3730|title=Буковые леса Крыма|author=Заморока А. М.|date=2010-10-03|work=Станіславівський Натураліст|publisher=Андрій М. Заморока|access-date=2011-02-21|lang=uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20131102113108/http://www.naturalist.if.ua/?p=3730|archive-date=2 лістапада 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. У Турцыі бук еўрапейскі расце ў памежных з Балгарыяй абласцях і ўздоўж Чарнаморскага ўзбярэжжа, перамяжоўваючыся з букам усходнім і выцясняючыся ім на ўсход&lt;ref&gt;{{артыкул|мова=tr|аўтар=Duran Aydınözu|загаловак=Avrupa Kayını (Fagus sylvatica)’nın yıldız (Istranca) Dağlarındaki Yeni Yayılış Alanları|спасылка=http://www.kefdergi.com/pdf/18_2/18_2_21.pdf|выданне=Kastamonu Eğitim Dergisi|тып=Журнал|месца=Kastamonu|выдавецтва=Kastamonu Üniversitesi|год=2010|выпуск=18|нумар=2|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305005434/http://www.kefdergi.com/pdf/18_2/18_2_21.pdf|archive-date=5 сакавіка 2016}}&lt;/ref&gt;.

Ва Украіне бук еўрапейскі расце пераважна ў Карпатах. Ніжняя мяжа яго распаўсюджвання ва ўкраінскіх Карпатах праходзіць у кірунку: [[Ужгарад]], [[Мукачава]], [[Вынаградзіў]], [[Цячыў]], [[Вэлыкы Бычкіў]] і на [[Рахаў]]. А верхняя мяжа суцэльных букавых лясоў у Карпатах праходзіць амаль па вяршынях гор ад польска-славацкай мяжы праз {{нп5|Вужок||ru|Ужок}}, [[Валавэць]], {{нп5|Майдан (Закарпацкая вобласць)|Майдан|ru|Майдан (Закарпатская область)}}, [[Міжгір’я (Закарпацкая вобласць)|Міжгір’я]], Вусць-Чорную, [[Ясіня|Ясіню]] і на Рахаў. Гэта значыць мяжа праходзіць амаль паралельна мяжы [[Закарпацкая вобласць|Закарпацкай вобласці]]. На паўночна-ўсходнім схіле Карпат бук еўрапейскі расце не суцэльным масівам, а асобнымі, хоць і вялікіх памераў, астраўкамі сярод піхтава-яловых і цёмна-[[хвойны лес|хвойных]] лясоў. Сучасная агульная мяжа распаўсюджвання бука еўрапейскага ва Украіне праходзіць ад польскай мяжы праз [[Рава-Руская|Раву-Рускую]], [[Львоў]], [[Золачыў (Львоўская вобласць)|Золачыў]], а потым, згодна з рэльефам мясцовасці, яна ідзе на [[Броды (горад)|Броды]], [[Крэмэнэць|Крэменець]] і да вусця ракі {{нп5|Стрыпа||ru|Стрыпа}}, пасля чаго паварочвае на поўдзень і праходзіць да мяжы з Румыніяй праз [[Атынія|Атынію]], [[Каламыя|Каламыю]] і каля [[Чарнаўцы|Чарнаўцоў]]. Такім чынам, букавыя лясы растуць амаль па ўсёй тэрыторыі {{нп5|Прыкарпацце|Прыкарпацця|ru|Прикарпатье}} ў [[Прыднястроўе|Прыднястроўі]], на [[Расточча|Расточчы]] і [[Аполле (рэгіён, Украіна)|Аполлі]]. За межамі гэтай вобласці букавыя лясы сустракаюцца ў выглядзе астравоў памерам ад 0,5 да 300 га па ўсім [[Валынска-Падольскае ўзвышша|Валынска-Падольскім узвышшы]]: у Ровенскай, Цярнопальскай, Хмяльніцкай і Вінніцкай абласцях (напрыклад, наваколлі [[Гарадок (Хмяльніцкая вобласць)|Гарадка]] і [[Сатаніў|Сатаніва]] [[Хмяльніцкая вобласць|Хмяльніцкай вобласці]], Валкавецкі лес у [[Баршчыўскі раён|Баршчыўскім раёне]] [[Цярнопальская вобласць|Цярнопальскай вобласці]]). А асобныя дрэвы і групы дрэў растуць сярод прыродных [[граб]]някоў нават у [[Чаркаская вобласць|Чаркаскай вобласці]]. Тут, на ўсходняй мяжы свайго арэала, бук еўрапейскі займае сваю [[Экалагічная ніша|экалагічную нішу]] на найбольш высокіх участках, якія добра ўвільгатняюцца пераважнымі заходнімі вятрамі, з’яўляючыся {{нп5|эдыфікатар|эдыфікатарам|ru|Эдификатор}} монадамінантных (гэта значыць якія складаюцца з аднаго біялагічнага віду) супольнасцяў&lt;ref name=&quot;Мельник&quot;&gt;{{кніга|аўтар=Мельник В. И.|загаловак=Редкие виды флоры равнинных лесов Украины|спасылка=http://herba.msu.ru/shipunov/school/books/melnik2000_redkie_vidi_flori_ravn_lesov_ukr.djvu|месца=Киев|выдавецтва=Фитосоциоцентр|год=2000}}&lt;/ref&gt;{{Стар.|106}}. На Беларусі найбольш вядомы два векавыя пладаносныя дрэвы ў парку ў в. [[Велікарыта]]&lt;ref&gt;{{Крыніцы/ЭПБ|1|Вялікарыцкі парк}}&lt;/ref&gt;.
{{Біяфота|Fagus sylvatica.jpg|ш=250|right|{{нп5|Букавы лес у Ларвіку||no|Bøkeskogen}}, дрэва на пярэднім плане з наплывам, які ўтварыўся ў выніку {{нп5|Маразабой|маразабойнай|ru|Морозобой}} раны|color=lightgreen}}
На поўначы бук еўрапейскі даходзіць на марскім узбярэжжы Нарвегіі да {{нп5|Лінас|Лінаса|ru|Линнос}} і [[Левангер]]а. Самы паўночны ў свеце букавы лес знаходзіцца ў [[Левангер]]ы (правінцыя [[Нур-Трондэлаг]]). Найбуйнейшы ў Нарвегіі букавы лес (300 [[акр]]аў) знаходзіцца ў {{нп5|Ларвік, камуна|Ларвіку|ru|Ларвик (коммуна)}}. У Швецыі паўночная мяжа арэала праходзіць ад цэнтра [[Ландскап Бохуслен|Бохуслена]] да паўднёва-ўсходняй частцы [[Крунуберг]]а, затым на поўнач да мяжы з {{нп5|Правінцыя Эстэргётланд|Эстэргётландам|ru|Эстергётланд (провинция)}}, потым на паўднёвы ўсход да праліва {{нп5|Кальмарсунд||ru|Кальмарсунд}}. У выглядзе асобных экзэмпляраў і невялікімі групамі бук еўрапейскі таксама сустракаецца ў паўночным Вестэргётландзе, на поўначы [[Смоланд]]а і іншых месцах, у пасадках у [[Еўле]]&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=[[Карл Аксель Магнус Ліндман|Lindman C. A. M.]]|загаловак=Bilder ur Nordens Flora|спасылка=https://runeberg.org/nordflor/367.html|частка=367. Bok, Fagus silvatica L.|мова=sv|выданне=Второе изд|год=1917}}&lt;/ref&gt;.

У Іспаніі бук еўрапейскі сустракаецца ў [[Пірэнеі|Пірэнэях]], зрэдку ў [[Кантабрыйскія горы|Кантабрыйскіх гарах]]. У Пірэнэях бук сустракаецца на тэрыторыях прыродных паркаў {{нп5|Прыродны парк дэль-Манкаё|Дэгеза-дэль-Манкаё|es|Parque natural del Moncayo}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.naturalezadearagon.com/enmoncayo.php|title=El Parque Natural del Moncayo|work=naturalezadearagon.com|access-date=2011-03-01|lang=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20120102155633/http://www.naturalezadearagon.com/enmoncayo.php|archive-date=2 студзеня 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;, {{нп5|Прыродны парк дэльс-Портс|Эльс-Портс|es|Parque natural dels Ports}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ebre.info/elsports//|title=Els Ports Parc Natural|work=ebre.info|access-date=2011-03-01|lang=es}}&lt;/ref&gt;, Аеда-дэ-Тэхера-Негра&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.porlibre.com/CASTILLALAMANCHA/tejera.htm|title=Castilla la Mancha|work=porlibre.com|access-date=2011-02-21|lang=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20101121100015/http://www.porlibre.com/CASTILLALAMANCHA/Tejera.htm|archive-date=21 лістапада 2010|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;, у {{нп5|Рыяса|Рыясе|ru|Риаса}}. Добра захаваліся букавыя лясы ў правінцыі [[Леон (правінцыя)|Леон]]&lt;ref name=&quot;elmundo&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.elmundo.es/suplementos/natura/2007/20/1197068422.html|title=Premio para los seis árboles y bosques españoles más singulares|work=elmundo.es|access-date=2011-03-01|lang=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20111218161954/http://www.elmundo.es/suplementos/natura/2007/20/1197068422.html|archive-date=18 снежня 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; і ў гарах [[Краіна Баскаў|Краіны Баскаў]]. Лес {{нп5|Аеда-дэ-Мантэха||es|Hayedo de Montejo}} ў [[Мадрыд (аўтаномная супольнасць)|Мадрыдзе]] часта называюць самым паўднёвым букавым лесам у Еўропе, хоць нават на тэрыторыі Іспаніі ёсць букавыя лясы, размешчаныя далей на поўдзень&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.montejodelasierra.net/|title=Montejo de la Sierra|work=montejodelasierra.net|access-date=2011-03-01|lang=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20111228084227/http://www.montejodelasierra.net/|archive-date=28 снежня 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Заходняя мяжа ў Іспаніі праходзіць у гарах на ўсходзе [[Галісія|Галісіі]] і ў прыбярэжнай частцы {{нп5|Вальдэс, Астурыя|Вальдэса|ru|Вальдес (Астурия)}}.

На поўначы арэала букавымі лясамі занятыя ў асноўным раўніны, на поўдні — пэўны пояс гор: у Скандынавіі — да 190&lt;ref name=&quot;ЖР&quot; /&gt;, у [[Ардэны|Ардэнах]] — ад 200 да 500, на Трансільванскім плато — ад 400 да 700, а на поўдні да 1100, у Пірэнеях — ад 750 да 1200 (да 1870&lt;ref name=&quot;ЖР&quot; /&gt;), у [[Гарц]]ы — до 970, у [[Вагезы|Вагезах]] — да 1380&lt;ref name=&quot;ЖР&quot; /&gt;, у [[Альпы|Альпах]] — ад 800 да 1800, у Крыму ад 500&lt;ref name=&quot;ЖР&quot; /&gt; да 1450—1460 на заходніх {{нп5|яйла|яйлах|ru|Яйла}} і да 1250 на ўсходніх&lt;ref name=&quot;Ареал&quot; /&gt;, у [[Карпаты|Карпатах]] і [[Татры|Татрах]] — ад (100&lt;ref name=&quot;Ареал&quot; /&gt;) 500—1300&lt;ref name=&quot;HFD&quot; /&gt;{{Стар.|204}} (1400—1440&lt;ref name=&quot;ЖР&quot; /&gt;; 1500&lt;ref name=&quot;Ареал&quot; /&gt;), у {{нп5|Тыроль, гістарычная вобласць|Тыролі|ru|Тироль (историческая область)}} — да 1680, у [[Апенінскія горы|Апенінах]] — да 1970 м&lt;ref name=&quot;ЖР&quot; /&gt; над [[Вышыня над узроўнем мора|узроўнем мора]].

Ніжняя мяжа можа зніжацца на 50-100 м, што мае месца ў Балгарыі, Югаславіі і на ўскраіне [[Сярэднедунайская нізіна|Сярэднедунайскай раўніны]]&lt;ref name=&quot;ЖР&quot; /&gt;. У міжземнаморскай зоне бук сустракаецца толькі ў гарах, у поясе аблокаў, дзе няма летніх засух і клімат падобны з кліматам паўночных шырот. У засушлівых гарах [[Сьера-дэ-Гвадарама]] ў Цэнтральнай Іспаніі ён выпадае з дрэвастою. У Грэцыі на поўдзень арэал бука еўрапейскага даходзіць да вострава {{нп5|Востраў Оксія|Оксія|de|Oxia}} ў [[Іанічнае мора|Іанічным моры]]&lt;ref name=&quot;Walentowski&quot;&gt;{{кніга|аўтар=Walentowski, Helge et al.|загаловак=Sind die deutschen Waldnaturschutzkonzepte adäquat für die Erhaltung der buchenwaldtypischen Flora und Fauna? Eine kritische Bewertung basierend auf der Herkunft der Waldarten des mitteleuropäischen Tief- und Hügellandes. Forstarchiv|спасылка=http://www.lwf.bayern.de/mitarbeiterverzeichnis/s-z/walentowski/31712/linkurl_4.pdf|год=2010|pages=195—217|archive-url=https://web.archive.org/web/20120111161159/http://www.lwf.bayern.de/mitarbeiterverzeichnis/s-z/walentowski/31712/linkurl_4.pdf|archive-date=11 студзеня 2012}}&lt;/ref&gt;, у Апенінах — да шыраты [[Сіцылія|Сіцыліі]], на [[Адрыятычнае мора|Адрыятычным]] узбярэжжы — да Сярэдняй Албаніі.

Бук еўрапейскі валодае высокай канкурэнтаздольнасцю, гэта значыць здольнасцю выцясняць іншыя віды ў барацьбе за выжыванне. Пры ацэнцы па 12-бальнай шкале ён займае трэцяе месца сярод драўняных раслін Еўропы пасля {{bt-bellat|Дуб звычайны{{!}}дуба звычайнага|Quercus robur}} і {{bt-bellat|Елка еўрапейская{{!}}елкі звычайнай|Picea abies}}. Букавыя дрэвы маюць максімальныя памеры ў параўнанні з іншымі дрэвамі, якія растуць з імі ў лесе, пры гэтым ім уласцівы доўгае ўтрыманне тэрыторыі і высокі бягучы прырост [[біямаса|біямасы]], што накіроўваецца на пабудову вегетатыўных органаў. Істотная адтэрміноўка пачатку плоданашэння ва ўмовах лесу і працяглыя перыяды са слабым плоданашэннем у спалучэнні з максімальным штогадовым нарастаннем біямасы спрыяюць укладанню вялікай колькасці рэчываў у асобнае насенне і атрыманню нашчадкаў з вялікай выжывальнасцю і канкурэнтаздольнасцю. Гэта якасць дазваляе буку еўрапейскаму адыгрываць ролю [[эдыфікатар]]а&lt;ref name=&quot;УАА&quot; /&gt;{{Стар.|179—185}}.

Паколькі буку еўрапейскаму ў экалагічна аптымальных умовах уласцівая толькі адна жыццёвая форма (аднастволавае дрэва), яго фітацэнатычная пластычнасць невысокая. Але па сукупнасці прыкмет, якія характарызуюць {{нп5|Пластычнасць, экалогія|талерантнасць|ru|Пластичность (экология)}} віду, буку еўрапейскаму ўласцівая памяркоўнасць да ціску эдытыфікатараў асяроддзя. У неспрыяльных канкурэнтных умовах падрост бука скарачае інтэнсіўнасць працэсаў і эканомна расходуе рэчыва на падтрыманне існуючых структур у чаканні паляпшэння гэтых умоў&lt;ref name=&quot;УАА&quot; /&gt;{{Стар.|192—193}}.

Для букавых лясоў характэрна хуткае змыканне вокнаў, якія ўтвараюцца ў выніку падзення старых дрэў і іншых прычын. Кроны букавых дрэў, сумежныя з вокнамі, хутка разрастаюцца; у выніку такога разрастання невялікія вокны за 5-10 гадоў цалкам стульваюцца яшчэ да фарміравання полага падросту ў вакне&lt;ref name=&quot;УАА&quot; /&gt;{{Стар.|66}}.

=== Глебы, флора і фаўна букавага лесу ===
{{main|Букавы лес}}

Па патрабаваннях да глебы бук еўрапейскі [[мезатрофы|мезатроф]]. [[Глеба|Глебы]] на раўнінах — [[бурыя лясныя глебы|бурыя лясныя]], у гарах — [[дзёран|дзярнова]]-падзолістыя і [[Падзолістыя глебы|падзолістыя]], расце бук таксама на [[Кіслотнасць глебы|кіслых]] і {{нп5|вапнаванне глеб|вапнавых глебах|ru|Известкование почв}}, а таксама на [[Лёс (горная парода)|лёсавых]] парабуразёмах, на схілах з дробным глебавым пластом маюць месца масавыя {{нп5|буралом|бураломы|ru|Бурелом}}. Бук выбірае больш сухія, вапнавыя глебы ў раёнах з вільготным прыморскім кліматам, як, напрыклад, на [[Брытанскія астравы|Брытанскіх астравах]]. У больш умераным клімаце для яго найбольш спрыяльныя бурыя лясныя глебы&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Ярошенко П. Д.|загаловак=Геоботаника. Пособие для студентов педвузов|спасылка = http://herba.msu.ru/shipunov/school/books/jaroshenko1969_geobotanika.djvu|месца=М.|выдавецтва=Просвещение|год=1969|старонкі=67|старонак=200}}&lt;/ref&gt;. Бук не расце на застойных увільготненых і пераўвільготненых глебах, на лёгкіх [[пясок|пясчаных]] глебах і сухіх схілах.
{{Біяфота|Czosnek niedzwiedzi cm01.jpg|ш=250|right|Цвіценне [[чарамша|чарамшы]] ў прыродным рэзерваце «{{нп5|Прыродны рэзерват Букавае плато Эльблёнг|Букавае плато Эльблёнг|pl|Rezerwat przyrody Buki Wysoczyzny Elbląskiej}}», Польшча|color=lightgreen}}
Букавыя дрэвы, з’яўляючыся шырокалісцевымі, ствараюць цень, таму [[падлесак]] у іх звычайна адсутнічае, ці ж яго ўтвараюць толькі [[вечназялёныя расліны|вечназялёныя]] хмызнякі, такія як {{bt-bellat||Ilex aquifolium}}, {{bt-bellat|клякачка перыстая|Staphylea pinnata}}, {{bt-bellat||Euonymus nanus}} і {{bt-bellat|ціс ягадны|Taxus baccata}}, а ў травяным покрыве ў асноўным прысутнічаюць вясновыя [[эфемероіды]], прыстасаваныя да цвіцення і паспявання пладоў да поўнага распускання лісця дрэў і ў перыяд доўгага светлавога дня.

[[Грыбы]], якія растуць у букавых лясах, выконваюць першасную ролю пры раскладанні лістоты і галін, а таксама ўтварэнні [[Мікарыза|мікарызы]] з букавымі дрэвамі. Роля мікарызы ў жыцці бука вялікая, без яе бук не можа нармальна расці і развівацца. Мікарызныя грыбы выконваюць хімічную і механічную абарону каранёў ад [[бактэрыі|бактэрый]], паляпшаюць вода- і мінеральнае забеспячэнне дрэў. Буку ўласцівая эктамікарыза&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{кніга|загаловак=Жизнь растений|частка=Часть 1. Цветковые растения. Двудольные: магнолииды, ранункулиды, гамамелидиды, кариофиллиды|спасылка=http://herba.msu.ru/shipunov/school/books/zh_ras5-1.djvu|месца=М.|адказны=Под ред. Тахтаджяна А.&amp;nbsp;Л.|выдавецтва=Просвещение|год=1980|том=5}}&lt;/ref&gt;{{Стар.|16—17}}.

У букавых лясах пражываюць да сотні відаў розных [[птушкі|птушак]], пералётных і зімуючых. Бук забяспечвае іх жыллём: птушкі ладзяць гнёзды ў [[дупло|дуплах]] або ўюць іх на дрэвах. Ладзяць сваё жыллё ў дуплах бука таксама {{bt-bellat|соня-палчок|Glis glis}}, {{bt-bellat|соня лясная|Dryomys nitedula}}, {{bt-bellat|вавёрка звычайная{{!}}вавёрка|Sciurus vulgaris}}. У букавых лясах водзяцца {{bt-bellat|высакародны алень|Cervus elaphus}}, {{bt-bellat|казуля еўрапейская{{!}}казуля|Capreolus capreolus}}, {{bt-bellat|дзік|Sus scrofa}}, {{bt-bellat|буры мядзведзь|Ursus arctos}}, {{bt-bellat|воўк|Canis lupus}}, {{bt-bellat|звычайны ліс{{!}}лісы|Vulpes vulpes}}, {{bt-bellat|лясны кот|Felis silvestris}}; у гістарычныя часы, верагодна, сустракаліся {{bt-bellat|лось|Alces alces}} і {{bt-bellat|зубр|Bison bonasus}}. Зрэдку сустракаюцца {{bt-bellat|лясная куніца|Martes martes}}, {{bt-bellat|лясны тхор{{!}}тхор|Mustela putorius}}, {{bt-bellat|гарнастай|Mustela erminea}} і {{bt-bellat|ласка|Mustela nivalis}}; больш звычайны {{bt-bellat|барсук|Meles meles}}.

У букавых лясах звычайныя вавёркі, соні-палчкі, лясная і [[арэшнікавая соня|арэшнікавая]] соні. У лясной падсцілцы букавага лесу знаходзяць прыдатныя ўмовы для існавання многія віды [[насякомыя|насякомых]]. У выніку ўмяшання чалавека і яго гаспадарчай дзейнасці многія жывёлы, што жылі раней у букавых лясах, зніклі.
{{Біяфота|Sciurus vulgaris HD.JPG|ш=250|left|[[Вавёрка звычайная]], [[Гайдэльберг]], Германія|color=lightgreen}}

Букавымі арэшкамі кормяцца [[Мышыныя|мышы]], [[вавёркі]], соні, [[барсук]]і, [[кабан]]ы, птушкі; яны ўваходзяць таксама ў рацыён харчавання казуль. Лісце служыць ежай шматлікім насякомым, а таксама некаторым [[Парнакапытныя|капытным]] і [[Грызуны|грызунам]].

[[Фітафагія|Траваедныя жывёлы]] знаходзяць у букавых лясах у якасці корму таксама і травяністую расліннасць. У многіх мясцовасцях букавыя лясы здаўна выкарыстоўваюцца насельніцтвам для выпасу [[сельскагаспадарчыя жывёлы|свойскай жывёлы]].

У адрозненне ад лясоў іншых тыпаў, у букавым лесе, які мае невялікі [[Яруснасць расліннасці|падлесак і трававы ярус]], а значыць, нязначную колькасць [[ягада|ягад]], [[садавіна|садавіны]], травяністай расліннасці, птушкі і млекакормячыя знаходзяць мала расліннай ежы. Затое ў ім добра развіта ліставая падсцілка, якая стварае ўмовы для развіцця шматлікіх [[Беспазваночныя|бесхрыбтовых]], служачых ежай [[земнаводныя|земнаводным]], [[Млекакормячыя|сысунам]] і некаторым птушкам, напрыклад, [[Драздовыя|драздам]]&lt;ref name=&quot;ЖивотСССР4&quot; /&gt;{{Стар.|130}}.

Лісцем бука сілкуюцца [[вусень|вусені]] [[матылі|матылькоў]]. [[Лічынка|Лічынкі]] [[Жукі|жукоў]] сілкуюцца драўнінай аслабленых і адміраючых букавых дрэў. Яны дапаўняюць разбурэнне дрэў, якія гінуць, не з’яўляючыся iх шкоднікамі.

Насенне бука распаўсюджвае соня-палчок, [[сойка|сойкі]], млекакормячыя сямейства [[Мышыныя]] ({{bt-bellat|Мыш жаўтагорлая{{!}}жаўтагорлая|Apodemus flavicollis}} і {{bt-bellat|мыш лясная{{!}}лясная|Apodemus uralensis}} мышы, {{bt-bellat|палёўка рыжая{{!}}рыжая палёўка|Clethrionomys glareolus}}) і {{bt-bellat|вавёрка звычайная{{!}}вавёрка|Sciurus vulgaris}}. Яны робяць запасы, частка якіх застаецца нескарыстанай, а таксама губляюць арэшкі бука па дарозе да кладовак&lt;ref name=&quot;УАА&quot; /&gt;{{Стар.|201}}.

Кветкі бука даюць [[Пылок|пылок-абножку]] [[Меданосная пчала|меданосным пчолам]]&lt;ref name=&quot;Абрикосов&quot; /&gt;.

=== Шкоднікі і хваробы ===
{{main|Шкоднікі і хваробы бука еўрапейскага}}
{{Біяфота|Calliteara pudibunda Raupe Saarland 07.jpg|ш=250|left|Вусень {{bt-bellat||Calliteara pudibunda}} на лісці бука|color=lightgreen}}
Сярод {{нп5|Шкоднікі і хваробы бука еўрапейскага|мноства шкоднікаў бука еўрапейскага|ru|Вредители и болезни бука европейского}} адрозніваюць шкоднікаў, якія ядуць, шкілетуюць, мініруюць лісце, якія пашкоджваюць плады, якія шкодзяць сеянцам і маладой пораслі бука, а таксама караедаў, лубаедаў і схаванаствалавых шкоднікаў. Асноўнымі шкоднікамі з’яўляюцца насякомыя і грыбы, але значную шкоду букавым дрэвах наносяць таксама млекакормячыя і птушкі. Шкоднае ўздзеянне чалавечай жыццядзейнасці выклікае захворванні бука, якія могуць загубіць букавыя лясы на вялізнай плошчы.

=== Ахова букавых лясоў ===
{{main|Ахоўныя лясы з удзелам бука еўрапейскага}}
{{Біяфота|Drilligsbuche Büschelbuche.jpg|ш=250|right|Трохствольнае дрэва з агульным абхопам 8,83 м у лесе {{нп5|Сабабург||de|Urwald Sababurg}}, Германія|color=lightgreen}}

Лясы з дамінаваннем бука ляснога складаюць каля 15-40 % лясоў у краінах Еўропы. У выніку гаспадарчай дзейнасці чалавека букавыя лясы знішчаныя на большай частцы тэрыторыі, якую яны раней займалі. На раўнінах букавыя лясы, якія раслі на найбольш багатых і зручных для асваення глебах, падвяргалі высечцы пад сельскагаспадарчыя ўгоддзі і для будаўніцтва населеных пунктаў, у гарах знішчалі з-за выпасу жывёлы. Букавыя дрэвы высякалі таксама для выкарыстання іх каштоўнай драўніны. Верхняя мяжа ляснога пояса да цяперашняга часу знізілася ў сярэднім на {{s|150—200 м}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ecosystema.ru/08nature/world/geoworld/05-8-2-4.htm|title=Горы и равнины Средней Европы|author=Боголюбов А. С.|work=ecosystema.ru|publisher=Экологический центр «Экосистема»|access-date=2011-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20120116224932/http://www.ecosystema.ru/08nature/world/geoworld/05-8-2-4.htm|archive-date=16 студзеня 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. У штучных насаджэннях пераважаюць іглічныя пароды, большай часткай хвоя і елка. Лясы з удзелам бука еўрапейскага {{нп5|Ахоўныя лясы з удзелам бука еўрапейскага|ахоўваюцца на тэрыторыі многіх|ru|Охраняемые леса с участием бука европейского}} [[Нацыянальны парк|нацыянальных паркаў]], [[запаведнік]]аў, {{нп5|Прыродны парк|прыродных паркаў|ru|Природный парк}} і [[рэзерват]]аў прыроды.

Бук еўрапейскі на тэрыторыі раўніннай часткі Украіны ставіцца да відаў, якія скарачаюцца (III катэгорыя па класіфікацыі [[Міжнародны саюз аховы прыроды|МСАП]])&lt;ref name=&quot;Мельник&quot; /&gt;{{Стар.|157}}.

Прыроднай спадчынай [[ЮНЕСКА]] абвешчаныя [[Некранутыя букавыя лясы Карпатаў]], размешчаныя на тэрыторыі Славакіі і Украіны, у склад якіх уваходзяць [[Вігарлацкі пралес]], [[Гавешава]], [[Стужыца]]&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;{{cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1133|title=Primeval Beech Forests of the Carpathians|work=whc.unesco.org|publisher=сайт ЮНЕСКО|access-date=2011-02-21|lang=en|archive-url=https://www.webcitation.org/65rC3lS9Y?url=http://whc.unesco.org/en/list/1133|archive-date=2 сакавіка 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Самыя вялікія некранутыя букавыя лясы захаваліся ў міжнародным біясферным рэзерваце «{{нп5|Усходнія Карпаты, біясферны рэзерват|Усходнія Карпаты|ru|Восточные Карпаты (биосферный резерват)}}», занесеным у ліпені 2007 года ў спіс [[Сусветная спадчына|сусветнай прыроднай спадчыны]] ЮНЕСКА. Дадзены прыродны масіў, які знаходзіцца на тэрыторыі Украіны і Славакіі, у афіцыйнай класіфікацыі ЮНЕСКА фігуруе як «[[Некранутыя букавыя лясы Карпатаў]]»&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;. Каля {{s|10 000 га}} букавага лесу размешчана ў самым буйным Вугольска-Шырокалужанскім масіве {{нп5|Карпацкі біясферны запаведнік|Карпацкага біясфернага запаведніка|ru|Карпатский биосферный заповедник}}, які падымаецца да 1501 м па вапняковым хрыбце на паўночны ўсход ад горада [[Хуст]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://karpat-ria.at.ua/news/pro_zakarpattja/1-0-4|title=Про Закарпаття|publisher=Karpat-RIA.at.ua|access-date=2011-05-15|lang=uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20111201211220/http://karpat-ria.at.ua/news/pro_zakarpattja/1-0-4|archive-date=1 снежня 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Значныя некранутыя букавыя лясы знаходзяцца таксама ў румынскіх Карпатах, напрыклад, у горным масіве {{нп5|Семянік||ro|Munții Semenic}}. Там, у нацыянальным парку «Семянік — Цясніны Караша» — 5000 га букавага лесу. Вялікія і багатыя відамі лясы захаваліся таксама ў гарах Балкан&lt;ref name=&quot;Walentowski&quot; /&gt;{{Стар.|209}}. Самымі вялікімі букава-піхтавымі лясамі ў Еўропе лічацца лясы {{нп5|Лес Іраці|Іраці|fr|Forêt d'Iraty}}, якія знаходзяцца ў {{нп5|Краіна баскаў, Францыя|Французскай краіне баскаў|ru|Страна басков (Франция)}} і правінцыі [[Навара (аўтаномная супольнасць)|Навара]] Іспаніі, яны займаюць плошчу ў {{s|17 195 га}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.irati.org/es/fr_irati.htm|title=Selva de Irati|work=irati.org|publisher=Atxatxuri Digital|access-date=2011-05-15|lang=es|archive-url=https://www.webcitation.org/65rGgu7bO?url=http://www.irati.org/es/fr_irati.htm|archive-date=2 сакавіка 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. На іспанскай тэрыторыі лесу Іраці захавалася 20 га букава-піхтавага лесу з асобнікамі бука да 40 м вышынёй. Унікальныя некранутыя змешаныя лясы з перавагай бука захаваліся ў [[Ніжняя Аўстрыя|Ніжняй Аўстрыі]]. Гэта {{нп5|Ротвальд|лес Ротвальд|de|Rothwald}}, які займае плошчу 40 км²&lt;ref name=&quot;ВГ&quot; /&gt;.

== Хімічны склад ==
Драўніна ўтрымлівае [[альдэгіды]] і іх вытворныя: [[ванілін]], {{нп5|каніферын||en|Coniferin}}&lt;ref name=&quot;HR&quot;&gt;{{артыкул|мова=de|аўтар=Hotovy R.|загаловак=''Fagus silvatica'' L.: Rotbuche|выданне=Pharmazie|выпуск=3|volume=II|год=1948|pages=513—523}}&lt;/ref&gt;, глюкаванілін&lt;ref name=&quot;KW&quot;&gt;{{кніга|аўтар=Karrer W.|загаловак=Konstitution und Vorkommen der organischen Pflanzenstoffe|месца=Basel, Stuttgart|год=1958|pages=1207}}&lt;/ref&gt;, а таксама эцілгваякол, {{нп5|цыклапентанон||ru|Циклопентанон}}, {{нп5|Лігнацэрынавая кіслата|лігнацэрынавую кіслату|ru|Лигноцериновая кислота}}, {{нп5|Арабіноза|l-арабінозу|ru|Арабиноза}} і [[Ксілоза|d-ксілозу]]&lt;ref name=&quot;ЦНВ&quot;&gt;{{кніга|загаловак=Атлас лекарственных растений СССР|спасылка=http://herba.msu.ru/shipunov/school/books/atlas_lekarstv_rast_sssr_1962.djvu|месца=М.|выдавецтва=Медгиз|адказны=Под ред. Цицина Н. В.|год=1962|старонкі=96}}&lt;/ref&gt;.

Кара ўтрымлівае [[Тэрпеноіды|трытэрпеноіды]]: {{нп5|бетулін||ru|Бетулин}}; [[стэроіды]]: {{нп5|Бэта-Сітастэрол|сітастэрын|en|beta-Sitosterol}}&lt;ref&gt;{{артыкул|мова=pl|аўтар=Ludwiczak R. S., Szczawinska K.|загаловак=Skladniki obojetne Buku zwyczajnego ''Fagus silvatica'' L.|выданне=Rocz. chem|год=1965|volume=39|выпуск=4|pages=583—586}}&lt;/ref&gt;; [[фенолы]] і іх вытворныя: ''цыс''-каніферылавы спірт, D-глюкапіраназід ''цыс''-каніферылавага спірту&lt;ref&gt;{{артыкул|мова=en|аўтар=Harmatha J. at al.|загаловак=ciz-Coniferil alcohol end its glucoside from the bark of beech (''Fagus silvatica'' L.)|выданне=Collect. Czech. Chem. Communs|год=1978
|volume=43|нумар=3|pages=774—780}}&lt;/ref&gt;; [[дубільныя рэчывы]] 2,47 %&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Гнамм Г.|загаловак=Дубильные вещества и дубильные материалы
|месца=Л.|год=1927|старонкі=460}}&lt;/ref&gt;, у тым ліку {{нп5|флабафены||ru|Phlobaphene}}&lt;ref name=&quot;HR&quot; /&gt;; вышэйшыя [[тлустыя кіслоты]]: {{нп5|Цэратынавая кіслата|цэратынавая|ru|Церотиновая кислота}}; [[воск]]: [[цэрылстэарат]], [[цэрыларахінат]]&lt;ref name=&quot;DG&quot;&gt;{{кніга|аўтар=Dragendorf G.|загаловак=Die Heilpflanzen der verschiedenen Völker und Zeiten|месца=Stuttgart|год=1898|pages=884}}&lt;/ref&gt;, [[арахінавы спірт]]&lt;ref name=&quot;ЦНВ&quot; /&gt;; {{нп5|камедзь|сок флаэмны|ru|Камедь}}; [[вітаміны]]: [[Тыямін|B&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;]], [[Рыбафлавін|B&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]], {{нп5|Вітамін B6|B&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;|ru|Витамин B6}}, [[Аскарбінавая кіслата|C]], [[Біяцін|H]], [[Нікацінавая кіслата|PP]], {{нп5|пантатэнавая кіслата||ru|Пантотеновая кислота}}&lt;ref&gt;{{артыкул|мова=de|аўтар=Ziegler H., Ziegler I.|загаловак=Die wasserlöslichen Vitamine in den Siebröhrensäften einiger Bäume|выданне=Flora|год=1962|выпуск=152|pages=257—278}}&lt;/ref&gt;; глюкаванілін&lt;ref name=&quot;ЦНВ&quot; /&gt;.

Пупышкі ўтрымліваюць [[флаваноіды]]: 4-''п''-кумароіл-3-дыглюказід кемпферола&lt;ref name=&quot;DHHandSE&quot;&gt;{{артыкул|мова=de|аўтар=Dietrichs H. H., Scheich E.|загаловак=Flavonolglucoside in der Knospen und Blättern der Rotbuche (''Fagus silvatica'' Linn.)|выданне=Naturwissenschaften|год=1963|тып=журнал|volume=13|выпуск=50|pages=478}}&lt;/ref&gt;. Лісце — [[вугляводы]] і роднасныя злучэнні: {{нп5|Іназітол|l-іназіт|ru|Инозитол}}&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Hegnauer R.|загаловак=Chemotaxonomie der Pflanzen|месца=Basel, Stuttgart|год=1969|выпуск=5|pages=506}}&lt;/ref&gt;; стэроіды: сітастэрын; вітаміны: {{нп5|Вітамін E|E|ru|Витамин E}}, {{нп5|Філахінон|K&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;|ru|Филлохинон}}&lt;ref name=&quot;LHK&quot;&gt;{{артыкул|мова=de|аўтар=Lichtenhaler H. K.|загаловак=Die unterschiedliche Synthese der lipophilen Plastidenchinone in Sonnen- und Schattenblättern von ''Fagus silvatica'' L.|выданне=Z. Naturforsch|год=1971|volume=8|выпуск=26B|pages=832—842}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LRSandSSR&quot; /&gt;, [[Карацін|β-карацін]]&lt;ref name=&quot;LHK&quot; /&gt;; фенолкарбонавыя кіслоты ў гідралізаце: ''п''-кумаравая, {{нп5|Кафейная кіслата|кафейная|ru|Кофейная кислота}}&lt;ref name=&quot;BSEC&quot;&gt;{{артыкул|мова=en|аўтар=Bate-Smith E. C.|загаловак=The phenolic constituents of plants and their taxonomic significance|месца=London|выданне=J. Linn. Soc. Bot.|год=1962|volume=58|нумар=371|pages=95—173}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BSandVD&quot;&gt;{{артыкул|мова=de|аўтар=Beckmann S., Volkmann D.|загаловак=Über Phenolcarbonsäuen der Rotbuche (''Fagus silvatica'' L.)|выданне=Naturwissenschaften|год=1965|volume=9|выпуск=52|pages=208}}&lt;/ref&gt;, ''п''-гідроксібензойная, ванілінавая, хларагенавая, {{нп5|ферулавая кіслата|ферулавая|ru|Феруловая кислота}}&lt;ref name=&quot;BSandVD&quot; /&gt;; дубільныя рэчывы 5,22—7,21 %&lt;ref&gt;{{артыкул|мова=pl|аўтар=Gill S., Luczkiewicz I.|загаловак=Garbniki w lisciach klonu — ''Acer platanoides'' L., buka — ''Fagus silvatica'' L. i debu — ''Quercus sessiliflora'' Salisb|выданне=Farm. pol.|год=1978|volume=34|нумар=7|pages=413—414}}&lt;/ref&gt;; флаваноіды: астрагалін, ізакверцытрын&lt;ref name=&quot;DHHandSE&quot; /&gt;; у гідралізаце: кемпферол, {{нп5|кверцэцін||ru|Кверцетин}}, мірэцэцін, ізарамнецін&lt;ref name=&quot;BSEC&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;LPh&quot;&gt;{{артыкул|мова=fr|аўтар=Lebreton Ph.|загаловак=Quelques donnees chimiotaxinomiques relatives aux Fagacees|выданне=Bull. Soc. bot. France|год=1976|volume=123|нумар=5—6
|pages=293—298}}&lt;/ref&gt;; [[лейкаантацыянідзіны]]: лейкацыянідзін, лейкадэльфінідзін&lt;ref name=&quot;LPh&quot; /&gt;; [[хіноны]]: пластахінон, α-такахінон, бензахінон; {{нп5|караціноіды||ru|Каротиноиды}}: {{нп5|лютэін||ru|Лютеин}}, [[віолаксанцін]], неаксанцін; вышэйшыя [[Алканы|аліфатычныя вуглявадароды]]: ''н''-нонаказан&lt;ref name=&quot;LRSandSSR&quot;&gt;{{артыкул|мова=pl|аўтар=Ludwiczak R. S., Stachowiak-Szczawinska R.|загаловак=Skladniki obojetne Buku zwyczajnego ''Fagus silvatica'' L.|выданне=Rocz. chem.|год=1968|volume=42|выпуск=9|pages=1493—1497}}&lt;/ref&gt;; вышэйшыя {{нп5|Тэрпенавыя спірты|аліфатычныя спірты|ru|Терпеновые спирты}}: эйказанол&lt;ref name=&quot;KW&quot; /&gt;.
{{Біяфота|Beechnuts roasted.jpg|ш=250|right|Смажаныя арэшкі бука|color=lightgreen}}

Вылушчаныя арэхі бука еўрапейскага ўтрымліваюць: ваду 9,8 %, [[алкалоіды|алкалоід]]: [[фагін]]&lt;ref name=&quot;ГТС&quot; /&gt; (больш вядомы як [[трыметыламін]], назапашванне якога ў арганізме выклікае {{нп5|Трыметыламінурыя|трыметыламінурыю|ru|Триметиламинурия}}; [[тлушчы]] 35—45 %&lt;ref name=&quot;ГТС&quot;&gt;{{кніга|аўтар=Гейдеман Т. С. и др.|загаловак=Полезные дикорастущие растения Молдавии|месца=Кишинёв|год=1962|старонкі=416}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Зактрегер Л.|загаловак=Бук восточный в промышленности и строительстве|месца=Тифлис|год=1936|старонкі=245}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Никитинский Я. Я.|загаловак=Суррогаты и необычные в России источники пищевых средств растительного и животного происхождения|месца=М.|год=1921|старонкі=136}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Geßner O.|загаловак=Die Gift- und Arzneipflanzen von Mitteleuropa|месца=Heidelberg|год=1953|pages=804}}&lt;/ref&gt;, [[азот|азоцістыя]] рэчывы 22,84 %, [[бялкі]] 30 %&lt;ref name=&quot;ЖР&quot; /&gt;, безазоцістыя экстрактыўныя рэчывы 27,88 %, [[Клятчатка|клятчатку]] 3,69 % і [[попел]] 3,99 %. Насенне — [[арганічныя кіслоты]]: [[Шчаўевая кіслата|шчаўевая]] 2,41—2,95 %&lt;ref name=&quot;HR2&quot;&gt;{{кніга|аўтар=Hegnauer R.|загаловак=Chemotaxonomie der Pflanzen|месца=Basel, Stuttgart|год=1966|выпуск=4|pages=551}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{артыкул|мова=de|аўтар=Krause S., Dziedzianowicz W.|загаловак=Untersuchungen über die Giftigkeit von Buchensamen (''Fagus silvatica'' L.)|месца=Nahrung|год=1959|выпуск=3|volume=3/4
|pages=213—227}}&lt;/ref&gt;; фенолкарбонавыя кіслоты: ''п''-гідроксібензойная, ''п''-кумаравая, ванілінавая, кафейная, ферулавая, сінапавая&lt;ref name=&quot;BSandVD&quot; /&gt;; тлушчы 25—46 %&lt;ref name=&quot;HR&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;HR2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Hoppe H. A.|загаловак=Drogenkunde|месца=Hamburg|год=1958|pages=1231}}&lt;/ref&gt;, у яго складзе трыгліцэрыды кіслот: [[Алеінавая кіслата|алеінавай]] 76,7 %, [[лінолевая кіслата|лінолевай]] 9,2 %, [[пальміцінавая кіслата|пальміцінавай]] 4,9 %, [[Стэарынавая кіслата|стэарынавай]] 3,5 %, {{нп5|ліналенавая кіслата|ліналенавай|ru|Линоленовая кислота}} 0,4 %&lt;ref name=&quot;HR&quot; /&gt;.

Дзёгаць бука ўтрымлівае [[гваякол]], {{нп5|крэзолы||ru|Крезолы}}.

== Практычнае выкарыстанне ==

Бук еўрапейскі мае вялікае лесагаспадарчае, глебаахоўнае, водаахоўнае і горнаўмацавальнае значэнне.

=== Драўніна ===
{{main|Бук, драўніна}}
{{Біяфота|Fagus sylvatica MHNT.BOT.2010.6.81.jpg|ш=250|right|Драўніна бука|color=lightgreen}}
{{Біяфота|Fagus sylvatica Beukenhout.jpg|ш=250|right|Паркет з буку|color=lightgreen}}
{{Біяфота|Buchenholz.JPG|ш=250|right|Цацка з буку|color=lightgreen}}

{{нп5|Бук, драўніна|Драўніна бука|ru|Бук (древесина)}} еўрапейскага мае прыгожую тэкстуру, спачатку жаўтлявую, пасля захоўвання ружавата-карычневую, цвёрдая, цяжкая і гнуткая, лёгка колецца. [[Абалона (батаніка)|Абалона]] ў высушаным выглядзе па колеры амаль не адрозніваецца ад спелай драўніны. {{нп5|Несапраўднае ядро||ru|Ложное ядро}} па афарбоўцы адрозніваецца ад здаровай драўніны і мае чырванавата-буры колер. Гадавыя пласты адрозніваюцца няўзброеным вокам на ўсіх зрэзах. Шырокія прамяні адрозныя на ўсіх трох зрэзах, на папярочным зрэзе адрозныя таксама вузкія прамяні. Драўніна не мае бляску. Шчыльнасць пры 15 % вільготнасці {{s|0,62 г/см³}}, пры 12 % — {{s|0,60 г/см³}}. Пры сушцы можа некалькі карабаціцца. Шырока выкарыстоўваецца для вытворчасці фанеры, гнутай мэблі, у будаўніцтве і вагонабудаванні, у машынабудаванні, для вырабу паркета, у вырабе музычных інструментаў, прыкладаў для стрэльбаў, для дэкаратыўнага аздаблення радыёпрыёмнікаў і тэлевізараў&lt;ref name=&quot;ЖР&quot; /&gt;, кіёў для більярда&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mir-billiarda.ru/2009/08/19/vidy-drevesiny/|title=Виды древесины|work=mir-billiarda.ru|publisher=Мир бильярда|access-date=2011-01-13|archive-url=https://www.webcitation.org/65rGhXkDI?url=http://www.mir-billiarda.ru/2009/08/19/vidy-drevesiny/|archive-date=2 сакавіка 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Для адкрытых работ драўніна бука малапрыдатная, лёгка руйнуецца грыбамі і пакрываецца мармуровай гніллю. Каб павысіць трываласць букавай драўніны, надаць ёй патрэбны тон, а таксама ліквідаваць іншыя недахопы, яшчэ не спілаваныя дрэвы прапітваюць хімікатамі і фарбавальнікамі&lt;ref name=&quot;ШЮК&quot;&gt;{{кніга|аўтар=Школьник Ю. К.|загаловак=Растения. Полная энциклопедия растений|месца=М.|выдавецтва=ЭКСМО|год=2009|старонкі=68|isbn=978-5-699-10969-2}}&lt;/ref&gt;.
{{Біяфота|Thonet Chair No. 14.JPG|ш=250|right|{{нп5|Венская мэбля||ru|Венская мебель}} традыцыйна вырабляецца з {{нп5|Бук, драўніна|драўніны буку|ru|Бук (древесина)}}|color=lightgreen}}
Апрацаваная пад парай драўніна бука традыцыйна выкарыстоўваецца для вырабу знакамітых {{нп5|Венская мэбля|венскіх крэслаў|ru|Венская мебель}}.
 
З драўніны бука еўрапейскага шляхам сухой перагонкі (награванне без доступу паветра) атрымліваюць [[дзёгаць]]. Акрамя таго, з яе атрымліваюць драўняны [[воцат]] і [[Метанол|метылавы спірт]]&lt;ref name=&quot;ШЮК&quot; /&gt;.

Букавыя дровы вельмі цэняцца, яны лічацца найлепшымі дровамі для [[камін]]а&lt;ref name=&quot;sensag&quot; /&gt;. З букавага попелу атрымліваюць {{нп5|Карбанат калію|паташ|ru|Карбонат калия}} і {{нп5|шчолак||ru|}}. Букавы попел вельмі шануецца ў вытворчасці шкла. З букавага попелу (поташу) з даданнем пяску атрымліваюць зялёнае шкло, якое яшчэ называюць «лясным». Акурат з гэтай прычыны вялікія ўчасткі букавых лясоў былі высечаныя, а букі, якія раслі ў іх, былі заменены елкамі, якія хутчэй растуць. Такія лясы ў Германіі называюць «шклянымі лясамі», «шклянымі ярамі» і «плавільнымі лясамі».

Драўніна бука, разам з бярозавай, з’яўляецца найбольш даступнай сыравінай у паўночным паўшар’і пры вытворчасці паперы з цэлюлозы цвёрдых лісцяных парод&lt;ref&gt;{{артыкул|аўтар=Тимошевская И.|загаловак=От бумажников с любовью. Как делается бумага? Давайте определимся в терминах|спасылка=http://www.paperandlife.com/journal/a0007/articles21.html|выданне=Бумага и жизнь|тып=журнал|год=2000|нумар=3|archive-url=https://web.archive.org/web/20090725052202/http://www.paperandlife.com/journal/a0007/articles21.html|archive-date=25 ліпеня 2009}}&lt;/ref&gt; і найлепшай з драўніны шыракалистых парод&lt;ref name=&quot;sensag&quot; /&gt;.

Здараюцца вытворчыя атручванні людзей рэспіраторна-кантактнага характару пры апрацоўцы і хімічнай перапрацоўцы драўніны бука&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Орлов Б. Н., Гелашвили Д. Б., Ибрагимов А. К.|загаловак=Ядовитые животные и растения СССР|спасылка=http://herba.msu.ru/shipunov/school/books/orlov1990_yadov_zhiv_rast_sssr.djvu|месца=М.|выдавецтва=Высш. шк.|год=1990|старонкі=139}}&lt;/ref&gt;.

Пры вытворчасці традыцыйных [[каўбаса|каўбас]] у некаторых краінах у працэсе іх [[вэнджанне|вэнджання]] выкарыстоўваюцца букавыя трэскі, напрыклад, пры вытворчасці французскай каўбасы «{{нп5|Andouille de Vire||fr|Andouille de Vire}}».

=== Харчовае і кармавое значэнне ===
Арэхі выкарыстоўваюцца ў ежу: у сырым выглядзе праз утрыманне алкалоіду фагіну яны ў вялікай колькасці шкодныя, лепш іх ужываць спражанымі. З [[мука|мукі]] букавых арэхаў з даданнем [[Пшанічная мука|пшанічнай мукі]] ў Карпатах пякуць [[бліны]], [[аладкі]], [[печыва]], а таксама выкарыстоўваюць для выпечкі звычайнага [[хлеб]]а. З арэхаў атрымліваюць {{нп5|арэхавы алей||ru|Ореховое масло}}: светла-жоўты, вельмі прыемнага на смак, які выкарыстоўваецца для харчовых і тэхнічных мэтаў. Са смажаных арэшкаў атрымліваюць {{нп5|Кавазаменнікі|напой кававага тыпу|ru|Кофезаменители}}.

У Швецыі маладыя лісточкі бука ўжываюць у ежу ў сырым выглядзе, робяць з іх [[Салата (страва)|салату]] або дадаюць у [[Каша|кашу]]; пупышкі сушаць і перамолваюць у муку, якую таксама выкарыстоўваюць у ежу.

Арэхі бука пасля адварвання выкарыстоўваюць на корм [[птушкі|птушцы]], [[буйная рагатая жывёла|буйной]] і {{нп5|дробная рагатая жывёла|дробнай|ru|Мелкий рогатый скот}} рагатай скаціне, на корм выкарыстоўваюць таксама маладыя галіны, асабліва пры [[сілас|сіласаванні]].

Лісцем бука, часцей за ўсё ўвосень, кормяць свойскую жывёлу.

=== Выкарыстанне ў медыцыне і касметыцы ===
Букавы [[дзёгаць]] раней прымяняўся пры лячэнні розных скурных захворванняў, а таксама пры {{нп5|рэўматызм|рэўматызме|ru|Ревматизм}} і [[падагра|падагры]], як расціранне або мазь&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://dmytrenko.in.ua/Herbae/2/25.html|title=Бук лесной — ''Fagus Sylvatica''|author=Дмитриенко В. М.|work=dmytrenko.in.ua|publisher=Доктор Дмитриенко|access-date=2011-01-13|archive-url=https://archive.today/20120708042209/http://dmytrenko.in.ua/Herbae/2/25.html|archive-date=8 ліпеня 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. З {{нп5|крэзолы|крэзолу|ru|Крезолы}}, які здабываецца з арэхаў, вырабляюць медыкаменты, якія выкарыстоўваюцца пры лячэнні пачатковых стадый [[сухоты|сухот]]&lt;ref name=&quot;ДПЯ&quot;/&gt;, гнойных працэсаў у [[Бронхі|бронхах]]. Ён выкарыстоўваецца таксама вонкава ў якасці сродка, які прыпякае і абеззаражвае&lt;ref name=&quot;ЦНВ&quot; /&gt;. {{нп5|Цэратынавая кіслата||ru|Церотиновая кислота}}, якая змяшчаецца ў кары, раней ужывалася пры [[інсульт]]ах&lt;ref name=&quot;DG&quot; /&gt;.

[[Пліній Старэйшы]] ў «{{нп5|Натуральная гісторыя, Пліній|Натуральнай гісторыі|ru|Естественная история (Плиний)}}» пісаў пра тое, што старажытныя [[галы]] і [[германцы]] з букавага попелу і сала выраблялі цудадзейную мазь, якая выкарыстоўвалася імі для мыцця і афарбоўвання валасоў, а таксама для лячэння скурных захворванняў.

Касметычныя кампаніі ''[[Oriflame]]'', ''{{нп5|Melvita||ru|Melvita}}'' і ''Vita Activa'' выкарыстоўваюць экстракт пупышак бука еўрапейскага для вытворчасці розных амаладжальных сродкаў як эфектыўны сродак для насычэння клетак скуры [[кісларод]]ам&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.oriflame-cosmetics.ru/dict/dictionary.php?id=133|title=Красота и здоровье. Словарь. Бука почек экстракт|work=Сайт Светланы Аметовой|access-date=2011-01-30|archive-url=https://www.webcitation.org/65rGkWr7d?url=http://www.oriflame-cosmetics.ru/dict/dictionary.php?id=133|archive-date=2 сакавіка 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.vitaactiva.ru/?mod=components&amp;id=124|title=Экстракт бука европейского ''Fagus Sylvatica Extract''|work=vitaactiva.ru|publisher=''Vitaactiva'' — натуральная израильская косметика|access-date=2011-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20120512134713/http://www.vitaactiva.ru/?mod=components|archive-date=12 мая 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.melvita.ru/naturalift,9,2,1420,8187.htm|title=Лифтинг-крем ''Naturalift''. Гибискус, Буддлея, Почки Бука — Крем против морщин|work=melvita.ru|publisher=''Melvita''|access-date=2011-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20110314003727/http://www.melvita.ru/naturalift,9,2,1420,8187.htm|archive-date=14 сакавіка 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

=== Выкарыстанне ў ландшафтным дызайне ===
{{Біяфота|Hyde park tree.jpg|ш=250|left|{{bt|Fagus sylvatica||f=pendula}} у [[Гайд-парк]]у|color=lightgreen}}
{{Біяфота|0 La Hestre - Drève de Mariemont (1).jpg|left|ш=250|Букавыя прысады ў {{нп5|Марланвельз|Марланвельзе|ru|Морланвельз}}|color=lightgreen}}
У культуры бук еўрапейскі разводзяць звычайна на поўнач і на ўсход ад яго натуральнага арэалу: у Скандынавіі — да 63-65 ° [[Геаграфічныя каардынаты|паўночнай шыраты]], на ўсходзе — да [[мерыдыян]]а Масквы. У Маскве абмярзае па ўзровень снегу пры тэмпературы каля −40&amp;nbsp;°C. Вырошчваюць таксама ў [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыцы]] і ў [[Новая Зеландыя|Новай Зеландыі]]&lt;ref name=&quot;sensag&quot; /&gt;. Да недахопу атмасфернай вільгаці і нізкай тэмпературы больш адчувальны, чым {{bt-bellat|дуб звычайны|Quercus robur}}. Дыма- і газаўстойлівы. Лепш за іншыя лісцяныя дрэвы чысціць паветра ад пылу. За год гектар букавых насаджэнняў затрымлівае 63 [[тона|т]] пылу&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.forest.ru/rus/basics/glossary/articles/buk.html|title=Бук (''Fagus'')|work=forest.ru|publisher=Лесная энциклопедия|access-date=2011-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20120303040359/http://www.forest.ru/rus/basics/glossary/articles/buk.html|archive-date=3 сакавіка 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. У стэпавай зоне пакутуе ад засухі і спякоты. У культуры добра расце на глебах [[Падзолістыя глебы|падзолістага]] і {{нп5|Чарназёмы|чарназёмнага|ru|Чернозёмы}} тыпу, мірыцца з моцна камяністымі глебамі. Дрэнна расце на [[торф|тарфяных]], сухіх пясчаных і залішне ўвільготненых гліністых глебах. Падыходзіць для стрыжкі, шырока выкарыстоўваецца для высокіх жываплотаў, сцен і {{нп5|тапіяр|фігурных формаў|ru|Топиар}}, але часцей у якасці {{нп5|Саліцёр, батаніка|саліцёра|ru|Soliter (botanika)}}. Бук традыцыйна выкарыстоўваецца ў мастацтве [[бансай]], пры гэтым яго памеры памяншаюцца ў 60-80 раз&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.megabook.ru/Article.asp?AID=617027|title=Бонсай|work=Мегаэнциклопедия Кирилла и Мефодия|publisher=Компания «Кирилл и Мефодий»|access-date=2011-01-30|archive-url=https://archive.today/20120804201959/http://www.megabook.ru/Article.asp?AID=617027|archive-date=4 жніўня 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

Культурныя формы размножваюць {{нп5|Прышчэпка, батаніка|прышчэпкай|ru|Прививка (ботаника)}}, {{нп5|адводкі|адводкамі|ru|Отводки}} і гадавымі {{нп5|Тронак|тронкамі|ru|Черенок}}.
{{Біяфота|Höfen hecke1.jpg|ш=270|right|Жываплот у Айхершайдзе|color=lightgreen}}
{{Біяфота|Meikleour.jpg|ш=270|right|Жываплот у Міклюры|color=lightgreen}}
У Заходняй Еўропе бук еўрапейскі і яго культурныя формы шырока выкарыстоўваюцца ў ландшафтным дызайне. {{нп5|Парк Мансуры||fr|Parc Montsouris}} ў [[Парыж]]ы вядомы сваімі ніцымі букамі вакол цэнтральнага возера&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ourflo.ucoz.ru/publ/78-1-0-493|title=Парк Монсори|date=2008-11-28|work=Наши цветы — всё о комнатных и садовых растениях|publisher=Наши цветы|access-date=2011-01-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20220326044929/https://ourflo.ucoz.ru/publ/78-1-0-493|archive-date=26 сакавіка 2022|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;, ёсць цудоўны экземпляр гэтай формы бука і ў [[Гайд-парк]]у.

У маёнтку [[Іван Сяргеевіч Тургенеў|І. С. Тургенева]] «Ясені» ў Францыі захаваўся ніцы бук, пасаджаны пісьменнікам перад вілай [[Паліна Віярдо-Гарсія|П. Вірдо]]&lt;ref&gt;{{артыкул|аўтар=Артамонов В.|загаловак=Бук|спасылка=http://n-t.ru/nj/nz/1988/0707.htm|выданне=Наука и жизнь|тып=часопіс|год=1988|нумар=7|archive-url=https://web.archive.org/web/20101008220147/http://n-t.ru/nj/nz/1988/0707.htm|archive-date=8 кастрычніка 2010}}&lt;/ref&gt;. У {{нп5|парк Мускау|знакамітым парку|ru|Парк Мускау}} князя {{нп5|Герман фон Пюклер-Мускау|Пюклера-Мускау|ru|Пюклер-Мускау, Герман фон}} ў {{нп5|Горад Бад-Мускау|Бад-Мускау|ru|Бад-Мускау}} горны ўчастак засаджаны букам еўрапейскім&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.vashsad.ua/landscape-design/styles/articles/show/7224/|title=Парк Мускау — самый крупный английский парк в Центральной Европе|author=Леся Васько.|date=2009-12-09|work=vashsad.ua|publisher=Ваш Сад|access-date=2011-01-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20120109061201/http://www.vashsad.ua/landscape-design/styles/articles/show/7224/|archive-date=9 студзеня 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. У {{нп5|Валуарскія сады|Валуарскіх садах|fr|Jardins de Valloires}} у Францыі, у «вар’яцкім» садзе знайшлося месца звілістай форме бука з лесу Вярзі&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = http://gardener.ru/gap/garden_guide/page331.php?id=1427
 |title       = Jardins de Valloires (Сады Валлор)
 |work        = gardener.ru
 |publisher   = Gardener.ru. Ландшафтный дизайн и архитектура сада
 |access-date  = 2011-01-26
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20121117054641/http://gardener.ru/gap/garden_guide/page331.php?id=1427
 |archive-date = 17 лістапада 2012
 |url-status     = dead
}}&lt;/ref&gt;. Асабліва папулярныя ў Заходняй Еўропе ў пачатку XX стагоддзя былі «габеленавыя» жывыя загарадзі, складзеныя з залацістых, зялёных, шызых і бронзавых карлікавых форм бука. Вядомая сваімі 8-метровымі букавымі жывымі дрэвамі, якія служылі для абароны ад ветру, вёска {{нп5|Айхершайд||de|Eicherscheid_(Simmerath)}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.eicherscheid.de/eicherscheid/ort.php|title=Unser Ort stellt sich vor|work=eicherscheid.de|publisher=Eicherscheid|access-date=2011-01-17|archive-url=https://www.webcitation.org/65rGvi9RV?url=http://www.eicherscheid.de/eicherscheid/ort.php|archive-date=2 сакавіка 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; на захадзе [[Германія|Германіі]]. Характэрная і {{нп5|Міклюрскі жываплот||en|Meikleour Beech Hedges}}, які знаходзіцца ў ваколіцах {{нп5|Міклюр, Шатландыя|Міклюра|en|Meikleour}} ў [[Шатландыя|Шатландыі]], вышынёй 30 м і даўжынёй 530 м. Яго занеслі ў [[Кніга рэкордаў Гінэса|Кнігу рэкордаў Гінэса]] як найвышэйшы і самы доўгі жываплот свету. Букавыя дрэвы ў ім былі пасаджаныя ў 1745 годзе, іх стрыгуць кожныя дзесяць гадоў&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.perthshirebigtreecountry.co.uk/index.asp?pg=31|title=Meikleour Beech Hedge|work=perthshirebigtreecountry.co.uk|publisher=Big Tree Country|access-date=2011-02-20|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20120310004945/http://www.perthshirebigtreecountry.co.uk/mobile/|archive-date=10 сакавіка 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Упрыгожваннем {{нп5|Каралеўскі батанічны сад Эдынбурга|Каралеўскага батанічнага саду ў Эдынбургу|ru|Королевский ботанический сад Эдинбурга}} з’яўляецца травяністы бардзюр даўжынёй 165 м, які эфектна выглядае на фоне жываплота з бука. Гэтая загарадзь складаецца са 150 дрэў узростам большым за 100 гадоў&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.beautygarden.ru/sady-i-parki-mira/angliya-shotlandiya/korolevskiy-botanicheskiy-sad-edinburga|title=Королевский ботанический сад Эдинбурга. Royal Botanic Garden Edinburgh (Великобритания, Шотландия, Эдинбург)|work=beautygarden.ru|publisher=Прекрасный сад|access-date=2011-04-09|lang=en|archive-url=https://www.webcitation.org/65rGwqsuw?url=http://www.beautygarden.ru/sady-i-parki-mira/angliya-shotlandiya/korolevskiy-botanicheskiy-sad-edinburga|archive-date=2 сакавіка 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Букавыя прысады ў лесе {{нп5|Лес Сэвернэйк|Сэвернэйк|en|Savernake Forest}} занесеныя ў Кнігу рэкордаў Гінеса як самая доўгая алея ў Вялікабрытаніі. Яе заклалі ў канцы 1790-х гадоў, даўжыня яе больш за 6,6 кіламетраў&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = http://www.savernakeestate.co.uk/
 |title       = Savernake Estate
 |work        = savernakeestate.co.uk
 |publisher   = Savernake Estate
 |access-date  = 2011-03-02
 |lang        = en
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20120210211812/http://www.savernakeestate.co.uk/
 |archive-date = 10 лютага 2012
 |url-status     = dead
}}&lt;/ref&gt;. Вядомая алея з букаў звілістай формы ў горадзе {{нп5|Горад Бад-Нендорф|Бад-Нендорфе|ru|Бад-Нендорф}} ў Германіі, яе складаюць амаль 100 дрэў, {{дроб|2|3}} з якіх з’явіліся з каранёвых атожылкаў&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.suentelbuche.info/suntelbuche.html|title=Suntelbuche|work=suentelbuche.info|publisher=Suntelbuche|access-date=2011-04-19|lang=de|archive-url=https://www.webcitation.org/65rHCGeum?url=http://www.suentelbuche.info/suntelbuche.html|archive-date=2 сакавіка 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

=== Культурныя сарты і формы ===
{{main|Культурныя сарты і формы бука еўрапейскага}}

Вядома {{нп5|Культурныя сарты і формы бука еўрапейскага|мноства культурных|ru|Культурные сорта и формы бука европейского}} {{нп5|Інфравідавыя рангі|формаў|ru|Инфравидовые ранги}} і [[сорт|сартоў]] бука еўрапейскага, адрозныя {{нп5|Аблічча расліны|габітусам|ru|Облик растения}}, формай, афарбоўкай і памерамі лісця, а таксама будынкам кары.

Бук еўрапейскі вырошчваецца ў многіх батанічных садах свету з падыходнымі кліматычнымі ўмовамі, у тым ліку ў кіеўскім {{нп5|Нацыянальны батанічны сад імя М. М. Грышко|Нацыянальным батанічным садзе імя Грышко|ru|Национальный ботанический сад им. Н. Н. Гришко НАН Украины}}, дзе ён уваходзіць у склад трох экспазіцый: «Заходняя, або букавая, дуброва», «Украінскія Карпаты» і «Крым»&lt;ref name=&quot;БотСад&quot;&gt;{{cite web
 |url         = http://www.nbg.kiev.ua/ru/collections_expositions/index.php?SECTION_ID=223
 |title       = III. Украинские Карпаты
 |work        = nbg.kiev.ua
 |publisher   = Национальный ботанический сад им. Н. Н. Гришка НАН Украины
 |access-date  = 2011-02-20
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20120513030428/http://www.nbg.kiev.ua/ru/collections_expositions/index.php?SECTION_ID=223
 |archive-date = 13 мая 2012
 |url-status     = dead
}}&lt;/ref&gt;. Прадстаўлены бук еўрапейскі і ў {{нп5|Альпіна, батанічны сад|батанічным садзе «Альпіна»|it|Giardino botanico Alpinia)}} ў Італіі, які спецыялізуецца на вырошчванні {{нп5|Альпійскія расліны|альпійскіх раслін|ru|Альпийские растения}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.giardinoalpinia.it/|title=Giardino Botanico Alpinia|work=giardinoalpinia.it|publisher=Giardino Alpinia|access-date=2011-02-20|lang=it|archive-url=https://web.archive.org/web/20120210213917/http://www.giardinoalpinia.it/|archive-date=10 лютага 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

{{Фотарадок|Blodbokslöv-2.jpg|Fagus sylvatica 'Grandidentata' JPG1L.jpg|Fagus-sylvatica-aspleniifolia.jpg|Fagus-sylvatica-rohan-weeping.JPG|ш1=157|ш2=200|ш3=200|ш4=200|тэкст=Формы з розным лісцем, злева направа: f. purpurea, f. grandidentata, f. aspleniifolia, f. Rohani|color=lightgreen}}

=== Штучныя пасадкі бука ===
{{Біяфота|Copper-beeches-savernake-2005-05-18.JPG|ш=270|left|Букавыя прысады ў лесе Сэвернэйк|color=lightgreen}}
{{Біяфота|Tervuren ARB2JPG.jpg|ш=270|left|«Каралеўскія» букавыя прысады ў дэндрапарку {{нп5|Тэрвюран|Тэрвюрана|ru|Тервюрен}}, Бельгія|color=lightgreen}}
Букавыя лясы і лясы з удзелам бука ў сваім першапачатковым выглядзе захаваліся на нязначнай плошчы. Часта бук еўрапейскі фармуе лясы, якія ўтвараюцца пасля ўмяшання чалавека. Фарміраванне шыракалістых лясоў натуральным шляхам адбываецца пасля шматразовых высечак лесу без моцных парушэнняў глебавага покрыва&lt;ref name=&quot;УАА&quot; /&gt;{{Стар.|314—315}}. Дзякуючы сваёй ценявынослівасці і канкурэнтаздольнасці бук здольны нармальна аднаўляцца як у полідамінантных лясах, так і ў бучынах&lt;ref name=&quot;УАА&quot;/&gt;{{Стар.|242}}. Пасля {{нп5|выбарачная рубка|выбарачных|ru|Выборочная рубка}} і прыісковых высечак, якія выкарыстоўвалі ў працэсе лесанарыхтовак з X—XII стагоддзяў да сярэдзіны XIX стагоддзя ў ялова-піхтава-букавых лясах Карпат, адбывалася зарастанне ўтвораных вокнаў букам — як насенным, так і вегетатыўным шляхам. Пазіцыі елкі і піхты слабелі, яны цалкам выпадалі з [[дрэвастой|дрэвастою]], памяншаўся відавы склад кустоў і траў за кошт выпадзення святлалюбных відаў. Пасля выкарыстаных за апошнія 100—150 гадоў суцэльна-лесасечных высечак утварыліся высечкі, якія засаджвалі, наадварот, елкай і піхтай&lt;ref name=&quot;УАА&quot;/&gt;{{Стар.|109—110}}.

У Германіі пасля бескантрольнага выкарыстання лясоў і ўзніклай небяспекі дэфіцыту дзелавой і паліўнай драўніны ў XIX стагоддзі прыйшлі да сістэмы рацыянальнага вядзення лясной гаспадаркі, у якой асноўнай задачай было доўгае выманне з лясоў найбольшай карысці. З’явілася практыка вырошчвання высокастваловых лясоў, у якіх аднаўленне лесу выраблялася натуральным, насенным шляхам. Высякаліся дрэвы, якія дасягнулі 100-200-гадовага ўзросту, а падрост, які з’яўляўся, прарэжваўся. Пры гэтым дуб, як больш святлалюбная парода, знік з дрэвастою, і з’явіліся чыстыя букавыя лясы, якія часта прымаюць за натуральныя&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Вальтер Г.|загаловак=Общая геоботаника|спасылка=http://herba.msu.ru/shipunov/school/books/valter1982_obschaja_geobotanika.djvu|месца=М.|выдавецтва=Мир|год=1982|старонкі=80—82|старонак=264}}&lt;/ref&gt;. У некаторых абласцях Германіі, напрыклад, у зямлі [[Рэйнланд-Пфальц]], на працягу некалькіх дзясяткаў гадоў, пачынаючы з дваццатых гадоў XX стагоддзя, высаджваюць саджанцы бука ў лясах, якія складаюцца з елкі звычайнай, [[Дугласія|псеўдатсугі]] і хвоі.

У некаторых краінах пасадкі бука еўрапейскага выкарыстоўваюць у лесапарках для паляпшэння [[Геаграфічны ландшафт|ландшафту]]. Прыкладам можа служыць лес Севернэйк у Вялікабрытаніі. У мінулым у некаторых краінах Еўропы букі, нароўні з іншымі дрэвамі, высаджвалі на межах зямельных уладанняў.

== Класіфікацыя ==

=== Таксанамічная схема ===
Від '''Бук еўрапейскі''' ўваходзіць у род {{bt-bellat|Бук|Fagus}} сямейства {{bt-bellat|Букавыя|Fagaceae}} [[Атрад|парадку]] {{bt-bellat|Букакветныя|Fagales}}.

{{Табліца122222
|a = Аддзел [[Кветкавыя]]
|b1 = Клас [[Двухдольныя]]
|b2 = Клас [[Аднадольныя]]
|c1 = Іншыя парадкі
|c2 = Парадак [[Букакветныя]]
|d1 = Сямейства [[Букавыя]]
|d2 = Яшчэ 7 сямействаў &lt;small&gt;([[Бярозавыя]], [[Васкоўнікавыя]], [[Casuarinaceae]], [[Nothofagaceae]], [[Арэхавыя]], [[Rhoipteleaceae]], [[Ticodendraceae]])&lt;/small&gt;
|e1 = Яшчэ 9 родаў &lt;small&gt;([[Дуб]], [[Каштан]], [[Castanopsis]] і інш.)&lt;/small&gt;
|e2 = Род [[Бук]]
|f1 = &lt;span style=&quot;color:#20431b&quot;&gt;від &lt;big&gt;'''Бук еўрапейскі'''
|f2 = Яшчэ 10 відаў &lt;small&gt;([[Fagus crenata]], [[Fagus grandifolia]], [[Fagus hayatae]], [[Fagus engleriana]], [[Fagus japonica]] і інш.)&lt;/small&gt;
|color=darkgreen
|bgcolor=lightgreen
}}

=== Прыродныя формы ===
{{Біяфота|Verzy09.JPG|ш=250|right|Звілістая форма ў лесе Вярзі|color=lightgreen}}
Шэраг батанікаў вылучаюць дзве [[Інфравідавыя рангі|формы]] бука еўрапейскага, якія сустракаюцца ў натуральных умовах. Аднак звычайна дадзеныя формы бука апісваюцца як культурныя [[сорт|сарты]]. Глядзі сарты ''[[Культурныя сарты і формы бука еўрапейскага#Atropunicea|Atropunicea]]'' і ''[[Культурныя сарты і формы бука еўрапейскага#Tortuosa|Tortuosa]]''.

=== Сінонімы ===
{{Біяфота|Fagus sylvatica Purpurea JPG4a.jpg|right|ш=250|{{bt|Fagus sylvatica|([[Aiton]]) Dippel|f=purpurea}} восенню|color=#BBDD99}}
Від мае шырокі спіс [[Сінонім (таксанамія)|сінонімаў]]&lt;ref&gt;{{TPL|kew-83891|Fagus sylvatica|18.11.2011}}&lt;/ref&gt;, вялікая частка якіх раней была ўведзена рознымі аўтарамі як формы або [[Інфравідавыя рангі|разнавіднасці]], але канчаткова прызнаныя не былі. У 1772 годзе ў батанічным сачыненні «Flora Carniolica Exhibens Plantas Carniolae Indigenas et Distributas in Classes Naturales …» від быў аднесены да роду [[Каштан]], які ўваходзіць у тое ж сямейства, аднак пазней такая класіфікацыя батанікамі была адвергнутая.
{{columns-list|2|
* {{btname|Castanea fagus|[[Scop.]]}}
* {{btname|Fagus aenea|[[Dum.Cours.]]}}
* {{btname|Fagus albovariegata|[[Weston]]}}
* {{btname|Fagus asplenifolia|Dum.Cours.}}
* {{btname|Fagus cochleata|([[Dippel]]) [[Domin]]}}
* {{btname|Fagus comptoniifolia|[[Desf.]]}}
* {{btname|Fagus crispa|Dippel}}
* {{btname|Fagus cristata|Dum.Cours.}}
* {{btname|Fagus cucullata|Dippel}}
* {{btname|Fagus cuprea|[[Hurter]] ex [[A.DC.]]}}
* {{btname|Fagus echinata|[[Gilib.]]}}
* {{btname|Fagus incisa|Dippel}}
* {{btname|Fagus laciniata|A.DC.}}
* {{btname|Fagus pendula|(Lodd.) Dum.Cours.}}
* {{btname|Fagus purpurea|Dum.Cours.}}
* {{bt|Fagus purpurea|[[Cripps]]|var=roseomarginata}}
* {{btname|Fagus quercoides|([[Pers.]]) Dippel}}
* {{btname|Fagus salicifolia|A.DC.}}
* {{bt|Fagus sylvatica|Weston|var=albovariegata}}
* {{bt|Fagus sylvatica|Weston|var=atropunicea}}
* {{bt|Fagus sylvatica|[[C.K.Schneid.]]|f=aureovariegata}}
* {{bt|Fagus sylvatica|[[Simon-Louis]] ex [[Beissn.]]|f=bornyensis}}
* {{bt|Fagus sylvatica|Dippel|f=cochleata}}
* {{bt|Fagus sylvatica|A.DC.|var=colorata}}
* {{bt|Fagus sylvatica|[[Wallr.]]|var=coriacea }}
* {{bt|Fagus sylvatica|([[Loudon]]) Dippel|f=cristata}}
* {{bt|Fagus sylvatica|Loudon|var=cristata}}
* {{bt|Fagus sylvatica|Simon-Louis ex [[K.Koch]]|f=fastigiata}}
* {{bt|Fagus sylvatica|Dippel|f=grandidentata}}
* {{bt|Fagus sylvatica|(Loudon) Dippel|f=heterophylla}}
* {{bt|Fagus sylvatica|Loudon|var=heterophylla}}
* {{bt|Fagus sylvatica|([[Perr.]]) Domin|f=laciniata}}
* {{bt|Fagus sylvatica|Weston|var=luteovariegata}}
* {{bt|Fagus sylvatica|([[Lodd.]]) Dippel|f=pendula}}
* {{bt|Fagus sylvatica|(Lodd.) Loudon|var=pendula}}
* {{bt|Fagus sylvatica|Lodd.|var=pendula}}
* {{bt|Fagus sylvatica|Aiton|var=purpurea}}
* {{bt|Fagus sylvatica|([[Aiton]]) Dippel|f=purpurea}}
* {{bt|Fagus sylvatica|Dippel|f=pyramidalis}}
* {{bt|Fagus sylvatica|(C.K.Schneid.) [[Geerinck]]|var=quercifolia}}
* {{bt|Fagus sylvatica|C.K.Schneid.|f=quercifolia}}
* {{bt|Fagus sylvatica|Pers.|f=quercoides}}
* {{bt|Fagus sylvatica|(Cripps) [[Domin]]|f=roseomarginata}}
* {{bt|Fagus sylvatica|Dippel|f=tortuosa}}
* {{bt|Fagus sylvatica|Dippel|var=tortuosa}}
* {{bt|Fagus sylvatica|Dippel|f=variegata}}
* {{bt|Fagus sylvatica|Aiton|var=vulgaris}}
* {{bt|Fagus sylvatica|Späth ex E.Goeze|var=zlatia}}
* {{bt|Fagus sylvatica|([[Späth]] ex [[E.Goeze]]) Geerinck|f=zlatia}}
* {{btname|Fagus sylvestris|[[Gaertn.]]}}
* {{btname|Fagus tortuosa|(Dippel) Domin}}
* {{btname|Fagus variegata|A.DC.}}
}}

== Палеабатанічныя звесткі ==
{{Біяфота|Fagus sylvatica pliocenica MHNT.PAL.VEG.2002.31.jpg|ш=250|left|Адбітак ліста бука еўрапейскага ў {{нп5|Пліяцэн|пліяцэнавых|ru|Плиоцен}} адкладах, [[Канталь (дэпартамент)|Канталь]], Францыя|color=lightgreen}}
У [[міяцэн]]авых адкладах [[Заходняя Сібір|Заходняй Сібіры]] сустракаюцца [[плюска|плюскі]] віду {{btname|Fagus decurrens|C.Reid et E.Reid (1915)}}&lt;ref name=&quot;meller&quot;&gt;{{кніга|аўтар=Meller Barbara, Denk Vienna and Thomas.|загаловак=The 10th Plant Taphonomy Meeting|частка=Beech cupules from beach deposits and the problem of fossil ''Fagus'' species|спасылка=http://www.equisetites.de/tapho/leeds.html#meller|месца=Stockholm|год=1999}}&lt;/ref&gt;, вельмі блізкага буку еўрапейскаму і яшчэ больш блізкага {{bt-bellat||Fagus orientalis}}&lt;ref name=&quot;КАН&quot;&gt;{{кніга|аўтар={{нп5|Афрыкан Мікалаевіч Крыштафовіч|Криштофович А. Н.|ru|Криштофович, Африкан Николаевич}}|загаловак=Палеоботаника|спасылка=http://herba.msu.ru/shipunov/school/books/krishtofovich1957_paleobotanika.djvu|месца=Л.|выдавецтва=Гостоптехиздат|год=1957}}&lt;/ref&gt;{{Стар.|383}}. Рэшткі бука еўрапейскага былі знойдзены ў {{нп5|пліяцэн|постпліяцэнавых|ru|Плиоцен}} адкладах [[Волжска-Данскі фларыстычны раён|Волжска-Данскога раёна]] (горад [[Чакалін]]) і [[Перадкаўказзе|Перадкаўказзя]] (гара [[Гара Машук|Машук]])&lt;ref name=&quot;ФСССР&quot; /&gt;. У [[Англія|Англіі]] бук еўрапейскі з’явіўся пазней, за 2000 год да наступу [[ледніковы перыяд|ледніковага перыяду]] і ўтварэння праліва [[Праліў Ла-Манш|Ла-Манш]]. Магчыма, ён быў занесены туды чалавекам [[каменны век|каменнага веку]]&lt;ref name=&quot;sensag&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.forestry.gov.uk/forestry/infd-6zpgub|title=The story of our native trees|work=forestry.gov.uk|publisher=Forestry Comission — Westonbirt National Arboretum|access-date=2011-05-05|lang=en|archive-url=https://www.webcitation.org/65rHF7Hbt?url=http://www.forestry.gov.uk/website/forestry.nsf/byunique/infd-6zqlsy|archive-date=2 сакавіка 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. У Скандынавію бук пракраўся з поўдня ў канцы каменнага і пачатку бронзавага веку, значна пазней елі. Пранікненне елі і бука ў Скандынавію характарызуе апошні, яшчэ не скончаны этап у развіцці яе расліннасці.

У сярэдзіне [[Трацічны перыяд|трацічнага перыяду]] [[тургайская флора]], у склад якой уваходзілі лістападныя дрэвы, у тым ліку і бук, займала большую частку Еўразіі. Згодна з [[Тэорыя Гуда|тэорыяй распаўсюджвання раслін Гуда]], [[ледніковы перыяд]] выклікаў зрушэнні арэала тургайскай флоры да поўдня. Але і ў гэты час астравы лясных масіваў захоўваліся ў Еўропе, пры адступленні льдоў яны адразу ж пачыналі распаўсюджвацца. Нават у перыяд максімальнага зледзянення заставаліся ўчасткі з букам, напрыклад, у Чэхіі&lt;ref name=&quot;КАН&quot; /&gt;{{Стар.|561}}. У {{нп5|Міндэль-рыскае межледавікоўе|Міндэль-рыскі час|es|Interglaciar Mindel-Riss}} на поўначы [[Усходне-Еўрапейская раўніна|Рускай раўніны]] існаваў [[Мяшаныя лясы|змешаны лес]], у склад якога ўваходзіў бук.

Арэал бука ў [[галацэн]]е ўключаў басейны [[Заходняя Дзвіна|Заходняй Дзвіны]] і [[Прыпяць|Прыпяці]], паўднёва-заходняе Прыільменне і вярхоўі [[Ака|Акі]]. У сярэднім галацэне пылок бука знойдзены ў [[Прыбалтыка|Прыбалтыцы]], Беларусі і басейне [[Дон]]а. У познім галацэне рэшткі бука выяўленыя ў заходняй частцы [[Усходне-Еўрапейская раўніна|Рускай раўніны]], [[Сярэдняруская нізіна|Сярэднярускай]] і [[Прыволжская нізіна|Прыволжскай]] нізінах&lt;ref name=&quot;УАА&quot; /&gt;{{Стар.|120—121}}. Ён быў знойдзены ля возера {{нп5|Возера Паліста|Паліста|ru|Полисто}} ў {{нп5|Бежаніцкі раён|Бежаніцкім раёне|ru|Бежаницкий район}}, ля [[Віцебск]]а і [[Бабруйск]]а ў Ясенскім балоце. Клімат у галацэне неаднаразова мяняўся. Пры пацяпленні адбывалася пашырэнне зоны лясоў, а пры пахаладанні — яе скарачэнне. Найбольш спрыяльныя ўмовы для лясной расліннасці склаліся ў атлантычны перыяд. Некаторыя навукоўцы лічаць, што ў гэты час шыракалістыя віды ў складзе змешаных лясоў распаўсюджваліся на 500—600 км далей на поўнач і паўночны ўсход у параўнанні з іх сучасным становішчам. Прыхільнікі гэтых тэорый не ўлічваюць здольнасці драўняных парод да распаўсюджвання на вялікія адлегласці. Так, буку на пераадоленне адлегласці ў 100 км патрабуецца 10-25 тысяч гадоў. Хутчэй за ўсё бук еўрапейскі заўсёды прысутнічаў на тэрыторыі сучаснага свайго арэала ў прытулках&lt;ref name=&quot;УАА&quot; /&gt;{{Стар.|137}}. Такія прытулкі былі на поўначы Іспаніі, у Міжземнамор’і і паўднёвай Францыі&lt;ref&gt;{{артыкул|мова=en|аўтар=Magri D.|загаловак=Patterns of post-glacial spread and the extent of glacial refugia of European beech (Fagus sylvatica)|выданне=Journal of Biogeography|тып=часопіс|год=2008|нумар=35|pages=450—463}}&lt;/ref&gt;. Найбольш паўночныя з прытулкаў бука еўрапейскага знаходзіліся на паўднёва-ўсходняй ўскраіне Альпаў у Славеніі, або [[Істрыя|Істрыі]]&lt;ref name=&quot;MD&quot;&gt;{{артыкул|мова=en|аўтар=Magri D. et al.|загаловак=A new scenario for the Quaternary history of European beech populations: paleobotanical evidence und genetic consequences|выданне=New Phitol.|тып=журнал|год=2006|нумар=171|pages=199—221}}&lt;/ref&gt;. Самы паўночны прытулак быў асноўным у распаўсюдзе бука на поўнач па ўсёй Цэнтральнай Еўропе, а таксама на захад&lt;ref name=&quot;MD&quot; /&gt; і на паўднёвы ўсход Грэцыі&lt;ref&gt;{{артыкул|мова=en|аўтар=Hatziskakis S. et al.|загаловак=High chloroplast haplotype diversity in Greek populations of Beech (Fagus sylvatica)|выданне=Plant Biology|тып=часопіс|год=2009|нумар=11|pages=425—433}}&lt;/ref&gt;. Са сваіх сховішчаў у Цэнтральнай Еўропе бук раней за ўсё з’явіўся ў Швейцарыі (у канцы барэальнай або ў атлантычнай фазе), затым у Баварыі і ў басейне ракі [[Вісла|Віслы]]&lt;ref name=&quot;КАН&quot; /&gt;{{Стар.|565}}. Паводле іншых звестак, бук з’явіўся ў Швецыі, Германіі і Польшчы ў суббарэальную фазу&lt;ref name=&quot;БНА&quot;&gt;{{кніга|аўтар=Буш Н. А.|загаловак=Ботанико-географический очерк Европейской части СССР и Кавказа|спасылка=http://herba.msu.ru/shipunov/school/books/bush1936_bot_geogr_ocherk.djvu |месца=М.-Л.|выдавецтва=Издательство Академии Наук СССР|год=1936}}&lt;/ref&gt;{{Стар.|85}}. Дадзеныя пылковага аналізу сведчаць пра пасляледавіковае распаўсюджанне бука на поўнач з Балканскага паўвострава ўздоўж Альпаў. Найбольшага распаўсюджвання ён дасягнуў у Цэнтральнай Еўропе да канца [[Бронзавы век|бронзавага веку]], прыкладна за 800 гадоў да нашай эры. Да канца XVIII стагоддзя бук захоўваўся ў нязначнай колькасці на [[Валдайскае ўзвышша|Валдаі]]&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=[[Самуіл Готліб Гмелін|Гмелин С. Г.]]|загаловак=Путешествие по России для исследования трёх царств природы естества|частка=Часть первая. Путешествие из Санкт-Петербурга до Черкасска, Главного города Донских казаков в 1768 и 1769 годах|месца=СПб.|год=1771|старонкі=272}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=[[Петэр Сімон Палас|Паллас П. С.]]|загаловак=Путешествие по разным местам Российского государства|частка=Часть 1|месца=СПб.|год=1773|старонкі=117}}&lt;/ref&gt;. [[Уладзіслаў Шафер|У. Шафер]], правёўшы аналіз раслін розных рэгіёнаў Карпат, выявіў нямала відаў, уласцівых букавым і букава-піхтавым фармацыям ляснога пояса (600—1250 м над узроўнем мора), якія сустракаюцца распылена на прылеглых раўнінных тэрыторыях. Многія з гэтых раслін ставяцца да «частковых рэліктаў», першая хваля міграцыі гэтых відаў была цесна звязана з распаўсюджваннем бука і піхты ў {{нп5|Кліматычны оптымум|атлантычную фазу|ru|Климатический оптимум}}&lt;ref&gt;{{артыкул|мова=pl|аўтар=Szafer.|загаловак=Element gorski we florze nizn polskiego|месца=Krakov|выданне=Rozpr. Wydz. mat-przyrodn. Polsk. Acad. Umiejent.|тып=часопіс|год=1930|нумар=3}}&lt;/ref&gt;. Па сучасных дадзеных, існуе нямала доказаў таго, што зусім нядаўна, гэта значыць 600—800 або 1000 гадоў таму букавыя лясы сустракаліся па ўсяму Прыдняпроўскаму ўзвышшу аж да сярэдняга цячэння Дняпра&lt;ref&gt;{{артыкул|мова=uk|аўтар={{нп5|Васіль Іванавіч Белавус|Білоус В. І.|uk|Білоус Василь Іванович}}|загаловак=Поширення лісового бука на Україні в минулому|месца=К.|выданне=Вісник с.-г. науки|тып=часопіс|год=1962|нумар=2|старонкі=80—82}}&lt;/ref&gt;. Некаторыя ўскосныя дадзеныя, напрыклад, брукаванне маставых ў [[Вялікі Ноўгарад|Ноўгарадзе]] ў XII стагоддзі дошчачкамі з бука, дазваляюць выказаць здагадку, што лясы з удзелам бука на захадзе Рускай раўніны захоўваліся да канца [[жалезны век|жалезнага веку]]&lt;ref name=&quot;УАА&quot; /&gt;{{Стар.|161}}.

Сярод усіх еўразійскіх відаў роду бук еўрапейскі лічыцца самым маладым&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Lämmermayr L.|загаловак=Die Entwiklung der Buchenassoziation seit dem Tertiär|частка=Fedde Repert sp. nov. Beihefte|месца=Dahlem|год=1923}}&lt;/ref&gt;. Пра гэта сведчыць і найменшая колькасць жылак на яго лісці, што лічыцца больш маладой {{нп5|Марфалогія раслін|марфалагічнай|ru|Морфология растений}} прыкметай&lt;ref name=&quot;КЮД&quot;&gt;{{кніга|аўтар={{нп5|Юрый Дзмітрыевіч Кляопаў|Клеопов Ю. Д.|ru|Клеопов, Юрий Дмитриевич}}|загаловак=Анализ флоры широколиственных лесов европейской части СССР|спасылка=http://herba.msu.ru/shipunov/school/books/kleopov1990_analiz_fl_shirokol_lesov.djvu|месца=Киев|выдавецтва=Наукова думка|год=1990}}&lt;/ref&gt;{{Стар.|274}}. Існуе меркаванне пра паходжанне бука еўрапейскага ад бука ўсходняга, які з’яўляецца рэліктам трацічнай флоры.

== Бук у культуры ==
Бук мае для археолагаў Еўропы вялікае значэнне, паколькі з яго стагоддзямі вырабляліся [[Вясло|вёслы]], дзяржальні разнастайных прадметаў, {{нп5|Чаўнок, ткацкі|трацкія чаўнакі|ru|Челнок (ткацкий)}}&lt;ref name=&quot;ie&quot;&gt;''{{нп5|Джэймс Патрык Мэлары|J. P. Mallory|ru|Мэллори, Джеймс Патрик}}, {{нп5|Дуглас Квенцін Адамс|Douglas Q. Adams|ru|Адамс, Дуглас Квентин}}.'' Encyclopedia of Indo-European Culture. London: Fitzroy Dearborn Publishers, 1997. ISBN 978-1-884964-98-5. P. 58—60.&lt;/ref&gt;. З часоў [[неаліт]]у пладамі бука кармілі свіней. Алей пладоў ішоў у ежу. Гладкая шэрая кара бука ідэальна падыходзіла для нанясення пісьмёнаў, гэта значыць рэлігійных тэкстаў; невыпадкова букавыя гаі ў {{нп5|Альбанскія горы|Альбанскіх гарах|ru|Альбанские горы}} былі святымі&lt;ref name=&quot;ie&quot;/&gt;. У [[Германскія мовы|германскіх мовах]] ад назвы бука ўтвораны словы для абазначэння [[Кніга|кнігі]] ({{lang-de|Buch}}, {{lang-en|book}}) і [[Літара|літары]] ({{lang-got|boka}})&lt;ref name=&quot;ie&quot;/&gt;. Славянскія словы «бук» і «буква» лічацца запазычанымі ў германцаў&lt;ref&gt;Гл. артыкул «бук» і «буква» ў {{нп5|Этымалагічны слоўнік рускай мовы М. Фасмера|слоўніку Фасмера|ru|Этимологический словарь русского языка М. Фасмера}}.&lt;/ref&gt;.

{{нп5|Букавы аргумент|Усходняя мяжа распаўсюджвання бука|ru|Буковый аргумент}} ў Еўропе доўгі час разглядалася як ключавы аргумент за тое, што {{нп5|прарадзіма||ru|Прародина}} [[Індаеўрапейцы|індаеўрапейцаў]] знаходзілася на захад ад гэтай лініі, а прарадзіма славян — на ўсход&lt;ref name=&quot;ie&quot;/&gt;. Аднак у пасляваенны час устаноўлена, што праславутая «букавая мяжа» вельмі рухомая і што распаўсюджванне бука па Заходняй Еўропе прыйшлося на параўнальна позні перыяд — на [[бронзавы век]]&lt;ref name=&quot;ie&quot;/&gt;.

=== Вядомыя дрэвы ===
{{Біяфота|Stifters beech.JPG|ш=250|left|Рэшткі ствала «Шціфтарава бука» ў маі 2007 года|color=lightgreen}}
У Чэхіі ў 1985 годзе [[Помнікі прыроды|помнікам прыроды]] абвешчаны двухсотгадовы бук, які расце ў горадзе {{нп5|Горад Ракіцані|Ракіцані|ru|Рокицани}}. Пры вымярэнні 1998 г. ён дасягаў вышыні 32 м, а акружнасць ствала складала 4,28 м. Увесну 2003 года ён моцна пацярпеў ад ветру, а ў 2009 годзе абламілася яго апошняя трохметровая галіна. Узрост «{{нп5|Каменагорскі бук|Каменагорскага бука|cs|Kamenohorský buk}}» ацэньваецца таксама ў 200 гадоў, яго вышыня 18,5 м, акружнасць ствала 4,62 м, дыяметр кроны 16 м, ствол камкаваты і полы ўнутры. Заслугоўвае ўвагі і «{{нп5|Асялецкі бук||cs|Buk v Oselcích}}», які расце ў ваколіцах сяла {{нп5|Сяло Асялец|Асялец|cs|Oselce}}. Яго ствол складаецца з некалькіх зрослых ствалоў і мае акружнасць 5,97 м. Дрэва дасягае вышыні 32 м і надзелены, паводле павер’яў, моцнай энергіяй. Найбуйнейшым букам у Чэхіі быў да гібелі «{{нп5|Гаракаў бук||cs|Horákův buk}}», ці «Гаракаўскі бук», ці «Вялікі бук», ці «Бук князя {{нп5|Род Кінскіх|Кінскі|ru|Кинские}}». Ён быў узяты пад ахову яшчэ ў XIX стагоддзі графам Ёзэфам Кінскі, які выкупіў яго ў мясцовага фермера. У 1993 годзе вышыня гэтага бука складала 37 м, акружнасць ствала — 7,5 м&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://drusop.nature.cz/ost/chrobjekty/pstromy/index.php?frame&amp;SHOW_ONE=1&amp;ID=8237|title=Horákův buk|work=drusop.nature.cz|publisher=Registr památných stromů AOPK ČR|access-date=2011-03-22|lang=cs|archive-url=https://web.archive.org/web/20091223033708/http://drusop.nature.cz/ost/chrobjekty/pstromy/index.php?frame|archive-date=23 снежня 2009|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Яго ўзрост ацэньваўся ў 1940 годзе ў 350—400 гадоў. Загінуў і «Пагранічны бук» у Чынаўцы, былы вядомы помнік прыроды. Гэты бук ставіцца да дрэў, высаджаных у якасці мяжы паміж Чэхіяй і Германіяй. Вядома, што «{{нп5|Пагранічны бук||cs|Hraniční buk (Cínovec)}}» быў высаджаны ў 1537 годзе і канчаткова загінуў у 70-х гадах XX стагоддзя. Па словах аднаго з мясцовых жыхароў, пад гэтым букам адпачываў [[Напалеон I Банапарт|Напалеон Банапарт]] перад адным з апошніх баёў&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cinovec.estranky.cz/clanky/povesti-historky.html|title=Pověst o hraničním buku|work=cinovec.estranky.cz|publisher=Cínovec v Krušných horách|access-date=2011-03-22|lang=cs|archive-url=https://www.webcitation.org/65rHGIDZa?url=http://www.cinovec.estranky.cz/clanky/povesti-historky.html|archive-date=2 сакавіка 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. «Пагранічны бук» быў сведкам двух паездак імператара [[Іосіф II Габсбург|Іосіфа II]] у [[Рудныя горы]] (1766 і 1779 гады), падарожжа [[Іаган Вольфганг фон Гётэ|Гётэ]] з [[Цепліцы|Цепліцаў]] у 1813 годзе, уварвання гітлераўскай арміі ў час [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]], а таксама [[Савецкая армія|Савецкай арміі]] ў 1968 годзе&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.zinnwald-im-erzgebirge.de/zinnwalder-grenzbuche-geschichte|title=Zur Geschichte der Zinnwalder Grenzbuche|work=ezv-zinnwald.de|publisher=Zinnwald-Georgenfeld|access-date=2011-03-22|lang=cs}}&lt;/ref&gt;.

Вядомы трохсотгадовы «{{нп5|Шціфтараў бук||cs|Stifterův buk}}» з ваколіц горада {{нп5|Горад Гарні Плана|Гарні Плана|cs|Horní Planá}}, радзімы пісьменніка {{нп5|Адальберт Шціфтар|Адальберта Шціфтара|ru|Штифтер, Адальберт}}, пад кронай якога пісьменнік любіў сядзець. Бук быў пашкоджаны бурай ў 1979 годзе, але існаваў да 1994 года. Захаваўся яго павалены ствол. Ён быў вышынёй 17 м, акружнасць яго ствала дасягала 5,7 м, шырыня кроны была 21 м
{{Біяфота|Bonnerue AR1bJPG.jpg|ш=250|right|«Блажэнны Гесэ»|color=lightgreen}}
«{{нп5|Дзядуля Бук||pl|Buk Dziadek}}», ці «Бук Альфонс» — помнік прыроды ў {{нп5|Астшашуўскі павет|Астшашуўскім павеце|ru|Остшешувский повят}} [[Вялікапольскае ваяводства|Вялікапольскага ваяводства]] Польшчы, вышынёй 27 м, акружнасць ствала на вышыні 1,3 м — 6,7 м&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://dzieci.erys.pl/lesnoteka/najgrubsze_drzewa/buk|title=Buk pospolity|work=dzieci.erys.pl|publisher=Leśny Wortal Edukacyjny|access-date=2011-03-17|lang=pl|archive-url=https://web.archive.org/web/20111108092753/http://dzieci.erys.pl/lesnoteka/najgrubsze_drzewa/buk|archive-date=8 лістапада 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Гэта бук з самым тоўстым ствалом на тэрыторыі Польшчы. У вёсцы {{нп5|Свяркляны-Горне||pl|Świerklany Górne}} гміны [[Свяркляны (гміна)|Свяркляны]] [[Рыбніцкі павет|Рыбніцкага павета]] [[Сілезскае ваяводства|Сілезскага ваяводства]] знаходзіцца «Бук Сабескага», звязаны з імем польскага палкаводца XVII стагоддзя [[Ян Сабескі|Яна III Сабескага]].

Самы вялікі бук у Бельгіі — «{{нп5|Блажэнны Гесэ||fr|Bonnerue (Houffalize)}}» — знаходзіцца ў вёсцы {{нп5|Мабомпрэ||fr|Mabompré}} ў камуне [[Уфаліз]]. Акружнасць яго ствала ў 1,5 м ад зямлі 8 м.

У Нідэрландах асобнікі еўрапейскіх букаў з’яўляюцца самымі высокімі з шыракалістых дрэў. Да 2005 года гэта былі букі на тэрыторыі замка {{нп5|Замак Мідахтэн|Мідахтэн|nl|Kasteel Middachten}} паблізу [[Арнем]]а, пасаджаныя ў 1873 годзе, якія дасягалі вышыні больш за 44 м, а самыя высокія з іх — 46 м і 48,5 м. Яны былі высечаныя ў лістападзе 2005 года. Цяпер самымі высокімі шырокалісцевымі дрэвамі з’яўляюцца букі, якія растуць у гэтым жа раёне, вышынёй 41 м&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://bomeninfo.nl/tall%20trees.htm|title=Tall Trees|work=bomeninfo.nl|access-date=2011-02-12|lang=en|archive-date=17 ліпеня 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140717004538/http://bomeninfo.nl/tall%20trees.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

У Іспаніі ў правінцыі [[Леон (правінцыя)|Леон]] самы вялікі бук мае дыяметр ствала 6,32 м, яго ўзрост ацэньваецца ў 500 гадоў&lt;ref name=&quot;elmundo&quot; /&gt;.

300-гадовыя букі растуць ва [[Усходнія Карпаты|Усходніх Карпатах]] у запаведніку {{нп5|Гарганы, запаведнік|Гарганы|ru|Горганы (заповедник)}}&lt;ref&gt;Паводле інфармацыі на сайце Плантарыум; гл. «[[#Спасылкі|Спасылкі]]».&lt;/ref&gt;. У нацыянальным парку «{{нп5|Нацыянальны парк Сяменік — Цясніны Караша|Сяменік — Цясніны Караша|ro|Parcul Național Semenic - Cheile Carașului}}» ў Румыніі сустракаюцца дрэвы з дыяметрам ствала да 1,4 м на ўзроўні грудзей і вышынёй да 50 м. Узрост самых старых дрэў 350—400 гадоў.
{{Біяфота|FagusTortuosaGremsheim01.jpg|ш=250|left|Бук-галава ў 2003 годзе|color=lightgreen}}

У Германіі калісьці самым вядомым сярод букаў звілістай формы быў «{{нп5|Бук Цілі||de|Tilly-Buche}}» ў лесе Зюнтэль у горным масіве Везель, што знаходзіцца на тэрыторыі прыроднага парку {{нп5|Везербергланд-Шаўмбург-Гамельн||de|Naturpark Weserbergland Schaumburg-Hameln}}. Ён праіснаваў з 1739 па 1994 год. Людская гаворка, звязваючы гэта дрэва з [[фельдмаршал]]ам і знакамітым палкаводцам [[Трыццацігадовая вайна|Трыццацігадовай вайны]] [[Іаган Церклас Цілі|Цілі]] (1559—1632), пераацэньвала яго ўзрост. У гэтым лесе ёсць яшчэ некалькі знакамітых дрэў звілістай формы. Самым буйным з іх у цяперашні час лічыцца «{{нп5|Бук-галава||de|Kopfbuche bei Gremsheim}}». Вышыня яго 14 м, дыяметр кроны 24 м, абхват ствала 6 м, штогадовы прырост дыяметра ствала складае 9,6 мм.

{{Біяфота|Hannesebuche bei Schönderling, 1.jpg|ш=250|right|Бук Ханесе|color=lightgreen}}
Адзін з самых знакамітых і «фотагенічных» букаў — «{{нп5|Баварскі бук||de|Bavaria-Buche}}», які расце ў [[Верхняя Баварыя|Верхняй Баварыі]] каля вёскі {{нп5|Пондарф||de|Pondorf (Altmannstein)}}. Яго ўзрост ацэньваецца ў 500—800 гадоў, пры тым што букі рэдка жывуць больш за 300 гадоў. У абхваце ён дасягаў 9,8 м, у вышыню — 22 м. Крона мела дыяметр 30 м і займала плошчу ў 750 квадратных метраў. Дрэва моцна пацярпела падчас буры 19 жніўня 2006 года.

Шэраг самых буйных букаў унесены ў {{нп5|Нямецкі рэестр дрэў||de|Deutsches Baumarchiv}}. Сярод іх 250-гадовы {{нп5|бук Ханесе||de|Hannesebuche}} 6,15 м у абхваце і 21 м вышынёй. Вельмі цікавы бук з Мітгенфельда&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.tedac.de/ext/altebaeume/Mitgen.html|title=Die «Urbuche» von Mitgenfeld|work=tedac.de|publisher=Mitgenfeld|access-date=2011-01-17|lang=de|archive-url=https://web.archive.org/web/20110519102947/http://www.tedac.de/ext/altebaeume/Mitgen.html|archive-date=19 мая 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;, у абхваце 7,6 м, які складаецца з двух паловак, якія растуць паасобку. У Германіі вядомы «{{нп5|Пашавы бук, Тодмас|«пашавы бук у Тодмасе|de|Weidbuche in Todtmoos}}» з {{нп5|Тодмас|Тодмаса|ru|Тодтмос}} узростам 400 гадоў.
У {{нп5|Спіс самых магутных букаў Германіі|Спісе самых магутных букаў Германіі|de|Liste_der_dicksten_Buchen_in_Deutschland}} 34 дрэва, яны маюць ствалы абхватам ад 6,25 да 9,8 метраў на вышыні 1 метр ад зямлі.
{{Біяфота|Urbuche bei Mitgenfeld, 1.jpg|ш=250|left|Бук з Мітгенфельда|color=lightgreen}}
Назву адзінцы кіравання ў Швейцарыі {{нп5|Бух-ам-Ірхель||ru|Бух-ам-Ирхель}} даў асобнік пурпурнага бука {{bt|Fagus sylvatica||f=purpurea}}, які існуе ў рэчаіснасці на гары [[Штамберг]], дакументальна зарэгістраваны ў 1680 годзе. Гэта найстарэйшы з вядомых пурпурных букаў у Еўропе. У 2007 годзе ён моцна пацярпеў ад буры. Існуе [[сага]], згодна з якой лісце дрэва афарбавалася крывёй падчас братазабойства, што адбылося тут.

У Даніі вядомы бук, які складаецца з адзінаццаці ствалоў, якія растуць ад аднаго кораня, у ахопе 12,5 м. Яго ўзрост ацэньваецца ў 350 гадоў.

=== У сімволіцы ===
* Разам з дубам бук лічыўся [[сімвал]]ам [[Зеўс]]а і [[Юпітэр (міфалогія)|Юпітэра]]. Адсюль [[эпітэт]] Юпітэра фагутал («бук»)&lt;ref&gt;{{кніга|загаловак=Мифы народов мира. Энциклопедия|частка=2. К—Я|адказны=Гл. ред. Токарев С. А.|месца=М.|выдавецтва=Росс. энциклопедия|год=1997|старонкі=679|isbn=5-86018-015-2}}&lt;/ref&gt;.
* Сімвал мудрасці, бук разам з [[дуб]]ам, [[бяроза]]й і [[Масліна еўрапейская|маслінай]] складае аснову {{нп5|Неадруідызм|неадруідычнага|ru|Neo-Druidism}} [[Трапічны год|сонечнага года]]. У [[гараскоп]]е [[друіды|друідаў]] буку адпавядае дата 21-22 снежня. Бук выступае як сімвал велічы, сілы і перамогі, стойкасці і паўнаты жыццёвых сіл. З ім звязваюць сімволіку [[пісьменства]] і [[друк|кнігадрукавання]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://myfhology.info/planta/buk.html|title=Растения и миф. Бук|work=myfhology.info|publisher=Мифологическая энциклопедия|access-date=2011-01-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20120121092003/http://myfhology.info/planta/buk.html|archive-date=21 студзеня 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.
* У {{нп5|Французскі рэспубліканскі каляндар|Французскім рэспубліканскім календары|be-x-old|Францускі рэспубліканскі каляндар}} буку прысвечаны 14 дзень вясновага месяца [[жэрміналь]], што адпавядае 3 красавіка.
* У [[геральдыка|геральдыцы]] бук сімвалізуе букавыя лясы, а таксама ўраджай, дастатак, шчодрасць, працяг роду і [[традыцыя|традыцый]].
* У Германіі бук лічыцца сімвалам радзімы, гістарычных і культурных традыцый. Зямлю [[Эсэн]], асабліва ўсходнюю яе частку, часта называюць Бухоніяй, сімвалізуючы гэтым унутраную салідарнасць людзей, якія пражываюць там.
* Бук з’яўляецца нацыянальным сімвалам [[Данія|Даніі]]. Нацыянальны [[гімн Даніі]] апявае хвалу букаваму дрэву: «Да таго часу, пакуль хаця б адно букавае дрэва ў тваіх вялікіх парках будзе адлюстроўвацца ў водах, Данія будзе жыць!» Там нават знакамітых футбалістаў называюць «вялікімі букамі Даніі»&lt;ref name=&quot;БВЕ&quot;&gt;{{кніга|аўтар=Борейко В. Е.|загаловак=Лесной фольклор. Древа жизни и священные рощи|месца=Киев|выдавецтва=Киевский эколого-культурный центр|год=2003|isbn=966-7555-11-9}}&lt;/ref&gt;.

=== У звычаях, паданнях і легендах ===
{{Біяфота|LiebmanmemoserviceF3Kösen.jpg|right|ш=250|[[Макс Ліберман]]. Памінальная служба па памерламу імператару [[Фрыдрых III Гогенцолерн|Фрыдрыху III]] у «Букавай зале» {{нп5|Горад Бад-Кёзен|Бад-Кёзена|ru|Бад-Кёзен}}. 1888|color=lightgreen}}
* У [[сербы|сербаў]] лічылася небяспечным секчы старыя букі і дубы — можна захварэць невылечнай хваробай&lt;ref name=&quot;БВЕ&quot; /&gt;.
* Бук лічыўся [[татэм]]ам у славян. Яго забаранялася секчы&lt;ref name=&quot;БВЕ&quot; /&gt;.
* На [[Львоўская вобласць|Львоўшчыне]] лічыцца, што кожнае дрэва любіць сваю зямлю: хвоя лепш расце на пяску, дуб — на горнай зямлі, бук — любіць камень&lt;ref name=&quot;БВЕ&quot; /&gt;.
* З часоў кельцкіх вераванняў на зямлі старажытных [[саксы|саксаў]], якія даўжэй іншых прытрымліваліся [[Язычніцтва|паганскіх]] звычаяў, захаваўся звычай падчас свята вясны, які да цяперашняга часу зліўся з хрысціянскім святам [[Вялікдзень|Вялікадня]], запальваць агні на пагорках і гарах, а таксама рабіць паходні з маладых галінак бука. З імі ў руках здзяйснялі цэлыя працэсіі&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Иванов К. А.|загаловак=Многоликое средневековье|выданне=2-е изд|месца=М.|выдавецтва=Алетейа|год=2001|старонак=425|серыя=Vita memoriae|isbn=5-89321-075-1}}&lt;/ref&gt;.
* Бук у лесе ля вёскі {{нп5|Дамрэмі||ru|Домреми}} ў Францыі вядомы са старажытных часоў як аб’ект пакланення вясковых жыхароў, а таксама звязаны з імем [[Жанна д’Арк|Жанны д’Арк]]. Яго называлі «Дрэвам Дамы» ({{lang-fr|abre des Dames}} ад слова на дыялекце Латырынгіі abre={{lang-fr|arbre}} і {{lang-fr2|Dames}}), ці «Прыгажосцю мая» ({{lang-fr2|Le Beau Mai}}), у іншым перакладзе «Майскім дрэвам». На судовым працэсе Жанны д’Арк адзінаццаць сведак спасылаліся на гэта дрэва, як на жывога сведку&lt;ref name=&quot;PGH&quot;/&gt;{{Стар.|54—55}}. Гл. {{нп5|Ключ і дрэва фей||ru|Ключ и дерево фей}}. Лес, у якім расло гэта дрэва, называлі «Лесам фей» ({{lang-fr2|les Fées}}), дзе «феі танчаць». Мяркуюць, што гэта лес Вярзі, дзе растуць скрыўленыя букі звілістай формы. Як вядома з легенд пра Жану д’Арк, пад раскідзістым букам незвычайнай прыгажосці ў дні сваёй маладосці ёй было бачанне, якое вызначыла ўвесь яе далейшы лёс.
* Незвычайны бук са скульптурай [[Ісус Хрыстос|Хрыста]], якая ўрасла ў яго («{{нп5|Бальцэр Хергат||de|Balzer Herrgott}}») з’яўляецца аб’ектам пакланення шматлікіх турыстаў і [[паломніцтва|паломнікаў]]. Гэта дрэва знаходзіцца ў [[Шварцвальд]]зе, паміж {{нп5|Зімансвальд|Зімансвальдам|ru|Зимонсвальд}} і {{нп5|Фуртванген, Шварцвальд|Фуртвангенам|ru|Фуртванген (Шварцвальд)}} і ўяўляе сабой «пашавы бук». Скульптура ўкрыжаванага Хрыста выканана з вапняка і знаходзіцца ў нішы, усярэдзіне нараста на ствале бука. Узрост самога дрэва дасягае, па розных ацэнках, ад 200 да 300 гадоў. Постаць Хрыста першапачаткова была выканана ў поўны рост, але без рук і без ног. У цяперашні час яна ўдалася ў дрэва так, што бачная адна галава. Гісторыі ўзнікнення гэтай скульптуры шматлікія і супярэчлівыя, з імі звязаныя розныя, часта фантастычныя, легенды. Па адной версіі, яе пакінулі на ўзгорку [[гугеноты]], уцекачы з Францыі, па іншай — [[раялісты]], уцекачы ў час [[Вялікая французская рэвалюцыя|Французскай рэвалюцыі]], па трэцяй — скульптуру схавалі ў лесе падчас вайны [[манах]]і. Такія ж супярэчлівыя версіі існуюць з нагоды знікнення ў скульптуры канечнасцяў. Адны сцвярджаюць, што канечнасці ёй адбіў у прыступе гневу ад няўдалага палявання паляўнічы, іншыя — канечнасці былі зламаныя свойскімі жывёламі, якія пасвіліся побач, калі скульптура ляжала на зямлі. Па яшчэ адной здагадцы, якая лічыцца найбольш праўдападобнай, у выніку сходу лавіны была пахавана вёска, а статуя пашкоджана, да букавага дрэва яе прымацавалі на мяжы стагоддзяў два чалядніка гадзіншчыка&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.frsw.de/mythen.htm#Balzer%20Herrgott%20in%20Wildgutach|title=Zeitgeschichte des Balzer Herrgotts — Ausstellung|date=28-02-2008|work=frsw.de|publisher=Freilburg-Schwarzwald.de|access-date=2011-02-04|lang=de|archive-url=https://web.archive.org/web/20120302070255/http://www.frsw.de/mythen.htm#Balzer%20Herrgott%20in%20Wildgutach|archive-date=2 сакавіка 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.baumwunder.de/informationen/balzer-herrgott.html|title=Balzer Herrgott|work=baumwunder.de|publisher=Baumwunder Balzer-Herrgott|access-date=2011-02-04|lang=de|archive-url=https://web.archive.org/web/20120116071756/http://www.baumwunder.de/informationen/balzer-herrgott.html|archive-date=16 студзеня 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Вядома таксама, што ў Еўропе хрысціянскія лідары часта [[Пропаведзь|прапаведавалі]] ля святых дрэў, усталёўвалі ля найбольш шанаваных дрэў [[алтар]]ы, а на дрэвах размяшчалі {{нп5|Распяцце, дэкаратыўна-прыкладное мастацтва|распяцці|ru|Распятие (декоративно-прикладное искусство)}} і [[ікона|абразы]] [[Багародзіца|Дзевы Марыі]].
* У паганскія часы асаблівай павагай у розных еўрапейскіх народаў карысталіся букі з пурпурнай афарбоўкай лісця, якую звязвалі з абрадам [[ахвярапрынашэнне|ахвярапрынашэння]]. Пра гэта сведчаць знойдзеныя чарапы і шкуры жывёл&lt;ref name=&quot;Buch-wäld&quot;&gt;{{кніга|аўтар=Schirmbeck Georg, Dr. Vorher Wilhelm.|загаловак=Buchenwälder. Vielfältig. Einmalig. Nachhaltig|спасылка=http://www.dfwr.de/download/DFWR_Buchenwaelder_RGB.pdf|выдавецтва=DFWR|год=1992|archive-url=https://web.archive.org/web/20160103044602/http://www.dfwr.de/download/DFWR_Buchenwaelder_RGB.pdf|archive-date=3 студзеня 2016}}&lt;/ref&gt;{{Стар.|45}}.
* Нямецкія легенды распавядаюць пра тое, што [[Робін Гуд]] са сваімі ляснымі разбойнікамі праходзіў праз букавы лес і на месцы забітых пяці братоў выраслі букі з пурпурным лісцем&lt;ref name=&quot;Boston&quot;&gt;{{артыкул|аўтар=Cornelia Hanna McMurtrie.|загаловак=The Beech in Boston|спасылка=http://arnoldia.arboretum.harvard.edu/pdf/articles/1125.pdf|выданне=Arnoldia. The magazine of the Arnold Arboretum|тып=часопіс|год=1982|volume=42, Number 1 — Winter 1982|archive-url=https://web.archive.org/web/20100729130314/http://arnoldia.arboretum.harvard.edu/pdf/articles/1125.pdf|archive-date=29 ліпеня 2010}}&lt;/ref&gt;.
* У адной народнай англійскай казцы гаворыцца пра вядомае дрэва сноў, «спячы бук». Згодна з аповядам, гісторыя дрэва ставіцца да ранніх хрысціянскіх часоў. Аднойчы пад ім быў забіты святы [[Апосталы|апостал]], і карані дрэва ўвабралі яго кроў. Людзі верылі ў тое, што сны, якія прысніліся пад ім, павінны спраўдзіцца. Неяк бедны валацуга заснуў пад ім і ўбачыў сябе ў сне акружаным кахаючай жонкай і двума шчаслівымі, здаровымі дзецьмі. У той жа дзень яму прапанавалі працу ў сельскай гасцініцы разам з дахам і харчаваннем. У выніку ён ажаніўся з дачкою гаспадара і сам стаў гаспадаром установы&lt;ref name=&quot;БВЕ&quot; /&gt;.
* Бук у фальклоры некаторых славянскіх народаў служыць меркай сілы. Так, персанажам чэшскіх і славацкіх казак з’яўляецца добры і адважны ''Валібук'', які з малых гадоў дэманструе сваю сілу выдзіраннем з зямлі букаў&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://czechnext.narod.ru/index2.htm|title=Валибук и красавица цыганка|publisher=Чешские народные сказки|access-date=2012-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20120419233449/http://czechnext.narod.ru/index2.htm|archive-date=19 красавіка 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. У [[Герцагавіна|герцагавінскай]] народнай казцы юнак, сын жанчыны і мядзведзя, жадаючы пачаць самастойнае жыццё, па радзе мядзведзя-бацькі паспрабаваў двойчы вырваць з зямлі букавае дрэва, а вырваўшы яго на другі раз, зрабіў з яго дубінку&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://peskarlib.ru/lib.php?id_sst=1309|title=Герцеговинская народная сказка «Медведович»|date=24-11-2007|work=peskarlib.ru|publisher=Детская библиотека им. [[Аркадзь Пятровіч Гайдар|А. П. Гайдара]] «Пескарь»|access-date=2011-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20120106155558/http://peskarlib.ru/lib.php?id_sst=1309|archive-date=6 студзеня 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

=== У народных прыкметах і прымаўках ===
{{Біяфота|Stamp 2012 Buk lisovyj.JPG|right|ш=250|Бук лясны на паштовай марцы Украіны|color=lightgreen}}
* Нямецкія народныя прыкметы:
** Ссечаныя ў [[маладзік]] букавыя дрэвы не будуць падвяргацца нападу насякомых-шкоднікаў&lt;ref name=&quot;bdj&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.baum-des-jahres.de/|title=Die Buche — Baum Des Jahres 1990|work=baum-des-jahres.de|publisher=Baum des Jahres|access-date=2011-02-20|lang=de|archive-url=https://web.archive.org/web/20120301085826/http://baum-des-jahres.de/|archive-date=1 сакавіка 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.
** За добрым ураджаем букавых арэхаў ідзе суровая зіма; аналагічная швейцарская прымаўка: ''«Vil Buech, vil Fluech»''&lt;ref name=&quot;bdj&quot; /&gt;.
** Калі зрэз на букавым дрэве, зроблены ў лістападзе, застаецца сухім, зіма не будзе суровай&lt;ref name=&quot;bdj&quot; /&gt;.
** Па народных павер’ях, у букавае дрэва рэдка трапляе [[маланка]]&lt;ref name=&quot;bdj&quot; /&gt;. Пра гэта ж гаворыцца і ў прымаўцы: {{lang-de|Vor Eichen sollst du weichen, Buchen sollst du suchen!}}
* Шведскія прыкметы:
** Каб даведацца, якой будзе зіма, трэба ў {{нп5|Сабор усіх святых|Дзень усіх святых|ru|Собор всех святых}} зрэзаць галінку бука. Калі зрэз будзе сухім, зіма будзе цёплай, калі вільготным — халоднай&lt;ref name=&quot;sv&quot;/&gt;.
** Па буку фермеры вызначалі, ці прыйшоў час сеяць [[авёс]]. Сеюць яго ў момант распускання лісця бука. Калі адно букавае дрэва зялёнае, а другое яшчэ не, то і авёс будзе такім жа&lt;ref name=&quot;sv&quot; /&gt;.
** Калі Вы хочаце абараніць сваю любімую ад няшчасця, падарыце ёй лісток або галінку бука&lt;ref name=&quot;sv&quot; /&gt;.

=== У тапаніміцы і геральдыцы ===
{{main|Бук еўрапейскі ў тапаніміцы і геральдыцы}}
Выява і назва бука шырока {{нп5|Бук еўрапейскі ў тапаніміцы і геральдыцы|выкарыстаны ў тапаніміцы і геральдыцы|ru|Бук европейский в топонимике и геральдике}}. З імем бука звязаныя назвы: [[Букавіна]] — гістарычная вобласць ва Усходняй Еўропе (займае частку Украіны і частку Румыніі), на тэрыторыі якой бук займаў калісьці шырокія плошчы, {{нп5|Букавецкая паланіна||uk|Буковецька полонина}} — плоскаверхавіннае ўзвышша ва Украінскіх Карпатах. Існуе мноства геаграфічных назваў Букавец на тэрыторыі Балгарыі, Украіны, Польшчы, Харватыі, Славакіі.

{|class=&quot;graytable&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;text-align:center; background:#ebffe6&quot;
 &lt;caption style=&quot;background:white&quot;&gt;Гербы ўкраінскіх адміністрацыйных адзінак &lt;/caption&gt;
 ||[[Файл:Coat_of_Arms_of_Chernivtsi_Oblast.svg|center|100px]]
 ||[[Файл:Coat of Arms of Khotynskiy Raion in Chernivtsi Oblast.png|center|110px]]
  |-
 |[[Чарнавіцкая вобласць]]
 |{{нп5|Хацінскі раён||ru|Хотинский район}}
|}

У Швейцарыі існуе больш за 700 геаграфічных назваў, звязаных з букам, сярод іх Бухтален, {{нп5|Шоненбух, Базель-Ланд|Шоненбух|ru|Шёненбух (Базель-Ланд)}}, {{нп5|Бух-ам-Ірхель||ru|Бух-ам-Ирхель}}, {{нп5|Буокс||ru|Буокс}}, а таксама {{нп5|Бухегберг, узвышша|Бухегберг|de|Bucheggberg}} — [[Лёс (горная парода)|лёсавае]] ўзвышша&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Jean-Denis Godet.|загаловак=Bäume und Sträucher|месца=Melsungen|выдавецтва=Neumann-Neudamm|год=1989|pages=30|isbn=3-7888-0583-8}}&lt;/ref&gt;.

У Германіі з букам звязана каля 1500 тапаграфічных назваў, у тым ліку Бух, Бухен, Бухау, Бухенау, Буххольц&lt;ref name=&quot;Buch-wäld&quot; /&gt;{{Стар.|45}}, а таксама [[Бухенвальд, лес|Бухенвальд]] — знакаміты [[бук]]авы лес на поўдзень ад [[Браўншвайг]]а, {{lang-de|Buchenwald}} — «букавы лес».

{|class=&quot;graytable&quot; style=&quot;text-align:center; background:#ebffe6&quot;
 &lt;caption style=&quot;background:white&quot;&gt;Гербы гарадоў Германіі&lt;/caption&gt;
 |width=&quot;10%&quot;|[[Файл:DEU Waldmünchen COA.svg|center|80px]]
 |width=&quot;10%&quot;|[[Файл:DEU Buchen COA.svg|center|80px]]
 |width=&quot;10%&quot;|[[Файл:DEU Waldenbuch COA.svg|center|80px]]
 |width=&quot;10%&quot;|[[Файл:DEU Friedrichshafen COA.svg|center|80px]]
 |width=&quot;10%&quot;|[[Файл:DEU Blumberg COA.svg|center|80px]]
 |width=&quot;10%&quot;|[[Файл:DEU Bad Buchau COA.svg|center|80px]]
 |width=&quot;10%&quot;|[[Файл:Wappen Maerkisch Buchholz.png|center|75px]]
 |width=&quot;10%&quot;|[[Файл:Wappen Großräschen.png|center|75px]]
 |width=&quot;10%&quot;|[[Файл:Wappen Neubukow.svg|center|80px]]
 |width=&quot;10%&quot;|[[Файл:DEU Buchholz in der Nordheide COA.svg|65px]]
 |-
 |[[Вальдмюнхен]]
 |{{нп5|Бухен, Адэнвальд|Бухен|ru|Бухен (Оденвальд)}}
 |[[Вальдэнбух]]
 |[[Фрыдрыхсгафен|Фрыдрыхсхафен]]
 |{{нп5|Горад Блумберг|Блумберг|de|Blumberg}}
 |[[Бад-Бухау]]
 |{{нп5|Меркіш-Буххольц||ru|Меркиш-Буххольц}}
 |{{нп5|Гросрэшэн||ru|Гросрешен}}
 |{{нп5|Нойбукаў||ru|Нойбуков}}
 |{{нп5|Бухгольц-ін-дэр-Нардхайде||ru|Бухгольц-ин-дер-Нордхайде}}
|}

У Венгрыі з букам звязаны {{нп5|Бюк, горны масіў|Бюк|ru|Бюкк (горный массив)}} — горны масіў і горад, {{нп5|Баконь||ru|Баконь}} — горны масіў. На тэрыторыі Румыніі і Малдавіі з букам звязаны назвы некалькіх сёлаў і рэк з назвай Быкавец.

=== У іншых назвах ===
* Назва віда грыбоў {{bt-bellat||Russula nobilis}} у фінскай мове ({{lang-fi|Pyökkihapero}}) звязана з букам ({{lang-fi|Pyökki}}), на польскай мове яна завецца {{lang-pl2|Gołąbek buczynowy}}, што азначае «сыраежка букавая».
* Харвацкая назва рыбы {{bt-bellat||Boops boops}} з’яўляецца [[амонім]]ам бука ({{lang-sh|bukve}}).
* {{нп5|Dub Buk||ru|Dub Buk}} — украінскі [[рок-гурт]] у стылі «меладычны [[блэк-метал]]», утвораны ў [[Харкаў|Харкаве]] ў 1997 годзе.
* Каталонская назва {{bt-bellat|каменная куніца{{!}}каменнай куніцы|Martes foina}} {{lang-ca|fagina}} звязана з букам ({{lang-ca|faig}}).
* Нямецкая назва {{bt-bellat|берасцянка{{!}}берасцянкі|Fringilla coelebs}} {{lang-de|Buchfink}} значыць «букавая берасцянка»&lt;ref name=&quot;sdw&quot;&gt;{{артыкул|аўтар=Olaf Schmidt.|загаловак=Die Buche|спасылка=http://www.sdw.de/Die_Buche.pdf|месца=Bonn|выдавецтва=Schutzgemeinschaft Deutscher Wald|нумар=1|pages=2}}{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;.

==== У выяўленчым мастацтве ====
{{Біяфота|KrauseBuche1890.jpg|left|ш=250|Невядомы мастак. Бук Краўзэ з Вітэнкіндсберга|color=lightgreen}}
Вялікае ўражанне на мастакоў розных жанраў аказвалі так званыя зюнтэль-букі звілістай формы. Вобраз аднаго з іх з імем «Бук Краўзэ», які загінуў у 1851 ад удару маланкі, невядомы мастак выкарыстаў у сваёй [[Дрэварыт|гравюры на дрэве]]. Гэтая праца была неаднаразова надрукаваная ў розных выданнях, пачынаючы з 1890 года.

==== У літаратуры ====
Першыя згадкі бука ў літаратуры сустракаюцца ў аўтараў [[Антычнасць|антычных часоў]]. Абодва Вергілія ([[Публій Вергілій Марон]] і {{нп5|Палідор Вергілій||ru|Полидор Вергилий}}) і [[Пліній Малодшы]] згадвалі яго ў сваіх творах. Пліній апісваў букавы гай, прысвечаны [[Дыяна (багіня)|Дыяне]]. {{нп5|Гай Салюстый Крысп Пасіен|Салюстый|ru|Гай Саллюстий Крисп Пассиен}} пісаў, што ён лічыць бук дрэвам, праўзыходным усе іншыя сваёй прыгажосцю, і ён «не толькі рады адпачыць пад ценем бука, але і часта налівае віна на яго карані і абдымае яго». Са старажытных часоў у закаханых засталася традыцыя прызначаць спатканні пад букавымі дрэвамі і пакідаць прызнанні ў каханні на іх гладкай кары.

Пра гэта ёсць згадкі ў Вергілія:

{|
|{{пачатак цытаты}}
&lt;poem&gt;Лепей я паспрабую гэтую песню, якую запісаў нядаўна на зялёнай кары бука,
Пазначаючы чаргаванне музыкі і голасу.
А ты скажы Амінту спаборнічаць&lt;/poem&gt;
{{oq|la|&lt;poem&gt;Immo haec in uiridi nuper quae cortice fagi
carmina descripsi et modulans alterna notaui,
experiar: tu deinde iubeto certet Amyntas&lt;/poem&gt;&lt;ref name=autogenerated2&gt;Цыт. паводле: [[:s:la:Eclogae vel bucolica/Ecloga V|Эклога V]]&lt;/ref&gt;}}
{{канец цытаты}}
|}

Амерыканскі паэт {{нп5|Уільям Кален Браянт|Уільям Браянт|ru|Брайант, Уильям Каллен}} пісаў:

{{Цытата|&lt;poem&gt;...who grave, as was the wont
Of simple pastoral ages, on the rind
Of my smooth beeches some beloved name?&lt;/poem&gt;&lt;ref name=&quot;Boston&quot; /&gt;}}

І хоць [[Уільям Шэкспір|Шэкспір]] не ўдакладняе від дрэва, але напэўна ён меў на ўвазе бук, калі напісаў у сваёй камедыі «{{нп5|Як вам гэта спадабаецца||ru|Как вам это понравится}}»:

{{Цытата|&lt;poem&gt;O Rosalind, these Trees shall be my Bookes,
And in their barkes my thoughts Ile charracter,
That euerie eye, which in this Forrest lookes,
Shall see thy vertue witnest euery where.
Run, run Orlando, carue on euery Tree,
The faire, the chaste, and vnexpressiue shee&lt;/poem&gt;&lt;ref&gt;[[:s:en:As You Like It|As You Like It]]&lt;/ref&gt;}}

Імя прыгажуні Марселі ў рамане [[Мігель Сервантэс|Сервантэса]] «Дон Кіхот» было напісана на букавых ствалах.

{|
|{{пачатак цытаты}}
Недалёка адсюль месца, дзе ёсць амаль два дзясяткі высокіх букаў, і на іх гладкай кары кожнага з іх напісана імя Марселы.
{{oq|es|No está muy lejos de aquí un sitio donde hay casi dos docenas de altas hayas, y no hay ninguna que en su lisa corteza no tenga grabado y escrito el nombre de Marcela...&lt;ref name=autogenerated3&gt;Цыт. паводле: [[:s:es:Don Quijote, Primera Parte: Capítulo XII|Don Quijote, Primera Parte: Capítulo XII]]&lt;/ref&gt;}}
{{канец цытаты}}
|}

Салавей у «{{нп5|Ода салаўю|Одзе салаўю|be-x-old|Ода салаўю}}» [[Джон Кітс|Кітса]] спявае ў «зеляніне буку».

{{Цытата|&lt;poem&gt;That thou, light-wingèd Dryad of the trees,
In some melodious plot
Of beechen green, and shadows numberless,
Singest of summer in full-throated ease.&lt;/poem&gt;&lt;ref&gt;[[:s:en:Ode to a Nightingale|Ode to a Nightingale]]&lt;/ref&gt;}}

Магчыма, найбольш вядомым паэтычным прысвячэннем буку з’яўляецца твор {{нп5|Томас Кэмпбэл|Томаса Кэмпбэла|ru|Кэмпбелл, Томас (поэт)}} «The Beech Tree’s Petition». Французскі паэт {{нп5|Жазэ Марыя дэ Эрэдзіа||ru|Эредиа, Жозе Мария де}} напісаў паэму «Le Dieu Hêtre», назву якой можна перавесці як «Бажэственны бук». Паэтычны вобраз букаў ён выкарыстаў і ў «Сяброўскім пасланні».
&lt;poem&gt;Puisse notre amitie, plus forte par le temps,
A peine eclose ainsi qu&quot;une fleur de printemps,
Dans nos coeur genereux vivre l&quot;age d&quot;un hetre&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://samlib.ru/k/korman_w_m/110heredia166-175.shtml|title=110 Эредиа, сонеты, 166—175|author=Жозе-Мариа Эредиа. Пер. В. М. Кормана|date=2011-04-10|work=samlib.ru|publisher=Журнал «Самиздат»|access-date=2011-04-01}}&lt;/ref&gt;.&lt;/poem&gt;

У Даніі існуе мноства песень, што апяваюць бук. Векавыя букавыя дрэвы сваім вялікім выглядам і звязанымі з імі легендамі служылі крыніцай натхнення многіх пісьменнікаў. Яны (таксама як і ў народных паданнях) звязаны са старажытнымі кельтамі, [[друіды|друідамі]], [[карлік]]амі і [[волат]]амі, сярэднявечнымі [[ведзьма]]мі, у фантастычных творах — з [[прывід]]амі, [[гобліны|гоблінамі]] і іншымі выдуманымі героямі.

[[Жуль Верн]] у творы «{{нп5|Замак у Карпатах||ru|Замок в Карпатах}}» апісаў стары бук, які кожны год губляў па адной галінцы, тым самым нібыта набліжаючы разбурэнне закінутага карпацкага замка, размешчанага высока ў гарах і населенага, ва ўяўленні мясцовага насельніцтва, нячыстай сілай&lt;ref&gt;{{кніга
|аўтар=Жюль Верн.|загаловак=Зелёный луч. Замок в Карпатах|частка=Замок в Карпатах|месца=М.|выдавецтва=Ладомир|год=1993|серыя=1. Неизвестный Жюль Верн|старонак=288|isbn=5-86218-023-0}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==

{{refbegin}}
* {{ДзікСССР|аўтар=Соколов С. Я., Стратонович А. И.|частка=Род 2. Fagus — Бук|том=2|стар=397—400}}
* {{кніга
|загаловак=Древесные породы мира
|частка=Древесные породы СССР
|спасылка=http://herba.msu.ru/shipunov/school/books/drev_porody_mira_1982_3.djvu
|месца=М.
|адказны=Под ред. Калуцкого К.&amp;nbsp;К.
|выдавецтва=Лесная промышленность
|год=1982
|том=3
|старонкі=99—100
|старонак=264
}}
* {{ФлораСССР|аўтар={{нп5|Яўген Уладзіміравіч Вульф|Вульф Е. В.|ru|Вульф, Евгений Владимирович}}|частка=Род 368. Fagus — Бук|том=5|стар=356—359}}
* {{кніга
|аўтар=Меницкий Ю. Л.
|загаловак=Жизнь растений
|частка=Семейство буковые (Fagaceae)
|том=5, Часть 1. Цветковые растения
|спасылка=http://herba.msu.ru/shipunov/school/books/zh_ras5-1.djvu
|месца=М.
|адказны=Под ред. [[Тахтаджян, Армен Леонович|Тахтаджяна А.&amp;nbsp;Л.]]
|выдавецтва=Просвещение
|год=1980
|старонкі=293—297
|старонак=430
}}
* {{кніга
|аўтар=Букштынов А. Д., Грошев Б. И., Крылов Г. В.
|загаловак=Леса (Природа мира)
|спасылка=http://old.botsad.ru/world6.htm
|месца=М.
|выдавецтва=Мысль
|год=1981
|archive-url=https://web.archive.org/web/20131224222853/http://old.botsad.ru/world6.htm
|archive-date=24 снежня 2013
}}
* {{кніга
|загаловак=Растительные ресурсы СССР
|частка=Цветковые растения, их химический состав, использование; семейства Magnoliaceae −Limoniaceae
|спасылка=http://herba.msu.ru/shipunov/school/books/rastit_resursy_sssr_1984_1.djvu
|адказны=Под ред. Фёдорова Ал. А.
|месца=Л.
|выдавецтва=Наука
|год=1984
|старонкі=142—143
|старонак=460
}}
* {{кніга
|аўтар=Криштофович А. Н.
|загаловак=Палеоботаника
|спасылка=http://herba.msu.ru/shipunov/school/books/krishtofovich1957_paleobotanika.djvu
|месца=Л.
|выдавецтва=Гостоптехиздат
|год=1957
|старонкі=383
|старонак=650
}}
* {{кніга
|загаловак=Лесная энциклопедия в двух томах
|спасылка=http://forest.geoman.ru/forest/item/f00/s00/e0000314/index.shtml
|месца=М.
|адказны=Под ред. Воробьёва Г.&amp;nbsp;И.
|выдавецтва=Советская энциклопедия
|год=1985
|старонак=563
}}
* {{кніга
|аўтар=Вальтер Г.
|загаловак=Растительность земного шара. Эколого-физиологическая характеристика
|частка=Леса умеренной зоны
|спасылка=http://herba.msu.ru/shipunov/school/books/walter1974_rastit_zemn_shara_2.djvu
|месца=М.
|том=II
|выдавецтва=Прогресс
|год=1974
|старонак=422
}}
* {{кніга
|аўтар=Клеопов Ю. Д.
|загаловак=Анализ флоры широколиственных лесов европейской части СССР
|спасылка=http://herba.msu.ru/shipunov/school/books/kleopov1990_analiz_fl_shirokol_lesov.djvu
|месца=Киев
|выдавецтва=Наукова Думка
|год=1990
|старонак=352
}}
* {{кніга
|аўтар=Колесников А. И.
|загаловак=Декоративные формы древесных пород
|спасылка=http://herba.msu.ru/shipunov/school/books/kolesnikov1958_dekor_formy_drev_porod.djvu
|месца=М.
|выдавецтва=Минкомхоза РСФСР
|год=1958
|старонак=272
}}
* {{кніга
|аўтар=Колесников А. И.
|загаловак=Декоративная дендрология
|спасылка=http://herba.msu.ru/shipunov/school/books/kolesnikov1974_dekor_dendrol.djvu
|месца=М.
|выдавецтва=Лесная промышленность
|год=1974
|старонкі=492—495
|старонак=704
}}
* {{артыкул
|аўтар=Артамонов В.
|загаловак=Бук
|спасылка=http://n-t.ru/nj/nz/1988/0707.htm
|выданне=Наука и жизнь
|год=1988
|нумар=7
|archive-url=https://web.archive.org/web/20101008220147/http://n-t.ru/nj/nz/1988/0707.htm
|archive-date=8 кастрычніка 2010
}}
* {{кніга
|аўтар=Коновалова Т. Ю., Шевырева Н. А.
|загаловак=Декоративные деревья и кустарники: Атлас-определитель
|месца=М.
|выдавецтва=ЗАО «Фитон+»
|год=2007
|старонак=208}}
* {{кніга
|аўтар=Гроздова Н. Б., Некрасов В. И., Глоба-Михайленко Д. А.
|загаловак=Деревья, кустарники и лианы (справочное пособие)
|спасылка=http://herba.msu.ru/shipunov/school/books/grozdova1986_derevja.djvu
|месца=М.
|адказны=Под ред. Некрасова В.&amp;nbsp;И.
|выдавецтва=Лесная промышленность
|год=1986
|старонкі=170—171
|старонак=349
}}
* {{кніга
|загаловак=Вредители сельскохозяйственных культур и лесных насаждений
|частка=Вредные нематоды, моллюски, членистоногие
|спасылка=http://herba.msu.ru/shipunov/school/books/vrediteli_selhozkultur1973_1.djvu
|месца=К.
|адказны=Под ред. Васильева В.&amp;nbsp;П.
|выдавецтва=Урожай
|год=1973
|том=I
|старонак=496
}}
* {{кніга
|загаловак=Вредители сельскохозяйственных культур и лесных насаждений
|спасылка=http://herba.msu.ru/shipunov/school/books/vrediteli_selhozkultur1974_2.djvu
|частка=Вредные членистоногие (продолжение), позвоночные
|месца=К.
|адказны=Под ред. Васильева В.&amp;nbsp;П.
|выдавецтва=Урожай
|том=II
|год=1974
|старонак=608
}}
* {{кніга
|загаловак=Насекомые и клещи ― вредители сельскохозяйственных культур
|частка=Чешуекрылые. Часть 1
|спасылка=http://herba.msu.ru/shipunov/school/books/nasekomie_vrediteli1994_3_1_cheshuekr.djvu
|адказны=Под ред. Кузнецова В.&amp;nbsp;И.
|месца=СПб.
|выдавецтва=Наука
|том=III
|год=1999
|старонак=216
}}
* {{кніга
|загаловак=Насекомые и клещи ― вредители сельскохозяйственных культур
|частка=Чешуекрылые. Часть 2
|спасылка=http://herba.msu.ru/shipunov/school/books/nasekomie_vrediteli1999_3_2_cheshuekr.djvu
|адказны=Под ред. Кузнецова В.&amp;nbsp;И.
|месца=СПб.
|выдавецтва=Наука
|том=III
|год=1999
|старонак=410
}}
* {{кніга|аўтар=Борейко В. Е.|загаловак=Лесной фольклор. Древа жизни и священные рощи|год=2003}}
* {{кніга|аўтар=Heinz Ellenberg.|загаловак=Vegetation Mitteleuropas mit den Alpen in ökologischer, dynamischer und historischer Sicht|месца=Stuttgart|выдавецтва=Verlag Eugen Ulmer|год=1996|isbn=3825281043}}
* {{кніга|аўтар=Peter Mertz.|загаловак=Pflanzenwelt Mitteleuropas und der Alpen |месца=Hamburg|выдавецтва=Nikol|год=2002|pages=62—75|isbn=3-933203-55-4}}
* {{кніга|аўтар=Richard Pott.|загаловак=Die Pflanzengesellschaften Deutschlands |месца=Stuttgart|выдавецтва=Ulmer|год=1995|isbn=3825280675}}
* {{кніга|аўтар=Hillier Nurseries, John Hillier, Allen J. Combes.|загаловак=Hillier Manual Trees and Schrubs. The classic horticultular guide|год=1972}}
{{refend}}

== Спасылкі ==

{{refbegin}}
{{Commonscat|}}
* [http://www.theplantlist.org/tpl/record/kew-83891 Бук европейский] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190123105415/http://www.theplantlist.org/tpl/record/kew-83891 |date=23 студзеня 2019 }} в базе данных [http://www.theplantlist.org/ The Plant List] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190523171514/http://www.theplantlist.org/ |date=23 мая 2019 }} {{ref-en}} {{V|3|3|2011}}
* {{Плантарыум|15877|Бук лесной}}
* {{cite web|url=http://apps.kew.org/wcsp/synonomy.do?name_id=83891|title=Fagus sylvatica|work=apps.kew.org|publisher=[[Каралеўскія батанічныя сады К’ю]], Вялікабрытанія|lang=en|access-date=2011-02-02|archive-url=http://www.webcitation.org/65rHdQYA4|archive-date=2012-03-02}}
* {{cite web|url=http://dendroland.ru/index.php?mod=enc&amp;cmd=view&amp;id=46|title=Бук лясны|work=dendroland.ru|publisher=База даных па раслінах|access-date=2011-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304125832/http://dendroland.ru/index.php?mod=enc&amp;cmd=view&amp;id=46|archive-date=4 сакавіка 2016|url-status=dead}}
* {{cite web|url=http://www.krasnayakniga.ru/search/node/буковые%20леса|title=Буковые леса|work=krasnayakniga.ru|publisher=Красная книга|access-date=2011-01-14|archive-url=https://www.webcitation.org/65rHfPUU8?url=http://www.krasnayakniga.ru/search/node/%D0%B1%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%8B%D0%B5%20%D0%BB%D0%B5%D1%81%D0%B0|archive-date=2 сакавіка 2012|url-status=dead}}
* {{cite web|url=http://flower.onego.ru/kustar/fagus.html|title=Бук (Fagus) сем. Буковые|work=flower.onego.ru|publisher=Энциклопедия декоративных садовых растений|access-date=2011-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20120621010208/http://flower.onego.ru/kustar/fagus.html|archive-date=21 чэрвеня 2012|url-status=dead}}
{{refend}}
{{Бібліяінфармацыя}}
{{Выдатны артыкул|Біялогія}}

[[Катэгорыя:Букавыя]]
[[Катэгорыя:Флора Еўропы]]
[[Катэгорыя:Дэкаратыўныя дрэвы]]
[[Катэгорыя:Харчовыя расліны]]
[[Катэгорыя:Кармавыя расліны]]
[[Катэгорыя:Тэхнічныя культуры]]
[[Катэгорыя:Дрэвы]]
[[Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе]]</text>
      <sha1>6p5wrcgfjcvskyq3mx1ubl3btk27ln9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Б. Эпімах-Шыпіла</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23360</id>
    <redirect title="Браніслаў Эпімах-Шыпіла" />
    <revision>
      <id>5153290</id>
      <parentid>133766</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T21:41:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>Мэта перасылкі зменена з [[Браніслаў Ігнатавіч Эпімах-Шыпіла]] на [[Браніслаў Эпімах-Шыпіла]]</comment>
      <origin>5153290</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="58" sha1="8ucwrh69oahnfx9g9iqmdnf6p4dn8j7" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Браніслаў Эпімах-Шыпіла]]</text>
      <sha1>8ucwrh69oahnfx9g9iqmdnf6p4dn8j7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Франц Аляксеевіч Рубо</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28337</id>
    <revision>
      <id>5153160</id>
      <parentid>4463720</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T13:16:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5153160</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6524" sha1="8sooncmlh47rykidrv3bm21cjlbbrgj" xml:space="preserve">{{Мастак
 |фон                  = 
 |імя                  = Франц Аляксеевіч Рубо
 |арыгінал імя       = 
 |імя пры нараджэнні     = 
 |выява          = 
 |шырыня               = 250px
 |апісанне выявы = 
 |дата нараджэння        = 
 |месца нараджэння       = 
 |дата смерці          = 
 |месца смерці         = 
 |паходжанне        = 
 |падданства           = 
 |грамадзянства          = {{сцягафікацыя|Расійская імперыя}}, {{сцягафікацыя|Германія|1919}}
 |жанр                 = мастак-[[баталіст]]
 |вучоба                = Адэская малявальная школа, [[Мюнхенская акадэмія мастацтваў]]
 |стыль                = 
 |працы               = [[Музей-панарама «Барадзінская бітва»|«Барадзінская бітва»]], [[Абарона Севастопаля, панарама|«Абарона Севастопаля»]], [[Штурм Ахульга|«Штурм аула Ахульга»]]
 |заступнікі          = 
 |уплыў              = 
 |уплыў на           = 
 |узнагароды              = 
 |званні               = 
 |прэміі               = 
 |сайт                 = 
 |вікісховішча            = Category:Franz Roubaud
}}
'''Франц Аляксеевіч''' '''Рубо''' ({{ДН|17|6|1856}} — {{ДС|13|3|1928}}) — расійскі мастак-панараміст, аўтар палотнаў «Абарона Севастопаля», «Барадзінская бітва», «Штурм аула Ахульга».

== Біяграфія ==
Нарадзіўся ў [[Адэса|Адэсе]] ў сям'і французскага камерсанта, які ўгрунтаваўся ў Расіі. Вучыўся ў Адэскай малявальнай школе ([[1865]]—[[1877]]), а ў [[1878]]—[[1883]] — у мюнхенскай Акадэміі мастацтваў. Спецыялізаваўся ў батальным жывапісе, адначасова (як і шматлікія баталісты таго часу) звярнуўшыся да мастацтва шырокаахопных панарам, якія даюць, дзякуючы спалучэнню карціны з трохмерным макетам, ілюзію гістарычнай падзеі, якая праходзіць на вачах у гледача.
[[Выява:Franz Roubaud Tscherkasse.jpg|thumb|злева|Франц Аляксеевіч Рубо]]

Пасля вяртання ў Расію атрымаў ад тыфліскага музея «Храм Славы» замову на серыю карцін з гісторыі каўказскіх войнаў. Апроч гэтых карцін (напісаных у 1885—1895) маштабным вынікам яго каўказскіх эцюдаў з'явілася панарама '''Штурм аўла Ахульга''' ([[1890]]), упершыню паказаная на мастацка-прамысловай выставе ў Ніжнім Ноўгарадзе (1896 — захаваліся толькі асобныя яе фрагменты, размешчаныя цяпер у краязнаўчым музеі Махачкалы). У 1902—1904 пад яго пачаткам у прадмесце Мюнхена групай нямецкіх мастакоў была створаная панарама '''Абарона Севастопаля''', адкрытая ў 1905 у Севастопалі ў збудаваным для яе будынку. Іншы вядомай яго панарамай стала '''Барадзінская бітва'''. Праца над ёй ішла ў тых жа ўмовах, пры ўдзеле [[Іван Грыгоравіч Мясаедаў|І. Г. Мясаедава]] і кансультанта [[Барыс Міхайлавіч Калюбакін|Б. М. Калюбакіна]] (была адкрыта ў 1912 у адмысловым павільёне на Чыстых прудах у Маскве; пасля працяглай рэстаўрацыі яе ўзнавілі ў 1962 у новым будынку на Кутузаўскім праспекце). Сярод характэрных батальных палотнаў Рубо — '''Атака Навачаркаскага палка ў баю на рацэ Шаху''' (1907) і '''Барадзінскі бой''' (1913; абедзве — у Артылерыйскім гістарычным музеі, Пецярбург).

З 1903 — прафесар-кіраўнік батальнай майстэрні пецярбургскай Акадэміі мастацтваў (сярод яго вучняў быў М. Б. Грэкаў). У 1912 канчаткова з'ехаў ў Германію. Не маючы ў апошнія гады значных замоў, жыл амаль у поўным забыцці.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [http://www.1812panorama.ru/1812/main_st.html Панарама «Барадзінская бітва»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070927043612/http://www.1812panorama.ru/1812/main_st.html |date=27 верасня 2007 }}
* [http://www.1812panorama.ru/1812/main_st.html Галерэя Ф. А. Рубо в музее-панораме «Барадзінская бітва» ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070927043612/http://www.1812panorama.ru/1812/main_st.html |date=27 верасня 2007 }}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Рубо Франц Аляксеевіч}}
[[Катэгорыя:Выпускнікі ВНУ Германіі]]
[[Катэгорыя:Мастакі-баталісты Расійскай імперыі]]
[[Катэгорыя:Мастакі Расіі XIX стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Выкладчыкі Імператарскай Акадэміі мастацтваў]]
[[Катэгорыя:Правадзейныя члены Імператарскай Акадэміі мастацтваў]]
[[Катэгорыя:Адэская школа]]
[[Катэгорыя:Мастакі Расіі]]</text>
      <sha1>8sooncmlh47rykidrv3bm21cjlbbrgj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Томас Баранаўскас</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31040</id>
    <revision>
      <id>5153239</id>
      <parentid>5111799</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T18:03:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Погляды і грамадская дзейнасць */</comment>
      <origin>5153239</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12772" sha1="aol6ljdlkqjkxiul86i2vwzdkrjp6kz" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Баранаўскас}}
{{Навуковец}}
'''То́мас Барана́ўскас''' ({{lang-lt|Tomas Baranauskas}}; нар. {{ДН|12|9|1973}}, [[Каўнас]]) — літоўскі [[гісторык]], даследчык гісторыі сярэднявечнай Літвы, доктар гуманітарных навук (аналаг [[Доктар філасофіі|доктара філасофіі]]).

== Біяграфія ==
Скончыў [[гістарычны факультэт Віленскага ўніверсітэта|гістарычны факультэт]] [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]], абараніўшы ў 1998 годзе магістарскую працу «Утварэнне Літоўскай дзяржавы». У 1996—1998 гадах працаваў лабарантам у аддзеле гісторыі [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]], з 1998 года — старэйшым лабарантам у аддзеле археалогіі [[Інстытут гісторыі Літвы|Інстытута гісторыі Літвы]]. З 2001 года з'яўляўся членам рэдкалегіі газеты «[[Voruta]]» (''«Варута»''). З 2003 года працаваў адміністратарам сайта Інстытута гісторыі Літвы. Пазней атрымаў навуковую ступень [[доктар гуманітарных навук|доктара гуманітарных навук]] (PhD).

З 1990 года ўдзельнічае ў працы Шэймінішкельскай археалагічнай экспедыцыі Інстытута гісторыі Літвы. У 2000 годзе выдаў манаграфію «Вытокі Літоўскай дзяржавы». З'яўляецца аўтарам артыкулаў для энцыклапедый «Універсальная літоўская энцыклапедыя», «[[Вялікае Княства Літоўскае (энцыклапедыя)|Вялікае Княства Літоўскае: энцыклапедыя]]», «Крыжовыя паходы: энцыклапедыя», а таксама шэрагу навукова-папулярных публікацый. З 2000 года з'яўляецца аўтарам сайта «Сярэднявечная Літва», які даступны на літоўскай, англійскай, рускай, беларускай і польскай мовах. Удзельнічаў у навуковых канферэнцыях у Беларусі, Даніі, Латвіі і Літве.

== Погляды і грамадская дзейнасць ==
Томас Баранаўскас вядомы сваёй жорсткай крытыкай беларускага гістарычнага наратыву адносна спадчыны Вялікага Княства Літоўскага. Ён з'яўляецца паслядоўным барацьбітом з ідэалогіяй «[[Ліцвінства|літвінізму]]» і сцвярджае, што з'яўляецца аўтарам самога гэтага тэрміна ў яго сучасным крытычным значэнні. На думку Баранаўскаса, літвінізм уяўляе сабой сінтэз дзвюх розных гістарыяграфій: расійскай імперскай, якая называла ВКЛ рускай дзяржавай, і міжваеннай польскай, якая лічыла спаланізаваных жыхароў гістарычнай Літвы сапраўднымі «[[літвіны|літвінамі]]» ў процівагу балтамоўным «летувісам»&lt;ref name=&quot;bernardinai&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.bernardinai.lt/2012-09-29-tomas-baranauskas-litvinistams-svarbiausia-tureti-grazia-istorija-kuri-galetu-sutelkti-tauta/|title=Tomas Baranauskas: Litvinistams svarbiausia turėti gražią istoriją, kuri galėtų sutelkti tautą|publisher=Bernardinai.lt|date=29 верасня 2012|lang=lt}}&lt;/ref&gt;. Гісторык лічыць літвінізм псеўданавуковай плынню, якая мае на мэце прысваенне гісторыі Літвы.

У кантэксце [[Канфлікт вакол літвінізму ў Літве|абвастрэння беларуска-літоўскіх адносін]] на фоне дыскусій пра гістарычную спадчыну, у лютым 2025 года Баранаўскас стаў адным з падпісантаў адкрытага [[Зварот 67 літоўскіх грамадскіх дзеячаў|ліста 67 літоўскіх грамадскіх дзеячаў]] да [[Гітанас Наўседа|прэзідэнта]], [[Сейм Літвы|Сейма]] і [[МЗС Літвы]]. Аўтары звароту запатрабавалі забараніць беларускай дыяспары выкарыстоўваць герб «[[Пагоня (герб)|Пагоня]]» і іншыя «сімвалы літоўскай дзяржаўнасці», заканадаўча замацаваць канон гісторыі Літвы і абмежаваць дзейнасць беларускіх эмігрантаў, якія, на іх думку, пашыраюць дэзынфармацыйныя наратывы&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://belsat.eu/85276759/gramadskiya-dzeyachy-litvy-prosyats-zabaranits-belarusam-vykarystouvats-pagonyu|title=Грамадскія дзеячы Літвы просяць забараніць беларусам выкарыстоўваць Пагоню|publisher=Белсат|date=25 лютага 2025|lang=be}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://pozirk.online/be/news/127757/|title=У Літве прапануюць забараніць беларусам выкарыстоўваць “Пагоню”|publisher=Позірк|date=25 лютага 2025|lang=be}}&lt;/ref&gt;.

== Бібліяграфія ==

=== Кнігі ===
* ''Lietuvos valstybės ištakos''. Vilnius: Vaga, 2000, 317 с. ISBN 5-415-01495-0.
* ''Vorutos pilis: skiriama Mindaugo krikšto, Lietuvos karalystės pripažinimo popiežiaus bule ir Vorutos vardo paminėjimo 750 metų jubiliejui'' (сааўтар Гінтаўтас Забела). Vilnius: Diemedis, 2001, 16 с. ISBN 9986-23-087-X.
* ''Lietuvos istorijos kalendorius. 2002''. Vilnius, 2001. ISBN 9986-34-086-1.
* ''Lietuvos istorijos bibliografija. 1998''. Vilnius, 2005, 333 с. ISSN 1392-981X.
* ''Anykščių medinė pilis''. Anykščiai, 2005, 16 с.

=== Артыкулы ===
* Deltuvos žemė / Gintautas Zabiela, Tomas Baranauskas // Lietuvos istorijos metraštis. 1995 metai, Vilnius, 1996, С. 5—14.
* Mindaugo dvaras Latava / Tomas Baranauskas, Gintautas Zabiela // Lietuvos istorijos metraštis. 1997 metai, Vilnius, 1998, С. 21—40.
* XI amžius; XII amžius; XIII amžius; XIV amžius // Tūkstantmečio knyga, Kaunas: Kraštotvarka, 1999, т. 1: Valstybė, С. 10—25.
* Anykščių Sąjūdžio istorija // Anykščiai XX amžiuje, Vilnius: Petro ofsetas, 2000, С. 405—444.
* Vorutos pilis // Mūsų praeitis, Vilnius, 2001, т. 7, С. 43—70.
* Ankstyvieji Lietuvos dvarai // Lietuvos dvarai — praeitis, dabartis ir ateitis : konferencijos medžiaga, Vilnius, 2001, С. 10—18.
* Kur buvo Lietuvos žemė? // Lituanistica, 2002, № 2 (50), С. 3—18.
* Новогрудок в XIII в.: история и миф // Castrum, urbis et bellum: зборнік навуковых прац : прысвячаецца памяці прафесара Міхася Ткачова, Баранавічы, 2002, с. 29—44.
* Вытокі Літоўскай дзяржавы // Край = Kraj. Polonica — Albaruthenica — Lithuanica, Мінск, 2002, № 1—2 (4—5), С. 104—122.
* Lietuvos medinės pilys rašytinių šaltinių duomenimis // Lietuvos archeologija, Vilnius, 2003, т. 24, С. 57—106.
* Месца каранацыі Міндоўга // Спадчына, Мінск, 2003, № 5—6/2002 (150—151), С. 26—31.
* Saxo Grammaticus on the Balts // Saxo and the Baltic Region. A Symposium, edited by Tore Nyberg, Odense: University Press of Southern Denmark, 2004, С. 63—79.
* Ceklis 1253 metais: istorinė-archeologinė analizė / Tomas Baranauskas, Gintautas Zabiela // Žemaičių istorijos virsmas iš 750 metų perspektyvos, sudarė Antanas Ivinskis, Vilnius: Aidai, 2004, С. 9—55.
* Lietuvos miestų ir miestelių pirmųjų paminėjimų datos // Lietuvos lokalinių tyrimų padėtis: mokslinių straipsnių rinkinys, Vilnius: Vilniaus pedagoginio universiteto l-kla, 2005, С. 137—142.
* Aukštaitija XIII—XV amžiuje // Aukštaičių tapatumo paieškos: straipsnių rinkinys, Kaunas: Žiemgalos leidykla, 2006, С. 27—43.
* Ar Lietuvai reikalinga Respublikos diena? // Parlamento studijos, 2006, № 6, С. 175—177.
* Lietuvos politiniai santykiai su Vakarų Europa XIII—XV a. // Kultūros barai, 2006, № 10 (503), С. 66—73.

=== Артыкулы ў энцыклапедыях ===
* Deltuva // Visuotinė lietuvių enciklopedija, Vilnius, 2003, т. 4, С. 599.
* Embutės pilis // Visuotinė lietuvių enciklopedija, Vilnius, 2004, т. 5, С. 491.
* Galialaukių mūšis // Visuotinė lietuvių enciklopedija, Vilnius, 2004, т. 6, С. 355—356.
* Gaudemunda // Visuotinė lietuvių enciklopedija, Vilnius, 2004, т. 6, С. 455.
* Gedimino pilis 1 // Visuotinė lietuvių enciklopedija, Vilnius, 2004, т. 6, С. 478.
* Gerasim // Visuotinė lietuvių enciklopedija, Vilnius, 2004, т. 6, С. 592.
* Gineika // Visuotinė lietuvių enciklopedija, Vilnius, 2004, т. 6, С. 669.
* Girstutis // Visuotinė lietuvių enciklopedija, Vilnius, 2004, т. 6, С. 707.
* Gotartas // Visuotinė lietuvių enciklopedija, Vilnius, 2005, т. 7, С. 19 (суаўтар — Algirdas Matulevičius).
* Gotteswerder (Gotesverderis) // Visuotinė lietuvių enciklopedija, Vilnius, 2005, т. 7, С. 29.
* Jurgenburg (Jurgenburgas) // Visuotinė lietuvių enciklopedija, Vilnius, 2006, т. 9, С. 51.
* Авіжоніс Канстанцінас // [[Вялікае Княства Літоўскае (энцыклапедыя)|Вялікае Княства Літоўскае: энцыклапедыя]] ў двух тамах, Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2005, т. 1, С. 200.
* Ашэрадэнская бітва 1279 // Вялікае Княства Літоўскае: энцыклапедыя ў двух тамах, Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2005, т. 1, С. 269—270.
* Буквар // Вялікае Княства Літоўскае: энцыклапедыя ў двух тамах, Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2005, т. 1, с. 254—355 (суаўтар — [[Георгій Якаўлевіч Галенчанка|Георгій Галенчанка]]).
* [[Варута]] // Вялікае Княства Літоўскае: энцыклапедыя ў двух тамах, Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2005, т. 1, С. 390.
* Jogaila // The Crusades: An Encyclopedia / ed. Alan V. Murray, Santa Barbara; Denver; Oxford: ABC-CLIO, 2006, т. 2, С. 685—686.
* Mindaugas (d. 1263) // The Crusades: An Encyclopedia / ed. Alan V. Murray, Santa Barbara; Denver; Oxford: ABC-CLIO, 2006, т. 3, С. 830—831.
* Vytautas (d. 1430) // The Crusades: An Encyclopedia / ed. Alan V. Murray, Santa Barbara; Denver; Oxford: ABC-CLIO, 2006, т. 4, С. 1237—1238.
* Медніцкая бітва 1320 // Вялікае Княства Літоўскае: энцыклапедыя ў двух тамах, Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2006, т. 2, С. 283.
* Baranauskas Jonas // Kupiškėnų enciklopedija, Vilnius, 2006, т. 1, С. 159—160 (суаўтары — Linas Vidugiris, Vidmantas Jankauskas).

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* Венідзіктаў С. Аўтары PAL // КРАЙ — KRAJ № 1-2/2002.

{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Баранаўскас Томас}}
[[Катэгорыя:Гісторыкі Літвы]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі гістарычнага факультэта Віленскага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся 12 верасня]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1973 годзе]]
[[Катэгорыя:Крытыкі літвінізму]]</text>
      <sha1>aol6ljdlkqjkxiul86i2vwzdkrjp6kz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hard Rock Cafe</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42520</id>
    <revision>
      <id>5153200</id>
      <parentid>3594781</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T15:38:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5153200</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2808" sha1="glr1a5zjiupityh5dmraefvid61d4cq" xml:space="preserve">{{Кампанія}}
[[Выява:Hard Rock Paris.jpg|thumb|right|200px|Парыжскае Hard Rock Cafe ]]
'''Hard Rock Cafe''' — сетка кафэ-бараў, заснаваная [[Ісаак Тыгрэт|Ісаакам Тыгрэтам]] і [[Пітар Мортан|Пітарам Мортанам]]. Першае кафэ адчынілася ў [[1971]] у [[Лондан]]е, у памяшканні былога аўтамабільнага магазіна [[Rolls Royce]]. На данны момант існуе 143 Hard Rock Cafe, размешчанных у 36 краінах свету.

Вялікую вядомасць кафэ набыло з-за атмасферы, якая ў ім пануе, тут знаходзяцца шматлікія музычныя памяткі, якія набываюцца на аукцыёнах. Hard Rock Cafe валодае самай вялікай калекцыяй прадметаў такога тыпу на ўсім свеце.

Памяткі, такія як гітары з подпісамі артыстаў, білеты на канцэрты або рэдкія фатаграфіі якія вясяць на сценах кафэ. Калекцыя была пачата ў [[1979]] частым госцем лонданскага кафэ — [[Эрык Клаптан|Эрыкам Клаптанам]], які ўручыў кафэ непадпісаную гітару маркі [[Fender]]. [[Піт Таунсэнд]], гітарыст рок-гурта [[The Who]], праз некаторы час таксама падараваў сваю гітару з подпісам «''Мая такая ж добрая, як яго! Віншую, Піт.''»&lt;ref&gt;org. «''Mine’s as good as his! Love, Pete.''»&lt;/ref&gt;.

Першае Hard Rock Cafe ва [[Усходняя Еўропа|Усходняй Еўропе]] адчынілася ў [[2003]] у [[Масква|Маскве]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hardrock.com/locations/cafes3/cafes.aspx?LocationID=372&amp;MIBenumID=3&amp;MenuID=15 |title=Moscow Cafe |access-date=15 лютага 2009 |archive-date=24 кастрычніка 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071024203401/http://www.hardrock.com/locations/cafes3/cafes.aspx?LocationID=372&amp;MenuID=15&amp;MIBEnumID=3 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;, першае ў [[Цэнтральная Еўропа|Цэнтральнай Еўропе]], адчынілася у [[2007]] у [[Варшава|Варшаве]].

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
{{commons|Hard Rock Cafe}}
* [http://www.hardrock.com/ Афіцыйная старонка Hard Rock Cafe]
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Рок]]
[[Катэгорыя:Сеткі кафе]]
[[Катэгорыя:Сямінолы]]</text>
      <sha1>glr1a5zjiupityh5dmraefvid61d4cq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Падзеі 14 верасня</title>
    <ns>10</ns>
    <id>46868</id>
    <revision>
      <id>5153240</id>
      <parentid>5017754</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T18:05:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5153240</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2377" sha1="q6rj2sci5ec8bu8agzkpz0blxixuse8" xml:space="preserve">'''[[14 верасня]]'''

* [[1066]]: У [[Бітва пры Гастынгсе|бітве пад Гастынгсам]] нармандцы на чале з [[Вільгельм Заваёўнік|Вільгельмам Заваёўнікам]] перамаглі [[Англасаксы|англасаксонскую]] армію [[Гаральд II Годвінсан|Гаральда Годвінсана]].
* [[1408]]: Заключэнне «вечнага міру» паміж вялікім князем літоўскім [[Вітаўт]]ам і маскоўскім [[Васіль I Дзмітрыевіч|Васілём I]].
* [[1752]]: [[Вялікабрытанія|Брытанія]] і яе калоніі перайшлі на [[грыгарыянскі каляндар]].
* [[1812]]: Войскі [[Напалеон I Банапарт|Напалеона]] ўвайшлі ў [[Масква|Маскву]].
* [[1853]]: [[Асманская імперыя|Турцыя]] абвясціла вайну [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], пачалася [[Крымская вайна]].
* [[1906]]: У [[Вільня|Вільні]] выйшаў першы нумар «[[Наша доля|Нашай долі]]».
* [[1911]]: У [[Кіеў|Кіеве]] смяротна паранены [[Пётр Аркадзьевіч Сталыпін|Пётр Сталыпін]].
* [[1917]]: [[Часовы ўрад Расіі|Часовы ўрад]] абвясціў Расію [[рэспубліка]]й.
* [[1920]]: Пачаў дзейнасць [[Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы|Беларускі дзяржаўны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы]].
* [[1960]]: Заснавана Арганізацыя краін-экспарцёраў [[нафта|нафты]] ([[АПЕК]]).
* [[2003]]: [[Эстонія]] далучылася да [[Еўрапейскі Саюз|Еўрапейскага Саюза]].
* [[2015]]: Навукоўцамі ўпершыню зарэгістравана [[гравітацыйная хваля]], яна была выклікана зліццём дзвюх [[чорная дзіра|чорных дзірак]].
&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Шаблоны:Падзеі паводле дат|914]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>q6rj2sci5ec8bu8agzkpz0blxixuse8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>IRC</title>
    <ns>0</ns>
    <id>50704</id>
    <revision>
      <id>5153342</id>
      <parentid>5003688</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T07:28:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5153342</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2307" sha1="mz5e5rl0hg522blgmdd28tolahb4g2y" xml:space="preserve">{{Картка пратакола
  |Абр = IRC
  |Назва = Internet Relay Chat
  |Узровень = Прыкладны
  |Сямейства = [[Стэк пратаколаў TCP/IP|TCP/IP]]
  |Створаны = [[1988]]
  |Порт = 194/[[TCP]], 6667/[[TCP]]
  |Прызначэнне = Доступ да чат-сервераў
  |Спецыфікацыя = RFC 1459, RFC 2810, RFC 2811, RFC 2812, RFC 2813
  |Кліенты = [[irssi]], [[KVIrc]], [[mIRC]], [[X-Chat]], [[WeeChat]], [[Miranda IM]], [[x3irc]]
  |Серверы = [http://www.unrealircd.com UnrealIRCd], ircnet-ircd, hybrid-ircd, [http://freenode.net/hyperion.shtml Hyperion]
}}
'''IRC''' ({{lang-en|Internet Relay Chat}} — рэтрансляваны інтэрнэт-чат) — сэрвісная сістэма, з дапамогай якой можна размаўляць праз [[Інтэрнэт]] з іншымі людзьмі, а таксама абменьвацца файламі ў рэжыме рэальнага часу. У большасці выпадкаў, IRC выкарыстоўваецца для супольнага абмеркавання ў спецыяльных форумах, якія завуцца ''каналамі''.

== Спасылкі ==
* [http://irchelp.org/ irchelp.org]{{ref-en}} — дакументацыя па IRC
* [http://irc.run.net/ irc.run.net] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120105202219/http://irc.run.net/ |date=5 студзеня 2012 }}{{ref-en}} — дакументацыя па IRC
* [http://irc.netsplit.de/networks/ Статыстычная інфармацыя па розных IRC-сеткам]{{Недаступная спасылка}}{{ref-en}}

=== Беларускія IRC-сеткі ===
* [http://bynets.org Bynets.org] (''для карыстальнікаў [[ByFly]] - irc.byfly.by'')
* [http://irc.by IRC.by] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120206212830/http://irc.by/ |date=6 лютага 2012 }}

=== IRC-кліенты ===
* [http://chatzilla.hacksrus.com/ ChatZilla!] (плагін для [[Mozilla Firefox]])
{{Вонкавыя спасылкі}}
{{IPstack}}
{{Інтэрнэт}}
{{URI scheme}}

[[Катэгорыя:IRC| ]]
[[Катэгорыя:Інтэрнэт-тэрміналогія]]</text>
      <sha1>mz5e5rl0hg522blgmdd28tolahb4g2y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Docpage</title>
    <ns>10</ns>
    <id>52790</id>
    <revision>
      <id>5153386</id>
      <parentid>5121383</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T11:44:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5153386</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1632" sha1="ag7x6o200ndqdtbvp3t2hfzdoxkry4p" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;&lt;!--
 --&gt;{{#ifeq:{{lc:{{SUBPAGENAME}}}}|{{lc:{{{override|Дакументацыя}}}}}
     |&lt;!-- шаблон ужыты на /Дакументацыя --&gt;
&lt;/includeonly&gt;&lt;!--

      --&gt;{{#ifeq:{{{doc-notice|show}}}|show
          |{{Mbox
             | type  = notice
             | style = margin-bottom:1em;
             | image = [[File:Edit-copy green.svg|40px|alt=Дакументацыя]]
             | text  = &lt;strong&gt;Падстаронка дакументацыі&lt;/strong&gt; для {{{1|[[:{{SUBJECTSPACE}}:{{BASEPAGENAME}}]]}}}.&lt;br /&gt;Яна можа змяшчаць звесткі пра выкарыстанне, катэгорыі і іншыя, якія не ёсць часткамі самога {{#if:{{{text2|}}}|{{{text2}}}|{{#if:{{{text1|}}}|{{{text1}}}|{{#ifeq:{{SUBJECTSPACE}}|{{ns:User}}|старонкі шаблона ўдзельніка|{{#if:{{SUBJECTSPACE}}|шаблона|артыкула}}}}}}}}.
            }}
         }}&lt;!--

      --&gt;{{DEFAULTSORT:{{{defaultsort|{{PAGENAME}}}}}}}&lt;!--

      --&gt;{{#if:{{{nocat|}}}{{{inhibit|}}}
          |
            &lt;includeonly&gt;&lt;!--
             --&gt;{{#ifexist:{{NAMESPACE}}:{{BASEPAGENAME}}
                 |[[Катэгорыя:Шаблоны:Дакументацыі|{{PAGENAME}}]]
                 |[[Катэгорыя:Дакументацыі без адпаведных старонак|{{PAGENAME}}]]
               }}&lt;!--
         --&gt;&lt;/includeonly&gt;
         }}&lt;!--

--&gt;&lt;includeonly&gt;
     |&lt;!-- шаблон ужыты не на /Дакументацыя --&gt;
    }}&lt;!--
--&gt;&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;{{Дакументацыя}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ag7x6o200ndqdtbvp3t2hfzdoxkry4p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Клінт Іствуд</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54558</id>
    <revision>
      <id>5153267</id>
      <parentid>4921854</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T20:50:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emilia Noah</username>
        <id>155537</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Фільмаграфія */</comment>
      <origin>5153267</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2889" sha1="7uiz36us3s4bb8drg97opknqsmybfbt" xml:space="preserve">{{Кінематаграфіст
 |Імя              = Клінт Іствуд
 |Арыгінал імя   = Clint Eastwood
 |Імя пры нараджэнні = Клінтан Элаяс Іствуд малодшы
 |Гады актыўнасці  = з [[1955]] года
}}
'''Клінтан Іствуд-малодшы''' ({{Lang-en|Clinton Eastwood Jr.}}; {{ВД-Прэамбула}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] {{акцёр|XX стагоддзя|XXI стагоддзя|ЗША}}, {{кінарэжысёр|XX стагоддзя|XXI стагоддзя|ЗША}}, {{кінапрадзюсар|XX стагоддзя|XXI стагоддзя|ЗША}}, {{кампазітар|ЗША}}.

== Фільмаграфія ==
* [[Добры, дрэнны, злы]] (1966)
* [[Лісты з Івадзімы]] (2006)
* [[Цуд на Гудзоне (фільм)|Цуд на Гудзоне]] (2016)
* [[Справа Рычарда Джуэла]] (2019)

== Зноскі ==
{{reflist}}

== Спасылкі ==
{{Commonscat-inline|Clint Eastwood}}
* {{imdb name|0000142|Клінт Іствуд}}
* {{myspace|/clinton_eastwood|Клінт Іствуд}}
* [http://www.clinteastwood.net/welcome/ Фан-сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090918205834/http://www.clinteastwood.net/welcome/ |date=18 верасня 2009 }}{{ref-en}}

{{перакласці|en|Clint Eastwood}}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{Прэмія «Оскар» за найлепшую рэжысуру}}
{{Прэмія «Залаты глобус» за найлепшую рэжысёрскую працу}}
{{Прэмія «Спадарожнік» за найлепшую рэжысёрскую працу}}
{{Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса найлепшаму рэжысёру}}
{{Прэмія Сесіля Б. Дэміля}}
{{Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША за ўклад у кінематограф}}

{{DEFAULTSORT:Іствуд Клінт}}
[[Катэгорыя:Акцёры вестэрнаў]]
[[Катэгорыя:Рэжысёры вестэрнаў]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар»]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар» за найлепшую рэжысуру]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Сезар»]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус» за найлепшую рэжысёрскую працу]]
[[Катэгорыя:Лібертарыянцы]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Сесіля Б. Дэ Міля]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Гільдыі кінаакцёраў ЗША за ўклад у кінематограф]]
[[Катэгорыя:Пацыфісты]]</text>
      <sha1>7uiz36us3s4bb8drg97opknqsmybfbt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Грузіны</title>
    <ns>0</ns>
    <id>57231</id>
    <revision>
      <id>5153296</id>
      <parentid>4557149</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T22:06:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-34291-56</username>
        <id>169611</id>
      </contributor>
      <comment>+++</comment>
      <origin>5153296</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3164" sha1="dcyt6r3u6556q1dafry4eeix3eo4ri5" xml:space="preserve">{{Этнічная група|
   group     = Грузіны&lt;br&gt;ქართველები&lt;br&gt;Картвелы
 | image     = 
 | caption   = &lt;div style=&quot;background-color:#fee8ab&quot;&gt;&lt;small&gt; 
 | poptime   = 5-7 мільёна
 | popplace  = {{сцягафікацыя|Грузія}}: 3 661 173&lt;br /&gt;{{сцягафікацыя|Расія}}: 157 803&lt;br /&gt;{{сцягафікацыя|Украіна}}: 34 199&lt;br /&gt;{{сцягафікацыя|Азербайджан}}: 14 877
 | langs     = [[грузінская мова|грузінская]] 
 | rels      = [[Грузінская праваслаўная царква]]
 | related   =
}}
[[File:Georgians (montage of 35).jpg|thumb|Грузіны]]
'''Грузіны''', таксама '''картвелы''' ({{lang-ka|ქართველები ''Картвелебі''}}) — народ [[Картвельскія мовы|картвельскай групы]], што жыве ў цэнтральнай і заходняй частках [[Закаўказзе|Закаўказзя]] і складаецца з наступных [[этнаграфічная група|этнаграфічных груп]]:
* [[Картлійцы]]
* [[Кахетынцы]]
* [[Інгілойцы]]
* [[Пшавы]]
* [[Хэвсуры]]
* [[Тушынцы]]
* [[Махеўцы]]
* [[Мегрэлы]]
* [[Сваны]]
* [[Лазы]]
* [[Лечхумцы]]
* [[Рачвельцы]]
* [[Імерэтыны]]
* [[Гурыйцы]]
* [[Аджарцы]].

Ужываюць [[грузінская мова|грузінскую мову]].
Колькасць грузінаў у свеце больш за 6,8 млн, з якіх толькі каля 4 млн пражывае на тэрыторыі [[Грузія|Грузіі]] (83 % насельніцтва краіны). Па неафіцыйных дадзеных у [[Расія|Расіі]] пражывае і працуе каля 1 млн грузінаў. Па афіцыйных — 198 тысяч ([[2002]] г.).

У [[Турцыя|Турцыі]] — каля 1,5 млн грузінаў, у краінах [[Заходняя Еўропа|Заходняй Еўропы]] і [[ЗША]] — больш за 200 тысяч, у [[Іран]]е — 50 тысяч, на [[Украіна|Украіне]] — больш за 34 тысячы.

== Выдатныя асобы ==
* [[Фарнаваз I]]
* [[Вахтанг I Гаргасалі]]
* [[Георгій Афонскі]]
* [[Давід IV Будаўнік]]
* [[Шата Руставелі]]
* [[Тамара Вялікая]]
* [[Георгій Саакадзэ]]
* [[Пётр Іванавіч Баграціён|Пётр Баграціён]]
* [[Ілья Рыгоравіч Чаўчавадзэ|Ілья Чаўчавадзэ]]
* [[Ніко Пірасмані]]
* [[Іосіф Вісарыёнавіч Сталін|Іосіф Сталін]]
* [[Джордж Баланчын]]

{{Нацыянальны склад насельніцтва Беларусі}}

[[Катэгорыя:Народы Грузіі]]
[[Катэгорыя:Народы Азіі]]
[[Катэгорыя:Народы Еўропы]]</text>
      <sha1>dcyt6r3u6556q1dafry4eeix3eo4ri5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Джордж Сорас</title>
    <ns>0</ns>
    <id>59789</id>
    <revision>
      <id>5153366</id>
      <parentid>3075771</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T09:32:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DenisBorum</username>
        <id>139498</id>
      </contributor>
      <origin>5153366</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8565" sha1="mzn4rpgirf51ugkyzpewtd5faok5opf" xml:space="preserve">{{Цёзкі2|Сорас}}
{{Картка:Асоба
|імя               =Джордж Сорас
|арыгінал_імя      =George Soros&lt;br /&gt;Soros György&lt;br /&gt;György Schwartz
|партрэт           =George Soros - World Economic Forum Annual Meeting Davos 2010.jpg
|памер             =
|подпіс            =
|апісанне          =
|імя пры нараджэнні=
|род дзейнасці     =
|дата нараджэння   =
|месца нараджэння  =
|грамадзянства     =
|падданства        =
|дата смерці       =
|год смерці        =
|месца смерці      =
|бацька            =
|маці              =
|муж               =
|жонка             =
|дзеці             =
|узнагароды і прэміі=
|сайт              =[http://www.georgesoros.com/ www.georgesoros.com]
|Commons           =
|Rodovid           =
}}
[[File:Gladiolus 'George Soros'.jpg|250px|thumb|Gladiolus 'George Soros' у Мінскім батанічным садзе]]
'''Джордж Сорас''' ({{lang-en|George Soros}}, нар. {{ДН|12|8|1930}}, {{МН|Будапешт}}, [[Каралеўства Венгрыя (1920—1944)|Каралеўства Венгрыя]]) — амерыканскі фінансіст, інвестар, грамадскі дзеяч, мецэнат.

== Біяграфія ==
Нарадзіўся ў [[Яўрэі|яўрэйскай]] сям’і, імя пры нараджэнні – Дзьёрдзь Шварц ({{lang-hu|Schwartz György}}). Пасля ўзмацнення [[Антысемітызм|антысеміцкіх]] настрояў сям’я змяніла прозвішча Шварц на Сорас (Soros). Калі [[Вермахт|нямецкія войскі]] ў 1944 годзе ўвайшлі ў Будапешт, бацька дастаў для сям’і падробленыя дакументы, каб схаваць сваё паходжанне.

Пасля вайны Джордж Сорас пераехаў у [[Лондан]] і ў 1947 годзе паступіў у [[Лонданская школа эканомікі і палітычных навук|Лонданскую школу эканомікі]] на факультэт [[Філасофія|філасофіі]]. Адным з выкладчыкаў Сораса ва ўніверсітэце быў філосаф [[Карл Попер]], чыя канцэпцыя [[Адкрытае грамадства|адкрытага дэмакратычнага грамадства]] сур’ёзна паўплывала на погляды будучага мільярдэра.

У 1954 годзе Сорас атрымаў ступень [[магістр]]а філасофіі. У 1956 годзе пераехаў у [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]], дзе працаваў арбітражным трэйдарам у некалькіх кампаніях на [[Уол-стрыт]]. У 1961 годзе атрымаў грамадзянства ЗША&lt;ref name=&quot;РБК&quot;&gt;[https://www.rbc.ru/person/6551fc8a9a79470c7a66b634?utm_referrer=https%3A%2F%2Fyandex.by%2F Джордж Сорос]{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

=== Кар’ера інвестара ===
У 1969 Сорас, разам з партнёрам, заснаваў свой першы [[Інвестыцыйны фонд|хедж-фонд]], які з 1980 года мае назву Quantum Fund. Да 1980 года фонд ні разу не быў стратным, а вось затым здараліся правалы, якія мянялі стаўленне да Сораса ад «містычнага генія» да «пасмешышча Уол-стрыт».

У гэты час ён стаў весці дзённік, у якім апісваў, чым кіраваўся пры прыняцці рашэнняў. Гэтыя запісы ўвайшлі ў кнігу «Алхімія фінансаў», якая выйшла ў 1987 годзе. Пасля Сорас таксама напісаў кнігі «Крызіс сусветнага капіталізму» і «Новая парадыгма фінансавых рынкаў».

У 1992 годзе Сорас «узламаў банк Брытаніі», калі прадаў мільёны [[Фунт стэрлінгаў|фунтаў стэрлінгаў]] (набытых па большай частцы на пазычаныя грошы) за некалькі дзён да дэвальвацыі брытанскай валюты. Так за адзін дзень ён зарабіў на падзенні ангельскага фунта больш за $1 млрд.

І так было не раз. Але толькі аднойчы абвінавачванні супраць Сораса скончыліся для яго праблемамі з законам: у 2002 годзе французскі суд прысудзіў інвестара да штрафу памерам 2,2 млн еўра за інсайдэрскі гандаль (выкарыстанне канфідэнцыйнай інфармацыі для ўласнай выгады) у 1988 годзе.

У 2011 годзе фінансіст вярнуў сродкі знешнім інвестарам і стаў працаваць толькі на прымнажэнне капіталу сваёй сям’і. У 2023 годзе Джордж Сорас перадаў кантроль над сваімі актывамі коштам $25 млрд свайму сыну Аляксандру&lt;ref name=&quot;РБК&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://secretmag.ru/enciklopediya/kto-takoi-dzhordzh-soros-i-za-chto-ego-nenavidyat-tolko-glavnoe-i-interesnoe.htm Кто такой Джордж Сорос и за что его ненавидят]{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

=== Фонды «Адкрытае грамадства» ===
У 1979 годзе Джордж Сорас пачаў займацца дабрачыннасцю. Ён даваў стыпендыі цемнаскурым студэнтам з [[Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка|ПАР]], спансіраваў паездкі навукоўцаў з Венгрыі на Захад, а ў 1992 годзе заснаваў [[Цэнтральна-Еўрапейскі ўніверсітэт]], мэтай якога дэкларавалася развіццё адкрытага грамадства і дэмакратыі ў краінах Еўропы і [[Постсавецкая прастора|былога СССР]].

У 1984 годзе Сорас заснаваў фонды «Адкрытае грамадства». Спачатку яны дапамагалі ў асноўным краінам [[Усходняя Еўропа|Усходняй Еўропы]]: грошы дабрачыннай арганізацыі ішлі на розныя стыпендыі, дапамогу ў мадэрнізацыі школ, падтрымку бізнесу&lt;ref name=&quot;РБК&quot; /&gt;. ''Беларускае аддзяленне Фонду Сораса'' было адкрыта ў 1993 годзе, у 1997 годзе яго дзейнасць была спынена&lt;ref&gt;[https://www.sb.by/articles/soros-i-sorosyata.html Сорос и соросята]{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

Улетку 2023 года фонды Сораса абвясцілі рашэнне згарнуць дзейнасць у [[Еўрапейскі Саюз|ЕС]] і практычна спыніць фінансаванне праектаў на тэрыторыі аб’яднання, бо краіны Еўрасаюза самі вылучаюць дастаткова грошай на падтрымку грамадзянскай супольнасці і дэмакратыі.

=== Факты ===
* Быў тройчы жанаты, мае пяць дзяцей: трое ад першага шлюбу і двое ад другога шлюбу.
* У студзені 2025 года [[Джо Байдэн]] узнагародзіў Джорджа Сораса [[Прэзідэнцкі медаль Свабоды|Прэзідэнцкім медалём Свабоды]].

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Сорас}}
[[Катэгорыя:Постаці ЗША]]
[[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Крыжа зямлі Марыі 1 класа]]</text>
      <sha1>mzn4rpgirf51ugkyzpewtd5faok5opf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Банкаўская сістэма Беларусі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>64794</id>
    <revision>
      <id>5153268</id>
      <parentid>5150668</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T20:52:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5153268</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14351" sha1="kiu8xaja1xqtx0hazbi2ffkwfspd0xi" xml:space="preserve">'''Банкаўская сістэма [[Беларусь|Беларусі]]''' як незалежнай дзяржавы пачала складвацца ў [[1991]] годзе. Складаецца яна з двух узроўняў: [[Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага банка Беларусі]] і [[Камерцыйны банк|камерцыйных банкаў]].

== Структура ==
{{Асноўны артыкул|Спіс банкаў Беларусі}}
Банкаўская сістэма Рэспублікі Беларусь складаецца з двух узроўняў:
* [[Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь|Нацыянальны банк]]
* Іншыя [[банк]]і
Фінансава-крэдытная сістэма Рэспублікі Беларусь акрамя банкаў ўключае ў сябе і нябанкаўскія крэдытна-фінансавыя арганізацыі.

== Гісторыя ==
Першы на тэрыторыі Беларусі Мінскі камерцыйны банк заснавалі ў [[1873]] годзе буйныя памешчыкі і купцы, які меў свае філіялы ў [[Гомель|Гомелі]], літоўскіх і ўкраінскіх губернях [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1881—1884 гадах у Мінску, Віцебску, Магілёве, Гродне адкрыты аддзяленні [[Дзяржаўны банк Расійскай імперыі|Дзяржаўнага банка Расійскай імперыі]] (іх баланс станам на 1 студзеня 1914 года — 32,5 млн. [[Залаты рубель|залатых рублёў]]). У канцы XIX — пачатку XX стст. адкрыты філіялы расійскіх акцыянерных камерцыйных банкаў. Да [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] ў беларускіх губернях дзейнічалі аддзяленні такіх банкаў як, Злучаны (баланс станам на 1 студзеня 1914 года — 5,6 млн. [[Залаты рубель|залатых рублёў]]), Руска-Азіяцкі (13,1 млн. [[Залаты рубель|залатых рублёў]]), Віленскі прыватны (11,5 млн. [[Залаты рубель|залатых рублёў]]), Азоўска-Данскі (7,3 млн. [[Залаты рубель|залатых рублёў]]), Маскоўскі (1,4 млн. [[Залаты рубель|залатых рублёў]]), Руска-Французскі (2,8 млн. [[Залаты рубель|залатых рублёў]]). Праз гэтыя аддзяленні банкаў на тэрыторыі беларускіх губерняў ішоў прыток кароткатэрміновых пазыковых капіталаў з іншых рэгіёнаў Расійскай імперыі (агульны аб’ём крэдытных укладанняў станам на 1 студзеня 1914 года склаў 38,6 [[Залаты рубель|залатых рублёў]]). Дзейнічалі таксама таварыствы ўзаемнага крэдыту, крэдытныя кааператывы, гарадскія грамадскія банкі. Але яны не задавальнялі патрэбы беларускай прамысловасці і гандлю ў крэдыце, што спрыяла ўзнікненню банкірскіх дамоў і кантор, развіццю ліхвярскага крэдыту, пранікненню замежнага капіталу. Былі адкрыты аддзяленні іпатэчных банкаў, такіх як Віленскі, Маскоўскі, Санкт-Пецярбургска-Тульскі акцыянерныя зямельныя банкі, дзяржаўны Сялянскі пазямельны (аперацыі з 1883 года) і Дваранскі зямельны (з 1885 года) банкі.

Савецкая банкаўская сістэма пачала фарміравацца ў 1922 годзе з адкрыццём Беларускай канторы [[Дзяржаўны банк СССР|Дзяржаўнага банка РСФСР]] (потым [[СССР]]). Пазней адкрыты Прамбанк, Усекабанк, Белкамунбанк, Белсельбанк і інш. Пасля 1959 года засталіся Беларускія канторы Дзяржбанка СССР і Будбанка СССР.

У снежні 1990 года Вярхоўны Савет Беларускай ССР XII склікання прыняў законы «Аб Нацыянальным банку Рэспублікі Беларусь» і «Аб банках і банкаўскай дзейнасці ў Рэспубліцы Беларусь». З гэтага пачалося фарміраванне беларускай нацыянальнай банкаўскай сістэмы. Станам на 1 студзеня 1996 года на тэрыторыі Беларусі дзейнічалі Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь і 42 камерцыйныя банкі. З іх найбольшыя (паводле памеру фактычнага статутнага фонду): акцыянерны ашчадны «[[Беларусбанк]]» (184970,1 млн беларускіх рублёў і 12555,1 ЭКЮ), акцыянерны камерцыйны «[[Прыёрбанк]]» (117742,9 і 7992), акцыянерны камерцыйны «Пошук» (69347,4 і 4707,1), «[[Белпрамбудбанк]]» (49942,5 і 3389,9), «[[Белзнешэканомбанк|Знешэканомбанк]]» (47823,2 і 2960,7), акцыянернае таварыства «Інвестбанк» (40776 і 2467,7), «Белбізнесбанк» (40334,2 і 2737,7), «[[Белаграпрамбанк]]» (36000 і 2443,6), «Садружнасць» (35291,3 і 2395,4), «Белсувязьбанк» (31681,6 і 2150,4), Мінск-транзіт банк (31483,3 і 2137), акцыянерны рэгіянальны камерцыйны банк «Комплекс» (31192 і 2117,2), Масбізнесбанк (30791,7 і 2090), Беларускі біржавы банк (30589 і 2076,3), спецыялізаваны камерцыйны «Тэхнабанк» (30518,2 і 2071,5), Беларускі нацыянальны банк (29794 і 2022,3), Брэсткамбанк (29614,8 і 2010,1).

== Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь ==
{{Асноўны артыкул|Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь}}

[[Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь]] — цэнтральны банк і дзяржаўны орган Рэспублікі Беларусь.

Ён ажыцяўляе сваю дзейнасць у адпаведнасці з [[Канстытуцыя Беларусі|Канстытуцыяй Рэспублікі Беларусь]], [[Банкаўскі кодэкс Рэспублікі Беларусь|Банкаўскім кодэксам Рэспублікі Беларусь]] і іншымі нарматыўнымі прававымі актамі [[Прэзідэнт Беларусі|Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]], Статутам і незалежны ў сваёй дзейнасці.

Нацыянальны банк падсправаздачны Прэзідэнту Рэспублікі Беларусь.

Падсправаздачнасць Нацыянальнага банка Прэзідэнту Рэспублікі Беларусь у тым ліку азначае:
* зацвярджэнне Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь Статута Нацыянальнага банка, змяненняў і (або) дапаўненняў, унесеных у яго;
* прызначэнне Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь са згоды Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь Старшыні і членаў Праўлення Нацыянальнага банка, вызваленне іх ад пасады з апавяшчэннем Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь;
* прызначэнне Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь аўдытарскай арганізацыі для правядзення аўдыту гадавой бухгалтарскай (фінансавай) справаздачнасці Нацыянальнага банка;
* зацвярджэнне Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь гадавой справаздачы Нацыянальнага банка.

Асноўныя мэты дзейнасці Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь з’яўляюцца:
* падтрыманне цэнавой стабільнасці
* забеспячэнне стабільнасці банкаўскай сістэмы Рэспублікі Беларусь
* забеспячэнне эфектыўнага, надзейнага і бяспечнага функцыявання плацежнай сістэмы.

Атрыманне прыбытку не з’яўляецца асноўнай мэтай дзейнасці Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь.

Нацыянальны банк выконвае наступныя функцыі:
* распрацоўвае Асноўныя напрамкі грашова-крэдытнай палітыкі Рэспублікі Беларусь і сумесна з Урадам Рэспублікі Беларусь забяспечвае правядзенне адзінай грашова-крэдытнай палітыкі Рэспублікі Беларусь у парадку, устаноўленым заканадаўчымі актамі Рэспублікі Беларусь;
* ажыццяўляе аперацыі, неабходныя для выканання асноўных мэт дзейнасці Нацыянальнага банка;
* з’яўляецца для банкаў крэдыторам апошняй інстанцыі, ажыццяўляючы іх рэфінансаванне;
* ажыццяўляе эмісію грошай;
* ажыццяўляе эмісію (выдачу) каштоўных папер Нацыянальнага банка, вызначае парадак эмісіі, абарачэння і пагашэння каштоўных папер Нацыянальнага банка па ўзгадненні з рэспубліканскім органам дзяржаўнага кіравання, які ажыццяўляе дзяржаўнае рэгуляванне рынку каштоўных папер;
* фарміруе залаты запас і фонд каштоўных камянёў Дзяржаўнага фонду каштоўных металаў і каштоўных камянёў Рэспублікі Беларусь і ажыццяўляе аператыўнае кіраванне імі ў межах сваёй кампетэнцыі;
* стварае золатавалютныя рэзервы па ўзгадненні з Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь і кіруе імі ў межах сваёй кампетэнцыі;
* ажыццяўляе валютнае рэгуляванне і валютны кантроль у адпаведнасці з заканадаўствам Рэспублікі Беларусь;
* устанаўлівае парадак выдачы дазволаў і прадстаўлення паведамленняў, неабходных для мэт валютнага рэгулявання, выдае дазволы, неабходныя для мэт валютнага рэгулявання;
* рэгулюе крэдытныя адносіны;
* рэгулюе і арганізоўвае грашовае абарачэнне;
* выконвае функцыі фінансавага агента Урада Рэспублікі Беларусь і мясцовых выканаўчых і распарадчых органаў па пытаннях выканання рэспубліканскага і мясцовых бюджэтаў і іншыя.

Складаецца з цэнтральнага апарату і структурных падраздзяленняў.

== Камерцыйныя банкі Беларусі ==
* [[Абсалютбанк]]
* [[Альфа-Банк]]
* [[БТА Банк]]
* [[Банк ВТБ (Беларусь)|Банк ВТБ]]
* [[Банк Дабрабыт]]
* [[Банк гандлёвы капітал]]
* [[БелСвісБанк]]
* [[Белаграпрамбанк]]
* [[Беларусбанк]]
* [[Беларускі народны банк]]
* [[Белгазпрамбанк]]
* [[Белзнешэканамбанк]]
* [[Сбер Банк (Беларусь)|Сбер Банк]]
* [[Белінвестбанк]]
* [[Мінскі транзітны банк]]
* [[Парытэтбанк]]
* [[Пріорбанк]]&lt;!--гэта афіцыйнае яго найменне, так, з памылкай--&gt;
* [[РРБ-Банк]]
* [[Тэхнабанк]]
* [[Цэптар Банк]]

== Гл. таксама ==
* [[Агенцтва гарантаванага пакрыцця банкаўскіх укладаў (дэпазітаў) фізічных асоб]]

== Крыніцы ==
{{reflist}}

{{Эканоміка Беларусі}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Фінансы ў Беларусі]]</text>
      <sha1>kiu8xaja1xqtx0hazbi2ffkwfspd0xi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153269</id>
      <parentid>5153268</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T20:58:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>пра Нацбанк тэкст дубляваны ў асобным артыкуле, а гісторыю маем аднавіць</comment>
      <origin>5153269</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15884" sha1="t3ix0t9k25vbhrcu0dw8350e9ercp3v" xml:space="preserve">'''Банкаўская сістэма [[Беларусь|Беларусі]]''' як незалежнай дзяржавы пачала складвацца ў [[1991]] годзе. Складаецца яна з двух узроўняў: [[Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага банка Беларусі]] і [[Камерцыйны банк|камерцыйных банкаў]].

== Структура ==
{{Асноўны артыкул|Спіс банкаў Беларусі}}
Банкаўская сістэма Рэспублікі Беларусь складаецца з двух узроўняў:
* [[Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь|Нацыянальны банк]]
* Іншыя [[банк]]і
Фінансава-крэдытная сістэма Рэспублікі Беларусь акрамя банкаў ўключае ў сябе і нябанкаўскія крэдытна-фінансавыя арганізацыі.

== Гісторыя ==
Першы на тэрыторыі Беларусі Мінскі камерцыйны банк заснавалі ў [[1873]] годзе буйныя памешчыкі і купцы, які меў свае філіялы ў [[Гомель|Гомелі]], літоўскіх і ўкраінскіх губернях [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1881—1884 гадах у Мінску, Віцебску, Магілёве, Гродне адкрыты аддзяленні [[Дзяржаўны банк Расійскай імперыі|Дзяржаўнага банка Расійскай імперыі]] (іх баланс станам на 1 студзеня 1914 года — 32,5 млн. [[Залаты рубель|залатых рублёў]]). У канцы XIX — пачатку XX стст. адкрыты філіялы расійскіх акцыянерных камерцыйных банкаў. Да [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] ў беларускіх губернях дзейнічалі аддзяленні такіх банкаў як, Злучаны (баланс станам на 1 студзеня 1914 года — 5,6 млн. [[Залаты рубель|залатых рублёў]]), Руска-Азіяцкі (13,1 млн. [[Залаты рубель|залатых рублёў]]), Віленскі прыватны (11,5 млн. [[Залаты рубель|залатых рублёў]]), Азоўска-Данскі (7,3 млн. [[Залаты рубель|залатых рублёў]]), Маскоўскі (1,4 млн. [[Залаты рубель|залатых рублёў]]), Руска-Французскі (2,8 млн. [[Залаты рубель|залатых рублёў]]). Праз гэтыя аддзяленні банкаў на тэрыторыі беларускіх губерняў ішоў прыток кароткатэрміновых пазыковых капіталаў з іншых рэгіёнаў Расійскай імперыі (агульны аб’ём крэдытных укладанняў станам на 1 студзеня 1914 года склаў 38,6 [[Залаты рубель|залатых рублёў]]). Дзейнічалі таксама таварыствы ўзаемнага крэдыту, крэдытныя кааператывы, гарадскія грамадскія банкі. Але яны не задавальнялі патрэбы беларускай прамысловасці і гандлю ў крэдыце, што спрыяла ўзнікненню банкірскіх дамоў і кантор, развіццю ліхвярскага крэдыту, пранікненню замежнага капіталу. Былі адкрыты аддзяленні іпатэчных банкаў, такіх як Віленскі, Маскоўскі, Санкт-Пецярбургска-Тульскі акцыянерныя зямельныя банкі, дзяржаўны Сялянскі пазямельны (аперацыі з 1883 года) і Дваранскі зямельны (з 1885 года) банкі.

Савецкая банкаўская сістэма пачала фарміравацца ў 1922 годзе з адкрыццём Беларускай канторы [[Дзяржаўны банк СССР|Дзяржаўнага банка РСФСР]] (потым [[СССР]]). Пазней адкрыты Прамбанк, Усекабанк, Белкамунбанк, Белсельбанк і інш. Пасля 1959 года засталіся Беларускія канторы Дзяржбанка СССР і Будбанка СССР.

У снежні 1990 года Вярхоўны Савет Беларускай ССР XII склікання прыняў законы «Аб Нацыянальным банку Рэспублікі Беларусь» і «Аб банках і банкаўскай дзейнасці ў Рэспубліцы Беларусь». З гэтага пачалося фарміраванне беларускай нацыянальнай банкаўскай сістэмы. Станам на 1 студзеня 1996 года на тэрыторыі Беларусі дзейнічалі Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь і 42 камерцыйныя банкі. З іх найбольшыя (паводле памеру фактычнага статутнага фонду): акцыянерны ашчадны «[[Беларусбанк]]» (184970,1 млн беларускіх рублёў і 12555,1 ЭКЮ), акцыянерны камерцыйны «[[Прыёрбанк]]» (117742,9 і 7992), акцыянерны камерцыйны «Пошук» (69347,4 і 4707,1), «[[Белпрамбудбанк]]» (49942,5 і 3389,9), «[[Белзнешэканомбанк|Знешэканомбанк]]» (47823,2 і 2960,7), акцыянернае таварыства «Інвестбанк» (40776 і 2467,7), «Белбізнесбанк» (40334,2 і 2737,7), «[[Белаграпрамбанк]]» (36000 і 2443,6), «Садружнасць» (35291,3 і 2395,4), «Белсувязьбанк» (31681,6 і 2150,4), Мінск-транзіт банк (31483,3 і 2137), акцыянерны рэгіянальны камерцыйны банк «Комплекс» (31192 і 2117,2), Масбізнесбанк (30791,7 і 2090), Беларускі біржавы банк (30589 і 2076,3), спецыялізаваны камерцыйны «Тэхнабанк» (30518,2 і 2071,5), Беларускі нацыянальны банк (29794 і 2022,3), Брэсткамбанк (29614,8 і 2010,1).

Па дадзеных на 1 ліпеня 2006 года, аб’ём банкаўскіх [[фонд]]аў складаў 6 трлн 870,8 млрд [[Беларускі рубель|беларускіх рублёў]] (704,7 тыс. рублёў або 328,7 [[Долар ЗША|долара]] на чалавека). Па дадзеных на 1 ліпеня 2005, на аднаго жыхара прыходзілася 490,1 тыс. рублёў, што было эквівалентна 228 доларам &lt;ref&gt;Беларускія навіны — [http://www.naviny.by/rubrics/finance/2006/08/02/ic_articles_114_147494/ 329 долараў на чалавека — не падстава для гонару]&lt;/ref&gt;.

На 25 сакавіка 2022 года агульны нарматыўны капітал беларускіх банкаў склаў Br 13 859 361,1 тыс.
&lt;ref&gt;Афіцыйны сайт Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь — [https://www.nbrb.by/system/regulatorycapital/totalvolbanksregulatorycapital]&lt;/ref&gt;.

За 2007 год уклады насельніцтва ў беларускіх рублях і валюце ў беларускіх банках павялічыліся на 35,2 %, склаўшы сумарна больш $4,9 млрд. [[Дэпазіт]]ы ў нацыянальнай валюце ўзраслі за год на Br1, 45 трлн дасягнуўшы Br6, 8 трлн, а ў замежнай — на $ 600300000, дасягнуўшы $ 1,76 млрд.&lt;ref&gt;[http://news.belta.by/ru/main_news_other?id=194450 Рублёвыя і валютныя ўклады насельніцтва ў 2007 годзе павялічыліся на 35,2 %] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080403120640/http://news.belta.by/ru/main_news_other?id=194450 |date=3 красавіка 2008 }} — [[Беларускае тэлеграфнае агенцтва]]&lt;/ref&gt; Такім чынам, на 1 студзеня 2008 на аднаго жыхара краіны прыходзілася $503 банкаўскіх укладаў.

Па дадзеных Нацбанка Беларусі, аб’ём прыцягнутых грашовых сродкаў насельніцтва ў банкаўскіх укладах, аблігацыях і ашчадных сертыфікатах на 1 красавіка 2007 года склаў 8,3 трлн беларускіх рублёў. Такім чынам, у сярэднім на аднаго жыхара Беларусі на той момант прыходзілася 854 тыс. рублёў (400 долараў) &lt;ref&gt;[http://www.regnum.ru/news/district -abroad/belarus/811167.html За 3 месяцы 2007 года ў беларускіх банках уклады насельніцтва павялічыліся амаль на 466 млрд рублёў]&lt;/ref&gt;.

9 лістапада 2008 года ў эфіры беларускай тэлекампаніі СТБ была агучана афіцыйная інфармацыя аб тым, што ў пераліку на кожнага жыхара рэспублікі ў банках прыцягнута сродкаў ужо не менш за $650 у эквіваленце.

Станам на 1 сакавіка 2017 года, па звестках [[НБ РБ|Нацыянальнага банка РБ]], у Беларусі былі зарэгістраваны 29 банкаў і 3 нябанкаўскія крэдытна-фінансавыя арганізацыі; 20 з іх з замежным удзелам у статутным капітале, пры гэтым у 14 банках доля ўдзелу замежных інвестараў у статутным фондзе перавышала 50 %. Сукупны зарэгістраваны статутны фонд дзеючых банкаў на 1 сакавіка 2017 года склаў 4719,7 млн Br, не змяніўшыся з пачатку 2017 года&lt;ref&gt;Каждый шестой банк находится в стадии банкротства или ликвидации // Снплюс. Свободные новости плюс. — 2017. — № 13 (710). — 4 апреля. — С. 3.&lt;/ref&gt;.

[[Міністэрства фінансаў Беларусі]] 6 ліпеня 2022 года размясціла на пляцоўцы «Асноўны рынак» 305-ы выпуск каштоўных папер у нацыянальнай валюце на 700 млн беларускіх рублёў з тэрмінам пагашэння 27 красавіка 2022 года&lt;ref name=&quot;5%&quot;&gt;{{cite web|url = https://www.bcse.by/press-center/releases/pr06072022351|title = О допуске к биржевым торгам 305-го выпуска государственных облигаций, номинированных в белорусских рублях|author = |date = 2022-07-06|work = Белорусская валютно-фондовая биржа|language = ru|accessdate = 2022-07-09|archive-date = 16 верасня 2022|archive-url = https://web.archive.org/web/20220916173538/https://www.bcse.by/press-center/releases/pr06072022351|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;. На фоне інфляцыі ў 16,8 %&lt;ref&gt;{{cite web|url = https://sputnik.by/20220511/godovaya-inflyatsiya-v-belarusi-razognalas-do-168-v-aprele-1062625202.html|title = Годовая инфляция в Беларуси разогналась до 16,8%|author = |date = 2022-05-11|work = Sputnik.by|language = ru|accessdate = 2022-07-09}}&lt;/ref&gt; Мінфін прапанаваў пакупнікам пастаянны працэнтны даход у памеры 5 % гадавых&lt;ref name=&quot;5%&quot;&gt;&lt;/ref&gt;.

У ІІ квартале 2021 года аб’ём тэрміновых дэпазітаў у нацыянальнай валюце складаў Br 4,7 млрд, а ў замежнай валюце Br 10,33 млрд. Увогуле ў беларускіх банках на 01 ліпеня 2021 года налічваецца 1 363 521 банкаўскі рахунак&lt;ref&gt;[https://www.nbrb.by/publications/kyc/kyc_2021_2.pdf]&lt;/ref&gt;.

Інфляцыя ў сакавіку 2022 года ў параўнанні з паказчыкамі сакавіка 2021 года складае 15,9 %. Стаўка рэфінансавання на 01 сакавіка 2022 года складае 12 %. Залаты запас складае 44,4 т.

== Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь ==
{{Асноўны артыкул|Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь}}

[[Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь]] — цэнтральны банк і дзяржаўны орган Рэспублікі Беларусь.

Ён ажыцяўляе сваю дзейнасць у адпаведнасці з [[Канстытуцыя Беларусі|Канстытуцыяй Рэспублікі Беларусь]], [[Банкаўскі кодэкс Рэспублікі Беларусь|Банкаўскім кодэксам Рэспублікі Беларусь]] і іншымі нарматыўнымі прававымі актамі [[Прэзідэнт Беларусі|Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]], Статутам і незалежны ў сваёй дзейнасці.

Нацыянальны банк падсправаздачны Прэзідэнту Рэспублікі Беларусь. Складаецца з цэнтральнага апарату і структурных падраздзяленняў.

== Камерцыйныя банкі Беларусі ==
* [[Абсалютбанк]]
* [[Альфа-Банк]]
* [[БТА Банк]]
* [[Банк ВТБ (Беларусь)|Банк ВТБ]]
* [[Банк Дабрабыт]]
* [[Банк гандлёвы капітал]]
* [[БелСвісБанк]]
* [[Белаграпрамбанк]]
* [[Беларусбанк]]
* [[Беларускі народны банк]]
* [[Белгазпрамбанк]]
* [[Белзнешэканамбанк]]
* [[Сбер Банк (Беларусь)|Сбер Банк]]
* [[Белінвестбанк]]
* [[Мінскі транзітны банк]]
* [[Парытэтбанк]]
* [[Пріорбанк]]&lt;!--гэта афіцыйнае яго найменне, так, з памылкай--&gt;
* [[РРБ-Банк]]
* [[Тэхнабанк]]
* [[Цэптар Банк]]

== Гл. таксама ==
* [[Агенцтва гарантаванага пакрыцця банкаўскіх укладаў (дэпазітаў) фізічных асоб]]

== Крыніцы ==
{{reflist}}

{{Эканоміка Беларусі}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Фінансы ў Беларусі]]</text>
      <sha1>t3ix0t9k25vbhrcu0dw8350e9ercp3v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ракфелераўскі цэнтр</title>
    <ns>0</ns>
    <id>78306</id>
    <revision>
      <id>5153230</id>
      <parentid>4448666</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T17:48:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pabojnia</username>
        <id>135280</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>арфаграфія</comment>
      <origin>5153230</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4247" sha1="j3qe1ks5l7bf1ndn404burgwr7v8yi9" xml:space="preserve">{{Славутасць
|Тып                      = Раён [[Нью-Ёрк]]а
|Беларуская назва         = Ракфелераўскі цэнтр
|Арыгінальная назва    = Rockefeller Center
| Выява =Rockefeller_Center_NYC4.jpg
| Подпіс выявы =[[Джэнерал-электрык-білдынг]] у Ракфелераўскім цэнтры
| Шырыня выявы =
|Статус                   = 
|Краіна                   = ЗША
|Краіна2                  = 
|Назва месцазнаходжання  = горад
|Месцазнаходжанне           = [[Нью-Ёрк]]
 |lat_dir =N |lat_deg =40 |lat_min =45 |lat_sec =32
 |lon_dir =W |lon_deg =73 |lon_min =58 |lon_sec = 45
 |region     =   US
 |CoordScale = 1000
|Канфесія                = 
|Епархія                  = 
|Добрапрыстойнасць               =  
|Ордэнская прыналежнасць = 
|Тып кляштара            = 
|Тып будынка               = 
|Архітэктурны стыль      = 
|Аўтар праекта            = 
|Будаўнік                = 
|Заснавальнік               = 
|Першае згадванне        = 
|Заснаванне                = 
|Асноўныя даты            = {{Славутасць/Даты||||||}}
|Скасаваны                = 
|Пачатак будаўніцтва     = 
|Заканчэнне будаўніцтва  = 
|Будынкі                  = {{Славутасць/Будынкі||||||}}
|Вядомыя жыхары      = 
|Рэліквіі                 = 
|Настаяцель               = 
|Стан                = 
|Сайт                     = 
|Commons                  = 
}}
'''Ракфелераўскі цэнтр''' (''Rockefeller Center'') — буйны офісны цэнтр, які быў пабудаваны ў [[Манхэтэн]]скім [[Мідтаўн]]е на грошы фінансавых магнатаў [[Ракфелер]]аў у 1930-я гады. Найбольш вядомыя 14 вышынных будынкаў з аздабленнем у стылі [[ар-дэко]]. Тут знаходзяцца штаб-кватэры розных карпарацый і найбуйнейшы па даходнасці аўкцыённы дом «[[Christie’s]]». У 1989 годзе Ракфелераўскі цэнтр выкупіла ў Ракфелераў японская кампанія «[[Міцубісі]]».

== Фрэска Рыверы ==
У 1932 годзе мексіканскі мастак [[Дыега Рывера]] па заказе Ракфелера выканаў фрэску плошчай 99 квадратных метраў, на якой адлюстраваў маскоўскае святкаванне [[1 мая]] з фігурамі [[Ленін]]а і [[Леў Троцкі|Троцкага]]. Заказчык застаўся вельмі незадаволены гэтым сюжэтам. Некаторы час фрэску «Чалавек на ростанях» хавалі пад заслонай, а ў пачатку 1934 г. яе знішчылі антыкамуністычна настроеныя жыхары. Рывера пасля ўзнавіў фрэску ў [[Мехіка]], у оперным тэатры [[Паласіа-дэ-Бэла-Арт]].

== Навагоднія святкаванні ==

Кожныя [[Каляды]] ў Ракфелераўскім цэнтры усталёўваецца [[:en:Rockefeller Center Christmas Tree|галоўная ёлка горада]]. Цырымонію першага запальвання агнёў на елцы транслюе тэлеканал [[Эн-бі-сі]].

== Гл. таксама ==
* [[Эмпайр Стэйт Білдынг]]
* [[Абед на небаскробе]]
* [[Статуя Атланта (Нью-Ёрк)|Статуя Атланта]]
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Небаскробы Нью-Ёрка]]
[[Катэгорыя:Рокфелеры]]
[[Катэгорыя:Збудаванні ЗША ў стылі ар-дэко]]</text>
      <sha1>j3qe1ks5l7bf1ndn404burgwr7v8yi9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь</title>
    <ns>0</ns>
    <id>78772</id>
    <revision>
      <id>5153270</id>
      <parentid>5150638</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T21:03:40Z</timestamp>
      <contributor deleted="deleted" />
      <comment deleted="deleted" />
      <origin>5153270</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32622" sha1="t3jirjzzqlkou1z8dj008r2k3g5hlze" xml:space="preserve">{{Цэнтральны банк
|назва банка = Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь
|лагатып = [[Выява:Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь (лагатып).svg|250px]]
|выява2 = [[Выява:National Bank of Belarus (2019).jpg|250px|Галоўны будынак]]
|штаб-кватэра = [[Мінск]], {{Сцягафікацыя|Беларусь}}
|каардынаты = 
|дата заснавання =1 студзеня 1991 года 
|прэзідэнт = [[Раман Аляксандравіч Галоўчанка]]
|валюта = [[беларускі рубель]]
|уліковая стаўка = {{рост}} 12%
|дэпазітная стаўка = 
|рэзервы ={{падзенне}} 8 264,6 млрд [[долар ЗША|долараў ЗША]]
|вэб-сайт = https://www.nbrb.by/bel
}}
'''Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь''' ('''''НБ РБ''''') — [[цэнтральны банк]] [[Беларусь|Беларусі]], размешчаны ў [[Мінск]]у.

== Гісторыя ==

У 1922 годзе [[Савет народных камісараў БССР|Савет народных камісараў]] стварыў у [[БССР]] Беларускі рэспубліканскі банк. Неўзабаве ён перайшоў у падначаленне [[Дзяржаўны банк СССР|Дзяржаўнага банка СССР]]. Рэарганізацыі банка праводзіліся ў 1959 і 1987 гадах.

[[Вярхоўны Савет БССР]], адпаведна [[Дэкларацыя аб дзяржаўным суверэнітэце Беларускай ССР|Дэкларацыі аб дзяржаўным суверэнітэце Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі]], пастановай ад 21 снежня 1990 года № 475-XII «Аб Нацыянальным банку Беларускай ССР і банках на тэрыторыі рэспублікі» абвясціў ўласнасцю Беларускай ССР Беларускі рэспубліканскі банк Дзяржбанка СССР і рэспубліканскія спецыялізаваныя банкі з іх вылічальнымі цэнтрамі, установамі, прадпрыемствамі і арганізацыямі з усімі актывамі і пасівамі. Перайшло ва ўласнасць рэспублікі таксама Беларускае рэспубліканскае ўпраўленне інкасацыі Дзяржбанка СССР з падведамнай яму сеткай устаноў і арганізацый.

З прыняццем Законаў «Аб Нацыянальным банку Беларускай ССР», «Аб банках і банкаўскай дзейнасці на тэрыторыі рэспублікі», а таксама пастановы № 475-XII «Аб Нацыянальным банку Беларускай ССР і банках на тэрыторыі рэспублікі» Нацыянальны банк і ўсе спецыялізаваныя банкі выйшлі з саюзнага падпарадкавання і з 1 студзеня 1991 года пачалі ажыццяўляць самастойную дзейнасць. З гэтага часу статус Нацыянальнага банка стаў зусім іншым: ён быў падсправаздачны Вярхоўнаму Савету Беларускай ССР, мог непасрэдна ўплываць на камерцыйныя банкі праз прынятыя законы, усталяваную сістэму эканамічных нарматываў, ажыццяўляць рэгістрацыю банкаў, наглядныя і іншыя функцыі. У Беларусі быў пакладзены пачатак фарміраванню двухузроўневай банкаўскай сістэмы.

Першапачаткова ў Нацыянальным банку былі пэўныя складанасці з кадрамі. У ходзе пераўтварэнняў шмат кваліфікаваных работнікаў сышло ў Аграпрамбанк, Жылсацбанк і іншыя банкі. Катастрафічна не хапала спецыялістаў па знешнеэканамічнай дзейнасці і валютных аперацыях. Да пачатку 1991 года колькасць цэнтральнага апарата Нацыянальнага банка не перавышала 90 штатных адзінак. Прэзідыум Вярхоўнага Савета БССР пастановай ад 6 сакавіка 1991 года № 662-XII зацвердзіў структуру апарата Нацыянальнага банка. Было створана 12 упраўленняў і аддзелаў, устаноўлены ліміт колькасці супрацоўнікаў з улікам перспектывы развіцця і новых функцый у колькасці 189 чал. (без уліку персаналу па абслугоўванню будынкаў).

З красавіка 2023 года Нацыянальны банк знаходзіцца пад санкцыямі Канады&lt;ref&gt;[https://smartpress.by/news/41527/ Канада ввела санкции против Нацбанка Беларуси и ряда крупнейших банков]&lt;/ref&gt;.

=== Кіраўнікі Беларускай канторы Дзяржбанка СССР ===
* [[Навум Іосіфавіч Нісяльсон]] (1921—1924)
* [[Антон Сцяпанавіч Карпешын]] (1924—1928)
* [[Ілья Веніямінавіч Яршоў]] (1928—1930)
* [[Іосіф Маркавіч Фельдман]] (1930—1933)
* [[Казімір Паўлавіч Галятоўскі]] (1933—1937)
* [[Аляксей Афрыканавіч Чарназуб]] (1937—1941)
* [[Іван Стэфанавіч Палякоў]] (1943—1964)
* [[Пётр Якаўлевіч Пчолін]] (1964—1971)
* [[Васіль Сцяпанавіч Клепча]] (1971—1986)

=== Кіраўнікі Нацыянальнага Банка Рэспублікі Беларусь ===
* [[Мікалай Уладзіміравіч Амельяновіч]] (1986 &lt;small&gt;[Беларуская кантора Дзяржбанка СССР]&lt;/small&gt; — 1991)
* [[Станіслаў Антонавіч Багданкевіч]] (1991—1995)
* [[Тамара Дзмітрыеўна Віннікава]] (1996—1997)
* [[Генадзь Станіслававіч Алейнікаў]] (1997—1998)
* [[Пётр Пятровіч Пракаповіч]] (1998—2011)
* [[Надзея Андрэеўна Ермакова]] (2011—2014)
* [[Павел Уладзіміравіч Калаур]] (2014—2025)
* [[Раман Аляксандравіч Галоўчанка]] (з 2025)

== Функцыі ==
Нацыянальны банк выконвае наступныя функцыі:

* распрацоўвае Асноўныя напрамкі грашова-крэдытнай палітыкі [[Рэспубліка Беларусь|Рэспублікі Беларусь]] і сумесна з Урадам Рэспублікі Беларусь забяспечвае правядзенне адзінай грашова-крэдытнай палітыкі Рэспублікі Беларусь у парадку, устаноўленым Банкаўскім кодэксам і іншымі заканадаўчымі актамі Рэспублікі Беларусь;
* ажыццяўляе аперацыі, неабходныя для выканання асноўных мэт дзейнасці Нацыянальнага банка;
* з’яўляецца для банкаў крэдыторам апошняй інстанцыі, ажыццяўляючы іх рэфінансаванне;
* ажыццяўляе эмісію грошай;
* ажыццяўляе выпуск (эмісію) каштоўных папер Нацыянальнага банка;
* фарміруе залаты запас Дзяржаўнага фонду каштоўных металаў і каштоўных камянёў Рэспублікі Беларусь і ажыццяўляе аператыўнае кіраванне ім у межах сваёй кампетэнцыі;
* стварае золатавалютныя рэзервы па ўзгадненні з Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь і кіруе імі ў межах сваёй кампетэнцыі;
* ажыццяўляе валютнае рэгуляванне і валютны кантроль у адпаведнасці з заканадаўствам Рэспублікі Беларусь;
* рэгулюе крэдытныя адносіны;
* рэгулюе і арганізоўвае грашовае абарачэнне;
* выконвае функцыі фінансавага агента Урада Рэспублікі Беларусь і мясцовых выканаўчых і распарадчых органаў па пытаннях выканання рэспубліканскага і мясцовых бюджэтаў;
* устанаўлівае правілы і парадак ажыццяўлення банкаўскіх аперацый;
* дае згоду на ажыццяўленне банкамі і нябанкаўскімі крэдытна-фінансавымі арганізацыямі аперацый з каштоўнымі паперамі ў выпадках, прадугледжаных заканадаўствам Рэспублікі Беларусь;
* узгадняе выпускі каштоўных папер банкаў і нябанкаўскіх крэдытна-фінансавых арганізацый у выпадках, прадугледжаных заканадаўствам Рэспублікі Беларусь;
* арганізоўвае дзейнасць банкаў і нябанкаўскіх крэдытна-фінансавых арганізацый па выдачы і абарачэнні вэксаляў, калі іншае не вызначана Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь;
* ажыццяўляе дэпазітарную дзейнасць у парадку, вызначаным заканадаўствам Рэспублікі Беларусь;
* устанаўлівае для банкаў і нябанкаўскіх крэдытна-фінансавых арганізацый патрабаванні па ажыццяўленні імі аперацый з форварднымі і ф’ючарснымі кантрактамі, апцыёнамі і іншымі фінансавымі інструментамі;
* рэгулюе адносіны, якія ўзнікаюць пры аб’яднанні грашовых сродкаў і (або) каштоўных папер у фонд банкаўскага кіравання на падставе дагавораў давернага кіравання фондам банкаўскага кіравання, калі іншае не прадугледжана заканадаўчымі актамі Рэспублікі Беларусь;
* вызначае парадак правядзення ў Рэспубліцы Беларусь разлікаў у безнаяўнай і наяўнай формах, у тым ліку памер, разлікаў наяўнымі грашовымі сродкамі у беларускіх рублях паміж юрыдычнымі асобамі, іх адасобленымі падраздзяленнямі, індывідуальнымі прадпрымальнікамі;
* арганізоўвае інкасацыю і перавозку наяўных грашовых сродкаў, плацежных інструкцый, каштоўных металаў і каштоўных камянёў і іншых каштоўнасцей;
* ажыццяўляе разліковае і (або) касавае абслугоўванне Урада Рэспублікі Беларусь, арганізацый, пералік якіх вызначаны ў Статуце Нацыянальнага банка, і іншых арганізацый у выпадках, прадугледжаных заканадаўчымі актамі Рэспублікі Беларусь;
* устанаўлівае парадак адкрыцця рахункаў у каштоўных металах і ўмовы іх вядзення ў банках і нябанкаўскіх крэдытна-фінансавых арганізацыях на тэрыторыі Рэспублікі Беларусь, а таксама ўмовы адкрыцця рэзідэнтамі такіх рахункаў у банках і іншых крэдытных арганізацыях за яе межамі;
* устанаўлівае сумесна з упаўнаважанымі дзяржаўнымі органамі парадак увозу ў Рэспубліку Беларусь і вывазу за яе межы каштоўных металаў і каштоўных камянёў пры ажыццяўленні банкаўскіх аперацый;
* устанаўлівае цэны куплі-продажу каштоўных металаў і каштоўных камянёў пры ажыццяўленні банкаўскіх аперацый;
* рэгулюе дзейнасць банкаў і нябанкаўскіх крэдытна-фінансавых арганізацый;
* ажыццяўляе банкаўскі нагляд;
* устанаўлівае ў адпаведнасці з Банкаўскім кодэксам і іншымі заканадаўчымі актамі Рэспублікі Беларусь прадак дзяржаўнай рэгістрацыі банкаў і нябанкаўскіх крэдытна-фінансавых арганізацый і ажыццяўляе іх дзяржаўную рэгістрацыю;
* ажыццяўляе ліцэнзаванне банкаўскай дзейнасці;
* ажыццяўляе маніторынг фінансавай стабільнасці;
* арганізоўвае функцыянаванне плацежнай сістэмы Рэспублікі Беларусь і ажыццяўляе нагляд за ёй;
* ажыццяўляе фарміраванне і развіццё адзінай разліковай і інфармацыйнай прасторы, забяспечвае функцыянаванне аўтаматызаванай інфармацыйнай сістэмы адзінай разліковай і інфармацыйнай прасторы;
* забяспечвае правядзенне адзінай дзяржаўнай палітыкі ў галіне бухгалтарскага ўліку і справаздачнасці для Нацыянальнага банка, банкаў і нябанкаўскіх крэдытна-фінансавых арганізацый;
* ажыццяўляе метадалагічнае кіраўніцтва бухгалтарскім улікам і справаздачнасцю Нацыянальнага банка, банкаў і нябанкаўскіх крэдытна-фінансавых арганізацый, іншыя паўнамоцтвы ў галіне бухгалтарскага ўліку і справаздачнасці ў адпаведнасці з заканадаўчымі актамі Рэспублікі Беларусь;
* распрацоўвае і зацвярджае нацыянальныя стандарты бухгалтарскага ўліку і справаздачнасці і іншыя нарматыўныя прававыя акты па бухгалтарскім уліку і справаздачнасці, абавязковыя для выканання Нацыянальным банкам, банкамі і нябанкаўскімі крэдытна-фінансавымі арганізацыямі;
* устанаўлівае для банкаў і нябанкаўскіх крэдытна-фінансавых арганізацый парадак складання статыстычнай справаздачнасці па формах і ў тэрміны, вызначаныя заканадаўствам рэспублікі Беларусь;
* фарміруе статыстыку плацежнага балансу, міжнароднай інвістыцыйнай пазіцыі і знешняга доўгу банкаўскай сістэмы, банкаўскую статыстыку, статыстыку фінансавага рынку, у тым ліку ўнутранага валютнага рынку і наяўнага грашовага абарачэння, а таксама статыстыку фінансавай устойлівасці і размяшчае статыстычныя звесткі на афіцыйным сайце Нацыянальнага банка ў глабальнай камп’ютарнай сетцы Інтэрнэт;
* праводзіць аналіз плацежнага балансу, прымае ўдзел у распрацоўцы органамі дзяржаўнага кіраваня прагнозу плацежнага балансу;
* праводзіць аналіз і прагназаванне тэндэнцый у грашова-крэдытнай сферы і размяшчае апаведныя аналітычныя матэрыялы на афіцыйным сайце Нацыянальнага банка ў глабальнай камп’ютарнай сетцы Інтэрнэт;
* ажыццяўляе маніторынг арганізацый, заснаваны на правядзенні рэгулярных апытанняў, для выяўлення тэндэнцый эканамічных працэсаў, іх аналізу і прагнозу ва ўзаемадзеянні з інструментамі грашова-крэдытнай палітыкі;
* рэалізоўвае дзяржаўную палітыку ў сферы ахоўнай дзейнасці банкаў і нябанкаўскіх крэдытна-фінансавых арганізацый;
* устанаўлівае для банкаў і нябанкаўскіх крэдытна-фінансавых арганізацый абавязковыя патрабаванні да бяспечнага функцыянавання аб’ектаў і бяспекі аказання банкаўскіх паслуг, абароны інфармацыйных рэсурсаў і інфармацыі, распаўсюджванне і (або) прадастаўленне якіх абмежавана, калі іншае не прадугледжана заканадаўчымі актамі Рэспублікі Беларусь;
* устанаўлівае патрабавані да тэхнічных магчымасцяў банкаў і нябанкаўскіх крэдытна-фінансавых арганізацый, іх філіялаў, стуктурных падраздзяленняў і аддаленых працоўных мест для правядзення банкаўскіх аперацый, ажыццяўляе тэхнічнае нарміраванне і стандартызацыю ў галіне банкаўскай дзейнасці;
* ажыццяўляе кантроль за забеспячэннем бяспекі і абароны інфармацыйных рэсурсаў у банках і нябанкаўскіх крэдытна-фінансавых арганізацыях;
* устанаўлівае патрабаванні да ўзнаўлення выяў банкнотаў і манет;
* фарміруе крэдытныя гісторыі на падставе прадстаўленых крыніцамі фарміравання крэдытных гісторый звестак пра крэдытныя пагадненні і прадастаўляе крэдытныя справаздачы карыстальнікам крэдытных гісторый і суб’ектам крэдытных гісторый;
* заключае пагадненні з цэнтральнымі (нацыянальнымі) банкамі і крэдытнымі арганізацыямі замежных дзяржаў;
* выконвае іншыя функцыі, прадугледжаныя Банкаўскім кодэксам і іншымі заканадаўчымі актамі Рэспублікі Беларусь.

== Кіраванне ==
Органам кіравання Нацыянальнага банка з’яўляецца Праўленне Нацыянальнага банка — калегіяльны орган, які вызначае асноўныя напрамкі дзейнасці Нацыянальнага банка і ажыццяўляе кіраўніцтва і кіраванне ім.

Падсправаздачнасць Нацыянальнага банка Прэзідэнту Рэспублікі Беларусь у тым ліку азначае:
* зацвярджэнне Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь Статута Нацыянальнага банка, змяненняў і (або) дапаўненняў, унесеных у яго;
* прызначэнне Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь са згоды Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь Старшыні і членаў Праўлення Нацыянальнага банка, вызваленне іх ад пасады з апавяшчэннем Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь;
* прызначэнне Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь аўдытарскай арганізацыі для правядзення аўдыту гадавой бухгалтарскай (фінансавай) справаздачнасці Нацыянальнага банка;
* зацвярджэнне Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь гадавой справаздачы Нацыянальнага банка.

Колькасць членаў Праўлення Нацыянальнага банка ўстанаўліваецца [[Прэзідэнт Беларусі|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]].

Кампетэнцыя Праўлення Нацыянальнага банка і парадак склікання яго пасяджэнняў вызначаюцца Статутам Нацыянальнага банка.

Члены Праўлення Нацыянальнага банка не могуць займаць іншыя дзяржаўныя пасады, калі іншае не прадугледжана Канстытуцыяй Рэспублікі Беларусь і іншымі заканадаўчымі актамі Рэспублікі Беларусь, а таксама знаходзіцца ў палітычных партыях.

== Будынак ==
{{асноўны|Будынак Нацыянальнага банка Беларусі}}
[[File:Мінск. Ад Маладзёжнай да Праспекта (26).jpg|thumb|250px|Будынак]]
Будынак Дзяржбанка ўзведзены ў 1947—1952 гадах па праекце акадэміка [[АН БССР]] архітэктара [[М. Паруснікаў|М. Паруснікава]], які перамог у 1947 годзе на закрытым конкурсе распрацоўкі праекта першай чаргі [[Праспект Незалежнасці (Мінск)|Савецкай вуліцы]] (сучасны пр. Незалежнасці). Была адзначана ўдала выбраная архітэктарам шырыня вуліцы і вышыня забудовы, буйны [[архітэктурны маштаб|маштаб]] забудовы, у меру падкрэсленая манументальнасць будынкаў. Будынак Дзяржбанка разам з будынкам [[Дзяржаўны ўніверсальны магазін (Мінск)|Дзяржаўнага ўніверсальнага магазіна]] (пр. Незалежнасці, 21) вырашаў складаны вугал праспекта на перакрыжаванні з [[Вуліца Леніна (Мінск)|вул. Леніна]]. Будынак уражвае сваёй прастатой і манументальнасцю. Пластыку фасадаў узбагачаюць канеліраваныя [[пілястра|пілястры]] [[карынфскі ордар|карынфскага ордара]] на вышыню чатырох паверхаў, арачныя праёмы асноўнай аперацыйнай залы на другім паверсе, вянчаючы [[карніз]]. Будынак Нацыянальнага банка — помнік савецкай архітэктуры з выкарыстаннем класіцыстычнай спадчыны.

Герб Беларусі на будынку зроблены ў 1998 годзе скульптарам [[У. Жбанаў|У. Жбанавым]]&lt;ref&gt;{{крыніцы/БЭ|10|Мінскае мастацкае прадпрыемства «Скульптурны камбінат»|аўтар=[[Л. Ф. Салавей]]}}&lt;/ref&gt;.

== Структура ==
[[File:75_years_of_banking_system_(silver)_rv.png|228px|right]]
Старшыне праўлення непасрэдна падпарадкоўваюцца яго намеснікі, Кіраўнік Галоўнага ўпраўлення бухгалтарскага ўліку і справаздачнасці – галоўны бухгалтар і Кіраўнік Упраўлення інфармацыі і грамадскіх сувязей – прэс-сакратар Нацыянальнага банка.

Таксама старшыне падпарадкаваны непасрэдна Галоўнае ўпраўленне ўнутранага аўдыту, якое складаецца з Упраўлення комплекснага аўдыту і Аддзела інфармацыйнага аўдыту, і Упраўленне аналізу інстытуцыянальнай эфектыўнасці, у склад якога ўключаны Пратакольна-рэдакцыйны аддзел.

Першаму намесніку старшыні праўлення падпарадкаваны:
*Галоўнае ўпраўленне манетарнай палітыкі і эканамічнага аналізу
*Галоўнае ўпраўленне аперацый на фінансавых рынках
*Галоўнае ўпраўленне валютна-фінансавага маніторынгу
*Галоўнае ўпраўленне міжнароднага супрацоўніцтва
*Галоўнае фінансава-эканамічнае ўпраўленне
*Галоўнае ўпраўленне сакратарыята
*Упраўленне інфармацыі і грамадскіх сувязей.

Акрамя Цэнтральнага апарату да структурных падраздзяленняў Нацыянальнага банку адносяцца:&lt;ref name=&quot;branches&quot;&gt;{{Спасылка| url = http://www.nbrb.by/bel/Branches/| загаловак = Структурныя падраздзяленні Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь| выдавецтва = Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь| дата = 15.4.2013| мова = be| title = Архіўная копія| access-date = 15 красавіка 2013| archive-url = https://web.archive.org/web/20130502103239/http://nbrb.by/bel/Branches/| archive-date = 2 мая 2013| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;
* Галоўныя ўпраўленні Нацбанка па Мінску і абласцях (будуць скасаваны з 1 сакавіка 2022 года)&lt;ref&gt;[https://president.gov.by/be/documents/ukaz-no-392-ad-15-kastrychnika-2021-g Указ № 392 от 15 октября 2021 г.]&lt;/ref&gt;.
* Вучэбны цэнтр
* Цэнтральнае сховішча

Нацыянальны банк мае права па ўзгадненні з [[Прэзідэнт Беларусі|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] ствараць арганізацыі, неабходныя для забеспячэння сваёй дзейнасці.

Юрыдычныя асобы, створаныя з удзелам Нацыянальнага банка:&lt;ref name=&quot;branches&quot;/&gt;

* [[Адкрытае акцыянернае таварыства|ААТ]] «[[Цэнтр банкаўскіх тэхналогій]]»
* ААТ «[[Банкаўскі працэсінгавы цэнтр]]»
* [[Закрытае акцыянернае таварыства|ЗАТ]] «[[Банкаўска–фінансавая тэлесетка]]»
* ААТ «Санаторый «Азёрны»
* ААТ «Санаторый «Ружанскі»
* ААТ «[[Беларуская валютна-фондавая біржа]]»
* Дзяржаўная ўстанова «[[Агенцтва гарантаванага пакрыцця банкаўскіх укладаў (дэпазітаў) фізічных асоб|Агенцтва гарантаванага пакрыцця банкаўскix укладаў]]»
* ААТ «Беларускі міжбанкаўскі разліковы цэнтр»
* ААТ «Нябанкаўская крэдытна-фінансавая арганізацыя «Белінкасгруп»&lt;ref&gt;[https://www.nbrb.by/news/7412 Зарегистрировано ОАО «Небанковская кредитно-финансовая организация «Белинкасгрупп»]{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;

== Серыі манет ==
* [[Беларускія народныя легенды (серыя манет)|Беларускія народныя легенды]]
* [[Заказнікі Беларусі (серыя манет)|Заказнікі Беларусі]]
* [[Парусныя караблі (серыя манет)|Парусныя караблі]]
* [[Святы і абрады беларусаў (серыя манет)|Святы і абрады беларусаў]]
== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* [http://www.nbrb.by/bv/articles/9634.pdf ''Омельянович, Н.'' Реформирование банковской системы Белорусской ССР / Николай Омельянович // Банкаўскі веснік. — 2013. — № . — С. 67—69.]

== Спасылкі ==
* [http://www.nbrb.by/bel/ Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110513234857/http://www.nbrb.by/bel/ |date=13 мая 2011 }}
* {{Архіварта|nacyjanalny-bank-rjespubliki-belarus}}
{{Банкі Беларусі}}
{{Беларусь у тэмах}}
{{Вонкавыя спасылкі}}
[[Катэгорыя:Банкі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Цэнтральныя банкі|Беларусь]]
[[Катэгорыя:Эканоміка Беларусі]]
[[Катэгорыя:Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь| ]]</text>
      <sha1>t3jirjzzqlkou1z8dj008r2k3g5hlze</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153271</id>
      <parentid>5153270</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T21:04:11Z</timestamp>
      <contributor deleted="deleted" />
      <comment deleted="deleted" />
      <origin>5153271</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33302" sha1="gtbd8b4czwb318nunlw56cgul8v0ncp" xml:space="preserve">{{Цэнтральны банк
|назва банка = Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь
|лагатып = [[Выява:Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь (лагатып).svg|250px]]
|выява2 = [[Выява:National Bank of Belarus (2019).jpg|250px|Галоўны будынак]]
|штаб-кватэра = [[Мінск]], {{Сцягафікацыя|Беларусь}}
|каардынаты = 
|дата заснавання =1 студзеня 1991 года 
|прэзідэнт = [[Раман Аляксандравіч Галоўчанка]]
|валюта = [[беларускі рубель]]
|уліковая стаўка = {{рост}} 12%
|дэпазітная стаўка = 
|рэзервы ={{падзенне}} 8 264,6 млрд [[долар ЗША|долараў ЗША]]
|вэб-сайт = https://www.nbrb.by/bel
}}
'''Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь''' ('''''НБ РБ''''') — [[цэнтральны банк]] [[Беларусь|Беларусі]], размешчаны ў [[Мінск]]у.

== Гісторыя ==

У 1922 годзе [[Савет народных камісараў БССР|Савет народных камісараў]] стварыў у [[БССР]] Беларускі рэспубліканскі банк. Неўзабаве ён перайшоў у падначаленне [[Дзяржаўны банк СССР|Дзяржаўнага банка СССР]]. Рэарганізацыі банка праводзіліся ў 1959 і 1987 гадах.

[[Вярхоўны Савет БССР]], адпаведна [[Дэкларацыя аб дзяржаўным суверэнітэце Беларускай ССР|Дэкларацыі аб дзяржаўным суверэнітэце Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі]], пастановай ад 21 снежня 1990 года № 475-XII «Аб Нацыянальным банку Беларускай ССР і банках на тэрыторыі рэспублікі» абвясціў ўласнасцю Беларускай ССР Беларускі рэспубліканскі банк Дзяржбанка СССР і рэспубліканскія спецыялізаваныя банкі з іх вылічальнымі цэнтрамі, установамі, прадпрыемствамі і арганізацыямі з усімі актывамі і пасівамі. Перайшло ва ўласнасць рэспублікі таксама Беларускае рэспубліканскае ўпраўленне інкасацыі Дзяржбанка СССР з падведамнай яму сеткай устаноў і арганізацый.

З прыняццем Законаў «Аб Нацыянальным банку Беларускай ССР», «Аб банках і банкаўскай дзейнасці на тэрыторыі рэспублікі», а таксама пастановы № 475-XII «Аб Нацыянальным банку Беларускай ССР і банках на тэрыторыі рэспублікі» Нацыянальны банк і ўсе спецыялізаваныя банкі выйшлі з саюзнага падпарадкавання і з 1 студзеня 1991 года пачалі ажыццяўляць самастойную дзейнасць. З гэтага часу статус Нацыянальнага банка стаў зусім іншым: ён быў падсправаздачны Вярхоўнаму Савету Беларускай ССР, мог непасрэдна ўплываць на камерцыйныя банкі праз прынятыя законы, усталяваную сістэму эканамічных нарматываў, ажыццяўляць рэгістрацыю банкаў, наглядныя і іншыя функцыі. У Беларусі быў пакладзены пачатак фарміраванню двухузроўневай банкаўскай сістэмы.

Першапачаткова ў Нацыянальным банку былі пэўныя складанасці з кадрамі. У ходзе пераўтварэнняў шмат кваліфікаваных работнікаў сышло ў Аграпрамбанк, Жылсацбанк і іншыя банкі. Катастрафічна не хапала спецыялістаў па знешнеэканамічнай дзейнасці і валютных аперацыях. Да пачатку 1991 года колькасць цэнтральнага апарата Нацыянальнага банка не перавышала 90 штатных адзінак. Прэзідыум Вярхоўнага Савета БССР пастановай ад 6 сакавіка 1991 года № 662-XII зацвердзіў структуру апарата Нацыянальнага банка. Было створана 12 упраўленняў і аддзелаў, устаноўлены ліміт колькасці супрацоўнікаў з улікам перспектывы развіцця і новых функцый у колькасці 189 чал. (без уліку персаналу па абслугоўванню будынкаў).

З красавіка 2023 года Нацыянальны банк знаходзіцца пад санкцыямі Канады&lt;ref&gt;[https://smartpress.by/news/41527/ Канада ввела санкции против Нацбанка Беларуси и ряда крупнейших банков]&lt;/ref&gt;.

=== Кіраўнікі Беларускай канторы Дзяржбанка СССР ===
* [[Навум Іосіфавіч Нісяльсон]] (1921—1924)
* [[Антон Сцяпанавіч Карпешын]] (1924—1928)
* [[Ілья Веніямінавіч Яршоў]] (1928—1930)
* [[Іосіф Маркавіч Фельдман]] (1930—1933)
* [[Казімір Паўлавіч Галятоўскі]] (1933—1937)
* [[Аляксей Афрыканавіч Чарназуб]] (1937—1941)
* [[Іван Стэфанавіч Палякоў]] (1943—1964)
* [[Пётр Якаўлевіч Пчолін]] (1964—1971)
* [[Васіль Сцяпанавіч Клепча]] (1971—1986)

=== Кіраўнікі Нацыянальнага Банка Рэспублікі Беларусь ===
* [[Мікалай Уладзіміравіч Амельяновіч]] (1986 &lt;small&gt;[Беларуская кантора Дзяржбанка СССР]&lt;/small&gt; — 1991)
* [[Станіслаў Антонавіч Багданкевіч]] (1991—1995)
* [[Тамара Дзмітрыеўна Віннікава]] (1996—1997)
* [[Генадзь Станіслававіч Алейнікаў]] (1997—1998)
* [[Пётр Пятровіч Пракаповіч]] (1998—2011)
* [[Надзея Андрэеўна Ермакова]] (2011—2014)
* [[Павел Уладзіміравіч Калаур]] (2014—2025)
* [[Раман Аляксандравіч Галоўчанка]] (з 2025)

== Функцыі ==
Асноўныя мэты дзейнасці Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь з’яўляюцца:
* падтрыманне цэнавой стабільнасці
* забеспячэнне стабільнасці банкаўскай сістэмы Рэспублікі Беларусь
* забеспячэнне эфектыўнага, надзейнага і бяспечнага функцыявання плацежнай сістэмы.

Атрыманне прыбытку не з’яўляецца асноўнай мэтай дзейнасці Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь.

Нацыянальны банк выконвае наступныя функцыі:

* распрацоўвае Асноўныя напрамкі грашова-крэдытнай палітыкі [[Рэспубліка Беларусь|Рэспублікі Беларусь]] і сумесна з Урадам Рэспублікі Беларусь забяспечвае правядзенне адзінай грашова-крэдытнай палітыкі Рэспублікі Беларусь у парадку, устаноўленым Банкаўскім кодэксам і іншымі заканадаўчымі актамі Рэспублікі Беларусь;
* ажыццяўляе аперацыі, неабходныя для выканання асноўных мэт дзейнасці Нацыянальнага банка;
* з’яўляецца для банкаў крэдыторам апошняй інстанцыі, ажыццяўляючы іх рэфінансаванне;
* ажыццяўляе эмісію грошай;
* ажыццяўляе выпуск (эмісію) каштоўных папер Нацыянальнага банка;
* фарміруе залаты запас Дзяржаўнага фонду каштоўных металаў і каштоўных камянёў Рэспублікі Беларусь і ажыццяўляе аператыўнае кіраванне ім у межах сваёй кампетэнцыі;
* стварае золатавалютныя рэзервы па ўзгадненні з Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь і кіруе імі ў межах сваёй кампетэнцыі;
* ажыццяўляе валютнае рэгуляванне і валютны кантроль у адпаведнасці з заканадаўствам Рэспублікі Беларусь;
* рэгулюе крэдытныя адносіны;
* рэгулюе і арганізоўвае грашовае абарачэнне;
* выконвае функцыі фінансавага агента Урада Рэспублікі Беларусь і мясцовых выканаўчых і распарадчых органаў па пытаннях выканання рэспубліканскага і мясцовых бюджэтаў;
* устанаўлівае правілы і парадак ажыццяўлення банкаўскіх аперацый;
* дае згоду на ажыццяўленне банкамі і нябанкаўскімі крэдытна-фінансавымі арганізацыямі аперацый з каштоўнымі паперамі ў выпадках, прадугледжаных заканадаўствам Рэспублікі Беларусь;
* узгадняе выпускі каштоўных папер банкаў і нябанкаўскіх крэдытна-фінансавых арганізацый у выпадках, прадугледжаных заканадаўствам Рэспублікі Беларусь;
* арганізоўвае дзейнасць банкаў і нябанкаўскіх крэдытна-фінансавых арганізацый па выдачы і абарачэнні вэксаляў, калі іншае не вызначана Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь;
* ажыццяўляе дэпазітарную дзейнасць у парадку, вызначаным заканадаўствам Рэспублікі Беларусь;
* устанаўлівае для банкаў і нябанкаўскіх крэдытна-фінансавых арганізацый патрабаванні па ажыццяўленні імі аперацый з форварднымі і ф’ючарснымі кантрактамі, апцыёнамі і іншымі фінансавымі інструментамі;
* рэгулюе адносіны, якія ўзнікаюць пры аб’яднанні грашовых сродкаў і (або) каштоўных папер у фонд банкаўскага кіравання на падставе дагавораў давернага кіравання фондам банкаўскага кіравання, калі іншае не прадугледжана заканадаўчымі актамі Рэспублікі Беларусь;
* вызначае парадак правядзення ў Рэспубліцы Беларусь разлікаў у безнаяўнай і наяўнай формах, у тым ліку памер, разлікаў наяўнымі грашовымі сродкамі у беларускіх рублях паміж юрыдычнымі асобамі, іх адасобленымі падраздзяленнямі, індывідуальнымі прадпрымальнікамі;
* арганізоўвае інкасацыю і перавозку наяўных грашовых сродкаў, плацежных інструкцый, каштоўных металаў і каштоўных камянёў і іншых каштоўнасцей;
* ажыццяўляе разліковае і (або) касавае абслугоўванне Урада Рэспублікі Беларусь, арганізацый, пералік якіх вызначаны ў Статуце Нацыянальнага банка, і іншых арганізацый у выпадках, прадугледжаных заканадаўчымі актамі Рэспублікі Беларусь;
* устанаўлівае парадак адкрыцця рахункаў у каштоўных металах і ўмовы іх вядзення ў банках і нябанкаўскіх крэдытна-фінансавых арганізацыях на тэрыторыі Рэспублікі Беларусь, а таксама ўмовы адкрыцця рэзідэнтамі такіх рахункаў у банках і іншых крэдытных арганізацыях за яе межамі;
* устанаўлівае сумесна з упаўнаважанымі дзяржаўнымі органамі парадак увозу ў Рэспубліку Беларусь і вывазу за яе межы каштоўных металаў і каштоўных камянёў пры ажыццяўленні банкаўскіх аперацый;
* устанаўлівае цэны куплі-продажу каштоўных металаў і каштоўных камянёў пры ажыццяўленні банкаўскіх аперацый;
* рэгулюе дзейнасць банкаў і нябанкаўскіх крэдытна-фінансавых арганізацый;
* ажыццяўляе банкаўскі нагляд;
* устанаўлівае ў адпаведнасці з Банкаўскім кодэксам і іншымі заканадаўчымі актамі Рэспублікі Беларусь прадак дзяржаўнай рэгістрацыі банкаў і нябанкаўскіх крэдытна-фінансавых арганізацый і ажыццяўляе іх дзяржаўную рэгістрацыю;
* ажыццяўляе ліцэнзаванне банкаўскай дзейнасці;
* ажыццяўляе маніторынг фінансавай стабільнасці;
* арганізоўвае функцыянаванне плацежнай сістэмы Рэспублікі Беларусь і ажыццяўляе нагляд за ёй;
* ажыццяўляе фарміраванне і развіццё адзінай разліковай і інфармацыйнай прасторы, забяспечвае функцыянаванне аўтаматызаванай інфармацыйнай сістэмы адзінай разліковай і інфармацыйнай прасторы;
* забяспечвае правядзенне адзінай дзяржаўнай палітыкі ў галіне бухгалтарскага ўліку і справаздачнасці для Нацыянальнага банка, банкаў і нябанкаўскіх крэдытна-фінансавых арганізацый;
* ажыццяўляе метадалагічнае кіраўніцтва бухгалтарскім улікам і справаздачнасцю Нацыянальнага банка, банкаў і нябанкаўскіх крэдытна-фінансавых арганізацый, іншыя паўнамоцтвы ў галіне бухгалтарскага ўліку і справаздачнасці ў адпаведнасці з заканадаўчымі актамі Рэспублікі Беларусь;
* распрацоўвае і зацвярджае нацыянальныя стандарты бухгалтарскага ўліку і справаздачнасці і іншыя нарматыўныя прававыя акты па бухгалтарскім уліку і справаздачнасці, абавязковыя для выканання Нацыянальным банкам, банкамі і нябанкаўскімі крэдытна-фінансавымі арганізацыямі;
* устанаўлівае для банкаў і нябанкаўскіх крэдытна-фінансавых арганізацый парадак складання статыстычнай справаздачнасці па формах і ў тэрміны, вызначаныя заканадаўствам рэспублікі Беларусь;
* фарміруе статыстыку плацежнага балансу, міжнароднай інвістыцыйнай пазіцыі і знешняга доўгу банкаўскай сістэмы, банкаўскую статыстыку, статыстыку фінансавага рынку, у тым ліку ўнутранага валютнага рынку і наяўнага грашовага абарачэння, а таксама статыстыку фінансавай устойлівасці і размяшчае статыстычныя звесткі на афіцыйным сайце Нацыянальнага банка ў глабальнай камп’ютарнай сетцы Інтэрнэт;
* праводзіць аналіз плацежнага балансу, прымае ўдзел у распрацоўцы органамі дзяржаўнага кіраваня прагнозу плацежнага балансу;
* праводзіць аналіз і прагназаванне тэндэнцый у грашова-крэдытнай сферы і размяшчае апаведныя аналітычныя матэрыялы на афіцыйным сайце Нацыянальнага банка ў глабальнай камп’ютарнай сетцы Інтэрнэт;
* ажыццяўляе маніторынг арганізацый, заснаваны на правядзенні рэгулярных апытанняў, для выяўлення тэндэнцый эканамічных працэсаў, іх аналізу і прагнозу ва ўзаемадзеянні з інструментамі грашова-крэдытнай палітыкі;
* рэалізоўвае дзяржаўную палітыку ў сферы ахоўнай дзейнасці банкаў і нябанкаўскіх крэдытна-фінансавых арганізацый;
* устанаўлівае для банкаў і нябанкаўскіх крэдытна-фінансавых арганізацый абавязковыя патрабаванні да бяспечнага функцыянавання аб’ектаў і бяспекі аказання банкаўскіх паслуг, абароны інфармацыйных рэсурсаў і інфармацыі, распаўсюджванне і (або) прадастаўленне якіх абмежавана, калі іншае не прадугледжана заканадаўчымі актамі Рэспублікі Беларусь;
* устанаўлівае патрабавані да тэхнічных магчымасцяў банкаў і нябанкаўскіх крэдытна-фінансавых арганізацый, іх філіялаў, стуктурных падраздзяленняў і аддаленых працоўных мест для правядзення банкаўскіх аперацый, ажыццяўляе тэхнічнае нарміраванне і стандартызацыю ў галіне банкаўскай дзейнасці;
* ажыццяўляе кантроль за забеспячэннем бяспекі і абароны інфармацыйных рэсурсаў у банках і нябанкаўскіх крэдытна-фінансавых арганізацыях;
* устанаўлівае патрабаванні да ўзнаўлення выяў банкнотаў і манет;
* фарміруе крэдытныя гісторыі на падставе прадстаўленых крыніцамі фарміравання крэдытных гісторый звестак пра крэдытныя пагадненні і прадастаўляе крэдытныя справаздачы карыстальнікам крэдытных гісторый і суб’ектам крэдытных гісторый;
* заключае пагадненні з цэнтральнымі (нацыянальнымі) банкамі і крэдытнымі арганізацыямі замежных дзяржаў;
* выконвае іншыя функцыі, прадугледжаныя Банкаўскім кодэксам і іншымі заканадаўчымі актамі Рэспублікі Беларусь.

== Кіраванне ==
Органам кіравання Нацыянальнага банка з’яўляецца Праўленне Нацыянальнага банка — калегіяльны орган, які вызначае асноўныя напрамкі дзейнасці Нацыянальнага банка і ажыццяўляе кіраўніцтва і кіраванне ім.

Падсправаздачнасць Нацыянальнага банка Прэзідэнту Рэспублікі Беларусь у тым ліку азначае:
* зацвярджэнне Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь Статута Нацыянальнага банка, змяненняў і (або) дапаўненняў, унесеных у яго;
* прызначэнне Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь са згоды Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь Старшыні і членаў Праўлення Нацыянальнага банка, вызваленне іх ад пасады з апавяшчэннем Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь;
* прызначэнне Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь аўдытарскай арганізацыі для правядзення аўдыту гадавой бухгалтарскай (фінансавай) справаздачнасці Нацыянальнага банка;
* зацвярджэнне Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь гадавой справаздачы Нацыянальнага банка.

Колькасць членаў Праўлення Нацыянальнага банка ўстанаўліваецца [[Прэзідэнт Беларусі|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]].

Кампетэнцыя Праўлення Нацыянальнага банка і парадак склікання яго пасяджэнняў вызначаюцца Статутам Нацыянальнага банка.

Члены Праўлення Нацыянальнага банка не могуць займаць іншыя дзяржаўныя пасады, калі іншае не прадугледжана Канстытуцыяй Рэспублікі Беларусь і іншымі заканадаўчымі актамі Рэспублікі Беларусь, а таксама знаходзіцца ў палітычных партыях.

== Будынак ==
{{асноўны|Будынак Нацыянальнага банка Беларусі}}
[[File:Мінск. Ад Маладзёжнай да Праспекта (26).jpg|thumb|250px|Будынак]]
Будынак Дзяржбанка ўзведзены ў 1947—1952 гадах па праекце акадэміка [[АН БССР]] архітэктара [[М. Паруснікаў|М. Паруснікава]], які перамог у 1947 годзе на закрытым конкурсе распрацоўкі праекта першай чаргі [[Праспект Незалежнасці (Мінск)|Савецкай вуліцы]] (сучасны пр. Незалежнасці). Была адзначана ўдала выбраная архітэктарам шырыня вуліцы і вышыня забудовы, буйны [[архітэктурны маштаб|маштаб]] забудовы, у меру падкрэсленая манументальнасць будынкаў. Будынак Дзяржбанка разам з будынкам [[Дзяржаўны ўніверсальны магазін (Мінск)|Дзяржаўнага ўніверсальнага магазіна]] (пр. Незалежнасці, 21) вырашаў складаны вугал праспекта на перакрыжаванні з [[Вуліца Леніна (Мінск)|вул. Леніна]]. Будынак уражвае сваёй прастатой і манументальнасцю. Пластыку фасадаў узбагачаюць канеліраваныя [[пілястра|пілястры]] [[карынфскі ордар|карынфскага ордара]] на вышыню чатырох паверхаў, арачныя праёмы асноўнай аперацыйнай залы на другім паверсе, вянчаючы [[карніз]]. Будынак Нацыянальнага банка — помнік савецкай архітэктуры з выкарыстаннем класіцыстычнай спадчыны.

Герб Беларусі на будынку зроблены ў 1998 годзе скульптарам [[У. Жбанаў|У. Жбанавым]]&lt;ref&gt;{{крыніцы/БЭ|10|Мінскае мастацкае прадпрыемства «Скульптурны камбінат»|аўтар=[[Л. Ф. Салавей]]}}&lt;/ref&gt;.

== Структура ==
[[File:75_years_of_banking_system_(silver)_rv.png|228px|right]]
Старшыне праўлення непасрэдна падпарадкоўваюцца яго намеснікі, Кіраўнік Галоўнага ўпраўлення бухгалтарскага ўліку і справаздачнасці – галоўны бухгалтар і Кіраўнік Упраўлення інфармацыі і грамадскіх сувязей – прэс-сакратар Нацыянальнага банка.

Таксама старшыне падпарадкаваны непасрэдна Галоўнае ўпраўленне ўнутранага аўдыту, якое складаецца з Упраўлення комплекснага аўдыту і Аддзела інфармацыйнага аўдыту, і Упраўленне аналізу інстытуцыянальнай эфектыўнасці, у склад якога ўключаны Пратакольна-рэдакцыйны аддзел.

Першаму намесніку старшыні праўлення падпарадкаваны:
*Галоўнае ўпраўленне манетарнай палітыкі і эканамічнага аналізу
*Галоўнае ўпраўленне аперацый на фінансавых рынках
*Галоўнае ўпраўленне валютна-фінансавага маніторынгу
*Галоўнае ўпраўленне міжнароднага супрацоўніцтва
*Галоўнае фінансава-эканамічнае ўпраўленне
*Галоўнае ўпраўленне сакратарыята
*Упраўленне інфармацыі і грамадскіх сувязей.

Акрамя Цэнтральнага апарату да структурных падраздзяленняў Нацыянальнага банку адносяцца:&lt;ref name=&quot;branches&quot;&gt;{{Спасылка| url = http://www.nbrb.by/bel/Branches/| загаловак = Структурныя падраздзяленні Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь| выдавецтва = Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь| дата = 15.4.2013| мова = be| title = Архіўная копія| access-date = 15 красавіка 2013| archive-url = https://web.archive.org/web/20130502103239/http://nbrb.by/bel/Branches/| archive-date = 2 мая 2013| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;
* Галоўныя ўпраўленні Нацбанка па Мінску і абласцях (будуць скасаваны з 1 сакавіка 2022 года)&lt;ref&gt;[https://president.gov.by/be/documents/ukaz-no-392-ad-15-kastrychnika-2021-g Указ № 392 от 15 октября 2021 г.]&lt;/ref&gt;.
* Вучэбны цэнтр
* Цэнтральнае сховішча

Нацыянальны банк мае права па ўзгадненні з [[Прэзідэнт Беларусі|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] ствараць арганізацыі, неабходныя для забеспячэння сваёй дзейнасці.

Юрыдычныя асобы, створаныя з удзелам Нацыянальнага банка:&lt;ref name=&quot;branches&quot;/&gt;

* [[Адкрытае акцыянернае таварыства|ААТ]] «[[Цэнтр банкаўскіх тэхналогій]]»
* ААТ «[[Банкаўскі працэсінгавы цэнтр]]»
* [[Закрытае акцыянернае таварыства|ЗАТ]] «[[Банкаўска–фінансавая тэлесетка]]»
* ААТ «Санаторый «Азёрны»
* ААТ «Санаторый «Ружанскі»
* ААТ «[[Беларуская валютна-фондавая біржа]]»
* Дзяржаўная ўстанова «[[Агенцтва гарантаванага пакрыцця банкаўскіх укладаў (дэпазітаў) фізічных асоб|Агенцтва гарантаванага пакрыцця банкаўскix укладаў]]»
* ААТ «Беларускі міжбанкаўскі разліковы цэнтр»
* ААТ «Нябанкаўская крэдытна-фінансавая арганізацыя «Белінкасгруп»&lt;ref&gt;[https://www.nbrb.by/news/7412 Зарегистрировано ОАО «Небанковская кредитно-финансовая организация «Белинкасгрупп»]{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;

== Серыі манет ==
* [[Беларускія народныя легенды (серыя манет)|Беларускія народныя легенды]]
* [[Заказнікі Беларусі (серыя манет)|Заказнікі Беларусі]]
* [[Парусныя караблі (серыя манет)|Парусныя караблі]]
* [[Святы і абрады беларусаў (серыя манет)|Святы і абрады беларусаў]]
== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* [http://www.nbrb.by/bv/articles/9634.pdf ''Омельянович, Н.'' Реформирование банковской системы Белорусской ССР / Николай Омельянович // Банкаўскі веснік. — 2013. — № . — С. 67—69.]

== Спасылкі ==
* [http://www.nbrb.by/bel/ Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110513234857/http://www.nbrb.by/bel/ |date=13 мая 2011 }}
* {{Архіварта|nacyjanalny-bank-rjespubliki-belarus}}
{{Банкі Беларусі}}
{{Беларусь у тэмах}}
{{Вонкавыя спасылкі}}
[[Катэгорыя:Банкі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Цэнтральныя банкі|Беларусь]]
[[Катэгорыя:Эканоміка Беларусі]]
[[Катэгорыя:Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь| ]]</text>
      <sha1>gtbd8b4czwb318nunlw56cgul8v0ncp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Грэйс Келі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>82217</id>
    <revision>
      <id>5153145</id>
      <parentid>4696046</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T12:06:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Autumndancer</username>
        <id>168015</id>
      </contributor>
      <origin>5153145</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2889" sha1="l4c9fyj63v7fjlwa90s2nnogdsdn35q" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Келі}}
{{Кінематаграфіст
| Імя              = Грэйс Келі
| Арыгінал імя   = Grace Kelly
| Фота             = Grace Kelly 1956.jpg
| Подпіс          = 
| Шырыня           = 240px
| Імя пры нараджэнні = 
| Дата нараджэння    = 
| Месца нараджэння   =
| Дата смерці =
| Месца смерці =
| Пахавана =
| Прафесія = 
| Грамадзянства =
| Гады актыўнасці = 1949—1956
| Кірунак =
| Узнагароды = «[[Оскар]]» (1954)
| imdb_id = 0000038
| Сайт =
}}
'''Грэйс Патрыцыя Келі''' ({{lang-en|Grace Patricia Kelly}}, [[12 лістапада]] [[1929]] — [[14 верасня]] [[1982]]) — [[ЗША|амерыканская]] {{актрыса|ЗША}}, з 1956 жонка князя Манака [[Рэнье III]], маці князя [[Альбер II (князь Манака)|Альбера II]].

== Фільмаграфія ==
* (1954) «[[Вясковая дзяўчына]]» — ''Джорджы Элджын''
== Зноскі ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* Grace Kelly: A Life in Pictures / Грэйс Келі: жыццё ў фатаграфіях.
* The Grace Kelly Years: Princess of Monaco / Гады Грэйс Келі: прынцэса Манака.
* H. Kristina Haugland. Grace Kelly: Icon of Style to Royal Bride. — 2006
* H. Kristina Haugland. Grace Kelly: Icon of Style to Royal Bride. — 2006

== Спасылкі ==
* {{imdb|0000038|Грэйс Келі}}
* {{ibdb|67951|Грэйс Келі}}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{Прэмія «Оскар» за найлепшую жаночую ролю}}
{{Прэмія «Залаты глобус» за найлепшую жаночую ролю — драма}}
{{Прэмія «Залаты глобус» за найлепшую жаночую ролю другога плана — кінафільм}}

{{DEFAULTSORT:Келі Грэйс}}
[[Катэгорыя:Постаці Манака]]
[[Катэгорыя:Асобы на манетах]]
[[Катэгорыя:Асобы на марках]]
[[Катэгорыя:Загінулі ў аўтамабільных катастрофах]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Філадэльфіі]]
[[Катэгорыя:Памерлі ў Монтэ-Карла]]
[[Катэгорыя:Пахаваныя ў Саборы Святога Мікалая (Манака)]]
[[Катэгорыя:Акцёры вестэрнаў]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар»]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»]]
[[Катэгорыя:Мужы і жонкі манархаў]]
[[Катэгорыя:Члены княжацкага дому Манака]]</text>
      <sha1>l4c9fyj63v7fjlwa90s2nnogdsdn35q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>IKCO Samand</title>
    <ns>0</ns>
    <id>82642</id>
    <revision>
      <id>5153340</id>
      <parentid>5032676</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T07:18:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5153340</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20504" sha1="s3fsnw1vhjtaqp32foag4jcw11uvwo4" xml:space="preserve">{{Аўтамабіль
| назва            = IKCO Samand
| фота             = Samand LX Kermanshah.jpg
| вытворца         = [[Iran Khodro]]
| заводы           = {{Сцягафікацыя|Іран}}&lt;br/&gt;{{Сцягафікацыя|Азербайджан}}&lt;br/&gt;{{Сцягафікацыя|Беларусь}}&lt;br/&gt;{{Сцягафікацыя|Венесуэла}}&lt;br/&gt;{{Сцягафікацыя|Сенегал}}&lt;br/&gt;{{Сцягафікацыя|Сірыя}}
| гады вытворчасці = {{гады аўтамабіля|2001|2022}}
| тып кузава       = {{Тып кузава|Седан|4|5}}
| даўжыня          = 
| шырыня           = 
| вышыня           = 
| колавая база     = 
| папярэднік       = 
| пераемнік        = [[IKCO Soren]]
| вікісховішча     = IKCO Samand
}}
'''Samand''' — [[легкавы аўтамабіль]] з кузавам [[седан]] [[іран]]скага вытворцы [[Iran Khodro]] (IKCO). Пабудаваны на базе [[Peugeot 405]]. Выпускаўся з 2001 па 2022 год&lt;ref&gt;{{cite web |url = https://www.presstv.ir/Detail/2022/07/18/685860/Iran-car-manufacturers-car-models-discontinue |title = Iranian carmakers to discontinue three popular cars in August |date = 2022-07-18 |publisher = presstv.ir |accessdate = 2023-01-14 |language = en}}&lt;/ref&gt;.

== Апісанне ==
=== Мадыфікацыі ===

*SAMAND, камплектацыі: «Basic», «EL», «Norma», «LX»
*SAMAND TU5 — галоўныя адрозненні ад Samand: 16-кл. рухавік, Падушка бяспекi для вадзiцеля (лёгка пазнаць па абноўленай рашотцы радыятара)
*SAMAND SARIR (падоўжаная версія аўтамабіля Samand)
*SAMAND SOREN — абноўлены аўтамабіль Samand.
*SAMAND VANET (перспектыўны пікап на базе Samand)
*Samand Zoubin (дызайнерская распрацоўка)
*Samand Coupe (дызайнерская распрацоўка)
*Samand Pardis (дызайнерская распрацоўка)
*Samand Runna

На выбар прапануецца чатыры камплектацыі&lt;ref&gt;[http://samand-russia.ru/content/view/17/36/ Samand RUSSIA Club - Пра Саманд] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110826161746/http://samand-russia.ru/content/view/17/36/ |date=26 жніўня 2011 }}{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

Самы просты '''Samand Basic''' — ёсць гідраўзмацняльнік руля, рэгуліроўка рулявы калонкі па нахіле, еўрапейская касетная аўтамагнітола, цэнтральны замак з дыстанцыйным кіраваннем, электрычныя шклапад'ёмнікі пярэдніх дзвярэй, падагрэў задняга шкла і сталёвыя колы.

Наступная камплектацыя '''Samand EL''' — больш поўная, у аўтамабілі з'яўляецца кандыцыянер. Са жніўня 2006г аўтамабілі ў гэтым варыянце выканання могуць дадаткова камплектавацца ABS.

На прыступку вышэй стаіць '''Norma''', якая дадасць да спісу абсталявання сігналізацыю, падагрэў электралюстэрак, электрашклападымальнікі ззаду і 15-цалёвыя колы.

'''Samand LX''' з’явіўся ў 2004 годзе&lt;ref name=&quot;ikco-samand-lx-xu7&quot;/&gt;. ''Samand LX'' прапануецца з ABS, парктронікам і пярэднімі сядзеннямі з электрычнымі рэгуляваннямі, лёгкасплаўныя дыскі ў якасці опцыі.

=== Рухавікі ===
Samand LX XU7 абсталяваны рухавіком аб’ёмам 1,8 л&lt;ref name=&quot;ikco-samand-lx-xu7&quot;/&gt;. Samand LX EF7 (выпускаўся з 2008 года) мае рухавік аб’ёмам 1,7 л і быў даступны як у бензінавай, так і з двухпаліўнай версіі, якая акрамя бензіна выкарыстоўвала ў якасці паліва сціснуты прыродны газ&lt;ref name=&quot;ikco-samand-lx-ef7/&gt;&lt;ref name=&quot;ikco-samand-lx-ef7-cng/&gt;.

=== Тэхнічныя характарыстыкі ===
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%;&quot;
|-
! 
! Samand LX XU7&lt;ref name=&quot;ikco-samand-lx-xu7&quot;&gt;{{cite web |url = https://en.ikco.ir/Lists/PassengercarsLst/ProductSpecifications.aspx?ID=4 |title = SAMAND LX XU7 на сайце вытворцы |publisher = [[Iran Khodro|IKCO]] |accessdate = 2023-01-14 |language = en |archive-date = 14 студзеня 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230114141618/https://en.ikco.ir/Lists/PassengercarsLst/ProductSpecifications.aspx?ID=4 |url-status = dead }}&lt;/ref&gt;
! Samand LX EF7&lt;ref name=&quot;ikco-samand-lx-ef7&gt;{{cite web |url = https://en.ikco.ir/Lists/PassengercarsLst/ProductSpecifications.aspx?ID=13 |title = SAMAND LX EF7 на сайце вытворцы |publisher = [[Iran Khodro|IKCO]] |accessdate = 2023-01-14 |language = en |archive-date = 14 студзеня 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230114141619/https://en.ikco.ir/Lists/PassengercarsLst/ProductSpecifications.aspx?ID=13 |url-status = dead }}&lt;/ref&gt;
! Samand LX/CNG&lt;ref name=&quot;ikco-samand-lx-ef7-cng&gt;{{cite web |url = https://en.ikco.ir/Lists/PassengercarsLst/ProductSpecifications.aspx?ID=12 |title = SAMAND LX/CNG на сайце вытворцы |publisher = [[Iran Khodro|IKCO]] |accessdate = 2023-01-14 |language = en |archive-date = 14 студзеня 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230114141619/https://en.ikco.ir/Lists/PassengercarsLst/ProductSpecifications.aspx?ID=12 |url-status = dead }}&lt;/ref&gt;
|-
! Кузаў
| colspan=&quot;3&quot; | чатырохдзверны седан
|-
! Даўжыня, мм
| colspan=&quot;3&quot; | 4502
|-
! Шырыня, мм
| colspan=&quot;3&quot; | 1903
|-
! Вышыня, мм
| colspan=&quot;3&quot; | 1460
|-
! Колавая база, мм
| colspan=&quot;3&quot; | 2671
|-
! Каляіна (пярэдняя/задняя), мм
| colspan=&quot;3&quot; | 1450/1440
|-
! Падрыхтаваная маса, кг
| 1220
| 1240
| 1350
|-
! Аб’ём багажнага аддзялення, л
| colspan=&quot;2&quot; | 500
| 350
|-
! Аб’ём паліўнага бака, л
| colspan=&quot;2&quot; | 60
| бензінавы: 60&lt;br &gt;газавы балон: 75
|-
! colspan=&quot;4&quot; | Рухавік
|-
! Тып
| colspan=&quot;2&quot; | бензінавы
| бензін + газ (CNG)
|-
! Мадэль рухавіка
| XU7
| EF7
| EF7
|-
! Аб’ём, см³
| 1761
| 1645
| 1645
|-
! Дыяметр цыліндра х Ход поршня, мм
| 81,4 х 83
| 78,6 х 72
| 78,6 х 72
|-
! Магутнасць
| 100 к.с. пры 6000 пры аб/хв
| 113 к.с. пры 6000 пры аб/хв
| 113 к.с. пры 6000 пры аб/хв&lt;br&gt;''100 к.с. на газу''
|-
! Макс. круцільны момант&lt;br /&gt;&lt;small&gt;пры аб/хв&lt;/small&gt;
| 153 Н·м пры 3000 аб/хв
| 155 Н·м пры 3500-4500 аб/хв
| 155 Н·м пры 3500-4500 аб/хв&lt;br&gt;''136 Н·м на газу''
|-
! colspan=&quot;4&quot; | Трансмісія
|-
! Каробка перадач
| colspan=&quot;3&quot; | механічная, пяціступеньчатая
|-
! Прывад
| colspan=&quot;3&quot; | пярэдні
|-
! colspan=&quot;4&quot; | Хадавая частка
|-
! Рулявы механізм
| colspan=&quot;3&quot; | з гідраўзмацняльнікам
|-
! Тармазы
| colspan=&quot;3&quot; | спераду — дыскавыя, ззаду — барабанныя
|-
! Шыны
| colspan=&quot;3&quot; | 185/65 R15
|-
! colspan=&quot;4&quot; | Характарыстыкі
|-
! Макс. хуткасць, км/г
| 185
| 190
| 188
|-
! Паскарэнне ад 0 да 100 км/г, с
| 13,1
| 12
| 13,5
|-
! Сярэдні расход паліва
| 8,43 л/100 км
| 7,49 л/100 км
| 8,5 м³/100 км
|-
|}

== Вытворчасць ==
У першы год было выраблена 1000 машын&lt;ref&gt;{{cite news |url = https://www.tehrantimes.com/news/75162/Auto-Company-Produces-200-000-Cars |title = Auto Company Produces 200,000 Cars |date = 2002-02-17 |publisher = tehrantimes.com |accessdate = 2023-01-16 |language = en}}&lt;/ref&gt;.

У перыяд з сакавіка 2005 па сакавік 2006 года (1384 год паводле [[Іранскі каляндар|іранскага календара]]) выпусцілі {{num|65514|машын}} Саманд&lt;ref&gt;{{cite news |url = https://www.tehrantimes.com/news/114959/Iran-s-auto-manufacturers-produce-over-1m-light-heavy-vehicles |title = Iran’s auto manufacturers produce over 1m light, heavy vehicles |date = 2006-04-13 |publisher = tehrantimes.com |accessdate = 2023-01-16 |language = en}}&lt;/ref&gt;.

* {{comment|Сак. 2014 — сак. 2015|1393 год паводле іранскага календара}}: {{num|96761|аўтамабіль}}&lt;ref&gt;{{cite news |url = https://www.ikcopress.ir/en/NewsDetail/12534 |title = IKCO Production Surpassed 600,000 Cars |date = 2015-03-17 |publisher = ikcopress.ir |accessdate = 2023-01-16 |language = en }}{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;;
* {{comment|Сак. 2021 — сак. 2022|1400 год паводле іранскага календара}}: {{num|50095|аўтамабіляў}}&lt;ref&gt;{{cite news |url = https://www.tehrantimes.com/news/471336/Annual-production-by-major-automakers-exceeds-867-000 |title = Annual production by major automakers exceeds 867,000 |date = 2022-04-04 |publisher = tehrantimes.com |accessdate = 2023-01-16 |language = en}}&lt;/ref&gt;.

=== Зборка ў Азербайджане ===
У чэрвені 2006 года ў [[Азербайджан]]е ў горадзе [[Шэмаха]] пачалася зборка аўтамабіляў пад мясцовай назвай '''AzSamand'''. Гэты завод стаў першай вытворчай пляцоўкай за межамі Ірана&lt;ref&gt;{{cite news |url = https://www.ikcopress.ir/en/NewsDetail/2571 |title = Samand production line was opened in Azerbaijan Republic |date = 2006-06-06 |publisher = ikcopress.ir |accessdate = 2023-01-16 |language = en }}{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;. Паводле некаторых звестак работа працягвалася да 2010 года&lt;ref name=&quot;autoreview-2011-05&quot;/&gt;.

У жніўні 2016 года IKCO стварыла сумеснае прадпрыемства з азербайджанскім ААТ «Аўтамабільная кампанія «Хазар» AzerMash у [[Нефтэчала|Нефтэчалінскім]] індустрыяльным парку. У лістападзе 2018 года пачаўся выпуск Samand пад брэндам '''«Khazar»'''&lt;ref&gt;{{cite news |url = https://www.azernews.az/business/141274.html |title = Iran Khodro starts production of Samand model in Azerbaijan |date = 2018-11-21 |publisher = azernews.az |accessdate = 2023-01-14 |language = en}}&lt;/ref&gt;.

=== Зборка ў Беларусі ===
З верасня [[2006]] года седаны Samand збіралі ў Беларусі на заводзе [[Юнісон]] па так званай тэхналогіі [[SKD-зборка|SKD-1]] — фактычна, гэта буйнавузлавая «адвёрткавая» зборка. Машынакамплекты прыходзілі з Ірана: асобна звараны і афарбаваны кузаў, асобна рухавік з каробкай перадач і іншыя камплектуючыя — элементы пярэдняй і задняй падвескі, сістэма выпуску, бамперы, сядзенні, абіўка салона.

Беларускі Samand выпускаўся толькі ў камплектацыі LX. У спісе абсталявання значацца кандыцыянер, ABS, электрашклапад’ёмнікі вокнаў усіх дзвярэй, электрапрывад і абаграванне вонкавых люстэркаў, гідраўзмацняльнік руля, рэгуляваная рулявая калонка, русіфікаваны маршрутны камп’ютар,  парктронік, легкасплаўныя колы, CD/mp3-аўдыёсістэма, цэнтральны замок з дыстанцыйным кіраваннем, сігналізацыя, сталёвая абарона картэра.

Большасць аўтамабіляў рэалізоўвалася пры дапамозе адміністрацыйнага рэсурсу і былі пастаўлены ў розныя дзяржаўныя органы і прадпрыемствы&lt;ref&gt;{{cite web |url = https://av.by/news/index.php?event=View&amp;news_id=38328 |title = До Geely дожили, а что пережили? Каким был путь белорусской иномарки &quot;для народа&quot; |date = 2015-12-10 |publisher = av.by |accessdate = 2023-01-14 |language = ru |archive-date = 14 снежня 2015 |archive-url = https://web.archive.org/web/20151214145836/http://av.by/news/index.php?event=View&amp;news_id=38328 |url-status = dead }}&lt;/ref&gt;. У лютым 2013 года пасол Ірана ў Беларусі заявіў аб фактычным спыненні праекта&lt;ref&gt;{{cite web |url = https://abw.by/news/rb/2013/02/06/samand-dobralsya-do-finisha-cherez-shest-let-posle-starta |title = &quot;Саманд&quot; добрался до финиша через шесть лет после старта |date = 2013-02-06 |publisher = abw.by |accessdate = 2023-01-15 |language = ru |url-status = dead |archive-date = 4 снежня 2024 |archive-url = https://web.archive.org/web/20241204003237/https://abw.by/news/rb/2013/02/06/samand-dobralsya-do-finisha-cherez-shest-let-posle-starta }}&lt;/ref&gt;.

{| class=&quot;wikitable&quot; 
|+ Аб’ёмы выпуску Samand у Беларусі
|-
! 2006
! 2007
! 2008
! 2009
! 2010
! 2011
! 2012
|-
| &lt;!-- 2006 --&gt; ''?'' 
| &lt;!-- 2007 --&gt; 271&lt;ref name=&quot;autoreview-2009-06&quot;&gt;{{артыкул
 |спасылка    = http://www.autoreview.ru/_archive/section/detail.php?ELEMENT_ID=67373&amp;SECTION_ID=1907
 |загаловак   = Два автопрома
 |выданне     = Авторевю
 |тып         = часопіс
 |год         = 2009
 |нумар       = 6 (423)
 |старонкі    = 16
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20130331180050/http://www.autoreview.ru/_archive/section/detail.php?ELEMENT_ID=67373&amp;SECTION_ID=1907
 |archivedate = 31 сакавіка 2013
}} {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;
| &lt;!-- 2008 --&gt; 365&lt;ref name=&quot;autoreview-2009-06&quot;/&gt;
| &lt;!-- 2009 --&gt; 161&lt;ref name=&quot;autoreview-2010-07&quot;&gt;{{артыкул
 |спасылка    = http://www.autoreview.ru/_archive/section/detail.php?ELEMENT_ID=69956&amp;SECTION_ID=1998
 |загаловак   = Четверть мощности
 |выданне     = Авторевю
 |тып         = часопіс
 |год         = 2010
 |нумар       = 7 (447)
 |старонкі    = 14
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20120908064123/http://www.autoreview.ru/_archive/section/detail.php?ELEMENT_ID=69956&amp;SECTION_ID=1998
 |archivedate = 8 верасня 2012
}} {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;
| &lt;!-- 2010 --&gt; 227&lt;ref name=&quot;autoreview-2011-05&quot;&gt;{{артыкул
 |спасылка    = http://www.autoreview.ru/_archive/section/detail.php?ELEMENT_ID=115165&amp;SECTION_ID=4758
 |загаловак   = Перелом
 |выданне     = Авторевю
 |тып         = часопіс
 |год         = 2011
 |нумар       = 5 (468)
 |старонкі    = 18
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20130330040619/http://www.autoreview.ru/_archive/section/detail.php?ELEMENT_ID=115165&amp;SECTION_ID=4758
 |archivedate = 30 сакавіка 2013
}} {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;
| &lt;!-- 2011 --&gt; 230&lt;ref name=&quot;autoreview-2012-05&quot;&gt;
{{артыкул
 |спасылка  = 
 |загаловак = Наш автопром: локализация
 |выданне   = Авторевю
 |тып       = часопіс
 |год       = 2012
 |нумар     = 5 (491)
 |старонкі  = 22
}} {{ref-ru}}
&lt;/ref&gt;
| &lt;!-- 2012 --&gt; 190&lt;ref name=&quot;autoreview-2013-05&quot;&gt;
{{артыкул
 |спасылка  = https://autoreview.ru/articles/zavody-i-proizvodstva/effekt-promsborki-1
 |загаловак = Эффект промсборки
 |выданне   = Авторевю
 |тып       = часопіс
 |год       = 2013
 |нумар     = 5 (514)
 |старонкі  = 17
}} {{ref-ru}}
&lt;/ref&gt;
|}

Колькасць зарэгістраваных аўтамабіляў Samand у [[Беларусь|Беларусі]] станам на [[1 студзеня]] [[2019]] года:

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! Рэгіён !! Агульная колькасць !! Індывідуальныя ўладальнікі !! Прадпрыемствы і ўстановы
|- align=&quot;right&quot;
! [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкая вобл.]]
| 196 || 15 || 181
|- align=&quot;right&quot;
! [[Віцебская вобласць|Віцебская вобл.]]
| 247 || 33 || 214
|- align=&quot;right&quot;
! [[Гомельская вобласць|Гомельская вобл.]]
| 177 || 19 || 158
|- align=&quot;right&quot;
! [[Гродзенская вобласць|Гродзенская вобл.]]
| 106 || 7 || 99
|- align=&quot;right&quot;
! [[Магілёўская вобласць|Магілёўская вобл.]]
| 117 || 12 || 105
|- align=&quot;right&quot;
! [[Мінская вобласць|Мінская вобл.]]
| 365 || 201 || 164
|- align=&quot;right&quot;
! [[Мінск]]
| 285 || 49 || 236
|-
|}

=== У Сенегале ===
У [[2008]] годзе пачалася зборка аўтамабіляў у [[Сенегал]]е на сумесным прадпрыемстве ''Seniran Auto'' ў горадзе [[Ціес]]. У лютым [[2011]] года Сенегал разарваў дыпламатычныя адносіны з Іранам з-за паставак зброі [[Канфлікт у Казамансе|сепаратысцкім групоўкам]] у рэгіён [[Казаманс]]. Выпуск аўтамабіляў таксама быў скончаны.

Вытворчасць машын была адноўлена ў снежні [[2021]] года&lt;ref&gt;{{cite news |url = https://www.forbes.com/sites/dominicdudley/2021/12/22/iran-restarts-west-african-auto-plant-leaving-arms-shipment-dispute-in-the-past/ |title = Iran Restarts West African Auto Plant, Leaving Arms Shipment Dispute In The Past |date = 2021-12-22 |publisher = forbes.com |accessdate = 2023-01-14 |language = en}}&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
{{Commonscat|IKCO Samand}}
* {{cite web |url = https://en.ikco.ir/Lists/PassengercarsLst/ProductSpecifications.aspx?ID=4 |title = SAMAND LX XU7 на сайце вытворцы |publisher = [[Iran Khodro|IKCO]] |accessdate = 2023-01-14 |language = en |archive-date = 14 студзеня 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230114141618/https://en.ikco.ir/Lists/PassengercarsLst/ProductSpecifications.aspx?ID=4 |url-status = dead }}
* {{cite web |url = https://en.ikco.ir/Lists/PassengercarsLst/ProductSpecifications.aspx?ID=13 |title = SAMAND LX EF7 на сайце вытворцы |publisher = [[Iran Khodro|IKCO]] |accessdate = 2023-01-14 |language = en |archive-date = 14 студзеня 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230114141619/https://en.ikco.ir/Lists/PassengercarsLst/ProductSpecifications.aspx?ID=13 |url-status = dead }}
* {{cite web |url = https://en.ikco.ir/Lists/PassengercarsLst/ProductSpecifications.aspx?ID=12 |title = SAMAND LX/CNG на сайце вытворцы |publisher = [[Iran Khodro|IKCO]] |accessdate = 2023-01-14 |language = en |archive-date = 14 студзеня 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230114141619/https://en.ikco.ir/Lists/PassengercarsLst/ProductSpecifications.aspx?ID=12 |url-status = dead }}

[[Катэгорыя:Аўтамабілі Iran Khodro|Samand]]
[[Катэгорыя:Аўтамабілі паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Аўтамабілі Беларусі]]</text>
      <sha1>s3fsnw1vhjtaqp32foag4jcw11uvwo4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уільям Холдэн</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92242</id>
    <revision>
      <id>5153146</id>
      <parentid>5113387</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T12:08:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Autumndancer</username>
        <id>168015</id>
      </contributor>
      <comment>/* Выбарачная фільмаграфія */ дапаўненне</comment>
      <origin>5153146</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2091" sha1="qcx149xhncsiydg3ylb2cf3cw3wjr41" xml:space="preserve">{{Кінематаграфіст
|Імя                = Уільям Холдэн
|Арыгінал імя       = William Holden
|Фота               = Holden-portrait.jpg
|Подпіс             = 
|Шырыня             = 250px
|Гады актыўнасці    = 1939—1981
|Узнагароды         = «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]» (1953)
|imdb_id            = 0000034
}}
'''Уільям Холдэн''' ({{lang-en|William Holden}}), сапраўднае імя '''Уільям Франклін Бідл мл.''' ({{lang-en|William Franklin Beedle Jr.}}; {{ДН|17|4|1918}} — {{ДС|12|11|1981}}) — амерыканскі акцёр, лаўрэат прэміі «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]» за галоўную ролю ў фільме «Канцлагер 17» (1953). Шэсць разоў яго імя называлі ў дзясятцы самых папулярных акцёраў ЗША (1954—1958, 1960). Амерыканскі інстытут кінамастацтва змясціў Уільяма Холдэна на 25-е месца ў спісе «100 найвялікшых зорак кіно».

== Фільмаграфія ==
* (1950) «[[Бульвар Сансет (фільм)|Бульвар Сансет]]» — ''Джо Гіліс''
* (1954) «[[Вясковая дзяўчына]]» — ''Берні Дод''
* (1964) «[[Парыж у спёку]]»

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{Прэмія «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю}}
{{Прэмія «Эмі» за найлепшую мужчынскую ролю ў міні-серыяле ці тэлефільме}}
{{ВП-парталы|Кінематограф|Біяграфіі|ЗША}}

{{DEFAULTSORT:Холдэн}}
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар»]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Эмі»]]
[[Катэгорыя:Акцёры ЗША]]
[[Катэгорыя:Акцёры вестэрнаў]]</text>
      <sha1>qcx149xhncsiydg3ylb2cf3cw3wjr41</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Самаліленд</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92488</id>
    <revision>
      <id>5153345</id>
      <parentid>5078105</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T08:15:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>PRChina Taiwan</username>
        <id>169625</id>
      </contributor>
      <comment>Дададзены спасылкі</comment>
      <origin>5153345</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7704" sha1="ojndixy4y926zqxky2k8k9npshejxhc" xml:space="preserve">{{Дзяржава
|Родны склон=Самаліленда
|Дэвіз=([[Арабская мова|араб.]])[[Шахада|لا إله إلا الله محمد رسول الله]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;''Lā ilāhā illā-llāhu; muhammadun rasūlu-llāhi''&lt;br /&gt;(«Няма Бога, акрамя [[Алах]]а, а [[Мухамад]] — пасланец Алаха») &lt;br /&gt;Таксама дэвізам з'яўляецца фраза «Правасуддзе, Мір, Свабода, Дэмакратыя і Поспех для ўсіх»&lt;/small&gt;
|Назва гімна=Saamo ku waar
|Форма праўлення=[[Рэспубліка]], [[Прадстаўнічая дэмакратыя]]
|Дзяржаўная рэлігія=[[Іслам]] (?)
 |lat_dir =N |lat_deg = 9|lat_min =45 |lat_sec =0 
  |lon_dir =E |lon_deg =45 |lon_min =58 |lon_sec = 0
  |region                 = SO
  |CoordScale             =3000000
|Спрэчны статус=так
|Абвяшчэнне незалежнасці= [[18 мая]] [[1991]] г.
|Незалежнасць ад= [[Самалі]]
|Дыпламатычнае прызнанне=''дэ-факта'' [[Непрызнаныя дзяржавы|частковае]]&lt;br /&gt;(''дэ-юрэ'' адсутнічае)
|Найбуйнейшыя гарады=[[Харгейса]], [[Бербера]]
|Пасады кіраўнікоў=[[Прэзідэнт Самаліленда|Прэзідэнт]]
|Кіраўнікі=[[Ахмед Сіланьё]]
|Тэрыторыя=137 600
|Працэнт вады=?
|Месца па насельніцтву=129-136
|Насельніцтва = 3.515.380
|Год перапісу = 2008
|Шчыльнасць насельніцтва= 25
|Дамен= адсутнічае
|Заўвагі=&lt;small&gt;З прычыны непрызнанасці дзяржавы, шматлікія паказчыкі маюць патрэбу ва ўдакладненні ці прыблізныя.&lt;/small&gt;
}}
[[Файл:Somaliland map.png|thumb|250px|right]]
'''Самаліленд''' — часткова прызнаная дзяржава ў паўночнай частцы афрыканскага [[паўвостраў Самалі|паўвострава Самалі]] на тэрыторыі былой калоніі [[Брытанскае Самалі]]. Прызнаецца міжнароднай супольнасцю часткай [[Самалі]]. Сталіца — [[Харгейса|горад Харгейса]].

== Гісторыя ==
Раней тэрыторыя Самаліленд называлася [[Брытанскае Самалі]] (з 1887 года), у 1960 годзе Самалі атрымала незалежнасць, калі аб’ядналіся дзве былыя калоніі — [[Італьянскае Самалі]] і Брытанскае Самалі. Пры гэтым асобнай дзяржавы Самаліленд дэ-факта так і не з’явілася (хоць фармальна Дзяржава Самаліленд існавала з 26 чэрвеня па 1 ліпеня 1960 года незалежна ад іншых краін).

У 1991 годзе Самалі па сутнасці спыняе існаванне як дзяржава. Калі на тэрыторыі былога Італьянскага Самалі ўтварылася мноства «удзельных княстваў» на чале з палявымі камандзірамі, які пастаянна канфліктуюць паміж сабой, то на тэрыторыі Самаліленда абстаноўка была параўнальна мірнай, а ўзровень жыцця — нашмат вышэй.

18 мая 1991 года на фоне грамадзянскай вайны Самаліленд у аднабаковым парадку абвясціў аб аднаўленні свайго суверэнітэту і выхадзе са складу СамаліСамалі&lt;ref&gt;[https://www.govsomaliland.org/article/chronology-somaliland?category=history History of Somaliland]{{ref-en}}&lt;/ref&gt;.

Сітуацыя ў Самалілендзе адносна стабільная — вайна ў 2006 годзе паміж Саюзам ісламскіх судоў, Эфіопіяй і асноўным Самалі мала закранула Самаліленд. Але, нягледзячы на прыкметы дзяржаўнасці, афіцыйнага прызнання Самаліленд не атрымаў.

Летам-восенню 2011 года Самаліленд у ліку ўсходнеафрыканскіх краін пацярпеў ад засухі і голаду&lt;ref&gt;[https://news.un.org/ru/story/2012/02/1196211 ООН: голод в Сомали ликвидирован, но необходимы меры по предотвращению новых кризисов]{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

26 снежня 2025 года [[Ізраіль]] стаў першай дзяржавай-членам [[ААН]], якая афіцыйна прызнала незалежнасць Самаліленда.

== Палітычны лад ==
Афармленне дзяржаўнага ладу пачалося з прыняццем на канферэнцыі ў горадзе Бо́рама Нацыянальнай хартыі (1993), а затым часовай Канстытуцыі (у 1997 годзе), канчатковая версія асноўнага закона была адобрана на рэферэндуме ў 2001-м.

Самаліленд – прэзідэнцкая рэспубліка. Выканаўчую ўладу ажыццяўляюць прэзідэнт і віцэ-прэзідэнт, якія абіраюцца на пяць гадоў. Прэзідэнт выконвае функцыі кіраўніка дзяржавы і ўрада, фарміруе кабінет міністраў.

Заканадаўчую ўладу прадстаўляе двухпалатны парламент (па 82 дэпутаты ў кожнай з палат). Ніжняя палата (палата прадстаўнікоў) адказвае за заканатворчы працэс, верхняя (савет старэйшын) займаецца ўрэгуляваннем міжкланавых канфліктаў і падтрыманнем грамадзянскага міру.

Дэ-юрэ ў краіне ўстаноўлена трохпартыйная сістэма – на парламенцкія і прэзідэнцкія выбары дапускаюцца толькі тры партыі, якія набралі 20% галасоў у чатырох з шасці рэгіёнаў на мясцовых выбарах у муніцыпальныя і акруговыя саветы&lt;ref&gt;[https://www.rbc.ru/base/30/12/2025/69538c619a7947250622a168#toc-22a168-4 Республика Сомалиленд: независимость без международного признания]{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{commonscat-inline|Somaliland}}
* [http://www.flickr.com/photos/aleshru/sets/72157623158802052/ Фатаграфіі Самаліленда] на flickr

{{rq|sources}}
{{Дзяржавы Самалі}}
{{Афрыка}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Самаліленд| ]]
[[Катэгорыя:Дзяржаўныя ўтварэнні на тэрыторыі Самалі]]
[[Катэгорыя:Непрызнаныя дзяржавы]]</text>
      <sha1>ojndixy4y926zqxky2k8k9npshejxhc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153346</id>
      <parentid>5153345</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T08:17:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>PRChina Taiwan</username>
        <id>169625</id>
      </contributor>
      <comment>Выпраўлена памылка</comment>
      <origin>5153346</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7692" sha1="be4jb85b531qaubn2z0wvi3wof5fezd" xml:space="preserve">{{Дзяржава
|Родны склон=Самаліленда
|Дэвіз=([[Арабская мова|араб.]])[[Шахада|لا إله إلا الله محمد رسول الله]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;''Lā ilāhā illā-llāhu; muhammadun rasūlu-llāhi''&lt;br /&gt;(«Няма Бога, акрамя [[Алах]]а, а [[Мухамад]] — пасланец Алаха») &lt;br /&gt;Таксама дэвізам з'яўляецца фраза «Правасуддзе, Мір, Свабода, Дэмакратыя і Поспех для ўсіх»&lt;/small&gt;
|Назва гімна=Saamo ku waar
|Форма праўлення=[[Рэспубліка]], [[Прадстаўнічая дэмакратыя]]
|Дзяржаўная рэлігія=[[Іслам]] (?)
 |lat_dir =N |lat_deg = 9|lat_min =45 |lat_sec =0 
  |lon_dir =E |lon_deg =45 |lon_min =58 |lon_sec = 0
  |region                 = SO
  |CoordScale             =3000000
|Спрэчны статус=так
|Абвяшчэнне незалежнасці= [[18 мая]] [[1991]] г.
|Незалежнасць ад= [[Самалі]]
|Дыпламатычнае прызнанне=''дэ-факта'' [[Непрызнаныя дзяржавы|частковае]]&lt;br /&gt;(''дэ-юрэ'' адсутнічае)
|Найбуйнейшыя гарады=[[Харгейса]], [[Бербера]]
|Пасады кіраўнікоў=[[Прэзідэнт Самаліленда|Прэзідэнт]]
|Кіраўнікі=[[Ахмед Сіланьё]]
|Тэрыторыя=137 600
|Працэнт вады=?
|Месца па насельніцтву=129-136
|Насельніцтва = 3.515.380
|Год перапісу = 2008
|Шчыльнасць насельніцтва= 25
|Дамен= адсутнічае
|Заўвагі=&lt;small&gt;З прычыны непрызнанасці дзяржавы, шматлікія паказчыкі маюць патрэбу ва ўдакладненні ці прыблізныя.&lt;/small&gt;
}}
[[Файл:Somaliland map.png|thumb|250px|right]]
'''Самаліленд''' — часткова прызнаная дзяржава ў паўночнай частцы афрыканскага [[паўвостраў Самалі|паўвострава Самалі]] на тэрыторыі былой калоніі [[Брытанскае Самалі]]. Прызнаецца міжнароднай супольнасцю часткай [[Самалі]]. Сталіца — [[Харгейса|горад Харгейса]].

== Гісторыя ==
Раней тэрыторыя Самаліленд называлася [[Брытанскае Самалі]] (з 1887 года), у 1960 годзе Самалі атрымала незалежнасць, калі аб’ядналіся дзве былыя калоніі — [[Італьянскае Самалі]] і Брытанскае Самалі. Пры гэтым асобнай дзяржавы Самаліленд дэ-факта так і не з’явілася (хоць фармальна Дзяржава Самаліленд існавала з 26 чэрвеня па 1 ліпеня 1960 года незалежна ад іншых краін).

У 1991 годзе Самалі па сутнасці спыняе існаванне як дзяржава. Калі на тэрыторыі былога Італьянскага Самалі ўтварылася мноства «удзельных княстваў» на чале з палявымі камандзірамі, які пастаянна канфліктуюць паміж сабой, то на тэрыторыі Самаліленда абстаноўка была параўнальна мірнай, а ўзровень жыцця — нашмат вышэй.

18 мая 1991 года на фоне грамадзянскай вайны Самаліленд у аднабаковым парадку абвясціў аб аднаўленні свайго суверэнітэту і выхадзе са складу Самалі&lt;ref&gt;[https://www.govsomaliland.org/article/chronology-somaliland?category=history History of Somaliland]{{ref-en}}&lt;/ref&gt;.

Сітуацыя ў Самалілендзе адносна стабільная — вайна ў 2006 годзе паміж Саюзам ісламскіх судоў, Эфіопіяй і асноўным Самалі мала закранула Самаліленд. Але, нягледзячы на прыкметы дзяржаўнасці, афіцыйнага прызнання Самаліленд не атрымаў.

Летам-восенню 2011 года Самаліленд у ліку ўсходнеафрыканскіх краін пацярпеў ад засухі і голаду&lt;ref&gt;[https://news.un.org/ru/story/2012/02/1196211 ООН: голод в Сомали ликвидирован, но необходимы меры по предотвращению новых кризисов]{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

26 снежня 2025 года [[Ізраіль]] стаў першай дзяржавай-членам [[ААН]], якая афіцыйна прызнала незалежнасць Самаліленда.

== Палітычны лад ==
Афармленне дзяржаўнага ладу пачалося з прыняццем на канферэнцыі ў горадзе Бо́рама Нацыянальнай хартыі (1993), а затым часовай Канстытуцыі (у 1997 годзе), канчатковая версія асноўнага закона была адобрана на рэферэндуме ў 2001-м.

Самаліленд – прэзідэнцкая рэспубліка. Выканаўчую ўладу ажыццяўляюць прэзідэнт і віцэ-прэзідэнт, якія абіраюцца на пяць гадоў. Прэзідэнт выконвае функцыі кіраўніка дзяржавы і ўрада, фарміруе кабінет міністраў.

Заканадаўчую ўладу прадстаўляе двухпалатны парламент (па 82 дэпутаты ў кожнай з палат). Ніжняя палата (палата прадстаўнікоў) адказвае за заканатворчы працэс, верхняя (савет старэйшын) займаецца ўрэгуляваннем міжкланавых канфліктаў і падтрыманнем грамадзянскага міру.

Дэ-юрэ ў краіне ўстаноўлена трохпартыйная сістэма – на парламенцкія і прэзідэнцкія выбары дапускаюцца толькі тры партыі, якія набралі 20% галасоў у чатырох з шасці рэгіёнаў на мясцовых выбарах у муніцыпальныя і акруговыя саветы&lt;ref&gt;[https://www.rbc.ru/base/30/12/2025/69538c619a7947250622a168#toc-22a168-4 Республика Сомалиленд: независимость без международного признания]{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{commonscat-inline|Somaliland}}
* [http://www.flickr.com/photos/aleshru/sets/72157623158802052/ Фатаграфіі Самаліленда] на flickr

{{rq|sources}}
{{Дзяржавы Самалі}}
{{Афрыка}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Самаліленд| ]]
[[Катэгорыя:Дзяржаўныя ўтварэнні на тэрыторыі Самалі]]
[[Катэгорыя:Непрызнаныя дзяржавы]]</text>
      <sha1>be4jb85b531qaubn2z0wvi3wof5fezd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153348</id>
      <parentid>5153346</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T08:26:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>PRChina Taiwan</username>
        <id>169625</id>
      </contributor>
      <comment>Дададзены спасылкі</comment>
      <origin>5153348</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7888" sha1="ekppeww37bzyu7s13f0nyb73vtv47cd" xml:space="preserve">{{Дзяржава
|Родны склон=Самаліленда
|Дэвіз=([[Арабская мова|араб.]])[[Шахада|لا إله إلا الله محمد رسول الله]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;''Lā ilāhā illā-llāhu; muhammadun rasūlu-llāhi''&lt;br /&gt;(«Няма Бога, акрамя [[Алах]]а, а [[Мухамад]] — пасланец Алаха») &lt;br /&gt;Таксама дэвізам з'яўляецца фраза «Правасуддзе, Мір, Свабода, Дэмакратыя і Поспех для ўсіх»&lt;/small&gt;
|Назва гімна=Saamo ku waar
|Форма праўлення=[[Рэспубліка]], [[Прадстаўнічая дэмакратыя]]
|Дзяржаўная рэлігія=[[Іслам]] (?)
 |lat_dir =N |lat_deg = 9|lat_min =45 |lat_sec =0 
  |lon_dir =E |lon_deg =45 |lon_min =58 |lon_sec = 0
  |region                 = SO
  |CoordScale             =3000000
|Спрэчны статус=так
|Абвяшчэнне незалежнасці= [[18 мая]] [[1991]] г.
|Незалежнасць ад= [[Самалі]]
|Дыпламатычнае прызнанне=''дэ-факта'' [[Непрызнаныя дзяржавы|частковае]]&lt;br /&gt;(''дэ-юрэ'' адсутнічае)
|Найбуйнейшыя гарады=[[Харгейса]], [[Бербера]]
|Пасады кіраўнікоў=[[Прэзідэнт Самаліленда|Прэзідэнт]]
|Кіраўнікі=[[Ахмед Сіланьё]]
|Тэрыторыя=137 600
|Працэнт вады=?
|Месца па насельніцтву=129-136
|Насельніцтва = 3.515.380
|Год перапісу = 2008
|Шчыльнасць насельніцтва= 25
|Дамен= адсутнічае
|Заўвагі=&lt;small&gt;З прычыны непрызнанасці дзяржавы, шматлікія паказчыкі маюць патрэбу ва ўдакладненні ці прыблізныя.&lt;/small&gt;
}}
[[Файл:Somaliland map.png|thumb|250px|right]]
'''Самаліленд''' — часткова прызнаная дзяржава ў паўночнай частцы афрыканскага [[паўвостраў Самалі|паўвострава Самалі]] на тэрыторыі былой калоніі [[Брытанскае Самалі]]. Прызнаецца міжнароднай супольнасцю часткай [[Самалі]]. Сталіца — [[Харгейса|горад Харгейса]].

== Гісторыя ==
Раней тэрыторыя Самаліленд называлася [[Брытанскае Самалі]] (з 1887 года), у 1960 годзе Самалі атрымала незалежнасць, калі аб’ядналіся дзве былыя калоніі — [[Італьянскае Самалі]] і Брытанскае Самалі. Пры гэтым асобнай дзяржавы Самаліленд дэ-факта так і не з’явілася (хоць фармальна Дзяржава Самаліленд існавала з 26 чэрвеня па 1 ліпеня 1960 года незалежна ад іншых краін).

У 1991 годзе Самалі па сутнасці спыняе існаванне як дзяржава. Калі на тэрыторыі былога Італьянскага Самалі ўтварылася мноства «удзельных княстваў» на чале з палявымі камандзірамі, які пастаянна канфліктуюць паміж сабой, то на тэрыторыі Самаліленда абстаноўка была параўнальна мірнай, а ўзровень жыцця — нашмат вышэй.

18 мая 1991 года на фоне грамадзянскай вайны Самаліленд у аднабаковым парадку абвясціў аб аднаўленні свайго суверэнітэту і выхадзе са складу Самалі&lt;ref&gt;[https://www.govsomaliland.org/article/chronology-somaliland?category=history History of Somaliland]{{ref-en}}&lt;/ref&gt;.

Сітуацыя ў Самалілендзе адносна стабільная — вайна ў 2006 годзе паміж Саюзам ісламскіх судоў, Эфіопіяй і асноўным Самалі мала закранула Самаліленд. Але, нягледзячы на прыкметы дзяржаўнасці, афіцыйнага прызнання Самаліленд не атрымаў.

Летам-восенню 2011 года Самаліленд у ліку ўсходнеафрыканскіх краін пацярпеў ад засухі і голаду&lt;ref&gt;[https://news.un.org/ru/story/2012/02/1196211 ООН: голод в Сомали ликвидирован, но необходимы меры по предотвращению новых кризисов]{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

26 снежня 2025 года [[Ізраіль]] стаў першай дзяржавай-членам [[ААН]], якая афіцыйна прызнала незалежнасць Самаліленда.&lt;ref&gt;[https://nashaniva.com/384440 Ізраіль стаў першай краінай, якая прызнала Самаліленд незалежнай дзяржавай. — Našaniva]&lt;/ref&gt;

== Палітычны лад ==
Афармленне дзяржаўнага ладу пачалося з прыняццем на канферэнцыі ў горадзе Бо́рама Нацыянальнай хартыі (1993), а затым часовай Канстытуцыі (у 1997 годзе), канчатковая версія асноўнага закона была адобрана на рэферэндуме ў 2001-м.

Самаліленд – прэзідэнцкая рэспубліка. Выканаўчую ўладу ажыццяўляюць прэзідэнт і віцэ-прэзідэнт, якія абіраюцца на пяць гадоў. Прэзідэнт выконвае функцыі кіраўніка дзяржавы і ўрада, фарміруе кабінет міністраў.

Заканадаўчую ўладу прадстаўляе двухпалатны парламент (па 82 дэпутаты ў кожнай з палат). Ніжняя палата (палата прадстаўнікоў) адказвае за заканатворчы працэс, верхняя (савет старэйшын) займаецца ўрэгуляваннем міжкланавых канфліктаў і падтрыманнем грамадзянскага міру.

Дэ-юрэ ў краіне ўстаноўлена трохпартыйная сістэма – на парламенцкія і прэзідэнцкія выбары дапускаюцца толькі тры партыі, якія набралі 20% галасоў у чатырох з шасці рэгіёнаў на мясцовых выбарах у муніцыпальныя і акруговыя саветы&lt;ref&gt;[https://www.rbc.ru/base/30/12/2025/69538c619a7947250622a168#toc-22a168-4 Республика Сомалиленд: независимость без международного признания]{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{commonscat-inline|Somaliland}}
* [http://www.flickr.com/photos/aleshru/sets/72157623158802052/ Фатаграфіі Самаліленда] на flickr

{{rq|sources}}
{{Дзяржавы Самалі}}
{{Афрыка}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Самаліленд| ]]
[[Катэгорыя:Дзяржаўныя ўтварэнні на тэрыторыі Самалі]]
[[Катэгорыя:Непрызнаныя дзяржавы]]</text>
      <sha1>ekppeww37bzyu7s13f0nyb73vtv47cd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153358</id>
      <parentid>5153348</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T09:05:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>PRChina Taiwan</username>
        <id>169625</id>
      </contributor>
      <origin>5153358</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7892" sha1="akr4c1iqjfld8gp7pg59z99ohyqrmmy" xml:space="preserve">{{Дзяржава
|Родны склон=Самаліленда
|Дэвіз=([[Арабская мова|араб.]])[[Шахада|لا إله إلا الله محمد رسول الله]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;''Lā ilāhā illā-llāhu; muhammadun rasūlu-llāhi''&lt;br /&gt;(«Няма Бога, акрамя [[Алах]]а, а [[Мухамад]] — пасланец Алаха») &lt;br /&gt;Таксама дэвізам з'яўляецца фраза «Правасуддзе, Мір, Свабода, Дэмакратыя і Поспех для ўсіх»&lt;/small&gt;
|Назва гімна=[[Saamo ku waar]]
|Форма праўлення=[[Рэспубліка]], [[Прадстаўнічая дэмакратыя]]
|Дзяржаўная рэлігія=[[Іслам]] (?)
 |lat_dir =N |lat_deg = 9|lat_min =45 |lat_sec =0 
  |lon_dir =E |lon_deg =45 |lon_min =58 |lon_sec = 0
  |region                 = SO
  |CoordScale             =3000000
|Спрэчны статус=так
|Абвяшчэнне незалежнасці= [[18 мая]] [[1991]] г.
|Незалежнасць ад= [[Самалі]]
|Дыпламатычнае прызнанне=''дэ-факта'' [[Непрызнаныя дзяржавы|частковае]]&lt;br /&gt;(''дэ-юрэ'' адсутнічае)
|Найбуйнейшыя гарады=[[Харгейса]], [[Бербера]]
|Пасады кіраўнікоў=[[Прэзідэнт Самаліленда|Прэзідэнт]]
|Кіраўнікі=[[Ахмед Сіланьё]]
|Тэрыторыя=137 600
|Працэнт вады=?
|Месца па насельніцтву=129-136
|Насельніцтва = 3.515.380
|Год перапісу = 2008
|Шчыльнасць насельніцтва= 25
|Дамен= адсутнічае
|Заўвагі=&lt;small&gt;З прычыны непрызнанасці дзяржавы, шматлікія паказчыкі маюць патрэбу ва ўдакладненні ці прыблізныя.&lt;/small&gt;
}}
[[Файл:Somaliland map.png|thumb|250px|right]]
'''Самаліленд''' — часткова прызнаная дзяржава ў паўночнай частцы афрыканскага [[паўвостраў Самалі|паўвострава Самалі]] на тэрыторыі былой калоніі [[Брытанскае Самалі]]. Прызнаецца міжнароднай супольнасцю часткай [[Самалі]]. Сталіца — [[Харгейса|горад Харгейса]].

== Гісторыя ==
Раней тэрыторыя Самаліленд называлася [[Брытанскае Самалі]] (з 1887 года), у 1960 годзе Самалі атрымала незалежнасць, калі аб’ядналіся дзве былыя калоніі — [[Італьянскае Самалі]] і Брытанскае Самалі. Пры гэтым асобнай дзяржавы Самаліленд дэ-факта так і не з’явілася (хоць фармальна Дзяржава Самаліленд існавала з 26 чэрвеня па 1 ліпеня 1960 года незалежна ад іншых краін).

У 1991 годзе Самалі па сутнасці спыняе існаванне як дзяржава. Калі на тэрыторыі былога Італьянскага Самалі ўтварылася мноства «удзельных княстваў» на чале з палявымі камандзірамі, які пастаянна канфліктуюць паміж сабой, то на тэрыторыі Самаліленда абстаноўка была параўнальна мірнай, а ўзровень жыцця — нашмат вышэй.

18 мая 1991 года на фоне грамадзянскай вайны Самаліленд у аднабаковым парадку абвясціў аб аднаўленні свайго суверэнітэту і выхадзе са складу Самалі&lt;ref&gt;[https://www.govsomaliland.org/article/chronology-somaliland?category=history History of Somaliland]{{ref-en}}&lt;/ref&gt;.

Сітуацыя ў Самалілендзе адносна стабільная — вайна ў 2006 годзе паміж Саюзам ісламскіх судоў, Эфіопіяй і асноўным Самалі мала закранула Самаліленд. Але, нягледзячы на прыкметы дзяржаўнасці, афіцыйнага прызнання Самаліленд не атрымаў.

Летам-восенню 2011 года Самаліленд у ліку ўсходнеафрыканскіх краін пацярпеў ад засухі і голаду&lt;ref&gt;[https://news.un.org/ru/story/2012/02/1196211 ООН: голод в Сомали ликвидирован, но необходимы меры по предотвращению новых кризисов]{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

26 снежня 2025 года [[Ізраіль]] стаў першай дзяржавай-членам [[ААН]], якая афіцыйна прызнала незалежнасць Самаліленда.&lt;ref&gt;[https://nashaniva.com/384440 Ізраіль стаў першай краінай, якая прызнала Самаліленд незалежнай дзяржавай. — Našaniva]&lt;/ref&gt;

== Палітычны лад ==
Афармленне дзяржаўнага ладу пачалося з прыняццем на канферэнцыі ў горадзе Бо́рама Нацыянальнай хартыі (1993), а затым часовай Канстытуцыі (у 1997 годзе), канчатковая версія асноўнага закона была адобрана на рэферэндуме ў 2001-м.

Самаліленд – прэзідэнцкая рэспубліка. Выканаўчую ўладу ажыццяўляюць прэзідэнт і віцэ-прэзідэнт, якія абіраюцца на пяць гадоў. Прэзідэнт выконвае функцыі кіраўніка дзяржавы і ўрада, фарміруе кабінет міністраў.

Заканадаўчую ўладу прадстаўляе двухпалатны парламент (па 82 дэпутаты ў кожнай з палат). Ніжняя палата (палата прадстаўнікоў) адказвае за заканатворчы працэс, верхняя (савет старэйшын) займаецца ўрэгуляваннем міжкланавых канфліктаў і падтрыманнем грамадзянскага міру.

Дэ-юрэ ў краіне ўстаноўлена трохпартыйная сістэма – на парламенцкія і прэзідэнцкія выбары дапускаюцца толькі тры партыі, якія набралі 20% галасоў у чатырох з шасці рэгіёнаў на мясцовых выбарах у муніцыпальныя і акруговыя саветы&lt;ref&gt;[https://www.rbc.ru/base/30/12/2025/69538c619a7947250622a168#toc-22a168-4 Республика Сомалиленд: независимость без международного признания]{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{commonscat-inline|Somaliland}}
* [http://www.flickr.com/photos/aleshru/sets/72157623158802052/ Фатаграфіі Самаліленда] на flickr

{{rq|sources}}
{{Дзяржавы Самалі}}
{{Афрыка}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Самаліленд| ]]
[[Катэгорыя:Дзяржаўныя ўтварэнні на тэрыторыі Самалі]]
[[Катэгорыя:Непрызнаныя дзяржавы]]</text>
      <sha1>akr4c1iqjfld8gp7pg59z99ohyqrmmy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153377</id>
      <parentid>5153358</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T11:18:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5153377</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8103" sha1="tbppviunoo90eyxfqn8yxg6gdmgsqxf" xml:space="preserve">{{Дзяржава
|Родны склон=Самаліленда
|Дэвіз=([[Арабская мова|араб.]])[[Шахада|لا إله إلا الله محمد رسول الله]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;''Lā ilāhā illā-llāhu; muhammadun rasūlu-llāhi''&lt;br /&gt;(«Няма Бога, акрамя [[Алах]]а, а [[Мухамад]] — пасланец Алаха») &lt;br /&gt;Таксама дэвізам з'яўляецца фраза «Правасуддзе, Мір, Свабода, Дэмакратыя і Поспех для ўсіх»&lt;/small&gt;
|Назва гімна=Saamo ku waar
|Форма праўлення=[[Рэспубліка]], [[Прадстаўнічая дэмакратыя]]
|Дзяржаўная рэлігія=[[Іслам]] (?)
 |lat_dir =N |lat_deg = 9|lat_min =45 |lat_sec =0 
  |lon_dir =E |lon_deg =45 |lon_min =58 |lon_sec = 0
  |region                 = SO
  |CoordScale             =3000000
|Спрэчны статус=так
|Абвяшчэнне незалежнасці= [[18 мая]] [[1991]] г.
|Незалежнасць ад= [[Самалі]]
|Дыпламатычнае прызнанне=''дэ-факта'' [[Непрызнаныя дзяржавы|частковае]]&lt;br /&gt;(''дэ-юрэ'' няма)
|Найбуйнейшыя гарады=[[Харгейса]], [[Бербера]]
|Пасады кіраўнікоў=[[Прэзідэнт Самаліленда|Прэзідэнт]]
|Кіраўнікі=[[Ахмед Сіланьё]]
|Тэрыторыя=137 600
|Працэнт вады=?
|Месца па насельніцтву=129-136
|Насельніцтва = 3.515.380
|Год перапісу = 2008
|Шчыльнасць насельніцтва= 25
|Дамен= адсутнічае
|Заўвагі=&lt;small&gt;З прычыны непрызнанасці дзяржавы, шматлікія паказчыкі маюць патрэбу ва ўдакладненні ці прыблізныя.&lt;/small&gt;
}}
[[Файл:Somaliland map.png|thumb|250px|right]]
'''Самаліленд''' — часткова прызнаная дзяржава ў паўночнай частцы афрыканскага [[паўвостраў Самалі|паўвострава Самалі]] на тэрыторыі былой калоніі [[Брытанскае Самалі]]. Прызнаецца міжнароднай супольнасцю часткай [[Самалі]]. Сталіца — [[Харгейса|горад Харгейса]].

== Гісторыя ==
Раней тэрыторыя Самаліленд называлася [[Брытанскае Самалі]] (з 1887 года), у 1960 годзе Самалі атрымала незалежнасць, калі аб’ядналіся дзве былыя калоніі — [[Італьянскае Самалі]] і Брытанскае Самалі. Пры гэтым асобнай дзяржавы Самаліленд дэ-факта так і не з’явілася (хоць фармальна Дзяржава Самаліленд існавала з 26 чэрвеня па 1 ліпеня 1960 года незалежна ад іншых краін).

У 1991 годзе Самалі па сутнасці спыняе існаванне як дзяржава. Калі на тэрыторыі былога Італьянскага Самалі ўтварылася мноства «удзельных княстваў» на чале з палявымі камандзірамі, які пастаянна канфліктуюць паміж сабой, то на тэрыторыі Самаліленда абстаноўка была параўнальна мірнай, а ўзровень жыцця — нашмат вышэй.

18 мая 1991 года на фоне грамадзянскай вайны Самаліленд у аднабаковым парадку абвясціў пра аднаўленне свайго суверэнітэту і выхад са складу Самалі&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.govsomaliland.org/article/chronology-somaliland|title=Chronology Somaliland|website=Government of Somaliland|access-date=2026-06-11}}&lt;/ref&gt;.

Сітуацыя ў Самалілендзе адносна стабільная — вайна ў 2006 годзе паміж Саюзам ісламскіх судоў, Эфіопіяй і асноўным Самалі мала закранула Самаліленд. Але, нягледзячы на прыкметы дзяржаўнасці, афіцыйнага прызнання Самаліленд не атрымаў.

Летам-восенню 2011 года Самаліленд у ліку ўсходнеафрыканскіх краін пацярпеў ад засухі і голаду&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://news.un.org/ru/story/2012/02/1196211|title=ООН: голод в Сомали ликвидирован, но необходимы меры по предотвращению новых кризисов|website=Новости ООН|date=2012-02-03|access-date=2026-06-11}}&lt;/ref&gt;.

26 снежня 2025 года [[Ізраіль]] стаў першай дзяржавай-членам [[ААН]], якая афіцыйна прызнала незалежнасць Самаліленда.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/384440|title=Ізраіль першым прызнаў Самаліленд незалежнай дзяржавай|website=Наша Ніва|date=2025-12-26|access-date=2026-06-11}}&lt;/ref&gt;

== Палітычны лад ==
Афармленне дзяржаўнага ладу пачалося з прыняццем на канферэнцыі ў горадзе Бо́рама Нацыянальнай хартыі (1993), а затым часовай Канстытуцыі (у 1997 годзе), канчатковая версія асноўнага закона была адобрана на рэферэндуме ў 2001-м.

Самаліленд — прэзідэнцкая рэспубліка. Выканаўчую ўладу ажыццяўляюць прэзідэнт і віцэ-прэзідэнт, якія абіраюцца на пяць гадоў. Прэзідэнт выконвае функцыі кіраўніка дзяржавы і ўрада, фарміруе кабінет міністраў.

Заканадаўчую ўладу прадстаўляе двухпалатны парламент (па 82 дэпутаты ў кожнай з палат). Ніжняя палата (палата прадстаўнікоў) адказвае за заканатворчы працэс, верхняя (савет старэйшын) займаецца ўрэгуляваннем міжкланавых канфліктаў і падтрыманнем грамадзянскага міру.

Дэ-юрэ ў краіне ўстаноўлена трохпартыйная сістэма — на парламенцкія і прэзідэнцкія выбары дапускаюцца толькі тры партыі, якія набралі 20 % галасоў у чатырох з шасці рэгіёнаў на мясцовых выбарах у муніцыпальныя і акруговыя саветы&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.rbc.ru/base/30/12/2025/69538c619a7947250622a168|title=Республика Сомалиленд: независимость без международного признания|website=РБК|access-date=2026-06-11}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{commonscat-inline|Somaliland}}
* [http://www.flickr.com/photos/aleshru/sets/72157623158802052/ Фатаграфіі Самаліленда] на flickr

{{rq|sources}}
{{Дзяржавы Самалі}}
{{Афрыка}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Самаліленд| ]]
[[Катэгорыя:Дзяржаўныя ўтварэнні на тэрыторыі Самалі]]
[[Катэгорыя:Непрызнаныя дзяржавы]]</text>
      <sha1>tbppviunoo90eyxfqn8yxg6gdmgsqxf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Констум</title>
    <ns>0</ns>
    <id>93440</id>
    <revision>
      <id>5153215</id>
      <parentid>4827186</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T16:44:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>151</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing Coat_of_arms_consthurm_luxbrg.png with [[File:Coat_of_arms_consthum_luxbrg.png]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · error in name of municipality).</comment>
      <origin>5153215</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4634" sha1="j8g4dgyaz7jez0xbsn6vuvx6lxk2e1u" xml:space="preserve">{{НП 
|статус                   = Камуна
|беларуская назва         = Констум
|арыгінальная назва    = Konstem 
|падпарадкаванне               = 
|краіна                   = Люксембург
|герб                     = Coat of arms consthum luxbrg.png
|сцяг                     = 
|шырыня герба             = 
|шырыня сцяга             = 
|lat_dir = N|lat_deg = 49|lat_min = 58|lat_sec =0 
|lon_dir = E|lon_deg = 6|lon_min = 3|lon_sec =0 
|CoordAddon = 
|CoordScale = &lt;!-- * (дадатковыя параметры каардынат)--&gt;
|Яндэкскарта              = &lt;!-- (поўная спасылка, пачынаючы з http://)--&gt;
|памер карты краіны      = 180
|памер карты рэгіёна     = 
|памер карты раёна      = 
|від рэгіёна              = Кантоны Люксембурга{{!}}Кантон 
|рэгіён                   = Клерво (кантон){{!}}Клерво 
|рэгіён у табліцы         = 
|від раёна = Акруга, Люксембург{{!}}Акруга 
|раён                    = Дзікірх (акруга){{!}}Дзікірх
|раён у табліцы          = 
|від абшчыны               = 
|абшчына                   = 
|абшчына ў табліцы         = 
|карта краіны             = &lt;!-- альтэрнатыўная, але з такімі ж каардынатамі краёў --&gt; 
|карта рэгіёна            = &lt;!-- альтэрнатыўная, але з такімі ж каардынатамі краёў --&gt; 
|карта раёна             = &lt;!-- альтэрнатыўная, але з такімі ж каардынатамі краёў --&gt; 
|унутранае дзяленне       = 
|від главы                = 
|глава                    = 
|дата заснавання           = 
|першае згадванне        = 
|ранейшыя імёны            = 
|статус з                 = 
|плошча                  = 14,95
|від вышыні               = 
|вышыня цэнтра НП         = 521
|клімат                   = 
|афіцыйная мова         = 
|афіцыйная мова-ref     = 
|насельніцтва                = 419
|год перапісу             = 2008
|шчыльнасць                = 
|агламерацыя              = 
|нацыянальны склад      = 
|канфесійны склад  = 
|этнахаронім              = 
|часавы пояс             = +1 
|DST                      = ёсць 
|тэлефонны код           = (+352)
|паштовы індэкс          = 
|паштовыя індэксы         = 
|аўтамабільны код        = 
|від ідэнтыфікатара       = LAU 2 
|лічбавы ідэнтыфікатар   = 01002
|катэгорыя ў Commons      = Consthum
|сайт                     = http://www.consthum.lu/
|мова сайта               =  
}}
'''Констум''' ({{lang-lb|Konstem}}, {{lang-fr|Consthum}}) — камуна ў [[Люксембург]]у, размяшчаецца ў [[Дзікірх (акруга)|акрузе Дзікірх]]. Камуна Констум з’яўляецца часткай кантона [[Клерво (кантон)|Клерво]]. У камуне знаходзіцца аднайменны населены пункт.

Насельніцтва складае 419 чалавек (на 2008 год), у камуне размяшчаюцца 154 хатнія гаспадаркі. Займае плошчу 14,95 км² (па займаемай плошчы 84 месца з 116 камун). Найвышэйшы пункт камуны над узроўнем мора мае вышыню 521 м (15 месца з 116 камун), найніжэйшы — 312 м (109 месца з 116 камун).

[[Файл:Map Consthum.PNG|міні|180пкс|злева|Аранжавы колер — камуна Констум, чырвоны — кантон [[кантон Клерво|Клерво]].]]

== Спасылкі ==
* [http://www.consthum.lu www.consthum.lu] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110722154028/http://www.consthum.lu/ |date=22 ліпеня 2011 }} — Афіцыйны сайт камуны.

{{Камуны Люксембурга}}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Камуны Люксембурга]]</text>
      <sha1>j8g4dgyaz7jez0xbsn6vuvx6lxk2e1u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Джэймі Фокс</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94191</id>
    <revision>
      <id>5153194</id>
      <parentid>5153125</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T15:02:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5153194</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8558" sha1="bmhkq3r2xl22w8wp5icoda7kykyrgoc" xml:space="preserve">{{Цёзкі2|Фокс}}
{{Кінематаграфіст
|Гады актыўнасці = 1985 — наш час
}}

'''Эрык Марлан Бішап''' ({{Lang-en|Eric Marlon Bishop}}; {{ВД-Прэамбула}})&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.thewrap.com/the-internet-just-realized-jamie-foxx-isnt-his-real-name/|title=The Internet Just Realized Jamie Foxx Isn't His Real Name|first=Ashley|last=Boucher|website=TheWrap|date=2017-05-30|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.upi.com/Entertainment_News/2021/12/13/Famous-birthdays-for-Dec-13-Steve-Buscemi-Jamie-Foxx/7841639324644/|title=Famous birthdays for Dec. 13: Steve Buscemi, Jamie Foxx - UPI.com|website=UPI|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.tvguide.com/celebrities/jamie-foxx/3030173104/|title=Jamie Foxx|website=TVGuide.com|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;, вядомы пад псеўданімам '''Джэймі Фокс''' ({{Lang-en|Jamie Foxx}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] {{Акцёр|ЗША|XX стагоддзя|XXI стагоддзя}}, [[комік]], {{Спявак|ЗША|XX стагоддзя|XXI стагоддзя}} і {{Кінапрадзюсар|ЗША|XXI стагоддзя}}. Прарыў у кар'еры адбыўся, калі ён стаў адным з артыстаў [[Скетч|скетч-шоу]] «{{Не перакладзена 5|У жывых колерах|4=In Living Color}}» з 1991 па 1994 год. Пасля гэтага поспеху ён атрымаў уласны [[сітком]] «{{Не перакладзена 5|Шоу Джэймі Фокса|4=The Jamie Foxx Show}}», які  знімаў, вёў і прадзюсоўваў з 1996 па 2001 год&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.the-independent.com/arts-entertainment/films/features/jamie-foxx-king-of-the-castle-394166.html|title=Jamie Foxx: King of the castle|website=The Independent|date=2007-10-02|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm0004937/|title=Jamie Foxx {{!}} Biography|website=www.imdb.com|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;.

Фокс атрымаў прызнанне за ролю Рэя Чарлза ў фільме «Рэй» (2004), атрымаўшы [[Прэмія «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю|прэмію «Оскар» за]] [[Прэмія «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю|найлепшую мужчынскую ролю]]. У тым жа годзе быў намінаваны на [[Прэмія «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю другога плана|прэмію «Оскар» за]] [[Прэмія «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю другога плана|найлепшую мужчынскую ролю другога плана]] ў крымінальным фільме «{{Не перакладзена 5|Саўдзельнік (фільм)|Саўдзельнік|4=Collateral (film)}}». Далейшую вядомасць прынеслі яму ролі ў фільмах «{{Не перакладзена 5|Алі (фільм, 2001)|Алі|4=Ali (2001 film)}}» (2001), «{{Не перакладзена 5|Марпех (фільм)|Марпех|4=Jarhead (film)}}» (2005), «[[Дзяўчаты мары]]» (2006), «[[Законапаслухмяны грамадзянін]]» (2009)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://variety.com/2007/scene/markets-festivals/jamie-foxx-pacts-with-mtv-vh1-1117976014/|title=Jamie Foxx pacts with MTV, VH1|first=Josef|last=Adalian|website=Variety|date=2007-11-14|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;, «[[Джанга вызвалены]]» (2012)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.theguardian.com/film/2013/jan/17/jamie-foxx-django-unchained-angry|title=Jamie Foxx: 'Django Unchained is supposed to make you angry'|first=Xan|last=Brooks|website=The Guardian|date=2013-01-17|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.nydailynews.com/2012/12/14/django-unchained-star-jamie-foxx-every-single-thing-in-my-life-is-built-around-race/|title=‘Django Unchained’ star Jamie Foxx: ‘Every single thing in my life is built around race’|website=New York Daily News|date=2012-12-14|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;, «[[Baby Driver|Малыш-вадзіцель]]» (2017) і «[[Душа (мультфільм)|Душа]]» (2020). Таксама сыграў Электра ў фільмах «[[Новы Чалавек-павук. Высокае напружанне]]» (2014) і «[[Чалавек-павук: Няма шляху дадому]]» (2021)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/jamie-foxx-talks-star-sonys-445835/|title=Jamie Foxx in Talks to Star in Sony’s ‘Annie’ (Exclusive)|first=Borys|last=Kit|website=The Hollywood Reporter|date=2013-04-29|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;, а таксама Уолтэра Мак-Міліяна ў фільме «{{Не перакладзена 5|Проста памілаваць|4=Just Mercy}}» (2019)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Абраная фільмаграфія ==
{{УФільмеВерх}}
{{У фільме|2006|[[Дзяўчаты мары]]|Dreamgirls|Кёрціс Тэйлар-малодшы}}{{У фільме|2009|[[Законапаслухмяны грамадзянін]]|Law Abiding Citizen|Клайд Шэлтан}}
{{У фільме|2012|[[Джанга вызвалены]]|Django Unchained|Джанга}}{{У фільме|2014|[[Новы Чалавек-павук. Высокае напружанне]]|The Amazing Spider-Man 2|Электра}}{{У фільме|2017|[[Baby Driver|Малыш-вадзіцель]]|Baby Driver|Леон «Бэтс» Джэферсан III}}{{У мультфільме|2020|[[Душа (мультфільм)|Душа]]|Soul|Джо Гарднэр (агучваў)}}{{У фільме|2021|[[Чалавек-павук: Няма шляху дадому]]|Spider-Man: No Way Home|Электра}}{{УФільмеНіз}}

== Дыскаграфія ==
'''Студыйныя альбомы'''

* ''[[Peep This]]'' (1994)
* ''[[Unpredictable (альбом)|Unpredictable]]'' (2005)
* ''[[Intuition (альбом)|Intuition]]'' (2008)
* ''[[Best Night of My Life (альбом)|Best Night of My Life]]'' (2010)
* ''[[Hollywood: A Story of a Dozen Roses (альбом)|Hollywood: A Story of a Dozen Roses]]'' (2015)

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{commonscat|Jamie Foxx}}
* [http://www.jamiefoxx.com/ Official Site] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080828054302/http://jamiefoxx.com/ |date=28 жніўня 2008 }}
* [http://www.jamiefoxxmusic.co.uk/ Official UK Site] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070222053613/http://www.jamiefoxxmusic.co.uk/ |date=22 лютага 2007 }}
* {{imdb name|id=0004937|name=Джэймі Фокс}}
* [http://www.myspace.com/jamiefoxx Джэймі Фокс] на сайце [[MySpace]]

{{Бібліяінфармацыя}}
{{Прэмія «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю}}
{{Прэмія «Залаты глобус» за найлепшую мужчынскую ролю — камедыя ці мюзікл}}
{{Прэмія BAFTA за найлепшую мужчынскую ролю}}
{{Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША за найлепшую мужчынскую ролю}}
{{Прэмія «Спадарожнік» за найлепшую мужчынскую ролю — кінафільм}}
{{DEFAULTSORT:Фокс Джэймі}}

[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Грэмі»]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар»]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BAFTA]]
[[Катэгорыя:Акцёры агучвання ЗША]]
[[Катэгорыя:Акцёры тэлебачання ЗША]]
[[Катэгорыя:Тэлевядучыя ЗША]]
[[Катэгорыя:Музычныя прадзюсары ЗША]]
[[Катэгорыя:Аўтары песень]]
[[Катэгорыя:Музыканты ЗША]]
[[Катэгорыя:Музыканты паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Тэлевядучыя паводле алфавіта]]</text>
      <sha1>bmhkq3r2xl22w8wp5icoda7kykyrgoc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153362</id>
      <parentid>5153194</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T09:15:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Афармленне</comment>
      <origin>5153362</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8627" sha1="a08tiegaszd2rqvgnevxt88tza82e7s" xml:space="preserve">{{Цёзкі2|Фокс}}
{{Кінематаграфіст
|Гады актыўнасці = 1985 — наш час
}}

'''Эрык Марлан Бішап''' ({{Lang-en|Eric Marlon Bishop}}; {{ВД-Прэамбула}})&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.thewrap.com/the-internet-just-realized-jamie-foxx-isnt-his-real-name/|title=The Internet Just Realized Jamie Foxx Isn't His Real Name|first=Ashley|last=Boucher|website=TheWrap|date=2017-05-30|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.upi.com/Entertainment_News/2021/12/13/Famous-birthdays-for-Dec-13-Steve-Buscemi-Jamie-Foxx/7841639324644/|title=Famous birthdays for Dec. 13: Steve Buscemi, Jamie Foxx - UPI.com|website=UPI|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.tvguide.com/celebrities/jamie-foxx/3030173104/|title=Jamie Foxx|website=TVGuide.com|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;, вядомы пад псеўданімам '''Джэймі Фокс''' ({{Lang-en|Jamie Foxx}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] {{Акцёр|ЗША|XX стагоддзя|XXI стагоддзя}}, [[комік]], {{Спявак|ЗША|XX стагоддзя|XXI стагоддзя}} і {{Кінапрадзюсар|ЗША|XXI стагоддзя}}. Прарыў у кар'еры адбыўся, калі ён стаў адным з артыстаў [[Скетч|скетч-шоу]] «{{Не перакладзена 5|У жывых колерах|4=In Living Color}}» з 1991 па 1994 год. Пасля гэтага поспеху ён атрымаў уласны [[сітком]] «{{Не перакладзена 5|Шоу Джэймі Фокса|4=The Jamie Foxx Show}}», які  знімаў, вёў і прадзюсоўваў з 1996 па 2001 год&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.the-independent.com/arts-entertainment/films/features/jamie-foxx-king-of-the-castle-394166.html|title=Jamie Foxx: King of the castle|website=The Independent|date=2007-10-02|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm0004937/|title=Jamie Foxx {{!}} Biography|website=www.imdb.com|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;.

Фокс атрымаў прызнанне за ролю Рэя Чарлза ў фільме «{{Не перакладзена 5|Рэй (фільм)|Рэй|4=Ray (film)}}» (2004), атрымаўшы [[Прэмія «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю|прэмію «Оскар» за]] [[Прэмія «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю|найлепшую мужчынскую ролю]]. У тым жа годзе быў намінаваны на [[Прэмія «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю другога плана|прэмію «Оскар» за]] [[Прэмія «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю другога плана|найлепшую мужчынскую ролю другога плана]] ў крымінальным фільме «{{Не перакладзена 5|Саўдзельнік (фільм)|Саўдзельнік|4=Collateral (film)}}». Далейшую вядомасць прынеслі яму ролі ў фільмах «{{Не перакладзена 5|Алі (фільм, 2001)|Алі|4=Ali (2001 film)}}» (2001), «{{Не перакладзена 5|Марпех (фільм)|Марпех|4=Jarhead (film)}}» (2005), «[[Дзяўчаты мары]]» (2006), «[[Законапаслухмяны грамадзянін]]» (2009)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://variety.com/2007/scene/markets-festivals/jamie-foxx-pacts-with-mtv-vh1-1117976014/|title=Jamie Foxx pacts with MTV, VH1|first=Josef|last=Adalian|website=Variety|date=2007-11-14|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;, «[[Джанга вызвалены]]» (2012)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.theguardian.com/film/2013/jan/17/jamie-foxx-django-unchained-angry|title=Jamie Foxx: 'Django Unchained is supposed to make you angry'|first=Xan|last=Brooks|website=The Guardian|date=2013-01-17|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.nydailynews.com/2012/12/14/django-unchained-star-jamie-foxx-every-single-thing-in-my-life-is-built-around-race/|title=‘Django Unchained’ star Jamie Foxx: ‘Every single thing in my life is built around race’|website=New York Daily News|date=2012-12-14|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;, «[[Baby Driver|Малыш-вадзіцель]]» (2017) і «[[Душа (мультфільм)|Душа]]» (2020). Таксама сыграў Электра ў фільмах «[[Новы Чалавек-павук. Высокае напружанне]]» (2014) і «[[Чалавек-павук: Няма шляху дадому]]» (2021)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/jamie-foxx-talks-star-sonys-445835/|title=Jamie Foxx in Talks to Star in Sony’s ‘Annie’ (Exclusive)|first=Borys|last=Kit|website=The Hollywood Reporter|date=2013-04-29|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;, а таксама Уолтэра Мак-Міліяна ў фільме «{{Не перакладзена 5|Проста памілаваць|4=Just Mercy}}» (2019)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Абраная фільмаграфія ==
{{УФільмеВерх}}
{{У фільме|2006|[[Дзяўчаты мары]]|Dreamgirls|Кёрціс Тэйлар-малодшы}}{{У фільме|2009|[[Законапаслухмяны грамадзянін]]|Law Abiding Citizen|Клайд Шэлтан}}
{{У фільме|2012|[[Джанга вызвалены]]|Django Unchained|Джанга}}{{У фільме|2014|[[Новы Чалавек-павук. Высокае напружанне]]|The Amazing Spider-Man 2|Электра}}{{У фільме|2017|[[Baby Driver|Малыш-вадзіцель]]|Baby Driver|Леон «Бэтс» Джэферсан III}}{{У мультфільме|2020|[[Душа (мультфільм)|Душа]]|Soul|Джо Гарднэр (агучваў)}}{{У фільме|2021|[[Чалавек-павук: Няма шляху дадому]]|Spider-Man: No Way Home|Электра}}{{УФільмеНіз}}

== Дыскаграфія ==
'''Студыйныя альбомы'''

* ''[[Peep This]]'' (1994)
* ''[[Unpredictable (альбом)|Unpredictable]]'' (2005)
* ''[[Intuition (альбом)|Intuition]]'' (2008)
* ''[[Best Night of My Life (альбом)|Best Night of My Life]]'' (2010)
* ''[[Hollywood: A Story of a Dozen Roses (альбом)|Hollywood: A Story of a Dozen Roses]]'' (2015)

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{commonscat|Jamie Foxx}}
* [http://www.jamiefoxx.com/ Official Site] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080828054302/http://jamiefoxx.com/ |date=28 жніўня 2008 }}
* [http://www.jamiefoxxmusic.co.uk/ Official UK Site] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070222053613/http://www.jamiefoxxmusic.co.uk/ |date=22 лютага 2007 }}
* {{imdb name|id=0004937|name=Джэймі Фокс}}
* [http://www.myspace.com/jamiefoxx Джэймі Фокс] на сайце [[MySpace]]

{{Бібліяінфармацыя}}
{{Прэмія «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю}}
{{Прэмія «Залаты глобус» за найлепшую мужчынскую ролю — камедыя ці мюзікл}}
{{Прэмія BAFTA за найлепшую мужчынскую ролю}}
{{Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША за найлепшую мужчынскую ролю}}
{{Прэмія «Спадарожнік» за найлепшую мужчынскую ролю — кінафільм}}
{{DEFAULTSORT:Фокс Джэймі}}

[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Грэмі»]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар»]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BAFTA]]
[[Катэгорыя:Акцёры агучвання ЗША]]
[[Катэгорыя:Акцёры тэлебачання ЗША]]
[[Катэгорыя:Тэлевядучыя ЗША]]
[[Катэгорыя:Музычныя прадзюсары ЗША]]
[[Катэгорыя:Аўтары песень]]
[[Катэгорыя:Музыканты ЗША]]
[[Катэгорыя:Музыканты паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Тэлевядучыя паводле алфавіта]]</text>
      <sha1>a08tiegaszd2rqvgnevxt88tza82e7s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бінг Кросбі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94266</id>
    <revision>
      <id>5153144</id>
      <parentid>4702565</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T12:05:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Autumndancer</username>
        <id>168015</id>
      </contributor>
      <origin>5153144</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2360" sha1="5znvxacphi0cqgsviwl85wfdxsz3cos" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Кросбі}}
{{Музыкант}}
'''Гары Ліліс «Бінг» Кросбі''' ({{lang-en|Harry Lillis «Bing» Crosby}}; {{ДН|3|5|1903}} — {{ДС|14|10|1977}}) — амерыканскі спявак і [[акцёр]], адзін з самых паспяховых выканаўцаў у свеце (у ЗША ў Кросбі 41 песня займала 1-е месца). Пачынальнік і майстар эстрадна-джазавай крунерскай манеры спеваў. Вядомы як выканаўца многіх «вечназялёных» джазавых шлягераў і хітоў у стылях свінг і дыксіленд.

Яго кар’ера доўжылася з 1926 да самай смерці ў 1977. Кросбі пачынаў у сімфаджазавым аркестры Пола Уайтмена, супрацоўнічаў з [[Луі Армстранг]]ам (сумесна з Армстронгам запісаў песню «Gone Fishin»), здымаўся ў кіно, вёў уласныя тэлешоў. Зараз яго больш памятаюць па яго калядных песнях (яго хіт «White Christmas» занесены ў [[Кніга рэкордаў Гінэса|Кнігу рэкордаў Гінэса]]; яму да гэтага часу належыць мноства рэкордаў у галіне гуказапісу). Акрамя таго, Кросбі як акцёр карыстаўся не меншай папулярнасцю.
== Фільмаграфія ==
* (1954) «[[Вясковая дзяўчына]]» — ''Фрэнк Элджын''

== Зноскі ==
{{reflist}}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{Прэмія «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю}}
{{Прэмія Сесіля Б. Дэміля}}
{{Wikidata/Ancestors}}

{{DEFAULTSORT:Кросбі Бінг}}
[[Катэгорыя:Рэкардсмены Кнігі рэкордаў Гінеса]]
[[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі ЗША]]
[[Катэгорыя:Акцёры ЗША]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Грэмі»]]
[[Катэгорыя:Памерлі ад інфаркту міякарда]]
[[Катэгорыя:Артысты вадэвіляў]]</text>
      <sha1>5znvxacphi0cqgsviwl85wfdxsz3cos</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Intel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>99412</id>
    <revision>
      <id>5153344</id>
      <parentid>5105985</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T08:11:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5153344</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5360" sha1="rg1bdl70lq7p8qwt0hl25aec465qk9h" xml:space="preserve">{{Кампанія 
 |дэвіз                = Фундатары будучыні
 |ключавыя фігуры      = {{нп3|Пол Атэліні|||Paul Otellini}} ([[CEO]]) &lt;br /&gt;[[Джэйн Шо]] (старшыня савета дырэктараў)&lt;ref name=&quot;googlefinance&quot;&gt;[http://www.google.com/finance?q=intel Intel Corporation: NASDAQ:INTC quotes &amp; news — Google Finance]&lt;/ref&gt;
}}
'''Intel Corporation''' (вымаўляецца «Інтэл Карпэрэйшн») — амерыканская [[карпарацыя]], вытворац шырокага спектру электронных прылад і камп’ютарных кампанентаў, уключаючы [[мікрапрацэсар]]ы, наборы сістэмнай логікі (чыпсэты) і інш. Штаб-кватэра ў горадзе Санта-Клара ([[Каліфорнія]], [[ЗША]]).

== Гісторыя ==
Intel заснавана ў Маўнтын-Вію (Каліфорнія, ЗША) у 1968 годзе Горданам Мурам і Робертам Нойсам&lt;ref&gt;{{cite news|author=David B. Green|title=This day in Jewish history / Intel co-founder and self-described Luddite is born|url=http://www.haaretz.com/news/features/this-day-in-jewish-history/1.537643|access-date=September 5, 2013|newspaper=[[Haaretz]]|date=July 24, 2013|archive-date=15 кастрычніка 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151015234752/http://www.haaretz.com/news/features/this-day-in-jewish-history/1.537643|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;, 18 ліпеня 1968 года зарэгістравана пад назвай NM Electronics, але неўзабаве пераназваная ў Intel.

У 1971 годзе акцыі Intel размешчаны на Нью-Ёркскай фондавай біржы. Intel стварыў першы камерцыйна даступны [[мікрапрацэсар]] (Intel 4004) таксама у 1971 годзе&lt;ref name=&quot;Intel_Museum&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.intel.com/content/www/us/en/history/historic-timeline.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20130103012023/http://www.intel.com/content/www/us/en/history/historic-timeline.html|archive-date=January 3, 2013|title=Intel Online Museum: Corporate Timeline (Archived version)|work=Intel Museum|publisher=Intel|access-date=July 23, 2011}}&lt;/ref&gt;.

Intel адкрыў свой міжнародны вытворчы аб’ект у 1972 годзе ў [[Малайзія|Малайзіі]], у пачатку 1980-х гадоў у [[Сінгапур]]ы, а таксама вытворчасць і цэнтры развіцця ў [[Кітай|Кітаі]], [[Індыя|Індыі]] і [[Коста-Рыка|Коста-Рыцы]] ў 1990-я гады&lt;ref&gt;{{cite web|title=Intel: 35 Years of Innovation (1968–2003)|url=https://www.intel.com/Assets/PDF/General/35yrs.pdf|publisher=Intel|year=2003|access-date=June 26, 2019}}&lt;/ref&gt;.

У 2005 годзе кампанія [[Apple]] абвясціла пра пачатак выкарыстання працэсараў Intel&lt;ref name=&quot;britannica&quot;&gt;{{cite web|title=Intel|author=Mark Hall|url=https://www.britannica.com/topic/Intel|publisher=Encyclopædia Britannica|accessdate=2019-07-30|lang=en}}&lt;/ref&gt;.

У 2010 годзе за $ 7,68 млрд набыта кампанія ў сферы камп’ютарнай бяспекі McAfee, на яе аснове створана падраздзяленне Intel Security Group.

У 2015 годзе за $ 16,7 млрд набыта кампанія Altera, якая распрацоўвае праграмуемыя лагічныя інтэгральныя схемы&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.eweek.com/servers/intel-completes-16.7-billion-altera-deal.html|title=Intel Completes $16.7 Billion Altera Deal|author=Jeffrey Burt|date=2015-12-28|work=eWeek|accessdate=2015-12-29|lang=en|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

У красавіку 2011 года Intel пачаў пілотны праект з ZTE Corporation для вытворчасці смартфонаў з выкарыстаннем працэсара Intel Atom для ўнутранага рынку [[Кітай|Кітая]].

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
*{{Афіцыйны сайт}}
* [http://www.cybersecurity.ru/consulting/49592.html Инвестфонд «Intel Capital» адчытаўся пра апошнія інвестыцыі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111114204621/http://cybersecurity.ru/consulting/49592.html |date=14 лістапада 2011 }}
* [http://www.astera.ru/it-rating/bestvendors/2009/ Intel у ліку лепшых вытворцаў на расійскім рынку па выніках 2009 года па меркаванні рэсэлераў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100802104951/http://www.astera.ru/it-rating/bestvendors/2009/ |date=2 жніўня 2010 }}

{{Працэсары Intel}}
{{DJIA}}
{{Nasdaq 100}}
{{Dow Jones Global Titans 50}}
{{Open Handset Alliance Members}}
{{Мікракантролеры}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:ІТ-кампаніі ЗША]]
[[Катэгорыя:Вытворцы электронікі ЗША]]
[[Катэгорыя:Intel| ]]
[[Катэгорыя:Кампаніі ЗША]]</text>
      <sha1>rg1bdl70lq7p8qwt0hl25aec465qk9h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нікалас Кейдж</title>
    <ns>0</ns>
    <id>100463</id>
    <revision>
      <id>5153189</id>
      <parentid>4999915</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T14:54:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <comment>Арфаграфія, крыніцы, спасылкі, вікіфікацыя, дапаўненне, афармленне</comment>
      <origin>5153189</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10980" sha1="224elloz10fb0o5ad328kup0mhub1xp" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Кейдж}}
{{Кінематаграфіст
| Гады актыўнасці = 1980 — наш час
}}

'''Нікалас Кейдж''' ({{Lang-en|Nicolas Cage}}; сапр. '''Нікалас Кім Копала'''; {{ВД-Прэамбула}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] {{Акцёр|ЗША|XX стагоддзя|XXI стагоддзя}}, {{Кінапрадзюсар|ЗША|XX стагоддзя|XXI стагоддзя}}&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.upi.com/Top_News/2019/01/07/UPI-Almanac-for-Monday-Jan-7-2019/6991546835238/|title=On This Day in History - January 7th - Almanac - UPI.com|website=UPI|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.today.com/popculture/nicolas-cage-name-change-rcna347294|title=Nicolas Cage Reveals He Legally Changed His Name in 2025|website=TODAY.com|date=2026-05-28|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;і {{Кінарэжысёр|ЗША|XX стагоддзя|XXI стагоддзя}}. Лаўрэат розных узнагарод, у тым ліку [[Оскар (кінапрэмія)|прэміі «Оскар»]], [[Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША|прэміі Гільдыі кінаакцёраў ЗША]] і «[[Залаты глобус|Залатога глобуса]]»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.theguardian.com/film/2018/oct/02/mandy-nicolas-cage-the-most-maverick-actor-since-marlon-brando|title=Put the bunny back in the box: is Nicolas Cage the best actor since Marlon Brando?|first=Steve|last=Rose|website=The Guardian|date=2018-10-02|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.spokesman.com/stories/2022/apr/21/to-celebrate-an-unforgettable-career-here-are-the-/|title=To celebrate an unforgettable career, here are the 10 essential Nicolas Cage movies|website=Spokesman.com|date=2022-04-21|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;, а таксама намінант на дзве [[Прэмія BAFTA у кіно|прэміі BAFTA]]. Вядомы сваёй універсальнасцю як акцёр, Кейдж здабыў значную культавую аўдыторыю дзякуючы сваім работам у фільмах самых розных жанраў. Фільмы з яго ўдзелам сабралі ў сусветным пракаце звыш 6,4 мільярда долараў&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.the-numbers.com/person/520401-Nicolas-Cage|title=Nicolas Cage - Box Office|website=The Numbers|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.rogerebert.com/features/the-whole-parade-on-the-incomparable-career-of-nicolas-cage|title=The Whole Parade: On the Incomparable Career of Nicolas Cage|website=www.rogerebert.com|date=2021-05-24|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;.

Нарадзіўшыся ў [[Сям'я Копала|сям’і Копала]], Кейдж пачаў кар’еру ў фільмах «{{Не перакладзена 5|Добрыя часы ў школе Рыджмант|4=Fast Times at Ridgemont High}}» (1982) і «{{Не перакладзена 5|Дзяўчына з даліны (фільм, 1983)|Дзяўчына з даліны|4=Valley Girl (1983 film)}}» (1983), а таксама ў розных фільмах свайго дзядзькі [[Фрэнсіс Форд Копала|Фрэнсіса Форда Копалы]] — «{{Не перакладзена 5|Байцовая рыбка|4=Rumble Fish}}» (1983), «{{Не перакладзена 5|Клуб «Котан» (фільм)|Клуб Котан|4=The Cotton Club (film)}}» (1984) і «{{Не перакладзена 5|Пэгі Сью выйшла замуж|4=Peggy Sue Got Married}}» (1986). Атрымаў прызнанне крытыкаў за ролі ў фільмах «[[Улада месяца]]» (1987) і «{{Не перакладзена 5|Выхаванне Арызоны|4=Raising Arizona}}» (1987), а затым заваяваў [[Прэмія «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю|прэмію «Оскар» за лепшую мужчынскую ролю]] ў [[Драма (кіно і тэлебачанне)|драматычным]] фільме «{{Не перакладзена 5|Пакідаючы Лас-Вегас|4=Leaving Las Vegas}}» (1995). Таксама быў намінаваны на «Оскар» за выкананне ролі [[Чарлі Каўфман]]а у камедыйна-драматычным фільме «[[Адаптацыя (фільм)|Адаптацыя]]» (2002)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm0000115/|title=Nicolas Cage {{!}} Biography|website=www.imdb.com|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;.

Кейдж замацаваў сваё становішча ў масавых баевіках, такіх як «[[Скала (фільм)|Скала]]» (1996), «{{Не перакладзена 5|Без твару|4=Face/Off}}» (1997), «{{Не перакладзена 5|Угнаць за 60 секунд (фільм, 2000)|Угнаць за 60 секунд|4=Gone in 60 Seconds (2000 film)}}» (2000), «{{Не перакладзена 5|Прывідны гоншчык (фільм, 2007)|Прывідны гоншчык|4=Ghost Rider (2007 film)}}» (2007) і «{{Не перакладзена 5|Піпец (фільм)|Піпец|4=Kick-Ass (film)}}» (2010)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.washingtonpost.com/arts-entertainment/2019/08/07/enduring-strangeness-nicolas-cage/|title=The enduring strangeness of Nicolas Cage|first=Terry|last=Nguyen|website=The Washington Post|date=2019-08-07|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;. Таксама зняўся ў драматычных ролях у фільмах «{{Не перакладзена 5|Горад анёлаў (фільм)|Горад анёлаў|4=City of Angels (film)}}» (1998), «{{Не перакладзена 5|Уваскрасаючы мерцвякоў|4=Bringing Out the Dead}}» (1999), і «{{Не перакладзена 5|Сем’янін|4=The Family Man}}» (2000), агучваў персанажаў у «{{Не перакладзена 5|Мурашыны хуліган (фільм)|Мурашыны хуліган|4=The Ant Bully (film)}}» (2006), «{{Не перакладзена 5|Астрабой (фільм)|Астрабой|4=Astro Boy (film)}}» (2009), а таксама сыграў [[Нуарны чалавек-павук|нуарнага чалавека-павука]] у «[[Чалавек-павук: Праз сусветы]]» (2018), «[[Нуарны чалавек-павук (тэлесерыял)|Нуарны чалавек-павук]]» (2026) і «[[Чалавек-павук: Па-за сусветамі]]» (2027). Новае прызнанне крытыкаў ён здабыў дзякуючы галоўным ролям у «{{Не перакладзена 5|Мэндзі (фільм, 2018)|Мэндзі|4=Mandy (2018 film)}}» (2018) і «{{Не перакладзена 5|Свіння (фільм, 2021)|Свіння|4=Pig (2021 film)}}» (2021)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.hollywoodinsider.com/nicolas-cage-tribute-journey/|title=A Tribute to Nicolas Cage: The Rise, Journey &amp; Latest ‘Adaptation’ of Our ‘Kick-Ass’ ‘National Treasure’ - Hollywood Insider|date=2021-01-10|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/nicolas-cage-retiring-movies-acting-1235709589/|title=Nicolas Cage Says He’s Almost Finished: “Three or Four More Movies Left”|first=James|last=Hibberd|website=The Hollywood Reporter|date=2023-12-04|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;.

Кейдж валодае кінакампаніяй [[Saturn Films]] і прадзюсаваў такія фільмы, як «{{Не перакладзена 5|Цень вампіра|4=Shadow of the Vampire}}» (2000) і «{{Не перакладзена 5|Жыццё Дэвіда Гейла|4=The Life of David Gale}}» (2003). За ўклад у кінаіндустрыю ён быў уключаны ў [[Галівудская алея славы|Галівудскую алею славы]] ў 1998 годзе. У 2007 годзе часопіс [[Empire (часопіс)|Empire]] паставіў яго на 40-е месца ў спісе 100 найвялікшых кіназорак усіх часоў, а ў 2008 годзе часопіс [[Premiere (часопіс)|Premiere]] размясціў яго на 37-м месцы ў спісе 100 самых уплывовых людзей Галівуду. Таксама ў 2022 годзе чытачы часопіса Empire прызналі Нікаласа Кейджа адным з 50 найвялікшых акцёраў усіх часоў&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.empireonline.com/movies/features/best-actors/|title=Empire’s 50 Greatest Actors Of All Time List, Revealed|website=Empire|date=2022-12-20|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;.

== Фільмаграфія ==
{{УФільмеВерх}}
{{У фільме|1983|[[Улада месяца]]|Moonstruck|Роні Камарэры}}
{{У фільме|1996|[[Скала]]|The Rock|Стэнлі Гудспід}}
{{У фільме|2002|[[Адаптацыя (фільм)|Адаптацыя]]|Adaptation|Дональд Каўфман/Чарлі Каўфман}}
{{У мультфільме|2018|[[Чалавек-павук: Праз сусветы]]|Spider-Man: Into the Spider-Verse|Нуарны чалавек-павук}}
{{УСерыяле|2026|3=[[Нуарны чалавек-павук (тэлесерыял)|Нуарны чалавек-павук]]|4=Spider-Noir|5=Нуарны чалавек-павук}}
{{УФільмеНіз}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Вікісховішча|Category:Nicolas Cage}}
* {{imdb name|0000115|Нікалас Кейдж}}
* [http://allpersons.name/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=346&amp;Itemid=9 Нікалас Кейдж — біяграфія, фота, фільмаграфія]

{{Бібліяінфармацыя}}
{{Прэмія «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю}}
{{Прэмія «Залаты глобус» за найлепшую мужчынскую ролю — драма}}
{{Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША за найлепшую мужчынскую ролю}}
{{Прэмія «Сатурн» найлепшаму кінаакцёру}}
{{Прэмія «Сатурн» найлепшаму кінаакцёру другога плана}}

{{DEFAULTSORT:Кейдж Нікалас}}
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты MTV Movie &amp; TV Awards]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар»]]</text>
      <sha1>224elloz10fb0o5ad328kup0mhub1xp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153190</id>
      <parentid>5153189</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T14:56:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <comment>+ 4 катэгорыі з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5153190</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11262" sha1="o4n90xuetd6vi9e9tzpno49b513dnlw" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Кейдж}}
{{Кінематаграфіст
| Гады актыўнасці = 1980 — наш час
}}

'''Нікалас Кейдж''' ({{Lang-en|Nicolas Cage}}; сапр. '''Нікалас Кім Копала'''; {{ВД-Прэамбула}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] {{Акцёр|ЗША|XX стагоддзя|XXI стагоддзя}}, {{Кінапрадзюсар|ЗША|XX стагоддзя|XXI стагоддзя}}&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.upi.com/Top_News/2019/01/07/UPI-Almanac-for-Monday-Jan-7-2019/6991546835238/|title=On This Day in History - January 7th - Almanac - UPI.com|website=UPI|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.today.com/popculture/nicolas-cage-name-change-rcna347294|title=Nicolas Cage Reveals He Legally Changed His Name in 2025|website=TODAY.com|date=2026-05-28|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;і {{Кінарэжысёр|ЗША|XX стагоддзя|XXI стагоддзя}}. Лаўрэат розных узнагарод, у тым ліку [[Оскар (кінапрэмія)|прэміі «Оскар»]], [[Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША|прэміі Гільдыі кінаакцёраў ЗША]] і «[[Залаты глобус|Залатога глобуса]]»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.theguardian.com/film/2018/oct/02/mandy-nicolas-cage-the-most-maverick-actor-since-marlon-brando|title=Put the bunny back in the box: is Nicolas Cage the best actor since Marlon Brando?|first=Steve|last=Rose|website=The Guardian|date=2018-10-02|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.spokesman.com/stories/2022/apr/21/to-celebrate-an-unforgettable-career-here-are-the-/|title=To celebrate an unforgettable career, here are the 10 essential Nicolas Cage movies|website=Spokesman.com|date=2022-04-21|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;, а таксама намінант на дзве [[Прэмія BAFTA у кіно|прэміі BAFTA]]. Вядомы сваёй універсальнасцю як акцёр, Кейдж здабыў значную культавую аўдыторыю дзякуючы сваім работам у фільмах самых розных жанраў. Фільмы з яго ўдзелам сабралі ў сусветным пракаце звыш 6,4 мільярда долараў&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.the-numbers.com/person/520401-Nicolas-Cage|title=Nicolas Cage - Box Office|website=The Numbers|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.rogerebert.com/features/the-whole-parade-on-the-incomparable-career-of-nicolas-cage|title=The Whole Parade: On the Incomparable Career of Nicolas Cage|website=www.rogerebert.com|date=2021-05-24|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;.

Нарадзіўшыся ў [[Сям'я Копала|сям’і Копала]], Кейдж пачаў кар’еру ў фільмах «{{Не перакладзена 5|Добрыя часы ў школе Рыджмант|4=Fast Times at Ridgemont High}}» (1982) і «{{Не перакладзена 5|Дзяўчына з даліны (фільм, 1983)|Дзяўчына з даліны|4=Valley Girl (1983 film)}}» (1983), а таксама ў розных фільмах свайго дзядзькі [[Фрэнсіс Форд Копала|Фрэнсіса Форда Копалы]] — «{{Не перакладзена 5|Байцовая рыбка|4=Rumble Fish}}» (1983), «{{Не перакладзена 5|Клуб «Котан» (фільм)|Клуб Котан|4=The Cotton Club (film)}}» (1984) і «{{Не перакладзена 5|Пэгі Сью выйшла замуж|4=Peggy Sue Got Married}}» (1986). Атрымаў прызнанне крытыкаў за ролі ў фільмах «[[Улада месяца]]» (1987) і «{{Не перакладзена 5|Выхаванне Арызоны|4=Raising Arizona}}» (1987), а затым заваяваў [[Прэмія «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю|прэмію «Оскар» за лепшую мужчынскую ролю]] ў [[Драма (кіно і тэлебачанне)|драматычным]] фільме «{{Не перакладзена 5|Пакідаючы Лас-Вегас|4=Leaving Las Vegas}}» (1995). Таксама быў намінаваны на «Оскар» за выкананне ролі [[Чарлі Каўфман]]а у камедыйна-драматычным фільме «[[Адаптацыя (фільм)|Адаптацыя]]» (2002)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm0000115/|title=Nicolas Cage {{!}} Biography|website=www.imdb.com|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;.

Кейдж замацаваў сваё становішча ў масавых баевіках, такіх як «[[Скала (фільм)|Скала]]» (1996), «{{Не перакладзена 5|Без твару|4=Face/Off}}» (1997), «{{Не перакладзена 5|Угнаць за 60 секунд (фільм, 2000)|Угнаць за 60 секунд|4=Gone in 60 Seconds (2000 film)}}» (2000), «{{Не перакладзена 5|Прывідны гоншчык (фільм, 2007)|Прывідны гоншчык|4=Ghost Rider (2007 film)}}» (2007) і «{{Не перакладзена 5|Піпец (фільм)|Піпец|4=Kick-Ass (film)}}» (2010)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.washingtonpost.com/arts-entertainment/2019/08/07/enduring-strangeness-nicolas-cage/|title=The enduring strangeness of Nicolas Cage|first=Terry|last=Nguyen|website=The Washington Post|date=2019-08-07|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;. Таксама зняўся ў драматычных ролях у фільмах «{{Не перакладзена 5|Горад анёлаў (фільм)|Горад анёлаў|4=City of Angels (film)}}» (1998), «{{Не перакладзена 5|Уваскрасаючы мерцвякоў|4=Bringing Out the Dead}}» (1999), і «{{Не перакладзена 5|Сем’янін|4=The Family Man}}» (2000), агучваў персанажаў у «{{Не перакладзена 5|Мурашыны хуліган (фільм)|Мурашыны хуліган|4=The Ant Bully (film)}}» (2006), «{{Не перакладзена 5|Астрабой (фільм)|Астрабой|4=Astro Boy (film)}}» (2009), а таксама сыграў [[Нуарны чалавек-павук|нуарнага чалавека-павука]] у «[[Чалавек-павук: Праз сусветы]]» (2018), «[[Нуарны чалавек-павук (тэлесерыял)|Нуарны чалавек-павук]]» (2026) і «[[Чалавек-павук: Па-за сусветамі]]» (2027). Новае прызнанне крытыкаў ён здабыў дзякуючы галоўным ролям у «{{Не перакладзена 5|Мэндзі (фільм, 2018)|Мэндзі|4=Mandy (2018 film)}}» (2018) і «{{Не перакладзена 5|Свіння (фільм, 2021)|Свіння|4=Pig (2021 film)}}» (2021)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.hollywoodinsider.com/nicolas-cage-tribute-journey/|title=A Tribute to Nicolas Cage: The Rise, Journey &amp; Latest ‘Adaptation’ of Our ‘Kick-Ass’ ‘National Treasure’ - Hollywood Insider|date=2021-01-10|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/nicolas-cage-retiring-movies-acting-1235709589/|title=Nicolas Cage Says He’s Almost Finished: “Three or Four More Movies Left”|first=James|last=Hibberd|website=The Hollywood Reporter|date=2023-12-04|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;.

Кейдж валодае кінакампаніяй [[Saturn Films]] і прадзюсаваў такія фільмы, як «{{Не перакладзена 5|Цень вампіра|4=Shadow of the Vampire}}» (2000) і «{{Не перакладзена 5|Жыццё Дэвіда Гейла|4=The Life of David Gale}}» (2003). За ўклад у кінаіндустрыю ён быў уключаны ў [[Галівудская алея славы|Галівудскую алею славы]] ў 1998 годзе. У 2007 годзе часопіс [[Empire (часопіс)|Empire]] паставіў яго на 40-е месца ў спісе 100 найвялікшых кіназорак усіх часоў, а ў 2008 годзе часопіс [[Premiere (часопіс)|Premiere]] размясціў яго на 37-м месцы ў спісе 100 самых уплывовых людзей Галівуду. Таксама ў 2022 годзе чытачы часопіса Empire прызналі Нікаласа Кейджа адным з 50 найвялікшых акцёраў усіх часоў&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.empireonline.com/movies/features/best-actors/|title=Empire’s 50 Greatest Actors Of All Time List, Revealed|website=Empire|date=2022-12-20|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;.

== Фільмаграфія ==
{{УФільмеВерх}}
{{У фільме|1983|[[Улада месяца]]|Moonstruck|Роні Камарэры}}
{{У фільме|1996|[[Скала]]|The Rock|Стэнлі Гудспід}}
{{У фільме|2002|[[Адаптацыя (фільм)|Адаптацыя]]|Adaptation|Дональд Каўфман/Чарлі Каўфман}}
{{У мультфільме|2018|[[Чалавек-павук: Праз сусветы]]|Spider-Man: Into the Spider-Verse|Нуарны чалавек-павук}}
{{УСерыяле|2026|3=[[Нуарны чалавек-павук (тэлесерыял)|Нуарны чалавек-павук]]|4=Spider-Noir|5=Нуарны чалавек-павук}}
{{УФільмеНіз}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Вікісховішча|Category:Nicolas Cage}}
* {{imdb name|0000115|Нікалас Кейдж}}
* [http://allpersons.name/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=346&amp;Itemid=9 Нікалас Кейдж — біяграфія, фота, фільмаграфія]

{{Бібліяінфармацыя}}
{{Прэмія «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю}}
{{Прэмія «Залаты глобус» за найлепшую мужчынскую ролю — драма}}
{{Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША за найлепшую мужчынскую ролю}}
{{Прэмія «Сатурн» найлепшаму кінаакцёру}}
{{Прэмія «Сатурн» найлепшаму кінаакцёру другога плана}}

{{DEFAULTSORT:Кейдж Нікалас}}
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты MTV Movie &amp; TV Awards]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар»]]
[[Катэгорыя:Акцёры агучвання ЗША]]
[[Катэгорыя:Акцёры тэлебачання ЗША]]
[[Катэгорыя:Пісьменнікі ЗША XXI стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта]]</text>
      <sha1>o4n90xuetd6vi9e9tzpno49b513dnlw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153193</id>
      <parentid>5153190</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T15:02:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5153193</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11277" sha1="sebz4ty6glrnjqeyo7c9im4bb3zky0p" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Кейдж}}
{{Кінематаграфіст
| Гады актыўнасці = 1980 — наш час
}}

'''Нікалас Кейдж''' ({{Lang-en|Nicolas Cage}}; сапр. '''Нікалас Кім Копала'''; {{ВД-Прэамбула}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] {{Акцёр|ЗША|XX стагоддзя|XXI стагоддзя}}, {{Кінапрадзюсар|ЗША|XX стагоддзя|XXI стагоддзя}}&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.upi.com/Top_News/2019/01/07/UPI-Almanac-for-Monday-Jan-7-2019/6991546835238/|title=On This Day in History - January 7th - Almanac - UPI.com|website=UPI|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.today.com/popculture/nicolas-cage-name-change-rcna347294|title=Nicolas Cage Reveals He Legally Changed His Name in 2025|website=TODAY.com|date=2026-05-28|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;і {{Кінарэжысёр|ЗША|XX стагоддзя|XXI стагоддзя}}. Лаўрэат розных узнагарод, у тым ліку [[Оскар (кінапрэмія)|прэміі «Оскар»]], [[Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША|прэміі Гільдыі кінаакцёраў ЗША]] і «[[Залаты глобус|Залатога глобуса]]»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.theguardian.com/film/2018/oct/02/mandy-nicolas-cage-the-most-maverick-actor-since-marlon-brando|title=Put the bunny back in the box: is Nicolas Cage the best actor since Marlon Brando?|first=Steve|last=Rose|website=The Guardian|date=2018-10-02|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.spokesman.com/stories/2022/apr/21/to-celebrate-an-unforgettable-career-here-are-the-/|title=To celebrate an unforgettable career, here are the 10 essential Nicolas Cage movies|website=Spokesman.com|date=2022-04-21|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;, а таксама намінант на дзве [[Прэмія BAFTA у кіно|прэміі BAFTA]]. Вядомы сваёй універсальнасцю як акцёр, Кейдж здабыў значную культавую аўдыторыю дзякуючы сваім работам у фільмах самых розных жанраў. Фільмы з яго ўдзелам сабралі ў сусветным пракаце звыш 6,4 мільярда долараў&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.the-numbers.com/person/520401-Nicolas-Cage|title=Nicolas Cage - Box Office|website=The Numbers|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.rogerebert.com/features/the-whole-parade-on-the-incomparable-career-of-nicolas-cage|title=The Whole Parade: On the Incomparable Career of Nicolas Cage|website=www.rogerebert.com|date=2021-05-24|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;.

Нарадзіўшыся ў [[Сям'я Копала|сям’і Копала]], Кейдж пачаў кар’еру ў фільмах «{{Не перакладзена 5|Добрыя часы ў школе Рыджмант|4=Fast Times at Ridgemont High}}» (1982) і «{{Не перакладзена 5|Дзяўчына з даліны (фільм, 1983)|Дзяўчына з даліны|4=Valley Girl (1983 film)}}» (1983), а таксама ў розных фільмах свайго дзядзькі [[Фрэнсіс Форд Копала|Фрэнсіса Форда Копалы]] — «{{Не перакладзена 5|Байцовая рыбка|4=Rumble Fish}}» (1983), «{{Не перакладзена 5|Клуб «Котан» (фільм)|Клуб Котан|4=The Cotton Club (film)}}» (1984) і «{{Не перакладзена 5|Пэгі Сью выйшла замуж|4=Peggy Sue Got Married}}» (1986). Атрымаў прызнанне крытыкаў за ролі ў фільмах «[[Улада месяца]]» (1987) і «{{Не перакладзена 5|Выхаванне Арызоны|4=Raising Arizona}}» (1987), а затым заваяваў [[Прэмія «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю|прэмію «Оскар» за лепшую мужчынскую ролю]] ў [[Драма (кіно і тэлебачанне)|драматычным]] фільме «{{Не перакладзена 5|Пакідаючы Лас-Вегас|4=Leaving Las Vegas}}» (1995). Таксама быў намінаваны на «Оскар» за выкананне ролі [[Чарлі Каўфман]]а у камедыйна-драматычным фільме «[[Адаптацыя (фільм)|Адаптацыя]]» (2002)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm0000115/|title=Nicolas Cage {{!}} Biography|website=www.imdb.com|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;.

Кейдж замацаваў сваё становішча ў масавых баевіках, такіх як «[[Скала (фільм)|Скала]]» (1996), «{{Не перакладзена 5|Без твару|4=Face/Off}}» (1997), «{{Не перакладзена 5|Угнаць за 60 секунд (фільм, 2000)|Угнаць за 60 секунд|4=Gone in 60 Seconds (2000 film)}}» (2000), «{{Не перакладзена 5|Прывідны гоншчык (фільм, 2007)|Прывідны гоншчык|4=Ghost Rider (2007 film)}}» (2007) і «{{Не перакладзена 5|Піпец (фільм)|Піпец|4=Kick-Ass (film)}}» (2010)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.washingtonpost.com/arts-entertainment/2019/08/07/enduring-strangeness-nicolas-cage/|title=The enduring strangeness of Nicolas Cage|first=Terry|last=Nguyen|website=The Washington Post|date=2019-08-07|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;. Таксама зняўся ў драматычных ролях у фільмах «{{Не перакладзена 5|Горад анёлаў (фільм)|Горад анёлаў|4=City of Angels (film)}}» (1998), «{{Не перакладзена 5|Уваскрасаючы мерцвякоў|4=Bringing Out the Dead}}» (1999), і «{{Не перакладзена 5|Сем’янін|4=The Family Man}}» (2000), агучваў персанажаў у «{{Не перакладзена 5|Мурашыны хуліган (фільм)|Мурашыны хуліган|4=The Ant Bully (film)}}» (2006), «{{Не перакладзена 5|Астрабой (фільм)|Астрабой|4=Astro Boy (film)}}» (2009), а таксама сыграў [[Нуарны чалавек-павук|нуарнага чалавека-павука]] у «[[Чалавек-павук: Праз сусветы]]» (2018), «[[Нуарны чалавек-павук (тэлесерыял)|Нуарны чалавек-павук]]» (2026) і «[[Чалавек-павук: Па-за сусветамі]]» (2027). Новае прызнанне крытыкаў ён здабыў дзякуючы галоўным ролям у «{{Не перакладзена 5|Мэндзі (фільм, 2018)|Мэндзі|4=Mandy (2018 film)}}» (2018) і «{{Не перакладзена 5|Свіння (фільм, 2021)|Свіння|4=Pig (2021 film)}}» (2021)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.hollywoodinsider.com/nicolas-cage-tribute-journey/|title=A Tribute to Nicolas Cage: The Rise, Journey &amp; Latest ‘Adaptation’ of Our ‘Kick-Ass’ ‘National Treasure’ - Hollywood Insider|date=2021-01-10|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/nicolas-cage-retiring-movies-acting-1235709589/|title=Nicolas Cage Says He’s Almost Finished: “Three or Four More Movies Left”|first=James|last=Hibberd|website=The Hollywood Reporter|date=2023-12-04|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;.

Кейдж валодае кінакампаніяй [[Saturn Films]] і прадзюсаваў такія фільмы, як «{{Не перакладзена 5|Цень вампіра|4=Shadow of the Vampire}}» (2000) і «{{Не перакладзена 5|Жыццё Дэвіда Гейла|4=The Life of David Gale}}» (2003). За ўклад у кінаіндустрыю ён быў уключаны ў [[Галівудская алея славы|Галівудскую алею славы]] ў 1998 годзе. У 2007 годзе часопіс [[Empire (часопіс)|Empire]] паставіў яго на 40-е месца ў спісе 100 найвялікшых кіназорак усіх часоў, а ў 2008 годзе часопіс [[Premiere (часопіс)|Premiere]] размясціў яго на 37-м месцы ў спісе 100 самых уплывовых людзей Галівуду. Таксама ў 2022 годзе чытачы часопіса Empire прызналі Нікаласа Кейджа адным з 50 найвялікшых акцёраў усіх часоў&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.empireonline.com/movies/features/best-actors/|title=Empire’s 50 Greatest Actors Of All Time List, Revealed|website=Empire|date=2022-12-20|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;.

== Абраная фільмаграфія ==
{{УФільмеВерх}}
{{У фільме|1983|[[Улада месяца]]|Moonstruck|Роні Камарэры}}
{{У фільме|1996|[[Скала]]|The Rock|Стэнлі Гудспід}}
{{У фільме|2002|[[Адаптацыя (фільм)|Адаптацыя]]|Adaptation|Дональд Каўфман/Чарлі Каўфман}}
{{У мультфільме|2018|[[Чалавек-павук: Праз сусветы]]|Spider-Man: Into the Spider-Verse|Нуарны чалавек-павук}}
{{УСерыяле|2026|3=[[Нуарны чалавек-павук (тэлесерыял)|Нуарны чалавек-павук]]|4=Spider-Noir|5=Нуарны чалавек-павук}}
{{УФільмеНіз}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Вікісховішча|Category:Nicolas Cage}}
* {{imdb name|0000115|Нікалас Кейдж}}
* [http://allpersons.name/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=346&amp;Itemid=9 Нікалас Кейдж — біяграфія, фота, фільмаграфія]

{{Бібліяінфармацыя}}
{{Прэмія «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю}}
{{Прэмія «Залаты глобус» за найлепшую мужчынскую ролю — драма}}
{{Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША за найлепшую мужчынскую ролю}}
{{Прэмія «Сатурн» найлепшаму кінаакцёру}}
{{Прэмія «Сатурн» найлепшаму кінаакцёру другога плана}}

{{DEFAULTSORT:Кейдж Нікалас}}
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты MTV Movie &amp; TV Awards]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар»]]
[[Катэгорыя:Акцёры агучвання ЗША]]
[[Катэгорыя:Акцёры тэлебачання ЗША]]
[[Катэгорыя:Пісьменнікі ЗША XXI стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта]]</text>
      <sha1>sebz4ty6glrnjqeyo7c9im4bb3zky0p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153355</id>
      <parentid>5153193</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T09:01:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>арфаграфія</comment>
      <origin>5153355</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11278" sha1="8e26uf3d78li0rxu4dme3aa379bisz4" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Кейдж}}
{{Кінематаграфіст
| Гады актыўнасці = 1980 — наш час
}}

'''Нікалас Кейдж''' ({{Lang-en|Nicolas Cage}}; сапр. '''Нікалас Кім Копала'''; {{ВД-Прэамбула}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] {{Акцёр|ЗША|XX стагоддзя|XXI стагоддзя}}, {{Кінапрадзюсар|ЗША|XX стагоддзя|XXI стагоддзя}}&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.upi.com/Top_News/2019/01/07/UPI-Almanac-for-Monday-Jan-7-2019/6991546835238/|title=On This Day in History - January 7th - Almanac - UPI.com|website=UPI|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.today.com/popculture/nicolas-cage-name-change-rcna347294|title=Nicolas Cage Reveals He Legally Changed His Name in 2025|website=TODAY.com|date=2026-05-28|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt; і {{Кінарэжысёр|ЗША|XX стагоддзя|XXI стагоддзя}}. Лаўрэат розных узнагарод, у тым ліку [[Оскар (кінапрэмія)|прэміі «Оскар»]], [[Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША|прэміі Гільдыі кінаакцёраў ЗША]] і «[[Залаты глобус|Залатога глобуса]]»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.theguardian.com/film/2018/oct/02/mandy-nicolas-cage-the-most-maverick-actor-since-marlon-brando|title=Put the bunny back in the box: is Nicolas Cage the best actor since Marlon Brando?|first=Steve|last=Rose|website=The Guardian|date=2018-10-02|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.spokesman.com/stories/2022/apr/21/to-celebrate-an-unforgettable-career-here-are-the-/|title=To celebrate an unforgettable career, here are the 10 essential Nicolas Cage movies|website=Spokesman.com|date=2022-04-21|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;, а таксама намінант на дзве [[Прэмія BAFTA у кіно|прэміі BAFTA]]. Вядомы сваёй універсальнасцю як акцёр, Кейдж здабыў значную культавую аўдыторыю дзякуючы сваім работам у фільмах самых розных жанраў. Фільмы з яго ўдзелам сабралі ў сусветным пракаце звыш 6,4 мільярда долараў&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.the-numbers.com/person/520401-Nicolas-Cage|title=Nicolas Cage - Box Office|website=The Numbers|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.rogerebert.com/features/the-whole-parade-on-the-incomparable-career-of-nicolas-cage|title=The Whole Parade: On the Incomparable Career of Nicolas Cage|website=www.rogerebert.com|date=2021-05-24|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;.

Нарадзіўшыся ў [[Сям'я Копала|сям’і Копала]], Кейдж пачаў кар’еру ў фільмах «{{Не перакладзена 5|Добрыя часы ў школе Рыджмант|4=Fast Times at Ridgemont High}}» (1982) і «{{Не перакладзена 5|Дзяўчына з даліны (фільм, 1983)|Дзяўчына з даліны|4=Valley Girl (1983 film)}}» (1983), а таксама ў розных фільмах свайго дзядзькі [[Фрэнсіс Форд Копала|Фрэнсіса Форда Копалы]] — «{{Не перакладзена 5|Байцовая рыбка|4=Rumble Fish}}» (1983), «{{Не перакладзена 5|Клуб «Котан» (фільм)|Клуб Котан|4=The Cotton Club (film)}}» (1984) і «{{Не перакладзена 5|Пэгі Сью выйшла замуж|4=Peggy Sue Got Married}}» (1986). Атрымаў прызнанне крытыкаў за ролі ў фільмах «[[Улада месяца]]» (1987) і «{{Не перакладзена 5|Выхаванне Арызоны|4=Raising Arizona}}» (1987), а затым заваяваў [[Прэмія «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю|прэмію «Оскар» за лепшую мужчынскую ролю]] ў [[Драма (кіно і тэлебачанне)|драматычным]] фільме «{{Не перакладзена 5|Пакідаючы Лас-Вегас|4=Leaving Las Vegas}}» (1995). Таксама быў намінаваны на «Оскар» за выкананне ролі [[Чарлі Каўфман]]а у камедыйна-драматычным фільме «[[Адаптацыя (фільм)|Адаптацыя]]» (2002)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm0000115/|title=Nicolas Cage {{!}} Biography|website=www.imdb.com|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;.

Кейдж замацаваў сваё становішча ў масавых баевіках, такіх як «[[Скала (фільм)|Скала]]» (1996), «{{Не перакладзена 5|Без твару|4=Face/Off}}» (1997), «{{Не перакладзена 5|Угнаць за 60 секунд (фільм, 2000)|Угнаць за 60 секунд|4=Gone in 60 Seconds (2000 film)}}» (2000), «{{Не перакладзена 5|Прывідны гоншчык (фільм, 2007)|Прывідны гоншчык|4=Ghost Rider (2007 film)}}» (2007) і «{{Не перакладзена 5|Піпец (фільм)|Піпец|4=Kick-Ass (film)}}» (2010)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.washingtonpost.com/arts-entertainment/2019/08/07/enduring-strangeness-nicolas-cage/|title=The enduring strangeness of Nicolas Cage|first=Terry|last=Nguyen|website=The Washington Post|date=2019-08-07|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;. Таксама зняўся ў драматычных ролях у фільмах «{{Не перакладзена 5|Горад анёлаў (фільм)|Горад анёлаў|4=City of Angels (film)}}» (1998), «{{Не перакладзена 5|Уваскрасаючы мерцвякоў|4=Bringing Out the Dead}}» (1999), і «{{Не перакладзена 5|Сем’янін|4=The Family Man}}» (2000), агучваў персанажаў у «{{Не перакладзена 5|Мурашыны хуліган (фільм)|Мурашыны хуліган|4=The Ant Bully (film)}}» (2006), «{{Не перакладзена 5|Астрабой (фільм)|Астрабой|4=Astro Boy (film)}}» (2009), а таксама сыграў [[Нуарны чалавек-павук|нуарнага чалавека-павука]] у «[[Чалавек-павук: Праз сусветы]]» (2018), «[[Нуарны чалавек-павук (тэлесерыял)|Нуарны чалавек-павук]]» (2026) і «[[Чалавек-павук: Па-за сусветамі]]» (2027). Новае прызнанне крытыкаў ён здабыў дзякуючы галоўным ролям у «{{Не перакладзена 5|Мэндзі (фільм, 2018)|Мэндзі|4=Mandy (2018 film)}}» (2018) і «{{Не перакладзена 5|Свіння (фільм, 2021)|Свіння|4=Pig (2021 film)}}» (2021)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.hollywoodinsider.com/nicolas-cage-tribute-journey/|title=A Tribute to Nicolas Cage: The Rise, Journey &amp; Latest ‘Adaptation’ of Our ‘Kick-Ass’ ‘National Treasure’ - Hollywood Insider|date=2021-01-10|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/nicolas-cage-retiring-movies-acting-1235709589/|title=Nicolas Cage Says He’s Almost Finished: “Three or Four More Movies Left”|first=James|last=Hibberd|website=The Hollywood Reporter|date=2023-12-04|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;.

Кейдж валодае кінакампаніяй [[Saturn Films]] і прадзюсаваў такія фільмы, як «{{Не перакладзена 5|Цень вампіра|4=Shadow of the Vampire}}» (2000) і «{{Не перакладзена 5|Жыццё Дэвіда Гейла|4=The Life of David Gale}}» (2003). За ўклад у кінаіндустрыю ён быў уключаны ў [[Галівудская алея славы|Галівудскую алею славы]] ў 1998 годзе. У 2007 годзе часопіс [[Empire (часопіс)|Empire]] паставіў яго на 40-е месца ў спісе 100 найвялікшых кіназорак усіх часоў, а ў 2008 годзе часопіс [[Premiere (часопіс)|Premiere]] размясціў яго на 37-м месцы ў спісе 100 самых уплывовых людзей Галівуду. Таксама ў 2022 годзе чытачы часопіса Empire прызналі Нікаласа Кейджа адным з 50 найвялікшых акцёраў усіх часоў&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.empireonline.com/movies/features/best-actors/|title=Empire’s 50 Greatest Actors Of All Time List, Revealed|website=Empire|date=2022-12-20|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;.

== Абраная фільмаграфія ==
{{УФільмеВерх}}
{{У фільме|1983|[[Улада месяца]]|Moonstruck|Роні Камарэры}}
{{У фільме|1996|[[Скала]]|The Rock|Стэнлі Гудспід}}
{{У фільме|2002|[[Адаптацыя (фільм)|Адаптацыя]]|Adaptation|Дональд Каўфман/Чарлі Каўфман}}
{{У мультфільме|2018|[[Чалавек-павук: Праз сусветы]]|Spider-Man: Into the Spider-Verse|Нуарны чалавек-павук}}
{{УСерыяле|2026|3=[[Нуарны чалавек-павук (тэлесерыял)|Нуарны чалавек-павук]]|4=Spider-Noir|5=Нуарны чалавек-павук}}
{{УФільмеНіз}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Вікісховішча|Category:Nicolas Cage}}
* {{imdb name|0000115|Нікалас Кейдж}}
* [http://allpersons.name/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=346&amp;Itemid=9 Нікалас Кейдж — біяграфія, фота, фільмаграфія]

{{Бібліяінфармацыя}}
{{Прэмія «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю}}
{{Прэмія «Залаты глобус» за найлепшую мужчынскую ролю — драма}}
{{Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША за найлепшую мужчынскую ролю}}
{{Прэмія «Сатурн» найлепшаму кінаакцёру}}
{{Прэмія «Сатурн» найлепшаму кінаакцёру другога плана}}

{{DEFAULTSORT:Кейдж Нікалас}}
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты MTV Movie &amp; TV Awards]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар»]]
[[Катэгорыя:Акцёры агучвання ЗША]]
[[Катэгорыя:Акцёры тэлебачання ЗША]]
[[Катэгорыя:Пісьменнікі ЗША XXI стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта]]</text>
      <sha1>8e26uf3d78li0rxu4dme3aa379bisz4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153356</id>
      <parentid>5153355</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T09:02:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>арфаграфія</comment>
      <origin>5153356</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11284" sha1="o605an5oweios4pw98xodj4wqtdxa56" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Кейдж}}
{{Кінематаграфіст
| Гады актыўнасці = 1980 — наш час
}}

'''Нікалас Кейдж''' ({{Lang-en|Nicolas Cage}}; сапр. '''Нікалас Кім Копала'''; {{ВД-Прэамбула}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] {{Акцёр|ЗША|XX стагоддзя|XXI стагоддзя}}, {{Кінапрадзюсар|ЗША|XX стагоддзя|XXI стагоддзя}}&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.upi.com/Top_News/2019/01/07/UPI-Almanac-for-Monday-Jan-7-2019/6991546835238/|title=On This Day in History - January 7th - Almanac - UPI.com|website=UPI|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.today.com/popculture/nicolas-cage-name-change-rcna347294|title=Nicolas Cage Reveals He Legally Changed His Name in 2025|website=TODAY.com|date=2026-05-28|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt; і {{Кінарэжысёр|ЗША|XX стагоддзя|XXI стагоддзя}}. Лаўрэат розных узнагарод, у тым ліку [[Оскар (кінапрэмія)|прэміі «Оскар»]], [[Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША|прэміі Гільдыі кінаакцёраў ЗША]] і «[[Залаты глобус|Залатога глобуса]]»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.theguardian.com/film/2018/oct/02/mandy-nicolas-cage-the-most-maverick-actor-since-marlon-brando|title=Put the bunny back in the box: is Nicolas Cage the best actor since Marlon Brando?|first=Steve|last=Rose|website=The Guardian|date=2018-10-02|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.spokesman.com/stories/2022/apr/21/to-celebrate-an-unforgettable-career-here-are-the-/|title=To celebrate an unforgettable career, here are the 10 essential Nicolas Cage movies|website=Spokesman.com|date=2022-04-21|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;, а таксама намінант на дзве [[Прэмія BAFTA у кіно|прэміі BAFTA]]. Вядомы сваёй універсальнасцю як акцёр, Кейдж здабыў значную культавую аўдыторыю дзякуючы сваім работам у фільмах самых розных жанраў. Фільмы з яго ўдзелам сабралі ў сусветным пракаце звыш 6,4 мільярда долараў&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.the-numbers.com/person/520401-Nicolas-Cage|title=Nicolas Cage - Box Office|website=The Numbers|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.rogerebert.com/features/the-whole-parade-on-the-incomparable-career-of-nicolas-cage|title=The Whole Parade: On the Incomparable Career of Nicolas Cage|website=www.rogerebert.com|date=2021-05-24|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;.

Нарадзіўшыся ў [[Сям'я Копала|сям’і Копала]], Кейдж пачаў кар’еру ў фільмах «{{Не перакладзена 5|Добрыя часы ў школе Рыджмант|4=Fast Times at Ridgemont High}}» (1982) і «{{Не перакладзена 5|Дзяўчына з даліны (фільм, 1983)|Дзяўчына з даліны|4=Valley Girl (1983 film)}}» (1983), а таксама ў розных фільмах свайго дзядзькі [[Фрэнсіс Форд Копала|Фрэнсіса Форда Копалы]] — «{{Не перакладзена 5|Байцовая рыбка|4=Rumble Fish}}» (1983), «{{Не перакладзена 5|Клуб «Котан» (фільм)|Клуб Котан|4=The Cotton Club (film)}}» (1984) і «{{Не перакладзена 5|Пэгі Сью выйшла замуж|4=Peggy Sue Got Married}}» (1986). Атрымаў прызнанне крытыкаў за ролі ў фільмах «[[Улада месяца]]» (1987) і «{{Не перакладзена 5|Выхаванне Арызоны|4=Raising Arizona}}» (1987), а затым заваяваў [[Прэмія «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю|прэмію «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю]] ў [[Драма (кіно і тэлебачанне)|драматычным]] фільме «{{Не перакладзена 5|Пакідаючы Лас-Вегас|4=Leaving Las Vegas}}» (1995). Таксама быў намінаваны на «Оскар» за выкананне ролі [[Чарлі Каўфман]]а у камедыйна-драматычным фільме «[[Адаптацыя (фільм)|Адаптацыя]]» (2002)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm0000115/|title=Nicolas Cage {{!}} Biography|website=www.imdb.com|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;.

Кейдж замацаваў сваё становішча ў масавых баевіках, такіх як «[[Скала (фільм)|Скала]]» (1996), «{{Не перакладзена 5|Без твару|4=Face/Off}}» (1997), «{{Не перакладзена 5|Угнаць за 60 секунд (фільм, 2000)|Угнаць за 60 секунд|4=Gone in 60 Seconds (2000 film)}}» (2000), «{{Не перакладзена 5|Прывідны гоншчык (фільм, 2007)|Прывідны гоншчык|4=Ghost Rider (2007 film)}}» (2007) і «{{Не перакладзена 5|Піпец (фільм)|Піпец|4=Kick-Ass (film)}}» (2010)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.washingtonpost.com/arts-entertainment/2019/08/07/enduring-strangeness-nicolas-cage/|title=The enduring strangeness of Nicolas Cage|first=Terry|last=Nguyen|website=The Washington Post|date=2019-08-07|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;. Таксама зняўся ў драматычных ролях у фільмах «{{Не перакладзена 5|Горад анёлаў (фільм)|Горад анёлаў|4=City of Angels (film)}}» (1998), «{{Не перакладзена 5|Уваскрасаючы мерцвякоў|4=Bringing Out the Dead}}» (1999), і «{{Не перакладзена 5|Сем’янін|4=The Family Man}}» (2000), агучваў персанажаў у «{{Не перакладзена 5|Мурашыны хуліган (фільм)|Мурашыны хуліган|4=The Ant Bully (film)}}» (2006), «{{Не перакладзена 5|Астрабой (фільм)|Астрабой|4=Astro Boy (film)}}» (2009), а таксама сыграў [[Нуарны чалавек-павук|нуарнага чалавека-павука]] у «[[Чалавек-павук: Праз сусветы]]» (2018), «[[Нуарны чалавек-павук (тэлесерыял)|Нуарны чалавек-павук]]» (2026) і «[[Чалавек-павук: Па-за сусветамі]]» (2027). Новае прызнанне крытыкаў ён здабыў дзякуючы галоўным ролям у «{{Не перакладзена 5|Мэндзі (фільм, 2018)|Мэндзі|4=Mandy (2018 film)}}» (2018) і «{{Не перакладзена 5|Свіння (фільм, 2021)|Свіння|4=Pig (2021 film)}}» (2021)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.hollywoodinsider.com/nicolas-cage-tribute-journey/|title=A Tribute to Nicolas Cage: The Rise, Journey &amp; Latest ‘Adaptation’ of Our ‘Kick-Ass’ ‘National Treasure’ - Hollywood Insider|date=2021-01-10|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/nicolas-cage-retiring-movies-acting-1235709589/|title=Nicolas Cage Says He’s Almost Finished: “Three or Four More Movies Left”|first=James|last=Hibberd|website=The Hollywood Reporter|date=2023-12-04|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;.

Кейдж валодае кінакампаніяй [[Saturn Films]] і прадзюсаваў такія фільмы, як «{{Не перакладзена 5|Цень вампіра|4=Shadow of the Vampire}}» (2000) і «{{Не перакладзена 5|Жыццё Дэвіда Гейла|4=The Life of David Gale}}» (2003). За ўклад у кінаіндустрыю ён быў уключаны ў [[Галівудская алея славы|Галівудскую алею славы]] ў 1998 годзе. У 2007 годзе часопіс [[Empire (часопіс)|Empire]] паставіў яго на 40-е месца ў спісе 100 найвялікшых кіназорак усіх часоў, а ў 2008 годзе часопіс [[Premiere (часопіс)|Premiere]] размясціў яго на 37-м месцы ў спісе 100 самых уплывовых людзей Галівуду. Таксама ў 2022 годзе чытачы часопіса Empire прызналі Нікаласа Кейджа адным з 50 найвялікшых акцёраў усіх часоў&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.empireonline.com/movies/features/best-actors/|title=Empire’s 50 Greatest Actors Of All Time List, Revealed|website=Empire|date=2022-12-20|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;.

== Абраная фільмаграфія ==
{{УФільмеВерх}}
{{У фільме|1983|[[Улада месяца]]|Moonstruck|Роні Камарэры}}
{{У фільме|1996|[[Скала]]|The Rock|Стэнлі Гудспід}}
{{У фільме|2002|[[Адаптацыя (фільм)|Адаптацыя]]|Adaptation|Дональд Каўфман/Чарлі Каўфман}}
{{У мультфільме|2018|[[Чалавек-павук: Праз сусветы]]|Spider-Man: Into the Spider-Verse|Нуарны чалавек-павук}}
{{УСерыяле|2026|3=[[Нуарны чалавек-павук (тэлесерыял)|Нуарны чалавек-павук]]|4=Spider-Noir|5=Нуарны чалавек-павук}}
{{УФільмеНіз}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Вікісховішча|Category:Nicolas Cage}}
* {{imdb name|0000115|Нікалас Кейдж}}
* [http://allpersons.name/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=346&amp;Itemid=9 Нікалас Кейдж — біяграфія, фота, фільмаграфія]

{{Бібліяінфармацыя}}
{{Прэмія «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю}}
{{Прэмія «Залаты глобус» за найлепшую мужчынскую ролю — драма}}
{{Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША за найлепшую мужчынскую ролю}}
{{Прэмія «Сатурн» найлепшаму кінаакцёру}}
{{Прэмія «Сатурн» найлепшаму кінаакцёру другога плана}}

{{DEFAULTSORT:Кейдж Нікалас}}
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты MTV Movie &amp; TV Awards]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар»]]
[[Катэгорыя:Акцёры агучвання ЗША]]
[[Катэгорыя:Акцёры тэлебачання ЗША]]
[[Катэгорыя:Пісьменнікі ЗША XXI стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта]]</text>
      <sha1>o605an5oweios4pw98xodj4wqtdxa56</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153359</id>
      <parentid>5153356</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T09:05:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <comment>/* Абраная фільмаграфія */ арфаграфія</comment>
      <origin>5153359</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11301" sha1="b2at4htda7l4drmb0rr1h1t8ujzrco9" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Кейдж}}
{{Кінематаграфіст
| Гады актыўнасці = 1980 — наш час
}}

'''Нікалас Кейдж''' ({{Lang-en|Nicolas Cage}}; сапр. '''Нікалас Кім Копала'''; {{ВД-Прэамбула}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] {{Акцёр|ЗША|XX стагоддзя|XXI стагоддзя}}, {{Кінапрадзюсар|ЗША|XX стагоддзя|XXI стагоддзя}}&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.upi.com/Top_News/2019/01/07/UPI-Almanac-for-Monday-Jan-7-2019/6991546835238/|title=On This Day in History - January 7th - Almanac - UPI.com|website=UPI|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.today.com/popculture/nicolas-cage-name-change-rcna347294|title=Nicolas Cage Reveals He Legally Changed His Name in 2025|website=TODAY.com|date=2026-05-28|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt; і {{Кінарэжысёр|ЗША|XX стагоддзя|XXI стагоддзя}}. Лаўрэат розных узнагарод, у тым ліку [[Оскар (кінапрэмія)|прэміі «Оскар»]], [[Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША|прэміі Гільдыі кінаакцёраў ЗША]] і «[[Залаты глобус|Залатога глобуса]]»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.theguardian.com/film/2018/oct/02/mandy-nicolas-cage-the-most-maverick-actor-since-marlon-brando|title=Put the bunny back in the box: is Nicolas Cage the best actor since Marlon Brando?|first=Steve|last=Rose|website=The Guardian|date=2018-10-02|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.spokesman.com/stories/2022/apr/21/to-celebrate-an-unforgettable-career-here-are-the-/|title=To celebrate an unforgettable career, here are the 10 essential Nicolas Cage movies|website=Spokesman.com|date=2022-04-21|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;, а таксама намінант на дзве [[Прэмія BAFTA у кіно|прэміі BAFTA]]. Вядомы сваёй універсальнасцю як акцёр, Кейдж здабыў значную культавую аўдыторыю дзякуючы сваім работам у фільмах самых розных жанраў. Фільмы з яго ўдзелам сабралі ў сусветным пракаце звыш 6,4 мільярда долараў&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.the-numbers.com/person/520401-Nicolas-Cage|title=Nicolas Cage - Box Office|website=The Numbers|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.rogerebert.com/features/the-whole-parade-on-the-incomparable-career-of-nicolas-cage|title=The Whole Parade: On the Incomparable Career of Nicolas Cage|website=www.rogerebert.com|date=2021-05-24|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;.

Нарадзіўшыся ў [[Сям'я Копала|сям’і Копала]], Кейдж пачаў кар’еру ў фільмах «{{Не перакладзена 5|Добрыя часы ў школе Рыджмант|4=Fast Times at Ridgemont High}}» (1982) і «{{Не перакладзена 5|Дзяўчына з даліны (фільм, 1983)|Дзяўчына з даліны|4=Valley Girl (1983 film)}}» (1983), а таксама ў розных фільмах свайго дзядзькі [[Фрэнсіс Форд Копала|Фрэнсіса Форда Копалы]] — «{{Не перакладзена 5|Байцовая рыбка|4=Rumble Fish}}» (1983), «{{Не перакладзена 5|Клуб «Котан» (фільм)|Клуб Котан|4=The Cotton Club (film)}}» (1984) і «{{Не перакладзена 5|Пэгі Сью выйшла замуж|4=Peggy Sue Got Married}}» (1986). Атрымаў прызнанне крытыкаў за ролі ў фільмах «[[Улада месяца]]» (1987) і «{{Не перакладзена 5|Выхаванне Арызоны|4=Raising Arizona}}» (1987), а затым заваяваў [[Прэмія «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю|прэмію «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю]] ў [[Драма (кіно і тэлебачанне)|драматычным]] фільме «{{Не перакладзена 5|Пакідаючы Лас-Вегас|4=Leaving Las Vegas}}» (1995). Таксама быў намінаваны на «Оскар» за выкананне ролі [[Чарлі Каўфман]]а у камедыйна-драматычным фільме «[[Адаптацыя (фільм)|Адаптацыя]]» (2002)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm0000115/|title=Nicolas Cage {{!}} Biography|website=www.imdb.com|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;.

Кейдж замацаваў сваё становішча ў масавых баевіках, такіх як «[[Скала (фільм)|Скала]]» (1996), «{{Не перакладзена 5|Без твару|4=Face/Off}}» (1997), «{{Не перакладзена 5|Угнаць за 60 секунд (фільм, 2000)|Угнаць за 60 секунд|4=Gone in 60 Seconds (2000 film)}}» (2000), «{{Не перакладзена 5|Прывідны гоншчык (фільм, 2007)|Прывідны гоншчык|4=Ghost Rider (2007 film)}}» (2007) і «{{Не перакладзена 5|Піпец (фільм)|Піпец|4=Kick-Ass (film)}}» (2010)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.washingtonpost.com/arts-entertainment/2019/08/07/enduring-strangeness-nicolas-cage/|title=The enduring strangeness of Nicolas Cage|first=Terry|last=Nguyen|website=The Washington Post|date=2019-08-07|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;. Таксама зняўся ў драматычных ролях у фільмах «{{Не перакладзена 5|Горад анёлаў (фільм)|Горад анёлаў|4=City of Angels (film)}}» (1998), «{{Не перакладзена 5|Уваскрасаючы мерцвякоў|4=Bringing Out the Dead}}» (1999), і «{{Не перакладзена 5|Сем’янін|4=The Family Man}}» (2000), агучваў персанажаў у «{{Не перакладзена 5|Мурашыны хуліган (фільм)|Мурашыны хуліган|4=The Ant Bully (film)}}» (2006), «{{Не перакладзена 5|Астрабой (фільм)|Астрабой|4=Astro Boy (film)}}» (2009), а таксама сыграў [[Нуарны чалавек-павук|нуарнага чалавека-павука]] у «[[Чалавек-павук: Праз сусветы]]» (2018), «[[Нуарны чалавек-павук (тэлесерыял)|Нуарны чалавек-павук]]» (2026) і «[[Чалавек-павук: Па-за сусветамі]]» (2027). Новае прызнанне крытыкаў ён здабыў дзякуючы галоўным ролям у «{{Не перакладзена 5|Мэндзі (фільм, 2018)|Мэндзі|4=Mandy (2018 film)}}» (2018) і «{{Не перакладзена 5|Свіння (фільм, 2021)|Свіння|4=Pig (2021 film)}}» (2021)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.hollywoodinsider.com/nicolas-cage-tribute-journey/|title=A Tribute to Nicolas Cage: The Rise, Journey &amp; Latest ‘Adaptation’ of Our ‘Kick-Ass’ ‘National Treasure’ - Hollywood Insider|date=2021-01-10|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/nicolas-cage-retiring-movies-acting-1235709589/|title=Nicolas Cage Says He’s Almost Finished: “Three or Four More Movies Left”|first=James|last=Hibberd|website=The Hollywood Reporter|date=2023-12-04|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;.

Кейдж валодае кінакампаніяй [[Saturn Films]] і прадзюсаваў такія фільмы, як «{{Не перакладзена 5|Цень вампіра|4=Shadow of the Vampire}}» (2000) і «{{Не перакладзена 5|Жыццё Дэвіда Гейла|4=The Life of David Gale}}» (2003). За ўклад у кінаіндустрыю ён быў уключаны ў [[Галівудская алея славы|Галівудскую алею славы]] ў 1998 годзе. У 2007 годзе часопіс [[Empire (часопіс)|Empire]] паставіў яго на 40-е месца ў спісе 100 найвялікшых кіназорак усіх часоў, а ў 2008 годзе часопіс [[Premiere (часопіс)|Premiere]] размясціў яго на 37-м месцы ў спісе 100 самых уплывовых людзей Галівуду. Таксама ў 2022 годзе чытачы часопіса Empire прызналі Нікаласа Кейджа адным з 50 найвялікшых акцёраў усіх часоў&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.empireonline.com/movies/features/best-actors/|title=Empire’s 50 Greatest Actors Of All Time List, Revealed|website=Empire|date=2022-12-20|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;.

== Абраная фільмаграфія ==
{{УФільмеВерх}}
{{У фільме|1983|[[Улада месяца]]|Moonstruck|Роні Камарэры}}
{{У фільме|1996|[[Скала]]|The Rock|Стэнлі Гудспід}}
{{У фільме|2002|[[Адаптацыя (фільм)|Адаптацыя]]|Adaptation|Дональд Каўфман/Чарлі Каўфман}}
{{У мультфільме|2018|[[Чалавек-павук: Праз сусветы]]|Spider-Man: Into the Spider-Verse|Нуарны чалавек-павук (агучваў)}}
{{УСерыяле|2026|3=[[Нуарны чалавек-павук (тэлесерыял)|Нуарны чалавек-павук]]|4=Spider-Noir|5=Нуарны чалавек-павук}}
{{УФільмеНіз}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Вікісховішча|Category:Nicolas Cage}}
* {{imdb name|0000115|Нікалас Кейдж}}
* [http://allpersons.name/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=346&amp;Itemid=9 Нікалас Кейдж — біяграфія, фота, фільмаграфія]

{{Бібліяінфармацыя}}
{{Прэмія «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю}}
{{Прэмія «Залаты глобус» за найлепшую мужчынскую ролю — драма}}
{{Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША за найлепшую мужчынскую ролю}}
{{Прэмія «Сатурн» найлепшаму кінаакцёру}}
{{Прэмія «Сатурн» найлепшаму кінаакцёру другога плана}}

{{DEFAULTSORT:Кейдж Нікалас}}
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты MTV Movie &amp; TV Awards]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар»]]
[[Катэгорыя:Акцёры агучвання ЗША]]
[[Катэгорыя:Акцёры тэлебачання ЗША]]
[[Катэгорыя:Пісьменнікі ЗША XXI стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта]]</text>
      <sha1>b2at4htda7l4drmb0rr1h1t8ujzrco9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Цёрн</title>
    <ns>0</ns>
    <id>102427</id>
    <revision>
      <id>5153220</id>
      <parentid>5151807</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T17:06:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pabojnia</username>
        <id>135280</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* У медыцыне */ афармленне</comment>
      <origin>5153220</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="101517" sha1="80f1zv4mt0o7neypf96vjpbfly9x9su" xml:space="preserve">{{значэнні|Шыпшына (значэнні)}}
{{Таксон
 | name              = Цёрн
 | image file        = Prunus spinosa .jpg
 | image title       = 
 | image descr       = 
 | regnum            = Расліны
 | parent            = Prunus2
 | rang              = Від
 | latin             = Prunus spinosa
 | author            = [[L.]]
 | syn               = 
 | typus             = 
 | wikispecies       = Prunus spinosa
 | commons           = Category:Prunus spinosa
 | range map = Prunus spinosa range.svg
 | itis = 24802
 | ncbi = 114937
 | eol               = 632461
 | grin              = 30116
 | ipni              = 730297-1
 | tpl = tro-27800136
}}
'''Цёрн'''&lt;ref name=&quot;Киселевский&quot;&gt;{{Крыніцы/Латино-русско-белорусский ботанический словарь|106}}&lt;/ref&gt;, '''сліва калючая''', '''жасцёр''', '''шыпшына'''&lt;ref&gt;[[Міхаіл Мікалаевіч Ганчарык|Ганчарык М. М.]] Беларускія назвы раслін. Праца навуковага таварыства па вывучэнню Беларусі, т. II і IV. Горы-Горки, 1927&lt;/ref&gt;, '''цярніна'''&lt;ref name=&quot;Інбелкульт&quot;&gt;{{кніга
|загаловак      = Беларуская навуковая тэрміналогія: слоўнік лясных тэрмінаў
|спасылка       = http://www.slounik.org/bnt08/l19
|месца          = Мінск
|выдавецтва     = Інбелкульт
|год            = 1926
|том            = Вып. 8
|старонак       = 80
}}&lt;/ref&gt; (''Prúnus spinósa'') — невялікі калючы [[куст]]; [[Біялагічны від|від]] роду {{bt-bellat|сліва|Prunus}} сямейства {{bt-bellat|Ружавыя|Rosaceae}}&lt;ref name=&quot;ДПЯ&quot;&gt;{{кніга
|аўтар          = Митюков А. Д., Налетько Н. Л., Шамрук С. Г.
|частка         = Тёрн
|загаловак      = Дикорастущие плоды, ягоды и их применение
|месца          = Мн
|выдавецтва     = Ураджай
|год            = 1975
|старонкі       = 100-102
|старонак       = 200
|тыраж          = 130 000
}}&lt;/ref&gt;.

Распаўсюджаны па ўсёй [[Еўропа|Еўропе]], у [[Заходняя Азія|Заходняй Азіі]] і [[Паўночная Афрыка|Паўночнай Афрыцы]]. Вельмі зменлівы і стварае гібрыды з іншымі слівамі. Мяркуецца, што сумесь гэтага віду з {{bt-bellat|Алыча{{!}}алычой|Prunus cerasifera}} стала продкам {{bt-bellat|Сліва дамашняя{{!}}дамашняй слівы|Prunus domestica}}. Цёрн — расліна, якая выкарыстоўваецца ў [[фітатэрапія|фітатэрапіі]], мае ядомыя плады, адыгрывае важную ролю для [[навакольнае асяроддзе|навакольнага асяроддзя]], выкарыстоўваецца таксама ў біятэхнічных пасадках. Гэта [[Меданосныя расліны|меданос]] і крыніца цвёрдай [[драўніна|драўніны]], якая, асабліва раней, мела разнастайныя прымяненні. Утварае густыя, калючыя зараснікі, якія з’яўляюцца сховішчам для многіх відаў жывёл.

== Этымалогія ==

Родавая навуковая назва ''Prunus'' выкарыстоўвалася ўжо ў антычнасці (напрыклад, [[Пліній Старэйшы|Плініем Старэйшым]]) для апісання сліў. Відавая навуковая назва ''spinosa'' азначае «калючы» і паходзіць ад [[Лацінская мова|лацінскага]] слова ''spina'' (=шып, калючка)&lt;ref name=rejewski&gt;{{кніга|аўтар=Marian Rejewski|загаловак=Pochodzenie łacińskich nazw roślin polskich|выдавецтва=KiW|месца=Warszawa|год=1996|isbn=83-05-12868-7}}&lt;/ref&gt;.

Беларускае слова «цёрн» узыходзіць да {{lang-x-slav|*tьrnъ}} («калючка»)&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Derksen R.|загаловак=Etymological dictionary of the Slavic inherited lexicon|месца=Leiden — Boston|выдавецтва=Brill|год=2008|pages=505}}&lt;/ref&gt;.

== Батанічнае апісанне ==
{{Біяфота|Illustration Prunus spinosa1.jpg|left|ш=250|{{Бат.іл.|Тамэ}}|color=lightgreen}}

=== Марфалогія ===

Галінасты [[куст]] вышынёй 3,5—4,5 м, радзей нізкарослае [[Дрэва|дрэўца]] не вышэй за 8 м&lt;ref name=szafer&gt;{{Кніга|аўтар=Władysław Szafer, Pawłowski B. (red.)|загаловак=Flora Polska. Tom VII|выдавецтва=Państwowe Wydawnictwo Naukowe|месца=Kraków|год=1955|старонкі=279-281}}&lt;/ref&gt;, прычым па звестках некаторых аўтараў, высокія экзэмпляры гэта, верагодна, гібрыды з іншымі слівамі{{R|kvetena}}.

=== Парасткі ===

Мае шырокаяйкападобную [[Крона дрэва|крону]], цёмна-шэрую [[Кара (біялогія)|кару]] і шмат калючак. Маладыя [[Парастак|парасткі]] мякка апушаны, прычым апушэнне знікае з узростам&lt;ref name=&quot;ДПЯ&quot;/&gt;. Аднагадовыя парасткі гладкія і карычневыя (з цяністага боку — аліўкава-зялёныя&lt;ref name=godet2&gt;{{Кніга|аўтар=Jean-Denis Godet|загаловак=Pędy i paki|выдавецтва=MULTICO Oficyna Wydawnicza|месца=Warszawa|год=1998|старонкі=308|isbn=83-7073-143-0}}&lt;/ref&gt;), больш старыя — цёмна-карычневыя і бліскучыя, са шматлікімі дробнымі светлымі кропкамі. Канцы кароткіх парасткаў ператвораныя ў моцныя і доўгія {{нп3|Калючкі (батаніка)|шыпы|ru|Колючки}}&lt;ref name=&quot;ДПЯ&quot;/&gt;. Адгалінаванні другога шэрага разгорнутыя пад прамым або нават тупым вуглом. Вегетатыўныя [[Пупышка|пупышкі]] дробныя (да 2 мм), востраяйкападобныя, акружаныя шарападобнымі кветкавымі пупышкамі. Лускавінкі пупышак чырвона-карычневыя, звычайна раснічастыя або апушаныя{{R|godet2}}. Пупышкі пасаджаныя па адной або па 2-3 побач (шэрагам){{R|szafer}}, прычым, як правіла, крайнія — кветкавыя&lt;ref name=swiejkowski&gt;{{Кніга|аўтар=Leonidas Świejkowski|загаловак=Rośliny lecznicze i przemysłowe|выдавецтва=Wydawnictwo Rynku Wewnętrznego Libra|месца=Warszawa|год=1990|старонкі=329|isbn=83-85005-41-2}}&lt;/ref&gt;. Кара на старых ствалах — чорна-фіялетавая і злёгку парэпаная&lt;ref name=johnson&gt;{{Кніга|аўтар=Owen Johnson|загаловак=Drzewa|выдавецтва=Multico Oficyna Wydawnicza|год=2009|серыя=Przewodnik Collinsa|старонкі=340|isbn=978-83-7073-643-9}}&lt;/ref&gt; вузкімі палосамі&lt;ref name=reicholf&gt;{{Кніга|аўтар=Josef H. Reichholf, Günter Steinbach|загаловак=Wielka encyklopedia drzewa krzewy|выдавецтва=Muza SA|месца=Warszawa|год=1995|старонкі=124|isbn=83-7079-440-8}}&lt;/ref&gt;.

=== Карані ===

Разрастаючыся і пашыраючыся пры дапамозе шматлікіх&lt;ref name=&quot;ДПЯ&quot;/&gt; [[Каранёвыя атожылкі|каранёвых атожылкаў]], цёрн утварае густыя калючыя і цяжкапраходныя зараснікі.

=== Лісце ===

[[Ліст|Лісце]] {{нп3|Філатаксіс|размешчана||Phyllotaxis}} чаргова, расце на хвосціках даўжынёй 0,7-1,5 см (ад вяршыні часта чырвонага колеру&lt;ref name=godet&gt;{{Кніга|аўтар=Jean-Denis Godet|загаловак=Drzewa i krzewy|выдавецтва=MULTICO Oficyna Wydawnicza|месца=Warszawa|год=1997|старонкі=116, 204, 205|isbn=83-7073156-2}}&lt;/ref&gt;), ля аснавання якіх знаходзяцца вузкія, пакрытыя валасінкамі [[прылісткі]] з залозавымі зубкамі на краі даўжынёй каля 5 мм. Ліставая пласцінка даўгаватая або даўгавата-зваротнаяйкападобная, зубчаста-пальчатая, цёмна-зялёная, матавая, скурыстая, даўжынёй ад 1,5 да 6,5 см (часцей ад 2 да 4 см) і шырынёй ад 1 да 2,8 см, ля аснавання клінаватая, гародчата-пільчатая, зубчыкі залозавыя.

Маладое лісце з абодвух бакоў апушанае, пазней зверху голае, матавае, з ніжняга боку злёгку апушана, у асноўным па жылках&lt;ref name=kvetena&gt;{{Кніга|аўтар=Slavomil Hejný, Bohumil Křísa (red.)|загаловак=Květena České Republiky 3|выдавецтва=Academia|месца=Praha|год=2003|старонкі=438-439|isbn=80-200-1090-4}}&lt;/ref&gt;{{r|szafer}}. Зверху цёмна-, знізу бледна-зялёнае{{r|godet}}.

Лісце вельмі зменлівае, нават у межах адной расліны — адрозніваецца лісце на кароткіх і доўгіх парастках і шыпах&lt;ref name=borkowski&gt;{{cite web|url=http://borkowski.iss.uw.edu.pl/publications/doktorat/BiometriaTarniny_v1.1.pdf|title=Taksonomiczne i geograficzne zróżnicowanie tarniny (Prunus spinosa L.) w świetle badań z użyciem automatycznej biometrii i eksploracyjnej analizy danych|author=Wojciech Borkowski|date=2001|work=Praca doktorska wykonana w Zakładzie Systematyki i Geografii Roślin Uniwersytetu Warszawskiego|language=pl|access-date=2011-07-15}}{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;.

{{Фотарадок|Kolcovy trn.jpg|ш1=158|Prunus spinosa.001 - Serra de Enciña de Lastra.JPG|ш2=200|Prunus spinosa leaf kz1.jpg|ш3=205|тэкст=Злева направа: Шып, лісце, ліст з прылісткам|color=lightgreen}}

=== Кветкі ===

[[Кветка|Кветкі]] адзіночныя, радзей па 2&lt;ref name=&quot;ДПЯ&quot;/&gt;, зусім рэдка па 3-5, часцей за ўсё згрупаваны на канцах парасткаў&lt;ref name=seneta&gt;{{Кніга|аўтар=Włodzimierz Seneta, Jakub Dolatowski|загаловак=Dendrologia|выдавецтва=Wydawnictwo Naukowe PWN|месца=Warszawa|год=1997|старонкі=296-297|isbn=83-01-12099-1}}&lt;/ref&gt;, растуць на кароткіх голых [[кветаножка]]х (5-8 мм даўжынёй). Кветкі дробныя, 1,2—1,8 см у дыяметры, раскрываюцца паасобку або парамі ранняй вясной, калі лісця яшчэ няма&lt;ref name=&quot;ДПЯ&quot;/&gt;. {{нп3|Кветаложа||ru|Цветоложе}} ўвагнутае, выслана сакраторнай тканкай [[Нектарнікі|нектарніка]]&lt;ref name=lipinski&gt;{{Кніга|аўтар=Mieczysław Lipiński|загаловак=Pożytki pszczele|выдавецтва=Powszechne Wydawnictwo Rolnicze i Leśne|месца=Warszawa|год=2010|старонкі=128|isbn=978-83-09-99024-6}}&lt;/ref&gt;, [[чашалісцік]]аў пяць, трохвугольна-яйкападобных{{R|reicholf}}, па краі раснічастых. [[Вяночак]] белы або зеленаваты, з пяццю доўгімі тупымі [[Пялёстак|пялёсткамі]] 6-8 см даўжынёй. 20 [[Тычынка|тычынак]] завершаны на канцы жоўтымі або чырвонымі пыльнікамі, [[песцік]] адзін, нізкі і голы{{R|reicholf}}, [[завязь]] верхняя. Цвіценне вельмі багатае, у красавіку-маі&lt;ref name=&quot;ДПЯ&quot;/&gt;.

Формула кветкі: [[Файл:Male_and_female_sign.svg|16x16пкс]]&lt;math&gt;\ast K_{(5)}\; C_{5}\; A_{20}\; G_{\underline1}\;&lt;/math&gt;&lt;ref name=&quot;Яковлев&quot;&gt;{{кніга|аўтар=[[Генадзь Паўлавіч Якаўлеў|Яковлев Г. П.]], Челомбитько В. А.|загаловак=Ботаника: Учебник для вузов|адказны=Под ред. Р. В. Камелина|месца=СПб.|выдавецтва=Спецлит, изд-во СПХФА|год=2003|старонкі=435|старонак=647|isbn=5-299-00237-8|тыраж=5000}}&lt;/ref&gt;.

{{Фотарадок|Schlehe1.jpg|ш1=200|Prunus spinosa B.jpg|ш2=200|Schlehe im Regen 2841.jpg|ш3=128|тэкст=Злева направа: Куст у час цвіцення, кветкі, кветка|color=lightgreen}}

=== Плады ===

[[Плод|Плады]] — сакавітыя аднанасенныя [[Касцянка|аднакасцянкі]], падобныя на сліву, растуць на ўзнятых кароткіх хвосціках{{r|reicholf}}. Плады круглявыя або круглява-канічныя, дыяметрам ад 1 да 1,5 см{{r|kvetena}} (у падвідаў і гібрыдаў больш, да 3 см{{r|kvetena}}{{r|szafer}}). Яны маюць чорна-сіні колер з шызым васковым налётам&lt;ref name=&quot;ДПЯ&quot;/&gt;. Мякаць дрэнна аддзяляецца ад костачкі, мае зялёны колер і даўка-кіслы ці нават гаркаваты смак&lt;ref name=&quot;ДПЯ&quot;/&gt;. Плады спеюць позна, у жніўні-верасні&lt;ref name=&quot;ДПЯ&quot;/&gt;. Плоданасіць пачынае праз 2-3 гады&lt;ref name=&quot;ДПЯ&quot;/&gt;.

[[Костачка]] пляскатая, яйкападобнай ці эліптычнай формы, маршчыністая, дасягае каля 1 см у даўжыню і 0,5 см у таўшчыню, яна пакрыта бародаўкамі і падоўжнымі рэбрамі{{r|szafer}}.

{{Фотарадок|Closeup of blackthorn aka sloe aka prunus spinosa sweden 20050924.jpg|ш1=180|BlackthornFruit.jpg|ш2=205|Prsp 001 php.jpg|ш3=205|тэкст=Злева направа: Плады сярод лісця, плады на галінках, насенне|color=lightgreen}}

== Арэал ==

[[Месцапражыванне]] віду ўключае ў сябе шырокія вобласці [[Еўропа|Еўропы]] (без [[Ісландыя|Ісландыі]], паўночнай часткі [[Скандынаўскі паўвостраў|Скандынаўскага Паўвострава]] і паўночнай [[Расія|Расіі]]), [[Малая Азія|Малую Азію]], раён [[Каўказ]]а, [[Іран]] і паўночную [[Афрыка|Афрыку]] (у гарах [[Горная сістэма Атлас|Атлас]]{{R|reicholf}}&lt;ref name=&quot;bio&quot;&gt;{{кніга|загаловак=Биологический энциклопедический словарь|адказны=Гл. ред. М. С. Гиляров; Редкол.: А. А. Баев, Г. Г. Винберг, Г. А. Заварзин и др.|выданне=2-е изд., исправл.|месца=М.|выдавецтва=Советская энциклопедия|год=1989|старонкі=637|старонак=864|isbn=5-85270-002-9|тыраж=150&amp;nbsp;600}}{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;). Ізаляваныя месцаабітанні ёсць у [[Ізраіль|Ізраілі]] і ў раёне возера [[Балхаш]]{{R|kvetena}}. У цэнтральнай Еўропе з’явіўся, верагодна, каля 3000-2000 гадоў да н.э. — прынамсі з таго часу вядомы знаходкі насення ў шматлікіх раскопках эпохі [[неаліт]]у{{R|reicholf}}.

Паўночная мяжа праходзіць ад 68°, на [[Скандынаўскі паўвостраў|Скандынаўскім паўвостраве]] праз паўднёва-заходнюю [[Фінляндыя|Фінляндыю]], праз паўднёвую частку [[Латвія|Латвіі]]. У Беларусі праз [[Віцебская вобласць|Віцебскую]] вобласць. У Расіі праз [[Пскоўская вобласць|Пскоўскую]], [[Смаленская вобласць|Смаленскую]], [[Маскоўская вобласць|Маскоўскую]], [[Уладзімірская вобласць|Уладзімірскую вобласці]], паўднёвую частку [[Татарстан]]а.

На тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]] адзіны дзікарослы від роду {{bt-bellat|сліва|Prunus}}&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://hbc.bas-net.by/plantae/allplantras.php?aaafam=-+%F1%E5%EC%E5%E9%F1%F2%E2%EE+-&amp;gen=Prunus |title=База Растения Беларуси |access-date=9 студзеня 2012 |archive-date=6 сакавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306043131/http://hbc.bas-net.by/plantae/allplantras.php?aaafam=-+%F1%E5%EC%E5%E9%F1%F2%E2%EE+-&amp;gen=Prunus |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;, трапляецца на палянах, узлесках і ярах, занесены ў [[Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь|Чырвоную кнігу]].

У [[Польшча|Польшчы]] гэта звычайны від практычна для ўсёй тэрыторыі. Радзей сустракаецца ў паўночна-заходняй і, яшчэ радзей, у паўночна-ўсходняй частках краіны. Акрамя таго, не расце на большых вышынях у гарах. У [[Татры|Татрах]] сустракаецца на вышынях да 1100 м [[Вышыня над узроўнем мора|н. у. м.]] (на {{нп3|Бочань|Бочані|pl|Boczań}})&lt;ref name=pawlowski&gt;{{Кніга|аўтар=Bogumił Pawłowski|загаловак=Flora Tatr Tom 1|выдавецтва=Państwowe Wydawnictwo Naukowe|месца=Warszawa|год=1956|старонкі=519}}&lt;/ref&gt;, у [[Яварнікі|Яварніках]] дасягае каля 930 м н. у. м.{{R|kvetena}}

Далей на поўдні расце да [[Субальпійскі пояс|субальпійскага пояса]] да 1500—1600 м н. у. м. (напрыклад, на [[Каўказ]]е&lt;ref name=&quot;ДПЯ&quot;/&gt;. У [[Крым]]у і на [[Каўказ]]е сустракаецца да вышыні 1200—1600 метраў над узроўнем мора&lt;ref name=&quot;ДикСССР&quot;&gt;{{ДзікСССР|аўтар=Соколов С. Я.|частка=Род 33. Prunus — Слива|том=3|стар=695|ref=Малеев}}&lt;/ref&gt;. Распаўсюджаны ў [[Закарпацкая вобласць|Закарпацці]], [[Карпаты|Карпатах]], [[Расточча|Расточчы]] — [[Аполле (рэгіён, Украіна)|Аполлі]], а ў заходнім [[Палессе|Палессі]] і паўночным [[Лесастэп]]е, [[Стэп]]е і [[Крым]]у замяняецца {{bt-bellat||Prunus stepposa}}.

Расце звычайна густымі зараснікамі па [[Лес|ўзлесках]], на лесасеках, у [[Куст|хмызняках]], [[балка|ярах (лагчынах)]], [[даліна]]х [[Рака|рэк]] пераважна ў [[лесастэп]]е і ў кудзерках кустоў у [[стэп]]е.

== Біялогія ==

Марозаўстойлівая, святлалюбная расліна.

=== Развіццё ===
{{Біяфота|XN Priocnemis sp.jpg|right|ш=250|Кветкі цёрну, якія апыляе [[Дарожныя восы|дарожная аса]] з роду {{bt-bellat||Priocnemis}}|color=lightgreen}}
{{нп3|Фанерафіты|Фанерафіт|pl|Fanerofity}}. Цвіце вельмі багата, але кароткі час, у красавіку і маі (далей на поўдзень у сакавіку{{r|kvetena}}), перад з’яўленнем лісця. Кветкі духмяныя і выдзяляюць [[Нектар (цукрысты сок)|нектар]]. Прыцягваюць розных насякомых-апыляльнікаў, удзел якіх у [[апыленне|апыленні]] вельмі важны (сітуацыя з абмежаваным доступам насякомых да кветак аказвае значны ўплыў на колькасць завязей і пладоў)&lt;ref name=jacobs&gt;{{Кніга|аўтар=Jacobs JH, Clark SJ, Denholm I, Goulson D, Stoate C, Osborne JL|загаловак=Pollination biology of fruit-bearing hedgerow plants and the role of flower-visiting insects in fruit-set|часопіс=Ann Bot.|нумар=104 (7)|старонкі=1397-1404|мова=en|data=2009|pmid=19770165}}&lt;/ref&gt;. Плады спеюць у верасні&lt;ref name=grochowski&gt;{{кніга|аўтар=Wiesław Grochowski|загаловак=Uboczna produkcja leśna|выдавецтва=Państwowe Wydawnictwo Naukowe|месца=Warszawa|год=1990|isbn=83-01-09535-0}}&lt;/ref&gt; і доўга застаюцца на галінах&lt;ref name=bugala&gt;{{кніга|аўтар=Bugała Władysław |загаловак=Drzewa i krzewy dla terenów zieleni |год=1991 |старонкі=344 |выдавецтва=Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne |месца=Warszawa |isbn = 83-09-00013-8}}&lt;/ref&gt;.

=== Хімічны састаў ===

Плады цёрну ў свежым стане ўтрымліваюць да 30,1 % {{нп3|Сухая маса|сухой масы|pl|Sucha masa}} (у самой мякаці ўтрымліваецца да 83 % вады{{r|ziemianski}}), 8,7-9,3 % [[Вугляводы|вугляводаў]] ([[глюкоза]] і [[фруктоза]], 0,73 % [[Пекцінавыя рэчывы|пекціну]]), 2,5-2,6 % [[Арганічныя кіслоты|арганічных кіслот]] (у тым ліку [[Яблычная кіслата|яблычнай]]&lt;ref name=&quot;ДПЯ&quot;/&gt;), 2,4 % [[Харчовыя валокны|харчовых валокнаў]], 1,5 % [[Бялкі|бялку]], 1,0-1,3 % {{нп3|Мінеральныя солі|мінеральных солей|uk|Мінеральні солі}}{{r|grochowski}}{{r|ziemianski}}, акрамя гэтага [[флаваноіды]] ([[антацыяны]]&lt;ref name=lamer&gt;{{кніга|аўтар=Eliza Lamer-Zarawska, Barbara Kowal-Gierczak, Jan Niedwerok|загаловак=Fitoterapia i leki roślinne|выдавецтва=Wydawnictwo Lekarskie PZWL|месца=Warszawa|год=2007|старонкі=67|isbn=978-83-200-3401-1}}&lt;/ref&gt; і {{нп3|кемферол|||Kaempferol}}&lt;ref name=volak&gt;{{кніга|аўтар=Jan Volák, Jiří Stodola|загаловак=Rośliny lecznicze|выдавецтва=Polska Oficyna Wydawnicza BGW|месца=Warszawa|год=1983|старонкі=244|isbn=83-7066-389-3}}&lt;/ref&gt;), [[дубільныя рэчывы]]&lt;ref name=&quot;ДПЯ&quot;/&gt; (1,7 %&lt;ref name=gumowska&gt;{{кніга|аўтар=Irena Gumowska|загаловак=Kuchnia pod chmurką|выдавецтва=Wydawnictwo PTTK Kraj|месца=Warszawa|data=1988|старонкі=50}}&lt;/ref&gt;) і [[Стэрыны|стэролы]]&lt;ref name=antkowiak&gt;{{кніга|аўтар=Lidia Antkowiak|загаловак=Rośliny lecznicze|выдавецтва=Wydawnictwo Akademii Rolniczej w Poznaniu|месца=Poznań|год=1998|старонкі=122|isbn=83-7160-146-8}}&lt;/ref&gt;, а таксама выражаныя ў мг на 100 гр: 32 [[Кальцый|кальцыю]], 25 [[фосфар]]у, 1,9 [[жалеза]]&lt;ref name=ziemianski&gt;{{кніга|аўтар=Michał Ziemiański|загаловак=Słownik towaroznawczy artykułów żywnościowych|выдавецтва=Wydawnictwo Przemysłu Lekkiego i Spożywczego |месца=Warszawa|год=1957 |старонкі=488-489}}&lt;/ref&gt;.

Утрыманне [[Аскарбінавая кіслата|вітаміну С]] каля 12-19 мг%&lt;ref name=grochowski2&gt;{{кніга|аўтар=Wiesław Grochowski|загаловак=Jadalne owoce leśne |выдавецтва=Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne|месца=Warszawa|год=1986|isbn=83-09-00021-9}}&lt;/ref&gt;. Энергетычная каштоўнасць 100 г — 54 ккал{{r|ziemianski}}. З-за высокага ўтрымання кіслаты і [[Дубільныя рэчывы|дубільных рэчывоў]] плады могуць мець такі даўкі смак, што ў свежым стане будуць амаль неядомымі. Пасля [[Даспельванне|прамаражвання]] пладоў, колькасць кіслот і дубільных рэчываў у іх значна памяншаецца, а [[глюкоза]] часткова раскладваецца ў [[Фруктоза|фруктозу]], што робіць іх саладзейшымі {{r|grochowski}}{{r|grochowski2}}. Ядры таксама ўключаюць значныя колькасці [[Алеі|алеяў]]{{r|grochowski2}}. Кара і карані ўтрымліваюць [[дубільныя рэчывы]] i {{нп3|Камфара|камфарны алей|ru|Камфора}}{{r|reicholf}}, а кара на старых парастках — [[таніны]]&lt;ref name=future&gt;{{cite web|url=http://www.pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=Prunus%20spinosa|title=Prunus spinosa – L.|work=Plants For A Future|lang=en|access-date=2011-07-05}}&lt;/ref&gt;.

=== Таксічныя ўласцівасці ===
{{Біяфота|Терн КР03.JPG|right|ш=250|Ягады цёрну|color=lightgreen}}
Насенне ўтрымлівае цыянагенныя гліказіды — {{нп3|амігдалін||ru|Амигдалин}}&lt;ref name=hrynkiewicz&gt;{{кніга|аўтар=Hrynkiewicz-Sudnik Jerzy, Sękowski Bolesław, Wilczkiewicz Mieczysław |загаловак=Rozmnażanie drzew i krzewów liściastych |месца=Warszawa |год=2001 |выдавецтва=Wydawnictwo Naukowe PWN |старонкі=350–351 |isbn = 83-01-13434-8}}&lt;/ref&gt;, {{нп3|пруназін||ru|Пруназин}}&lt;ref name=wyk&gt;{{кніга|аўтар=van Wyk Ben-Erik, Wink Michael |загаловак=Rośliny lecznicze świata |год=2008 |выдавецтва=MedPharm Polska |месца=Wrocław |strony=257 |isbn = 83-60466-51-3}}&lt;/ref&gt; і {{нп3|самбунігрын||pl|Sambunigryna}}&lt;ref name=kumaras&gt;{{кніга|аўтар=Y. Kumarasamya, P. J. Cox, M. Jaspars, L. Nahar, S. D. Sarker|загаловак=Cyanogenic glycosids from Prunus spinosa (Rosaceae) |часопіс=Biochemical Systematics and Ecology|нумар=31, 9|старонкі=1063-1065 |мова=en|спасылка=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0305197803000632 |doi=10.1016/S0305-1978(03)00063-2}}&lt;/ref&gt;. У невялікіх колькасцях гліказіды ёсць таксама ў кветках{{r|volak}}. У выніку ферментнага [[гідроліз]]у з іх утвараецца моцна таксічная [[сінільная кіслата]] з {{нп3|бензойны альдэгід|бензойным альдэгідам|ru|Бензойный альдегид}}, які мае характэрны пах марцыпанаў{{r|wyk}}.

Сярод усіх слівавых, якія культывуюць у [[Цэнтральная Еўропа|Цэнтральнай Еўропе]], цёрн мае самае высокае ўтрыманне сінільнай кіслаты ў насенні, пачынаючы ад 3 да 6 %&lt;ref name=mowszowicz&gt;{{кніга|аўтар=Jakub Mowszowicz|загаловак=Przewodnik do oznaczania krajowych roślin trujących i szkodliwych|выдавецтва=Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne |месца=Warszawa| год=1982|старонкі=225|isbn=83-09-00660-8}}&lt;/ref&gt;. Вядомыя выпадкі з’яўлення сімптомаў атручвання сінільнай кіслатой у [[Свойская свіння|свіней]], якія з’ядалі насенне цёрну{{r|mowszowicz}}. У выпадку спажывання чалавекам сінільная кіслата можа прывесці да смерці ў дозе 1 мг на 1 кг масы цела.

[[Смяротная доза|Смяротная доза (LD&lt;sub&gt;50&lt;/sub&gt;)]], разлічаная для мышэй, гэта 3,7 мг/кг&lt;ref name = Oxford&gt;{{cite web|url=http://ptcl.chem.ox.ac.uk/MSDS/HY/hydrogen_cyanide.html|title=Safety data for hydrogen cyanide|author=Safety Officer in Physical Chemistry at Oxford University|date=2010|publisher=The Physical and Theoretical Chemistry Laboratory, Oxford University|język=en|data dostępu=2011-04-10|access-date=10 сакавіка 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20020211054154/http://physchem.ox.ac.uk/MSDS/HY/hydrogen_cyanide.html|archive-date=11 лютага 2002|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Смерць адбываецца ў выніку гіпаксіі з-за паралічу дыхання і энзіматычнага блоку&lt;ref name=hanneberg&gt;{{кніга|аўтар=Maria Hanneberg, Elżbieta Skrzydlewska|загаловак=Zatrucia roślinami wyższymi i grzybami|выдавецтва=Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich|месца=Warszawa|год=1984|старонкі=119|isbn=83-200-0419-5}}&lt;/ref&gt;{{r|future}}.

=== Пагроза для здароўя людзей ===

Акрамя атрутнасці насення, апісанай вышэй, шыпы цёрну могуць наносіць балючыя траўмы паверхні цела. Доўгія (да 6 см) і тонкія іголкі глыбока пранікаюць у скуру і абломваюцца, пакідаюцы верхавінку ўнутры цела. Клінічнымі даследаваннямі пацверджана, што нават калі пацыенты сцвярджалі, што вынялі шып поўнасцю, яго фрагменты заставаліся ў тканках, вызываючы хранічныя запаленчыя станы, у тым ліку [[бурсіт]]ы. У такіх выпадках патрабуецца хірургічнае лячэнне, часам на дастаткова вялікай ранавай плошчы, таму што фрагменты могуць мігрыраваць у тканках. Асаблівыя цяжкасці ствараюць сітуацыі, калі людзі не памятаюць сам факт уколу шыпамі цёрну&lt;ref name=kelly&gt;{{кніга|аўтар=J. J. Kelly|загаловак=Blackthorn inflammation|часопіс=Journal of Bone and Joint Surgery|нумар=48 B, 3|старонкі=474-477|год=1966|спасылка=http://web.jbjs.org.uk/cgi/reprint/48-B/3/474.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=sharma&gt;{{кніга|аўтар=Himanshu Sharma|загаловак=A report of 18 blackthorn injuries of the upper limb|часопіс=Injury|нумар=35, 9|старонкі=930-935|мова=en|год=2004|спасылка=http://www.injuryjournal.com/article/S0020-1383%2803%2900454-6/abstract}}&lt;/ref&gt;.

=== Генетыка ===
Цёрн — гэта [[Плоіднасць|тэтраплоід]] (2n=4x). Стандартны гаплаідальны лік [[храмасома|храмасом]] x=8, гаплаідальны лік храмасом n=16 (2n=32)&lt;ref name=janick&gt;{{кніга|аўтар=Jules Janick, Robert E. Paull|загаловак=The encyclopedia of fruit &amp; nuts|выдавецтва=CABI|месца=Oxfordshire|data=2008|старонкі=698}}&lt;/ref&gt;. Дыферэнцыянаванне [[гаплатып]]у значна большае ў паўднёвай частцы арэала цёрну — што выразна паказвае на ўчасткі гэтага віду ў [[плейстацэн]]е&lt;ref name=mohanty&gt;{{кніга|аўтар=Mohanty A, Martín JP, Aguinagalde I|загаловак=Population genetic analysis of European Prunus spinosa (Rosaceae) using chloroplast DNA markers|часопіс=Am J Bot.|том=89 (8)|старонкі=1223-1228|мова=en|год=2002|pmid=21665722}}&lt;/ref&gt;. Высокі {{нп3|Полімарфізм, генетыка|полімарфізм|pl|Polimorfizm (genetyka)}} {{нп3|Пластом|пластомнай ДНК|ru|Пластом}} у гэтага віду значна ўскладняе правядзенне з ім [[Філагенетыка|філагенетычных]] даследаванняў&lt;ref name=mohanty2&gt;{{кніга|аўтар=Mohanty A, Martín JP, Aguinagalde I|загаловак=Chloroplast DNA diversity within and among populations of the allotetraploid Prunus spinosa L. |часопіс=Theoretical and Applied Genetics|том=100, 8|старонкі=1304-1310|мова=en|data=1999|doi=10.1007/s001220051439|спасылка=http://www.springerlink.com/content/33fncex9kmjv827b/}}&lt;/ref&gt;.

== Экалогія ==

=== Месцапражыванні ===
Цёрн непатрабавальная расліна, расце на самых розных глебах — пясчаных, гліністых і камяністых. Часам вырастае на грудах камянёў па ўскраінах палёў{{r|seneta}}. Ён аддае перавагу вапнавым глебам і з’яўляецца індыкатарным відам{{r|hrynkiewicz}}. Цёрн вельмі ўстойлівы да [[засуха|засухі]]&lt;ref name=bialobok&gt;{{кніга|аўтар=Białobok S., Hellwig Z. (red.) |загаловак=Drzewoznawstwo|выдавецтва=Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne|месца=Warszawa|год=1955|старонкі=356}}&lt;/ref&gt; і марозу{{r|bugala}} (адносіцца да 4 {{нп3|Зоны марозаўстойлівасці|зоны марозаўстойлівасці|ru|Зоны морозостойкости}}{{r|future}}). Высокія патрабаванні мае толькі да колькасці святла — аптымальна расце і багата пладаносіць пад прамымі сонечнымі прамянямі{{r|bugala}}, аднак нядрэнна сябе адчувае і ў паўцені{{r|future}}. У [[Класіфікацыя расліннасці|класіфікацыі]] [[Фітацэноз|раслінных згуртаванняў]] Цэнтральнай Еўропы з’яўляецца {{нп3|Характэрны від|характэрным відам|pl|Gatunek charakterystyczny}} для класа (Cl.) ''[[Rhamno-Prunetea]]''&lt;ref name=matuszkiewicz&gt;{{кніга|аўтар=Matuszkiewicz Władysław |загаловак= Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski |год=2006 |выдавецтва= Wyd. Naukowe PWN |месца= Warszawa |isbn = 83-01-14439-4}}&lt;/ref&gt;. Часам расце ў светлых лясах і зарасніках з удзелам [[дуб]]оў і [[чарнаклён]]у{{r|borkowski}}. Расце на лясных узлесках і стварае зараснікі на палях. На закінутых [[паша]]х і землях сельскагаспадарчага прызначэння з’яўляецца адным з першых відаў-піянераў{{r|godet}}{{r|godet2}}. У населеных пунктах, на ўзбочынах і схілах расце як [[Сінантропныя арганізмы|сінантропны від]]{{r|borkowski}}. У адпаведных умовах — экспансійны від{{r|seneta}}, часта ўтварае масівы, аднавідавыя {{нп3|Раслінная агрэгацыя|агрэгацыі|pl|Agregacja roślinna}}. Зараснікі таксама з’яўляюцца ў месцах росту {{нп3|Ксератэрмны травастой|цеплалюбных травастояў|pl|Murawa kserotermiczna}}&lt;ref&gt;[http://savesteppe.org/ru/archives/4872 Степи в Польше? Они есть, но нуждаются в срочном спасении] {{ref-ru}}&lt;/ref&gt; і на {{нп3|Акраек|акрайках|pl|Okrajek}}, выступаючы пагрозай іх існаванню. Таксама сустракаюцца ў [[запаведнік]]ах {{нп3|Стэпавая расліннасць|стэпавай|pl|Roślinność stepowa}} і скальнай расліннасці{{r|kvetena}}.

У выпадку выгарання ў час пажараў цярноўнік хутка аднаўляецца за кошт шматлікага галінавання [[Каранёвыя атожылкі|каранёвых атожылкаў]]{{r|future}}.

=== Міжвідавыя адносіны ===

[[Файл:Spra-2011-05-01.ogv|thumb|250px|Вусень {{bt-bellat||Phigalia pilosaria}} харчуецца на лісці цёрну]]
{{Біяфота|Sleedoorn Prunus spinosa Hyponomeuta rupsen.jpg|right|ш=250|Вусень {{bt-bellat||Hyponomeuta malinella}} на цёрне|color=lightgreen}}

За выключэннем выпадкаў, калі цярноўнік пашыраецца на далікатныя ксератэрмныя экасістэмы і акрайкі, сельскагаспадарчыя землі і таму падобнае, яго зараснікі каштоўныя для навакольнага асяроддзя, бо ўтвараюць непраходныя для чалавека і буйных жывёл абшары, якія становяцца домам і кармавой пляцоўкай для шматлікіх птушак і дробных жывёл. [[Фітацэналогія|Фітацэнолагі]] лічаць цёрн [[Класіфікацыя расліннасці|характэрным відам]] для зараснікаў [[Класіфікацыя расліннасці|сінтаксону]] {{нп3|Rubo fruticosi-Prunetum spinosae||pl|Rubo fruticosi-Prunetum spinosae}}&lt;ref&gt;Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007. ISBN 978-83-01-14439-5.&lt;/ref&gt;.

У цёрне сярод іншых любяць гнездавацца {{bt-bellat|Жулан{{!}}жуланы|Lanius collurio}}&lt;ref name=popielarz&gt;{{Cite web|url=http://www.e-lipinki.pl/artykul,53,Dzierzba__ptak_ciernistych_krzewow.html|title=Dzierzba – ptak ciernistych krzewów|author=Piotr Popielarz|work=eLipinki.pl|lang=pl|access-date=2011-07-05|archive-url=https://archive.today/20120729014051/http://www.e-lipinki.pl/artykul,53,Dzierzba__ptak_ciernistych_krzewow.html|archive-date=29 ліпеня 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;, акрамя гэтага {{bt-bellat|Сініцавыя{{!}}сініцы|Paridae}} і {{bt-bellat|Валасянкавыя{{!}}валасянкі|Sylviidae}}&lt;ref name=schlehe&gt;{{Cite web|url=http://www.bund-sh.de/Envolution/upload/dl/sonstiges/schlehe.pdf|title=Die Schlehe (Prunus spinosa)|publisher=Bund Schleswig-Holstein (via archive.org)|lang=de|access-date=2011-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20071007181905/http://www.bund-sh.de/Envolution/upload/dl/sonstiges/schlehe.pdf|archive-date=7 кастрычніка 2007}}&lt;/ref&gt;. Плады адыгрываюць важную ролю ў рацыёне птушак, тым больш важна, што яны доўга даступныя{{r|grochowski}}. Імі жывяцца каля 20 відаў птушак{{r|schlehe}}. На калючках цёрну {{bt-bellat|саракушавыя|Laniidae}} часта наколваюць дробных жывёл або насякомых, ствараючы такім чынам запасы на будучыню{{r|seneta}}. Гэтая расліна таксама важны від для пражывання і харчавання вялікага спіса [[Беспазваночныя|беспазваночных]] і [[Грыбы|грыбоў]]&lt;ref name=bioinfo&gt;{{Cite web|url=http://www.bioinfo.org.uk/html/Prunus_spinosa.htm |title=Prunus spinosa L. (Blackthorn, Sloe)|author=Malcolm Storey|work=BioInfo (UK)|lang=en|access-date=2011-07-05}}&lt;/ref&gt; (віды, якія сваім існаваннем значна шкодзяць цёрну, пералічаны ў раздзеле [[#Хваробы і шкоднікі|Хваробы і шкоднікі]]). На лісці цёрну харчуюцца вусені каля 135 відаў [[Матылі|матылькоў]]&lt;ref name=hosts&gt;{{Cite web|url=http://www.nhm.ac.uk/research-curation/research/projects/hostplants/|title=HOSTS – a Database of the World's Lepidopteran Hostplants|publisher=The Natural History Museum, London|lang=en|access-date=2011-07-07}}&lt;/ref&gt;, прычым расліна мае выключна важнае значэнне для {{bt-bellat||Satyrium pruni}} і {{bt-bellat|хвастатка бярозавая{{!}}хвастаткі бярозавай |Thecla betulae}}{{r|future}}, акрамя гэтага аб’ядаецца вусенямі {{bt-bellat|Залатагузка{{!}}залатагузкі|Euproctis chrysorrhoea}}, {{bt-bellat||Noctua comes}}, {{bt-bellat||Noctua janthina}}, {{bt-bellat||Xestia triangulum}}, {{bt-bellat||Peribatodes rhomboidaria}}{{r|hosts}}. На лісці харчуюцца таксама лічынкі розных відаў [[Перапончатакрылыя|перапончатакрылых]] і [[Жукі|жукоў]]{{r|bioinfo}}. У час цвіцення кветкі вабяць між іншых {{bt-bellat||Lucilia caesar}}, {{bt-bellat||Anaglyptus mysticus}}, каля 20 відаў {{нп3|Адзінкавыя пчолы|адзінкавых пчол|pl|Pszczoły samotnice}}{{r|schlehe}}.

== Таксанамія ==

Цёрн — гэта адзін з 12 відаў, якія ўключаны ў {{нп3|Секцыя, біялогія|секцыю|pl|Sekcja (biologia)}} ''Prunus'' у падродзе ''Prunus'' роду {{bt-bellat|Сліва|Prunus}} сямейства {{bt-bellat|Ружавыя{{!}}Ружавых|Rosaceae}}&lt;ref name=grin&gt;{{GRIN|30116}}&lt;/ref&gt;. Найбольш цесна з ім звязаныя такія віды слівы, як {{bt-bellat|алыча|Prunus cerasifera}}, {{bt-bellat||Prunus coccomilia}}, {{bt-bellat||Prunus curdica}}, {{bt-bellat||Prunus insititia}}, {{bt-bellat||Prunus salicina}}, {{bt-bellat||Prunus ussuriensis}} і гібрыдныя віды з той жа групы: {{bt-bellat|| domestica}} і {{bt-bellat||Prunus × gigantea}}&lt;ref name=kruss&gt;{{кніга|аўтар=Gerd Krüssmann|загаловак=Manual of Cultivated Broad-Leaved Trees and Shrubs: Pru-Z|выдавецтва=Timber Press in cooperation with the American Horticultural Society|месца=Portland, Oregon|год=1986|isbn=9780881920062}}&lt;/ref&gt;. Верагодна, цёрн узнік у выніку [[Плоіднасць|поліплаідызацыі]] дыплаідальнага таксона, які быў агульным продкам з {{bt-bellat|Алыча{{!}}алычой|Prunus cerasifera}}{{r|borkowski}}.

Цёрн — дастаткова зменлівы знешне від. Асобнікі моцна адрозніваюцца вышынёй, памерамі лісця, кветак і пладоў, ступенню апушэння і таўшчынёй і колькасцю шыпоў. Раней зменлівасць апісвалі як розніцу паміж формамі, але хутчэй за ўсё яна вынікае з розных чыннікаў знешняга ўплыву на асобную расліну{{r|szafer}}. Для месцаў, адкрытых моцным вятрам і з актыўным выпасам жывёлы, характэрны рост карлікавых форм расліны, амаль поўнасцю прыціснутых да зямлі{{r|reicholf}}. [[Біяметрыя|Біяметрычныя]] і генетычныя аналізы не выяўляюць выразных градыентаў зменнасці цёрну ў межах арэала{{r|borkowski}}&lt;ref name=&quot;mohanty1&quot;&gt;{{кніга|аўтар=Mohanty A, Martín JP, Gonzales LM, Aguinagalde I|загаловак=Association Between Chloroplast DNA and Mitochondrial DNA Haplotypes in Prunus spinosa L. (Rosaceae) Populations across Europe|часопіс=Annals of Botany|выдавецтва=Oxford Journals|нумар=92, 6|старонкі=749-755|мова=en|год=2003|спасылка=http://aob.oxfordjournals.org/content/92/6/749.full|doi=10.1093/aob/mcg198}}&lt;/ref&gt;. Гэта тлумачыцца тым, што актыўнае распаўсюджанне насення млекакормячымі і птушкамі на вялікія адлегласці памяншае генетычную зменлівасць паміж папуляцыямі{{r|mohanty1}}.

=== Падвіды ===

Некаторыя падвіды цёрну&lt;ref name=kuhn&gt;{{кніга|аўтар=František Kühn |частка=Alte Pflaumen, lebende Zeugen mittelalterlichen Obstbaust |загаловак=Frühe Nutzung pflanzlicher Ressourcen:
internationales Symposium Duderstadt, 12.-15.5.1994 | выдавецтва=LIT Verlag | месца=Münster |год=1999}}&lt;/ref&gt;:

* subsp. ''spinosa'' — {{нп3|намінатыўны падвід||uk|Номінативний підвид}}, шыпы голыя{{r|kuhn}},
* subsp. ''megalocarpa'' Dom. — моцныя калючыя кусты, з большым лісцем і пладамі, чым тыповы падвід{{r|kvetena}} (шыпы голыя, плады болей 15 мм у дыяметры, костачка болей 10 мм{{r|kuhn}}),
* subsp. ''ovoideoglobosa'' Dom. — слаба калючыя кусты, плады вялікія (болей 15 мм у дыяметры) і сферычныя, голыя сцёблы, костачка больш 11 мм у даўжыні{{r|kuhn}}{{r|kvetena}},
* subsp. ''fechtneri'' Dom. — слаба калючыя кусты, плады дробныя (дыяметр 15 мм) і авальныя, шыпы голыя{{r|kuhn}}{{r|kvetena}},
* subsp. ''moravica'' Dom. — слаба калючыя кусты або зусім без шыпоў{{r|kvetena}}, плады сферычныя, шыпы голыя{{r|kuhn}},
* subsp. ''dasyphylla'' Schur — на думку некаторых спецыялістаў варыянтам {{bt-bellat||Prunus domestica insititia}}{{r|kvetena}}, шыпы апушаныя, костачка толькі злёгку маршчыністая або гладкая, плод сярэдні, каля 15 мм у дыяметры або крыху меней{{r|kuhn}},
* subsp. ''cerasina'' Hrabět. — таксон з характарыстыкамі, прамежкавымі паміж тыповым падвідам і subsp. ''dasyphylla'', раней атаясамліваўся з ''Prunus fruticans''{{r|kvetena}}, шыпы апушаныя, костачка часта гладкая, плод сферычны, у дыяметры болей 15 мм{{r|kuhn}}.

=== Формы ===
* [[f.]] ''plena'' [[West.]] — з белымі махрыстымі кветкамі
* f. ''purpurea'' [[Andre]] — з ружовымі кветкамі і пурпурным лісцем
* f. ''typica'' [[Medw.]] — з голым лісцем і кветаножкамі
* f. ''puberula'' [[Medw.]] — кветаножкі і ніжняя частка лісця апушаны&lt;ref name=&quot;ДикСССР&quot; /&gt;

=== Гібрыды ===

У цёрну шмат [[Плоіднасць|тэтраплоідных]] гібрыдаў з іншымі відамі. Іх правільнае найменне — гібрыдны цёрн. Цёрн утварае цяжкія для аналізу [[гібрыд]]ы з падвідам {{bt-bellat|Сліва дамашняя{{!}}слівы дамашняй|Prunus domestica}} {{bt-bellat|Цернасліва{{!}}цернаслівай|Prunus domestica insititia}} (=''Prunus ×fruticans'' Weihe) і з {{bt-bellat|Алыча{{!}}алычой|Prunus cerasifera}} (=''Prunus ×media'' Kov.{{r|borkowski}}){{r|seneta}}, якія сустракаюцца ў прыродзе на [[Каўказскія горы|Каўказе]]&lt;ref name=kozlowska&gt;{{кніга|аўтар=Aniela Kozłowska|загаловак=Pochodzenie drzew owocowych|выдавецтва=Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych|месца=Warszawa|год=1951|старонкі=44-45}}&lt;/ref&gt;. Сярод тамтэйшых лясоў і зараснікаў некаторыя асобнікі цёрну вырастаюць у многаяруснае дрэва з вялікімі яркімі яйкападобнымі пладамі{{r|kozlowska}}. Лічыцца, што нават асобнікі з кветкамі рознай ступені ружовасці могуць прадстаўляць сабой гібрыды алычы{{r|seneta}}. У рэшце рэшт, лічыцца таксама, што гексаплоідная {{bt-bellat|сліва дамашняя|Prunus domestica}} ўтварылася ў выніку [[Плоіднасць|поліплаідызацыі]] гібрыда алычы і цёрну&lt;ref name=khos&gt;{{кніга|аўтар=Korous Khoshbakht|загаловак=Agrobiodiversity of plant genetic resources in Savadkouh/Iran with emphasis on plant uses and socioeconomic aspects|выдавецтва=kassel university press|месца=Kassel|год=2006|старонкі=34}}&lt;/ref&gt;. У {{нп3|Селекцыя раслін|селекцыі|ru|Селекция растений}} выкарыстоўваюцца таксама гібрыды з {{bt-bellat||Prunus tomentosa}}{{r|janick}}, {{bt-bellat||Prunus domestica italica}}{{r|kozlowska}} і інш.

Таксанамічныя праблемы стварае [[таксон]], які, верагодна, з’яўляецца гібрыдам цёрну і {{bt-bellat|Цернасліва{{!}}цернаслівы|Prunus domestica insititia}} і апісваецца як ''Prunus ×fruticans'' Weihe або ''Prunus spinosa'' var. ''macrocarpa'' Wallr.&lt;ref name=grin1&gt;{{GRIN|104747}}&lt;/ref&gt; (некаторыя аўтары ставяць пад сумненне яго паходжанне{{r|kvetena}}). ''Prunus ×fruticans'' як правіла вышэйшы за тыповыя асобнікі ''P. spinosa'' (перавышае 3 метры), з менш калючымі галінамі, буйнейшымі і саладзейшымі пладамі, у якіх мякаць лягчэй аддзяляецца ад костачкі з вострымі канцамі. У межах гэтага таксона апісаны два падвіды: subsp. ''ligerina '' (Lloyd) Domin з голымі шыпамі і subsp. ''amelanchierflora'' (Paillot) Domin з апушанымі шыпамі{{r|kvetena}}. Паводле ''[[Flora Europaea]]'' гэты таксон з-за зменлівасці і ўзаемнага падабенства на бацькоўскія віды немагчыма вызначыць і адрозніць на падставе адных марфалагічных крытэрыяў&lt;ref name=tutin&gt;{{кніга|аўтар=G.T Tutin, V.H. Heywood, N.A. Burges, D.M. Moore, D.H. Valentine, S.M. Walters, D.A. Webb|загаловак=Flora Europaea|выдавецтва=Cambridge University Press|месца=Cambridge|год=1981|старонкі=78|isbn=052106662X}}&lt;/ref&gt;.

=== Сарты ===

Вядомы розныя [[Сорт|сарты]] цёрну{{r|johnson}}{{r|reicholf}}:
* 'Purpurea' — з пурпурным лісцем і ружовымі кветкамі
* 'Plena' — з кветкамі, якія маюць падвойны рад пялёсткаў у калякветніку
* 'Variegata' — з белым жылкаваннем лісця
Вядомы таксама сорт 'Rosea', які з’явіўся ў выніку гібрыда цёрну і [[Алыча|алычы]] (''P. cerasifera'' 'Nigra'){{r|borkowski}}.

У Сярэдняй паласе Расіі вырошчваюць [[цёрн 'Абрикосовый']] (гібрыд цёрну з [[Алыча|алычой]]) і формы цёрну духмянага (гібрыды з кітайска-амерыканскай слівай 'Тока') '10-17', '16-9', '83'. Плады ў іх практычна без даўкасці, духмяныя. Зімаўстойлівасць на ўзроўні цёрну&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://sadisibiri.ru/eremin-sliva-abricos.html|title=Академик Г. В. Ерёмин о проблемах косточковых культур|publisher=Сады Сибири|access-date=2014-05-23|archive-date=18 мая 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140518224601/http://sadisibiri.ru/eremin-sliva-abricos.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== Развядзенне ==
{{Біяфота|Blackthorn thicket, Eglinton.JPG|right|ш=250|Зараснік цёрну без лісця|color=lightgreen}}
{{Біяфота|Schlehe-001.jpg|right|ш=250|Зараснік цёрну ў кветках|color=lightgreen}}
{{Біяфота|Prunus spinosa 001.jpg|right|ш=250|Зараснік цёрну летам|color=lightgreen}}
Часам высаджваецца ў біятэхнічных пасадках, рэдка як дэкаратыўная расліна або ў садах. Нават там, дзе часам высаджваюць для атрымання пладоў (у некаторых раёнах [[Расія|Расіі]]), асноўнай крыніцай ураджаю з’яўляюцца, як правіла, дзікія папуляцыі{{r|khos}}.

=== Патрабаванні ===

Цёрн добра расце на любой глебе, акрамя забалочаных і кіслых участкаў. Лепш за ўсё развіваецца на добра пранікальных паверхнях{{r|future}} і ў сонечных месцах&lt;ref name=sarwa&gt;{{кніга|аўтар=Andrzej Sarwa|загаловак=Szlachetne i dzikie drzewa, krzewy i pnącza owocowe|выдавецтва=Książka i Wiedza|месца=Warszawa|год=2000|старонкі=250-252|isbn=83-0513153-X}}&lt;/ref&gt;.

=== Размнажэнне ===

Костачкі для сяўбы атрымліваюць з пладоў да іх поўнага паспявання, у канцы жніўня — пачатку верасня. Насенне закладваюць у глебу на глыбіню 2-3 см восенню, або, пры зборы ў лістападзе, ранняй вясной. Усходы з’яўляюцца чарговай вясной{{r|lipinski}}{{r|hrynkiewicz}}. Вельмі зручны і просты спосаб развядзення — гэта пасадка [[Каранёвыя атожылкі|каранёвымі]] атожылкамі{{r|sarwa}}.

=== Догляд ===

Кусты цёрну не патрабуюць абрэзкі, калі толькі няма патрэбы сфармаваць крону ў дэкаратыўных мэтах. Вакол дрэва трэба рэгулярна выдаляць шматлікія [[каранёвыя атожылкі]], калі толькі не стаіць мэта атрымаць густы і шчыльны зараснік. У выпадку вырошчвання культурных сартоў трэба праполваць прыствольны ўчастак і кожныя некалькі гадоў угнойваць натуральнымі ўгнаеннямі — [[Гной (угнаенне)|гноем]] або {{нп3|Кампосты|кампостам|ru|Компосты}}{{r|sarwa}}.

=== Знішчэнне ===

З-за лёгкасці, з якой цёрн утварае [[каранёвыя атожылкі]] і новыя парасткі пасля абразання, гэты від вельмі цяжка выдаліць адтуль, дзе непажадана яго вырастанне. Яго кантроль ажыццяўляецца ў мэтах абароны багатых нелясных фларыстычных згуртаванняў, у асаблівасці {{нп3|Ксератэрмны травастой|цеплалюбных травастояў|pl|Murawa kserotermiczna}}, на якіх цёрн з’яўляецца экспансіўным відам (за выключэннем паўночнай часткі яго арэала). Для таго, каб эфектыўна выкараніць гэты від, неабходна знішчаць яго на працягу вегетацыйнага сезона. Менш эфектыўная, але бяспечная для спадарожных відаў флоры і фаўны, зрэзка праводзіцца ў асенне-зімовы перыяд. Пасля выдалення куста даводзіцца некалькі наступных гадоў сачыць за гэтым месцам і своечасова выдаляць новыя парасткі, якія з’яўляюцца з глебы. Пры знішчэнні зараснікаў цёрну варта выкопваць пні, калі гэта не перашкаджае існаванню іншых відаў. Акрамя таго можна выкарыстоўваць [[пестыцыды]] ([[арбарыцыды]])&lt;ref name=management&gt;{{cite web|url=http://www.life-heliantheme.eu/fileadmin/Life/Heliantheme/Management_Festuco_Brometea.pdf|title=Management of Natura 2000 habitats Semi-natural dry grasslands (Festuco- Brometalia) 6210|date=2008|work=Technical Report 12/24|publisher=The European Commission|pages=21-23|lang=en|access-date=2011-07-08}}&lt;/ref&gt;.

== Хваробы і шкоднікі ==
{{Біяфота|Taphrina pruni gall on Blackthorn.JPG|right|ш=250|Дэфармаваныя плады, пашкоджаныя {{bt-bellat|Тафрынія слівавая{{!}}тафрыніяй слівавай|Taphrina pruni}}|color=lightgreen}}

Цёрн падвяргаецца ўздзеянню такіх шкоднікаў слівовых, як {{bt-bellat||Cydia funebrana}}, {{bt-bellat||Aculus fockeui}}, {{bt-bellat||Hoplocampa minuta}}, {{bt-bellat|паўлінава вока малое|Saturnia pavonia}}, {{bt-bellat||Peribatodes rhomboidaria}}, {{bt-bellat||Lomographa bimaculata}}, {{bt-bellat||Hemithea aestivaria}}, {{bt-bellat||Epirrita christyi}}, {{bt-bellat||Epirrita dilutata}}, {{bt-bellat||Eupithecia exiguata}}, {{bt-bellat||Pasiphila rectangulata}}, {{bt-bellat||Opisthograptis luteolata}}, {{bt-bellat|пядзенік чубаты|Colotois pennaria}}, {{bt-bellat|залатагузка|Euproctis chrysorrhoea}}, {{bt-bellat|жаўтагузка|Euproctis similis}}, {{bt-bellat||Nola cucullatella}}, {{bt-bellat||Noctua comes}}, {{bt-bellat||Noctua janthina}}, {{bt-bellat||Xestia triangulum}}, {{bt-bellat||Satyrium pruni}}, {{bt-bellat|хвастатка бярозавая|Thecla betulae}}, {{bt-bellat||Scythropia crataegella}} і {{bt-bellat||Coleophora anatipennella}} і {{bt-bellat||Hoplocampa flava}}. Мёртвая драўніна дае харчаванне лічынкам віду {{bt-bellat||Esperia oliviella}}.

Пры неабходнасці цёрн апырскваюць {{нп3|Сродкі аховы раслін|хімічнымі прэпаратамі|pl|Środki ochrony roślin}}{{r|sarwa}}.

Сярод захворванняў, якія выклікаюць патагенныя грыбы, можна згадаць {{нп3|маніліёз||ru|Монилиоз}} (нішчыць кветкі і парасткі), лісце хварэе на {{нп3|клястэраспарыёз||uz|Klyasterosporioz}} і [[кокамікоз]]. {{нп3|Кішэнькі сліў|Пашкоджванне пладоў|pl|Torbiel śliwek}} вызывае від грыбоў {{bt-bellat|тафрынія слівавая|Taphrina pruni}}. У выпадку грыбковых захворванняў прымяняюцца хімічныя сродкі, а пры вірусных пашкоджаннях неабходна выразаць хворыя расліны і спальваць іх. Сярод апошніх самыя частыя — [[стужачная мазаіка слівы]] і {{нп3|воспа слівы|воспа слівы (шарка)|uk|Шарка слив}}{{r|sarwa}}.

Праблемным момантам з’яўляецца значэнне цёрну ў распаўсюджанні вірусных хвароб, якія шкодзяць слівам, што растуць у садах&lt;ref name=rankovic&gt;{{кніга|аўтар=M. Rankovic, I. Dulic-Markovic|загаловак=Evaluation of Prunus spinosa L. as host of sharka and other viruses|часопіс=ISHS Acta Horticulturae 309: XV International Symposium on Fruit Tree Diseases|мова=en|спасылка=http://www.actahort.org/books/309/309_19.htm}}&lt;/ref&gt;.

== Збор, перапрацоўка і захоўванне ==
Збіраюць плады, кветкі, лісце і карані.

Кветкі збіраюць асцярожна адразу пасля зацвітання&lt;ref name=&quot;ДПЯ&quot;/&gt; і высушваюць&lt;ref name=beldowska&gt;{{кніга|аўтар=Bożena Bełdowska, Joanna Guzewska|загаловак=Rośliny lecznicze – opis, zbiór, zastosowanie|выдавецтва=Instytut Wydawniczy Związków Zawodowych|месца=Warszawa|год=1987|старонкі=193-194|isbn=83-202-0489-5}}&lt;/ref&gt; — яны вельмі далікатныя, лёгка крышацца і цямнеюць. Іх сушаць пры тэмпературы каля 35&amp;nbsp;°C{{r|antkowiak}} або на сонцы&lt;ref name=kiljanska&gt;{{кніга|аўтар=Izabella Kiljańska, Hanna Mojkowska|загаловак=Zielnik polski|выдавецтва=Wydawnictwo Interpress|месца=Warszawa|год=1988|старонкі=343-345|isbn=83-223-2319-0}}&lt;/ref&gt; пры добрым праветрыванні&lt;ref name=herbapol&gt;{{кніга|аўтар=Jadwiga Kwaśniewska, Krystyna Mikołajczyk|загаловак=Wszyscy zbieramy zioła|выдавецтва=Herbapol. Wydawnictwa Akcydensowe|месца=Warszawa|год=1983|старонкі=122}}&lt;/ref&gt;. Гатовая сыравіна павінна быць добра высушанай, сметанковага або белага колеру і з тонкім водарам горкага міндаля. З 5 кг свежых кветак атрымліваецца 1 кг сухіх{{r|herbapol}}.

Плады збіраюць свежымі, але яшчэ цвёрдымі (у кастрычніку і лістападзе{{r|beldowska}}). Пры нарыхтоўцы зручна стрэсваць плады на разасланыя пад дрэвамі палотны{{r|herbapol}}. Сыравіну сартуюць, выдаляючы пашкоджаныя плады і прымешкі&lt;ref name=&quot;ДПЯ&quot;/&gt;. Перабраныя чыстыя плады ссыпаюць у драўляныя [[дзежка|дзежкі]], затуляюць чыстай вільготнай [[тканіна]]й і захоўваюць у [[склеп|скляпах]] ці адпраўляюць на пункты перапрацоўкі&lt;ref name=&quot;ДПЯ&quot;/&gt;. Сушаць плады на сонцы або пад [[палатка]]мі, у [[печ]]ах або [[сушылка]]х пры [[Тэмпература|тэмпературы]] 45-50°{{r|antkowiak}}. Высушаныя плады вельмі маршчыністыя, амаль чорныя, з даўкім, крыху кіслым смакам і без паху{{r|beldowska}}. Іх пакуюць у папяровыя [[Мяшок|мяшкі]] вагой па 25 або 50 кг і захоўваюць у сухіх халаднаватых памяшканнях. Для атрымання 1 кг сухіх трэба каля 3,5 кг свежых пладоў{{r|herbapol}}.

Для кулінарнага выкарыстання плады збіраюць у спелым стане з кастрычніка (тады яны маюць самую багатую пажыўнасць) да пачатку зімы. Пасля падмярзання яны становяцца мякчэйшымі і хутчэй псуюцца{{r|grochowski}}, таму пры зборы пасля замаразкаў патрабуюць неадкладнага спажывання або перапрацоўкі&lt;ref name=&quot;bonenberg&quot;&gt;{{кніга|аўтар=Krystyna Bonenberg|загаловак=Rośliny użyteczne człowiekowi|выдавецтва=Instytut Wydawniczy Związków Zawodowych|месца=Warszawa|год=1988|старонкі=141|isbn=83-202-451-8}}&lt;/ref&gt;.

Лісце збіраюць у сярэдзіне [[лета]], сушаць звычайным спосабам.

== Гаспадарчае значэнне і прымяненне ==

Харчовая, меданосная, [[лекавыя расліны|лекавая]], таніданосная, фарбавальная, [[Дэкаратыўныя расліны|дэкаратыўная]], фітамеліяратыўная расліна.

=== У кулінарыі ===
{{Біяфота|Frutos del otono.jpg|right|ш=250|Цёрн на вітрыне (унізе, у цэнтры) у іспанскай [[Мурсія (аўтаномная супольнасць)|Мурсіі]]|color=lightgreen}}

Плады з глыбокай даўніны ўжываліся ў ежу. Мякаць пладоў, нягледзячы на даўкі смак у свежым выглядзе, цэніцца за пажыўную каштоўнасць, смак і водар{{r|grochowski}}&lt;ref name=mazerant&gt;{{кніга|аўтар=Mazerant Anna|загаловак= Mała księga ziół |год=1990 |выдавецтва= Inst. Wyd. Zw. Zawodowych |месца= Warszawa |isbn = 83-202-0810-6}}&lt;/ref&gt;.

Плады цёрну ўжываюць у [[Ежа|ежу]] свежымі, асабліва пасля [[Даспельванне#блетынг|прамаражвання]], якое робіць іх саладзейшымі{{r|grochowski}}{{r|mazerant}}, а таксама выкарыстоўваюць як каштоўны прадукт для розных спосабаў перапрацоўкі, вытворчасці [[Пладова-ягаднае віно|він]], [[Варэнне|варэння]], [[сок]]аў, [[сіроп]]аў, [[экстракт]]аў, [[лікёр]]аў, [[воцат]]у, [[мармелад]]у, {{нп3|Пасціла|пасцілы|ru|Пастила}}, [[Цукаты|цукатаў]]. Вырабы з цёрну маюць далікатны пах і пікантны смак{{r|grochowski}}.

Сваіх смакавых уласцівасцей цёрн не губляе нават пасля высушвання. Сухія плады і лісце ідуць на прыгатаванне [[Кампот|ўзвараў]], [[Кісель|кісялёў]] і для заварвання [[Гарбата|гарбаты]]{{r|khos}}&lt;ref name=amer/&gt;&lt;ref name=nsrw&gt;Beach, Chandler B., ed. (1914). «Sloe». The New Student’s Reference Work. Chicago: F. E. Compton and Co.&lt;/ref&gt;.

Віны, {{нп3|Наливка|наліўкі|ru|Наливка}} і [[Кандытарская прадукцыя|кандытарскія вырабы]] з цёрну адрозніваюцца высокімі смакавымі і {{нп3|Дыета|дыетычнымі|uk|Дієта}} ўласцівасцямі, тонкім прыемным [[водар]]ам.

Цёрн выкарыстоўваюць як у [[Харчовая прамысловасць|харчовай прамысловасці]], так і для [[Кансерваванне|хатняга кансервавання]].

Костачкі не ўжываюцца ў ежу з-за ўтрымання сінільнай кіслаты{{r|future}}.

==== Значэнне ў кухнях свету ====
{{Біяфота|Sloe Gin.jpg|right|ш=250|Дамашняя цярновая наліўка|color=lightgreen}}
Плады цёрну адыгрывалі істотную ролю ў гаспадарцы першабытных пасяленцаў Еўропы, яшчэ да распаўсюджвання тут у культуры пладовых дрэў з іншых частак свету&lt;ref name=luczaj&gt;{{кніга|аўтар=Łukasz Łuczaj|загаловак=Dzikie rośliny jadalne Polski|выдавецтва=Chemigrafia|месца=Krosno|год=2004|старонкі=220|isbn=83-904633-6-9}}&lt;/ref&gt;.

Салодкія стравы з цёрну некалі падаваліся ў якасці дадатку да асноўных страў. У [[Французская кухня|Францыі]] з недаспелых пладоў рабілі {{нп3|Марынаванне|марынады|ru|Маринование}} ў [[Воцат|воцаце]]{{r|future}}{{r|luczaj}}, а са спелых — лікёр ''prunelle''{{r|borkowski}}. У [[Нямецкая кухня|Германіі]] плады, здробненыя з вадой, ужываліся для дыстыляцыі высокаградуснай [[гарэлка|гарэлкі]]{{r|luczaj}}. У [[Руская кухня|Расіі]] з цёрну рабілі не толькі гарэлку і іншыя алкагольныя напоі, але і воцатныя марынады, джэмы і жэле, а таксама фруктовыя сокі{{r|gumowska}}. У Польшчы плады дадавалі галоўным чынам у [[Пладова-ягаднае віно|віны]], у тым ліку як фарбавальнік, араматызатар і ўтрымальнік дубільных рэчываў, але і як галоўны кампанент таксама. Акрамя гэтага з цёрну рабілі [[гарэлка|гарэлку]] і {{нп3|Наліўка|наліўку|ru|Наливка}} ({{нп3|Цярноўка (напой)|цярноўку|pl|Tarninówka}}){{r|grochowski}}, сокі і сіропы{{r|gumowska}}. У Брытаніі з пладоў рабілі наліўку пад назвай «цярновы джын» ({{lang-en|sloe gin}}), а ў іспанскай [[Навара (аўтаномная супольнасць)|Навары]] рабілі дужа моцны лікёр [[пачаран]] ({{lang-es|pacharán}}){{r|borkowski}}. Цёрн дабаўлялі ў [[партвейн]] для больш рэзкага смаку і паху&lt;ref name=amer&gt;Rines, George Edwin, ed. (1920). «Sloe». Encyclopedia Americana.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Gilman, D. C.; Thurston, H. T.; Colby, F. M., eds. (1905). «Sloe». New International Encyclopedia (1st ed.). New York: Dodd, Mead.&lt;/ref&gt;.

=== У медыцыне ===

У афіцыйнай медыцыне {{нп3|Лекавая раслінная сыравіна|лекавай сыравінай|uk|Лікарська рослинна сировина}} з’яўляюцца кветкі (''Flos Pruni spinose'') і плады (''Fructus Pruni spinose'') цёрну. Актыўнымі рэчывамі ў цёрне выступаюць дубільныя рэчывы, флаваноіды і цыянагенныя гліказіды. За антысептычнае, супрацьзапаленчае і запіральнае дзеянне&lt;ref name=&quot;ДПЯ&quot;/&gt; адказваюць таніны{{r|wyk}}. Флаваноіды дзейнічаюць, у прыватнасці, як антыаксіданты, супрацьзапаленчае і памяншаюць пранікальнасць сценак крывяносных сасудаў{{r|lamer}}.

Адвар з кветак мае мачагонную і патагонную, слабільную, адхарквальную і антытаксічную ўласцівасці&lt;ref name=krejca&gt;{{кніга|аўтар=Jindřich Krejča, Jan Macků |загаловак=Atlas roślin leczniczych|выдавецтва=Zakł. Nar. im. Ossolińskich|месца=Warszawa |год=1989 |isbn = 83-04-03281-3}}&lt;/ref&gt;, ён таксама памяншае пранікальнасць [[капіляр]]аў{{r|antkowiak}}. Кветкі цёрну карысныя і пры розных хваробах [[Печань|печані]]. Яны рэгулююць {{нп3|Перыстальтыка|перыстальтыку|ru|Перистальтика}} [[Кішэчнік|кішак]] і лічацца далікатным слабільным сродкам. Кветкі таксама можна заварваць як гарбату{{r|wyk}}. Вельмі малыя дозы цыянападобных гліказідаў у іх стымулююць [[Дыхальная сістэма чалавека|дыхальную сістэму]], [[страваванне]] і паляпшаюць самаадчуванне{{r|future}}.

Плады маюць лёгкае запіральнае і супрацьзапаленчае дзеянне{{r|krejca}}{{r|wyk}}. Выкарыстоўваецца ў выглядзе {{нп3|Адвар|адвару|ru|Отвар}} і (½ чайнай лыжкі сушаных пладоў на адну шклянку вады) для лячэння захворванняў страўнікава-кішачнага тракта&lt;ref name=&quot;ДПЯ&quot;/&gt;, а таксама для паласкання&lt;ref name=&quot;ДПЯ&quot;/&gt; рота і горла пры запаленні{{r|mazerant}}. Лячыць запаленне можа таксама [[гарбата]]й з сушаных пладоў або свежым сокам пладоў{{r|wyk}}.

З лісця раслін гатуюць {{нп3|Адвар|адвары|ru|Отвар}}, якія ўжываюцца пры захворваннях нырак&lt;ref&gt;{{Кніга|аўтар=Митюков А. Д., Налетько Н. Л., Шамрук С. Г.|загаловак=Дикорастущие плоды, ягоды и их применение|выдавецтва=Ураджай|год=1975|старонкі=100|старонак=200}}&lt;/ref&gt;, яго таксама рэкамендуюць як мачагонны і слабільны сродак.

Плады, [[Кветка|кветкі]] і кару цёрну ўжываюць як кроваачышчальны сродак, асабліва пры скурных [[Высыпка|сыпах]], масавых [[фурункул]]ах.

Карані, кара і маладая драўніна маюць супрацьзапаленчыя і патагонныя ўласцівасці. Верхні слой кары цёрну рэкамендуюць прыкладваць пры рожыстых запаленнях [[Скура|скуры]]. {{нп3|Адвар|Адвары|ru|Отвар}} з [[Корань расліны|каранёў]] і лісця выкарыстоўваюць для паласкання рота пры захворванні [[Зубы|зубоў]] і [[Дзясны|дзясен]].

У [[Народная медыцына|народнай медыцыне]] плады цёрну выкарыстоўваюцца пры {{нп3|Захворванні страўніка|страўнікава-кішачных захворваннях|uk|Захворювання шлунка}}, а таксама як кроваачышчальны, дыетычны і супрацьзапаленчы сродак.

=== У пчалярстве ===

Цёрн — вясновы [[Меданосныя расліны|меданос]], што дае падтрымны ўзятак, [[Пчаліная абножка|пылок-абножку]] і трохі [[Нектар (цукрысты сок)|нектару]]&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Абрикосов Х. Н. и др.|частка=Тёрн|загаловак=Словарь-справочник пчеловода|спасылка=http://ashipunov.info/shipunov/school/books/slovarj-sprav_pchelovoda_1955.djvu|адказны=Сост. Федосов Н. Ф.|месца=М.|выдавецтва=Сельхозгиз|год=1955|старонкі=362|archive-url=https://web.archive.org/web/20120107195254/http://ashipunov.info/shipunov/school/books/slovarj-sprav_pchelovoda_1955.djvu|archive-date=7 студзеня 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Алексєєнко Ф. М.; Бабич І. А.; Дмитренко Л. І.; Мегедь О. Г.; Нестероводський В. А.; Савченко Я. М. (1966). У Кузьміна М. Ф.; Радько М. К. Виробнича енциклопедія бджільництва. Київ «Урожай». с. 441.&lt;/ref&gt;. Меданоснасць расліны да 25 кг на гектар{{r|lipinski}}.

=== У прамысловасці ===
{{Біяфота|Assorted shillelagh.JPG|right|ш=250|Традыцыйныя [[Ірландыя|ірландскія]] кіі, якія пераважна робяцца з цярновых галін|color=lightgreen}}
[[Драўніна]] цёрну вельмі трывалая і цвёрдая, карычнева-чырванаватага колеру. Яна добра паддаецца паліроўцы. Драўніну цёрну выкарыстоўваюць пры вытворчасці дробных сталярных і такарных вырабаў.

З-за высокай цвёрдасці [[Драўніна|драўніны]] цёрну ён з’яўляецца дасканалым матэрыялам для вытворчасці {{нп3|Лёска, кій|лёсак|pl|Laska (kij)}}, {{нп3|Паліца, зброя|паліц|ru|Палица}}, [[Кій|кіёў]], дзяржанняў розных прылад і [[бізун]]оў&lt;ref name=&quot;nsrw&quot;/&gt;.

У [[Ірландыя|Ірландыі]] з цёрну робяць традыцыйныя [[Шылела|дубінкі]]&lt;ref name=&quot;chouinard&quot;&gt;{{cite journal |last1=Chouinard B.A. |first1=Maxime |title=The stick is king: The Shillelagh Bata or the rediscovery of a living Irish martial tradition |url=https://web.archive.org/web/20120101000000*/http://www.freifechter.com/files/stick_edited.pdf |access-date=5 July 2011 }}&lt;/ref&gt;. Такія дубінкі ў Брытанскай арміі — гэта частка вайсковага рыштунку сяржантаў {{нп3|Каралеўскі ірландскі полк, 1992|Каралеўскага ірландскага палка|ru|Королевский ирландский полк (1992)}}; традыцыя нашэння такой зброі таксама сустракаецца ў ірландскіх палках некаторых другіх краін [[Садружнасць нацый|Садружнасці нацый]].

Таксама з цёрну робяць {{нп3|альпінісцкія зачэпы||ru|Альпинистские кошки}}.

=== У лясной і садовай гаспадарцы ===
{{Біяфота|Berries in the hedge - geograph.org.uk - 967926.jpg|left|ш=250|[[Жывая агароджа]] з цярноўніку|color=lightgreen}}
Адмыслова высаджваюць кусты цярноўніку на адхонах, у ярах, па берагах рэк і каналаў, каб умацаваць іх{{r|szafer}}{{r|bugala}}. Акрамя гэтага цярноўнік лагодна ставіцца да прыморскіх умоў і можа выкарыстоўвацца для замацавання насыпаў і адхонаў на ўзбярэжжах{{r|future}}. Абараняе [[Глеба|глебу]] ад воднай і ветравой эрозіі{{r|seneta}}. На пашах дрэвы могуць высаджвацца, каб абараніць збожжавыя і травы ад згрызання дзікімі жывёламі&lt;ref name=wieren&gt;{{кніга|аўтар=Michiel F. WallisDeVries, Jan Pieter Bakker, S. E. van Wieren|загаловак=Grazing and conservation management|выдавецтва=Kluwer Academic Publishers|месца=Dordrecht|год=1998|серыя=Conservation Biology Series|старонкі=113|isbn=0-412-47520-0}}&lt;/ref&gt;.

Выкарыстоўваецца цярноўнік і ў якасці дэкаратыўных [[Жывая агароджа|жывых агароджаў]]. У яго зарасніках ствараюцца добрыя ўмовы для жыцця і харчавання дробных птушак і млекакормячых{{r|szafer}}{{r|bugala}}.

Цёрн служыць выдатнай {{нп3|Прышчэпка, батаніка|прышчэпай|ru|Прививка (ботаника)}} для кустовых форм персіка, абрыкоса і сліў, гэта — зіма- і засухаўстойлівы від&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://gribysedobnye.ru/ternovnik.html|title=Терновник (торон, слива колючая, тёрн, дерябник)|access-date=21 снежня 2016|archive-date=6 кастрычніка 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006092732/http://gribysedobnye.ru/ternovnik.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Таксама выкарыстоўваецца ў {{нп3|селекцыя раслін|селекцыі раслін|ru|Селекция растений}} для стварэння ўстойлівых сартоў сліў праз {{нп3|скрыжаванне (біялогія)|скрыжаванне|pl|Krzyżowanie}} з імі і, радзей, для атрымання ўласна пладоў цёрну{{r|szafer}}.

Цёрн лічыцца адным з найбольш каштоўных відаў для фарміравання кустоў і лясных участкаў на абочынах з-за экалагічнай важнасці, але адначасова гэта адзін з самых недаацэненых відаў, ён практычна не сустракаецца ў [[Лясны гадавальнік|лясных гадавальніках]]{{r|bugala}}.

=== Іншае ===
{{Біяфота|Aerozol pod teznia.JPG|right|ш=250|З правага боку відаць сцяну з цёрну ў [[Градзірня (вытворчасць солі)|градзірні]], па якой сцякае саляны раствор|color=lightgreen}}

Цярновыя костачкі знаходзяць яшчэ ў [[Дагістарычныя палевыя паселішчы ў Альпах|дагістарычных палевых паселішчах у Альпах]]&lt;ref name=amer/&gt;. Сведчанне даўняга выкарыстання цёрну чалавекам — знакаміты выпадак адкрыцця ў 1991 годзе ў [[Эцтальскія Альпы|Эцтальскіх Альпах]] найстарэйшай у Еўропе 5300-гадовай муміі чалавека, названага {{нп3|Эцы||ru|Эци}}, у якога ў страўніку знайшлі рэшткі цёрну&lt;ref name=tg&gt;{{ cite web |url=http://www.livescience.com/24666-otzi-iceman-mummy-life-death.html |title=Mummy Melodrama: Top 9 Secrets About Otzi the Iceman |author=Tia Ghose |publisher=LiveScience |date=November 8, 2012 |access-date=November 10, 2012}}&amp;nbsp;&lt;span style=&quot;color:darkred;&quot;&gt;(to locate, click ahead to part 4)&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;.

Пазней цярноўнік высаджвалі, каб абазначыць межы зямельных уладанняў. У Брытаніі і Паўночнай Еўропе цярновыя агароджы садзілі, каб абмежаваць рух буйной рагатай жывёлы&lt;ref&gt;Alice M. Coats, ''Garden Shrubs and Their Histories'' (1964) 1992, ''s.v.'' «Prunus».&lt;/ref&gt;.

Цвіценне цярноўніку можа быць звязана са святкаваннем старажытнага кельцкага свята {{нп3|Імболк||ru|Имболк}}&lt;ref&gt;{{Cite book|last1 = Aveni|first1 = Anthony F.|title = The Book of the Year: A Brief History of Our Seasonal Holidays|url = https://archive.org/details/bookofyearbriefh0000aven|year = 2004|publisher = Oxford University Press, USA|isbn = 0-19-517154-3|page = [https://archive.org/details/bookofyearbriefh0000aven/page/38 38]}}&lt;/ref&gt;.

У сярэдневяковых [[Скрыпторый|скрыпторыях]] выкарыстоўвалі [[чарніла]], прыгатаванае ў тым ліку і з кары цёрну. Парасткі цёрну вымочвалі і варылі, потым змешвалі з [[віно]]м і зноў гатавалі. З часам гэты рэцэпт выйшаў з ужытку, бо такое чарніла было не вельмі ўстойлівым да святла&lt;ref name=madaus&gt;{{cite web|url=http://www.madaus.de/Schlehe.1572.0.html|title=Schlehe|work=Madaus|publisher=RottaPharm Gruppe|lang=de|access-date=2011-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20121102073913/http://www.madaus.de/Schlehe.1572.0.html|archive-date=2 лістапада 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. {{нп3|Рашы|Шлома Іцхакі|ru|Раши}}, вядомы каментатар [[Талмуд]]а і [[Танах]]а часоў [[Высокае Сярэднявечча|Высокага Сярэднявечча]], таксама пісаў, што [[Жывіца, батаніка|жывіца]] цёрну (які ён называе ''{{lang-fr|Prunellier}}'') была інгрэдыентам у вытворчасці {{нп3|Жалезістае чарніла|чарніла для манускрыптаў|ru|Железистые чернила}}&lt;ref&gt;''[[Талмуд|Talmud Bavli]], Tractate Shabbat 23a''&lt;/ref&gt;.

«Цярновы чарвяк», які быў за {{нп3|Рыбалоўны кручок|рыбалоўнага кручка|en|Fishing bait}}, згадваецца ў творы {{нп3|Джуліяна Бернерс|Джуліяны Бернерс|ru|Бернерс, Джулиана}} [[15 стагоддзе|XV стагодддзя]] «The Treatyse of Fishing with an Angle»&lt;ref&gt;[http://www.farreaches.org/compendium/treatise/onetreatise.html ''The Treatyse of Fishing with an Angle''] (attributed to Dame {{нп3|Джуліяна Бернерс|Juliana Berners|ru|Бернерс, Джулиана}} in the 15th century)&lt;/ref&gt;.

Згодна з [[Ян Кшыштаф Клюк|Янам Кшыштафам Клюкам]], дабаўленне пладоў цёрну ў бочку з сапсаваным віном эфектыўна яго паляпшае, а [[сыр]], загорнуты ў кару цёрну, мае больш працяглы тэрмін ужывання&lt;ref name=kluk&gt;{{кніга|аўтар=Krzysztof Kluk |загаловак=Dykcyyonarz roślinny. T. II|месца=Warszawa|год=1808|старонкі=240}}&lt;/ref&gt;.

Вязкі цёрну з’яўляюцца асноўным матэрыялам для будавання [[Градзірня (вытворчасць солі)|градзірань]], імі запаўняюць драўляную канструкцыю, у якой з {{нп3|Расол, мінеральная вада|расолу|pl|Solanka (woda mineralna)}} ўтвараецца [[аэразоль]]&lt;ref name=affelt&gt;{{cite web|url=http://gilbert.aq.upm.es/sedhc/biblioteca_digital/Congresos/CIHC1/CIHC1_015.pdf|title=Wooden masterwork of saline in Ciechocinek, Poland|author=Waldemar Affelt|date=2003|work=Proceedings of the First International Congress on Construction History, Madrid, 20th-24th January 2003, ed. S. Huerta, Madrid: I. Juan de Herrera, SEdHC, ETSAM, A. E. Benvenuto, COAM, F. Dragados|lang=en|access-date=2011-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20110907193752/http://gilbert.aq.upm.es/sedhc/biblioteca_digital/Congresos/CIHC1/CIHC1_015.pdf|archive-date=7 верасня 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

З цёрну атрымліваюцца выдатныя [[дровы]], якія гараць павольна з добрым жарам і мала дымяць&lt;ref&gt;The Scout Association 1999. ''The Burning Properties of Wood'', London, U.K. [http://www.scoutbase.org.uk/library/hqdocs/facts/pdfs/fs315001.pdf] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121223202805/http://www.scoutbase.org.uk/library/hqdocs/facts/pdfs/fs315001.pdf|date=23 снежня 2012}}&lt;/ref&gt;.

[[Насенне]] цёрну ўтрымлівае тлусты [[Алеі|алей]] (да 37 %), [[Гліказіды|глюказід]] [[амігдалін]] і можа служыць сыравінай для атрымання тлустага і міндальнага [[Эфірныя алеі|эфірнага алею]]. З костачак здабываюць [[актываваны вугаль]].

У касметыцы мякаць пладоў выкарыстоўваецца для падрыхтоўкі звязальных масак для твару{{r|future}}.

Кара і драўніна цёрну ўтрымліваюць [[таніны]] (да 8 %){{r|future}} і выкарыстоўваюцца для [[Дубленне|дублення]] [[Кушнерства|скур]]. Пры змешванні кары з {{нп3|Сульфат медзі(II)|медным купарвасам|ru|Сульфат меди(II)}} атрымліваюць чорную [[Фарбы|фарбу]] і якаснае чорнае [[чарніла]], а пры змешванні са [[Шчолачы|шчолачамі]] — жоўтую фарбу. Лісце дае зялёную фарбу, а плады ад цёмна-шэрай да зялёнай{{r|future}}. [[Сок]] пладоў выкарыстоўваюць для маркіроўкі {{нп3|Тэкстыльнае палатно|палатна|ru|Текстильное полотно}}, бо ён практычна нязмыўны{{r|khos}}.

== У культуры і вераваннях ==
{{Біяфота|Schlehen Keramik 01.jpg|right|ш=250|Керамічная талерка з выявай цёрну|color=lightgreen}}
У сувязі з распаўсюджанасцю, здольнасцю ўтвараць моцныя зараснікі, пышнае цвіценне і характэрныя даўкія плады цёрн лёгка пазнаць, ён адыгрывае важную ролю ў народнай культуры. З-за сваіх характарыстык рэдка меў станоўчы і спрыяльны вобраз, хоць у {{нп3|Кельцкая міфалогія|кельцкай міфалогіі|ru|Кельтская мифология}} лічыўся святой раслінай{{r|borkowski}}.

У [[Славянская міфалогія|культуры славян]] кусты цёрну высаджвалі на магілах самазабойцаў, каб яны не пужалі жывых. На цярновых вогнішчах палілі вядзьмарак. Людзі верылі, што цярновым калом можна забіць {{нп3|Мара, дэман|стварэнняў начных жахаў|ru|Мара (демон)}}, у тым ліку [[вампір]]аў{{r|ziolkowska}}.

У сувязі са згадваннем цёрну як матэрыялу для [[цярновы вянок|пакутніцкага вянка]] [[Ісус Хрыстос|Ісуса Хрыста]], у хрысціянскай культуры расліна была звязана з [[Сатана|Сатаной]].

У часы {{нп3|Паляванне на ведзьмаў|палявання на ведзьмаў|ru|Охота на ведьм}} у Англіі цёрн лічыўся раслінай, якая выкарыстоўваецца для рытуальнага вядзьмарства, таму з яго складвалі вогнішчы, на якіх {{нп3|Спаленне|спальвалі ведзьмаў|ru|Сожжение}}{{r|borkowski}}. З іншага боку, у [[Познань|Познані]] існуе легенда, згодна з якой Бог дараваў цярноўніку незлічоныя беласнежныя кветкі, каб ён мог даказаць сваю невінаватасць і зняць абвінавачванне, што з яго быў створаны цярновы вянок{{r|madaus}}.

У [[Балгары|балгараў]] да XIX стагоддзя існавала павер’е, што плады цёрну або цярновая галінка, пакладзеная ў рот пры пахаванні, абароніць зубы ад выпадзення&lt;ref name=ziolkowska&gt;{{кніга|аўтар=Maria Ziółkowska|загаловак=Gawędy o drzewach|выдавецтва=Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza|месца=Warszawa|год=1983|старонкі=257|isbn=83-205-3485-2}}&lt;/ref&gt;.

=== У літаратуры і фальклоры ===
{| class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;float: right; margin-left: 1em; margin-right: 1em; font-size: 85%; background:#c6dbf7; color:black; width:23em; max-width: 25%;&quot; cellspacing=&quot;5&quot;
| style=&quot;text-align: left;&quot; |
''Квiтнее цёрн падобна кветкам слiвы,''&lt;br /&gt;
''Хто зблытае — пазнае шмат бяды,''&lt;br /&gt;
''Прыгожы белы цвет i сэрцу мiлы,''&lt;br /&gt;
''Ды даўкiя i кволыя плады.''&lt;br /&gt;
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | ''Анатоль Балуценка. «Асенні сум»''&lt;ref&gt;[http://ab24b.narod.ru/f10_3.htm Анатоль Балуценка. «Асенні сум»]&lt;/ref&gt;
|}
Польскія сяляне кажуць: «Цёрн цвіце — будзе халодна» ({{lang-pl|Tarnina kwitnie – będzie zimno}}), гэта звязана з тым, што час цвіцення цёрну супадае з пахаладаннем, якое часта прыходзіць у маі{{r|kiljanska}}.

=== У геральдыцы ===

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
Файл:DEU Dranske COA.svg|Цёрн на гербе нямецкай камуны {{нп3|Дранске||ru|Дранске}}
Файл:Escut d'Arenys de Mar.svg|Цёрн на гербе іспанскага муніцыпалітэта {{нп3|Арэньс-дэ-Мар||ru|Ареньс-де-Мар}}
&lt;/gallery&gt;

=== У філатэліі ===

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
Файл:2004. Stamp of Belarus 0532.jpg|Паштовая марка Беларусі 2004 года
&lt;/gallery&gt;

=== У мастацтве ===

Цёрн на сваіх палотнах малявалі {{нп3|Уільям Гаральд Дадлі||en|William Harold Dudley}}&lt;ref&gt;[http://www.the-athenaeum.org/art/detail.php?ID=192205 The Pear, the Sloe and Spring] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151001102041/http://www.the-athenaeum.org/art/detail.php?ID=192205 |date=1 кастрычніка 2015 }} {{ref-en}}&lt;/ref&gt;, {{нп3|Альфрэд Джэймс Манінгс||ru|Маннингс, Альфред Джеймс}}&lt;ref&gt;[http://www.the-athenaeum.org/art/detail.php?ID=202965 Exmoor, Blackthorne] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151007133240/http://www.the-athenaeum.org/art/detail.php?ID=202965 |date=7 кастрычніка 2015 }} {{ref-en}}&lt;/ref&gt;, {{нп3|Уільям Сцюарт Макджордж||ru|Макджордж, Уильям Стюарт}}&lt;ref&gt;[http://www.the-athenaeum.org/art/detail.php?ID=198440 Sloe Blossom] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150912214940/http://www.the-athenaeum.org/art/detail.php?ID=198440 |date=12 верасня 2015 }} {{ref-en}}&lt;/ref&gt; і інш.

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
Файл:William Stewart MacGeorge. Sloe Blossom.jpg|{{нп3|Уільям Сцюарт Макджордж||ru|Макджордж, Уильям Стюарт}}. «Цвіценне цёрну»
&lt;/gallery&gt;

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|том=17|старонкі=110}}
* {{кніга|загаловак=Биологический энциклопедический словарь|адказны=Гл. ред. М. С. Гиляров; Редкол.: А. А. Баев, Г. Г. Винберг, Г. А. Заварзин и др.|выданне=2-е изд., исправл.|месца=М.|выдавецтва=Советская энциклопедия|год=1989|старонкі=637|старонак=864|isbn=5-85270-002-9|тыраж=150&amp;nbsp;600}}
* {{ІВРСР|частка=757. ''Prunus spinosa'' L. (incl. ''P. stepposa'' Kotov.) — Слива колючая, или Тёрн|том=2|стар=393}}
* ''{{нп3|Уладзімір Іванавіч Чопік|В.&amp;nbsp;И.&amp;nbsp;Чопик|uk|Чопик Володимир Іванович}}, {{нп3|Любоў Рыгораўна Дудчанка|Л.&amp;nbsp;Г.&amp;nbsp;Дудченко|uk|Дудченко Любов Григорівна}}, [[Ала Мікалаеўна Краснова|А.&amp;nbsp;М.&amp;nbsp;Краснова]];'' «{{нп3|Дзікарослыя карысныя расліны Украіны, даведнік|Дикорастущие полезные растения Украины|uk|Дикорослі корисні рослини України (довідник)}}» Справочник; Киев, {{нп3|Навукова думка||uk|Наукова думка}}, 1983. {{ref-ru}}
* {{кніга |аўтар=[[Юхім Якаўлевіч Елін|Єлін Ю. Я.]], {{нп3|Марыя Якаўлеўна Зярова|Зерова М. Я.|ru|Зерова Марія Яківна}}, [[Уладзімір Іванавіч Лушпа|Лушпа В. І.]], [[Святлана Іванаўна Шабарава|Шабарова С. І.]] |загаловак=Дари лісів.  |месца = Київ|выдавецтва=Урожай|год=1979 |старонак = 440}}

== Спасылкі ==
{{Чырвоная кніга Беларусі|Расліна|57|III}}
* {{З ВСЭ|http://slovari.yandex.ru/dict/bse/article/00078/71700.htm|title=Тёрн}} {{v|16|1|2010}}
* {{cite web|url=http://www.sadincentr.ru/publications/p24/default.aspx|title=Слива знакомая и незнакомая|author=Воробьев Б.|publisher=Информационный садовый центр|access-date=2013-10-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20131016003723/http://www.sadincentr.ru/publications/p24/default.aspx|archive-date=16 кастрычніка 2013|url-status=dead}}

{{Слівы}}
{{Бібліяінфармацыя}}

{{Добры артыкул|Біялогія}}
{{Артыкул года|2017}}

[[Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны]]
[[Катэгорыя:Кусты]]
[[Катэгорыя:Меданосныя расліны]]
[[Катэгорыя:Сліва]]
[[Катэгорыя:Харчовыя расліны]]
[[Катэгорыя:Расліны ў Бібліі]]
[[Катэгорыя:Расліны на марках]]</text>
      <sha1>80f1zv4mt0o7neypf96vjpbfly9x9su</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Эма Томпсан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>106680</id>
    <revision>
      <id>5153198</id>
      <parentid>5147896</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T15:04:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5153198</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4684" sha1="fku5058y87xjzgpo1rq2edem8xmqxy6" xml:space="preserve">{{Цёзкі2|Томпсан}}
{{Кінематаграфіст
| Гады актыўнасці = [[1979]] — наш час
}}

'''Эма Томпсан''' ({{Lang-en|Emma Thompson}}; {{ВД-Прэамбула}}) — [[Вялікабрытанія|брытанская]] [[актрыса]] і [[Сцэнарыст|сцэнарыстка]], лаўрэатка прэмій «[[Оскар]]», [[BAFTA]] і «[[Эмі]]».

== Біяграфія ==
Нарадзілася [[15 красавіка]] [[1959]] года ў [[Лондан]]е, [[Англія]], у сям’і вядомых акцёраў — [[Эрык Томпсан|Эрыка Томпсана]] і [[Філіда Ло|Філіды Ло]]. Сястра Эмы — [[Сафі Томпсан]] — таксама актрыса.

Падчас вучобы ў [[Кембрыджскі ўніверсітэт|Кембрыджскім універсітэце]] ўдзельнічала ў пастаноўках сцэнак на камічныя сюжэты. Па заканчэнні курсу ўступіла ў трупу ''Renaissance Theatre Company''. На працягу 1980-х стала вядомая ў якасці адной з самых шматспадзеўных маладых акрыс на лонданскай сцэне. Акрамя выканання роляў з шэкспіраўскага рэпертуару, здымалася ў гістарычных серыялах для [[BBC]].

== Абраная фільмаграфія ==
{{УФільмеВерх}}
{{УФільме|1992|[[Говардс Энд (фільм)|Говардс Энд ]]|Howards End|Маргарэт Шлегель}}
{{УФільме|1995|[[Розум і пачуцці (фільм, 1995)|Розум і пачуцці]]|Sense and Sensibility|[[ Элінар Дэшвуд]]}}
{{УФільме|2003|[[Любоў насамрэч]]|Love Actually|Карэн}}
{{УФільме|2004|[[Гары Потэр і вязень Азкабана (фільм)|Гары Потэр і вязень Азкабана ]]|Harry Potter and the Prisoner of Azkaban|Сібіла Трэлані}}
{{У фільме|2007|[[Я — легенда (фільм, 2007)|Я — легенда]]|I Am Legend|Аліса Крыпін}}{{УФільме|2007|[[Гары Потэр і Ордэн Фенікса (фільм)|Гары Потэр і Ордэн Фенікса ]]|Harry Potter and the Order of the Phoenix|Сібіла Трэлані}}
{{УФільме|2011|[[Гары Потэр і Рэліквіі Смерці. Частка 2 ]]|Harry Potter and the Deathly Hallows – Part 2|Сібіла Трэлані}}
{{УФільме|2013|[[Ратуючы містэра Бэнкса]]|Saving Mr. Banks|Памэла Ліндан Трэверс}}
{{УФільмеНіз}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{imdb name|id=0000668|name=Эма Томпсан}}

{{Бібліяінфармацыя}}
{| class=&quot;navbox collapsible collapsed&quot; style=&quot;width:100%; margin-left:auto; margin-right:auto; font-size:100%;&quot;
|-
! &lt;center&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;Узнагароды Эмы Томпсан&lt;/center&gt;
|-
|
{{Прэмія «Оскар» за найлепшую жаночую ролю}}
{{Прэмія «Залаты глобус» за найлепшую жаночую ролю — драма}}
{{Прэмія BAFTA за найлепшую жаночую ролю}}
|}

{{DEFAULTSORT:Томпсан Эма}}
[[Катэгорыя:Сцэнарысты Вялікабрытаніі]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар»]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BAFTA]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Эмі»]]
[[Катэгорыя:Галівудская алея славы]]
[[Катэгорыя:Жанчыны-камедыянты]]
[[Катэгорыя:Кінаактрысы Англіі]]
[[Катэгорыя:Актрысы агучвання Вялікабрытаніі]]
[[Катэгорыя:Актрысы паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання Англіі]]
[[Катэгорыя:Актрысы XX стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Актрысы XXI стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Сцэнарысты XXI стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Кінарэжысёры Вялікабрытаніі]]
[[Катэгорыя:Актрысы тэатра Вялікабрытаніі]]</text>
      <sha1>fku5058y87xjzgpo1rq2edem8xmqxy6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уіл Сміт</title>
    <ns>0</ns>
    <id>108556</id>
    <revision>
      <id>5153197</id>
      <parentid>5147795</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T15:04:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5153197</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2534" sha1="b415wr4hup2owvb21ah2w85p0hfk11s" xml:space="preserve">{{Цёзкі2|Сміт}}
{{Кінематаграфіст}}
'''Уілард Крыстафер «Уіл» Сміт-малодшы''' ({{lang-en|Willard Christopher «Will» Smith, Jr.}}; {{ВД-Прэамбула}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] {{акцёр|ЗША|тэлебачання ЗША}} і {{спявак|ЗША}} ([[хіп-хоп]]).

Уладальнік узнагарод «[[Оскар]]», «[[Залаты глобус]]» у катэгорыі «Найлепшы акцёр» за ролю Рычарда Уільямса ў карціне «[[Кароль Рычард]]». Уладальнік дзвюх прэмій «[[Грэмі]]».

== Абраная фільмаграфія ==
{{УФільмеВерх}}
{{УФільме|1996|[[Дзень незалежнасці (фільм, 1996)|Дзень незалежнасці]]|Independence Day|капітан Стывен Хілер}}
{{УФільме|1997|[[Людзі ў чорным (фільм)|Людзі ў чорным]]|Men in Black|агент J}}
{{У фільме|2007|[[Я — легенда (фільм, 2007)|Я — легенда]]|I Am Legend|Роберт Нэвіл}}{{УФільмеНіз}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{commons|Category:Will Smith|Уіл Сміт}}
* [http://www.willsmith.com Афіцыйны сайт Уіла Сміта]{{ref-en}}
* {{imdb name|id=0000226|name=Уіл Сміт}}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{Прэмія «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю}}
{{Прэмія BAFTA за найлепшую мужчынскую ролю}}
{{Прэмія «Залаты глобус» за найлепшую мужчынскую ролю — драма}}
{{Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША за найлепшую мужчынскую ролю}}
{{Прэмія «Сатурн» найлепшаму кінаакцёру}}
{{Прэмія MTV Movie &amp; TV Awards за найлепшае выкананне ў кіно}}
{{DEFAULTSORT:Сміт Уіл}}
[[Катэгорыя:Хіп-хоп выканаўцы ЗША]]
[[Катэгорыя:Выканаўцы, якія ўзначальвалі Billboard Hot 100]]
[[Катэгорыя:Пераможцы MTV Video Music Awards]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Сезар»]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Сатурн»]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Грэмі»]]</text>
      <sha1>b415wr4hup2owvb21ah2w85p0hfk11s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Касцёл Маці Божай Анёльскай і кляштар францысканцаў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>112743</id>
    <revision>
      <id>5153326</id>
      <parentid>5152722</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T06:35:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>не вязкія пілястры, а вязкі пілястр, афармленне</comment>
      <origin>5153326</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28551" sha1="srnsr4rgzqf5726cphfgil50a0xwqll" xml:space="preserve">{{Храм
|Тып храма        = 
|Беларуская назва     = Касцёл Маці Божай Анёльскай і кляштар францысканцаў
|Арыгінальная назва  = 
| Выява =
| Подпіс выявы =
| Шырыня выявы =
|Сучасны статус    = {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|412Г000034}}
|Краіна = Беларусь
|Краіна2 =
|Назва месцазнаходжання = Горад
|Месцазнаходжанне = Гродна
 |lat_dir =N |lat_deg =53.671958|lat_min =|lat_sec =
 |lon_dir =E |lon_deg =23.822336|lon_min =|lon_sec =
 |region   =  
 |CoordScale = 
|Канфесія = [[Каталіцтва]]
|Епархія =
|Добрапрыстойнасць =
|Ордэнская прыналежнасць = [[Францысканцы]]
|Тып будынка = Трохнефавая базіліка
|Архітэктурны стыль = [[барока]]
|Аўтар праекта =
|Будаўнік =
|Заснавальнік = 
|Першае згадванне =
|Заснаванне =
|Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}}
|Скасаваны =
|Пачатак будаўніцтва = 1635
|Заканчэнне будаўніцтва = 1700
|Рэліквіі = ікона Маці Божай Анёльскай
|Сучасны стан = Касцёл дзеючы, кляштар выкарыстоўваецца пад шпіталь
|Сайт =
|Commons = Church of Virgin Mary of the Angels
}}

'''Касцёл Маці Божай Анёльскай і кляштар францысканцаў''' — помнік [[Архітэктура|архітэктуры]] [[Віленскае барока|віленскага барока]] XVII—XVIII стагоддзяў. Знаходзіцца па адрасе: [[Гродна]], [[вуліца Чырвонапартызанская, Гродна|вуліца Чырвонапартызанская]], 2-1. Комплекс пабудаваны ў 1635—1700 гады на сродкі Сузанны і [[Яўстах Курч|Яўстаха]] Курчаў на левым беразе [[Нёман]]а. Складаны рэльеф мясцовасці вызначыў асіметрычную кампазіцыю комплекса.

Комплекс уключае касцёл, вежу-званіцу, кляштар і браму з агароджай. Таксама да комплексу францысканцаў адносіцца капліца, якая размешчана на могілках па завулку Перамогі.&lt;ref name=&quot;catholic.by&quot;&gt;[http://www.catholic.by/2/belarus/dioceses/grodnensis/100617.html Гродна — парафія Маці Божай Анёльскай (францысканскі касцёл)]&lt;/ref&gt; Касцёл і кляштар утвараюць замкнёны ўнутраны дворык у выглядзе няправільнага чатырохвугольніка.

== Гісторыя ==
{{Падвойная выява|left|Jaŭstach Kurč. Яўстах Курч (XVII).jpg|170|Suzanna Kurč (Tyškievič). Сузанна Курч (Тышкевіч).jpg|165|Фундатары касцёла: [[Яўстах Курч]]|Сузанна з [[Тышкевічы|Тышкевічаў]]}}
У 1635 годзе ў Гродна па запрашэнні Упіцкага старасты Яўстаха Курча і яго жонкі Сузанны з рода Тышкевічаў прыбылі францысканцы. Для будаўніцтва касцёла ім быў вылучаны вучастак у Занёманскім прадмесці, а на час будаўніцтва ім быў ахвяраваны вялікі абсталяваны мураваны дом, размешчаны па [[Маставая вуліца (Гродна)|вуліцы Маставой]], які яны прадалі ў 1651 годзе пасля пабудовы касцёла. У гэты ж час быў збудаваны невялікі драўляны касцёлік Анёльскай Божай Маці, які быў знішчаны ў 1659 годзе падчас [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|вайны з Маскоўскай дзяржавай]]. У 1660 годзе было пачата будаўніцтва трохнефавай базілікі з дабудаванай з левага боку (ад [[нартэкс]]а) званіцы з гадзіннікам і мураванага кляштарнага будынка. У [[1697]] годзе будаўніцтва было скончана і новая святыня стала парафіяльным касцёлам.

Касцёл асвечаны ў гонар Дзевы Марыі ад Анёлаў 22 лістапада 1744 года. У 1759 годзе была праведзена частковая перабудова касцёла. Быў зняты вялікі [[купал]] з-над галоўнага нефа, вежа паднята на 4 метры і накрыта малым шлемам у стылі [[ракако]]. Сродкі на выраб алтара, аргана і перабудову касцёла, гэтак жа як і на арган у [[Кафедральны касцёл Святога Францішка Ксаверыя|езуіцкім касцёле]], ахвяравала [[Кашталяны мсціслаўскія|мсціслаўская кашталянка]] Канстанцыя Лазавая з Юндзілаў. Пад пліткавай падлогай касцёла знаходзіліся тры пахавальні: Юндзілаў, айцоў францысканцаў і князя Агінскага, які быў прывезены са Свіслачы.
[[Файл:Занёманскае прадмесце.jpg|thumb|250px|left|Францысканскі кляштар XIX стагоддзя, мастак [[Напалеон Орда]]]]

Ля касцёла функцыянаваў драўляны прытулак для бяздомных. Падчас пажару [[22 красавіка]] [[1832]] года прытулак згарэў і не быў адбудаваны. Пасля [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 годоў]] касцёл выконваў ролю [[Расійская імперыя|расійскай]] турмы для польскіх ксяндзоў і манахаў. Кляштар функцыянаваў як вязніца да самага [[1919]] года. У [[1920]] годзе быў расстраляны [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|бальшавікамі]] пробашч касцёла Блажэй Юстван. У [[1922]]—[[1927]] гадах працаваў пры парафіі Св. Максімільян Марыя Кольбэ. У пасляваенныя гады касцёл дзейнічаў.&lt;ref&gt;[http://slowo.grodnensis.by/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1771&amp;Itemid=&amp;ed=398 Антон Шыдлоўскі. Касцёл анельскай Божай маці (францысканскі). Слова жыцця, 30 кастрычніка 2010]&lt;/ref&gt;

З касцёлам звязаны імёны вядомага рэлігійнага дзеяча Максіміліяна Кольбе, які ў 1920-я гады быў манахам кляштара і загінуў у [[Фашызм|фашысцкім]] [[канцлагер]]ы (кананізаваны ў [[1983]] годзе), а таксама айца [[Язэп Мельхіёр Фардон|Мельхіёра Фардона]]&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;{{кніга
|аўтар          = Семенчук А. А., Гостев и др.
|частка         = 
|загаловак      = Королевский город Гродно
|арыгінал       = 
|спасылка       = 
|адказны        = 
|выданне        = 
|месца          = 
|выдавецтва     = Рифтур
|год            = 2010
|том            = 
|старонкі       = 37
|старонак       = 70
|серыя          = 
|isbn           = 9-78956-919230
|тыраж          = 
}}.&lt;/ref&gt;.

У [[1988]]—[[1989]] гады пробашчам парафіі з’яўляўся ксёндз [[Тадэвуш Кандрусевіч]], першы [[архібіскуп]] [[Беларусь|Беларусі]].

== Касцёл ==

=== Экстэр’ер ===
[[Файл:Фасад касцёла францысканцаў.JPG|справа|thumb|220px|Фасад касцёлу францысканцаў, другі і трэці ярусы]]
Касцёл ёсць [[неф|трохнефавай]] [[базіліка]]й з вялікай паўцыркульнай [[апсіда]]й. Цэнтральны неф і апсіда вырашаны як адзіны аб’ём і накрыты агульным двухсхільным [[дах]]ам, а больш нізкія бакавыя нефы — аднасхільным дахам.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;{{кніга
|аўтар          = 
|частка         = 
|загаловак      = Гродно. Энциклопедический справочник.
|арыгінал       = 
|спасылка       = 
|адказны        = 
|выданне        = редколлегия И.П. Шамякин
|месца          = Мн.
|выдавецтва     = Бел. Сов. Энциклопедия
|год            = 1989
|том            = 
|старонкі       = 272
|старонак       = 438
|серыя          = 
|isbn           = 5-85700-015-7
|тыраж          = 
}}.&lt;/ref&gt;
[[Файл:Вітраж фр. касцёла.JPG|злева|thumb|150px|Геаметрычны арнамент на другім ярусе]]
Галоўны [[фасад]], які інтэрпрэтуе рымскі езуіцкі касцёл [[Іль-Джэзу|Іль Джэзу]], з’яўляецца трох’яруснай плоскасцю з трохвугольным [[франтон]]ам у завяршэнні і плаўнымі схіламі прамежкавага яруса, інтэнсіўнай крапоўкай [[пілястра]]мі і гарызантальнай штрыхоўкай карнізных прафіліровак. На ім выразна адзначана вось [[Сіметрыя|сіметрыі]] — размешчаныя па ярусах арачныя галоўны ўваход, ніша, вялікае акно хораў. У пластычнай распрацоўцы фасада адчуваецца [[дысананс]] паміж вязкамі магутных і шырокіх пілястр ніжняга яруса 17 ст. і вытанчанымі падоўжанымі плоскасцямі верхніх ярусаў, якія шчыльна запоўнены дэкаратыўным аздабленнем XVIII ст.&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;&gt;{{кніга
|аўтар          = Кулагін А.М.
|частка         = 
|загаловак      = Каталіцкія храмы на Беларусі: Энцаклапедычны даведнік.
|арыгінал       = 
|спасылка       = 
|адказны        = 
|выданне        = 
|месца          = 
|выдавецтва     = БелЭн
|год            = 2001
|том            = 
|старонкі       = 47
|старонак       = 216
|серыя          = 
|isbn           = 985-11-0199-0
|тыраж          = 
}}.&lt;/ref&gt; Такім чынам, галоўны фасад падзелены на 3 ярусы: першы (захавалася афармленне XVII ст.) з невялікім паўцыркулярным уваходным праёмам, члянёны шырокімі пілястрамі і завершаны [[карніз]]ным поясам, другі і трэці (перабудаваны ў XVIII ст.), падзелены тонкімі [[Лапатка (архітэктура)|лапаткамі]] і завершаны трохвугольным франтонам.

Бакавыя фасады і апсіда маюць лучковыя і прамавугольныя вокны, расчлянёныя спаранымі лапаткамі і завершаныя карнізным поясам. Апсідную частку касцёла ўпрыгожвае паліхромны роспіс па [[шкло|шклу]]. Асноўныя матывы, якія выкарастоўваюцца ў вітражы: раслінны і геаметрычны [[арнамент]], сюжетныя кампазіцыі на [[Новы Запавет|новазапаветнія]] тэмы жыцця [[Ісус Хрыстос|Хрыста]] і [[Дзева Марыя|Дзевы Марыі]]. Поліхрамія яркая, насычаная, мажорная.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;/&gt;

=== Інтэр’ер ===
[[Файл:Franciszkanie Grodno fc03.jpg|міні|злева|Інтэр’ер]]
[[Інтэр’ер]] касцёла вылучаецца багаццем архітэктурнай пластыкі, мастацка-дэкаратыўным строем (разьба па дрэву, лепка, скульптура)&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt; і мае суцэльную дынамічную прасторавую кампазіцыю.&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;/&gt;

Цэнтральны неф касцёла аддзелены ад бакавых 6 [[слуп]]амі і перакрыты [[крыж]]овымі скляпеннямі. Бакавыя нефы раскрываюцца ў цэнтральны невялікімі [[Арка|арачнымі]] праёмамі і перакрытыя цыліндрычнымі скляпеннямі. Столь [[Прэзбітэрый|прэсбітэрыя]] і цэнтральнага нефа размалявана. У пресбітэрыі змешчаны 4 кампазіцыі [[евангеліст]]аў, што сядзяць на аблоках. Скляпенні ўпрыгожвае кампазіцыя «Пастыр са статкам авечак» на фоне зялёнага пейзажа. Мадэліроўка кампазіцыі светаценевая, [[каларыт]] яркі, шмат халодных зялёных і сініх колераў. Роспіс выкананы ў стылі [[рамантызм]]у. Пры ўваходзе размешчаны [[хоры]].
[[Файл:Franciszkanie Grodno fc09.jpg|thumb|Арган]]
У цэнтральны неф выходзіць разны драўляны [[амбон]] у стылі ракако (1-ая палова 18 ст.), які ўпрыгожаны [[гарэльеф]]нымі выявамі чатырох евангелістаў, [[акант]]ам і [[Валюта (архітэктура)|валютамі]]. Амбон захаваў барочную мастацкую трактоўку, [[Кафедра (хрысціянства)|кафедра]]-бутон традыцыйна ўпрыгожана гарэльефнымі выявамі 4 евангелістаў, акантавымі і валютнымі выгінамі. [[Балхадзін]] амбона выкананы ў выглядзе кароны са скульптурай [[архістратыг]]а [[Архангел Міхаіл|Міхаіла]], якую нясуць над кафедрай 2 [[анёл]]ы.

[[Файл:Franciszkanie Grodno fc14.jpg|міні|злева|Галоўны алтар]]
Мастацкай процівагай галоўнаму нефу служыць магутны алтар, высока ўзняты пад скляпенне галерэяй хораў. Яго пластычная [[архітэктоніка]], сакавітая разьба і скульптурныя постаці музычных алегорый — усё аб’яднана ў дынамічную мастацкую кампазіцыю ў стылі [[ракако]]. Шэдэўрам стылю з’яўляецца алтарная перагародка ў выглядзе трэльяжнай хваліста выгнутай сценкі, якая дэкаравана [[Бюст (скульптура)|бюстамі]], [[ваза]]мі, [[гірлянда]]мі-косамі, фігурнымі панэлямі ў бела-бежава-залацістым каларыце. У касцёле знаходзіцца абраз Іосіфа Міховіча «Антоній з дзіцём» (1872), абразы «Маці Божая Анёльская» ў [[серабро|сярэбранай]] шаце (17-18 стст.), «Маці Божая з дзіцём» (18-19 стст.), «Маці Божая Чанстахоўская» ў шаце (2 пал. 18 ст.).&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;/&gt;
 
У інтэр’еры 7 алтароў. Галоўны [[алтар]] драўляны, выкананы ў стылі позняга барока (першая палова 18 ст.), узняты на высокі (2,3 м) [[пастамент]]-табернакль. Мае двух’ярусную кампазіцыю, упрыгожаны [[скульптура]]й і накладной разьбой, асноўным матывам якой з’яўляецца [[акант]], архітэктурныя дэталі імітаваны пад [[мармур]].&lt;ref&gt;{{кніга
|аўтар          = 
|частка         = 
|загаловак      = Гродно. Энциклопедический справочник.
|арыгінал       = 
|спасылка       = 
|адказны        = 
|выданне        = редколлегия И.П. Шамякин
|месца          = Мн.
|выдавецтва     = Бел. Сов. Энциклопедия
|год            = 1989
|том            = 
|старонкі       = 273
|старонак       = 438
|серыя          = 
|isbn           = 5-85700-015-7
|тыраж          = 
}}.&lt;/ref&gt;
Складаецца з двух ярусаў порцікаў, сярод [[Каланада|каланад]] якіх змешчаны скульптурныя выявы святых [[Францыск Асізскі|Францыска]] і [[Антоній Вялікі|Антонія]] (унізе) і двух [[Епіскап|біскупаў]] (уверсе). [[Анёл]]ы падтрымліваюць франтоны, упрыгожваюць іх і прастору над імі [[тымпан]]амі. Фонавыя часткі алтара запоўнены накладной пазалочанай разьбой на тэму выгінаў акантавага лісця. Галоўная алтарная кампазіцыя «Ушанаванне Багародзіцы» (азначана ў апісанні касцёла [[1700]] года «ў сярэбранай сукенцы [[аўгсбург]]скага выканання») займае [[Трыўмфальная арка|трыўмфальную арку]] чатырохкалоннага барочнага порціка; у цэнтры другога яруса карціна «[[Стыгматы]]зацыя Св. Францыска», акаймаваная авальнай разной рамай-рондай. Абедзве выяўленчыя кампазіцыі выкананыя ў мяшанай паліхромнай тэхніцы жывапісу і [[гіпс]]авага [[гарэльеф]]у, што стварае эфект пераходу плоскаснага фонавага выяўлення ў аб’ёмнае вонкавае. Завяршае вышыннае алтарнае збудаванне змешчаная ў [[Люнет (архітэктура)|люнеце]] скляпення гарэльефная выява «Усхваленне Марыі», над якой лунае [[голуб]] — сімвал [[Святы Дух|Святога Духа]].&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;/&gt;
[[Файл:«Святы Францішак». XVIII ст. Абраз з гродзенскага францішканскага касцёла.jpg|thumb|«Святы Францішак». [[XVIII ст.]]]]
Астатнія кулісныя стукавыя алтары каменныя, тынкаваныя, выкананыя ў стылі неабарока ў 19 стагоддзі, але ўпрыгожаны барочнымі скульптурамі (першая палова 18 ст.), алтарнымі выявамі ў сярэбраных [[аклад]]ах 18 стагоддзя. У правым бакавым алтары знаходзіцца цудадзейная ікона Багародзіцы Анёльскай.

== Вежа-званіца ==
[[Файл:Вежа-званіца.JPG|справа|thumb|150px|Вежа-званіца]]
Да паўночнага боку галоўнага фасада касцёла прыбудавана квадратная трох’ярусная [[вежа]]-званіца. Яна таксама набыла познебарочную пластыку, яе формы пазбаўлены [[прамы вугал|прамых вуглоў]] і [[Геаметрыя|геаметрычнай]] [[Прамая|прамалінейнасці]] — усё скруглена, плаўна абмалявана, расчлянёна пілястрамі, густа штрыхаванымі карнізамі, арачнымі аконнымі праёмамі і круглымі [[Люкарна|люкарнямі]].&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;/&gt; Першы ярус мае агульную з суадносным ярусам касцёла [[пластыка|пластыку]] 17 ст., вокны маленькія паўцыркульныя, расчлянёныя шырокімі пілястрамі і карнізнымі паясамі. Другі і трэці ярусы перабудаваны ў насычанай рэльефнай пластыцы позняга барока, што праяўляецца ў выразных вялікіх чляненнях, у маляўнічым [[сілуэт|сілуэце]]. У сценах размешчаны вялікія паўцыркульныя і круглыя вокны, самі сцены расчлянёныя рэльефнымі лапаткамі і развітым карнізам. Званіцу вянчае высокі фігурны шлем.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;/&gt;

== Кляштар ==
[[Файл:Franciszkanie Grodno fc19.jpg|міні|злева|Дворык кляштара]]
З паўднёвага боку да касцёла далучаны кляштар — двухпавярховы П-падобны няправільны ў плане аб’ём, што ўтварае замкнёны ўнутраны дворык, у які выходзіць абхадная па [[келля]]х [[Скляпенне|скляпеністая]] [[галерэя]], злучаная з паўднёвай [[санкрыстыя]]й храма. Пластыка фасада стрыманая, сцены маюць невялікія прамавугольныя вокны, расчленены пілястрамі, якія ствараюць манатонны рытм, і завершаны карнізамі. Планіроўка [[галерэя|галерэйная]], [[калідор]] праходзіць на працягу ўсяго [[перыметр]]а кляштара. У паўднёва-заходнім баку будынка знаходзіцца вялікі аб’ём ў форме [[рызаліт]]у, у якім знаходзіліся [[бібліятэка]] і трапезная, якая выступае знадворку самастойным аб’ёмам. Першы паверх будынка мае скляпеністыя перакрыцці, другі — плоскія.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;/&gt;

== Брама і агароджа комплекса ==
[[Файл:Брама касцёла францыск.JPG|left|thumb|150px|Галоўная брама ля ўваходу]]
У паўночна-заходнім баку комплекса часткова захавалася цагляная агароджа вышынёй 2-3 метры. Сцяна перад галоўным фасадам касцёла мае з унутранага боку паўцыркульныя нішы, са знешняга боку плоская.

[[Брама]] перад галоўным фасадам аформлена ў стылі барока, мае два ярусы: першы з арачным праходам раскрапаваны спаранымі пілястрамі, другі вырашаны ў выглядзе разарванага франтона, сярэдняя частка якога ўвенчана трохвугольным франтонам, [[атык]] якога мае прамавугольныя [[ніша|нішы]] для скульптуры.

== Капліца ==
Капліца была пабудавана ў 1854 годзе на сродкі пана Якуба Румеля.

Узведзена з бутавага каменю і атынкаванай [[цэгла|цэглы]], прамавугольная ў плане пад двухсхільным бляшаным дахам з [[вальма]]м над алтаром, бязвежавая і безапсідная. Галоўны фасад пазначаны чатырохкалонным тасканскім [[порцік]]ам. Малітоўная зала перакрытая плоскай [[Столь|столлю]], пад алтарнай часткай — [[склеп]]-пахавальня. Над мураваным алтаром — Укрыжаванне. Злева ад капліцы пабудавана двух’ярусная шатровая званіца з жоўтай цэглы (цяпер атынкавана).

У 1882 годзе тэрыторыя могілак была павялічана і абнесена бутавым мурам намаганнямі ксянза Стацкевіча і парафіян, збудаваны домік вартаўніка, пра што сведчаць мемарыяльныя пліты на слупах уваходнай брамы.

У пасляваенныя гады капліца была зачынена, з 1990-х гг. адноўлена і дзейнічае зноў.&lt;ref name=&quot;catholic.by&quot;/&gt;

== Дзейнасць суполкі ==
Расклад набажэнстваў (магчымы змены)

Св. [[Імша]] ў [[нядзеля|нядзелю]] і святы — 8.00, 9.30, 11.00, 12.30,19.00, (20.00 у летні час)

Св. Імша ў будні — 8.00, 8.30, 19.00

Адпуст: 2 жніўня&lt;ref name=&quot;catholic.by&quot;/&gt;

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* Гродно. Энциклопедический справочник / Белорус. Сов. Энцикл.; Редкол.: И. П. Шамякин (гл.ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1989. — 438 с., [12] л. ил.: ил.

== Спасылкі ==
{{навігацыя}}
{{ГККРБ|412Г000034}}

{{Дэканат Гродна-Захад}}
{{Касцёлы Гродна}}
{{Славутасці Гродна}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Касцёлы Гродна]]
[[Катэгорыя:Касцёлы Гродзенскай дыяцэзіі]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1697 годзе]]
[[Катэгорыя:Францысканскія кляштары Беларусі]]
[[Катэгорыя:Збудаванні Гродна ў стылі барока]]
[[Катэгорыя:1697 год у Еўропе]]
[[Катэгорыя:XVII стагоддзе ў Гродне]]</text>
      <sha1>srnsr4rgzqf5726cphfgil50a0xwqll</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Партал:Біяграфіі/Новыя артыкулы</title>
    <ns>100</ns>
    <id>121975</id>
    <revision>
      <id>5153202</id>
      <parentid>5152943</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T15:50:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NirvanaBot</username>
        <id>40832</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+9 новых</comment>
      <origin>5153202</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1958" sha1="3n7xkr5u78snx0usagp1m3u4hvlvov7" xml:space="preserve">{{Новы артыкул|Станіслаў Давойна-Салагуб|2026-06-10T14:02:33Z|Voūk12}}
{{Новы артыкул|Уладас Гарастас|2026-06-10T13:55:36Z|JerzyKundrat}}
{{Новы артыкул|Anaal Nathrakh|2026-06-10T13:53:46Z|DzBar}}
{{Новы артыкул|Уладзімір Салагуб|2026-06-10T13:01:56Z|Voūk12}}
{{Новы артыкул|Законапаслухмяны грамадзянін|2026-06-10T08:04:10Z|Feeleman}}
{{Новы артыкул|Тамім бін Хамад аль-Тані|2026-06-10T06:38:14Z|StarDeg}}
{{Новы артыкул|Джын Харлау|2026-06-10T06:14:15Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|Віталіян|2026-06-09T19:00:29Z|JerzyKundrat}}
{{Новы артыкул|Адэадат II|2026-06-09T18:37:43Z|JerzyKundrat}}
{{Новы артыкул|Джо Сатрыяні|2026-06-09T14:34:46Z|DzBar}}
{{Новы артыкул|Джэймс Піс|2026-06-09T13:16:44Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|Джэрард Батлер|2026-06-09T10:37:52Z|Feeleman}}
{{Новы артыкул|Альфонс Парчэўскі|2026-06-08T14:55:23Z|Aliaksei Lastouski}}
{{Новы артыкул|In This Moment|2026-06-08T14:51:43Z|DzBar}}
{{Новы артыкул|Арцемій Уладзіміравіч Арцыхоўскі|2026-06-08T13:25:32Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|Уладзімір Аляксандравіч Ляўданскі|2026-06-08T10:07:54Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|5 Seconds of Summer|2026-06-08T08:41:28Z|DzBar}}
{{Новы артыкул|Бен Ходжэс|2026-06-08T06:19:37Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|Fireball (альбом)|2026-06-08T06:02:05Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|Shades of Deep Purple|2026-06-08T05:30:04Z|Autumndancer}}
&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3n7xkr5u78snx0usagp1m3u4hvlvov7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вікіпедыя:Да перайменавання</title>
    <ns>4</ns>
    <id>131069</id>
    <revision>
      <id>5153277</id>
      <parentid>5148208</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T21:24:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5153277</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61072" sha1="cwv03o9au75yi6k2xwg19hpaycnakbh" xml:space="preserve">{{Index box}}
{{shortcut|ВП:ДП}}
{{/Шапка}}

= Бягучыя абмеркаванні =
{{Кнопка 2|Дадаць тэму|url=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Вікіпедыя:Да_перайменавання&amp;action=edit&amp;section=1|class=mw-ui-progressive}}

''Новыя тэмы, калі ласка, дадавайце зверху спіса абмеркаванняў''

== [[Аперацыя «Нептун»]] → [[Высадка ў Нармандыі]] ==
Больш распаўсюджаная назва. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:24, 11 чэрвеня 2026 (+03)

== [[Цімаці Хант]] → [[Тымаці Хант]] ==
Згодна з БелЭн [https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html#Bielaruskaja_encyklapedyja.18-1.djvu_465 тут].  [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 11:33, 27 мая 2026 (+03)

:{{Перайменаваць}}, згодны [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:14, 27 мая 2026 (+03)

== [[Эрнэст Рэзерфорд]] → [[Эрнест Рэзерфард]] ==
Згодна з БелЭн [https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html#Bielaruskaja_encyklapedyja.13.djvu_559 тут.]  [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:18, 23 мая 2026 (+03)

:Хаця, улічваючы змену правапісу 2008, магчыма правільней было б Эрнэст Рэзерфард. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 11:05, 25 мая 2026 (+03)

== [[Уладзімір Пятровіч Кёпен]] → [[Уладзімір Пятровіч Кёпэн]] ==

Усе мы ведаем, як гэтыя «е» ў рускай мове адпавядаюць на самай справе гуку [э]. Тут нямецкай прозвішча Köppen, мусім на яго абапірацца ў любым выпадку. Нібыта нямецкае э ў беларускай не пераходзіць у е, нават без націску. Шкада, што пакуль няма ў нас практычнай транскрыпцыі з нямецкай... Пакуль што выглядае як выразны ўплыў рускай мовы. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 08:12, 14 мая 2026 (+03)

== [[Akademія WSB у Варшаве]] → [[Акадэмія ВСБ у Варшаве]], [[Акадэмія WSB]] → [[Акадэмія ВСБ]] ==
[[ВП:Кірлат]] у назвах. WSB нібыта цяпер больш не расшыфроўваецца, то трэба было б транслітэрыраваць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 19:31, 13 мая 2026 (+03)

:І катэгорыя [[:Катэгорыя:Akademія WSB]] таксама [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 19:37, 13 мая 2026 (+03)

== [[Хагіс]] → [[Хэгіс]] ==
Крыніц няма, акрамя [https://verbum.by/?q=%D0%A5%D1%8D%D0%B3%D1%96%D1%81 Англійска-беларускага слоўніка (Т. Суша, 2013)], таму прапаную перайменаваць паводле яго. --[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:09, 2 мая 2026 (+03)

:Тут усё крыху цяжэй, бо выпадкаў ужывання &quot;Хэгіс&quot;, апарача гэтага слоўніку, я не знайшоў, але Хагіс згадваецца [https://prajdzisvet.org/events/845-bielarusy-vinshujuts-bernsa-z-dniom-naradzhennia.html тут], [https://news.by/by/news/kultura/260_let_so_dnya_rozhdeniya_roberta_bernsa_otmetili_v_minske тут], [https://www.svaboda.org/a/28331935.html тут], [https://nashaniva.com/322748 тут], [https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/LiM.pdf.zip/2012-06.pdf тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 09:45, 29 мая 2026 (+03)

== [[Уільям С’юард Бероуз]] → [[Уільям С’юард Бараўз]] ==
У такім напісанні прозвішча супярэчыць правілам беларускага правапісу. Крыніц, якія пацвярджалі б нейкую традыцыю ў напісанні прозвішча пісьменніка я не знайшоў. Таму прапаную перайменаваць адпаведна  [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]].--[[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:32, 12 красавіка 2026 (+03)

{{перайменаваць}}, Згодна з інструкцыяй БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў і прозвішч, а таксама з апошнімі змяненнямі ў акадэмічным правапісе (2008). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:20, 12 красавіка 2026 (+03)

== [[ВАЛЛ-І]] → [[УАЛЛ-І]] ==
Прапаную перайменаваць артыкул згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=279102 існуючым перакладам] дадзенага мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 10:54, 20 красавіка 2026 (+03)

:{{перайменаваць}}, але трэба дадаць інфармацыю пра пераклад і ўвогуле крыху палепшыць старонку. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:35, 26 красавіка 2026 (+03)
: Не знайшоў АК за &quot;УАЛЛ-І&quot; акрамя Кінакіпы. Тым часам за &quot;ВАЛЛ-І&quot; можна сустрэць [https://euroradio.fm/u-los-andzhelese-vall-i-pryznali-filmam-goda Euroradio], [https://web.archive.org/web/20230110014627/https://nashaniva.com/69780 Nashaniva], [https://1387.io/jak-zacikavic-dzjacej-i-daroslyh-tjemaj-berazhlivaga-sta-lennja-da-pryrody-raskazala-jekolag-julija-prylishch/ 1387]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:41, 26 красавіка 2026 (+03)
::Калі б не было перакладу самой стужкі, то пададзеныя крыніцы мелі б прыярытэт. З улікам таго, што ёсць ужо пераклад (які атрымаў сваю агучку), то не зусім разумею, чаму старонка мае называцца паводле тых крыніц, якія былі зроблены да перакладу самога мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:54, 26 красавіка 2026 (+03)
:::пераклад не афіцыйны, дый бывае, што перакладаў некалькі, таму мусім таксама глядзець на словаўжыванне ў розных крыніцах. Думаю, варта перайменаваць, але ў лідзе падаць дзве формы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03)
::: Хто адказны за пераклад? Якая акадэмічнасць гэтага перакладу? Пераклад - гэта добрая справа, але ён яшчэ не гарантуе, што менавіта гэтая назва будзе абраная для артыкула. Мы не ведаем, хто і ў якіх умовах яго перакладаў. Калі гэта быў хтосьці з НАН РБ - адна справа, калі гэта аматарскі пераклад - іншая. Калі пераклад з’яўляецца аматарскім, то чаму мы павінны ставіць яго вышэй за некалькі беларускамоўных крыніц? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:01, 26 красавіка 2026 (+03)
:{{Перайменаваць}} Мультфільм з назвай УАЛЛ-І існуе, яго можна фізічна паглядзець (хоць пераклад, безумоўна, неафіцыйны). Будзьма шчырымі, афіцыйны мы наўрад ці пабачым. WALL-I(англійскі) і ВАЛЛ-И(расейскі), ВОЛЛ-І(украінскі) гэтаксама ёсць, але не ВАЛЛ-І. Увогуле не разумею заганнай практыкі нашых СМІ аднаасабова перакладаць назвы твораў, варта было б даваць арыгінальную назву і МАГЧЫМЫ пераклад у дужках. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 20:07, 26 красавіка 2026 (+03)

== Сысуны і млекакормячыя ==
У суседнім беларускім раздзеле яўна замацаваліся «Сысуны». У нас жа, гледзячы па рэзультатам пошуку, пераважаюць «Млекакормячыя», хаця і сысуноў хапае. У сувязі з гэтым прапаную прывесці ўсё да адной назвы, прынамсі ў назвах артыкулаў, катэгорыях і шаблонах.
Да якой з назваў варта прыводзіць усё — мусіць рашыць супольнасць, бо абодва слова раўназначныя.
На выпадак калі супольнасць вырашыць прывесці ўсё да «Млекакормячыя» падрыхтаваў спіс (спадзяюся што поўны) артыкулаў якія трэба будзе перайменаваць:

==== Катэгорыі ====
[[:Катэгорыя:Сысуны Паўднёвай Амерыкі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Азіі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны паводле рэгіёнаў]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Еўразіі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Паўночнай Амерыкі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі і Акіяніі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны пліяцэну]],
[[:Катэгорыя:Сысуны палеагену]],
[[:Катэгорыя:Сысуны неагену]],
[[:Катэгорыя:Сысуны міяцэну]],
[[:Катэгорыя:Сысуны алігацэну]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Беларусі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Афрыкі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Еўропы]],
[[:Катэгорыя:Сысуны плейстацэну]],
[[:Катэгорыя:Вымерлыя сысуны]], 
[[:Катэгорыя:Спісы сысуноў]], 
[[:Катэгорыя:Атрады сысуноў]],
[[:Катэгорыя:Сямействы сысуноў]],

==== Шаблоны ====
[[:Шаблон:Сысуны]]

Далей не ўпэўнены, ці варта чапаць:

[[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён]],
[[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён/Дакументацыя]],[[:Шаблон:Экарэгіён]],
[[:Шаблон:Экарэгіён/Дакументацыя]].

==== Артыкулы ====
[[Спіс сысуноў Беларусі]], [[Спіс сысуноў Азербайджана]]

--[[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 11:22, 7 красавіка 2026 (+03)

: падпішыцеся калі ласка праз &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:31, 6 красавіка 2026 (+03)

:Раз назва галоўнага [[млекакормячыя]], то і іншыя назвы мусяць адпавядаць. У БелЭн таксама пераважае форма «млекакормячыя». Таму я за тое, каб {{перайменаваць}} усё [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:35, 6 красавіка 2026 (+03)

{{перайменаваць}} згодна з БелЭн. Там першым пішуць млекакормячыя. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]])

:{{Перайменаваць}} згодна з БелЭн ([https://belarus.belarusenc.by/belarus/detail-article.php?ID=4684#h1 на сайце - таксама млекакормячыя]), пакінуўшы перасылку са старой назвы на актуальную.--[[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:28, 7 красавіка 2026 (+03)

== [[Неверагодны лёс Амэлі Пулен]] → [[Неверагодны лёс Амелі Пулен]] ==
Збіраюся бліжэйшым часам папрацаваць над гэтым артыкулам, значна палепшыць яго пад юбілей фільма. І першае ж пытанне наконт назвы. Я разумею, што фільм выходзіў у беларускім перакладзе пад загалоўкам «Неверагодны лёс Ам'''э'''лі Пулен», аднак, відаць, той пераклад арыентаваўся на тарашкевіцу. А імя Amélie ў іншых артыкулах БеВікі перадаецца праз '''е'''. Прапаную назву пакінуць як ёсць, але імя змяніць дзеля ўніфікацыі. Якія будуць меркаванні? --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:54, 6 красавіка 2026 (+03)

:{{Перайменаваць}} для ўніфікацыі згодна з БелВікі. Дакладнай інструкцыі не маю для французскамоўных імёнаў, таму пакуль так. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:43, 6 красавіка 2026 (+03)
:{{Не пераймяноўваць}} У нас ёсць канкрэтная крыніца - беларускі пераклад (не буду ўдавацца ў пытанні ягонай афіцыйнасці і легальнасці) і мы робім згодна з ёю. Калі фільм выйдзе пад іншай назвай - будзе сэнс задумацца над перайменаваннем. Само напісанне праз &quot;е&quot; досыць спрэчнае, у французскай там змякчэння няма, а пра доўгую традыцыю адаптацыі імя Amélie у беларускай мове гаварыць не выпадае (папраўце, калі не маю рацыі). [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:21, 7 красавіка 2026 (+03)
:: Удакладню думку. Мне здаецца, што, змяніўшы літару, мы ўсё адно робім згодна з крыніцай, проста адаптуем да правапісу. Умоўна, было б у назве слова &quot;сьнег&quot; праз &quot;ь&quot; — думаю, назву б узялі, а &quot;ь&quot; прыбралі. А наконт традыцыі: я не меў на ўвазе, што існуе нейкая сталая традыцыя адаптацыі гэтага імя на беларускую. Я больш пісаў пра ўніфікацыю. Мы маем шэраг артыкулаў на БеВікі з гэтым і падобнымі імёнамі праз &quot;е&quot;: [[Амелі Натомб]], [[Амелі Марэсмо]], [[Амелія Арлеанская]] і г.д. — і ніводнага праз &quot;э&quot;. Думка была менавіта аб захаванні паслядоўнасці. Раз тут так павялося, то, мабыць, варта так і працягваць, ну ці пераймяноўваць адразу ўсе. --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 01:49, 7 красавіка 2026 (+03)
:::Ва ўсіх пададзеныя артыкулах няма аніводнай беларускамоўнай крыніцы, таму асмелюся сцвярджаць, што гэта пераклады, магчыма машынныя. Таму іхная аўтарытэтнасць - пад пытаннем. [[Амелія Арлеанская]] - адаптавана, бадай, з партугальскай, бо ''Amélia'', а не ''Amélie'', таму разглядаць яе трэба асобна.
:::Падсумоўваючы, я б галасаваў за тое, каб каб {{Перайменаваць}} да формы ''Амэлі'' артыкулы [[Амелі Натомб]] і [[Амелі Марэсмо]], бо 
:::1) Маем хоць якую беларускамоўную крыніцу 
:::2) Гэта не супярэчыць сучаснаму правапісу
:::3) Гэта бліжэй да арыгінальнага вымаўлення [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 10:01, 7 красавіка 2026 (+03)
:::: Наконт арыгінальнага вымаўлення пракансультаваўся з універсітэцкай выкладчыцай французскай мовы. Атрымаў такі адказ: «Э» ў гэтым слове максімальна ненатуральны для французскай мовы. Амаль паўсюль дзейнічае правіла «адкрыты склад — закрыты гук, закрыты склад — адкрыты гук». Спрэчка тут упіраецца ў захаванне зычнага. Калі хочацца захаваць цвёрды «м», то лагічна браць літару «э», але сам галосны ў імені бліжэйшы да таго, які мы звычайна перадаем праз «е». Так, напрыклад, імя ''Léa'' не перадаецца як Лэа, а літара тая ж.
:::: Наконт беларускіх крыніц: знайшоў згадку гэтага фільма ў БелЭн, у артыкуле «Францыя» (том 16, старонка 478). Там падаецца скарочаная назва «Амелі», праз «е». --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:45, 18 красавіка 2026 (+03)
У такой сітуацыі лепей тады {{Не пераймяноўваць}} Амэлі на Амелі [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:27, 7 красавіка 2026 (+03)

== [[Кейт Бекінсейл]] → [[Кейт Бэкінсэйл]] ==
Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.&lt;br&gt;

'''Перадача галосных «э» і «е»'''&lt;br&gt;

Паводле правіл беларускай арфаграфіі пры перадачы іншамоўных імёнаў:
літара «э» ўжываецца ў пачатку слова і пасля цвёрдых зычных;
літара «е» пішацца толькі пасля '''к, г, л.'''

У прозвішчы Beckinsale галосны '''[e]''' пасля зычных '''B''' і '''S''' павінен перадавацца праз «э», бо яны не ўваходзяць у групу выключэнняў (к, г, л). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03)

:{{Перайменаваць}}, але ўвага тая ж, што і ніжэй: Хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:50, 6 красавіка 2026 (+03)
:{{перайменаваць}}. Наконт норм, якімі кіруемся, падтрымліваю. Пане @[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]], указвайце калі ласка атрыбуцыю да крыніц больш выразна «Згодна з такой вось крыніцай, трэба пісаць вось так», а не проста «трэба пісаць вось так». + гэтыя крыніцы трэба будзе апрацаваць і зрабіць асобную старонку па прыкладзе [[Польска-беларуская практычная транскрыпцыя]] і іншых падобных, каб ужо метадычна працаваць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:39, 26 красавіка 2026 (+03)
::Хутка зробім старонку для інструкцыі, добра) Дадзеная інструкцыя - даведка да БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў + змяненні ў беларускам правапісе 2008 года. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03)

== [[Цімаці Снайдэр]] → [[Тымаці Снайдэр]] ==
Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.&lt;br&gt;

'''Перадача галосных «і» і «ы» пасля зычных'''&lt;br&gt;

У беларускай мове выбар паміж «і» і «ы» пасля зычных рэгулюецца іх цвёрдасцю/мяккасцю:
«і» ўжываецца пасля парных па мяккасці зычных,
«ы» — пасля няпарных цвёрдых зычных, а таксама пасля «т» і «д», калі яны не знаходзяцца ў канцы слова.&lt;br&gt;

У імені Timothy гук [ɪ] пасля «т» у сярэдзіне слова павінен перадавацца праз «ы», бо «т» тут цвёрды і не ў канцы слова.
&lt;br&gt;

«-ці» пакідаем як у прыкладзе «Гаіці» або «[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%A2%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%96 Хант Тымаці]»&lt;br&gt;

Адпаведна прапаную далей пісаць «Тымаці» замест «Цімаці» для імя «Timothy». [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03)

:Адназначнае {{Перайменаваць}}, праца гэтага аўтара перакладзена на беларускую, дзе ён падпісаны як Тымаці ці Тыматы (залежна ад правапісу). [https://rusneb.ru/catalog/000202_000005_33411099/ Тут], [https://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/snaj1102ec.html тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:52, 6 красавіка 2026 (+03)
:{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:37, 6 красавіка 2026 (+03)

== [[Хезер Мойс]] → [[Хэдэр Мойс]] ==
Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.&lt;br&gt;

'''Перадача гука [h]'''
&lt;br&gt;
Паводле сучаснай практыкі, у іншамоўных онімах, якія ўвайшлі ва ўжытак у другой палове XX стагоддзя і пазней, гук [h] перадаецца праз «х», у адрозненне ад традыцыйных імёнаў, дзе замацавалася «г».&lt;br&gt;

Імя Heather не належыць да традыцыйна засвоеных, таму выкарыстанне «х» (Хэдэр) з’яўляецца нарматыўным.&lt;br&gt;

'''Перадача галоснага [ɛ]&lt;br&gt;'''
У пачатку слова і пасля цвёрдых зычных гук [ɛ] перадаецца літарай «э».
Форма «Хезер» з «е» не адпавядае гэтаму правілу, бо «е» ў беларускай мове абазначае мяккасць папярэдняга зычнага і гук [je].&lt;br&gt;

'''Перадача гуку [ð]&lt;br&gt;'''
Часам сустракаецца перадача праз «з», але гэта выключэнні, абумоўленыя традыцыяй (Rutherford → Рэзерфорд).
Паколькі імя Heather не з’яўляецца традыцыйным, нарматыўнай будзе перадача «д»: Хэдэр, а не «Хезер».&lt;br&gt;

'''Перадача спалучэння -er&lt;br&gt;'''
У іншамоўных імёнах канчатак -er перадаецца як «-эр»:
* у пачатку слова,
* пасля галосных,
* пасля цвёрдых зычных (акрамя к, г, л, дзе магчыма «-ер»).
У дадзеным выпадку «-ther» → «-дэр», таму «Хэдэр» адпавядае норме.&lt;br&gt;

Тое ж самае прапаную зрабіць для артыкула «[[Хэзер Нова]]»
[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03)

:у [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]] асобна разглядаў гэта імя, тут не ўлічылі перадачу гуку [ð], які звычайна перадаецца як &quot;д&quot;, з чаго атрымліваем форму «Хэдэр». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:02, 25 сакавіка 2026 (+03)
::Я кіраваўся збольшага інструкцыяй па перадачы англамоўных імёнаў (БелЭн). (+ [https://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&amp;oldDocPage=1 апошнія змяненні ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме) [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:13, 25 сакавіка 2026 (+03)
:{{перайменаваць}} усіх на Хэдэр. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 25 сакавіка 2026 (+03)
:{{Перайменаваць}}, бо сапраўды, нейкай традыцыі ў напісанні гэтага імя няма, ва ўсякім выпадку з аналізу крыніц я не заўважыў. Аднак зазначу, што хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:49, 6 красавіка 2026 (+03)

== [[Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 1984)]] → [[Лаўцы прывідаў (фільм, 1984)]] ==
На дадзены момант існуе пераклад гэтай кінастужкі, таму прапаную перайменаваць згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=2467 існуючым перакладам]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03)
: падпішыцеся, дадаўшы ў канцы паведамлення &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:18, 25 сакавіка 2026 (+03)
::Зроблена! [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:42, 25 сакавіка 2026 (+03)
:{{перайменаваць}} згодна з беларускім перакладам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 25 сакавіка 2026 (+03)
:Згоды з аргуменіацыяй, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:53, 6 красавіка 2026 (+03)
: {{не пераймяноўваць}}. Назва «Паляўнічыя за прывідамі» сустракаецца ў такіх выданнях, як [https://belsat.eu/83131477/nam-i-tak-strashna-shto-paglyadzets-na-gelauin-kab-zahavats-nervy Белсат], [https://novychas.online/kultura/top-10-filmau-dlja-ljohkaha-letnjaha-veczara Новы Час], [https://zviazda.by/editions/news/kantsert-stary-novy-god-z-three-sticks-praysho-dnyami-belaruskay-dzyarzha-nay-filarmonii/ Звязда]. Нельга сказаць, што альтэрнатыўны варыянт памылковы, аднак мы мусім абапірацца на тое, наколькі надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя крыніцы спасылаюцца на тэму артыкула. Кінакіпа як стрымінгавая платформа можа займацца ўласнымі перакладамі, і яны нават могуць быць вельмі якаснымі, але прыведзеныя вышэй рэсурсы пакуль маюць большую сукупную аўтарытэтнасць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:41, 25 красавіка 2026 (+03)
::::::За пераклад адказны [https://t.me/PierakladyArcioma Arciom], пераклады якога таксама можна сустрэць у такіх сэрвісах як [https://voka.tv/ru-RU/collections/cinevoka-kino-pa-belarusku CINEVOKA]. Акадэмічнасць перакладу адпавядае цяперашняму правапісу. Хто вызначае акадэмічнасць артыкулаў ад Звязды, НН, Белсат, ад якіх можна сустрэць машынны пераклад назваў з рускай мовы або англійскай? Якая вартасць такіх перакладаў? Калі б мы мелі некалькі перакладаў, то можна было б думаць над тым, што папулярней, а так мы маем пакуль адзін пераклад, а не некалькі ў артыкулаў СМІ, якія невядома якім чынам правяраюць. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:16, 26 красавіка 2026 (+03)
::::::: Ну, у нас з аднаго боку аматарскі пераклад, а з іншага тры інфармацыйныя беларускамоўныя рэсурсы. Канешне, усе тры могуць лупіць недакладныя пераклады ці калькі. Толькі вось гэта, па-першае, неабавязкова з’яўляецца праўдай у гэтым выпадку, а па-другое - незразумела, чаму пераклад аматара павінен быць вышэй за іх. 
::::::: У нас існуе простае правіла датычна наймення артыкулаў: назвы грунтуюцца на тым, як на тэму артыкула спасылаюцца '''надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя''' крыніцы. Для мяне надзейнасць і аўтарытэтнасць [[Звязда|Звязды]] і [[Белсат]]а з’яўляюцца больш відавочнымі ў гэтым пытанні. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 26 красавіка 2026 (+03)

== [[Кавалак жыцця]] → [[Шматочак жыцця]] ==
Недарэчны пераклад з украінскай мовы. Кавалак — гэта кусок. Шматок — гэта невялікі кавалак. Шматочак — гэта зусім маленькі кавалак. Калі перакладаць англійскае слова «''slice''», то варта падумаць над адпаведнікамі (напрыклад: скібачка, лустачка). [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:48, 23 лютага 2026 (+03)

:Выглядае як &quot;скрылёк&quot;, прынамсі, так найболей імаверна можна перакласці slice. Вядома, хацелася б хоць якую крыніцу, але ўчора шукаў і поўны нуль. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:52, 23 лютага 2026 (+03)
::артыкул перакладаўся з украінскага аналага, але ў рускай мове такая самая канструкцыя. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:43, 25 лютага 2026 (+03)
:А навошта перакладаць &quot;slice of life&quot; даслоўна? Гэта устойлівы выраз англійскай мовы, не? Прапаную выкарыстоўваць фактычнае значэнне: штодзённасць ці паўсядзённасць як назву артыкула. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 15:26, 23 лютага 2026 (+03)
::таму што калька ўжо пранікла ў рус., укр. і іншыя мовы, а слова Шмадзённасць мае нашмат большы спектр значэнняў. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:42, 25 лютага 2026 (+03)
:::Магчыма нешта недзе і пранікла, але калі выбраць на буйных англійских базах даных (сайтах) мангу ці анімэ і глядзець яе жанры на адпаведных буйных рускамоўных сайтах, там заўсёды &quot;slice of life&quot; - гэта &quot;повседневность&quot;. Магу памыляцца, але іншых аўтарытэтных крыніц па гэтым пытанні няма. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 17:22, 25 лютага 2026 (+03)
:А гэта ж гучыць як &quot;слайс&quot;? Калі так, то можна яшчэ пашукаць, не падумаў адразу пра гэты варыянт. І наогул &quot;слайс&quot; ужо запазычана, можа, пераклад не трэба, калі яшчэ няма сваёй устойлівай формы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 16:37, 25 лютага 2026 (+03)
::падтрымліваю варыянт з тым, каб пакінуць англійскую назву, пакуль не замацуецца ў АК нейкі пераклад. Пераклад можна даць у дужках. Калі ў беларускамоўных АК ёсць нейкія іншыя назвы, іх можна дадаць у лід. Інакш — прыбраць усё без АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:15, 24 сакавіка 2026 (+03)

== Сьюзен, С’юзан, Сьюзан → Сюзан ==
Маем шэраг артыкулаў з розным напісаннем імені Susan, патрэбная нейкая уніфікацыя:

* [[Сьюзен Хэйвард]]
* [[С’юзан Сарандан]]
* [[Сьюзен Пэвэнсі]]
* [[Сьюзан Вулдрыдж]]
* [[Сьюзан Полгар]]
* [[Сьюзан Дэнфард]]
* [[С’юзан Франсія]]

Варыянт ''Сюзан'' прапанаваны ў Добрапісе Саўкі. Іншых варыянтаў, акрамя Сюзанны, не знайшоў, але Сюзан і Сюзанна ўсё ж розныя формы імені. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:43, 18 лютага 2026 (+03)

:Звяртаю ўвагу, што сярод прыведзеных імён не ўсе з англійскай мовы. Далей пішу толькі пра англійскі адпаведнік. У арыгінале — Susan ([ˈsuː.zən]), тут маем дзве праблемныя галосныя. Сістэма Саўкі не ідзе ў згодзе з моўнай практыкай і навязвае ўсё ж больш пазіцыю аўтара (згодна з ім мусіць быць таксама Барак Оўбама, Джордж Ўошынгтан). [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя|Тут]] дрэнна прапісана пра [uː], нельга нічога сказаць, вырашылі бы крыніцы. З [ə] таксама неадназначна, у такой пазіцыі часцей перадаецца як «а», але можа быць і як «е» (але малаімаверна «э»). Трэба глядзець на словаўжыванне. Праз гугл кнігі знаходжу 2 разы С’юзэн (варыянт з «э» адкідваем), 4 разы С’юзан (2 з якіх пра [[Сьюзен Зонтаг]]), 4 Сьюзан, 6 Сьюзен (прычым знайшоў у БелЭН Хелмс Сьюзен і «Лэдзі Сьюзен» ад Джэйн Осцін), 5-6 Сюзан (ізноў Зонтаг спрабуюць перадаць, не лічыў ужыванне Сюзан у БелЭН, але для плошчы Сюзан Дэлаль у Тэль-Авіве), 1 Сюзэн, 2 Сюзен.
:Мне агульны агляд хутчэй падказвае, што Сьюзен будзе найбольш паслядоўным варыянтам паводле крыніц. Найбольш вагу тут дадае БелЭН. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:40, 19 лютага 2026 (+03)
:Якраз паводле інструкцыі БелЭн правільна будзе '''Сьюзен''')Таму прапаную {{Перайменаваць |ўніфікаваць}} да '''першага варыянта'''  [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:07, 26 сакавіка 2026 (+03)

== [[Цёрнер]] → Тэрнер ==
Удзельнік [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] у шмат якіх артыкулах паправіў, калі слушна, гэта вымагае шэрагу перейменаванняў. Ён аргументуе такім чынам: &quot;Паводле правілаў беларускага правапісу 2008. §12 Зычныя д, т і дз, ц 6 Зычныя дз, ц пішуцца ў некаторых словах, правапіс якіх вызначаецца па слоўніку: мундзір, гетэрадзін, дзюна, дзюшэс, бардзюр, арцель, цір, цітр, эцюд, цюль, нацюрморт, уверцюра, накцюрн, цюркскі, цюльпан, каранцін. Гук [ɜ] у спалучэннях з R перадаецца ер/эр/ёр&quot;. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:38, 23 студзеня 2026 (+03)

:перапрашаю, вось да ўсіх Тэрнераў важны аргумент з Правілаў арфаграфіі 
:§12 Зычныя д, т і дз,
:4. У запазычаных словах (а таксама ў вытворных ад іх) цвёрдыя д, т, як правіла, пішуцца нязменна: рэйсфедар, дэлегат, дэманстрацыя, медыцына, апладысменты, індык, літаратура, майстар, матэрыял, універсітэт, кватэра, тэхніка, тыраж, скептык, ерэтык, пластык, тэарэтык, авантура, дыктатура. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:42, 23 студзеня 2026 (+03)
::Таксама БелЭН фіксуе Тэрнер (Turner) Джозеф Мэлрард Уільям [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:45, 23 студзеня 2026 (+03)
:::як разумею, там будзе [ɜː] у RP пасля T, праблемнае месца. Розныя маем прыклады, як Кёрціс, Бёрніт, але гэта іншы род зычных, што істотна тут. Мне здаецца, што прыведзеныя правілы можна трактаваць па рознаму. Тое, што для нас гучыць мякка фактычна не заўсёды з’яўляецца мяккім зычным у арыгінальнай мове. Ну вось чым адрозніваецца t у французскіх nature mort і tirage? То бок, усё, што тычыцца запазычанняў тут можна трактаваць шырока. У той жа час, добра, што знайшлі ўжыванне ў БелЭН, гэта дадае ўпэўненасці ў такой форме. Калі ў крыніцах няма Цёрнер, то {{перайменаваць}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:46, 3 лютага 2026 (+03)
::::Я таксама звяртаўся да прафэсійнага перакладчыка з пытаннем пра Тэрнэра, Іыны Тыма. Віталь Станішэўскі:
::::„Уласныя імёны могуць замацоўвацца ў узусе і ў аўтарытэтных крыніцах і згодна з іх стыхійным асваеннем. Калі канкрэтна ў аўтарытэтных крыніцах няма спадарыні Тыны, то сам Бог наказаў асвойваць па правілах.
::::Калі сістэмна, то Тэрнэр - цалкам нармальна. &quot;Т&quot; захоўваецца, а тое, што не так блізка да [з:], невялікая страта, бо ўсё адно забяспечваецца &quot;адваротная сумяшчальнасць&quot;, вымаўляецца ўсё тое ж у арыгінале“. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 14:30, 3 лютага 2026 (+03)
:::::Агулам, я тут са спадаром Віталём пагаджуся, але хочацца дадаткова падкрэсліць, што гэтыя правілы, як і многія іншыя, досыць размытыя і іх можна па-рознаму трактаваць, калі ўжо прыдраліся да літары закона. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:45, 3 лютага 2026 (+03)
:'''Перадача спалучэнняў -er і -ur'''
:У беларускай перадачы іншамоўных імёнаў спалучэнні ''-er'' і ''-ur'' перадаюцца як «-эр»:
:* у пачатку слова,
:* пасля галосных,
:* пасля беларускіх цвёрдых зычных.
:Форма «-ер» ужываецца толькі пасля зычных '''к, г, л'''.
:У прозвішчы ''Turner'' галосны [ɜː] у абедзвюх пазіцыях (''Tur-'' і ''-ner'') адпавядае беларускай перадачы '''«эр»''', таму правільна: '''Тэрнэр'''. Тым болей што тут мы карыстаемся [https://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&amp;oldDocPage=1 апошнімі змяненнямі ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме для -er. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:05, 26 сакавіка 2026 (+03)

== [[Сінавіяльны сустаў]] → [[Сустаў]] ==
Варта вызваліць старонку [[Сустаў]] ад цяперашняй некарэктнай перасылкі на [[Злучэнне (анатомія)]] і зрабіць яе асноўнай назвай артыкула [[Сінавіяльны сустаў]]. Паняцце Сінавіяльны сустаў не існуе. Слоўнік БДМУ (Ярашэвіч С.П., Піўчанка П.Р., Грынкевіч А.І., Любецкая К.П. Анатомия: словарь. — Мінск: БДМУ, 2016. — ISBN 978-985-567-629-5.) прыводзіць беларускія пераклады лацінскіх тэрмінаў: junctura — злучэнне, junctura synovialis — сінавіяльнае злучэнне, сустаў, дыяртроз, перапыннае злучэнне. Мяркую, «сустаў» будзе найбольш распаўсюджаным з сінонімаў, а астатнія можна зрабіць перасылкамі. Першапачатковая блытаніна выклікана тым, што паняцце [https://www.wikidata.org/wiki/Q9644 joint] (i.e., junctura, злучэнне) на Вікіданых была і застаецца некарэктна злучанай з артыкуламі пра суставы на іншых славянскіх Вікіпедыях. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 20:11, 17 студзеня 2026 (+03)

:калі ўсё так, як вы кажаце, можна будзе яшчэ і ў вікіданых папрацаваць, каб усё прывесці да ладу. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:04, 25 сакавіка 2026 (+03)
:Згаджуся наконт няслушнасці тэрміна &quot;Сінавіяльны сустаў&quot;, бо гэта масла масленае. [https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html#Bielaruskaja_encyklapedyja.15.djvu_290 Тут] у БелЭн &quot;сустаў&quot; падаецца як галоўная назва артыкула, разам з &quot;сінавіяльнае злучэнне&quot;, &quot;сучляненне&quot;, &quot;дыартроз&quot;. Таму {{Перайменаваць}}. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 16:25, 23 мая 2026 (+03)

== [[Бельск Падляскі]] → [[Бельск-Падляшскі]] ==
Замацаваная ў беларускай мове традыцыйная назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:01, 16 студзеня 2026 (+03)
: Ёсць крыніцы? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:56, 25 мая 2026 (+03)

== [[Хрэптоўцы]] → [[Храптоўцы]] ==
Чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі. Перанесці пад распаўсюджаную назву, а не пад выдуманую.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:32, 15 студзеня 2026 (+03) 

:слабаватая крыніца, не знаходзіце? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:10, 25 сакавіка 2026 (+03)
::Каб знаходзіць — трэба шукаць. У вас лепшых для любога іншага напісання няма. Першае ж напісанне парушае нормы беларускай мовы, таму другое ёсць цалкам лагічным. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 25 сакавіка 2026 (+03)
:Надта аўтарытэтнай крыніцу не назавеш, але яна хаця б ёсць, сённяшні варыянт нічым увогуле не падмацаваны. Таму {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:27, 23 мая 2026 (+03)

== [[Іван Дыамідавіч Антошкін]] → [[Іван Дыямідавіч Антошкін]] ==
Гл. [[Размовы:Іван Дыамідавіч Антошкін#Дыямідавіч?|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 13:23, 1 снежня 2025 (+03)

:варта разгледзець варыянт «Дыямедавіч», як у паданай крыніцы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:53, 2 снежня 2025 (+03)

== [[Рэспубліка Арменіі]] → [[Першая Рэспубліка Арменія]] ==
''Рэспубліка Арменіі'' напісана з памылкай. А [[Рэспубліка Арменія]] — назва цяперашняй армянскай дзяржавы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:39, 29 кастрычніка 2025 (+03)

:заўважу, што варта звярнуць, што ў першым выпадку ідзе кіраванне з родным склонам, а ў другім дапасаванне — гэта розныя назвы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:35, 2 лістапада 2025 (+03)
:{{Перайменаваць}}. Дзве розныя дзяржавы. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:52, 9 студзеня 2026 (+03)

== [[Сеціўнае таварыства па надаванні імёнаў і нумароў]] ==
Відавочна, што пераклад наймення арганізацыі вельмі вольны і трэба пераймяноўваць, але як -- не рызыкну прапаноўваць варыянт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 08:42, 22 верасня 2025 (+03)
: Перайменаваць наступным чынам: Інтэрнэт-карпарацыя па прысваенні імёнаў і нумароў. Саманазву на рускай мове можна паглядзець [https://www.icann.org/ru/system/files/files/getting-to-know-icann-quicklook-30apr20-ru.pdf тут]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:51, 22 верасня 2025 (+03)
::Рускі пераклад выглядае не вельмі ўдала. Не зразумела, чему менавіта &quot;інтэрнэт-карпарацыя&quot; - выглядае або як кампанія, дзейнасць якой звязана з Інтернетам, або як нейкае сеціўнае аб'яднанне, а не міжнародная арганізацыя.
::ChatGPT прапанаваў варыянт &quot;Карпарацыя па прызначэнні імёнаў і нумароў у Інтэрнэце&quot; і мне такая форма падаецца нашмат больш удалай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:06, 23 верасня 2025 (+03)
:::мне здаецца, трэба ў першую чаргу арыентавацца на арыгінальную назву, дзе ідзе Internet Corporation, што з’яўляецца даволі вузкай і канкрэтнай назвай профілю фірмы, але яна, нібы, больш нідзе не ўжываецца для іншых арганізацый. Некаторыя раздзелы як назву старонкі пакідаюць ICANN і падаюць вольны пераклад у дужках. Можа і нам варта так зрабіць [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:43, 8 кастрычніка 2025 (+03)
::::Так, ICANN як галоўная назва - добры варыянт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:10, 8 кастрычніка 2025 (+03)
::::Таксама падтрымаю варыянт &quot;ICANN&quot; [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:40, 14 студзеня 2026 (+03)

== [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках]] → [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтанскіх нацыянальных могілках]] ==
Гл. [[Размовы пра катэгорыю:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 21:17, 4 верасня 2025 (+03)

:{{перайменаваць}}. Гэта не выключэнне а-ля Вашынгтон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:08, 11 верасня 2025 (+03)
:{{Перайменаваць}}, бо не знайшоў крыніц, якія сведчылі б пра нейкае асаблівае напісанне ў гэтым выпадку. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:36, 23 мая 2026 (+03)
:{{Перайменаваць}}, відавочна ([[Арлінгтан (Тэхас)|Арлінгтан]]). [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 23:40, 26 мая 2026 (+03)

== [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]] → ? ==
Таксама [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце]] і [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на эсперанта]]. Словазлучэнні тыпу &quot;пісьменнік на нейкай мове&quot; немагчымыя. А ў «Тлумачальным слоўніку беларускай літаратурнай мовы» пад рэдакцыяй Капылова &quot;ідыш&quot; скланяецца. Але ў іншай назве можа і не трэба будзе гэтае слова --[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 22:27, 3 жніўня 2025 (+03)

:[[:Катэгорыя:Ідышамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Іўрытамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Эсперантамоўныя пісьменнікі]] -- па-мойму, будзе паслядоўна. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:21, 20 лістапада 2025 (+03)
::Згодная з такім меркаваннем. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 17:29, 22 мая 2026 (+03)
:{{Перайменаваць}}. Значна лепшы варыянт, чым ёсць цяпер, упісваецца ў агульную логіку мовы, маем жа беларускамоўны, польскамоўны і г.д. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:33, 23 мая 2026 (+03)

{{/Падвал}}
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]]</text>
      <sha1>cwv03o9au75yi6k2xwg19hpaycnakbh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153349</id>
      <parentid>5153277</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T08:44:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ueschar</username>
        <id>151377</id>
      </contributor>
      <comment>/* Аперацыя «Нептун» → Высадка ў Нармандыі */ Адказ</comment>
      <origin>5153349</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61627" sha1="otrfpsykv7vjjgzzkxwnkw18ukj94du" xml:space="preserve">{{Index box}}
{{shortcut|ВП:ДП}}
{{/Шапка}}

= Бягучыя абмеркаванні =
{{Кнопка 2|Дадаць тэму|url=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Вікіпедыя:Да_перайменавання&amp;action=edit&amp;section=1|class=mw-ui-progressive}}

''Новыя тэмы, калі ласка, дадавайце зверху спіса абмеркаванняў''

== [[Аперацыя «Нептун»]] → [[Высадка ў Нармандыі]] ==
Больш распаўсюджаная назва. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:24, 11 чэрвеня 2026 (+03)

:У БелЭн фігуруе назва [https://verbum.by/belen/%D0%9D%D0%90%D0%A0%D0%9C%D0%90%D0%9D%D0%94%D0%A1%D0%9A%D0%90%D0%AF%20%D0%94%D0%AD%D0%A1%D0%90%D0%9D%D0%A2%D0%9D%D0%90%D0%AF%20%D0%90%D0%9F%D0%95%D0%A0%D0%90%D0%A6%D0%AB%D0%AF%201944 &quot;Нармандская дэсантная аперацыя 1944&quot;]. Думаю, варта разгледзіць такую назву для артыкула. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 11:44, 11 чэрвеня 2026 (+03)

== [[Цімаці Хант]] → [[Тымаці Хант]] ==
Згодна з БелЭн [https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html#Bielaruskaja_encyklapedyja.18-1.djvu_465 тут].  [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 11:33, 27 мая 2026 (+03)

:{{Перайменаваць}}, згодны [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:14, 27 мая 2026 (+03)

== [[Эрнэст Рэзерфорд]] → [[Эрнест Рэзерфард]] ==
Згодна з БелЭн [https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html#Bielaruskaja_encyklapedyja.13.djvu_559 тут.]  [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:18, 23 мая 2026 (+03)

:Хаця, улічваючы змену правапісу 2008, магчыма правільней было б Эрнэст Рэзерфард. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 11:05, 25 мая 2026 (+03)

== [[Уладзімір Пятровіч Кёпен]] → [[Уладзімір Пятровіч Кёпэн]] ==

Усе мы ведаем, як гэтыя «е» ў рускай мове адпавядаюць на самай справе гуку [э]. Тут нямецкай прозвішча Köppen, мусім на яго абапірацца ў любым выпадку. Нібыта нямецкае э ў беларускай не пераходзіць у е, нават без націску. Шкада, што пакуль няма ў нас практычнай транскрыпцыі з нямецкай... Пакуль што выглядае як выразны ўплыў рускай мовы. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 08:12, 14 мая 2026 (+03)

== [[Akademія WSB у Варшаве]] → [[Акадэмія ВСБ у Варшаве]], [[Акадэмія WSB]] → [[Акадэмія ВСБ]] ==
[[ВП:Кірлат]] у назвах. WSB нібыта цяпер больш не расшыфроўваецца, то трэба было б транслітэрыраваць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 19:31, 13 мая 2026 (+03)

:І катэгорыя [[:Катэгорыя:Akademія WSB]] таксама [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 19:37, 13 мая 2026 (+03)

== [[Хагіс]] → [[Хэгіс]] ==
Крыніц няма, акрамя [https://verbum.by/?q=%D0%A5%D1%8D%D0%B3%D1%96%D1%81 Англійска-беларускага слоўніка (Т. Суша, 2013)], таму прапаную перайменаваць паводле яго. --[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:09, 2 мая 2026 (+03)

:Тут усё крыху цяжэй, бо выпадкаў ужывання &quot;Хэгіс&quot;, апарача гэтага слоўніку, я не знайшоў, але Хагіс згадваецца [https://prajdzisvet.org/events/845-bielarusy-vinshujuts-bernsa-z-dniom-naradzhennia.html тут], [https://news.by/by/news/kultura/260_let_so_dnya_rozhdeniya_roberta_bernsa_otmetili_v_minske тут], [https://www.svaboda.org/a/28331935.html тут], [https://nashaniva.com/322748 тут], [https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/LiM.pdf.zip/2012-06.pdf тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 09:45, 29 мая 2026 (+03)

== [[Уільям С’юард Бероуз]] → [[Уільям С’юард Бараўз]] ==
У такім напісанні прозвішча супярэчыць правілам беларускага правапісу. Крыніц, якія пацвярджалі б нейкую традыцыю ў напісанні прозвішча пісьменніка я не знайшоў. Таму прапаную перайменаваць адпаведна  [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]].--[[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:32, 12 красавіка 2026 (+03)

{{перайменаваць}}, Згодна з інструкцыяй БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў і прозвішч, а таксама з апошнімі змяненнямі ў акадэмічным правапісе (2008). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:20, 12 красавіка 2026 (+03)

== [[ВАЛЛ-І]] → [[УАЛЛ-І]] ==
Прапаную перайменаваць артыкул згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=279102 існуючым перакладам] дадзенага мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 10:54, 20 красавіка 2026 (+03)

:{{перайменаваць}}, але трэба дадаць інфармацыю пра пераклад і ўвогуле крыху палепшыць старонку. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:35, 26 красавіка 2026 (+03)
: Не знайшоў АК за &quot;УАЛЛ-І&quot; акрамя Кінакіпы. Тым часам за &quot;ВАЛЛ-І&quot; можна сустрэць [https://euroradio.fm/u-los-andzhelese-vall-i-pryznali-filmam-goda Euroradio], [https://web.archive.org/web/20230110014627/https://nashaniva.com/69780 Nashaniva], [https://1387.io/jak-zacikavic-dzjacej-i-daroslyh-tjemaj-berazhlivaga-sta-lennja-da-pryrody-raskazala-jekolag-julija-prylishch/ 1387]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:41, 26 красавіка 2026 (+03)
::Калі б не было перакладу самой стужкі, то пададзеныя крыніцы мелі б прыярытэт. З улікам таго, што ёсць ужо пераклад (які атрымаў сваю агучку), то не зусім разумею, чаму старонка мае называцца паводле тых крыніц, якія былі зроблены да перакладу самога мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:54, 26 красавіка 2026 (+03)
:::пераклад не афіцыйны, дый бывае, што перакладаў некалькі, таму мусім таксама глядзець на словаўжыванне ў розных крыніцах. Думаю, варта перайменаваць, але ў лідзе падаць дзве формы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03)
::: Хто адказны за пераклад? Якая акадэмічнасць гэтага перакладу? Пераклад - гэта добрая справа, але ён яшчэ не гарантуе, што менавіта гэтая назва будзе абраная для артыкула. Мы не ведаем, хто і ў якіх умовах яго перакладаў. Калі гэта быў хтосьці з НАН РБ - адна справа, калі гэта аматарскі пераклад - іншая. Калі пераклад з’яўляецца аматарскім, то чаму мы павінны ставіць яго вышэй за некалькі беларускамоўных крыніц? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:01, 26 красавіка 2026 (+03)
:{{Перайменаваць}} Мультфільм з назвай УАЛЛ-І існуе, яго можна фізічна паглядзець (хоць пераклад, безумоўна, неафіцыйны). Будзьма шчырымі, афіцыйны мы наўрад ці пабачым. WALL-I(англійскі) і ВАЛЛ-И(расейскі), ВОЛЛ-І(украінскі) гэтаксама ёсць, але не ВАЛЛ-І. Увогуле не разумею заганнай практыкі нашых СМІ аднаасабова перакладаць назвы твораў, варта было б даваць арыгінальную назву і МАГЧЫМЫ пераклад у дужках. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 20:07, 26 красавіка 2026 (+03)

== Сысуны і млекакормячыя ==
У суседнім беларускім раздзеле яўна замацаваліся «Сысуны». У нас жа, гледзячы па рэзультатам пошуку, пераважаюць «Млекакормячыя», хаця і сысуноў хапае. У сувязі з гэтым прапаную прывесці ўсё да адной назвы, прынамсі ў назвах артыкулаў, катэгорыях і шаблонах.
Да якой з назваў варта прыводзіць усё — мусіць рашыць супольнасць, бо абодва слова раўназначныя.
На выпадак калі супольнасць вырашыць прывесці ўсё да «Млекакормячыя» падрыхтаваў спіс (спадзяюся што поўны) артыкулаў якія трэба будзе перайменаваць:

==== Катэгорыі ====
[[:Катэгорыя:Сысуны Паўднёвай Амерыкі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Азіі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны паводле рэгіёнаў]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Еўразіі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Паўночнай Амерыкі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі і Акіяніі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны пліяцэну]],
[[:Катэгорыя:Сысуны палеагену]],
[[:Катэгорыя:Сысуны неагену]],
[[:Катэгорыя:Сысуны міяцэну]],
[[:Катэгорыя:Сысуны алігацэну]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Беларусі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Афрыкі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Еўропы]],
[[:Катэгорыя:Сысуны плейстацэну]],
[[:Катэгорыя:Вымерлыя сысуны]], 
[[:Катэгорыя:Спісы сысуноў]], 
[[:Катэгорыя:Атрады сысуноў]],
[[:Катэгорыя:Сямействы сысуноў]],

==== Шаблоны ====
[[:Шаблон:Сысуны]]

Далей не ўпэўнены, ці варта чапаць:

[[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён]],
[[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён/Дакументацыя]],[[:Шаблон:Экарэгіён]],
[[:Шаблон:Экарэгіён/Дакументацыя]].

==== Артыкулы ====
[[Спіс сысуноў Беларусі]], [[Спіс сысуноў Азербайджана]]

--[[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 11:22, 7 красавіка 2026 (+03)

: падпішыцеся калі ласка праз &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:31, 6 красавіка 2026 (+03)

:Раз назва галоўнага [[млекакормячыя]], то і іншыя назвы мусяць адпавядаць. У БелЭн таксама пераважае форма «млекакормячыя». Таму я за тое, каб {{перайменаваць}} усё [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:35, 6 красавіка 2026 (+03)

{{перайменаваць}} згодна з БелЭн. Там першым пішуць млекакормячыя. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]])

:{{Перайменаваць}} згодна з БелЭн ([https://belarus.belarusenc.by/belarus/detail-article.php?ID=4684#h1 на сайце - таксама млекакормячыя]), пакінуўшы перасылку са старой назвы на актуальную.--[[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:28, 7 красавіка 2026 (+03)

== [[Неверагодны лёс Амэлі Пулен]] → [[Неверагодны лёс Амелі Пулен]] ==
Збіраюся бліжэйшым часам папрацаваць над гэтым артыкулам, значна палепшыць яго пад юбілей фільма. І першае ж пытанне наконт назвы. Я разумею, што фільм выходзіў у беларускім перакладзе пад загалоўкам «Неверагодны лёс Ам'''э'''лі Пулен», аднак, відаць, той пераклад арыентаваўся на тарашкевіцу. А імя Amélie ў іншых артыкулах БеВікі перадаецца праз '''е'''. Прапаную назву пакінуць як ёсць, але імя змяніць дзеля ўніфікацыі. Якія будуць меркаванні? --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:54, 6 красавіка 2026 (+03)

:{{Перайменаваць}} для ўніфікацыі згодна з БелВікі. Дакладнай інструкцыі не маю для французскамоўных імёнаў, таму пакуль так. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:43, 6 красавіка 2026 (+03)
:{{Не пераймяноўваць}} У нас ёсць канкрэтная крыніца - беларускі пераклад (не буду ўдавацца ў пытанні ягонай афіцыйнасці і легальнасці) і мы робім згодна з ёю. Калі фільм выйдзе пад іншай назвай - будзе сэнс задумацца над перайменаваннем. Само напісанне праз &quot;е&quot; досыць спрэчнае, у французскай там змякчэння няма, а пра доўгую традыцыю адаптацыі імя Amélie у беларускай мове гаварыць не выпадае (папраўце, калі не маю рацыі). [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:21, 7 красавіка 2026 (+03)
:: Удакладню думку. Мне здаецца, што, змяніўшы літару, мы ўсё адно робім згодна з крыніцай, проста адаптуем да правапісу. Умоўна, было б у назве слова &quot;сьнег&quot; праз &quot;ь&quot; — думаю, назву б узялі, а &quot;ь&quot; прыбралі. А наконт традыцыі: я не меў на ўвазе, што існуе нейкая сталая традыцыя адаптацыі гэтага імя на беларускую. Я больш пісаў пра ўніфікацыю. Мы маем шэраг артыкулаў на БеВікі з гэтым і падобнымі імёнамі праз &quot;е&quot;: [[Амелі Натомб]], [[Амелі Марэсмо]], [[Амелія Арлеанская]] і г.д. — і ніводнага праз &quot;э&quot;. Думка была менавіта аб захаванні паслядоўнасці. Раз тут так павялося, то, мабыць, варта так і працягваць, ну ці пераймяноўваць адразу ўсе. --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 01:49, 7 красавіка 2026 (+03)
:::Ва ўсіх пададзеныя артыкулах няма аніводнай беларускамоўнай крыніцы, таму асмелюся сцвярджаць, што гэта пераклады, магчыма машынныя. Таму іхная аўтарытэтнасць - пад пытаннем. [[Амелія Арлеанская]] - адаптавана, бадай, з партугальскай, бо ''Amélia'', а не ''Amélie'', таму разглядаць яе трэба асобна.
:::Падсумоўваючы, я б галасаваў за тое, каб каб {{Перайменаваць}} да формы ''Амэлі'' артыкулы [[Амелі Натомб]] і [[Амелі Марэсмо]], бо 
:::1) Маем хоць якую беларускамоўную крыніцу 
:::2) Гэта не супярэчыць сучаснаму правапісу
:::3) Гэта бліжэй да арыгінальнага вымаўлення [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 10:01, 7 красавіка 2026 (+03)
:::: Наконт арыгінальнага вымаўлення пракансультаваўся з універсітэцкай выкладчыцай французскай мовы. Атрымаў такі адказ: «Э» ў гэтым слове максімальна ненатуральны для французскай мовы. Амаль паўсюль дзейнічае правіла «адкрыты склад — закрыты гук, закрыты склад — адкрыты гук». Спрэчка тут упіраецца ў захаванне зычнага. Калі хочацца захаваць цвёрды «м», то лагічна браць літару «э», але сам галосны ў імені бліжэйшы да таго, які мы звычайна перадаем праз «е». Так, напрыклад, імя ''Léa'' не перадаецца як Лэа, а літара тая ж.
:::: Наконт беларускіх крыніц: знайшоў згадку гэтага фільма ў БелЭн, у артыкуле «Францыя» (том 16, старонка 478). Там падаецца скарочаная назва «Амелі», праз «е». --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:45, 18 красавіка 2026 (+03)
У такой сітуацыі лепей тады {{Не пераймяноўваць}} Амэлі на Амелі [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:27, 7 красавіка 2026 (+03)

== [[Кейт Бекінсейл]] → [[Кейт Бэкінсэйл]] ==
Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.&lt;br&gt;

'''Перадача галосных «э» і «е»'''&lt;br&gt;

Паводле правіл беларускай арфаграфіі пры перадачы іншамоўных імёнаў:
літара «э» ўжываецца ў пачатку слова і пасля цвёрдых зычных;
літара «е» пішацца толькі пасля '''к, г, л.'''

У прозвішчы Beckinsale галосны '''[e]''' пасля зычных '''B''' і '''S''' павінен перадавацца праз «э», бо яны не ўваходзяць у групу выключэнняў (к, г, л). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03)

:{{Перайменаваць}}, але ўвага тая ж, што і ніжэй: Хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:50, 6 красавіка 2026 (+03)
:{{перайменаваць}}. Наконт норм, якімі кіруемся, падтрымліваю. Пане @[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]], указвайце калі ласка атрыбуцыю да крыніц больш выразна «Згодна з такой вось крыніцай, трэба пісаць вось так», а не проста «трэба пісаць вось так». + гэтыя крыніцы трэба будзе апрацаваць і зрабіць асобную старонку па прыкладзе [[Польска-беларуская практычная транскрыпцыя]] і іншых падобных, каб ужо метадычна працаваць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:39, 26 красавіка 2026 (+03)
::Хутка зробім старонку для інструкцыі, добра) Дадзеная інструкцыя - даведка да БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў + змяненні ў беларускам правапісе 2008 года. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03)

== [[Цімаці Снайдэр]] → [[Тымаці Снайдэр]] ==
Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.&lt;br&gt;

'''Перадача галосных «і» і «ы» пасля зычных'''&lt;br&gt;

У беларускай мове выбар паміж «і» і «ы» пасля зычных рэгулюецца іх цвёрдасцю/мяккасцю:
«і» ўжываецца пасля парных па мяккасці зычных,
«ы» — пасля няпарных цвёрдых зычных, а таксама пасля «т» і «д», калі яны не знаходзяцца ў канцы слова.&lt;br&gt;

У імені Timothy гук [ɪ] пасля «т» у сярэдзіне слова павінен перадавацца праз «ы», бо «т» тут цвёрды і не ў канцы слова.
&lt;br&gt;

«-ці» пакідаем як у прыкладзе «Гаіці» або «[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%A2%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%96 Хант Тымаці]»&lt;br&gt;

Адпаведна прапаную далей пісаць «Тымаці» замест «Цімаці» для імя «Timothy». [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03)

:Адназначнае {{Перайменаваць}}, праца гэтага аўтара перакладзена на беларускую, дзе ён падпісаны як Тымаці ці Тыматы (залежна ад правапісу). [https://rusneb.ru/catalog/000202_000005_33411099/ Тут], [https://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/snaj1102ec.html тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:52, 6 красавіка 2026 (+03)
:{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:37, 6 красавіка 2026 (+03)

== [[Хезер Мойс]] → [[Хэдэр Мойс]] ==
Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.&lt;br&gt;

'''Перадача гука [h]'''
&lt;br&gt;
Паводле сучаснай практыкі, у іншамоўных онімах, якія ўвайшлі ва ўжытак у другой палове XX стагоддзя і пазней, гук [h] перадаецца праз «х», у адрозненне ад традыцыйных імёнаў, дзе замацавалася «г».&lt;br&gt;

Імя Heather не належыць да традыцыйна засвоеных, таму выкарыстанне «х» (Хэдэр) з’яўляецца нарматыўным.&lt;br&gt;

'''Перадача галоснага [ɛ]&lt;br&gt;'''
У пачатку слова і пасля цвёрдых зычных гук [ɛ] перадаецца літарай «э».
Форма «Хезер» з «е» не адпавядае гэтаму правілу, бо «е» ў беларускай мове абазначае мяккасць папярэдняга зычнага і гук [je].&lt;br&gt;

'''Перадача гуку [ð]&lt;br&gt;'''
Часам сустракаецца перадача праз «з», але гэта выключэнні, абумоўленыя традыцыяй (Rutherford → Рэзерфорд).
Паколькі імя Heather не з’яўляецца традыцыйным, нарматыўнай будзе перадача «д»: Хэдэр, а не «Хезер».&lt;br&gt;

'''Перадача спалучэння -er&lt;br&gt;'''
У іншамоўных імёнах канчатак -er перадаецца як «-эр»:
* у пачатку слова,
* пасля галосных,
* пасля цвёрдых зычных (акрамя к, г, л, дзе магчыма «-ер»).
У дадзеным выпадку «-ther» → «-дэр», таму «Хэдэр» адпавядае норме.&lt;br&gt;

Тое ж самае прапаную зрабіць для артыкула «[[Хэзер Нова]]»
[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03)

:у [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]] асобна разглядаў гэта імя, тут не ўлічылі перадачу гуку [ð], які звычайна перадаецца як &quot;д&quot;, з чаго атрымліваем форму «Хэдэр». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:02, 25 сакавіка 2026 (+03)
::Я кіраваўся збольшага інструкцыяй па перадачы англамоўных імёнаў (БелЭн). (+ [https://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&amp;oldDocPage=1 апошнія змяненні ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме) [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:13, 25 сакавіка 2026 (+03)
:{{перайменаваць}} усіх на Хэдэр. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 25 сакавіка 2026 (+03)
:{{Перайменаваць}}, бо сапраўды, нейкай традыцыі ў напісанні гэтага імя няма, ва ўсякім выпадку з аналізу крыніц я не заўважыў. Аднак зазначу, што хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:49, 6 красавіка 2026 (+03)

== [[Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 1984)]] → [[Лаўцы прывідаў (фільм, 1984)]] ==
На дадзены момант існуе пераклад гэтай кінастужкі, таму прапаную перайменаваць згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=2467 існуючым перакладам]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03)
: падпішыцеся, дадаўшы ў канцы паведамлення &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:18, 25 сакавіка 2026 (+03)
::Зроблена! [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:42, 25 сакавіка 2026 (+03)
:{{перайменаваць}} згодна з беларускім перакладам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 25 сакавіка 2026 (+03)
:Згоды з аргуменіацыяй, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:53, 6 красавіка 2026 (+03)
: {{не пераймяноўваць}}. Назва «Паляўнічыя за прывідамі» сустракаецца ў такіх выданнях, як [https://belsat.eu/83131477/nam-i-tak-strashna-shto-paglyadzets-na-gelauin-kab-zahavats-nervy Белсат], [https://novychas.online/kultura/top-10-filmau-dlja-ljohkaha-letnjaha-veczara Новы Час], [https://zviazda.by/editions/news/kantsert-stary-novy-god-z-three-sticks-praysho-dnyami-belaruskay-dzyarzha-nay-filarmonii/ Звязда]. Нельга сказаць, што альтэрнатыўны варыянт памылковы, аднак мы мусім абапірацца на тое, наколькі надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя крыніцы спасылаюцца на тэму артыкула. Кінакіпа як стрымінгавая платформа можа займацца ўласнымі перакладамі, і яны нават могуць быць вельмі якаснымі, але прыведзеныя вышэй рэсурсы пакуль маюць большую сукупную аўтарытэтнасць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:41, 25 красавіка 2026 (+03)
::::::За пераклад адказны [https://t.me/PierakladyArcioma Arciom], пераклады якога таксама можна сустрэць у такіх сэрвісах як [https://voka.tv/ru-RU/collections/cinevoka-kino-pa-belarusku CINEVOKA]. Акадэмічнасць перакладу адпавядае цяперашняму правапісу. Хто вызначае акадэмічнасць артыкулаў ад Звязды, НН, Белсат, ад якіх можна сустрэць машынны пераклад назваў з рускай мовы або англійскай? Якая вартасць такіх перакладаў? Калі б мы мелі некалькі перакладаў, то можна было б думаць над тым, што папулярней, а так мы маем пакуль адзін пераклад, а не некалькі ў артыкулаў СМІ, якія невядома якім чынам правяраюць. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:16, 26 красавіка 2026 (+03)
::::::: Ну, у нас з аднаго боку аматарскі пераклад, а з іншага тры інфармацыйныя беларускамоўныя рэсурсы. Канешне, усе тры могуць лупіць недакладныя пераклады ці калькі. Толькі вось гэта, па-першае, неабавязкова з’яўляецца праўдай у гэтым выпадку, а па-другое - незразумела, чаму пераклад аматара павінен быць вышэй за іх. 
::::::: У нас існуе простае правіла датычна наймення артыкулаў: назвы грунтуюцца на тым, як на тэму артыкула спасылаюцца '''надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя''' крыніцы. Для мяне надзейнасць і аўтарытэтнасць [[Звязда|Звязды]] і [[Белсат]]а з’яўляюцца больш відавочнымі ў гэтым пытанні. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 26 красавіка 2026 (+03)

== [[Кавалак жыцця]] → [[Шматочак жыцця]] ==
Недарэчны пераклад з украінскай мовы. Кавалак — гэта кусок. Шматок — гэта невялікі кавалак. Шматочак — гэта зусім маленькі кавалак. Калі перакладаць англійскае слова «''slice''», то варта падумаць над адпаведнікамі (напрыклад: скібачка, лустачка). [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:48, 23 лютага 2026 (+03)

:Выглядае як &quot;скрылёк&quot;, прынамсі, так найболей імаверна можна перакласці slice. Вядома, хацелася б хоць якую крыніцу, але ўчора шукаў і поўны нуль. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:52, 23 лютага 2026 (+03)
::артыкул перакладаўся з украінскага аналага, але ў рускай мове такая самая канструкцыя. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:43, 25 лютага 2026 (+03)
:А навошта перакладаць &quot;slice of life&quot; даслоўна? Гэта устойлівы выраз англійскай мовы, не? Прапаную выкарыстоўваць фактычнае значэнне: штодзённасць ці паўсядзённасць як назву артыкула. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 15:26, 23 лютага 2026 (+03)
::таму што калька ўжо пранікла ў рус., укр. і іншыя мовы, а слова Шмадзённасць мае нашмат большы спектр значэнняў. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:42, 25 лютага 2026 (+03)
:::Магчыма нешта недзе і пранікла, але калі выбраць на буйных англійских базах даных (сайтах) мангу ці анімэ і глядзець яе жанры на адпаведных буйных рускамоўных сайтах, там заўсёды &quot;slice of life&quot; - гэта &quot;повседневность&quot;. Магу памыляцца, але іншых аўтарытэтных крыніц па гэтым пытанні няма. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 17:22, 25 лютага 2026 (+03)
:А гэта ж гучыць як &quot;слайс&quot;? Калі так, то можна яшчэ пашукаць, не падумаў адразу пра гэты варыянт. І наогул &quot;слайс&quot; ужо запазычана, можа, пераклад не трэба, калі яшчэ няма сваёй устойлівай формы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 16:37, 25 лютага 2026 (+03)
::падтрымліваю варыянт з тым, каб пакінуць англійскую назву, пакуль не замацуецца ў АК нейкі пераклад. Пераклад можна даць у дужках. Калі ў беларускамоўных АК ёсць нейкія іншыя назвы, іх можна дадаць у лід. Інакш — прыбраць усё без АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:15, 24 сакавіка 2026 (+03)

== Сьюзен, С’юзан, Сьюзан → Сюзан ==
Маем шэраг артыкулаў з розным напісаннем імені Susan, патрэбная нейкая уніфікацыя:

* [[Сьюзен Хэйвард]]
* [[С’юзан Сарандан]]
* [[Сьюзен Пэвэнсі]]
* [[Сьюзан Вулдрыдж]]
* [[Сьюзан Полгар]]
* [[Сьюзан Дэнфард]]
* [[С’юзан Франсія]]

Варыянт ''Сюзан'' прапанаваны ў Добрапісе Саўкі. Іншых варыянтаў, акрамя Сюзанны, не знайшоў, але Сюзан і Сюзанна ўсё ж розныя формы імені. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:43, 18 лютага 2026 (+03)

:Звяртаю ўвагу, што сярод прыведзеных імён не ўсе з англійскай мовы. Далей пішу толькі пра англійскі адпаведнік. У арыгінале — Susan ([ˈsuː.zən]), тут маем дзве праблемныя галосныя. Сістэма Саўкі не ідзе ў згодзе з моўнай практыкай і навязвае ўсё ж больш пазіцыю аўтара (згодна з ім мусіць быць таксама Барак Оўбама, Джордж Ўошынгтан). [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя|Тут]] дрэнна прапісана пра [uː], нельга нічога сказаць, вырашылі бы крыніцы. З [ə] таксама неадназначна, у такой пазіцыі часцей перадаецца як «а», але можа быць і як «е» (але малаімаверна «э»). Трэба глядзець на словаўжыванне. Праз гугл кнігі знаходжу 2 разы С’юзэн (варыянт з «э» адкідваем), 4 разы С’юзан (2 з якіх пра [[Сьюзен Зонтаг]]), 4 Сьюзан, 6 Сьюзен (прычым знайшоў у БелЭН Хелмс Сьюзен і «Лэдзі Сьюзен» ад Джэйн Осцін), 5-6 Сюзан (ізноў Зонтаг спрабуюць перадаць, не лічыў ужыванне Сюзан у БелЭН, але для плошчы Сюзан Дэлаль у Тэль-Авіве), 1 Сюзэн, 2 Сюзен.
:Мне агульны агляд хутчэй падказвае, што Сьюзен будзе найбольш паслядоўным варыянтам паводле крыніц. Найбольш вагу тут дадае БелЭН. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:40, 19 лютага 2026 (+03)
:Якраз паводле інструкцыі БелЭн правільна будзе '''Сьюзен''')Таму прапаную {{Перайменаваць |ўніфікаваць}} да '''першага варыянта'''  [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:07, 26 сакавіка 2026 (+03)

== [[Цёрнер]] → Тэрнер ==
Удзельнік [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] у шмат якіх артыкулах паправіў, калі слушна, гэта вымагае шэрагу перейменаванняў. Ён аргументуе такім чынам: &quot;Паводле правілаў беларускага правапісу 2008. §12 Зычныя д, т і дз, ц 6 Зычныя дз, ц пішуцца ў некаторых словах, правапіс якіх вызначаецца па слоўніку: мундзір, гетэрадзін, дзюна, дзюшэс, бардзюр, арцель, цір, цітр, эцюд, цюль, нацюрморт, уверцюра, накцюрн, цюркскі, цюльпан, каранцін. Гук [ɜ] у спалучэннях з R перадаецца ер/эр/ёр&quot;. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:38, 23 студзеня 2026 (+03)

:перапрашаю, вось да ўсіх Тэрнераў важны аргумент з Правілаў арфаграфіі 
:§12 Зычныя д, т і дз,
:4. У запазычаных словах (а таксама ў вытворных ад іх) цвёрдыя д, т, як правіла, пішуцца нязменна: рэйсфедар, дэлегат, дэманстрацыя, медыцына, апладысменты, індык, літаратура, майстар, матэрыял, універсітэт, кватэра, тэхніка, тыраж, скептык, ерэтык, пластык, тэарэтык, авантура, дыктатура. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:42, 23 студзеня 2026 (+03)
::Таксама БелЭН фіксуе Тэрнер (Turner) Джозеф Мэлрард Уільям [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:45, 23 студзеня 2026 (+03)
:::як разумею, там будзе [ɜː] у RP пасля T, праблемнае месца. Розныя маем прыклады, як Кёрціс, Бёрніт, але гэта іншы род зычных, што істотна тут. Мне здаецца, што прыведзеныя правілы можна трактаваць па рознаму. Тое, што для нас гучыць мякка фактычна не заўсёды з’яўляецца мяккім зычным у арыгінальнай мове. Ну вось чым адрозніваецца t у французскіх nature mort і tirage? То бок, усё, што тычыцца запазычанняў тут можна трактаваць шырока. У той жа час, добра, што знайшлі ўжыванне ў БелЭН, гэта дадае ўпэўненасці ў такой форме. Калі ў крыніцах няма Цёрнер, то {{перайменаваць}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:46, 3 лютага 2026 (+03)
::::Я таксама звяртаўся да прафэсійнага перакладчыка з пытаннем пра Тэрнэра, Іыны Тыма. Віталь Станішэўскі:
::::„Уласныя імёны могуць замацоўвацца ў узусе і ў аўтарытэтных крыніцах і згодна з іх стыхійным асваеннем. Калі канкрэтна ў аўтарытэтных крыніцах няма спадарыні Тыны, то сам Бог наказаў асвойваць па правілах.
::::Калі сістэмна, то Тэрнэр - цалкам нармальна. &quot;Т&quot; захоўваецца, а тое, што не так блізка да [з:], невялікая страта, бо ўсё адно забяспечваецца &quot;адваротная сумяшчальнасць&quot;, вымаўляецца ўсё тое ж у арыгінале“. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 14:30, 3 лютага 2026 (+03)
:::::Агулам, я тут са спадаром Віталём пагаджуся, але хочацца дадаткова падкрэсліць, што гэтыя правілы, як і многія іншыя, досыць размытыя і іх можна па-рознаму трактаваць, калі ўжо прыдраліся да літары закона. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:45, 3 лютага 2026 (+03)
:'''Перадача спалучэнняў -er і -ur'''
:У беларускай перадачы іншамоўных імёнаў спалучэнні ''-er'' і ''-ur'' перадаюцца як «-эр»:
:* у пачатку слова,
:* пасля галосных,
:* пасля беларускіх цвёрдых зычных.
:Форма «-ер» ужываецца толькі пасля зычных '''к, г, л'''.
:У прозвішчы ''Turner'' галосны [ɜː] у абедзвюх пазіцыях (''Tur-'' і ''-ner'') адпавядае беларускай перадачы '''«эр»''', таму правільна: '''Тэрнэр'''. Тым болей што тут мы карыстаемся [https://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&amp;oldDocPage=1 апошнімі змяненнямі ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме для -er. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:05, 26 сакавіка 2026 (+03)

== [[Сінавіяльны сустаў]] → [[Сустаў]] ==
Варта вызваліць старонку [[Сустаў]] ад цяперашняй некарэктнай перасылкі на [[Злучэнне (анатомія)]] і зрабіць яе асноўнай назвай артыкула [[Сінавіяльны сустаў]]. Паняцце Сінавіяльны сустаў не існуе. Слоўнік БДМУ (Ярашэвіч С.П., Піўчанка П.Р., Грынкевіч А.І., Любецкая К.П. Анатомия: словарь. — Мінск: БДМУ, 2016. — ISBN 978-985-567-629-5.) прыводзіць беларускія пераклады лацінскіх тэрмінаў: junctura — злучэнне, junctura synovialis — сінавіяльнае злучэнне, сустаў, дыяртроз, перапыннае злучэнне. Мяркую, «сустаў» будзе найбольш распаўсюджаным з сінонімаў, а астатнія можна зрабіць перасылкамі. Першапачатковая блытаніна выклікана тым, што паняцце [https://www.wikidata.org/wiki/Q9644 joint] (i.e., junctura, злучэнне) на Вікіданых была і застаецца некарэктна злучанай з артыкуламі пра суставы на іншых славянскіх Вікіпедыях. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 20:11, 17 студзеня 2026 (+03)

:калі ўсё так, як вы кажаце, можна будзе яшчэ і ў вікіданых папрацаваць, каб усё прывесці да ладу. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:04, 25 сакавіка 2026 (+03)
:Згаджуся наконт няслушнасці тэрміна &quot;Сінавіяльны сустаў&quot;, бо гэта масла масленае. [https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html#Bielaruskaja_encyklapedyja.15.djvu_290 Тут] у БелЭн &quot;сустаў&quot; падаецца як галоўная назва артыкула, разам з &quot;сінавіяльнае злучэнне&quot;, &quot;сучляненне&quot;, &quot;дыартроз&quot;. Таму {{Перайменаваць}}. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 16:25, 23 мая 2026 (+03)

== [[Бельск Падляскі]] → [[Бельск-Падляшскі]] ==
Замацаваная ў беларускай мове традыцыйная назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:01, 16 студзеня 2026 (+03)
: Ёсць крыніцы? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:56, 25 мая 2026 (+03)

== [[Хрэптоўцы]] → [[Храптоўцы]] ==
Чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі. Перанесці пад распаўсюджаную назву, а не пад выдуманую.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:32, 15 студзеня 2026 (+03) 

:слабаватая крыніца, не знаходзіце? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:10, 25 сакавіка 2026 (+03)
::Каб знаходзіць — трэба шукаць. У вас лепшых для любога іншага напісання няма. Першае ж напісанне парушае нормы беларускай мовы, таму другое ёсць цалкам лагічным. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 25 сакавіка 2026 (+03)
:Надта аўтарытэтнай крыніцу не назавеш, але яна хаця б ёсць, сённяшні варыянт нічым увогуле не падмацаваны. Таму {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:27, 23 мая 2026 (+03)

== [[Іван Дыамідавіч Антошкін]] → [[Іван Дыямідавіч Антошкін]] ==
Гл. [[Размовы:Іван Дыамідавіч Антошкін#Дыямідавіч?|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 13:23, 1 снежня 2025 (+03)

:варта разгледзець варыянт «Дыямедавіч», як у паданай крыніцы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:53, 2 снежня 2025 (+03)

== [[Рэспубліка Арменіі]] → [[Першая Рэспубліка Арменія]] ==
''Рэспубліка Арменіі'' напісана з памылкай. А [[Рэспубліка Арменія]] — назва цяперашняй армянскай дзяржавы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:39, 29 кастрычніка 2025 (+03)

:заўважу, што варта звярнуць, што ў першым выпадку ідзе кіраванне з родным склонам, а ў другім дапасаванне — гэта розныя назвы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:35, 2 лістапада 2025 (+03)
:{{Перайменаваць}}. Дзве розныя дзяржавы. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:52, 9 студзеня 2026 (+03)

== [[Сеціўнае таварыства па надаванні імёнаў і нумароў]] ==
Відавочна, што пераклад наймення арганізацыі вельмі вольны і трэба пераймяноўваць, але як -- не рызыкну прапаноўваць варыянт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 08:42, 22 верасня 2025 (+03)
: Перайменаваць наступным чынам: Інтэрнэт-карпарацыя па прысваенні імёнаў і нумароў. Саманазву на рускай мове можна паглядзець [https://www.icann.org/ru/system/files/files/getting-to-know-icann-quicklook-30apr20-ru.pdf тут]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:51, 22 верасня 2025 (+03)
::Рускі пераклад выглядае не вельмі ўдала. Не зразумела, чему менавіта &quot;інтэрнэт-карпарацыя&quot; - выглядае або як кампанія, дзейнасць якой звязана з Інтернетам, або як нейкае сеціўнае аб'яднанне, а не міжнародная арганізацыя.
::ChatGPT прапанаваў варыянт &quot;Карпарацыя па прызначэнні імёнаў і нумароў у Інтэрнэце&quot; і мне такая форма падаецца нашмат больш удалай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:06, 23 верасня 2025 (+03)
:::мне здаецца, трэба ў першую чаргу арыентавацца на арыгінальную назву, дзе ідзе Internet Corporation, што з’яўляецца даволі вузкай і канкрэтнай назвай профілю фірмы, але яна, нібы, больш нідзе не ўжываецца для іншых арганізацый. Некаторыя раздзелы як назву старонкі пакідаюць ICANN і падаюць вольны пераклад у дужках. Можа і нам варта так зрабіць [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:43, 8 кастрычніка 2025 (+03)
::::Так, ICANN як галоўная назва - добры варыянт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:10, 8 кастрычніка 2025 (+03)
::::Таксама падтрымаю варыянт &quot;ICANN&quot; [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:40, 14 студзеня 2026 (+03)

== [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках]] → [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтанскіх нацыянальных могілках]] ==
Гл. [[Размовы пра катэгорыю:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 21:17, 4 верасня 2025 (+03)

:{{перайменаваць}}. Гэта не выключэнне а-ля Вашынгтон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:08, 11 верасня 2025 (+03)
:{{Перайменаваць}}, бо не знайшоў крыніц, якія сведчылі б пра нейкае асаблівае напісанне ў гэтым выпадку. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:36, 23 мая 2026 (+03)
:{{Перайменаваць}}, відавочна ([[Арлінгтан (Тэхас)|Арлінгтан]]). [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 23:40, 26 мая 2026 (+03)

== [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]] → ? ==
Таксама [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце]] і [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на эсперанта]]. Словазлучэнні тыпу &quot;пісьменнік на нейкай мове&quot; немагчымыя. А ў «Тлумачальным слоўніку беларускай літаратурнай мовы» пад рэдакцыяй Капылова &quot;ідыш&quot; скланяецца. Але ў іншай назве можа і не трэба будзе гэтае слова --[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 22:27, 3 жніўня 2025 (+03)

:[[:Катэгорыя:Ідышамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Іўрытамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Эсперантамоўныя пісьменнікі]] -- па-мойму, будзе паслядоўна. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:21, 20 лістапада 2025 (+03)
::Згодная з такім меркаваннем. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 17:29, 22 мая 2026 (+03)
:{{Перайменаваць}}. Значна лепшы варыянт, чым ёсць цяпер, упісваецца ў агульную логіку мовы, маем жа беларускамоўны, польскамоўны і г.д. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:33, 23 мая 2026 (+03)

{{/Падвал}}
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]]</text>
      <sha1>otrfpsykv7vjjgzzkxwnkw18ukj94du</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Пётр Вікенцьевіч Садоўскі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>139991</id>
    <revision>
      <id>5153294</id>
      <parentid>5010402</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T21:51:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5153294</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8841" sha1="2fdbqarg17ote6udptuca1x60qf5all" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Садоўскі}}
{{ДД
| імя                = Пётр Садоўскі
| жанчына            = &lt;!-- любое значэнне калі жанчына--&gt;
| выява              =
| подпіс                    = 
| тытул            = Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Рэспублікі Беларусь у Федэратыўнай Рэспубліцы Германія
| перыядпачатак             = [[3 чэрвеня]] [[1992]]
| перыядканец               = [[28 кастрычніка]] [[1994]]
| віцэ-прэзідэнт     = 
| прэзідэнт          = [[Аляксандр Лукашэнка]]
| прэм'ер                   = [[Вячаслаў Кебіч]], [[Міхаіл Чыгір]]
| папярэднік         = 
| пераемнік          = [[Пётр Бяляеў]]
| тытул_2            = 
| перыядпачатак_2    = 
| перыядканец_2      =  
| папярэднік_2                =  
| пераемнік_2                 = 
| прэзідэнт_2                 = 
| дата нараджэння   = 
| месца нараджэння  = 
| дата смерці       = 
| месца смерці      = 
| выбарчая_акруга    = 
| нацыянальнасць    = 
| партыя             = [[Беларускі рух]]
| муж                = 
| жонка              = 
| прафесія           =  
| рэлігія            = 
| каментар           = 
}}

'''Пётр Вікенцьевіч Садоўскі''', вядомы як '''Пётра Садоўскі''' ({{ВД-Прэамбула}}) &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Пётра Садоўскі. [https://web.archive.org/web/20090406144756/http://arche.by/by/9/40/298/ ''Мы былі гістарычна шчаслівыя…''] // [[Arche]], [[12 студзеня]] [[2009]]&lt;/ref&gt; — беларускі [[мовазнавец]], [[палітык]] і [[дыпламат]]. [[Кандыдат філалагічных навук]].

== Біяграфія ==
Нарадзіўся 2 лютага 1941 года&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;паводле іншых звестак - у 1939 г.&lt;/ref&gt; года ў вёсцы [[Будзькаўшчына (Полацкі раён)|Будзькаўшчына]] [[Полацкі раён|Полацкага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]&lt;ref name=&quot;:03&quot;&gt;{{крыніцы/Акцэнты Свабоды|Садоўскі Пётра}}&lt;/ref&gt;.

У 1953—1959 гадах вучыўся ў [[Мінскае сувораўскае вучылішча|Мінскім сувораўскім вучылішчы]]. Скончыў [[Мінскі дзяржаўны лінгвістычны ўніверсітэт|Мінскі дзяржаўны педагагічны інстытут замежных моў]]. Валодае нямецкай, англійскай, іспанскай і французскай мовамі.

Працаваў [[Дацэнт|дацэнтам]] у ВНУ&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;. Быў членам Прэзідыума і старшынёй камісіі ў замежных справах [[Вярхоўны Савет БССР 12-га склікання|Вярхоўнага Савета БССР і Рэспублікі Беларусь 12-га склікання]]&lt;ref&gt;Пётра Садоўскі: [http://charter97.org/bel/news/2007/09/19/sadovski ''«Была агульная атмасфера чакання вялікіх пераменаў і шчасця…»''] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090603042647/http://www.charter97.org/bel/news/2007/09/19/sadovski |date=3 чэрвеня 2009 }} // Хартыя’97&lt;/ref&gt;. У часы парламенцкай дзейнасці быў членам фракцыі [[Апазіцыя Беларускага народнага фронту «Адраджэньне»|Беларускага народнага фронту]].

[[3 чэрвеня]] [[1992]] года прызначаны Надзвычайным і Паўнамоцным Паслом Рэспублікі Беларусь у [[Германія|Федэратыўнай Рэспубліцы Германія]]&lt;ref&gt;[http://old.bankzakonov.com/d2008/time85/lav85965.htm Указ Президиума Верховного Совета Республики Беларусь от 3 июня 1992 г. № 1700-XII «О назначении Садовского П. В. Чрезвычайным и Полномочным Послом Республики Беларусь в Федеративной Республике Германия и присвоении ему дипломатического ранга Чрезвычайного и Полномочного Посла»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120601000805/http://old.bankzakonov.com/d2008/time85/lav85965.htm |date=1 чэрвеня 2012 }} {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;; адстаўлены быў [[28 кастрычніка]] [[1994]] года&lt;ref&gt;[http://old.bankzakonov.com/d2008/time80/lav80505.htm Указ Президента Республики Беларусь от 28 ноября 1994 г. № 219 «Об освобождении П. В. Садовского от обязанностей Чрезвычайного и Полномочного Посла Республики Беларусь в Федеративной Республике Германии»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120527141012/http://old.bankzakonov.com/d2008/time80/lav80505.htm |date=27 мая 2012 }} {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

Пасля адстаўкі займаецца грамадскай і палітычнай дзейнасцю ў Беларусі. Да 2009 г. быў членам сойму [[Партыя БНФ|Партыі БНФ]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.svaboda.org/content/article/1816622.html|title=Галіна Абакунчык: ''Сойм Партыі БНФ без Баршчэўскага і Садоўскага''|work=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»|Радыё Свабода]]|date=07.09.2009}}&lt;/ref&gt;. Сябра [[Беларускі ПЭН-Цэнтр|Беларускага ПЭН-цэнтра]]&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;. 

Працаваў у аддзеле знешніх сувязяў «[[Прыёрбанк|Прыёрбанка]]»&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;. 

Аўтар кнігі ўспамінаў «[[Мой шыбалет]]» (2008).

Удзельнічаў у [[Пратэсты супраць інтэграцыі з Расіяй|акцыях супраць інтэграцыі]] з [[Расія]]й, якія адбываліся ў [[Мінск]]у ў снежні 2019 года. Выканаў патрыятычнаю песню на словы [[Янка Купала|Янкі Купалы]] «А ў бары-бары тры дарожанькі», якую ён спяваў, будучы дэпутатам Вярхоўнага Савета, на [[Плошча Незалежнасці (Мінск)|плошчы Незалежнасці]] 25 жніўня 1991 года. Цэнтральным судом Мінска ў рамках адміністрацыйнага працэсу быў прысуджаны да штрафу&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://nashaniva.com/?c=ar&amp;i=244080|title=«У мяне не сярэдняя адукацыя, я кандыдат навук!» Як судзілі пасла Пятра Садоўскага|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}&lt;/ref&gt;.

== Узнагароды ==
Узнагароджаны [[Медаль 100 гадоў БНР|медалём 100 гадоў БНР]] [[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі|Рады Беларускай Народнай Рэспублікі]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/29838254.html|title=Алексіевіч, Пазьняк, Вольскі, Эрыксан, Белавус. Хто яшчэ ўзнагароджаны мэдалём у гонар БНР-100|work=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»|Радыё Свабода]]}}&lt;/ref&gt;.
{{зноскі}}

{{Паслы Беларусі ў Германіі}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Садоўскі Пётр}}
[[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 12-га склікання]]
[[Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Германіі]]
[[Катэгорыя:Кандыдаты філалагічных навук]]
[[Катэгорыя:Мовазнаўцы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Члены Партыі БНФ]]</text>
      <sha1>2fdbqarg17ote6udptuca1x60qf5all</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Яўстах Курч</title>
    <ns>0</ns>
    <id>143901</id>
    <revision>
      <id>5153327</id>
      <parentid>4558261</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T06:39:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5153327</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2352" sha1="qq7kvsqomarbw8l3estrt461jg3lje7" xml:space="preserve">{{ДД}}

'''Яўстах Курч''' ({{ВДП}}) — дзяржаўны дзеяч [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. [[Падкаморы]] парнаўскі (1599—1602) і [[Гарадзенскі павет|гарадзенскі]] (з 1617), [[кашталян віцебскі]] (з 1639).

Валодаў маёнткамі [[Сянно]], [[Уснач]], [[Бераставіца]]. Трымаў [[Упіцкае староства]] (з [[1618]]).

== Біяграфія ==
З шляхецкага роду [[Курчы (род)|Курчоў]], сын [[Марцін Курч|Марціна]].

У 1609 годзе збудаваў мураваны касцёл у [[Сянно|Сянне]]. У 1635 годзе заснаваў кляштар францысканцаў у [[Горадня|Горадні]]. Ахвяраваў манахам вялікі абсталяваны мураваны дом, размешчаны ў месце па вуліцы Маставой&lt;ref&gt;Антон Шыдлоўскі. [http://slowo.grodnensis.by/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1771&amp;Itemid=&amp;ed=398 Касцёл анельскай Божай маці (францішканскі)] // «[[Слова Жыцця]]» № 19 (312), 31 кастрычніка 2010.&lt;/ref&gt;.

Фундатарскія патэрэты Яўстаха Курча і яго жонкі змешчаны ў гарадзенскім [[Касцёл Маці Божай Анёльскай і кляштар францысканцаў|касцёле Маці Божай Анёльскай]].

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=171|артыкул=Курчы|аўтар=[[Валерый Пазднякоў|Пазднякоў В.]]}}

{{Wikidata/Ancestors}}
{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Курч Яўстах}}
[[Катэгорыя:Курчы (род)|Яўстах]]
[[Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай]]
[[Катэгорыя:Кашталяны віцебскія]]
[[Катэгорыя:Старосты ўпіцкія]]
[[Катэгорыя:Падкаморыя гарадзенскія]]
[[Катэгорыя:Падкаморыя парнаўскія]]</text>
      <sha1>qq7kvsqomarbw8l3estrt461jg3lje7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Спіс Папаў Рымскіх і антыпапаў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151533</id>
    <revision>
      <id>5153219</id>
      <parentid>5051397</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T17:05:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pabojnia</username>
        <id>135280</id>
      </contributor>
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5153219</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="276573" sha1="8xwu3ja1mtd5733f275rnv4p6jj6toa" xml:space="preserve">{{Асноўны артыкул|Папа Рымскі}}
{{Інфармацыйны спіс}}
[[Файл:Summi Pontifices.JPG|thumb|200px|Спіс Рымскіх Папаў, пахаваных у Саборы Святога Пятра. Мармуровая пліта пры ўваходзе ў [[Рызніца|сакрысцію]] ў [[Сабор Святога Пятра|Саборы Святога Пятра]].]]
{{TOC-right}}
'''Па́па Ры́мскі''' ({{lang-la|Pontifex Romanus}} — «''Рымскі Пантыфік''»; ці {{lang-la2|Pontifex Maximus}} — «''Вярхоўны Суверэнны Пантыфік''») — у [[Міжнароднае права|міжнародным праве]] — суверэнная персона выключнай уласцівасці (''persona sui generis''), паколькі адначасна валодае трыма непадзельнымі функцыямі ўлады:
# Манарх і [[суверэн]] [[Святы Прастол|Святога Прастола]];
# Як наступнік [[Пётр (апостал)|Святога Пятра]] (першага біскупа Рыма — у [[Каталіцтва|каталіцкім]] разуменні, першага [[Тытул Папы Рымскага|Папы Рымскага]]) — бачны кіраўнік [[Каталіцтва|Каталіцкай Царквы]] і яе вярхоўны іерарх;
# Суверэн горада-дзяржавы [[Ватыкан]]{{efn|Толькі ў 384 годзе (гэта дата прыняцця тытула ''Pontifex Maximus'', які раней належаў рымскім імператарам) епіскап Рымскі першым разам сам сябе назваў «Папам».}}.

Згадванні пра [[епіскап]]аў, якія кіравалі маёмасцю абшчын ранніх [[Хрысціянства|хрысціян]], захаваліся ў крыніцах, датаваных пачаткам [[II стагоддзе|II стагоддзя]]. У каталіцкім успрыманні апостальскага хрысціянства Папа Рымскі кіраваў Царквой заўсёды. Зрэшты, між усімі хрысціянскімі канфесіямі, а таксама сярод секулярных даследчыкаў і рэлігіязнаўцаў сфарміраваўся кансэнсус, што Папства было цалкам аформлена на базе рымскага епіскапату ў [[V стагоддзе|V стагоддзі]]. Да [[IV стагоддзе|IV стагоддзя]] рымскія епіскапы як буйныя землеўласнікі занялі ў Царкве асаблівае становішча, а з сярэдзіны [[VI стагоддзе|VI стагоддзя]] яны (прыняўшы да таго часу назву «''Папаў''») сталі фактычнымі ўладарамі [[Рым]]а. У [[756]] годзе, атрымаўшы ад [[Піпін Кароткі|Піпіна Кароткага]] землі вакол Рыма, Папа стаў свецкім кіраўніком [[Папская вобласць|Папскай вобласці]]. Да [[Латэранскі Сабор|Латэранскага Сабору]] [[1059]] года, які зацвердзіў абранне Папаў выключна [[кардынал]]амі, Папы, падобна да іншых епіскапаў, абіраліся супольна [[духавенства]]м і свецкім [[Дваране|дваранствам]]. Назіралася пэўная форма ўплыву франкскіх каралёў на Папаў, якая потым змянілася своеасаблівай спробай паставіць Папаў у залежнасць ад [[Імператары Свяшчэннай Рымскай імперыі|імператараў]] [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэннай Рымскай імперыі]], якія актыўна спрабавалі ўдзельнічаць у выбары Папаў. Перыяд [[Сярэднія вякі|сярэдніх вякоў]] стаў часам змагання Папаў за прымат духоўнай улады над свецкай. З [[1309]] па [[1377]] гады рэзідэнцыя Папаў, якія [[Авіньёнскае паланенне папаў|падпалі пад уладу каралёў Францыі]], знаходзілася ў [[Авіньён]]е. У Рым, скарыстаўшыся паслабленнем Францыі ў выніку [[Стагадовая вайна|Стагадовай вайны]], папства вярнуў [[Грыгорый XI]]. Царкоўны раскол, што адбыўся ў [[16 стагоддзе|XVI стагоддзі]] ў выніку [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]], істотна паслабіў уплыў Рымскага Папы. Свецкая ўлада Папаў скончылася з ліквідацыяй Папскай вобласці і яе ўключэннем у склад [[Каралеўства Італія (1861—1946)|аб’яднанай Італіі]] ў [[1870]] годзе. З [[1929]] года Папа па [[Латэранскія пагадненні|Латэранскіх пагадненнях]] ізноў атрымаў свецкую ўладу і стаў кіраўніком [[Ватыкан]]а&lt;ref name=&quot;Папство&quot;&gt;{{кніга
 |частка         = Папство
 |загаловак      = Католицизм: Словарь атеиста
 |месца         = Москва
 |выдавецтва  = Политиздат
 |год           = 1991
 |старонак       = 320
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;БсэПап&quot;&gt;{{артыкул
 |загаловак      = Папство
 |выданне       = Большая советская энциклопедия
 |месца         = М.
 |выдавецтва  = Советская энциклопедия
 |год           = 1968—1979
 }}&lt;/ref&gt;.

Папа Рымскі абіраецца пажыццёва на сходзе кардыналаў ([[канклаў|канклаве]]) пасля смерці свайго папярэдніка (ці адрачэння, што бывае вельмі рэдка)&lt;ref name=&quot;Конк&quot;&gt;{{кніга
 |частка         = Конклав
 |загаловак      = Католицизм: Словарь атеиста
 |месца         = М.
 |выдавецтва  = Политиздат
 |год           = 1991
 |старонак       = 320
}}&lt;/ref&gt;. Пасля таго, як [[камерленга]], часовы кіраўнік [[Калегія кардыналаў|Калегіі кардыналаў]]&lt;ref name=&quot;Кам&quot;&gt;{{кніга
 |частка         = Камерленго
 |загаловак      = Католицизм: Словарь атеиста
 |месца         = М.
 |выдавецтва  = Политиздат
 |год           = 1991
 |старонак       = 320
}}&lt;/ref&gt;, афіцыйна засведчыць смерць Папы, пачынаецца перыяд вакантнага прастола ({{lang-la|Sede Vacante}}), які працягваецца да выбараў новага Пантыфіка. У гэты час [[Святы Прастол|Святым Прастолам]] і Каталіцкай Царквой кіруе Калегія кардыналаў&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.vatican.va/news_services/press/documentazione/documents/cardinali_documentazione/cardinali_documentazione_generale_en.html|title=The College of Cardinals General Documentazion|publisher=The Holy See|accessdate=2012-12-11|lang=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/6CvnzFIdn?url=http://www.vatican.va/news_services/press/documentazione/documents/cardinali_documentazione/cardinali_documentazione_generale_en.html|archivedate=15 снежня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Як толькі новаабраны заяўляе пра прыняцце прастола (гэта адбываецца адразу пасля абрання), пантыфікат лічыцца распачатым.

Адразу пасля абрання на канклаве новы Папа абірае сабе імя і адпаведны нумар, пад якімі ён будзе кіраваць. Пасля [[1555]] года ўсе Рымскія Папы {{нп3|Імёны Папаў Рымскіх|змянялі імя|ru|Имена римских пап}} пры ўступленні на прастол, хоць Папа фармальна рабіць гэта не абавязаны.

'''[[Антыпапа]]''' — у [[Каталіцтва|Каталіцкай Царкве]] так прынята называць чалавека, які незаконна насіў званне Папы. Звычайна пытанне пра тое, хто з прэтэндэнтаў, якія адначасна аспрэчвалі папскі сан, з’яўляўся законным Папам, а хто антыпапам, вырашалася ўжо пасля гістарычнай «перамогі» прыхільнікаў аднаго з іх. Пры прыняцці Папамі парадкавага нумара нумар Папы, прызнанага антыпапам, не ўлічваецца. Нягледзячы на тое, што царква не прызнае антыпапаў, у выходзячым штогод афіцыйным даведніку [[Annuario Pontificio]] у рэестры пантыфікаў іх імёны прысутнічаюць, заключаныя ў дужкі&lt;ref name=&quot;Анти&quot;&gt;{{кніга
 |частка         = Антипапа
 |загаловак      = Католицизм: Словарь атеиста
 |месца         = М.
 |выдавецтва  = Политиздат
 |год           = 1991
 |старонак       = 320
}}&lt;/ref&gt;.

== Спіс ==
'''&lt;span style=&quot;background-color:#fec&quot;&gt;Асобным колерам&lt;/span&gt; выдзелены антыпапы'''.

Скарачэнні:
* блаж. — [[блажэнны]]
* св. — [[святы]]
{| class=&quot;standard sortable wide&quot;
!width=&quot;2%&quot; rowspan=&quot;2&quot;|№
!class=&quot;unsortable&quot; width=&quot;10%&quot; rowspan=&quot;2&quot;|Партрэт
!width=&quot;12%&quot; rowspan=&quot;2&quot;|Імя&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(гады жыцця)&lt;/small&gt;
!class=&quot;unsortable&quot; width=&quot;12%&quot; rowspan=&quot;2&quot;|Імя ў свеце
!class=&quot;unsortable&quot; width=&quot;24%&quot; colspan=&quot;2&quot;|Пантыфікат
!class=&quot;unsortable&quot; width=&quot;10%&quot; rowspan=&quot;2&quot;|Паходжанне
!class=&quot;unsortable&quot; width=&quot;43%&quot; rowspan=&quot;2&quot;|Каментарыі
|-
!class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:12%&quot;| Пачатак
!class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:12%&quot;| Канец
|-
| colspan=&quot;8&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;|Рымскія біскупы ў перыяд станаўлення Царквы
|-
|align=&quot;center&quot;|1
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:1-St.Peter.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Пётр}}&lt;small&gt;св.&lt;/small&gt; [[Пётр (апостал)|Пётр]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — каля 67)&lt;/small&gt;
|Шымон бар Ёна, &lt;br /&gt;Сімон Кіфа
|align=&quot;center&quot;|43 ||align=&quot;center&quot;| 64/67
|яўрэй&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/11744a.htm|title=St. Peter, Prince of the Apostles|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/68byGjQ90?url=http://www.newadvent.org/cathen/11744a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt; з [[Віфсаіда|Віфсаіды Галілейскай]]
|{{~|св}}Адзін з дванаццаці апосталаў. Лічыцца, што памёр пакутніцкай смерцю&lt;ref name=&quot;Список&quot;&gt;{{кніга|аўтар=Черняк И.|частка=Список пап и антипап |спасылка частка= |загаловак= Католицизм: Словарь атеиста|арыгінал= |спасылка= |адказны=Под общ. ред. Л. Н. Великовича |выданне= |месца=Москва |выдавецтва=Политиздат |год=1991|том= |старонкі= |старонак=320 |серыя= |isbn=5-250-00779-1 |тыраж=}}&lt;/ref&gt;{{rp|306}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/11744a.htm|title=St. Peter, Prince of the Apostles|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-02|archiveurl=https://www.webcitation.org/68byGjQ90?url=http://www.newadvent.org/cathen/11744a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|2
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:2-St.Linus.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Лін}}&lt;small&gt;св.&lt;/small&gt; [[Лін (Папа Рымскі)|Лін]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 23 верасня 76/78)&lt;/small&gt;
|Лін
|align=&quot;center&quot;|67 ||align=&quot;center&quot;| 23 верасня 76/78
|рымлянін з [[Таскана|Тасканы]]&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|306}}
|{{~|св}}Лічыцца, што памёр пакутніцкай смерцю&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/09272b.htm|title=Pope St. Linus|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-02|archiveurl=https://www.webcitation.org/68byHDmSM?url=http://www.newadvent.org/cathen/09272b.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|3
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:3-St.Cletus.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Клет}}&lt;small&gt;св.&lt;/small&gt; [[Анаклет|Клет]] (Анаклет, Ананклет)&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|306}} &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 88/90)&lt;/small&gt;
|Анаклет
|align=&quot;center&quot;|76/78 ||align=&quot;center&quot;| 88/90
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|306}}
|{{~|св}}Памёр пакутніцкай смерцю. Некаторыя крыніцы паведамляюць пра двух розных Папаў: Анаклеце і Клеце&lt;ref name=&quot;Анаклет&quot;&gt;{{кніга
 |аўтар         = 
 |частка         = Анаклет
 |загаловак      = Католицизм: Словарь атеиста
 |месца         = Москва
 |выдавецтва  = Политиздат
 |год           = 1991
 |старонак       = 320
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/01446a.htm|title=Pope St. Anacletus|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-02|archiveurl=https://www.webcitation.org/68byHeIMM?url=http://www.newadvent.org/cathen/01446a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|4
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:4-St.Clement I.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Клімент}}&lt;small&gt;св.&lt;/small&gt; [[Клімент I]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 97/101)&lt;/small&gt;
|Клімент
|align=&quot;center&quot;|88/90 ||align=&quot;center&quot;| 97/99
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|306}}
|{{~|св}}Памёр пакутніцкай смерцю&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/04012c.htm|title=Pope St. Clement I|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-02|archiveurl=https://www.webcitation.org/68byI4ee6?url=http://www.newadvent.org/cathen/04012c.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|5
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:5-St.Evaristus.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Эварыст}}&lt;small&gt;св.&lt;/small&gt; [[Эварыст]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 105/107)&lt;/small&gt;
|Эварыст
|align=&quot;center&quot;|97/99 ||align=&quot;center&quot;| 105/107
|грэк (з [[Антыёхія|Антыёхіі]]?)&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|306}}
|{{~|св}}Памёр пакутніцкай смерцю&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/05646a.htm|title=Pope St. Evaristus|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-02|archiveurl=https://www.webcitation.org/68byIVw7r?url=http://www.newadvent.org/cathen/05646a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|6
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:6-St.Alexander I.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Аляксандр}}&lt;small&gt;св.&lt;/small&gt; [[Аляксандр I (Папа Рымскі)|Аляксандр I]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 3 мая 115/116)&lt;/small&gt;
|Аляксандр
| align=&quot;center&quot; |105/107 ||align=&quot;center&quot;| 115/116
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|306}}
|{{~|св}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/01285c.htm|title=Pope St. Alexander I|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-02|archiveurl=https://www.webcitation.org/68byIwi9Q?url=http://www.newadvent.org/cathen/01285c.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|7
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:7-St.Sixtus I.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Сікст}}&lt;small&gt;св.&lt;/small&gt; [[Сікст I]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(42 — 3 красавіка 125)&lt;/small&gt;
|Сікст
|align=&quot;center&quot;|115/116 ||align=&quot;center&quot;| 3 красавіка 125
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|306}}
|{{~|св}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/14031b.htm|title=Pope St. Sixtus I|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-02|archiveurl=https://www.webcitation.org/68byJNfs0?url=http://www.newadvent.org/cathen/14031b.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|8
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:8-St.Telesphrous.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Тэлесфор}}&lt;small&gt;св.&lt;/small&gt; [[Тэлесфор]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 136)&lt;/small&gt;
|Тэлесфор
|align=&quot;center&quot;|125 ||align=&quot;center&quot;| 136/138
|грэк&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|306}}
|{{~|св}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/14477b.htm|title=Pope St. Telesphorus|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-02|archiveurl=https://www.webcitation.org/68byJoCJ0?url=http://www.newadvent.org/cathen/14477b.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|9
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:9-St.Hyginus.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Гігін}}&lt;small&gt;св.&lt;/small&gt; [[Гігін (Папа Рымскі)|Гігін]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 140)&lt;/small&gt;
|Гігін
|align=&quot;center&quot;|136/138 ||align=&quot;center&quot;| 140/142
|грэк (з [[Афіны|Афін]]?)&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|306}}
|{{~|св}}Лічыцца, што памёр пакутніцкай смерцю&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/07593a.htm|title=Pope St. Hyginus|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-02|archiveurl=https://www.webcitation.org/68byKEkXD?url=http://www.newadvent.org/cathen/07593a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|10
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:10-St.Pius I.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Пій I}}&lt;small&gt;св.&lt;/small&gt; [[Пій I]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 154/155)&lt;/small&gt;
|Пій
|align=&quot;center&quot;|140/142 ||align=&quot;center&quot;| 155
|італьянец з [[Акуйлея|Акуйлеі]]&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|306}}
|{{~|св}}Памёр пакутніцкай смерцю&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/12126b.htm|title=Pope St. Pius I|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-02|archiveurl=https://www.webcitation.org/68byKfGhN?url=http://www.newadvent.org/cathen/12126b.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|11
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:11-St.Anicetus.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Аніцэт}}&lt;small&gt;св.&lt;/small&gt; [[Аніцэт (Папа Рымскі)|Аніцэт]] (Ашкет)&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|306}} &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 165/166)&lt;/small&gt;
|Аніцэт
|align=&quot;center&quot;|155 ||align=&quot;center&quot;| 166
|[[Сірыя (рымская правінцыя)|сірыец]]&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|306}}
|{{~|св}}Лічыцца, што памёр пакутніцкай смерцю&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/01514a.htm|title=Pope St. Anicetus|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-02|archiveurl=https://www.webcitation.org/68byL6uHT?url=http://www.newadvent.org/cathen/01514a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|12
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:12-St.Soter.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Сотар}}&lt;small&gt;св.&lt;/small&gt; [[Сотар (Папа Рымскі)|Сотар]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 174/175)&lt;/small&gt;
|Сотар
|align=&quot;center&quot;|166 ||align=&quot;center&quot;| 174/175
|італьянец з [[Кампанія (Італія)|Кампаніі]] ({{нп3|Горад Фондзі|Фондзі|ru|Фонди}}?)&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|306}}
|{{~|св}}Памёр пакутніцкай смерцю&lt;ref name=&quot;Caius and Soter, Saints and Popes&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/03144c.htm|title=Caius and Soter, Saints and Popes|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-02|archiveurl=https://www.webcitation.org/68byLXtp5?url=http://www.newadvent.org/cathen/03144c.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|13
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:13-St.Eleuterus.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Алеўтэр}}&lt;small&gt;св.&lt;/small&gt; [[Алеўтэр (Папа Рымскі)|Алеўтэр]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 189)&lt;/small&gt;
|Алеўтэр
|align=&quot;center&quot;|174/175 ||align=&quot;center&quot;| 189
|грэк з [[Фема Нікопаліс|Нікопаліса]] ў [[Эпір]]ы&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|306}}
|{{~|св}}Памёр пакутніцкай смерцю&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/05378a.htm|title=Pope St. Eleutherius (Eleutheros)|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-02|archiveurl=https://www.webcitation.org/68byLyS42?url=http://www.newadvent.org/cathen/05378a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|14
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:14-St.Victor I.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Віктар I}}&lt;small&gt;св.&lt;/small&gt; [[Віктар I (Папа Рымскі)|Віктар I]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 199)&lt;/small&gt;
|Віктар
|align=&quot;center&quot;|189 ||align=&quot;center&quot;| 198/199
|афрыканец&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|306}}
|{{~|св}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/15408a.htm|title=Pope St. Victor I|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-02|archiveurl=https://www.webcitation.org/68byMSlW2?url=http://www.newadvent.org/cathen/15408a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|15
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:15-St.Zephyrinus.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Сефірын}}&lt;small&gt;св.&lt;/small&gt; [[Сефірын (Папа Рымскі)|Сефірын]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 20 снежня 217)&lt;/small&gt;
|Сефірын
|align=&quot;center&quot;|199 ||align=&quot;center&quot;| 20 снежня 217
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|306}}
|{{~|св}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/15756c.htm|title=Pope St. Zephyrinus|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-02|archiveurl=https://www.webcitation.org/68byMteYg?url=http://www.newadvent.org/cathen/15756c.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-   style=&quot;background:#fec;&quot;
|
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:Tiara.png|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Наталій}}[[Наталій]]
|
|align=&quot;center&quot;| 199||align=&quot;center&quot;| ?
|
|Першы антыепіскап Рыма
|-
|align=&quot;center&quot;|16
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:16-St.Callixtus I.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Калікст I}}&lt;small&gt;св.&lt;/small&gt; [[Калікст I]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 14 кастрычніка 222/223)&lt;/small&gt;
|Калікст
|align=&quot;center&quot;|217 ||align=&quot;center&quot;| 14 кастрычніка 222/223
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|306}}
|{{~|св}}Памёр пакутніцкай смерцю&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/03183d.htm|title=Pope Callistus I|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-02|archiveurl=https://www.webcitation.org/68byNLqSP?url=http://www.newadvent.org/cathen/03183d.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-   style=&quot;background:#fec;&quot;
|
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:HippolytusGrav.JPG|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Іпаліт Рымскі}}&lt;small&gt;св.&lt;/small&gt; {{нп3|Іпаліт Рымскі|Іпаліт Рымскі|ru|Ипполит Римский}} &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(каля 170 — каля 235)&lt;/small&gt;
|
|align=&quot;center&quot;| 217||align=&quot;center&quot;| 235
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|306}}
|{{~|св}}Царкоўны пісьменнік. Сасланы ў Сардзінію. Замірыўся з Папам [[Панціян (Папа Рымскі)|Пантыянам]]; памёр пакутніцкай смерцю
|-
|align=&quot;center&quot;|17
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:17-St.Urban I.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Урбан I}}&lt;small&gt;св.&lt;/small&gt; [[Урбан I]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 25 мая 230)&lt;/small&gt;
|Урбан
|align=&quot;center&quot;|222/223 ||align=&quot;center&quot;| 25 мая 230
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|306}}
|{{~|св}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/15209a.htm|title=Pope Urban I|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-02|archiveurl=https://www.webcitation.org/68byNmoRD?url=http://www.newadvent.org/cathen/15209a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|18
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:18-St.Pontian.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Пантыян}}&lt;small&gt;св.&lt;/small&gt; [[Панціян (Папа Рымскі)|Пантыян]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 28 верасня 235)&lt;/small&gt;
|Пантыян
|align=&quot;center&quot;|21 ліпеня 230 ||align=&quot;center&quot;| 28 верасня 235
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|306}}
|{{~|св}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/12229b.htm|title=Pope St. Pontian|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-02|archiveurl=https://www.webcitation.org/68byOEN4x?url=http://www.newadvent.org/cathen/12229b.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|19
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:19-St.Anterus.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Антэр}}&lt;small&gt;св.&lt;/small&gt; [[Антэр (Папа Рымскі)|Антэр]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 3 студзеня 236)&lt;/small&gt;
|Антэр
|align=&quot;center&quot;|21 лістапада 235 ||align=&quot;center&quot;| 3 студзеня 236
|грэк&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|306}}
|{{~|св}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/01553a.htm|title=Pope St. Anterus|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-02|archiveurl=https://www.webcitation.org/68byOfdmR?url=http://www.newadvent.org/cathen/01553a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|20
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:20-St.Fabian.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Фабіян}}&lt;small&gt;св.&lt;/small&gt; [[Фабіян (Папа Рымскі)|Фабіян]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(каля 200 — 20 студзеня 250)&lt;/small&gt;
|Фабіян
|align=&quot;center&quot;|10 студзеня 236 ||align=&quot;center&quot;| 20 студзеня 250
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|306}}
|{{~|св}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/05742d.htm|title=Pope St. Fabian|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-02|archiveurl=https://www.webcitation.org/68byP6Cnk?url=http://www.newadvent.org/cathen/05742d.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|21
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:21-St.Cornelius.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Карнелій}}&lt;small&gt;св.&lt;/small&gt; [[Карнелій (Папа Рымскі)|Карнелій]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — чэрвень 253)&lt;/small&gt;
|Карнелій
|align=&quot;center&quot;|6/11 сакавіка 251 ||align=&quot;center&quot;| чэрвень 253
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|306}}
|{{~|св}}Памёр пакутніцкай смерцю&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/04375c.htm|title=Pope Cornelius|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-02|archiveurl=https://www.webcitation.org/68byPX54D?url=http://www.newadvent.org/cathen/04375c.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-   style=&quot;background:#fec;&quot;
|
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:Tiara.png|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Навацыян}} {{нп3|Навацыян|Навацыян|ru|Новациан}} &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 258)&lt;/small&gt;
|
|align=&quot;center&quot;|251 ||align=&quot;center&quot;| 258
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|306}}
|{{~|св}}Лічыцца, што памёр пакутніцкай смерцю
|-
|align=&quot;center&quot;|22
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:22-St.Lucius I.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Луцый I}}&lt;small&gt;св.&lt;/small&gt; [[Луцый I]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 5 сакавіка 254)&lt;/small&gt;
|Луцый
|align=&quot;center&quot;|25 чэрвеня 253 ||align=&quot;center&quot;| 5 сакавіка 254
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|306}}
|{{~|св}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/09411a.htm|title=Pope St. Lucius I|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-02|archiveurl=https://www.webcitation.org/68byPyUrf?url=http://www.newadvent.org/cathen/09411a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|23
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:23-St.Stephen I.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Стэфан I}}&lt;small&gt;св.&lt;/small&gt; [[Стэфан I (Папа Рымскі)|Стэфан I]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 2 жніўня 257)&lt;/small&gt;
|Стэфан
|align=&quot;center&quot;|12 мая 254 ||align=&quot;center&quot;| 2 жніўня 257
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|306}}
|{{~|св}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/14288a.htm|title=Pope St. Stephen I|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-02|archiveurl=https://www.webcitation.org/68byQQRgW?url=http://www.newadvent.org/cathen/14288a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|24
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:24-St.Sixtus II.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Сікст II}}&lt;small&gt;св.&lt;/small&gt; [[Сікст II]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 6 жніўня 258)&lt;/small&gt;
|Сікст
|align=&quot;center&quot;|30/31 жніўня 257 ||align=&quot;center&quot;| 6 жніўня 258
|грэк (з Афін?)&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|307}}
|{{~|св}}Памёр пакутніцкай смерцю&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/14031c.htm|title=Pope St. Sixtus II|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-02|archiveurl=https://www.webcitation.org/68byQqyt7?url=http://www.newadvent.org/cathen/14031c.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|25
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:25-St.Dionysius.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Дыянісій}}&lt;small&gt;св.&lt;/small&gt; [[Дыянісій (Папа Рымскі)|Дыянісій]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 26 снежня 268)&lt;/small&gt;
|Дыянісій
|align=&quot;center&quot;|22 ліпеня 259 ||align=&quot;center&quot;| 26 снежня 268
|грек
|{{~|св}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/05009b.htm|title=Pope St. Dionysius|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-02|archiveurl=https://www.webcitation.org/68byRHfyH?url=http://www.newadvent.org/cathen/05009b.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|26
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:26-St.Felix I.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Фелікс I}}&lt;small&gt;св.&lt;/small&gt; [[Фелікс I (Папа Рымскі)|Фелікс I]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 30 снежня 274)&lt;/small&gt;
|Фелікс
|align=&quot;center&quot;|5 студзеня 269 ||align=&quot;center&quot;| 30 снежня 274
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|307}}
|{{~|св}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/06029b.htm|title=Pope St. Felix I|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-02|archiveurl=https://www.webcitation.org/68byRiZ0p?url=http://www.newadvent.org/cathen/06029b.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|27
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:27-St.Eutychian.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Еўціхій}}&lt;small&gt;св.&lt;/small&gt; [[Еўціхій (Папа Рымскі)|Еўціхій]] (Еўціхіян) &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 7 снежня 283)&lt;/small&gt;
|Еўціхій
|align=&quot;center&quot;|4 студзеня 275 ||align=&quot;center&quot;| 7 снежня 283
|італьянец з {{нп3|Горад Луні|Луні|ru|Луни (город)}}&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|307}}
|{{~|св}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/05638a.htm|title=Pope St. Eutychianus|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-02|archiveurl=https://www.webcitation.org/68byS9Loe?url=http://www.newadvent.org/cathen/05638a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|28
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:28-St.Caius.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Кай}}&lt;small&gt;св.&lt;/small&gt; [[Кай (Папа Рымскі)|Кай]] (Гай) &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 22 красавіка 296)&lt;/small&gt;
|Кай
|align=&quot;center&quot;|17 снежня 283 ||align=&quot;center&quot;| 22 красавіка 296
|[[Далмацыя (рымская правінцыя)|далмацінец]]&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|307}}
|{{~|св}}Пакараны смерцю&lt;ref name=&quot;Caius and Soter, Saints and Popes&quot;/&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|29
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:29-St.Marcellinus.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Марцэлін}}&lt;small&gt;св.&lt;/small&gt; {{нп3|Марцэлін (Папа Рымскі)|Марцэлін|ru|Марцеллин (папа римский)}} &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 25 кастрычніка 304)&lt;/small&gt;
|Марцэлін
|align=&quot;center&quot;|30 чэрвеня 296 ||align=&quot;center&quot;| 25 кастрычніка 304
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|307}}
|{{~|св}}&lt;ref name=&quot;Pope Saint Marcellinus&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/09637d.htm|title=Pope Saint Marcellinus|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-02|archiveurl=https://www.webcitation.org/68bySa73e?url=http://www.newadvent.org/cathen/09637d.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|30
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:30-St.Marcellus I.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Марцэл I}}&lt;small&gt;св.&lt;/small&gt; [[Марцэл I]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 16 студзеня 309)&lt;/small&gt;
|Марцэл
|align=&quot;center&quot;|27 мая або 26 чэрвеня 308&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|307}} ||align=&quot;center&quot;| 16 студзеня 309&lt;ref name=&quot;Pope St. Marcellus I&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/09640b.htm|title=Pope St. Marcellus I|publisher=Catholic Encyclopedia|accessdate=2012-04-22|lang=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/68byT0s2c?url=http://www.newadvent.org/cathen/09640b.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|рымлянін
|{{~|св}}Памёр пакутніцкай смерцю&lt;ref name=&quot;Pope Saint Marcellinus&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/09640b.htm|title=Pope St. Marcellus I|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-02|archiveurl=https://www.webcitation.org/68byT0s2c?url=http://www.newadvent.org/cathen/09640b.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|31
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:31-St.Eusebius.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Еўсевій}}&lt;small&gt;св.&lt;/small&gt; {{нп3|Еўсевій (Папа Рымскі)|Еўсевій|ru|Евсевий (папа римский)}} &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 309/310)&lt;/small&gt;
|Еўсевій
|align=&quot;center&quot;|18 красавіка 309/310 ||align=&quot;center&quot;| 17 жніўня 309/310&lt;ref name=&quot;Евс&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/196612/Saint-Eusebius|title=Евсевий|publisher=Encyclopædia Britannica|lang=en|accessdate=2012-04-25|archiveurl=https://www.webcitation.org/68byTXGy2?url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/196612/Saint-Eusebius|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|грэк&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|307}}
|{{~|св}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/05615b.htm|title=Pope St. Eusebius|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-02|archiveurl=https://www.webcitation.org/68byURSXj?url=http://www.newadvent.org/cathen/05615b.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|32
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:32-St.Miltiades.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Мільтыяд}}&lt;small&gt;св.&lt;/small&gt; {{нп3|Мільтыяд (Папа Рымскі)|Мільтыяд|ru|Мильтиад (папа римский)}} (Мельхіяд) &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 11 студзеня 314)&lt;/small&gt;
|Мільтыяд (Мельхіяд)
|align=&quot;center&quot;|2 ліпеня 311 ||align=&quot;center&quot;| 11 студзеня 314
|афрыканец&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|307}}
|{{~|св}}Першы Папа па сканчэнні пераследаў хрысціян&lt;ref name=&quot;Мильт&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/383097/Saint-Miltiades|title=Miltiades|publisher=Encyclopædia Britannica|lang=en|accessdate=2012-04-25|archiveurl=https://www.webcitation.org/67g56is9N?url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/383097/Saint-Miltiades|archivedate=15 мая 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/10318a.htm|title=Pope St. Miltiades|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-02|archiveurl=https://www.webcitation.org/6CmxhB747?url=http://www.newadvent.org/cathen/10318a.htm|archivedate=9 снежня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;background:#dcdcdc;text-align:center;&quot;
|-
| colspan=&quot;8&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;|Прызнанне і пачатак станаўлення Папства
|-
|align=&quot;center&quot;|33
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:33-St.Sylvester I.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Сільвестр I}}&lt;small&gt;св.&lt;/small&gt; [[Сільвестр I]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 31 снежня 335)&lt;/small&gt;
|Сільвестр
|align=&quot;center&quot;|31 студзеня 314 ||align=&quot;center&quot;| 31 снежня 335
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|307}}
|{{~|св}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/14370a.htm|title=Pope St. Sylvester I (314-335)|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-02|archiveurl=https://www.webcitation.org/68byUtkAR?url=http://www.newadvent.org/cathen/14370a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|34
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:34-St.Mark.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Марк}}&lt;small&gt;св.&lt;/small&gt; [[Марк (Папа Рымскі)|Марк]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 7 кастрычніка 336)&lt;/small&gt;
|Марк
|align=&quot;center&quot;|18 студзеня 336 ||align=&quot;center&quot;| 7 кастрычніка 336
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|307}}
|{{~|св}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/09674a.htm|title=Pope St. Mark|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-02|archiveurl=https://www.webcitation.org/68byVLDLN?url=http://www.newadvent.org/cathen/09674a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|35
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:35-St.Julius I.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Юлій I}}&lt;small&gt;св.&lt;/small&gt; [[Юлій I]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 12 красавіка 352)&lt;/small&gt;
|Юлій
|align=&quot;center&quot;|6 лютага 337 ||align=&quot;center&quot;| 12 красавіка 352
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|307}}
|{{~|св}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/08561a.htm|title=Pope St. Julius I|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-02|archiveurl=https://www.webcitation.org/68byVlnPM?url=http://www.newadvent.org/cathen/08561a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|36
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:36-Liberius.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Ліберый}}[[Ліберый (Папа Рымскі)|Ліберый]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 24 верасня 366)&lt;/small&gt;
|Ліберый
|align=&quot;center&quot;| 17 мая 352||align=&quot;center&quot;| 24 верасня 366
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|307}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/09217a.htm|title=Pope Liberius|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-02|archiveurl=https://www.webcitation.org/68byWCq4G?url=http://www.newadvent.org/cathen/09217a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|
|-   style=&quot;background:#fec;&quot;
|
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:Felix II antipapa.JPG|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Фелікс II}}{{нп3|Феликс II, антыпапа|Фелікс II|ru|Феликс II (антипапа)}} &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 22 лістапада 365)&lt;/small&gt;
|
|align=&quot;center&quot;| 355||align=&quot;center&quot;| 357
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|307}}
|Зрынуты
|-
|align=&quot;center&quot;|37
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:37-St.Damasus I.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Дамасій I}}&lt;small&gt;св.&lt;/small&gt; [[Дамасій I]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(300 — 11 снежня 384)&lt;/small&gt;
|Дамасій
|align=&quot;center&quot;|1 кастрычніка 366 ||align=&quot;center&quot;| 11 снежня 384
|іспанец&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|307}}
|{{~|св}}У змаганні з арыянствам падтрымаў [[Васілій Вялікі|Васілія Кесарыйскага]]. Па яго даручэнні [[Еранім Стрыдонскі|Еранім]] выправіў лацінскі пераклад Бібліі&lt;ref name=&quot;Дамасий&quot;&gt;{{кніга
 |аўтар         = 
 |частка         = Дамасий
 |загаловак      = Католицизм: Словарь атеиста
 |месца         = Москва
 |выдавецтва  = Политиздат
 |год           = 1991
 |старонак       = 320
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/04613a.htm|title=Pope St. Damasus I|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-02|archiveurl=https://www.webcitation.org/68byWeJle?url=http://www.newadvent.org/cathen/04613a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-   style=&quot;background:#fec;&quot;
|
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:Tiara.png|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Урсін}}{{нп3|Урсін, антыпапа|Урсін|ru|Урсин (антипапа)}} &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — пасля 384)&lt;/small&gt;
|
|align=&quot;center&quot;| 366||align=&quot;center&quot;| 367
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|307}}
|Падпарадкаваўся Папе Дамасію I
|-
|align=&quot;center&quot;|38
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:38-St.Siricius.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Сірыцый}}&lt;small&gt;св.&lt;/small&gt; {{нп3|Сірыцый (Папа Рымскі)|Сірыцый|ru|Сириций (папа римский)}} &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(каля 320 — 26 лістапада 399)&lt;/small&gt;
|Сірыцый
|align=&quot;center&quot;| 17 снежня 384||align=&quot;center&quot;|26 лістапада 399
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|307}}
|{{~|св}}Першы епіскап Рыма, які пачаў ужываць тытул ''Papa'' («Папа»). З яго імем звязаны найранейшыя з захаваных дэкрэталій&lt;ref name=&quot;Сириций&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/546585/Saint-Siricius|title=Siricius|publisher=Encyclopædia Britannica|lang=en|accessdate=2012-02-23|archiveurl=https://www.webcitation.org/67uBCQ4br?url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/546585/Saint-Siricius|archivedate=24 мая 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Сириций2&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/14026a.htm|title=Siricius|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-02-23|archiveurl=https://www.webcitation.org/67uBCzZg4?url=http://www.newadvent.org/cathen/14026a.htm|archivedate=24 мая 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/14026a.htm|title=Pope St. Siricius|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-02|archiveurl=https://www.webcitation.org/68byX6YWk?url=http://www.newadvent.org/cathen/14026a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|39
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:39-St.Anastasius I.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Анастас I}}&lt;small&gt;св.&lt;/small&gt; {{нп3|Анастас I (Папа Рымскі)|Анастас I|ru|Анастасий I (папа римский)}} &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 19 снежня 401)&lt;/small&gt;
|Анастас
|align=&quot;center&quot;|27 лістапада 399 ||align=&quot;center&quot;| 19 снежня 401
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|307}}
|{{~|св}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/01454c.htm|title=Pope St. Anastasius I|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-02|archiveurl=https://www.webcitation.org/68byXXzMs?url=http://www.newadvent.org/cathen/01454c.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|40
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:40-St.Innocent I.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Інакенцій I}}&lt;small&gt;св.&lt;/small&gt; [[Інакенцій I (Папа Рымскі)|Інакенцій I]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 12 сакавіка 417)&lt;/small&gt;
|Інакенцій
|align=&quot;center&quot;|22 снежня 401 ||align=&quot;center&quot;| 12 сакавіка 417
|італьянец з Альбана&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|307}}
|{{~|св}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/08011a.htm|title=Pope Innocent I|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-02|archiveurl=https://www.webcitation.org/68byYMii6?url=http://www.newadvent.org/cathen/08011a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|41
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:41-St.Zosimus.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Зосіма}}&lt;small&gt;св.&lt;/small&gt; [[Зосіма (Папа Рымскі)|Зосіма]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 26 снежня 418)&lt;/small&gt;
|Зосіма
|align=&quot;center&quot;|18 сакавіка 417 ||align=&quot;center&quot;| 26 снежня 418
|грэк&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|307}}
|{{~|св}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/15764c.htm|title=Pope St. Zosimus|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68byYoc8m?url=http://www.newadvent.org/cathen/15764c.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|42
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:42-St.Boniface I.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Баніфацый I}}&lt;small&gt;св.&lt;/small&gt; [[Баніфацый I]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 4 верасня 422)&lt;/small&gt;
|Баніфацый
|align=&quot;center&quot;| 28 снежня 418 ||align=&quot;center&quot;| 4 верасня 422
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|307}}
|{{~|св}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/02658a.htm|title=Pope St. Boniface I|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68byZFRHa?url=http://www.newadvent.org/cathen/02658a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-   style=&quot;background:#fec;&quot;
|
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:Tiara.png|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Еўлалій}}{{нп3|Еўлалій|Еўлалій|ru|Евлалий}} &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 423)&lt;/small&gt;
|
|align=&quot;center&quot;| 29 снежня 418 ||align=&quot;center&quot;| красавік 419
|рымлянін ?&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|307}}
|
|-
|align=&quot;center&quot;|43
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:43-St.Celestine I.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Цэлесцін I}}&lt;small&gt;св.&lt;/small&gt; [[Цэлесцін I]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 27 ліпеня 432)&lt;/small&gt;
|Цэлесцін
|align=&quot;center&quot;| 10 верасня 422 ||align=&quot;center&quot;| 27 ліпеня 432
|італьянец з [[Кампанія (Італія)|Кампаніі]]&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|307}}
|{{~|св}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/03477c.htm|title=Pope St. Celestine I|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68byZgbDq?url=http://www.newadvent.org/cathen/03477c.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|44
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:44-St.Sixtus III.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Сікст III}}&lt;small&gt;св.&lt;/small&gt; [[Сікст III]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 19 жніўня 440)&lt;/small&gt;
|Сікст
|align=&quot;center&quot;| 31 ліпеня 432 ||align=&quot;center&quot;| 19 жніўня 440
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|307}}
|{{~|св}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/14032a.htm|title=Pope St. Sixtus III|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68bya7yQU?url=http://www.newadvent.org/cathen/14032a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|45
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:45-St.Leo I.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Леў I}}&lt;small&gt;св.&lt;/small&gt; [[Леў I (Папа Рымскі)|Леў I]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(390 — 10 лістапада 461)&lt;/small&gt;
|Леа
|align=&quot;center&quot;| 29 верасня 440 ||align=&quot;center&quot;| 10 лістапада 461
|італьянец з [[Таскана|Тасканы]]&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|307}}
|{{~|св}}Пераканаў [[Атыла|Атылу]], правадыра [[Гуны|гунаў]], спыніць сваё ўварванне ў Італію&lt;ref name=&quot;Лев I Великий&quot;&gt;{{кніга
 |аўтар         = 
 |частка         = Лев I Великий
 |загаловак      = Католицизм: Словарь атеиста
 |месца         = Москва
 |выдавецтва  = Политиздат
 |год           = 1991
 |старонак       = 320
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/09154b.htm|title=Pope St. Leo I (the Great)|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68byaYuqa?url=http://www.newadvent.org/cathen/09154b.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|46
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:46-St.Hilarius.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Гіларый}}&lt;small&gt;св.&lt;/small&gt; {{нп3|Гіларый (Папа Рымскі)|Гіларый|ru|Гиларий (папа римский)}} (Іларый) &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 29 лютага 468)&lt;/small&gt;
|Гіларый
|align=&quot;center&quot;| 19 лістапада 461 ||align=&quot;center&quot;| 29 лютага 468
|сардзінец&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|307}}
|{{~|св}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/07348b.htm|title=Pope Saint Hilarus|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68byb0XeB?url=http://www.newadvent.org/cathen/07348b.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|47
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:47-St.Simplicius.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Сімпліцый}}&lt;small&gt;св.&lt;/small&gt; [[Сімпліцый (Папа Рымскі)|Сімпліцый]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 10 сакавіка 483)&lt;/small&gt;
|Сімпліцый
|align=&quot;center&quot;| 3 сакавіка 468 ||align=&quot;center&quot;| 10 сакавіка 483
|італьянец з [[Тывалі]]&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|307}}
|{{~|св}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/14002a.htm|title=Pope St. Simplicius|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68bybRNJD?url=http://www.newadvent.org/cathen/14002a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|48
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:48-St.Felix III.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Фелікс III (II)}}&lt;small&gt;св.&lt;/small&gt; [[Фелікс III]] (II){{efn|Нягледзячы на тое, што Фелікс II лічыцца антыпапам, наступныя Феліксы мелі парадкавыя нумары «Трэці» і «Чацвёрты», але ў некаторых крыніцах яны называюцца як «Другі» і «Трэці».}} &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 1 сакавіка 492)&lt;/small&gt;
|Фелічэ
|align=&quot;center&quot;| 13 сакавіка 483 ||align=&quot;center&quot;| 1 сакавіка 492
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|307}}
|{{~|св}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/06030b.htm|title=Pope St. Felix III|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68bybsSZS?url=http://www.newadvent.org/cathen/06030b.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|49
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:49-St.Gelasius I.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Геласій I}}&lt;small&gt;св.&lt;/small&gt; [[Геласій I]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 19 лістапада 496)&lt;/small&gt;
|Геласій
|  align=&quot;center&quot;|1 сакавіка 492 ||align=&quot;center&quot;| 19 лістапада 496
|афрыканец&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|307}}
|{{~|св}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/06406a.htm|title=Pope St. Gelasius I|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68bycJUBw?url=http://www.newadvent.org/cathen/06406a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|50
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:50-Anastasius II.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Анастас II}}{{нп3|Анастас II (Папа Рымскі)|Анастас II|ru|Анастасий II (папа римский)}} &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 19 лістапада 498)&lt;/small&gt;
|Анастас
|align=&quot;center&quot;| 24 лістапада 496 ||align=&quot;center&quot;| 19 лістапада 498
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|307}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/01454d.htm|title=Pope Anastasius II|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68byclY22?url=http://www.newadvent.org/cathen/01454d.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|51
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:51-St.Symmachus.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Сімах}}&lt;small&gt;св.&lt;/small&gt; [[Сімах (Папа Рымскі)|Сімах]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 19 ліпеня 514)&lt;/small&gt;
|Сімаха
|align=&quot;center&quot;| 22 лістапада 498 ||align=&quot;center&quot;| 19 ліпеня 514
|[[Востраў Сардзінія|сардзінец]]&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|307}}
|{{~|св}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/14377a.htm|title=Pope St. Symmachus (498-514)|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68bydCnQv?url=http://www.newadvent.org/cathen/14377a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-   style=&quot;background:#fec;&quot;
|
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:Tiara.png|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Лаўрэнцій}}[[Лаўрэнцій (антыпапа)|Лаўрэнцій]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 506)&lt;/small&gt;
|
|align=&quot;center&quot;| 22 лістапада 498||align=&quot;center&quot;| 501—505&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|307}} або 506
|
|
|-
|align=&quot;center&quot;|52
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:52-St.Hormisdas.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Гармізд}}&lt;small&gt;св.&lt;/small&gt; [[Гармізд (Папа Рымскі)|Гармізд]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 6 жніўня 523)&lt;/small&gt;
|Гармізд
|  align=&quot;center&quot;|20 ліпеня 514 ||align=&quot;center&quot;| 6 жніўня 523
|італьянец з [[Фразінонэ (правінцыя)|Фразінонэ]]&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|307}}
|{{~|св}}Бацька Папы [[Сільверый (Папа Рымскі)|Сільверыя]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/07470a.htm|title=Pope St. Hormisdas|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68byde0Un?url=http://www.newadvent.org/cathen/07470a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|53
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:53-St.John I.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Ян I}}&lt;small&gt;св.&lt;/small&gt; [[Ян I (Папа Рымскі)|Ян I]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 18 мая 526)&lt;/small&gt;
|Джавані
|align=&quot;center&quot;| 13 жніўня 523 ||align=&quot;center&quot;| 18 мая 526
|італьянец з [[Таскана|Тасканы]]&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|307}}
|{{~|св}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/08421a.htm|title=Pope St. John I|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68bye669R?url=http://www.newadvent.org/cathen/08421a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|54
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:54-St.Felix IV.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Фелікс IV (III)}}&lt;small&gt;св.&lt;/small&gt; [[Фелікс IV]] (III) &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 22 верасня 530)&lt;/small&gt;
|Фелічэ
|align=&quot;center&quot;| 12 ліпеня 526 ||align=&quot;center&quot;| 22 верасня 530
|італьянец з Саніа&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|307}}
|{{~|св}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/06031a.htm|title=Pope St. Felix IV|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68byeX2a6?url=http://www.newadvent.org/cathen/06031a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|55
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:55-Boniface II.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Баніфацый II}}[[Баніфацый II]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 17 кастрычніка 532)&lt;/small&gt;
|Баніфача
|align=&quot;center&quot;| 22 верасня 530 ||align=&quot;center&quot;| 17 кастрычніка 532
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|307}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/02660a.htm|title=Pope Boniface II|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68byeyIkv?url=http://www.newadvent.org/cathen/02660a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-   style=&quot;background:#fec;&quot;
|
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:Tiara.png|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Дыяскор}}{{нп3|Дыяскор, антыпапа|Дыяскор|ru|Диоскор (антипапа)}} &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 14 кастрычніка 530)&lt;/small&gt;
|
|align=&quot;center&quot;| 22 верасня 530||align=&quot;center&quot;| 14 кастрычніка 530
|[[Александрыя|александрыец]]&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|307}}
|
|-
|align=&quot;center&quot;|56
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:56-John II.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Ян II}}[[Ян II (Папа Рымскі)|Ян II]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 17 кастрычніка 535)&lt;/small&gt;
|Меркурый
|align=&quot;center&quot;| 2 студзеня 533 ||align=&quot;center&quot;| 8 мая 535
|рымлянін
|Стаў першым Рымскім Папам, які змяніў імя пры ўступе на прастол&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|308}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/08421b.htm|title=Pope John II|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68byfPNUv?url=http://www.newadvent.org/cathen/08421b.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|57
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:57-St.Agapetus I.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Агапій I}}&lt;small&gt;св.&lt;/small&gt; [[Агапій I]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 22 красавіка 536)&lt;/small&gt;
|Агапій
|align=&quot;center&quot;| 13 мая 535 ||align=&quot;center&quot;| 22 красавіка 536
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|308}}
|{{~|св}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/01202c.htm|title=Pope St. Agapetus I|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68byfqWuz?url=http://www.newadvent.org/cathen/01202c.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|58
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:58-St.Silverius.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Сільверый}}&lt;small&gt;св.&lt;/small&gt; [[Сільверый (Папа Рымскі)|Сільверый]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 2 снежня 537)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;ÖH Silverius&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.heiligenlexikon.de/BiographienS/Silverius.htm|title=Silverius|publisher=Ökumenisches Heiligenlexikon|lang=de|accessdate=2012-04-28|archiveurl=https://www.webcitation.org/68bygHbvA?url=http://www.heiligenlexikon.de/BiographienS/Silverius.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|Сільверый
|align=&quot;center&quot;|1 або 8 чэрвеня 536 ||align=&quot;center&quot;| сакавік або 11 лістапада 537
|італьянец з [[Кампанія (Італія)|Кампаніі]]&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|308}}
|{{~|св}}Сослан&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/13793a.htm|title=Pope St. Silverius|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68byhEL3B?url=http://www.newadvent.org/cathen/13793a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|59
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:59-Vigilius.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Вігілій}}[[Вігілій (Папа Рымскі)|Вігілій]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(VI стагоддзе — 7 чэрвеня 555)&lt;/small&gt;
|Сільверый
|align=&quot;center&quot;| 29 сакавіка 537 ||align=&quot;center&quot;| 7 чэрвеня 555
|рымлянін
|Узведзены на папскі прастол пры жыцці Сільверыя&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|308}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/15427b.htm|title=Pope Vigilius|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68byhfRc4?url=http://www.newadvent.org/cathen/15427b.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|60
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:60-Pelagius I.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Пелагій I}}[[Пелагій I]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 4 сакавіка 561)&lt;/small&gt;
|Пелагій
|align=&quot;center&quot;| 16 красавіка 556 ||align=&quot;center&quot;| 4 сакавіка 561
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|308}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/11602a.htm|title=Pope Pelagius I|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68byi6yh7?url=http://www.newadvent.org/cathen/11602a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|61
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:61-John III.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Ян III}}[[Ян III (Папа Рымскі)|Ян III]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 13 ліпеня 574)&lt;/small&gt;
|Джавані Каталіна
|align=&quot;center&quot;| 17 ліпеня 561 ||align=&quot;center&quot;| 13 ліпеня 574
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|308}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/08422a.htm|title=Pope John III|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68byiYCnH?url=http://www.newadvent.org/cathen/08422a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|62
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:62-Benedict I.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Бенедыкт I}}[[Бенедыкт I (Папа Рымскі)|Бенедыкт I]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 30 ліпеня 579)&lt;/small&gt;
|Бенедыкт
|align=&quot;center&quot;| 2 чэрвеня 575 ||  align=&quot;center&quot;|30 ліпеня 579
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|308}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/02427c.htm|title=Pope Benedict I|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68byiz0tc?url=http://www.newadvent.org/cathen/02427c.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|63
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:63-Pelagius II.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Пелагій II}}[[Пелагій II (Папа Рымскі)|Пелагій II]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 7 лютага 590)&lt;/small&gt;
|Пелагій
|align=&quot;center&quot;| 26 лістапада 579 ||align=&quot;center&quot;| 7 лютага 590
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|308}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/11603a.htm|title=Pelagius II|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68byjQdAy?url=http://www.newadvent.org/cathen/11603a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|64
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:64-St.Gregory I.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Грыгорый I}}&lt;small&gt;св.&lt;/small&gt; [[Грыгорый I (Папа Рымскі)|Грыгорый I]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(каля 540 — 12 сакавіка 604)&lt;/small&gt;
|Грэгорыа
|align=&quot;center&quot;| 3 верасня 590 ||align=&quot;center&quot;| 12 сакавіка 604
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|308}}
|{{~|св}}Першы Папа, які пачаў ужываць тытул «Servus servorum Dei»{{efn|Аднак для гэтага цверджання няма довадаў&lt;ref name=&quot;ГригВел&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.pravenc.ru/text/166740.html|title=Григорий I Великий|publisher=[[Праваслаўная энцыклапедыя]]|lang=ru|accessdate=2012-04-21|archiveurl=https://www.webcitation.org/68byjsDNR?url=http://www.pravenc.ru/text/166740.html|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.}} і «Pontifex Maximus». Манах [[Бенедыкцінцы|ордэна бенедыкцінцаў]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/06780a.htm|title=Pope St. Gregory I (&quot;the Great&quot;)|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68bylaMRw?url=http://www.newadvent.org/cathen/06780a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|65
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:65-Sabinian.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Сабініян}}{{нп3|Сабініян (Папа Рымскі)|Сабініян|be-x-old|Сабініян (Папа Рымскі)}} &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 22 лютага 606)&lt;/small&gt;
|Сабініян
|align=&quot;center&quot;| 13 верасня 604 ||align=&quot;center&quot;| 22 лютага 606
|італьянец з {{нп3|Блера|Блеры|ru|Блера}} ў [[Таскана|Таскане]]&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|308}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/13291a.htm|title=Pope Sabinianus|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68bym27ZO?url=http://www.newadvent.org/cathen/13291a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|66
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:66-Boniface III.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Баніфацый III}}[[Баніфацый III]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 12 лістапада 607)&lt;/small&gt;
|Баніфача Катадзіёчы
|  align=&quot;center&quot;|19 лютага 607 ||align=&quot;center&quot;| 12 лістапада 607
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|308}}
|Дамогся ад [[Фока (візантыйскі імператар)|Фокі]] прызнання першасці Рымскай кафедры над астатнімі&lt;ref name=&quot;Pope Boniface III&quot;&gt;{{cite web|url=http://en.wikisource.org/wiki/Catholic_Encyclopedia_%281913%29/Pope_Boniface_III|title=Pope Boniface III|publisher=Catholic Encyclopedia|accessdate=2012-04-22|lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/02660b.htm|title=Pope Boniface III|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68bymTEOM?url=http://www.newadvent.org/cathen/02660b.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|67
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:67-St.Boniface IV.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Баніфацый IV}}&lt;small&gt;св.&lt;/small&gt; [[Баніфацый IV]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 8 мая 615)&lt;/small&gt;
|Баніфача
|align=&quot;center&quot;| 25 жніўня 608 ||align=&quot;center&quot;| 8 мая 615
|італьянец з вобласці Марсі&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|308}}
|{{~|св}}Першы Папа, які прыняў тое ж імя, што яго папярэднік. Манах [[Бенедыкцінцы|ордэны бенедыкцінцаў]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/02660c.htm|title=Pope St. Boniface IV|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68bymz0Jv?url=http://www.newadvent.org/cathen/02660c.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|68
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:68-St.Adeodatus I.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Адэадат I}}&lt;small&gt;св.&lt;/small&gt; [[Адэадат I]] (Дэўсдэдыт) &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 8 лістапада 618)&lt;/small&gt;
|Адэадат (Дэўсдэдыт)
|align=&quot;center&quot;| 19 кастрычніка 615 ||align=&quot;center&quot;| 8 лістапада 618
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|308}}
|{{~|св}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/04760a.htm|title=Pope St. Deusdedit|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68bynZ9w4?url=http://www.newadvent.org/cathen/04760a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|69
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:69-Boniface V.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|[[Баніфацый V]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 25 кастрычніка 625)&lt;/small&gt;
|Баніфача Фуміні
|align=&quot;center&quot;| 23 снежня 619 ||align=&quot;center&quot;| 25 кастрычніка 625
|[[Горад Неаполь|неапалітанец]]&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|308}}
|Рэфармаваў царкоўнае кіраванне ў Англіі&lt;ref name=&quot;Boniface_V&quot;&gt;{{cite web|url=http://en.wikisource.org/wiki/Catholic_Encyclopedia_%281913%29/Pope_Boniface_V|title=Pope Boniface V|publisher=Catholic Encyclopedia (1913)|accessdate=2012-05-07|lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/02661a.htm|title=Pope Boniface V|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68byo0OIM?url=http://www.newadvent.org/cathen/02661a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|70
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:70-Honorius I.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Ганорый I}}[[Ганорый I]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 12 кастрычніка 638)&lt;/small&gt;
|Ганорый
|align=&quot;center&quot;| 27 кастрычніка 625 ||align=&quot;center&quot;| 12 кастрычніка 638
|італьянец з [[Кампанія (Італія)|Кампаніі]]&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|308}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/07452b.htm|title=Pope Honorius I|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c3OhlEs?url=http://www.newadvent.org/cathen/07452b.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, монафеліт
|-
|align=&quot;center&quot;|71
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:71-Severinus.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Севярын}}[[Севярын (Папа Рымскі)|Севярын]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 2 жніўня 640)&lt;/small&gt;
|Севярына
|align=&quot;center&quot;| 28 мая 640 ||align=&quot;center&quot;| 2 жніўня 640
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|308}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/13742c.htm|title=Pope Severinus|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c3P9ipq?url=http://www.newadvent.org/cathen/13742c.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|72
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:72-John IV.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Ян IV}}[[Ян IV (Папа Рымскі)|Ян IV]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 12 кастрычніка 642)&lt;/small&gt;
|Джавані
|  align=&quot;center&quot;|24 снежня 640 ||align=&quot;center&quot;| 12 кастрычніка 642
|[[Далмацыя|далмацінец]]&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|308}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/08422b.htm|title=Pope John IV|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c3PaF07?url=http://www.newadvent.org/cathen/08422b.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|73
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:73-Theodore I.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Тэадор I}}[[Тэадор I (Папа Рымскі)|Тэадор I]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 14 мая 649)&lt;/small&gt;
|Тэадора
|align=&quot;center&quot;| 24 лістапада 642 ||align=&quot;center&quot;| 14 мая 649
|грэк&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|308}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/14570a.htm|title=Pope Theodore I|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c3Q0uGK?url=http://www.newadvent.org/cathen/14570a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|74
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:74-St.Martin I.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Марцін I}}&lt;small&gt;св.&lt;/small&gt; [[Марцін I (Папа Рымскі)|Марцін I]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 16 верасня 655)&lt;/small&gt;
|Марціна
|align=&quot;center&quot;| ліпень 649 ||align=&quot;center&quot;| 17 чэрвеня 653 або 16 верасня 655
|італьянец з {{нп3|Камуна Тодзі|Тодзі|ru|Тоди (коммуна)}}
|{{~|св}}Сасланы імператарам [[Канстант II|Канстантам II]] у Херсанес&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|308}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/09723c.htm|title=Pope Saint Martin I|publisher=Catholic Encyclopedia|accessdate=2012-04-22|lang=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c3QRU48?url=http://www.newadvent.org/cathen/09723c.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/09723c.htm|title=Pope St. Martin I|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c3QRU48?url=http://www.newadvent.org/cathen/09723c.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|75
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:75-St.Eugene I.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Яўген I}}&lt;small&gt;св.&lt;/small&gt; [[Яўген I (Папа Рымскі)|Яўген I]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 2 чэрвеня 657)&lt;/small&gt;
|Яўген
|align=&quot;center&quot;| 10 жніўня 654 ||align=&quot;center&quot;| 2 чэрвеня 657
|рымлянін
|{{~|св}}Абраны пры жыцці Марціна I&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|308}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/05598a.htm|title=Pope St. Eugene I|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c3QsbPN?url=http://www.newadvent.org/cathen/05598a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|76
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:76-St.Vitalian.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Віталіян}}&lt;small&gt;св.&lt;/small&gt; {{нп3|Віталіян (Папа Рымскі)|Віталіян|be-x-old|Віталіян (Папа Рымскі)}} &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 27 студзеня 672)&lt;/small&gt;
|Віталіяна
|align=&quot;center&quot;| 30 ліпеня 657 ||align=&quot;center&quot;| 27 студзеня 672
|італьянец з {{нп3|Сеньі, Лацыа|Сеньі|ru|Сеньи (Лацио)}}&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|308}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/15484b.htm|title=Pope St. Vitalian|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c3RJOD1?url=http://www.newadvent.org/cathen/15484b.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|{{~|св}}У 666 годзе сваім дэкрэтам увёў у літургічны ўжытак арган
|-
|align=&quot;center&quot;|77
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:77-Adeodatus II.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Адэадат II}}[[Адэадат II]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 17 чэрвеня 676)&lt;/small&gt;
|Адэадат
|  align=&quot;center&quot;|11 красавіка 672 ||  align=&quot;center&quot;|17 чэрвеня 676
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|308}}
|Манах [[Бенедыкцінцы|ордэна бенедыкцінцаў]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/01142a.htm|title=Pope St. Adeodatus|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c3RkQs8?url=http://www.newadvent.org/cathen/01142a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|78
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:78-Donus.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Донус}}{{нп3|Донус (Папа Рымскі)|Донус|ru|Домн}} (Дон) &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 11 красавіка 678)&lt;/small&gt;
|Дон
|align=&quot;center&quot;| 2 лістапада 676 ||align=&quot;center&quot;| 11 красавіка 678
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|308}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/05133a.htm|title=Pope Donus|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c3SBEVG?url=http://www.newadvent.org/cathen/05133a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|79
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:79-St.Agatho.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Агафа}}&lt;small&gt;св.&lt;/small&gt; {{нп3|Агафа (Папа Рымскі)|Агафа|ru|Агафон (папа римский)}} &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(577 — 10 студзеня 681)&lt;/small&gt;
|Агафа
|align=&quot;center&quot;| 27 чэрвеня 678 ||align=&quot;center&quot;| 10 студзеня 681
|[[Востраў Сіцылія|сіцыліец]]&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|309}}
|{{~|св}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/01204c.htm|title=Pope St. Agatho|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c3Scada?url=http://www.newadvent.org/cathen/01204c.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|80
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:80-St.Leo II.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Леў II}}&lt;small&gt;св.&lt;/small&gt; [[Леў II (Папа Рымскі)|Леў II]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(611 — 3 ліпеня 683)&lt;/small&gt;
|Леа
|  align=&quot;center&quot;|17 жніўня 682 ||align=&quot;center&quot;| 3 ліпеня 683
|[[Востраў Сіцылія|сіцыліец]]&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|309}}
|{{~|св}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/09157a.htm|title=Pope St. Leo II|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c3T43HA?url=http://www.newadvent.org/cathen/09157a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|81
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:81-St.Benedict II.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Бенедыкт II}}&lt;small&gt;св.&lt;/small&gt; [[Бенедыкт II]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(635 — 8 мая 685)&lt;/small&gt;
|Бенедэта
|align=&quot;center&quot;| 26 чэрвеня 684 ||align=&quot;center&quot;| 8 мая 685
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|309}}
|{{~|св}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/02427d.htm|title=Pope St. Benedict II|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c3TVYXV?url=http://www.newadvent.org/cathen/02427d.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|82
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:82-John V.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Ян V}}[[Ян V (Папа Рымскі)|Ян V]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(635 — 2 жніўня 686)&lt;/small&gt;
|Джавані
|align=&quot;center&quot;| 23 ліпеня 685 ||align=&quot;center&quot;| 2 жніўня 686
|сірыец&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|309}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/08422c.htm|title=Pope John V|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c3TzlEH?url=http://www.newadvent.org/cathen/08422c.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|83
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:83-Conon.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Конан}}[[Конан (Папа Рымскі)|Конан]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(630 — 21 верасня 687)&lt;/small&gt;
|Конан
|align=&quot;center&quot;|21 кастрычніка 686 ||align=&quot;center&quot;| 21 верасня 687
|паходж. невяд.&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|309}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/04258a.htm|title=Pope Conon|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c3UQiAh?url=http://www.newadvent.org/cathen/04258a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-   style=&quot;background:#fec;&quot;
|
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:Tiara.png|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Тэадор}}{{нп3|Тэадор, антыпапа|Тэадор|ru|Теодор (антипапа)}}&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|309}}
|
|align=&quot;center&quot;| 687||  align=&quot;center&quot;|687
|
|
|-   style=&quot;background:#fec;&quot;
|
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:Tiara.png|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Пасхалій}}{{нп3|Пасхалій, антыпапа|Пасхалій|ru|Пасхалий (антипапа)}} &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 692)&lt;/small&gt;
|
|align=&quot;center&quot;| 687||align=&quot;center&quot;| 692
|
|
|-
|align=&quot;center&quot;|84
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:84-St.Sergius I.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Сергій I}}[[Сергій I]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(650 — 8 верасня 701)&lt;/small&gt;
|Сергорыа
|align=&quot;center&quot;| 15 снежня 687 ||align=&quot;center&quot;| 8 верасня 701
|сірыец&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|309}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/13728b.htm|title=Pope St. Sergius I|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c3Usg22?url=http://www.newadvent.org/cathen/13728b.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|85
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:85-John VI.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Ян VI}}[[Ян VI (Папа Рымскі)|Ян VI]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(655 — 11 студзеня 705)&lt;/small&gt;
|Джавані
|align=&quot;center&quot;| 30 кастрычніка 701 ||align=&quot;center&quot;| 11 студзеня 705
|грэк&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|309}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/08423a.htm|title=Pope John VI|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c3VgkHp?url=http://www.newadvent.org/cathen/08423a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|86
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:86-John VII.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Ян VII}}[[Ян VII]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(650 — 18 кастрычніка 707)&lt;/small&gt;
|Джавані
|align=&quot;center&quot;| 1 сакавіка 705 ||align=&quot;center&quot;| 18 кастрычніка 707
|грэк&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|309}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/08423b.htm|title=Pope John VII|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c3W7gyA?url=http://www.newadvent.org/cathen/08423b.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|87
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:87-Sisinnius.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Сісіній}}{{нп3|Сісіній (Папа Рымскі)|Сісіній|ru|Сизинний}} &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(650 — 4 лютага 708)&lt;/small&gt;
|Сісіній
|align=&quot;center&quot;| 15 студзеня 708 ||align=&quot;center&quot;| 4 лютага 708
|сірыец&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|309}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/14028a.htm|title=Pope Sisinnius|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c3WmeGs?url=http://www.newadvent.org/cathen/14028a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|88
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:88-Constantine.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Канстанцін}}[[Канстанцін I (Папа Рымскі)|Канстанцін]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(664 — 9 красавіка 715)&lt;/small&gt;
|Канстанцін
|align=&quot;center&quot;| 25 сакавіка 708 ||align=&quot;center&quot;| 9 красавіка 715
|сірыец&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|309}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/04294b.htm|title=Pope Constantine|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c3XDNR0?url=http://www.newadvent.org/cathen/04294b.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;background:#dcdcdc;text-align:center;&quot;
|-
| colspan=&quot;8&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;|Папы ранняга Сярэднявечча
|-
|align=&quot;center&quot;|89
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:89-St.Gregory II.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Грыгорый II}}&lt;small&gt;св.&lt;/small&gt; [[Грыгорый II (Папа Рымскі)|Грыгорый II]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(669 — 11 лютага 731)&lt;/small&gt;
|Грэгорыа
|align=&quot;center&quot;|19 мая 715 ||  align=&quot;center&quot;|11 лютага 731
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|309}}
|{{~|св}}Пры ім пачалося змаганне супраць [[іканаборства]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/06787a.htm|title=Pope St. Gregory II|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c3Xe77K?url=http://www.newadvent.org/cathen/06787a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|90
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:90-St.Gregory III.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Грыгорый III}}&lt;small&gt;св.&lt;/small&gt; [[Грыгорый III (Папа Рымскі)|Грыгорый III]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(690 — 10 снежня 741)&lt;/small&gt;
|Грэгорыа
|align=&quot;center&quot;| 18 сакавіка 731 ||align=&quot;center&quot;| 28 лістапада або 10 снежня 741&lt;ref name=&quot;Pope St. Gregory III&quot;&gt;{{cite web|url=http://en.wikisource.org/wiki/Catholic_Encyclopedia_%281913%29/Pope_St._Gregory_III|title=Pope St. Gregory III|publisher=Catholic Encyclopedia (1913)|accessdate=2012-04-22|lang=en}}&lt;/ref&gt;
|сірыец&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|309}}
|{{~|св}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/06789a.htm|title=Pope St. Gregory III|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c3Y4j07?url=http://www.newadvent.org/cathen/06789a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|91
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:91-St.Zachary.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Захарый}}&lt;small&gt;св.&lt;/small&gt; [[Захарый (Папа Рымскі)|Захарый]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(679 — 22 сакавіка 752)&lt;/small&gt;
|Захарый
|align=&quot;center&quot;| 10 снежня 741 ||align=&quot;center&quot;| 22 сакавіка 752
|грэк&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|309}}
|{{~|св}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/15743b.htm|title=Pope St. Zachary|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c3YVfA8?url=http://www.newadvent.org/cathen/15743b.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:Cristobal antipapa.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Стэфан II}}[[Стэфан II (Папа Рымскі)|Стэфан II]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 25 сакавіка 752)&lt;/small&gt;
|Стэфана
|align=&quot;center&quot;| 23 сакавіка 752||align=&quot;center&quot;| 25 сакавіка 752
|
|Не прайшоў патрэбнага абраду прысвячэння ў епіскапы&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|309}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/14288b.htm|title=Pope Stephen II|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c3YwSDx?url=http://www.newadvent.org/cathen/14288b.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. З 1961 года па пастанове Другога Ватыканскага сабора не ўключаецца ў спіс пантыфікаў, а ўсім наступным Папам з імем Стэфан прысвоена падвойная нумарацыя
|-
|align=&quot;center&quot;|92
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:92-Stephen II.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Стэфан II (III)}}[[Стэфан (II) III]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(715 — 26 красавіка 757)&lt;/small&gt;
|Стэфана
|align=&quot;center&quot;| 26 сакавіка 752 ||align=&quot;center&quot;| 26 красавіка 757
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|309}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/14288c.htm|title=Pope Stephen (II) III|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c3ZMgBn?url=http://www.newadvent.org/cathen/14288c.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|93
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:93-St.Paul I.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Павел I}}&lt;small&gt;св.&lt;/small&gt; [[Павел I (Папа Рымскі)|Павел I]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(700 — 28 чэрвеня 767)&lt;/small&gt;
|Паала
|  align=&quot;center&quot;|29 мая 757 ||align=&quot;center&quot;| 28 чэрвеня 767
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|309}}
|{{~|св}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/11577a.htm|title=Pope Paul I|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c3ZnTVl?url=http://www.newadvent.org/cathen/11577a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|94
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:94-Stephen III.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Стэфан III (IV)}}[[Стэфан III (IV)]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(720 — 24 студзеня 772)&lt;/small&gt;
|Стэфана
|align=&quot;center&quot;| 7 жніўня 768 ||align=&quot;center&quot;| 24 студзеня&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|309}} або 3 лютага 772&lt;ref name=&quot;Stephen III&quot;&gt;{{cite web|url=http://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Stephen_%28Popes%29|title=Stephen III|publisher=Encyclopedia Britannica (1911)|accessdate=2012-04-22|lang=en}}&lt;/ref&gt;
|[[Востраў Сіцылія|сіцыліец]]&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|309}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/14289a.htm|title=Pope Stephen (III) IV|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c3aEeki?url=http://www.newadvent.org/cathen/14289a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-   style=&quot;background:#fec;&quot;
|
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:Tiara.png|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Канстанцін II}}{{нп3|Канстанцін II, антыпапа|Канстанцін II|ru|Константин II (антипапа)}}
|
|  align=&quot;center&quot;|28 красавіка або 28 чэрвеня 767||align=&quot;center&quot;| 769
|італьянец з {{нп3|Непі|Непі|ru|Непи}}&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|309}}
|
|-   style=&quot;background:#fec;&quot;
|
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:Tiara.png|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Філіп}}{{нп3|Філіп, антыпапа|Філіп|ru|Филипп (антипапа)}} &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 31 ліпеня 769)&lt;/small&gt;
|
|align=&quot;center&quot;| 31 ліпеня 768||align=&quot;center&quot;| 31 ліпеня 768
|
|Адразу па абранні быў заключаны ў манастыр&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|309}}.
|-
|align=&quot;center&quot;|95
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:95-Adrian I.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Адрыян I}}[[Адрыян I]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(700 — 25 снежня 795)&lt;/small&gt;
|Адрыяна
|align=&quot;center&quot;| 9 лютага 772 ||align=&quot;center&quot;| 25 снежня 795
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|309}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/01155b.htm|title=Pope Adrian I|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c3agpbv?url=http://www.newadvent.org/cathen/01155b.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|96
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:96-St.Leo III.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Леў III}}&lt;small&gt;св.&lt;/small&gt; [[Леў III (Папа Рымскі)|Леў III]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(750 — 12 чэрвеня 816)&lt;/small&gt;
|Леа
|align=&quot;center&quot;| 27 снежня 795 ||align=&quot;center&quot;| 12 чэрвеня 816
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|309}}
|{{~|св}}Адмовіўся прыняць уведзенае па загаду [[Карл Вялікі|Карла Вялікага]] даданне да знака веры філіоквэ&lt;ref name=&quot;Лев III&quot;&gt;{{кніга
 |аўтар         = 
 |частка         = Лев III
 |загаловак      = Католицизм: Словарь атеиста
 |месца         = Москва
 |выдавецтва  = Политиздат
 |год           = 1991
 |старонак       = 320
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/09157b.htm|title=Pope St. Leo III|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c3bANkn?url=http://www.newadvent.org/cathen/09157b.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|97
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:97-Stephen IV.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Стэфан IV (V)}}[[Стэфан IV (V)]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 24 студзеня 817)&lt;/small&gt;
|Стэфана
|  align=&quot;center&quot;|22 чэрвеня 816 ||align=&quot;center&quot;| 24 студзеня 817
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|309}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/14289b.htm|title=Pope Stephen (IV) V|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c3bv6og?url=http://www.newadvent.org/cathen/14289b.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|98
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:98-St.Paschal I.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Пасхалій I}}&lt;small&gt;св.&lt;/small&gt; [[Пасхалій I]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 11 лютага 824)&lt;/small&gt;
|Паскуале Масімі
|align=&quot;center&quot;| 25 студзеня 817 ||align=&quot;center&quot;| 11 лютага 824
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|309}}
|{{~|св}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/11514a.htm|title=Pope Paschal I|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c3cPOAG?url=http://www.newadvent.org/cathen/11514a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|99
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:99-Eugene II.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Яўген II}}[[Яўген II]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 27 жніўня 827)&lt;/small&gt;
|Яўген
|align=&quot;center&quot;| 2 мая 824 ||align=&quot;center&quot;| 27 жніўня 827
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|309}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/05598b.htm|title=Pope Eugene II|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c3cuF9w?url=http://www.newadvent.org/cathen/05598b.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|100
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:100-Valentine.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Валянцін}}[[Валянцін (Папа Рымскі)|Валянцін]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 16 верасня 827)&lt;/small&gt;
|Валянціна Леоні
|align=&quot;center&quot;| 1 верасня 827 ||align=&quot;center&quot;| 16 верасня 827
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|309}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/15254b.htm|title=Pope Valentine|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c3dNLTM?url=http://www.newadvent.org/cathen/15254b.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|101
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:101-Gregory IV.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Грыгорый IV}}[[Грыгорый IV (Папа Рымскі)|Грыгорый IV]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 25 студзеня 844)&lt;/small&gt;
|Грэгорыа
|align=&quot;center&quot;| 20 снежня 827 ||align=&quot;center&quot;| 25 студзеня 844
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|310}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/06789b.htm|title=Pope Gregory IV|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c3dquuC?url=http://www.newadvent.org/cathen/06789b.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-   style=&quot;background:#fec;&quot;
|
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:Tiara.png|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Ян VIII}}{{нп3|Ян VIII (антыпапа)|Ян VIII|ru|Иоанн VIII (антипапа)}} &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(818 — ?)&lt;/small&gt;
|
|align=&quot;center&quot;| студзень 844||  align=&quot;center&quot;| студзень 844&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|310}}
|
|
|-
|align=&quot;center&quot;|102
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:102-Sergius II.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Сергій II}}[[Сергій II]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 27 студзеня 847)&lt;/small&gt;
|Сергорыа
|align=&quot;center&quot;| студзень 844 ||  align=&quot;center&quot;|27 студзеня 847
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|310}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/13728c.htm|title=Pope Sergius II|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c3eLCHO?url=http://www.newadvent.org/cathen/13728c.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|103
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:103-St.Leo IV.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Леў IV}}&lt;small&gt;св.&lt;/small&gt; [[Леў IV (Папа Рымскі)|Леў IV]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(790 — 17 ліпеня 855)&lt;/small&gt;
|Леа
|align=&quot;center&quot;| 10 красавіка 847 ||align=&quot;center&quot;| 17 ліпеня 855
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|310}}
|{{~|св}}Манах [[Бенедыкцінцы|ордэна бенедыкцінцаў]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/09159a.htm|title=Pope St. Leo IV|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c3ezEOQ?url=http://www.newadvent.org/cathen/09159a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-   style=&quot;background:#fec;&quot;
|
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:Tiara.png|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Анастас Бібліятэкар}}{{нп3|Анастас Бібліятэкар|Анастас Бібліятэкар|ru|Анастасий Библиотекарь}} &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(810—879)&lt;/small&gt;
|
|  align=&quot;center&quot;|жнівень 855||align=&quot;center&quot;| верасень 855&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|310}}
|
|Частка даследчыкаў адмаўляе ідэнтыфікацыю царкоўнага дзеяча Анастаса Бібліятэкара, які выступаў за адзінства царквы, з антыпапам Анастасам&lt;ref name=&quot;Анастасий Библиотекарь&quot;&gt;{{кніга
 |аўтар         = 
 |частка         = Анастасий Библиотекарь
 |загаловак      = Католицизм: Словарь атеиста
 |месца         = Москва
 |выдавецтва  = Политиздат
 |год           = 1991
 |старонак       = 320
}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|104
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:104-Benedict III.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Бенедыкт III}}[[Бенедыкт III]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 17 красавіка 858)&lt;/small&gt;
|Бенедэта
|align=&quot;center&quot;| 29 верасня 855 ||align=&quot;center&quot;| 17 красавіка 858
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|310}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/02427e.htm|title=Pope Benedict III|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c3fPyaT?url=http://www.newadvent.org/cathen/02427e.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|105
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:105-St.Nicholas I.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Мікалай I}}&lt;small&gt;св.&lt;/small&gt; [[Мікалай I (Папа Рымскі)|Мікалай I]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(800 — 13 лістапада 867)&lt;/small&gt;
|Нікола
|align=&quot;center&quot;| 24 красавіка 858 ||align=&quot;center&quot;| 13 лістапада 867
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|310}}
|{{~|св}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/11054a.htm|title=Pope St. Nicholas I|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c3fqgiX?url=http://www.newadvent.org/cathen/11054a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|106
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:106-Adrian II.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Адрыян II}}[[Адрыян II]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(792 — 14 снежня 872)&lt;/small&gt;
|Адрыяна
|  align=&quot;center&quot;|14 снежня 867 ||align=&quot;center&quot;| 14 снежня 872
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|310}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/01156a.htm|title=Pope Adrian II|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c3gHSzY?url=http://www.newadvent.org/cathen/01156a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|107
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:107-John VIII.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Ян VIII}}[[Ян VIII (Папа Рымскі)|Ян VIII]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(каля 820 — 16 снежня 882)&lt;/small&gt;
|Джавані
|align=&quot;center&quot;| 14 снежня 872 ||align=&quot;center&quot;| 16 снежня 882
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|310}}
|Памёр гвалтоўнай смерцю&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/08423c.htm|title=Pope John VIII|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c3giBdS?url=http://www.newadvent.org/cathen/08423c.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|108
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:108-Marinus I.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Марын I}}[[Марын I]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 15 мая 884)&lt;/small&gt;
|Марына
|  align=&quot;center&quot;|16 снежня 882 ||  align=&quot;center&quot;|15 мая 884
|[[Таскана|тасканец]]&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|310}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/09670b.htm|title=Pope Marinus I|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c3h9CTe?url=http://www.newadvent.org/cathen/09670b.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|109
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:109-St.Adrian III.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Адрыян III}}&lt;small&gt;св.&lt;/small&gt; [[Адрыян III]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 15 верасня 885)&lt;/small&gt;
|Адрыяна
|align=&quot;center&quot;| 17 мая 884 ||align=&quot;center&quot;| 15 верасня 885
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|310}}
|{{~|св}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/01156b.htm|title=Pope St. Adrian III|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c3ha0Zz?url=http://www.newadvent.org/cathen/01156b.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|110
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:110-Stephen V.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Стэфан V (VI)}}[[Стэфан V (VI)]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 14 верасня 891)&lt;/small&gt;
|Стэфана
|  align=&quot;center&quot;|верасень 885 ||align=&quot;center&quot;| 14 верасня 891
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|310}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/14289c.htm|title=Pope Stephen (V) VI|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c3i1U1M?url=http://www.newadvent.org/cathen/14289c.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|111
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:111-Formosus.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Фармоз}}[[Фармоз]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(816 — 4 красавіка 896)&lt;/small&gt;
|Фармоза
|  align=&quot;center&quot;|6 кастрычніка 891 ||align=&quot;center&quot;| 4 красавіка 896
|італьянец, епіскап Порта&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|310}}
|Пасмяротна асуджаны на г. зв. «[[Трупны сінод]]», які сабраў [[Стэфан VI (VII)]] у 897 годзе. Суд праходзіў над трупам Фармоза&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/06139b.htm|title=Pope Formosus|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c3iSA42?url=http://www.newadvent.org/cathen/06139b.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|112
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:112-Boniface VI.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Баніфацый VI}}[[Баніфацый VI]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 19 красавіка 896)&lt;/small&gt;
|Баніфача
|align=&quot;center&quot;| 4 красавіка 896 ||align=&quot;center&quot;| 19 красавіка 896
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|310}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/02661b.htm|title=Pope Boniface VI|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c3it6E1?url=http://www.newadvent.org/cathen/02661b.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|113
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:113-Stephen VI.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Стэфан VI (VII)}}[[Стэфан VI (VII)]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — жнівень 897)&lt;/small&gt;
|Стэфана
|align=&quot;center&quot;| 22 мая 896 ||align=&quot;center&quot;| жнівень 897
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|310}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/14289d.htm|title=Pope Stephen (VI) VII|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c3jJeD3?url=http://www.newadvent.org/cathen/14289d.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|114
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:114-Romanus.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Раман}}[[Раман (Папа Рымскі)|Раман]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — снежань 897)&lt;/small&gt;
|Рамана Марын
|align=&quot;center&quot;| жнівень 897 ||align=&quot;center&quot;| снежань 897
|[[Таскана|тасканец]]&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|310}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/13163b.htm|title=Pope Romanus|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c3jkAtP?url=http://www.newadvent.org/cathen/13163b.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|115
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:115-Theodore II.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Тэадор II}}[[Тэадор II (Папа Рымскі)|Тэадор II]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(840 — снежань 897)&lt;/small&gt;
|Тэадорв
|align=&quot;center&quot;| снежань 897 ||align=&quot;center&quot;| снежань 897
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|310}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/14570b.htm|title=Pope Theodore II|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c3kAtH8?url=http://www.newadvent.org/cathen/14570b.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|116
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:116-John IX.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Ян IX}}[[Ян IX]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(840—900)&lt;/small&gt;
|Джавані
|  align=&quot;center&quot;|студзень 898 ||align=&quot;center&quot;| студзень 900
|італьянец з [[Тывалі|Цівалі]]&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|310}}
|Манах [[Бенедыкцінцы|ордэна бенедыкцінцаў]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/08425a.htm|title=Pope John IX|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c3kbBvA?url=http://www.newadvent.org/cathen/08425a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|117
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:117-Benedict IV.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Бенедыкт IV}}[[Бенедыкт IV]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — ліпень 903)&lt;/small&gt;
|Бенедэта
|align=&quot;center&quot;| 1 лютага 900 ||align=&quot;center&quot;| ліпень 903
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|310}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/02428a.htm|title=Pope Benedict IV|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c3l1j7Z?url=http://www.newadvent.org/cathen/02428a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|118
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:118-Leo V.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Леў V}}[[Леў V (Папа Рымскі)|Леў V]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — верасень 903)&lt;/small&gt;
|Леа
|align=&quot;center&quot;| ліпень 903 ||align=&quot;center&quot;| верасень 903
|італьянец з Ардэа&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|310}}
|Зрынуты&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/09159b.htm|title=Pope Leo V|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c3lSQzE?url=http://www.newadvent.org/cathen/09159b.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-   style=&quot;background:#fec;&quot;
|
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:Cristobal antipapa.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Хрыстафор}}{{нп3|Хрыстафор, антыпапа|Хрыстафор|ru|Христофор (антипапа)}} &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — каля 904)&lt;/small&gt;
|
|align=&quot;center&quot;| кастрычнік 903||align=&quot;center&quot;| студзень 904
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|310}}
|Да пачатку XX ст. Хрыстафор лічыўся законным папам
|-
|align=&quot;center&quot;|119
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:119-Sergius III.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Сергій III}}[[Сергій III]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 14 красавіка 911)&lt;/small&gt;
|Сергорыа
|align=&quot;center&quot;| 29 студзеня 904 ||align=&quot;center&quot;| 14 красавіка 911
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|310}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/13729a.htm|title=Pope Sergius III|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c3lt8ae?url=http://www.newadvent.org/cathen/13729a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|Пачатак перыяду [[Парнакратыя|парнакратыі]]
|-
|align=&quot;center&quot;|120
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:120-Anastaius III.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Анастасій III}}[[Анастасій III]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — чэрвень 913)&lt;/small&gt;
|Анастасіа
|align=&quot;center&quot;| красавік 911 ||align=&quot;center&quot;| чэрвень 913
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|310}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/01455a.htm|title=Pope Anastasius III|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c3mJxTH?url=http://www.newadvent.org/cathen/01455a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|121
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:121-Lando.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Ланд}}{{нп3|Ланд (Папа Рымскі)|Ланд|ru|Ландон (папа римский)}} &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 5 лютага 914)&lt;/small&gt;
|Ланда
|align=&quot;center&quot;| 7 ліпеня 913 ||align=&quot;center&quot;| 5 лютага 914
|італьянец з Сабінскай вобласці&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|310}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/08784a.htm|title=Pope Lando|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c3mkWEe?url=http://www.newadvent.org/cathen/08784a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|122
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:122-John X.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Ян X}}[[Ян X]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(860—928)&lt;/small&gt;
|Джавані
|align=&quot;center&quot;| сакавік 914 ||  align=&quot;center&quot;|май 928
|італьянец з Тасіньяна, каля Імолы&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|310}}
|Забіты&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/08425b.htm|title=Pope John X|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c3nAqxV?url=http://www.newadvent.org/cathen/08425b.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|123
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:123-Leo VI.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Леў VI}}[[Леў VI (Папа Рымскі)|Леў VI]]{{efn|name=&quot;законность&quot;|Законнасць абрання Льва VI і Стэфана VII падпадае пад сумневы, бо ў гэты час яшчэ быў жывы папярэдні Папа Ян X. Магчыма, яны з’яўляюцца антыпапамі.}} &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — снежань 928)&lt;/small&gt;
|Леа
|align=&quot;center&quot;| май 928 ||align=&quot;center&quot;| снежань 928
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|310}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/09159c.htm|title=Pope Leo VI|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c3nbndq?url=http://www.newadvent.org/cathen/09159c.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|124
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:124-Stephen VII.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Стэфан VII}}[[Стэфан VII (VIII)]]{{efn|name=&quot;законность&quot;}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 15 сакавіка 931)&lt;/small&gt;
|Стэфана
|  align=&quot;center&quot;|снежань 928 ||align=&quot;center&quot;| люты або 15 сакавіка 931&lt;ref name=&quot;Pope Stephen (VII) VIII&quot;&gt;{{cite web|url=http://en.wikisource.org/wiki/Catholic_Encyclopedia_%281913%29/Pope_Stephen_%28VII%29_VIII|title=Pope Stephen (VII) VIII|publisher=Catholic Encyclopedia (1913)|accessdate=2012-04-22|lang=en}}&lt;/ref&gt;
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|310}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/14290a.htm|title=Pope Stephen (VII) VIII|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c3o2HCn?url=http://www.newadvent.org/cathen/14290a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|125
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:125-John XI.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Ян XI}}[[Ян XI]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(906 — снежань 935)&lt;/small&gt;
|Джавані
|  align=&quot;center&quot;|люты або сакавік 931 ||  align=&quot;center&quot;|снежань 935
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|310}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/08426a.htm|title=Pope John XI|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-02|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c3oSgLh?url=http://www.newadvent.org/cathen/08426a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|126
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:126-Leo VII.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|[[Леў VII]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 13 ліпеня 939)&lt;/small&gt;
|Леа
|  align=&quot;center&quot;|3 студзеня 936 ||align=&quot;center&quot;| 13 ліпеня 939
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|310}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/09160a.htm|title=Pope Leo VII|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-02|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c3ouAZR?url=http://www.newadvent.org/cathen/09160a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|Манах [[Бенедыкцінцы|ордэна бенедыкцінцаў]]
|-
|align=&quot;center&quot;|127
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:127-Stephen VIII.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Стэфан VIII (IX)}}[[Стэфан VIII (IX)]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — кастрычнік 942)&lt;/small&gt;
|Стэфана
|  align=&quot;center&quot;|14 ліпеня 939 ||  align=&quot;center&quot;|кастрычнік 942
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|310}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/14290b.htm|title=Pope Stephen (VIII) IX|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-02|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c3pKdsF?url=http://www.newadvent.org/cathen/14290b.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|128
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:128-Marinus II.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Марын II}}[[Марын II]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 1 мая 946)&lt;/small&gt;
|Марына
|align=&quot;center&quot;| 30 кастрычніка 942 ||align=&quot;center&quot;| 1 мая 946
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|310}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/09670c.htm|title=Pope Marinus II|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-02|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c3plAok?url=http://www.newadvent.org/cathen/09670c.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|129
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:129-Agapetus II.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Агапій II}}[[Агапій II]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 8 лістапада 955)&lt;/small&gt;
|Агафа
|align=&quot;center&quot;| 10 мая 946 ||  align=&quot;center&quot;|8 лістапада 955
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|310}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/01203a.htm|title=Pope Agapetus II|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-02|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c3qBmy6?url=http://www.newadvent.org/cathen/01203a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|130
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:130-John XII.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Ян XII}}[[Ян XII]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(937 — 14 мая 964)&lt;/small&gt;
|Актавіян Тускола
|  align=&quot;center&quot;|16 снежня 955 ||align=&quot;center&quot;| 14 мая 964
|італьянец&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|310}}
|Каранаваў [[Атон I Вялікі|Атона I]], аднак супрацівіўся пашырэнню яго ўлады і 4 снежня 963 выгнаны імператарам. Пасля адбыцця Атона з Рыма ў лютым 964 вярнуўся і неўзабаве і быў забіты&lt;ref name=&quot;Иоанн XII&quot;&gt;{{кніга
 |аўтар         = 
 |частка         = Иоанн XII
 |загаловак      = Католицизм: Словарь атеиста
 |месца         = Москва
 |выдавецтва  = Политиздат
 |год           = 1991
 |старонак       = 320
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/08426b.htm|title=Pope John XII|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-02|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c3qcQfD?url=http://www.newadvent.org/cathen/08426b.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Канец перыяду [[Парнакратыя|парнакратыі]]
|-
|align=&quot;center&quot;|131
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:John (XVI).jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Леў VIII}}[[Леў VIII]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 1 сакавіка 965)&lt;/small&gt;
|Леа
|align=&quot;center&quot;| 6 снежня 963 ||  align=&quot;center&quot;|1 сакавіка 965
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|310}}
|Узведзены на святы прастол пад ціскам Атона I, пасля яго адбыцця з Рыма — бег. Пасля вяртання Атона I у Рым у ліпені 964 афіцыйна прызнаны папам&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/09160b.htm|title=Pope Leo VIII|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-02|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c3r3rF7?url=http://www.newadvent.org/cathen/09160b.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|132
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:131-Benedict V.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Бенедыкт V}}[[Бенедыкт V]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 4 ліпеня 966)&lt;/small&gt;
|Бенедыкта
|  align=&quot;center&quot;|22 мая 964 ||align=&quot;center&quot;| 23 чэрвеня 964
|рымлянін
|Выбраны грамадзянамі Рыма. Зрынуты Атонам I&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|310}} і высланы ў Гамбург&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/02428b.htm|title=Pope Benedict V|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-02|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c3rUKo5?url=http://www.newadvent.org/cathen/02428b.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|133
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:133-John XIII.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Ян XIII}}[[Ян XIII]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(каля 938 — 6 верасня 972)&lt;/small&gt;
|Джавані дэі Кржшчэнці
|align=&quot;center&quot;| 1 кастрычніка 965 ||align=&quot;center&quot;| 6 верасня 972
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|310}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/08427a.htm|title=Pope John XIII|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-02|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c3rvWJH?url=http://www.newadvent.org/cathen/08427a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-   style=&quot;background:#fec;&quot;
|
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:Donus II.png|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Донус II}}{{нп3|Донус II|Донус II|ru|Домн II}}{{efn|Існуе гіпотэза, што папстваваў на працягу некалькіх дзён, паводле «Папскага штогодніка» ад 1871 года — са снежня 973 года па сакавік ці чэрвень 974 года}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www2.fiu.edu/~mirandas/bios972.htm#Domno|title=Domno|lang=en|accessdate=8.5.2012|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c3sMLBw?url=http://www2.fiu.edu/~mirandas/bios972.htm#Domno|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Alfonso Chacon.|частка=Donus II|загаловак=Vitae et res gestae pontificum romanorum et S. R. E. ...|спасылка=http://books.google.ru/books?id=n9SxFMVcwrgC&amp;pg=PT354&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|выдавецтва=P. et A. de Rubeis|год=1677|старонкі=730}}&lt;/ref&gt;
|
|align=&quot;center&quot;| 973 ||  align=&quot;center&quot;|974
|
|
|-
|align=&quot;center&quot;|134
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:134-Benedict VI.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Бенедыкт VI}}[[Бенедыкт VI]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — чэрвень 974)&lt;/small&gt;
|Бенедыкта
|align=&quot;center&quot;| 19 студзеня 973 ||align=&quot;center&quot;| чэрвень 974
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|310}}
|Зрынуты і забіты&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/02428c.htm|title=Pope Benedict VI|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-02|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c3so5Wy?url=http://www.newadvent.org/cathen/02428c.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-   style=&quot;background:#fec;&quot;
|
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:Tiara.png|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Баніфацый VII}}{{нп3|Баніфацый VII, антыпапа|Баніфацый VII|ru|Бонифаций VII}}{{efn|Нягледзячы на тое, што Баніфацый VII быў антыпапам, усе наступныя Папы па імі Баніфацый улічвалі яго пры нумарацыі.}} &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 20 ліпеня 985)&lt;/small&gt;
|Франка Феруччы
|align=&quot;center&quot;| чэрвень 974||align=&quot;center&quot;| жнівень 974
|рымлянін
|Заняў святы прастол пасля скідання Бенедыкта VI, але ў жніўні 974 бег у Канстанцінопаль. Летам 980 ізноў заняў Рым, але ў сакавіку 981 быў выбіты войскамі [[Атон II Руды|Атона II]]&lt;ref name=&quot;Bon VII&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/02661c.htm|title=Boniface VII (Antipope)|publisher=Catholic Encyclopedia (1913)|accessdate=2012-05-07|lang=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c3tElpo?url=http://www.newadvent.org/cathen/02661c.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|135
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:135-Benedict VII.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Бенедыкт VII}}[[Бенедыкт VII]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 10 ліпеня 983)&lt;/small&gt;
|Бенедыкта
|  align=&quot;center&quot;|кастрычнік 974 ||  align=&quot;center&quot;|10 ліпеня 983
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|311}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/02428d.htm|title=Pope Benedict VII|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-02|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c3tfR69?url=http://www.newadvent.org/cathen/02428d.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|136
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:136-John XIV.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Ян XIV}}[[Ян XIV]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 20 жніўня 984)&lt;/small&gt;
|П’етра Канепанова
|  align=&quot;center&quot;|10 снежня 983 ||  align=&quot;center&quot;|20 жніўня 984
|італьянец з [[Павія (правінцыя)|Павіі]]&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|311}}
|Абраны пад ціскам Атона II, пасля яго смерці — зрынуты.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/08427b.htm|title=Pope John XIV|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-02|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c3u6HXa?url=http://www.newadvent.org/cathen/08427b.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-   style=&quot;background:#fec;&quot;
|
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:Tiara.png|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Баніфацый VII}}{{нп3|Баніфацый VII, антыпапа|Баніфацый VII|ru|Бонифаций VII}} &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 20 ліпеня 985)&lt;/small&gt;
|
|align=&quot;center&quot;| красавік 984||align=&quot;center&quot;| 20 ліпеня 985
|рымлянін
|Трэці раз заняў святы прастол&lt;ref name=&quot;Bon VII&quot;/&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|137
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:137-John XV.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Ян XV}}[[Ян XV]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 1 красавіка 996)&lt;/small&gt;
|Джавані дзі Галіна Альба
|  align=&quot;center&quot;|жнівень 985 ||  align=&quot;center&quot;|1 красавіка 996
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|311}}
|Зрынуты.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/08427c.htm|title=Pope John XV (XVI)|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-02|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c3uX57l?url=http://www.newadvent.org/cathen/08427c.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt; У некаторых спісах згадваецца яшчэ адзін Папа Ян XV, які кіраваў цягам некалькіх месяцаў пасля смерці Баніфацыя VII, а гэты Папа называецца Янам XVI
|-
|align=&quot;center&quot;|138
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:138-Gregory V.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Грыгорый V}}[[Грыгорый V (Папа Рымскі)|Грыгорый V]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(970/972 — 18 лютага 999)&lt;/small&gt;
|Бруна Карынтыйскі
|  align=&quot;center&quot;|3 мая 996 ||  align=&quot;center&quot;|18 лютага 999
|[[Герцагства Саксонія|саксонец]]&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|311}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/06790a.htm|title=Pope Gregory V|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-02|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c3uxgkN?url=http://www.newadvent.org/cathen/06790a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|Першы ў гісторыі Рымскі Папа германскага паходжання
|-   style=&quot;background:#fec;&quot;
|
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:Antipope John XVI (XVII).JPG|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Ян XVI}}{{нп3|Ян XVI, антыпапа|Ян XVI|ru|Иоанн XVI}} &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 26 жніўня 1001)&lt;/small&gt;
|Джавані Філагата
|  align=&quot;center&quot;|красавік 997||align=&quot;center&quot;| люты 998
|італьянец з {{нп3|Горад Расана|Расана|ru|Россано}}&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|311}}
|Зрынуты&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/08428a.htm|title=John XVI (XVII)|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-02|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c3vO90i?url=http://www.newadvent.org/cathen/08428a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|139
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:139-Sylvester II.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Сільвестр II}}[[Сільвестр II]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(946 — 12 мая 1003)&lt;/small&gt;
|Герберт Арыльякскі
|align=&quot;center&quot;| 2 красавіка 999 ||  align=&quot;center&quot;|12 мая 1003
|француз з [[Авернь|Аверні]]&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|311}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/14371a.htm|title=Pope Sylvester II|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-02|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c3vooH6?url=http://www.newadvent.org/cathen/14371a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|Першы Папа-француз
|-
|align=&quot;center&quot;|140
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:140-John XVII.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Ян XVII}}[[Ян XVII]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/08428b.htm|title=Pope John XVII (XVIII)|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-02|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c3wFcdU?url=http://www.newadvent.org/cathen/08428b.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt; &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 6 снежня 1003)&lt;/small&gt;
|Джавані Сіконэ
|align=&quot;center&quot;| 16 мая 1003 ||align=&quot;center&quot;| 6 снежня 1003
|рымлянін
|Гэты Ян узяў парадкавы нумар XVII, нягледзячы на тое, што папярэдні Ян XVI быў антыпапам. Магчыма пры падліку быў улічаны міфічны Ян XV, які кіраваў некалькі месяцаў пасля смерці антыпапы Баніфацыя VII
|-
|align=&quot;center&quot;|141
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:141-John XVIII.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Ян XVIII}}[[Ян XVIII]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 18 ліпеня 1009)&lt;/small&gt;
|Джавані Фазана
|align=&quot;center&quot;| студзень 1004 ||align=&quot;center&quot;| 18 ліпеня 1009
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|311}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/08429a.htm|title=Pope John XVIII (XIX)|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-02|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c3wgEmH?url=http://www.newadvent.org/cathen/08429a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|142
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:142-Sergius IV.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Сергій IV}}[[Сергій IV]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 12 мая 1012)&lt;/small&gt;
|П’етра Марціна Бакадзіпорка
|align=&quot;center&quot;| 31 ліпеня 1009 ||align=&quot;center&quot;| 12 мая 1012
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|311}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/13729b.htm|title=Pope Sergius IV|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-02|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c3x6o47?url=http://www.newadvent.org/cathen/13729b.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|143
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:143-Benedict VIII.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Бенедыкт VIII}}[[Бенедыкт VIII]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 9 красавіка 1024)&lt;/small&gt;
|Тэафілакт II, граф Тускола
|align=&quot;center&quot;| 18 мая 1012 ||align=&quot;center&quot;| 9 красавіка 1024
|італьянец&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|311}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/02428e.htm|title=Pope Benedict VIII|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-02|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c3xY5Hb?url=http://www.newadvent.org/cathen/02428e.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-   style=&quot;background:#fec;&quot;
|
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:Tiara.png|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Грыгорый VI}}{{нп3|Грыгорый VI, антыпапа|Грыгорый VI|ru|Григорий VI (антипапа)}}
|
|align=&quot;center&quot;| 18 мая 1012||align=&quot;center&quot;| снежань 1012
|
|Выгнаны&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/06791b.htm|title=Gregory VI (Antipope)|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-02|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c3xysLa?url=http://www.newadvent.org/cathen/06791b.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|144
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:144-John XIX.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Ян XIX}}[[Ян XIX]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 6 лістапада 1032)&lt;/small&gt;
|Рамана, граф Тускола
|align=&quot;center&quot;| 14 красавіка 1024 ||align=&quot;center&quot;| 6 лістапада 1032
|італьянец&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|311}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/08429b.htm|title=Pope John XIX (XX)|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-02|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c3yPXrx?url=http://www.newadvent.org/cathen/08429b.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|145
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:145、147、150-Benedict IX.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Бенедыкт IX}}[[Бенедыкт IX]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(каля 1012 — паміж 18 верасня 1055 і 9 студзеня 1056)&lt;/small&gt;
|Тэафілакт III, граф Тускола
|align=&quot;center&quot;| лістапад 1032 ||align=&quot;center&quot;| верасень 1044
|італьянец&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|311}}
|Адрокся&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/02429a.htm|title=Pope Benedict IX|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-02|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c3ysGWk?url=http://www.newadvent.org/cathen/02429a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|146
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:Pope Sylvester III – Nuremberg chronicles f 188v 1.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Сільвестр III}}[[Сільвестр III]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 1062 або 1063)&lt;/small&gt;
|Джавані дэі Крэсчэнцы-Атавіян
|align=&quot;center&quot;| 20 студзеня 1045 ||align=&quot;center&quot;| люты&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|311}} або 10 сакавіка 1045
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|311}}
|Законнасць абрання Сільвестра III падпадае пад сумневы. Магчыма, з’яўляецца антыпапам
|-
|align=&quot;center&quot;|147
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:145、147、150-Benedict IX.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Бенедыкт IX}}[[Бенедыкт IX]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(каля 1012 — паміж 18 верасня 1055 і 9 студзеня 1056)&lt;/small&gt;
|Тэафілакт III, граф Тускола
|align=&quot;center&quot;| 10 сакавіка або красавік 1045 ||align=&quot;center&quot;| 1 мая 1045
|італьянец
|Другі раз&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|311}}. Зрынуты
|-
|align=&quot;center&quot;|148
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:148-Gregory VI (2).jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Грыгорый VI}}[[Грыгорый VI (Папа Рымскі)|Грыгорый VI]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 1048)&lt;/small&gt;
|Ян Грацыян або Джавані Грацыяна
|align=&quot;center&quot;| 5 мая 1045 ||align=&quot;center&quot;| 20 снежня 1046
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|311}}
|Зрынуты&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/06791a.htm|title=Pope Gregory VI|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-02|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c3zIrtF?url=http://www.newadvent.org/cathen/06791a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|149
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:149-Clement II.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Клімент II}}[[Клімент II (Папа Рымскі)|Клімент II]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1005 — 9 кастрычніка 1047)&lt;/small&gt;
|граф Суітгер Шыдгер-Морслебен-Горнбург
|align=&quot;center&quot;| 25 снежня 1046 ||align=&quot;center&quot;| 9 кастрычніка 1047
|[[Герцагства Саксонія|саксонец]]&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|311}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/04017a.htm|title=Pope Clement II|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-02|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c3zjYC9?url=http://www.newadvent.org/cathen/04017a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|150
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:145、147、150-Benedict IX.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Бенедыкт IX}}[[Бенедыкт IX]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(каля 1012 — паміж 18 верасня 1055 і 9 студзеня 1056)&lt;/small&gt;
|Тэафілакт III, граф Тускола
|align=&quot;center&quot;| 8 лістапада 1047 ||align=&quot;center&quot;| 17 ліпеня 1048
|італьянец
|Трэці раз&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|311}}. Зрынуты
|-
|align=&quot;center&quot;|151
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:151-Damasus II.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Дамасій II}}[[Дамасій II]] (Дамас) &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 9 жніўня 1048)&lt;/small&gt;
|граф Папонэ Брыксен
|align=&quot;center&quot;| 17 ліпеня 1048 ||align=&quot;center&quot;| 9 жніўня 1048
|баварац&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|311}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/04614a.htm|title=Pope Damasus II|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-02|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c40AGZn?url=http://www.newadvent.org/cathen/04614a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|152
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:152-St.Leo IX.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Леў IX}}&lt;small&gt;св.&lt;/small&gt; [[Леў IX]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(21 чэрвеня 1002 — 19 красавіка 1054)&lt;/small&gt;
|граф Бруна Эгісхейм-Дагсбург
|align=&quot;center&quot;| 12 лютага 1049 ||align=&quot;center&quot;| 19 красавіка 1054
|эльзасец&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|311}}
|{{~|св}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/09160c.htm|title=Pope St. Leo IX|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-02|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c40anmG?url=http://www.newadvent.org/cathen/09160c.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| colspan=&quot;8&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;|[[Раскол хрысціянскай царквы 1054 года|Раскол 1054 года]]. З гэтага часу можна казаць пра Папаў Рымскіх, як пра прадстаяцеляў Рыма-Каталіцкай Царквы.
|-
|align=&quot;center&quot;|153
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:153-Victor II.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Віктар II}}[[Віктар II]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(каля 1018 — 28 ліпеня 1057)&lt;/small&gt;
|граф Гебхард фон Доленштайн-Хіршберг
|align=&quot;center&quot;| 13&lt;ref name=&quot;Виктор II&quot;&gt;{{cite web|url=http://de.wikisource.org/wiki/ADB:Victor_II|title=Victor II|publisher=ADB|lang=de|accessdate=2012-05-07|url-status=dead}}{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt; або 16&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|311}} або 17 красавіка 1055 ||align=&quot;center&quot;| 28 ліпеня 1057
|немец&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|311}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/15409a.htm|title=Pope Victor II|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-02|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c411O6O?url=http://www.newadvent.org/cathen/15409a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|154
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:154-Stephen IX.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Стэфан IX (X)}}[[Стэфан IX (X)]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/14290c.htm|title=Pope Stephen (IX) X|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-02|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c41S5BU?url=http://www.newadvent.org/cathen/14290c.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt; &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(каля 1010/1020 — 29 сакавіка 1058)&lt;/small&gt;
|граф Фрыдрых Латарынгскі
|  align=&quot;center&quot;|3 жніўня 1057 ||align=&quot;center&quot;| 29 сакавіка 1058
|латарынгец&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|311}}
|Манах [[Бенедыкцінцы|ордэна бенедыкцінцаў]]
|-   style=&quot;background:#fec;&quot;
|
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:Tiara.png|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Бенедыкт X}}{{нп3|Бенедыкт X, антыпапа|Бенедыкт X|ru|Бенедикт X (антипапа)}}{{efn|Нягледзячы на тое, што Бенедыкт X быў антыпапам, усе наступныя Папы па імі Бенедыкт улічвалі яго пры нумарацыі.}} &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — каля 1073—1080)&lt;/small&gt;
|Ян Мінцыўс
|align=&quot;center&quot;| 5 красавіка 1058||align=&quot;center&quot;| 24 студзеня 1059
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|311}}
|Зрынуты&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/02429b.htm|title=Pope Benedict X|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-02|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c41szGg?url=http://www.newadvent.org/cathen/02429b.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;background:#dcdcdc;text-align:center;&quot;
|-
| colspan=&quot;8&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;|Узвышэнне Папства
|-
|align=&quot;center&quot;|155
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:155-Nicholas II.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Мікалай II}}[[Мікалай II (Папа Рымскі)|Мікалай II]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 27 ліпеня 1061)&lt;/small&gt;
|Жэрар Шэўрон
|align=&quot;center&quot;| 24 студзеня 1059 ||align=&quot;center&quot;| 27 ліпеня 1061
|з Бургундыі&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|311}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/11055a.htm|title=Pope Nicholas II|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-02|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c42JPyO?url=http://www.newadvent.org/cathen/11055a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|156
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:156-Alexander II.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Аляксандр II}}[[Аляксандр II (Папа Рымскі)|Аляксандр II]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 21 красавіка 1073)&lt;/small&gt;
|Ансельма да Баджа
|align=&quot;center&quot;| 1 кастрычніка 1061 ||align=&quot;center&quot;| 21 красавіка 1073
|італьянец&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|311}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/01286a.htm|title=Pope Alexander II|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-02|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c42kQIK?url=http://www.newadvent.org/cathen/01286a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-   style=&quot;background:#fec;&quot;
|
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:Tiara.png|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Ганорый II}}{{нп3|Ганорый II, антыпапа|Ганорый II|ru|Гонорий II (антипапа)}} &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 1072)&lt;/small&gt;
|Пётр Кадалус &lt;br /&gt;(П’етра Кадала)
|align=&quot;center&quot;| 28 кастрычніка 1061||align=&quot;center&quot;| 1072
|веронец&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|311}}
|Манах [[Аўгусцінскі ордэн|ордэна аўгусцінцаў-канонікаў]]
|-
|align=&quot;center&quot;|157
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:157-St.Gregory VII.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Грыгорый VII}}&lt;small&gt;св.&lt;/small&gt; [[Грыгорый VII (Папа Рымскі)|Грыгорый VII]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1020/1025 — 25 мая 1085)&lt;/small&gt;
|Гільдэбранд
|align=&quot;center&quot;| 22 красавіка 1073 ||align=&quot;center&quot;| 25 мая 1085
|італьянец з [[Таскана|Тасканы]]&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|311}}
|{{~|св}}Монах [[Бенедыкцінцы|ордэна бенедыкцінцаў]], аднак яго прыналежнасць да манаства аспрэчваецца. Пантыфікат Грыгорыя адзначаны яго канфліктам з імператарам [[Генрых IV (імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі)|Генрыхам IV]] з-за {{нп3|інвестытура|інвестытуры|ru|Инвеститура}}&lt;ref name=&quot;Григорий VII&quot;&gt;{{кніга
 |аўтар         = 
 |частка         = Григорий VII
 |загаловак      = Католицизм: Словарь атеиста
 |месца         = Москва
 |выдавецтва  = Политиздат
 |год           = 1991
 |старонак       = 320
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/06791c.htm|title=Pope St. Gregory VII|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-02|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c8dRPOR?url=http://www.newadvent.org/cathen/06791c.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-   style=&quot;background:#fec;&quot;
|
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:Clement III - Antipope.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Клімент III}}[[Клімент III (антыпапа)|Клімент III]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(каля 1029 — 8 верасня 1100)&lt;/small&gt;
|Гіберт (Віберт) з Пармы&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|311}}
|align=&quot;center&quot;| 25 чэрвеня 1080 ||align=&quot;center&quot;| 8 верасня 1100
|з Пармы&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|311}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/07063a.htm|title=Guibert of Ravenna|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-02|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c8dwohK?url=http://www.newadvent.org/cathen/07063a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|158
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:158-Blessed Victor III.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Віктар III}}&lt;small&gt;блаж.&lt;/small&gt; [[Віктар III]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(каля 1027 — 16 верасня 1087)&lt;/small&gt;
|Дэзідэрый Эпіфані князь Беневенцкі
|align=&quot;center&quot;| 24 мая 1086 ||align=&quot;center&quot;| 16 верасня 1087
|італьянец з Беневента&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|312}}
|{{~|блаж}}Манах [[Бенедыкцінцы|ордэна бенедыкцінцаў]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/15410a.htm|title=Pope Blessed Victor III|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-02|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c8eP9xl?url=http://www.newadvent.org/cathen/15410a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|159
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:159-Blessed Urban II.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Урбан II}}&lt;small&gt;блаж.&lt;/small&gt; [[Урбан II]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(каля 1042 — 29 ліпеня 1099)&lt;/small&gt;
|Эд (Ода) дэ Шацільён дэ Лажэры
|align=&quot;center&quot;| 12 сакавіка 1088 ||align=&quot;center&quot;| 29 ліпеня 1099
|француз&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|312}}
|{{~|блаж}}Пачаў [[Першы крыжовы паход]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/15210a.htm|title=Pope Bl. Urban II|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-02|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c8etrqd?url=http://www.newadvent.org/cathen/15210a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Манах [[Бенедыкцінцы|ордэна бенедыкцінцаў]]
|-
|align=&quot;center&quot;|160
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:160-Paschal II.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Пасхалій II}}[[Пасхалій II]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/11514b.htm|title=Pope Paschal II|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-02|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c8fNlZ3?url=http://www.newadvent.org/cathen/11514b.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt; &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 21 студзеня 1118)&lt;/small&gt;
|Раньера Б’еда
|align=&quot;center&quot;| 13 жніўня 1099 ||align=&quot;center&quot;| 21 студзеня 1118
|італьянец з Б’еда каля [[Равена (правінцыя)|Равены]]&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|312}}
|Манах [[Бенедыкцінцы|ордэна бенедыкцінцаў]]
|-   style=&quot;background:#fec;&quot;
|
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:Tiara.png|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Тэадорых}}{{нп3|Тэадорых, антыпапа|Тэадорых|ru|Теодорих (антипапа)}} &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 1102)&lt;/small&gt;
|
|align=&quot;center&quot;| 1100 ||align=&quot;center&quot;| 1102
|епіскап Сан-Руфіна&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|312}}
|
|-   style=&quot;background:#fec;&quot;
|
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:Tiara.png|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Адальберт}}{{нп3|Адальберт, антыпапа|Адальберт|ru|Адальберт (антипапа)}} (Альберт) &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 1102)&lt;/small&gt;
|
|align=&quot;center&quot;| 1102 ||align=&quot;center&quot;| 1102
|епіскап Сабіны&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|312}}
|
|-   style=&quot;background:#fec;&quot;
|
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:Tiara.png|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Сільвестр IV}}{{нп3|Сільвестр IV, антыпапа|Сільвестр IV|ru|Сильвестр IV (антипапа)}} &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 1111)&lt;/small&gt;
|Манджынульфа
|  align=&quot;center&quot;|18 лістапада 1105 ||align=&quot;center&quot;| 1111
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|312}}
|
|-
|align=&quot;center&quot;|161
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:161-Gelasius II.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Геласій II}}[[Геласій II]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 28 студзеня 1119)&lt;/small&gt;
|Джавані Каэтані
|align=&quot;center&quot;| 24 студзеня 1118 ||align=&quot;center&quot;| 28 студзеня 1119
|італьянец з Гаэты&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|312}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/06407a.htm|title=Pope Gelasius II|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-02|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c8frLmO?url=http://www.newadvent.org/cathen/06407a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|Манах [[Бенедыкцінцы|ордэна бенедыкцінцаў]]
|-   style=&quot;background:#fec;&quot;
|
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:Tiara.png|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Грыгорый VIII}}{{нп3|Грыгорый VIII, антыпапа|Грыгорый VIII|ru|Григорий VIII (антипапа)}} &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 1137)&lt;/small&gt;
|Марыс Бурдэн
|align=&quot;center&quot;| 10 сакавіка 1118 ||align=&quot;center&quot;| 22 красавіка 1121
|француз&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|312}}
|Зрынуты&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/06795b.htm|title=Gregory VIII|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-02|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c8gKrpd?url=http://www.newadvent.org/cathen/06795b.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|162
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:162-Callixtus II.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Калікст II}}[[Калікст II]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(каля 1060 — 13 снежня 1124)&lt;/small&gt;
|граф Гвіда, або Гі Бургундскі
|align=&quot;center&quot;| 2 лютага 1119 ||align=&quot;center&quot;| 13 снежня 1124
|з Бургундыі&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|312}}
|Склікаў {{нп3|Першы Латэранскі сабор|Першы Латэранскі сабор|ru|Первый Латеранский собор}} ([[1123]])&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/03185a.htm|title=Pope Callistus II|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-02|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c8gnp2x?url=http://www.newadvent.org/cathen/03185a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|163
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:163-Honorius II.jpg|105x105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Ганорый II}}[[Ганорый II (Папа Рымскі)|Ганорый II]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 14 лютага 1130)&lt;/small&gt;
|Ламберта Сканабекі дзі Фаньяна
|align=&quot;center&quot;| 15 снежня 1124 ||align=&quot;center&quot;| 13&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|312}} або 14&lt;ref name=&quot;Pope Honorius II&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/07456a.htm|title=Pope Honorius II|lang=en|accessdate=2012-05-07|archiveurl=https://www.webcitation.org/67vIUw2rz?url=http://www.newadvent.org/cathen/07456a.htm|archivedate=25 мая 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt; лютага 1130
|італьянец з Фаньяна каля Імолы&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|312}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/07456a.htm|title=Pope Honorius II|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c8hEyjH?url=http://www.newadvent.org/cathen/07456a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-   style=&quot;background:#fec;&quot;
|
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:Tiara.png|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Цэлесцін II}}{{нп3|Цэлесцін II, антыпапа|Цэлесцін II|ru|Цэлесцін II (антипапа)}} &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 1126)&lt;/small&gt;
|Тэабальда Букапекі
|align=&quot;center&quot;| 16 снежня 1124 ||align=&quot;center&quot;| 16 снежня 1124
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|312}}
|
|-
|align=&quot;center&quot;|164
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:164-Innocent II.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Інакенцій II}}[[Інакенцій II]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 24 верасня 1143)&lt;/small&gt;
|Грыгорыа Папарэскі дэі Гвідоні
|align=&quot;center&quot;| 14 лютага 1130 ||align=&quot;center&quot;| 24 верасня 1143
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|312}}
|Манах [[Аўгусцінскі ордэн|ордэна аўгусцінцаў-каноніков]]. Склікаў {{нп3|Другі Латэранскі сабор|Другі Латэранскі сабор|ru|Второй Латеранский собор}} ([[1139]])&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/08012a.htm|title=Pope Innocent II|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c8htK4V?url=http://www.newadvent.org/cathen/08012a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-   style=&quot;background:#fec;&quot;
|
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:Tiara.png|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Анаклет II}}{{нп3|Анаклет II, антыпапа|Анаклет II|ru|Анаклет II (антипапа)}} &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 25 студзеня 1138)&lt;/small&gt;
|П’етра П’ерлеоні
|align=&quot;center&quot;| 14 лютага 1130 ||align=&quot;center&quot;| 25 студзеня 1138
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|312}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/01447a.htm|title=Anacletus II|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c8iLa87?url=http://www.newadvent.org/cathen/01447a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-   style=&quot;background:#fec;&quot;
|
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:Tiara.png|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Віктар IV}}{{нп3|Віктар IV, антыпапа|Віктар IV|ru|Виктор IV (антипапа)}} &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — каля 1140)&lt;/small&gt;
|Грэгорыа Конці
|align=&quot;center&quot;| сакавік 1138 ||align=&quot;center&quot;| 29 мая 1138
|італьянец з Монтычэла каля [[Тывалі|Цівалі]]&lt;ref name=&quot;Э&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.treccani.it/enciclopedia/vittore-iv_res-194f15b8-8c5e-11dc-8e9d-0016357eee51_%28Enciclopedia_dei_Papi%29/|title=Tommaso di Carpegna Falconieri. Vittore IV, antipapa|publisher=Enciclopedia dei Papi|accessdate=25 красавіка 2012|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c8iqqLC?url=http://www.treccani.it/enciclopedia/vittore-iv_res-194f15b8-8c5e-11dc-8e9d-0016357eee51_(Enciclopedia_dei_Papi)/|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|&lt;ref name=&quot;Victor IV&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/15411a.htm|title=Victor IV|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c8jk2J1?url=http://www.newadvent.org/cathen/15411a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|165
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:165-Celestine II.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Цэлесцін II}}[[Цэлесцін II]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 8 сакавіка 1144)&lt;/small&gt;
|Гвіда дэль Кастэла
|align=&quot;center&quot;| 26 верасня 1143 ||align=&quot;center&quot;| 8 сакавіка 1144
|італьянец з Чыта-дзі-Кастэла&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|312}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/03478a.htm|title=Pope Celestine II|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c8kBwWL?url=http://www.newadvent.org/cathen/03478a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|166
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:166-Lucius II.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Луцый II}}[[Луцый II]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 15 лютага 1145)&lt;/small&gt;
|Джэрарда Качыанемічы дэль Орса
|align=&quot;center&quot;| 12 сакавіка 1144 ||align=&quot;center&quot;| 15 лютага 1145
|[[Балоння|балонец]]&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|312}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/09412a.htm|title=Pope Lucius II|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c8kgMkA?url=http://www.newadvent.org/cathen/09412a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|Манах [[Аўгусцінскі ордэн|ордэна аўгусцінцаў-канонікаў]]
|-
|align=&quot;center&quot;|167
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:167-Blessed Eugene III.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Яўген III}}&lt;small&gt;блаж.&lt;/small&gt; [[Яўген III]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 8 ліпеня 1153)&lt;/small&gt;
|Бернарда мерк. з роду Паганэлі дзі Мантэманья
|  align=&quot;center&quot;|15 лютага 1145 ||align=&quot;center&quot;| 8 ліпеня 1153
|пізанец&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|312}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/05599a.htm|title=Pope Blessed Eugene III|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c8l7oM4?url=http://www.newadvent.org/cathen/05599a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|{{~|блаж}}Манах [[цыстэрцыянцы|ордэна цыстэрцыянцаў]]
|-
|align=&quot;center&quot;|168
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:168-Anastasius IV.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Анастас IV}}[[Анастасій IV]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(не пазней 1073 года — 3 снежня 1154 года)&lt;/small&gt;
|Карада дэла Субара
|align=&quot;center&quot;| 12 ліпеня 1153 ||align=&quot;center&quot;| 3 снежня 1154
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|312}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/01455b.htm|title=Pope Anastasius IV|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c8lYWjp?url=http://www.newadvent.org/cathen/01455b.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|169
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:169-Adrian IV.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Адрыян IV}}[[Адрыян IV]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(каля 1115 — 1 верасня 1159)&lt;/small&gt;
|Нікалас Брэйкспір
|align=&quot;center&quot;| 4 снежня 1154 ||align=&quot;center&quot;| 1 верасня 1159
|англічанін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|312}}
|Манах [[Аўгусцінскі ордэн|ордэна аўгусцінцаў-канонікаў]]. Адзіны Папа-англічанін; сваёй булай перадаў [[Ірландыя|Ірландыю]] [[Генрых II Плантагенет|Генрыху II]], каралю Англіі&lt;ref name=&quot;Ирл&quot;&gt;{{кніга
 |аўтар         = 
 |частка         = Католицизм в Ирландии
 |загаловак      = Католицизм: Словарь атеиста
 |месца         = Москва
 |выдавецтва  = Политиздат
 |год           = 1991
 |старонак       = 320
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/01156c.htm|title=Pope Adrian IV|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c8lzkqU?url=http://www.newadvent.org/cathen/01156c.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|170
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:170-Alexander III.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Аляксандр III}}[[Аляксандр III (Папа Рымскі)|Аляксандр III]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1105 — 30 жніўня 1181)&lt;/small&gt;
|Арланда (Роланд) Бандзінэлі
|  align=&quot;center&quot;|7 верасня 1159 ||align=&quot;center&quot;| 30 жніўня 1181
|[[Сіена|сіенец]]&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|312}}
|Склікаў {{нп3|Трэці Латэранскі сабор|Трэці Латэранскі сабор|ru|Третий Латеранский собор}} ([[1179]])&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/01287a.htm|title=Pope Alexander III|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c8mRs3v?url=http://www.newadvent.org/cathen/01287a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-   style=&quot;background:#fec;&quot;
|
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:Tiara.png|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Віктар IV (II)}}{{нп3|Віктар IV II, антыпапа|Віктар IV (II)|ru|Виктор IV II (антипапа)}} &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1095 — 20 красавіка 1164)&lt;/small&gt;
|Атавіяна дзі Мантычэлі
|align=&quot;center&quot;| 7 верасня 1159 ||align=&quot;center&quot;| 20 красавіка 1164
|італьянец з Мантычэлі каля [[Тывалі|Цівалі]]&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|312}}
|Атавіяна дзі Мантычэлі не прызнаваў Грэгорыа Конці законным папам, а таму ўзяў сабе той жа парадкавы нумар — Віктар IV. Сучасная царква лічыць іх абодвух антыпапамі&lt;ref name=&quot;Victor IV&quot;/&gt;
|-   style=&quot;background:#fec;&quot;
|
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:Tiara.png|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Пасхалій III}}{{нп3|Пасхалій III, антыпапа|Пасхалій III|ru|Пасхалий III (антипапа)}} &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 20 верасня 1168)&lt;/small&gt;
|Гвіда да Крэма
|  align=&quot;center&quot;|22 красавіка 1164 ||align=&quot;center&quot;| 20 верасня 1168
|італьянец з Крэмы&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|312}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/11515a.htm|title=Paschal III|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c8mv9oW?url=http://www.newadvent.org/cathen/11515a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-   style=&quot;background:#fec;&quot;
|
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:Tiara.png|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Калікст III}}[[Калікст III, антыпапа|Калікст III]]
|Джавані дэ Струмі
|  align=&quot;center&quot;|верасень 1168 ||align=&quot;center&quot;| 29 жніўня 1178
|італьянец з Арэцца&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|312}}
|Адрокся
|-   style=&quot;background:#fec;&quot;
|
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:Tiara.png|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Інакенцій III}}{{нп3|Інакенцій III, антыпапа|Інакенцій III|ru|Иннокентий III (антипапа)}} &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 1180)&lt;/small&gt;
|Ланда
|  align=&quot;center&quot;|29 верасня 1179 ||align=&quot;center&quot;| 1180
|італьянец з Седзе&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|312}}
|Зрынуты
|-
|align=&quot;center&quot;|171
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:171-Lucius III.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Луцый III}}[[Луцый III]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1097 — 25 лістапада 1185)&lt;/small&gt;
|Убальда Алучыньолі
|align=&quot;center&quot;| 1 верасня 1181 ||align=&quot;center&quot;| 25 лістапада 1185
|італьянец з Луккі&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|312}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/09412b.htm|title=Pope Lucius III|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c8nZ59s?url=http://www.newadvent.org/cathen/09412b.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|172
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:172-Urban III.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Урбан III}}[[Урбан III]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(каля 1120 — 20 кастрычніка 1187)&lt;/small&gt;
|Умберта Крывелі
|align=&quot;center&quot;| 25 лістапада 1185 ||align=&quot;center&quot;| 20 кастрычніка 1187
|[[мілан]]ец&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|312}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/15211a.htm|title=Pope Urban III|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c8o0vzu?url=http://www.newadvent.org/cathen/15211a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|173
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:173-Gregory VIII.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Грыгорый VIII}}[[Грыгорый VIII]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(между 1105 і 1110 — 17 снежня 1187)&lt;/small&gt;
|Альберта Сарторы дзі Мора
|align=&quot;center&quot;| 21 кастрычніка 1187 ||  align=&quot;center&quot;|17 снежня 1187
|італьянец з Беневента&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|312}}
|Манах [[Аўгусцінскі ордэн|ордэна аўгусцінцаў-канонікаў]]. Прапанаваў правесці [[Трэці крыжовы паход]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/06795a.htm|title=Pope Gregory VIII|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c8ogLts?url=http://www.newadvent.org/cathen/06795a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|174
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:174-Clement III.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Клімент III}}[[Клімент III]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1105/1110 — 20 сакавіка 1191)&lt;/small&gt;
|Паала Скалары
|  align=&quot;center&quot;|19 снежня 1187 ||align=&quot;center&quot;| 20 сакавіка 1191
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|312}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/04018a.htm|title=Pope Clement III|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c8p99En?url=http://www.newadvent.org/cathen/04018a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|175
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:175-Celestine III.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Цэлесцін III}}[[Цэлесцін III]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(каля 1106 — 8 студзеня 1198)&lt;/small&gt;
|Джачынта Бабонэ Арсіні
|  align=&quot;center&quot;|30 сакавіка 1191 ||  align=&quot;center&quot;|8 студзеня 1198
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|312}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/03478b.htm|title=Pope Celestine III|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c8pbOm1?url=http://www.newadvent.org/cathen/03478b.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;background:#dcdcdc;text-align:center;&quot;
|-
| colspan=&quot;8&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;|Папства на вяршыні ўлады
|-
|align=&quot;center&quot;|176
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:176-Innocent III (2).jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Інакенцій III}}[[Інакенцій III]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(каля 1161 — 16 ліпеня 1216)&lt;/small&gt;
|Латарыа Конці, граф Сеньі, граф Лаваньі
|align=&quot;center&quot;| 8 студзеня 1198 ||align=&quot;center&quot;| 16 ліпеня 1216
|італьянец{{efn|Паводле традыцыі, нарадзіўся ў [[Ананьі]], паводле сучасных пошукаў у Гавіньяна блізу Рыма}}&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|313}}
|Арганізаваў [[Чацвёрты крыжовы паход]]. Склікаў [[Чацвёрты Латэранскі сабор]] ([[1215]]). Бараніў ідэю вяршэнства Папы над каралямі&lt;ref name=&quot;Иннокентий III&quot;&gt;{{кніга
 |аўтар         = 
 |частка         = Иннокентий III
 |загаловак      = Католицизм: Словарь атеиста
 |месца         = Москва
 |выдавецтва  = Политиздат
 |год           = 1991
 |старонак       = 320
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/08013a.htm|title=Pope Innocent III|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c8q25ry?url=http://www.newadvent.org/cathen/08013a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|177
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:177-Honorinus III.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Ганорый III}}[[Ганорый III]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1148 — 18 сакавіка 1227)&lt;/small&gt;
|Чэнчыа Савелі
|align=&quot;center&quot;| 18 ліпеня 1216 ||align=&quot;center&quot;| 18 сакавіка 1227
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|313}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/07457a.htm|title=Pope Honorius III|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c8qTnrD?url=http://www.newadvent.org/cathen/07457a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|178
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:178-Gregory IX.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Грыгорый IX}}[[Грыгорый IX]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(каля 1145 — 22 жніўня 1241)&lt;/small&gt;
|Угаліна дэі Конці, граф Сеньі
|align=&quot;center&quot;| 19 сакавіка 1227 ||align=&quot;center&quot;| 22 жніўня 1241
|італьянец з [[Ананьі]]&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|313}}
|Канфліктаваў з імператарам [[Фрыдрых II (імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі)|Фрыдрыхам II]] з-за нежадання апошняга ўзначаліць крыжовы паход. Перадаў [[інквізіцыя|інквізіцыю]] дамініканцам&lt;ref name=&quot;Григорий IX&quot;&gt;{{кніга
 |аўтар         = 
 |частка         = Григорий IX
 |загаловак      = Католицизм: Словарь атеиста
 |месца         = Москва
 |выдавецтва  = Политиздат
 |год           = 1991
 |старонак       = 320
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/06796a.htm|title=Pope Gregory IX|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c8qv300?url=http://www.newadvent.org/cathen/06796a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|179
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:179-Celestine IV.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Цэлесцін IV}}[[Цэлесцін IV]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(каля 1187 — 10 лістапада 1241)&lt;/small&gt;
|П’етра Джафрэда Касцільёні
|align=&quot;center&quot;| 25 кастрычніка 1241 ||align=&quot;center&quot;| 10 лістапада 1241
|[[мілан]]ец&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|313}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/03479a.htm|title=Pope Celestine IV|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c8rLUU5?url=http://www.newadvent.org/cathen/03479a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|180
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:180-Innocent IV.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Інакенцій IV}}[[Інакенцій IV]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(каля 1195 — 7 снежня 1254)&lt;/small&gt;
|Сінібальао Фіескі, граф Лаваньі
|align=&quot;center&quot;| 25 чэрвеня 1243 ||align=&quot;center&quot;| 7 снежня 1254
|генуэзец&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|313}}
|Склікаў {{нп3|Першы Ліёнскі сабор|Першы Ліёнскі сабор|ru|Первый Лионский собор}} ([[1245]])&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/08017a.htm|title=Pope Innocent IV|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c8rmTFF?url=http://www.newadvent.org/cathen/08017a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|181
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:181-Alexander IV.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Аляксандр IV}}[[Аляксандр IV]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(каля 1185 — 25 мая 1261)&lt;/small&gt;
|Рынальда Конці, граф Сеньі
|align=&quot;center&quot;| 12 снежня 1254 ||align=&quot;center&quot;| 25 мая 1261
|італьянец{{efn|Паводле традыцыі, нарадзіўся ў Ананьі, паводле сучасных пошукаў у горадзе Іене блізу Рыма&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|313}}.}}&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|313}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/01287b.htm|title=Pope Alexander IV|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c8sCwI7?url=http://www.newadvent.org/cathen/01287b.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|
|-
|align=&quot;center&quot;|182
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:182-Urban IV.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Урбан IV}}[[Урбан IV]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1195 або 1200 — 2 кастрычніка 1264)&lt;/small&gt;
|Жак Панталеон Кур-Пале
|align=&quot;center&quot;| 29 жніўня 1261 ||align=&quot;center&quot;| 2 кастрычніка 1264
|француз з Труа&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|313}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/15212a.htm|title=Pope Urban IV|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c8sdooR?url=http://www.newadvent.org/cathen/15212a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|183
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:183-Clement IV.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Клімент IV}}[[Клімент IV]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(23 лістапада паміж 1190 і 1200 — 29 лістапада 1268)&lt;/small&gt;
|Гі Фулькуа Ле Гро
|align=&quot;center&quot;| 5 лютага 1265 ||align=&quot;center&quot;| 29 лістапада 1268
|француз&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|313}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/04019a.htm|title=Pope Clement IV|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c8t4SG5?url=http://www.newadvent.org/cathen/04019a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|184
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:184-Blessed Gregory X.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Грыгорый X}}&lt;small&gt;блаж.&lt;/small&gt; [[Грыгорый X]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(каля 1210 — 10 студзеня 1276)&lt;/small&gt;
|Тэабальда Вісконці
|align=&quot;center&quot;| 1 верасня 1271 ||align=&quot;center&quot;| 10 студзеня 1276
|італьянец з П’ячэнцы&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|313}}
|{{~|блаж}}Склаікаў [[Другі Ліёнскі сабор]] ([[1274]]), дзе заключыў унію з візантыйскім імператарам [[Міхаіл VIII Палеалог|Міхаілам VIII]]. Выдаў закон пра канклаў&lt;ref name=&quot;Григорий X&quot;&gt;{{кніга
 |аўтар         = 
 |частка         = Григорий X
 |загаловак      = Католицизм: Словарь атеиста
 |месца         = Москва
 |выдавецтва  = Политиздат
 |год           = 1991
 |старонак       = 320
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/06798a.htm|title=Pope Gregory X|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c8tV4v4?url=http://www.newadvent.org/cathen/06798a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|185
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:185-Blessed Innocent V.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Інакенцій V}}&lt;small&gt;блаж.&lt;/small&gt; [[Інакенцій V]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(каля 1225 — 22 чэрвеня 1276)&lt;/small&gt;
|П’ер дэ Тарантэз, &lt;br /&gt;або П’етра дэ Тарантасіа
|align=&quot;center&quot;| 21 студзеня 1276 ||align=&quot;center&quot;| 22 чэрвеня 1276
|савоец&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|313}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/08018a.htm|title=Pope Bl. Innocent V|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c8tw8sZ?url=http://www.newadvent.org/cathen/08018a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|{{~|блаж}}Манах [[дамініканцы|ордэна дамініканцаў]]
|-
|align=&quot;center&quot;|186
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:186-Adrian V.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Адрыян V}}[[Адрыян V]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(каля 1205 — 18 жніўня 1276)&lt;/small&gt;
|Атабонэ Фіескі, граф Лаваньі
|align=&quot;center&quot;| 11 ліпеня 1276 ||align=&quot;center&quot;| 18 жніўня 1276
|генуэзец&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|313}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/01159a.htm|title=Pope Adrian V|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c8uN8AA?url=http://www.newadvent.org/cathen/01159a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-   style=&quot;background:#fec;&quot;
|
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:Tiara.png|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Грыгорый XI}}{{нп3|Вічэдаміна Дэ Вічэдамінус|Грыгорый XI|ru|Де Вичедоминус, Вичедомино}} &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1210 або 1215 — 6 верасня 1276)&lt;/small&gt;
|Вічэдаміна Дэ Вічэдамінус
|align=&quot;center&quot;| 5 верасня 1276||align=&quot;center&quot;| 6 верасня 1276
|
|
|-
|align=&quot;center&quot;|187
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:187-John XXI.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Ян XXI}}[[Ян XXI]]{{efn|Петрус Юліяні хібна лічыў, што пасля Яна XIX існаваў Папа Ян XX&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|313}}.}} &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(между 1210 і 1220 — 20 мая 1277)&lt;/small&gt;
|Петрус Рэбулі Юліяні, &lt;br /&gt;або Педру Жуліян, &lt;br /&gt;Пётр Іспанскі
|align=&quot;center&quot;| 8 верасня 1276 ||  align=&quot;center&quot;|20 мая 1277
|партугалец&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|313}}
|Загінуў&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/08429c.htm|title=Pope John XXI (XX)|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c8unnQX?url=http://www.newadvent.org/cathen/08429c.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|188
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:188-Nicholas III.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Мікалай III}}[[Мікалай III]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(каля 1216 — 22 жніўня 1280)&lt;/small&gt;
|Джавані Гаэтана дэльі Арсіні
|  align=&quot;center&quot;|25 лістапада 1277 ||  align=&quot;center&quot;|22 жніўня 1280
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|313}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/11056a.htm|title=Pope Nicholas III|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c8vEL9N?url=http://www.newadvent.org/cathen/11056a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|189
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:189-Martin IV.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Марцін IV}}[[Марцін IV]]{{efn|Марціна II і III ніколі не існавала. Пры вызначэнні парадкавага нумара Сымон дэ Брыён (Марцін IV) карыстаўся хібнымі спісамі, у якіх [[Марын I]] і [[Марын II]] значыліся як Марцін II і Марцін III&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|313}}.}} &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(каля 1210 — 28 сакавіка 1285)&lt;/small&gt;
|Сімон Манпіцье дэ Брыён
|  align=&quot;center&quot;|22 лютага 1281 ||align=&quot;center&quot;| 28 сакавіка 1285
|француз&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|313}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/09724a.htm|title=Pope Martin IV|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c8vemdO?url=http://www.newadvent.org/cathen/09724a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|190
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:190-Honorius IV.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Ганорый IV}}[[Ганорый IV]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(каля 1210 — 3 красавіка 1287)&lt;/small&gt;
|Джакама Савелі
|align=&quot;center&quot;| 2 красавіка 1285 ||align=&quot;center&quot;| 3 красавіка 1287
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|313}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/07459a.htm|title=Pope Honorius IV|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c8w6EVw?url=http://www.newadvent.org/cathen/07459a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|191
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:191-Nicholas IV.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Мікалай IV}}[[Мікалай IV]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(30 верасня 1227 — 4 красавіка 1292)&lt;/small&gt;
|Джыралама Машы д’Асколі
|align=&quot;center&quot;| 22 лютага 1288 ||align=&quot;center&quot;| 4 красавіка 1292
|італьянец з Асколі&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|313}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/11057a.htm|title=Pope Nicholas IV|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c8wWu2M?url=http://www.newadvent.org/cathen/11057a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|Манах [[францысканцы|ордэна францысканцаў]]
|-
|align=&quot;center&quot;|192
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:192-St.Celestine V.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Цэлесцін V}}&lt;small&gt;св.&lt;/small&gt; [[Цэлесцін V]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1215 — 19 мая 1296)&lt;/small&gt;
|П’етра Анджэлары дэль Муронэ
|align=&quot;center&quot;| 5 ліпеня 1294 ||align=&quot;center&quot;| 13 снежня 1294
|італьянец з Ісерніі&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|313}}
|{{~|св}}Манах [[Бенедыкцінцы|ордэна бенедыкцінцаў]], пустэльнік. Заснавальнік ордэна, што атрымаў пазней назву {{нп3|Цэлесцінцы|Цэлесцінцаў|ru|Целестинцы}}. Адрокся, зразумеўшы, што, быўшы ў залежнасці ад [[Карл II Анжуйскі|Карла II Неапалітанскага]], не зможа ажыццявіць уласную праграму&lt;ref name=&quot;Целестин V&quot;&gt;{{кніга
 |аўтар         = 
 |частка         = Целестин V
 |загаловак      = Католицизм: Словарь атеиста
 |месца         = Москва
 |выдавецтва  = Политиздат
 |год           = 1991
 |старонак       = 320
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/03479b.htm|title=Pope St. Celestine V|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c8wxfev?url=http://www.newadvent.org/cathen/03479b.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|193
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:193-Boniface VIII (2).jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Баніфацый VIII}}[[Баніфацый VIII]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(каля 1235 — 11 кастрычніка 1303)&lt;/small&gt;
|Бенедэта Каэтані
|align=&quot;center&quot;| 24 снежня 1294 ||align=&quot;center&quot;| 11 кастрычніка 1303
|італьянец з Ананьі&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|314}}
|Абвясціў 1300 год першым {{нп3|Юбілейны год|юбілейным годам|ru|Юбилейный год}}. Уступіў у канфлікт з каралём [[Філіп IV Прыгожы|Філіпам IV]], быў арыштаваны па яго загадзе, неўзабаве сканаў&lt;ref name=&quot;Бонифаций VIII&quot;&gt;{{кніга
 |аўтар         = 
 |частка         = Бонифаций VIII
 |загаловак      = Католицизм: Словарь атеиста
 |месца         = Москва
 |выдавецтва  = Политиздат
 |год           = 1991
 |старонак       = 320
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/02662a.htm|title=Pope Boniface VIII|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c8xOISo?url=http://www.newadvent.org/cathen/02662a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|194
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:194-Blessed Benedict XI.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Бенедыкт XI}}&lt;small&gt;блаж.&lt;/small&gt; [[Бенедыкт XI]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1240 — 7 ліпеня 1304)&lt;/small&gt;
|Нікало Бакасіні дэ Трэвіза
|  align=&quot;center&quot;|22 кастрычніка 1303 ||align=&quot;center&quot;| 7 ліпеня 1304
|італьянец з Трэвіза&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|314}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/02429c.htm|title=Pope Benedict XI|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c8xpOFH?url=http://www.newadvent.org/cathen/02429c.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|{{~|блаж}}Манах [[дамініканцы|ордэна дамініканцаў]].
|- style=&quot;background:#dcdcdc;text-align:center;&quot;
|-
| colspan=&quot;8&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;|Ад [[Авіньёнскае паланенне Папаў|Авіньёнскага палону Папаў]] да [[Канстанцкі сабор|Канстанцкага сабора]]
|-
|align=&quot;center&quot;|195
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:195-Clement V (2).jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Клімент V}}[[Клімент V]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1264 — 20 красавіка 1314)&lt;/small&gt;
|Раймон Бертран дэ Го
|align=&quot;center&quot;| 5 чэрвеня 1305 ||align=&quot;center&quot;| 20 красавіка 1314
|француз&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|314}}
|Пачатак [[Авіньёнскае паланенне Папаў|Авіньёнскага паланення Папаў]]&lt;ref name=&quot;Авиньонское пленение&quot;&gt;{{кніга
 |аўтар         = 
 |частка         = Авиньонское пленение
 |загаловак      = Католицизм: Словарь атеиста
 |месца         = Москва
 |выдавецтва  = Политиздат
 |год           = 1991
 |старонак       = 320
}}&lt;/ref&gt;. Склікаў {{нп3|В'енскі сабор|В'енскі сабор|ru|Вьеннский собор}} (1311—1312). Скасаваў [[Тампліеры|ордэн тампліераў]] (1312)&lt;ref name=&quot;Там&quot;&gt;{{кніга
 |аўтар         = 
 |частка         = Тамплиеры, храмовники
 |загаловак      = Католицизм: Словарь атеиста
 |месца         = Москва
 |выдавецтва  = Политиздат
 |год           = 1991
 |старонак       = 320
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/04020a.htm|title=Pope Clement V|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c8yFzbs?url=http://www.newadvent.org/cathen/04020a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|196
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:196-John XXII.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Ян XXII}}[[Ян XXII]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1244 або 1249 — 4 снежня 1334)&lt;/small&gt;
|Жак д’Юэз
|align=&quot;center&quot;| 7 жніўня 1316 ||align=&quot;center&quot;| 4 снежня 1334
|француз з Кагора&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|314}}
|Адмаўляў блажэнства праведных душ да [[Страшны суд|Страшнага суда]]. Яго вучэнне было асуджана большай часткай багасловаў і скасавана Бенедыктам XII&lt;ref name=&quot;Иоанн XXII&quot;&gt;{{кніга
 |аўтар         = 
 |частка         = Иоанн XXII
 |загаловак      = Католицизм: Словарь атеиста
 |месца         = Москва
 |выдавецтва  = Политиздат
 |год           = 1991
 |старонак       = 320
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/08431a.htm|title=Pope John XXII|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c8yhDBv?url=http://www.newadvent.org/cathen/08431a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-   style=&quot;background:#fec;&quot;
|
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:Tiara.png|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Мікалай V}}{{нп3|Мікалай V, антыпапа|Мікалай V|ru|Николай V (антипапа)}} &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 13 кастрычніка 1333)&lt;/small&gt;
|П’етра Райнальдуччы
|align=&quot;center&quot;| 12 мая 1328||align=&quot;center&quot;| 25 ліпеня 1330
|італьянец з Карвара каля Рыеці&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|314}}
|Адрокся
|-
|align=&quot;center&quot;|197
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:197-Benedict XII.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Бенедыкт XII}}'''[[Бенедыкт XII]]''' &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1280-е (1285?) — 25 красавіка 1342)&lt;/small&gt;
|Жак Фурнье
|  align=&quot;center&quot;|20 снежня 1334 ||align=&quot;center&quot;| 25 красавіка 1342
|француз&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|314}}
|Манах [[цыстэрцыянцы|ордэна цыстэрцыянцаў]]. Рэфармаваў духоўныя ордэны. Не змог дасягнуць пагаднення з [[Людовік IV (імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі)|Людвігам Баварскім]], у сувязі з гэтым у 1338 нямецкія князі прынялі рашэнне, што абранне [[Імператары Свяшчэннай Рымскай імперыі|імператара]] не павінна сцвярджацца папам&lt;ref name=&quot;Бенедикт XII&quot;&gt;{{кніга
 |аўтар         = 
 |частка         = Бенедикт XII
 |загаловак      = Католицизм: Словарь атеиста
 |месца         = Москва
 |выдавецтва  = Политиздат
 |год           = 1991
 |старонак       = 320
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/02430a.htm|title=Pope Benedict XII|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c8z82LT?url=http://www.newadvent.org/cathen/02430a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|198
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:198-Clement VI.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Клімент VI}}[[Клімент VI]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1291 — 6 снежня 1352)&lt;/small&gt;
|П’ер Рожэ дэ Бофор-Цюрэн
|align=&quot;center&quot;| 7 мая 1342 ||align=&quot;center&quot;| 6 снежня 1352
|француз&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|314}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/04023a.htm|title=Pope Clement VI|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c8zZ4Th?url=http://www.newadvent.org/cathen/04023a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|Манах [[Бенедыкцінцы|ордэна бенедыкцінцаў]]
|-
|align=&quot;center&quot;|199
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:199-Innocent VI.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Інакенцій VI}}[[Інакенцій VI]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1282 або 1295 — 12 верасня 1362)&lt;/small&gt;
|Казімо Эцьен Абер
|align=&quot;center&quot;| 18 снежня 1352 ||align=&quot;center&quot;| 12 верасня 1362
|француз&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|314}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/08018b.htm|title=Pope Innocent VI|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c8zzwTn?url=http://www.newadvent.org/cathen/08018b.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|200
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:200-Blessed Urban V.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Урбан V}}&lt;small&gt;блаж.&lt;/small&gt; [[Урбан V]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1309/1310 — 19 снежня 1370)&lt;/small&gt;
|Гільём дэ Грымор
|align=&quot;center&quot;| 28 верасня 1362 ||align=&quot;center&quot;| 19 снежня 1370
|француз&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|314}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/15214a.htm|title=Pope Bl. Urban V|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c90S5G2?url=http://www.newadvent.org/cathen/15214a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|{{~|блаж}}Манах [[Бенедыкцінцы|ордэна бенедыкцінцаў]]
|-
|align=&quot;center&quot;|201
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:201-Gregory XI.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Грыгорый XI}}[[Грыгорый XI]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1329, 1331 або 1336 — 27 сакавіка 1378)&lt;/small&gt;
|П’ер Ражэ дэ Бафор
|align=&quot;center&quot;| 30 снежня 1370 ||align=&quot;center&quot;| 27 сакавіка 1378
|француз&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|314}}
|Прыслухаўся да закліку [[Кацярына Сіенская|Кацярыны Сіенскай]] аб вяртанні ў Рым. Канец [[Авіньёнскае паланенне Папаў|Авіньёнскага паланення Папаў]]&lt;ref name=&quot;Авиньонское пленение&quot; /&gt;. Асудзіў вучэнне {{нп3|Джон Уікліф|Джона Уікліфа|ru|Уиклиф, Джон}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/06799a.htm|title=Pope Gregory XI|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c90syYl?url=http://www.newadvent.org/cathen/06799a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|202
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:202-Urban VI.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Урбан VI}}[[Урбан VI]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1318 — 15 кастрычніка 1389)&lt;/small&gt;
|Барталамеа Прыньяна
|align=&quot;center&quot;| 8 красавіка 1378 ||align=&quot;center&quot;| 15 кастрычніка 1389
|[[Неапаль|неапалітанец]]&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|314}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/15216a.htm|title=Pope Urban VI|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c91K3Yv?url=http://www.newadvent.org/cathen/15216a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-   style=&quot;background:#fec;&quot;
|
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:VIIKelemen.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Клімент VII}}[[Клімент VII (антыпапа)|Клімент VII]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1342 год — 16 верасня 1394)&lt;/small&gt;
|Роберт, граф Жэнеўскі&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|314}}
|align=&quot;center&quot;| 20 верасня 1378||align=&quot;center&quot;| 16 верасня 1394
|
|Пачатак [[Вялікі заходні раскол|Вялікага заходняга расколу]]&lt;ref name=&quot;Схизма&quot;&gt;{{кніга
 |аўтар         = 
 |частка         = «Великая схизма», «Великий раскол»
 |загаловак      = Католицизм: Словарь атеиста
 |месца         = Москва
 |выдавецтва  = Политиздат
 |год           = 1991
 |старонак       = 320
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/13096c.htm|title=Robert of Geneva|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c91lHfC?url=http://www.newadvent.org/cathen/13096c.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|203
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:203-Boniface IX.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Баніфацый IX}}[[Баніфацый IX]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1356 — 1 кастрычніка 1404)&lt;/small&gt;
|П’етра Тамачэлі
|align=&quot;center&quot;| 2 лістапада 1389 ||align=&quot;center&quot;| 1 кастрычніка 1404
|[[Неапаль|неапалітанец]]&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|314}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/02670a.htm|title=Pope Boniface IX|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c92COE1?url=http://www.newadvent.org/cathen/02670a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-   style=&quot;background:#fec;&quot;
|
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:Pape avignon benoit13.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Бенедыкт XIII}}[[Бенедыкт XIII (антыпапа)|Бенедыкт XIII]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1328 — 23 мая 1423)&lt;/small&gt;
|Педра Марцінес дэ Луна
|align=&quot;center&quot;| 28 верасня 1394||align=&quot;center&quot;| 26 ліпеня 1417
|іспанец з Арагона
|Прыхільнік антыпапы Клімента VII, абраны пасля яго смерці. Зрынуты на Канстанцкім саборы, рашэння якога не прызнаў&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|314}}&lt;ref name=&quot;Б XIII антипапа&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/09431c.htm|title=Pedro de Luna|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-05-07|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c92dB1t?url=http://www.newadvent.org/cathen/09431c.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/09431c.htm|title=Pedro de Luna|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c92dB1t?url=http://www.newadvent.org/cathen/09431c.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|204
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:204-Innocent VII.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Інакенцій VII}}[[Інакенцій VII]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1336 — 6 лістапада 1406)&lt;/small&gt;
|(Косма) Казіма Джэнціле Мільяраці
|align=&quot;center&quot;| 17 кастрычніка 1404 ||align=&quot;center&quot;| 6 лістапада 1406
|італьянец з Сульмоны&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|314}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/08019a.htm|title=Pope Innocent VII|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c934Dx4?url=http://www.newadvent.org/cathen/08019a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|205
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:205-Gregory XII.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Грыгорый XII}}[[Грыгорый XII]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1325/1336 — 18 кастрычніка 1417)&lt;/small&gt;
|Анджэла Карэр
|align=&quot;center&quot;| 30 лістапада 1406 ||align=&quot;center&quot;| 4 ліпеня 1415
|[[венецыя]]нец&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|314}}
|У 1409 зрынуты Пізанскім саборам; адрокся ў 1415&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/07001a.htm|title=Pope Gregory XII|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c93VVAg?url=http://www.newadvent.org/cathen/07001a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-   style=&quot;background:#fec;&quot;
|
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:Antipope Alexander V (1409-1410).JPG|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Аляксандр V}}[[Аляксандр V (антыпапа)|Аляксандр V]]{{efn|Нягледзячы на тое, што Аляксандр V лічыцца антыпапам, наступныя Папы па імі Аляксандр улічвалі яго пры нумарацыі.}} &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(каля 1339 — 3 мая 1410)&lt;/small&gt;
|Пётр Філарг, &lt;br /&gt;або Пётр Кандзій
|align=&quot;center&quot;| 26 чэрвеня 1409||align=&quot;center&quot;| 3 мая 1410
|з вострава Крыт&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|314}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/01288a.htm|title=Alexander V|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c93wFNL?url=http://www.newadvent.org/cathen/01288a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-   style=&quot;background:#fec;&quot;
|
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:Johannes XXIII Gegenpapst.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Ян XXIII}}[[Ян XXIII (антыпапа)|Ян XXIII]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(каля 1370 — 22 снежня 1419)&lt;/small&gt;
|Бальтазар Коса
|align=&quot;center&quot;| 17 мая 1410||align=&quot;center&quot;| 29 мая 1415
|[[Неапаль|неапалітанец]]
|Ваяваў з каралём Неапаля [[Уладзіслаў (кароль Неапаля)|Уладзіславам]]. Зрынуты на Канстанцкім саборы. Канец [[Вялікі заходні раскол|Вялікага заходняга расколу]]&lt;ref name=&quot;Схизма&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/08434a.htm|title=John XXIII|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c94Nsy1?url=http://www.newadvent.org/cathen/08434a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;background:#dcdcdc;text-align:center;&quot;
|-
| colspan=&quot;8&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;|Папы эпохі [[Адраджэнне|Рэнесансу]]
|-
|align=&quot;center&quot;|206
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:206-Martin V.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Марцін V}}[[Марцін V]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1368 — 20 лютага 1431)&lt;/small&gt;
|Адонэ Калона
|align=&quot;center&quot;| 11 лістапада 1417 ||  align=&quot;center&quot;|20 лютага 1431
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|314}}
|Склікаў [[Базельскі сабор]] (1431)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/09725a.htm|title=Pope Martin V|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c94pZec?url=http://www.newadvent.org/cathen/09725a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-   style=&quot;background:#fec;&quot;
|
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:Palma Antipapa Clemens VIII.JPG|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Клімент VIII}}{{нп3|Клімент VIII, антыпапа|Клімент VIII|ru|Климент VIII (антипапа)}} &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — 28 снежня 1446)&lt;/small&gt;
|Хіль Санчэс Муньяс-і-Карбон
|  align=&quot;center&quot;|10 чэрвеня 1423||align=&quot;center&quot;| 26 ліпеня 1429&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|314}}
|
|Адрокся
|-   style=&quot;background:#fec;&quot;
|
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:Tiara.png|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Бенедыкт XIV}}{{нп3|Бенедыкт XIV, антыпапа|Бенедыкт XIV|ru|Бенедикт XIV (антипапа)}} &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(? — каля 1429)&lt;/small&gt;
|Бернард Гарнье
|align=&quot;center&quot;| 12 лістапада 1425||align=&quot;center&quot;| каля 1429 або 1430&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|314}}
|
|
|-
|align=&quot;center&quot;|207
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:207-Eugene IV.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Яўген IV}}[[Яўген IV]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1383 — 23 лютага 1447)&lt;/small&gt;
|Габрыэле Кандульмер
|align=&quot;center&quot;| 3 сакавіка 1431 ||align=&quot;center&quot;| 23 лютага 1447
|[[венецыя]]нец&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|314}}
|Манах [[Аўгусцінскі ордэн|ордэна аўгусцінцаў]]. Супрацьстаяў [[Базельскі сабор|Базельскаму сабору]]. У 1433 годзе каранаваў у Рыме [[Жыгімонт I Люксембургскі|Жыгімонта]], імператара Свяшчэннай Рымскай імперыі. Ускладненне адносін папства з Францыяй&lt;ref name=&quot;Евгений IV&quot;&gt;{{кніга
 |аўтар         = 
 |частка         = Евгений IV
 |загаловак      = Католицизм: Словарь атеиста
 |месца         = Москва
 |выдавецтва  = Политиздат
 |год           = 1991
 |старонак       = 320
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/05601a.htm|title=Pope Eugene IV|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c95KCrq?url=http://www.newadvent.org/cathen/05601a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-   style=&quot;background:#fec;&quot;
|
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:Tiara.png|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Бенедыкт XIV (II)}}[[Жан Кар’е|Бенедыкт XIV II]]{{efn|Кардынал Жан Кар’е ўзяў сабе тое ж імя з тым жа парадкавым нумарам, што і Бернард Гарнье ([[Бенедыкт XIV, антыпапа|Бенедыкт XIV]]).}} &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1370 — каля 1433—1437)&lt;/small&gt;
|Жан Кар’е
|align=&quot;center&quot;| 1429—1430||align=&quot;center&quot;| 1433—1437
|
|
|-   style=&quot;background:#fec;&quot;
|
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:Nuremberg chronicles f 242v 2 (Felix V).jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Фелікс V}}[[Амадэй VIII|Фелікс V]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(4 верасня 1383 — 7 студзеня 1451)&lt;/small&gt;
|Амадэй VIII Міралюбівы, герцаг Савойскі&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|315}}
|align=&quot;center&quot;| 5 лістапада 1439||align=&quot;center&quot;| 7 красавіка 1449&lt;ref name=&quot;FELICE V&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.treccani.it/enciclopedia/felice-v_%28Enciclopedia_dei_Papi%29|title=FELICE V|publisher=Enciclopedia dei Papi (2000)|lang=it|accessdate=2012-05-07|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c968CSv?url=http://www.treccani.it/enciclopedia/felice-v_(Enciclopedia_dei_Papi)|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|
|Лічыцца апошнім гістарычным антыпапам&lt;ref name=&quot;Антипапа&quot;&gt;{{кніга
 |аўтар         = 
 |частка         = Антипапа
 |загаловак      = Католицизм: Словарь атеиста
 |месца         = Москва
 |выдавецтва  = Политиздат
 |год           = 1991
 |старонак       = 320
}}&lt;/ref&gt;. Адрокся&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/06031b.htm|title=Felix V|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c96Vhw6?url=http://www.newadvent.org/cathen/06031b.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|208
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:208-Nicholas V.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Мікалай V}}[[Мікалай V]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(15 лістапада 1397 — 24 сакавіка 1455)&lt;/small&gt;
|Тамаза Парэнтучэлі
|  align=&quot;center&quot;|6 сакавіка 1447 ||align=&quot;center&quot;| 24 сакавіка 1455
|італьянец із Сарцаны&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|315}}
|У 1452 годзе каранаваў у Рыме [[Фрыдрых III Габсбург|Фрыдрыха III]], імператара Свяшчэннай Рымскай імперыі&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/11058a.htm|title=Pope Nicholas V|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c96wLtt?url=http://www.newadvent.org/cathen/11058a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|209
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:209-Callixtus III.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Калікст III}}[[Калікст III]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(31 снежня 1378 — 6 жніўня 1458)&lt;/small&gt;
|Альфонса дзі Борджа
|align=&quot;center&quot;| 8 красавіка 1455 ||  align=&quot;center&quot;|6 жніўня 1458
|іспанец з Хацівы каля Валенсіі&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|315}}
|Рэабілітаваў [[Жанна д’Арк|Жанну д’Арк]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/03187a.htm|title=Pope Callistus III|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c97PAnR?url=http://www.newadvent.org/cathen/03187a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|210
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:210-Pius II.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Пій II}}[[Пій II]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(18 кастрычніка 1405 — 14/15 жніўня 1464)&lt;/small&gt;
|Энеа Сільвіа Пікаламіні
|align=&quot;center&quot;| 19 жніўня 1458 ||align=&quot;center&quot;| 14 або 15 жніўня 1464&lt;ref name=&quot;NDB&quot;&gt;{{cite web|url=http://daten.digitale-sammlungen.de/0001/bsb00016338/images/index.html?seite=508|title=Johannes Helmrath: Pius II|publisher=Neue Deutsche Biographie (NDB). Band 20, Duncker &amp; Humblot, Berlin 2001, S. 492–494|lang=de|accessdate=2012-05-07|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c97qa54?url=http://daten.digitale-sammlungen.de/0001/bsb00016338/images/index.html?seite=508|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|[[Сіена|сіенец]]&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|315}}
|Удзельнік Базельскага сабора. Яго спроба арганізаваць крыжовы паход супраць туркаў скончылася няўдала. [[Гуманізм|Гуманіст]]&lt;ref name=&quot;Пий II&quot;&gt;{{кніга
 |аўтар         = 
 |частка         = Пий II
 |загаловак      = Католицизм: Словарь атеиста
 |месца         = Москва
 |выдавецтва  = Политиздат
 |год           = 1991
 |старонак       = 320
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/12126c.htm|title=Pope Pius II|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c98YiBv?url=http://www.newadvent.org/cathen/12126c.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|211
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:211-Paul II.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Павел II}}[[Павел II]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(23 лютага 1417 — 26 ліпеня 1471)&lt;/small&gt;
|П’етра Барба&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|315}}
|align=&quot;center&quot;| 30 жніўня 1464 ||align=&quot;center&quot;| 26 ліпеня 1471
|[[венецыя]]нец
|Пляменнік [[Яўген IV|Яўгена IV]]. Усталяваў інтэрвал паміж юбілейнымі гадамі ў 25 гадоў. Пачатак выдавецкай дзейнасці Ватыкана&lt;ref name=&quot;Павел II&quot;&gt;{{кніга
 |аўтар         = 
 |частка         = Павел II
 |загаловак      = Католицизм: Словарь атеиста
 |месца         = Москва
 |выдавецтва  = Политиздат
 |год           = 1991
 |старонак       = 320
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/11578a.htm|title=Pope Paul II|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c990rkf?url=http://www.newadvent.org/cathen/11578a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|212
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:212-Sixtus IV.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Сікст IV}}[[Сікст IV]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(21 ліпеня 1414 — 12 жніўня 1484)&lt;/small&gt;
|Франчэска дэла Раверэ
|align=&quot;center&quot;| 9 жніўня 1471 ||align=&quot;center&quot;| 12 жніўня 1484
|італьянец із Савоны, каля Генуі&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|315}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/14032b.htm|title=Pope Sixtus IV|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c99SEAj?url=http://www.newadvent.org/cathen/14032b.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|Манах [[Францысканцы|ордэна францысканцаў]]
|-
|align=&quot;center&quot;|213
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:213-Innocent VIII.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Інакенцій VIII}}[[Інакенцій VIII]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1432? — 25 ліпеня 1492)&lt;/small&gt;
|Джанбатыста Чыба
|align=&quot;center&quot;| 29 жніўня 1484 ||align=&quot;center&quot;| 25 ліпеня 1492
|генуэзец&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|315}}
|Праводзіў палітыку [[непатызм]]у. Выдаў булу Summis Desiderantes, чым паклаў пачатак {{нп3|Паляванне на ведзьмаў|ведаўскім працэсам|ru|Охота на ведьм}}&lt;ref name=&quot;Иннокентий VIII&quot;&gt;{{кніга
 |аўтар         = 
 |частка         = Иннокентий VIII
 |загаловак      = Католицизм: Словарь атеиста
 |месца         = Москва
 |выдавецтва  = Политиздат
 |год           = 1991
 |старонак       = 320
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/08019b.htm|title=Pope Innocent VIII|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c99tI8M?url=http://www.newadvent.org/cathen/08019b.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|214
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:214-Alexander VI.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Аляксандр VI}}[[Аляксандр VI]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1 студзеня 1431 — 18 жніўня 1503)&lt;/small&gt;
|Радрыга Борджыя
|align=&quot;center&quot;| 11 жніўня 1492 ||align=&quot;center&quot;| 18 жніўня 1503
|іспанец з Хацівы каля Валенсіі&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|315}}
|Пляменнік [[Калікст III|Калікста III]]. Бацька [[Чэзарэ Борджыя]] і [[Лукрэцыя Борджыя|Лукрэцыі Борджыя]]. У 1493 булай ''[[Inter caetera]]'' падзяліў нееўрапейскі свет паміж Іспаніяй і Партугаліяй&lt;ref name=&quot;Александр VI&quot;&gt;{{кніга
 |аўтар         = 
 |частка         = Александр VI
 |загаловак      = Католицизм: Словарь атеиста
 |месца         = Москва
 |выдавецтва  = Политиздат
 |год           = 1991
 |старонак       = 320
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/01289a.htm|title=Pope Alexander VI|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c9AK9sM?url=http://www.newadvent.org/cathen/01289a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|215
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:215-Pius III.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Пій III}}[[Пій III]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(29 мая 1439 — 18 кастрычніка 1503)&lt;/small&gt;
|Франчэска Нані Тадэскіні-Пікаламіні
|align=&quot;center&quot;| 22 верасня 1503 ||align=&quot;center&quot;| 18 кастрычніка 1503
|[[Сіена|сіенец]]&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|315}}
|Пляменнік [[Пій II|Пія II]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/12128a.htm|title=Pope Pius III|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c9Als8w?url=http://www.newadvent.org/cathen/12128a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|216
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:216-Julius II.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Юлій II}}[[Юлій II]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(5 снежня 1443 — 21 лютага 1513)&lt;/small&gt;
|Джуліяна дэла Раверэ
|align=&quot;center&quot;| 31 кастрычніка 1503 ||align=&quot;center&quot;| 21 лютага 1513
|італьянец із Савоны каля Генуі&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|315}}
|Пляменнік [[Сікст IV|Сікста IV]]. Склікаў {{нп3|Пяты Латэранскі сабор|Пяты Латэранскі сабор|ru|Пятый Латеранский собор}} (1512). Прапанаваў план перабудовы [[Сабор Святога Пятра|базылікі св. Пятра]]&lt;ref name=&quot;Юлий II&quot;&gt;{{кніга
 |аўтар         = 
 |частка         = Юлий II
 |загаловак      = Католицизм: Словарь атеиста
 |месца         = Москва
 |выдавецтва  = Политиздат
 |год           = 1991
 |старонак       = 320
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/08562a.htm|title=Pope Julius II|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c9BFnPV?url=http://www.newadvent.org/cathen/08562a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|217
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:217-Leo X.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Леў X}}[[Леў X]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(11 снежня 1475 — 1 снежня 1521)&lt;/small&gt;
|Джавані Медычы
|align=&quot;center&quot;| 11 сакавіка 1513 ||align=&quot;center&quot;| 1 снежня 1521
|[[Фларэнцыя|фларэнцыец]]&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|315}}
|Апошні Папа, які не меў свяшчэннага сана на момант абрання. Сын [[Ларэнца Медычы|Ларэнца дэ Медычы]]. Склаў у 1516 канкардат з [[Францыск I|Францыскам I]], падаўшы апошняму большую ўладу над французскай царквой. У 1520 адлучыў ад царквы [[Марцін Лютэр|Марціна Лютэра]]&lt;ref name=&quot;Лев X&quot;&gt;{{кніга
 |аўтар         = 
 |частка         = Лев X
 |загаловак      = Католицизм: Словарь атеиста
 |месца         = Москва
 |выдавецтва  = Политиздат
 |год           = 1991
 |старонак       = 320
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/09162a.htm|title=Pope Leo X|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c9BhXUW?url=http://www.newadvent.org/cathen/09162a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|218
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:218-Adrian VI.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Адрыян VI}}[[Адрыян VI]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(2 сакавіка 1459 — 14 верасня 1523)&lt;/small&gt;
|Адрыян Фларэнсзоан Буенс ван Утрэхт
|align=&quot;center&quot;| 9 студзеня 1522 ||align=&quot;center&quot;| 14 верасня 1523
|з Утрэхта
|Адзіны Пата-галандзец. Апошні Папа-неітальянец перад [[Ян Павел II|Янам Паўлам II]]&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|315}}. Змагаўся з адрэлігіяваннем [[Рымская курыя|Рымскай курыі]] і супраць [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]] у Германіі. Заклікаў еўрапейскіх кіранікоў да крыжовага паходу супраць туркаў&lt;ref name=&quot;Адриан VI&quot;&gt;{{кніга
 |аўтар         = 
 |частка         = Адриан VI
 |загаловак      = Католицизм: Словарь атеиста
 |месца         = Москва
 |выдавецтва  = Политиздат
 |год           = 1991
 |старонак       = 320
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/01159b.htm|title=Pope Adrian VI|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c9C8oiG?url=http://www.newadvent.org/cathen/01159b.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|219
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:219-Clement VII.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Клімент VII}}[[Клімент VII]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(26 мая 1478 — 25 верасня 1534)&lt;/small&gt;
|Джуліа Медычы
|align=&quot;center&quot;| 19 лістапада 1523 ||align=&quot;center&quot;| 25 верасня 1534
|[[Фларэнцыя|фларэнцыец]]&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|315}}
|Кузен [[Леў X|Льва X]]&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|315}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/04024a.htm|title=Pope Clement VII|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012|archiveurl=https://www.webcitation.org/6HfkhMm6y?url=http://www.newadvent.org/cathen/04024a.htm|archivedate=26 чэрвеня 2013|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|220
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:220-Paul III.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Павел III}}[[Павел III]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(29 лютага 1468 — 10 лістапада 1549)&lt;/small&gt;
|Алесандра Фарнезэ
|align=&quot;center&quot;| 13 кастрычніка 1534 ||align=&quot;center&quot;| 10 лістапада 1549
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|315}}
|У 1545 адкрыў [[Трыдэнцкі сабор]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/11579a.htm|title=Pope Paul III|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c9D0hoh?url=http://www.newadvent.org/cathen/11579a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;background:#dcdcdc;text-align:center;&quot;
|-
| colspan=&quot;8&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;|Папы [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]] і [[Контррэфармацыя|Контррэфармацыі]]
|-
|align=&quot;center&quot;|221
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:221-Julius III.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Юлій III}}[[Юлій III]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(10 верасня 1487 — 23 сакавіка 1555)&lt;/small&gt;
|Джавані Марыя Чокі дэль Монтэ
|align=&quot;center&quot;| 7 або 8 лютага 1550 ||align=&quot;center&quot;| 23 сакавіка 1555
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|315}}&lt;ref name=&quot;newadvent&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/08564a.htm|title=Julius III|publisher=CATHOLIC ENCYCLOPEDIA|lang=en|accessdate=2012-04-21|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c9DRkUK?url=http://www.newadvent.org/cathen/08564a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/08564a.htm|title=Pope Julius III|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c9DRkUK?url=http://www.newadvent.org/cathen/08564a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|222
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:222-Marcellus II.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Марцэл II}}[[Марцэл II]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/09641a.htm|title=Pope Marcellus II|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c9Dt3mX?url=http://www.newadvent.org/cathen/09641a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt; &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(6 мая 1501 — 1 мая 1555)&lt;/small&gt;
|Марчэла Чэрвіні
|align=&quot;center&quot;| 9 красавіка 1555 ||align=&quot;center&quot;| 1 мая 1555
|італьянец з [[Мантэпульчана]]&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|315}}
|Апошні Папа, які ўжыў сваё свецкае імя ў якасці афіцыйнага папскага
|-
|align=&quot;center&quot;|223
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:223-Paul IV.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Павел IV}}[[Павел IV]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(28 чэрвеня 1476 — 18 жніўня 1559)&lt;/small&gt;
|Джанп’етра Карафа
|align=&quot;center&quot;| 23 мая 1555 ||align=&quot;center&quot;| 18 жніўня 1559
|[[Неапаль|неапалітанец]]&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|315}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/11581a.htm|title=Pope Paul IV|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c9EKONn?url=http://www.newadvent.org/cathen/11581a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|224
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:224-Pius IV.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Пій IV}}[[Пій IV]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(31 сакавіка 1499 — 9 снежня 1565)&lt;/small&gt;
|Джавані Анджэла Медычы
|align=&quot;center&quot;| 25 снежня 1559 ||align=&quot;center&quot;| 9 снежня 1565
|[[мілан]]ец&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|315}}
|Наноў адкрыў [[Трыдэнцкі сабор]] (1562) і завяршыў яго ў 1563 годзе&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/12129a.htm|title=Pope Pius IV|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c9ElHQO?url=http://www.newadvent.org/cathen/12129a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|225
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:225-St.Pius V.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Пій V}}&lt;small&gt;св.&lt;/small&gt; [[Пій V]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(13 снежня 1504 — 1 мая 1572)&lt;/small&gt;
|Антоніо Мікеле Гісліеры
|align=&quot;center&quot;| 7 студзеня 1566 ||align=&quot;center&quot;| 1 мая 1572
|італьянец з Боска каля [[Алесандрыя|Алесандрыі]]&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|315}}
|{{~|св}}Манах [[дамініканцы|ордэна дамініканцаў]]. Выдаў Рымскі катэхізіс (1566), у 1571 заснаваў кангрэгацыю «[[Індэкс забароненых кніг|Індэкса забароненых кніг]]»&lt;ref name=&quot;Пий V&quot;&gt;{{кніга
 |аўтар         = 
 |частка         = Пий V
 |загаловак      = Католицизм: Словарь атеиста
 |месца         = Москва
 |выдавецтва  = Политиздат
 |год           = 1991
 |старонак       = 320
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/12130a.htm|title=Pope St. Pius V|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c9FCZQS?url=http://www.newadvent.org/cathen/12130a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|226
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:226-Gregory XIII.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Грыгорый XIII}}[[Грыгорый XIII]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(7 студзеня 1502 — 10 красавіка 1585)&lt;/small&gt;
|Уга Банкампаньі
|align=&quot;center&quot;| 13 мая 1572 ||align=&quot;center&quot;| 10 красавіка 1585
|[[Балоння|балонец]]&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|315}}
|Актыўны змагар [[Контррэфармацыя|Контррэфармацыі]]. Правёў [[Грыгарыянскі каляндар|рэформу календара]] ў 1582 годзе. У пантыфікат Грыгорыя XIII быў выдадзены выпраўлены «Збор кананічнага права»&lt;ref name=&quot;Григорий XIII&quot;&gt;{{кніга
 |аўтар         = 
 |частка         = Григорий XIII
 |загаловак      = Католицизм: Словарь атеиста
 |месца         = Москва
 |выдавецтва  = Политиздат
 |год           = 1991
 |старонак       = 320
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/07001b.htm|title=Pope Gregory XIII|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c9FeHgi?url=http://www.newadvent.org/cathen/07001b.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|227
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:227-Sixtus V.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Сікст V}}[[Сікст V]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(13 снежня 1521 — 27 жніўня 1590)&lt;/small&gt;
|Фелічэ Перэці дзі Мантальта
|  align=&quot;center&quot;|24 красавіка 1585 ||  align=&quot;center&quot;|27 жніўня 1590
|італьянец з Гротамарэ каля [[Рыпатрансонэ]]&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|315}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/14033a.htm|title=Pope Sixtus V|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c9G5LuM?url=http://www.newadvent.org/cathen/14033a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|Манах [[канвентуальныя францысканцы|ордэна канвентуальных францысканцаў]]
|-
|align=&quot;center&quot;|228
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:228-Urban VII.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Урбан VII}}[[Урбан VII]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(4 жніўня 1521 — 27 верасня 1590)&lt;/small&gt;
|Джамбатыста Кастанья
|  align=&quot;center&quot;|15 верасня 1590 ||align=&quot;center&quot;| 27 верасня 1590
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|315}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/15218a.htm|title=Pope Urban VII|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c9GXTO2?url=http://www.newadvent.org/cathen/15218a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|229
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:229-Gregory XIV.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Грыгорый XIV}}[[Грыгорый XIV]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(11 лютага 1536 — 15 кастрычніка 1591)&lt;/small&gt;
|Нікало Сфрандраці
|align=&quot;center&quot;| 5 снежня 1590 ||align=&quot;center&quot;| 16 кастрычніка 1591
|італьянец з [[Крэмона|Крэмоны]]&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|316}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/07004a.htm|title=Pope Gregory XIV|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c9GzOuJ?url=http://www.newadvent.org/cathen/07004a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|230
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:230-Innocent IX.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Інакенцій IX}}[[Інакенцій IX]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(20 ліпеня 1519 — 30 снежня 1591)&lt;/small&gt;
|Джавані Антоніа Факінеці дэ Нучэ
|  align=&quot;center&quot;|29 кастрычніка 1591 ||align=&quot;center&quot;| 30 снежня 1591
|[[Балоння|балонец]]&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|316}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/08020a.htm|title=Pope Innocent IX|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c9HQNff?url=http://www.newadvent.org/cathen/08020a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|231
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:231-Clement VIII.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Клімент VIII}}[[Клімент VIII]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(24 лютага 1536 — 5 сакавіка 1605)&lt;/small&gt;
|Іпаліта Альдабрандзіні
|align=&quot;center&quot;| 30 студзеня 1592 ||align=&quot;center&quot;| 5 сакавіка 1605
|[[Фларэнцыя|фларэнцыец]]&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|316}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/04027a.htm|title=Pope Clement VIII|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c9HqzYn?url=http://www.newadvent.org/cathen/04027a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|232
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:232-Leo XI.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Леў XI}}[[Леў XI]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(2 чэрвеня 1535 — 27 красавіка 1605)&lt;/small&gt;
|Алесандра Атавіяна Медычы
|align=&quot;center&quot;| 1 красавіка 1605 ||align=&quot;center&quot;| 27 красавіка 1605
|[[Фларэнцыя|фларэнцыец]]&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|316}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/09166a.htm|title=Pope Leo XI|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c9IHvCG?url=http://www.newadvent.org/cathen/09166a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|233
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:233-Paul V.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Павел V}}[[Павел V]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(17 верасня 1552 — 28 студзеня 1621)&lt;/small&gt;
|Каміла Баргезэ
|align=&quot;center&quot;| 16 мая 1605 ||align=&quot;center&quot;| 28 студзеня 1621
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|316}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/11581b.htm|title=Pope Paul V|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68c9Ij6hL?url=http://www.newadvent.org/cathen/11581b.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|234
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:234-Gregory XV.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Грыгорый XV}}[[Грыгорый XV]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(9 студзеня 1554 — 8 ліпеня 1623)&lt;/small&gt;
|Алесандра Людавізі
|align=&quot;center&quot;| 9 лютага 1621 ||align=&quot;center&quot;| 8 ліпеня 1623
|[[Балоння|балонец]]&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|316}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/07004b.htm|title=Pope Gregory XV|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68cDtPxcz?url=http://www.newadvent.org/cathen/07004b.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|235
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:235-Urban VIII.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Урбан VIII}}[[Урбан VIII]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(5 красавіка 1568 — 29 ліпеня 1644)&lt;/small&gt;
|Мафеа Барберыні
|align=&quot;center&quot;| 6 жніўня 1623 ||align=&quot;center&quot;| 29 ліпеня 1644
|[[Фларэнцыя|фларэнцыец]]&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|316}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/15218b.htm|title=Pope Urban VIII|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68cDx3yiy?url=http://www.newadvent.org/cathen/15218b.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;background:#dcdcdc;text-align:center;&quot;
|-
| colspan=&quot;8&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;|Заняпад Папства. Эпоха [[Асветніцтва]] і буржуазных рэвалюцый
|-
|align=&quot;center&quot;|236
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:236-Innocent X.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Інакенцій X}}[[Інакенцій X]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(7 мая 1574 — 7 студзеня 1655)&lt;/small&gt;
|Джамбатыста Памфілі
|align=&quot;center&quot;| 15 верасня 1644 ||align=&quot;center&quot;| 7 студзеня 1655
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|316}}
|У 1653 годзе асудзіў [[янсенізм]]&lt;ref name=&quot;Иннокентий X&quot;&gt;{{кніга
 |аўтар         = 
 |частка         = Иннокентий X
 |загаловак      = Католицизм: Словарь атеиста
 |месца         = Москва
 |выдавецтва  = Политиздат
 |год           = 1991
 |старонак       = 320
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/08020b.htm|title=Pope Innocent X|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68cDxWFgH?url=http://www.newadvent.org/cathen/08020b.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|237
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:237-Alexander VII.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Аляксандр VII}}[[Аляксандр VII]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(13 лютага 1599 — 22 мая 1667)&lt;/small&gt;
|Фабіа Кіджы
|  align=&quot;center&quot;|7 красавіка 1655 ||align=&quot;center&quot;| 22 мая 1667
|[[Сіена|сіенец]]&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|316}}
|У канфлікце з Францыяй страціў [[Авіньён]] і Венесен. У 1665 асудзіў [[янсенізм]], а ў 1665—1666 — 45 палажэнняў [[Езуіты|езуіцкай]] маралі&lt;ref name=&quot;Александр VII&quot;&gt;{{кніга
 |аўтар         = 
 |частка         = Александр VII
 |загаловак      = Католицизм: Словарь атеиста
 |месца         = Москва
 |выдавецтва  = Политиздат
 |год           = 1991
 |старонак       = 320
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/01294a.htm|title=Pope Alexander VII|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68cDxxguj?url=http://www.newadvent.org/cathen/01294a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|238
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:238-Clement IX.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Клімент IX}}[[Клімент IX]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(28 студзеня 1600 — 9 снежня 1669)&lt;/small&gt;
|Джуліё Распільёзі
|align=&quot;center&quot;| 20 чэрвеня 1667 ||align=&quot;center&quot;| 9 снежня 1669
|італьянец з [[Пістоя|Пістоі]]&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|316}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/04028a.htm|title=Pope Clement IX|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68cDyOksT?url=http://www.newadvent.org/cathen/04028a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|239
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:239-Clement X.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Клімент X}}[[Клімент X]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(13 ліпеня 1590 — 22 ліпеня 1676)&lt;/small&gt;
|Эміліа Банавентура Альцьеры
|align=&quot;center&quot;| 29 красавіка 1670 ||align=&quot;center&quot;| 22 ліпеня 1676
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|316}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/04028b.htm|title=Pope Clement X|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68cDypkQB?url=http://www.newadvent.org/cathen/04028b.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|240
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:240-Blessed Innocent XI.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Інакенцій XI}}&lt;small&gt;блаж.&lt;/small&gt; [[Інакенцій XI]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(19 мая 1611 — 12 жніўня 1689)&lt;/small&gt;
|Бенедэці Адэскалькі
|  align=&quot;center&quot;|21 верасня 1676 ||align=&quot;center&quot;| 12 жніўня 1689
|італьянец з [[Кома (горад)|Кома]]&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|316}}
|{{~|блаж}}Прыхільнік [[артадоксія|артадоксіі]] і ідэі Sacrum imperium. У канфлікце з французскім каралём [[Людовік XIV|Людовікам XIV]] абапіраўся на дапамогу пратэстанцкіх краін&lt;ref name=&quot;Иннокентий XI&quot;&gt;{{кніга
 |аўтар         = 
 |частка         = Иннокентий XI
 |загаловак      = Католицизм: Словарь атеиста
 |месца         = Москва
 |выдавецтва  = Политиздат
 |год           = 1991
 |старонак       = 320
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/08021a.htm|title=Pope Innocent XI|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68cDzGpwU?url=http://www.newadvent.org/cathen/08021a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|241
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:241-Alexander VIII.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Аляксандр VIII}}[[Аляксандр VIII]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(22 красавіка 1610 — 1 лютага 1691)&lt;/small&gt;
|П’етра Вітэ Атабоні
|  align=&quot;center&quot;|6 кастрычніка 1689 ||align=&quot;center&quot;| 1 лютага 1691
|[[венецыя]]нец&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|316}}
|Асуджэнне чатырох пунктаў галіканскай дэкларацыі і вяртанне Авіньёна і Венесена&lt;ref name=&quot;Александр VIII&quot;&gt;{{кніга
 |аўтар         = 
 |частка         = Александр VIII
 |загаловак      = Католицизм: Словарь атеиста
 |месца         = Москва
 |выдавецтва  = Политиздат
 |год           = 1991
 |старонак       = 320
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/01295a.htm|title=Pope Alexander VIII|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68cDzhrIv?url=http://www.newadvent.org/cathen/01295a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|242
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:242-Innocent XII.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Інакенцій XII}}[[Інакенцій XII]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(13 сакавіка 1615 — 27 верасня 1700)&lt;/small&gt;
|Антоніа Піньятэлі дэль Растрэла
|align=&quot;center&quot;| 12 ліпеня 1691 ||align=&quot;center&quot;| 27 верасня 1700
|італьянец са Спінадзолы каля {{нп3|Веноза|Венозы|ru|Веноза}}&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|316}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/08022a.htm|title=Pope Innocent XII|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68cE09jhj?url=http://www.newadvent.org/cathen/08022a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|243
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:243-Clement XI.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Клімент XI}}[[Клімент XI]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(23 ліпеня 1649 — 19 сакавіка 1721)&lt;/small&gt;
|Джанфранчэска Альбані
|align=&quot;center&quot;| 23 лістапада 1700 ||align=&quot;center&quot;| 19 сакавіка 1721
|італьянец з [[Урбіна]]&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|316}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/04029a.htm|title=Pope Clement XI|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68cE0axXm?url=http://www.newadvent.org/cathen/04029a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|244
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:244-Innocent XIII.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Інакенцій XIII}}[[Інакенцій XIII]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(13 мая 1655 — 7 сакавіка 1724)&lt;/small&gt;
|П’етра Мікеланджэла дэі Конці
|align=&quot;center&quot;| 8 мая 1721 ||align=&quot;center&quot;| 7 сакавіка 1724
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|316}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/08023a.htm|title=Pope Innocent XIII|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68cE12jxy?url=http://www.newadvent.org/cathen/08023a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|245
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:245-Servant of God Benedict XIII.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Бенедыкт XIII}}[[Бенедыкт XIII]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(2 лютага 1649 — 21 лютага 1730)&lt;/small&gt;
|П’етра Франчэска (Вінчэнца Марыя) Арсіні дэ Гравіна
|align=&quot;center&quot;| 29 мая 1724 ||align=&quot;center&quot;| 21 лютага 1730
|італьянец з Гравіны&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|316}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/02431a.htm|title=Pope Benedict XIII|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68cE1TkHp?url=http://www.newadvent.org/cathen/02431a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|Манах [[дамініканцы|ордэна дамініканцаў]]
|-
|align=&quot;center&quot;|246
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:246-Clement XII.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Клімент XII}}[[Клімент XII]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(7 красавіка 1652 — 6 лютага 1740)&lt;/small&gt;
|Ларэнца Карсіні
|align=&quot;center&quot;| 12 ліпеня 1730 ||align=&quot;center&quot;| 6 лютага 1740
|[[Фларэнцыя|фларэнцыец]]&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|316}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/04030a.htm|title=Pope Clement XII|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68cE1vG4N?url=http://www.newadvent.org/cathen/04030a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|247
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:247-Benedict XIV.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Бенедыкт XIV}}[[Бенедыкт XIV]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(31 сакавіка 1675 — 3 мая 1758)&lt;/small&gt;
|Праспера Ларэнца Ламберціні
|align=&quot;center&quot;| 17 жніўня 1740 ||align=&quot;center&quot;| 3 мая 1758
|[[Балоння|балонец]]&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|316}}
|Аўтар прац па кананічным праве. Аказваў заступніцтва навукоўцам і дзеячам мастацтва. У 1751 выдаў булу супраць [[Масонства|масонаў]], у 1753 — асудзіў творы [[Вальтэр]]а&lt;ref name=&quot;Бенедикт XIV&quot;&gt;{{кніга
 |аўтар         = 
 |частка         = Бенедикт XIV
 |загаловак      = Католицизм: Словарь атеиста
 |месца         = Москва
 |выдавецтва  = Политиздат
 |год           = 1991
 |старонак       = 320
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/02432a.htm|title=Pope Benedict XIV|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68cE2ML4U?url=http://www.newadvent.org/cathen/02432a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|248
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:248-Clement XIII.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Клімент XIII}}[[Клімент XIII]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(7 сакавіка 1693 — 2 лютага 1769)&lt;/small&gt;
|Карла дэла Торы Рэцоніка
|align=&quot;center&quot;| 6 ліпеня 1758 ||align=&quot;center&quot;| 2 лютага 1769
|[[венецыя]]нец&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|316}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/04032a.htm|title=Pope Clement XIII|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68cE30aR5?url=http://www.newadvent.org/cathen/04032a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|249
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:249-Clement XIV.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Клімент XIV}}[[Клімент XIV]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(30 кастрычніка 1705 — 22 верасня 1774)&lt;/small&gt;
|Ларэнца Джавані Вінчэнца Антоніа Ганганэлі
|align=&quot;center&quot;| 19 мая 1769 ||align=&quot;center&quot;| 22 верасня 1774
|італьянец з Сан-Арканджэла каля [[Рыміні]]&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|317}}
|Манах [[Канвентуальныя францысканцы|ордэна канвентуальных францысканцаў]]. У 1773 годзе апублікаваў булу ''Dominus ас Redemptor'', у якой пастанавіў распусціць [[Езуіты|Таварыства Ісуса]], якое з’яўлялася цягам двух стагоддзяў апорай папства і галоўнай рухальнай сілай [[Контррэфармацыя|контррэфармацыі]]&lt;ref name=&quot;Климент XIV&quot;&gt;{{кніга
 |аўтар         = 
 |частка         = Климент XIV
 |загаловак      = Католицизм: Словарь атеиста
 |месца         = Москва
 |выдавецтва  = Политиздат
 |год           = 1991
 |старонак       = 320
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/04034a.htm|title=Pope Clement XIV|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68cE3S8YX?url=http://www.newadvent.org/cathen/04034a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|250
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:250-Pius VI.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Пій VI}}[[Пій VI]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(27 снежня 1717 — 29 жніўня 1799)&lt;/small&gt;
|Джананджэла граф Браскі
| 15 лютага 1775 ||align=&quot;center&quot;| 29 жніўня 1799
|італьянец з {{нп3|Горад Чэзена|Чэзены|ru|Чезена}}&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|317}}
|Асудзіў [[Вялікая французская рэвалюцыя|французскую рэвалюцыю]] і быў выгнаны з [[Папская вобласць|Папскай вобласці]] французскімі войскамі. Канчатковая страта папскім прастолам Авіньёна і графства Венесен&lt;ref name=&quot;Пий VI&quot;&gt;{{кніга
 |аўтар         = 
 |частка         = Пий VI
 |загаловак      = Католицизм: Словарь атеиста
 |месца         = Москва
 |выдавецтва  = Политиздат
 |год           = 1991
 |старонак       = 320
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/12131a.htm|title=Pope Pius VI|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68cE3tKZw?url=http://www.newadvent.org/cathen/12131a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|251
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:251-Servant of God Pius VII.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Пій VII}}[[Пій VII]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(14 жніўня 1742 — 20 жніўня 1823)&lt;/small&gt;
|Грэгорыа Луіджы Барнаба К’ярамонці
|align=&quot;center&quot;| 14 сакавіка 1800 ||align=&quot;center&quot;| 20 жніўня 1823
|італьянец з [[Горад Чэзена|Чэзены]]&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|317}}
|Манах [[Бенедыкцінцы|ордэна бенедыкцінцаў]]. Каранаваў [[Напалеон I Банапарт|Напалеона]] імператарскай каронай (1804). Адмовіўся падтрымаць Кантынентальную блакаду, што прывяло да акупацыі Рыма і Папскай вобласці французамі&lt;ref name=&quot;Пий VII&quot;&gt;{{кніга
 |аўтар         = 
 |частка         = Пий VII
 |загаловак      = Католицизм: Словарь атеиста
 |месца         = Москва
 |выдавецтва  = Политиздат
 |год           = 1991
 |старонак       = 320
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/12132a.htm|title=Pope Pius VII|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68cE4KYA2?url=http://www.newadvent.org/cathen/12132a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|252
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:252-Leo XII.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Леў XII}}[[Леў XII]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(22 жніўня 1760 — 10 лютага 1829)&lt;/small&gt;
|Анібале, граф дэла Джэнга
|align=&quot;center&quot;| 28 верасня 1823 ||align=&quot;center&quot;| 10 лютага 1829
|італьянец з Джэнгі каля {{нп3|Горад Фабрыяна|Фабрыяна|ru|Фабриано}}&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|317}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/09167a.htm|title=Pope Leo XII|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68cE4mQYo?url=http://www.newadvent.org/cathen/09167a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|Выдаў 5 [[Энцыкліка|энцыклік]]
|-
|align=&quot;center&quot;|253
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:253-Pius VIII.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Пій VIII}}[[Пій VIII]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(20 лістапада 1761 — 30 лістапада 1830)&lt;/small&gt;
|Франчэска Саверыё, граф Касцільёні
|align=&quot;center&quot;| 31 сакавіка 1829 ||align=&quot;center&quot;| 30 лістапада 1830
|італьянец з [[Чынголі]]&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|317}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/12134a.htm|title=Pope Pius VIII|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68cE5Dd6O?url=http://www.newadvent.org/cathen/12134a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|254
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:254-Gregory XVI.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Грыгорый XVI}}[[Грыгорый XVI]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(18 верасня 1765 — 1 чэрвеня 1846)&lt;/small&gt;
|Барталамеа Альберта (Маўра) Капелары
|align=&quot;center&quot;| 2 лютага 1831 ||align=&quot;center&quot;| 1 чэрвеня 1846
|італьянец з [[Белуна]]&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|317}}
|Манах [[Камедулы|ордэны камедулійцаў]]. Апошні неепіскап, абраны папам. Для змагання з [[Карбанарый|карбанарыямі]] заклікаў у [[Папская вобласць|Папскую вобласць]] аўстрыйскія войскі. Асудзіў (1832) ідэі абата {{нп3|Фелісітэ-Рабер дэ Ламенэ|Ламенэ|ru|Ламеннэ, Фелисите-Робер де}}&lt;ref name=&quot;Григорий XVI&quot;&gt;{{кніга
 |аўтар         = 
 |частка         = Григорий XVI
 |загаловак      = Католицизм: Словарь атеиста
 |месца         = Москва
 |выдавецтва  = Политиздат
 |год           = 1991
 |старонак       = 320
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/07006a.htm|title=Pope Gregory XVI|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68cE5emGN?url=http://www.newadvent.org/cathen/07006a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|255
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:255-Blessed Pius IX.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Пій IX}}&lt;small&gt;блаж.&lt;/small&gt; [[Пій IX]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(13 мая 1792 — 7 лютага 1878)&lt;/small&gt;
|Джавані Марыя, граф Мастай дэ Ферэці
|align=&quot;center&quot;| 16 чэрвеня 1846 ||align=&quot;center&quot;| 7 лютага 1878
|італьянец з Сенігаліі, каля [[Анкона|Анконы]]&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|317}}
|Абвясціў дагмат пра Беззаганнае Зачацце Найсвяцейшай Дзевы Марыі і склікаў {{нп3|Першы Ватыканскі сабор|Першы Ватыканскі сабор|ru|Первый Ватиканский собор}}, які зацвердзіў дагматычнае вучэнне пра непамыльнасць Рымскага першасвятара. Самы доўгі пантыфікат у гісторыі папства&lt;ref name=&quot;Пий IX&quot;&gt;{{кніга
 |аўтар         = 
 |частка         = Пий IX
 |загаловак      = Католицизм: Словарь атеиста
 |месца         = Москва
 |выдавецтва  = Политиздат
 |год           = 1991
 |старонак       = 320
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/12134b.htm|title=Pope Pius IX|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68cE6CWua?url=http://www.newadvent.org/cathen/12134b.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;background:#dcdcdc;text-align:center;&quot;
|-
| colspan=&quot;8&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;|Папства ў [[Найноўшы час]]
|-
|align=&quot;center&quot;|256
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:256-Leo XIII.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Леў XIII}}[[Леў XIII]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(2 сакавіка 1810 — 20 ліпеня 1903)&lt;/small&gt;
|Вінчэнца Джаакіна Рафаэль Луіджы Печчы
|align=&quot;center&quot;| 20 лютага 1878 ||align=&quot;center&quot;| 20 ліпеня 1903
|італьянец з Карпінета, каля Ананьі&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|317}}
|
|-
|align=&quot;center&quot;|257
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:257-St.Pius X.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Пій X}}&lt;small&gt;св.&lt;/small&gt; [[Пій X]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(2 чэрвеня 1835 — 20 жніўня 1914)&lt;/small&gt;
|Джузэпэ Мелькіёрэ Сарта
|align=&quot;center&quot;| 4 жніўня 1903 ||align=&quot;center&quot;| 20 жніўня 1914
|італьянец з Рыезэ, каля [[Трэвіза]]&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|317}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/09169a.htm|title=Pope Leo XIII|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68cE6dyWt?url=http://www.newadvent.org/cathen/09169a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|{{~|св}}
|-
|align=&quot;center&quot;|258
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:Benedictus XV.png|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Бенедыкт XV}}[[Бенедыкт XV]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(21 лістапада 1854 — 22 студзеня 1922)&lt;/small&gt;
|Джакама, маркіз дэла К’еза
|align=&quot;center&quot;| 3 верасня 1914 ||align=&quot;center&quot;| 22 студзеня 1922
|італьянец з Рыезэ, каля [[Трэвіза]]&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|317}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/12137a.htm|title=Pope Pius X|publisher=Catholic Encyclopedia|lang=en|accessdate=2012-06-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68cE74y4U?url=http://www.newadvent.org/cathen/12137a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|Заклікаў да спынення [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]]
|-
|align=&quot;center&quot;|259
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:Pio 11.jpg|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Пій XI}}[[Пій XI]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(31 мая 1857 — 10 лютага 1939)&lt;/small&gt;
|Аброджыа Даміяна Акіле Раты
|align=&quot;center&quot;| 6 лютага 1922 ||align=&quot;center&quot;| 10 лютага 1939
|італьянец з Дэзіа, каля [[Мілан]]а&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|317}}
|Падпісаў [[Латэранскія пагадненні]] з Італіяй, якія прызнавалі [[Ватыкан]] суверэннай дзяржавай&lt;ref name=&quot;Пий XI&quot;&gt;{{кніга
 |аўтар         = 
 |частка         = Пий XI
 |загаловак      = Католицизм: Словарь атеиста
 |месца         = Москва
 |выдавецтва  = Политиздат
 |год           = 1991
 |старонак       = 320
}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|260
|align=&quot;center&quot;|[[Файл:Pius XII.png|105px]]
|align=&quot;center&quot;|{{~|Пій XII}}[[Пій XII]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(2 сакавіка 1876 — 9 кастрычніка 1958)&lt;/small&gt;
|Эўджэніа Марыя Джузэпэ Джавані Пачэлі
|align=&quot;center&quot;| 2 сакавіка 1939 ||align=&quot;center&quot;| 9 кастрычніка 1958
|рымлянін&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|317}}
|
|-
|align=&quot;center&quot;|261
|align=&quot;center&quot;|
| align=&quot;center&quot; |{{~|Ян XXIII}}св&lt;small&gt;.&lt;/small&gt; [[Ян XXIII]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(25 лістапада 1881 — 3 чэрвеня 1963)&lt;/small&gt;
|Анжэла Джузэпэ Ранкалі
|align=&quot;center&quot;| 28 кастрычніка 1958 ||align=&quot;center&quot;| 3 чэрвеня 1963
|італьянец з Сота іль Монтэ, каля [[Бергама]]&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|317}}
|Склікаў [[Другі Ватыканскі сабор]]&lt;ref name=&quot;religio1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.religio.ru/lecsicon/03/120.html|title=Второй Ватиканский собор|lang=ru|accessdate=2012-06-07|archiveurl=https://www.webcitation.org/68cE7YBfO?url=http://www.religio.ru/lecsicon/03/120.html|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;; часам яго завуць «добрым Папам Янам»&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ioann23.ru/?p=133|title=Биография. Щедрая жизнь Иоанна XXIII|lang=ru|accessdate=2012-06-07|archiveurl=https://www.webcitation.org/68cE9iml8?url=http://www.ioann23.ru/?p=133|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|262
|align=&quot;center&quot;|
|align=&quot;center&quot;|св. {{~|Павел VI}}[[Павел VI]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(26 верасня 1897 — 6 жніўня 1978)&lt;/small&gt;
|Джавані Батыста Энрыка Антоніа Марыя Манціні
|align=&quot;center&quot;| 21 чэрвеня 1963 ||align=&quot;center&quot;| 6 жніўня 1978
|італьянец з Канчэзіа, каля [[Брэшыя]]&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|317}}
|Апошні Папа, каранаваны тыярай. Закрыў Другі Ватыканскі сабор&lt;ref name=&quot;religio1&quot;/&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|263
|align=&quot;center&quot;|
|align=&quot;center&quot;|{{~|Ян Павел I}}[[Ян Павел I]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(17 кастрычніка 1912 — 28 верасня 1978)&lt;/small&gt;
|Альбіна Лучані
|align=&quot;center&quot;| 26 жніўня 1978 ||align=&quot;center&quot;| 28 верасня 1978
|італьянец з Форна-дзі-Канале, каля [[Белуна]]&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|317}}
|
|-
|align=&quot;center&quot;|264
|align=&quot;center&quot;|
| align=&quot;center&quot; |св{{~|Ян Павел II}}&lt;small&gt;.&lt;/small&gt; [[Ян Павел II]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(18 мая 1920 — 2 красавіка 2005)&lt;/small&gt;
|Караль Юзаф Вайтыла
|align=&quot;center&quot;| 16 кастрычніка 1978 ||align=&quot;center&quot;| 2 красавіка 2005
|паляк з [[Вадавіцы|Вадавіцаў]] каля [[Кракаў|Кракава]]&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;{{rp|317}}
|{{~|блаж}} Першы Папа-неітальянец з 1523 года. Першы Папа-славянін.&lt;ref name=&quot;Список&quot; /&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|265
|align=&quot;center&quot;|
|align=&quot;center&quot;|{{~|Бенедыкт XVI}}[[Бенедыкт XVI]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(16 красавіка 1927 — 31 снежня 2022)&lt;/small&gt;
|Ёзэф Алаіз Ратцынгер
|align=&quot;center&quot;| 19 красавіка 2005 ||align=&quot;center&quot;| 28 лютага 2013
|немец з {{нп3|Марктль|Марктль-ам-Ін|ru|Марктль}} у [[Баварыя|Баварыі]]
|{{нп3|Адрачэнне Бенедыкта XVI|Адрокся|ru|Отречение Бенедикта XVI}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://kommersant.ru/doc/2125393|title=Папа римский уйдет при жизни|date=12.02.2013|publisher=Газета «Коммерсантъ»|lang=ru|accessdate=2013-02-15|archiveurl=https://www.webcitation.org/6ERXgNH0r?url=http://kommersant.ru/doc/2125393|archivedate=15 лютага 2013|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|266
|align=&quot;center&quot;|
|align=&quot;center&quot;|{{~|}}[[Францыск (Папа Рымскі)|Францыск]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/russian/rolling_news/2013/03/130313_rn_pope_name.shtml|title=Ватикан уточнил имя нового понтифика: просто Франциск|publisher=BBC Russian|accessdate=2013-03-14|lang=ru|archiveurl=https://www.webcitation.org/6F8xFJvX3?url=http://www.bbc.co.uk/russian/rolling_news/2013/03/130313_rn_pope_name.shtml|archivedate=15 сакавіка 2013|url-status=live}}&lt;/ref&gt; &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(17 снежня 1936 — 21 красавіка 2025)&lt;/small&gt;
|Хорхэ Марыа Берголья
|align=&quot;center&quot;| 13 сакавіка 2013 ||align=&quot;center&quot;|21 красавіка 2025
| аргенцінец італьянскага паходжання з [[Буэнас-Айрэс]]а
| Першы Папа з [[Новы Свет|Новага Свету]] і першы Папа з [[Езуіты|Ордэна Езуітаў]]
|-
|align=&quot;center&quot;|267
|align=&quot;center&quot;|
|align=&quot;center&quot;|{{~|}}[[Леў XIV]] &lt;small&gt;(14 верасня 1955)&lt;/small&gt;
|Роберт Фрэнсіс Прэво
|align=&quot;center&quot;| 8 мая 2025 ||align=&quot;center&quot;|
| [[Амерыканцы|амерыканец]] італа-французскага паходжання
| Першы Папа з [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]]
|}

== 10 самых працяглых пантыфікатаў ==
У табліцу не ўключаны св. Пётр, паколькі адсутнічаюць дакладныя датаванні як падзеі, калі Ісус прызначыў Пятра галавой царквы, так і часу яго смерці. Паводле розных ацэнак, знаходжанне Пятра на пасту кіраўніка царквы доўжылася ад 25 да 33 гадоў.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Імя !! Пантыфікат !! Тэрмін пантыфікату
|-
| бл. [[Пій IX]] || 1846—1878 || 31 год, 7 месяцаў, 23 дні
|-
| св. [[Ян Павел II]] || 1978—2005 || 26 гадоў, 5 месяцаў, 18 дзён
|-
| [[Леў XIII]] || 1878—1903 || 25 гадоў, 5 месяцаў, 1 дзень
|-
| [[Пій VI]] || 1775—1799 || 24 гады, 6 месяцаў, 15 дзён
|-
| [[Адрыян I]] || 772—795 || 23 гады, 5 месяцаў, 7 дзён
|-
| [[Пій VII]] || 1800—1823 || 23 гады, 5 месяцаў, 7 дзён
|-
| [[Аляксандр III (Папа Рымскі)|Аляксандр III]] || 1159—1181 || 21 год, 11 месяцаў, 24 дні
|-
| св. [[Сільвестр I]] || 314—335 || 21 год, 11 месяцаў, 1 дзень
|-
| св. [[Леў I (Папа Рымскі)|Леў I]] || 440—461 || 21 год, 1 месяц, 13 дзён
|-
| [[Урбан VIII]] || 1623—1644 || 20 гадоў, 11 месяцаў, 24 дні
|}

== 11 самых кароткіх пантыфікатаў ==
У табліцу не ўключаны [[Стэфан II (Папа Рымскі)|Стэфан II]], абраны ў [[752]] годзе. Ён памёр на 4-ы дзень пасля абрання. Хоць Стэфан быў абраны з выкананнем кананічных правілаў, ён не быў прысвечаны і не прыступаў да выканання абавязкаў Пантыфіка. З [[1961]] года ён не лічыцца законным Папам.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Імя !! Пантыфікат !! Тэрмін пантыфікату
|-
| [[Урбан VII]] || 15 — 27 верасня 1590 || 13 дзён
|-
| [[Баніфацый VI]] || 4 — 19 красавіка 896 || 16 дзён
|-
| [[Цэлесцін IV]] || 25 кастрычніка — 10 лістапада 1241 || 17 дзён
|-
| [[Тэадор II (Папа Рымскі)|Тэадор II]] || снежань 897 || 20 дзён
|-
| [[Сісіній, Папа Рымскі|Сісіній]] || 15 студзеня — 4 лютага 708 || 21 дзень
|-
| [[Марцэл II]] || 9 красавіка — 1 мая 1555 || 22 дні
|-
| [[Дамас II, Папа Рымскі|Дамас II]] || 17 ліпеня — 9 жніўня 1048 || 24 дні
|-
| [[Пій III]] || 22 верасня — 18 кастрычніка 1503 || 27 дзён
|-
| [[Леў XI]] || 1 — 27 красавіка 1605 || 27 дзён
|-
| [[Бенедыкт V]] || 22 мая — 23 чэрвеня 964 || 33 дні
|-
| [[Ян Павел I]] || 26 жніўня — 28 верасня 1978 || 33 дні
|}

== Рэлігійныя ордэны ==
34 Папы былі членамі [[Манаскі ордэн|рэлігійных ордэнаў]]. Да іх ліку адносяцца:
* [[бенедыкцінцы]] (17): [[Грыгорый I (Папа Рымскі)|Грыгорый I]], [[Баніфацый IV]], [[Адэадат II, Папа Рымскі|Адэадат II]], [[Леў IV (Папа Рымскі)|Леў IV]], [[Ян IX]], [[Леў VII]], [[Стэфан IX (X)]], [[Грыгорый VII (Папа Рымскі)|Грыгорый VII]], [[Віктар III]], [[Урбан II]], [[Пасхалій II]], [[Геласій II]], [[Цэлесцін V]], [[Клімент VI]], [[Урбан V]], [[Пій VII]]
** у тым ліку [[камедулы]] (1): [[Грыгорый XVI]]
* {{нп3|Аўгусцінскі ордэн|аўгусцінцы|ru|Августинский орден}} (6): [[Яўген IV]]
** у тым ліку аўгусцінцы-канонікі (5): [[Ганорый II (Папа Рымскі)|Ганорый II]], [[Інакенцій II]], [[Луцый II]], [[Грыгорый VIII]], [[Адрыян IV]]
* [[дамініканцы]] (4): [[Інакенцій V]], [[Бенедыкт XI]], [[Пій V]], [[Бенедыкт XIII]]
* [[францысканцы]] (4): [[Мікалай IV]], [[Сікст IV]]
** у тым ліку [[канвентуальныя францысканцы]] (2): [[Сікст V]], [[Клімент XIV]]
* [[цыстэрцыянцы]] (2): [[Яўген III]], [[Бенедыкт XII]]
* [[езуіты]] (1): [[Францыск (Папа Рымскі)|Францыск]]

== Гл. таксама ==
* [[Спіс Канстанцінопальскіх патрыярхаў]]
* [[Спіс Іерусалімскіх патрыярхаў]]
* [[Спіс Антыяхійскіх патрыярхаў]]
* [[Сусветны сабор]]
* [[Імёны Папаў Рымскіх]]

== Заўвагі ==
{{notelist}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{ВТ-ЭСБЕ|Папство}}
* ''Задворный В. Л.'' История Римских пап. — М., 1995.
* {{кніга
 |аўтар         = Лозинский С. Г.
 |частка         = 
 |загаловак      = История папства
 |адказны = 
 |месца         = М.
 |выдавецтва  = Политиздат
 |год           = 1961
 |старонкі       = 551—563
}}
* {{кніга
 |аўтар         = Черняк И.
 |частка         = Список пап и антипап
 |загаловак      = Католицизм: Словарь атеиста
 |адказны = Под общ. ред. Л. Н. Великовича
 |месца         = М.
 |выдавецтва  = Политиздат
 |год           = 1991
 |старонак       = 320
 |isbn          = 5-250-00779-1
}}
* {{кніга
 |аўтар         = Imma Penn.
 |частка         = The Unbroken Chain?
 |загаловак      = Dogma Evolution and Papal Fallacies
 |спасылка        = http://books.google.ru/books?id=9MBnbFg-jJgC
 |выдавецтва  = AuthorHouse
 |год           = 2007
 |старонак       = 352
}}
* ''Gergely Jeno''. A papasag tortenete. — Budapest, 1982. (Гергей, Енё. История папства / Пер. с венгер. О. В. Громова. — М.: Республика, 1996. — 463 с.)

== Спасылкі ==
* {{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/12272b.htm|title=The List of Popes|publisher=[[Catholic Encyclopedia]]|lang=en|accessdate=2012-02-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/67vIt1zhV?url=http://www.newadvent.org/cathen/12272b.htm|archivedate=25 мая 2012|url-status=live}}
* {{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/01582a.htm|title=Antipope|publisher=[[Catholic Encyclopedia]]|lang=en|accessdate=2012-02-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/68cEApxWJ?url=http://www.newadvent.org/cathen/01582a.htm|archivedate=22 чэрвеня 2012|url-status=live}}
* {{cite web|url=http://www.ojaiorange.com/popes/intro.php|title=Popes and antipopes|lang=en|accessdate=2012-05-02|archiveurl=https://www.webcitation.org/67vItSyyw?url=http://www.ojaiorange.com/popes/intro.php|archivedate=25 мая 2012|url-status=dead}}
* {{cite web|url=http://www.hrono.info/proekty/ostu/popes.html|title=The List of Popes|lang=ru|accessdate=2012-02-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/67vIudVTO?url=http://www.hrono.info/proekty/ostu/popes.html|archivedate=25 мая 2012|url-status=live}}
* {{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/441722/papacy/275551/List-of-popes-and-antipopes|title=Popes and antipopes|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|lang=en|accessdate=2012-02-27|archiveurl=https://www.webcitation.org/67vIvqAYv?url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/441722/papacy/275551/List-of-popes-and-antipopes|archivedate=25 мая 2012|url-status=live}}
* {{cite web|url=http://w2.vatican.va/content/vatican/en.html|title=The Holy See|publisher=Magisterium of the Supreme Pontiffs|lang=en|accessdate=2016-02-12}}

{{Папы Рымскія}}
{{Антыпапы}}
{{Выдатны спіс}}
{{Артыкул года|2016}}

[[Катэгорыя:Папы Рымскія]]
[[Катэгорыя:Спісы:Італія]]</text>
      <sha1>8xwu3ja1mtd5733f275rnv4p6jj6toa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Беларускі лемантар або першая навука чытання</title>
    <ns>0</ns>
    <id>154018</id>
    <revision>
      <id>5153292</id>
      <parentid>5066630</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T21:43:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5153292</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38334" sha1="ssm150zp6ezo1fdctikoxzhzwn6nnhx" xml:space="preserve">{{Літаратурны твор 
|Назва               = Беларускі лемантар або Першая навука чытання
|Назва-арыгінал      = Biełaruski lementar abo Pierszaja nawuka czytańnia &lt;br/&gt; Беларуски лемэнтар або Першая навука чытаньня
}}
'''«Белару{{націск}}скі леманта{{націск}}р або́ Пе{{націск}}ршая наву{{націск}}ка чыта{{націск}}ння»'''&lt;ref name = &quot;nlb&quot;&gt;{{cite web|url =https://e-catalog.nlb.by/Record/BY-NLB-br0001519313 |title = Беларускі лемантар, або Першая навука чытання|publisher = [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]]|lang = be |access-date = 24.06.2019}}&lt;/ref&gt; (у арыгінале: ''«Biełaruski lementar abo Pierszaja nawuka czytańnia»'', ''«Беларуски лемэнтар або Першая навука чытаньня»'') — першы [[буквар]] (лемантар) на [[Беларуская мова|беларускай мове]], выдадзены ў 1906 годзе ў [[Санкт-Пецярбург]]у выдавецкай суполкай «[[Загляне сонца і ў наша аконца]]» [[Беларускі лацінскі алфавіт|лацінкай]] і [[кірыліца]]й.

Складальнікам і рэдактарам арыгінальнай версіі лацінкай быў [[Вацлаў Іваноўскі]]{{sfn|Туронак|2008|с=32—36}},  кірылічную версію рэдагаваў Казімір Кастравіцкі ([[Карусь Каганец]])&lt;ref name = &quot;pawet&quot;&gt;{{cite web|url =http://pawet.net/library/history/city_district/data_people/dzieiachy_mastactwau/kahaniec/Карусь_Каганец.html |title = Лёсам Лідчыны крануўся|first = Станіслаў|last = Суднік |author = Станіслаў Суднік |date = 05.08.2009|year =2009 |publisher = Pawet|language = be |access-date = 22.05.2019}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Каспяровіч|1928|с=96—97}}. Узорам быў польскі лемантар [[Конрад Прушынскі|Конрада Прушынскага]]{{sfn|Elementarz na którym nauczysz czytać|1903}}. У падручніку ўпершыню выкарыстоўваецца беларуская лінгвістычная тэрміналогія.

== Перадгісторыя ==
[[Файл:Вацлаў Леанардавіч Іваноўскі.jpg|міні|злева|[[Вацлаў Іваноўскі]].]]
У другой палове [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]] з’явіўся шэраг твораў [[беларуская літаратура|беларускай літаратуры]]. Але іх аўтары яшчэ не выдалі падручнік для практычнага навучання. Мовазнаўчыя даследаванні [[Іван Іванавіч Насовіч|Івана Насовіча]], [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Яўхіма Карскага]] і іншых так і не прывялі да ўкаранення беларускай мовы ў педагагічнай дзейнасці. Гэта тлумачыцца перш за ўсё абмежавальнай палітыкай уладаў у [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], афіцыйным трактаваннем [[беларуская мова|беларускай мовы]] як дыялекту [[руская мова|рускай]]{{sfn|Туронак|2008|с=31}}.

Задума першых беларускіх школьных падручнікаў з’явілася на пачатку [[XX стагоддзе|XX стагоддзя]] ў асяроддзі [[Беларуская рэвалюцыйная партыя|Беларускай рэвалюцыйнай партыі]] (БРП), створанай па ініцыятыве студэнта [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны тэхналагічны інстытут|Пецярбургскага тэхналагічнага інстытута]] [[Вацлаў Іваноўскі|Вацлава Іваноўскага]]. Пра гэта сведчыць выдадзеная восенню 1902 года адозва «Да інтэлігенцыі», у якой была сфармулявана праграма беларускай народнай асветы і выдавецкай дзейнасці. Першым пунктам тут значылася стварэнне прац для ўдасканалення беларускай мовы і выданне граматыкі, для распрацоўкі якой планавалася звярнуцца да спецыялістаў. Невядома, ці звярталіся і да каго звярталіся з гэтай нагоды дзеячы БРП, бо фактычна ніхто з вядомых мовазнаўцаў таго часу распрацоўкай граматыкі не заняўся.

Патрэба стварыць падручнік была выклікана неабходнасцю распрацоўкі адзіных прынцыпаў беларускага правапісу, бо планавалася распачаць пастаянную выдавецкую дзейнасць. Лемантар мог бы быць створаны ўласнымі сіламі за адносна кароткі час.

Чакаючы з’яўлення падручніка, [[Алаіза Пашкевіч|Цётка (Алаіза Пашкевіч)]] пісала 28 чэрвеня 1906 года са [[Львоў|Львова]] [[Браніслаў Эпімах-Шыпіла|Браніславу Эпімах-Шыпілу]] ў [[Санкт-Пецярбург]]: «''Я хачу даведацца ад Вас, што чутно з букваром, ці ўжо гатоў, ці ў нас будзе фанэтыка наша беларуская. Гэта вельмі важна, бо буду цяпер выдаваць папулярныя рэчы для народу, дык ня ведаю, як чаго трымацца''»{{sfn|Цётка|2001|с=215}}.

Рукапіс лемантара быў, відавочна, апрацаваны ў 1904—1905 гадах. Вацлаў Іваноўскі паведамляў [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Аляксандру Ельскаму]] ў лісце ад 17 красавіка 1906 года: «''Некалькі людцоў „тутэйшых“, што ў Пецярбурху жывуць, залажылі выдаўніцкую суполку, цяпер адбіваецца ўжо элементар, будзе дваякімі знакамі, гэта значыць, па просту кажучы, будуць два элементары''»{{sfn|Туронак|2006}}.
[[Файл:Карусь Каганец.jpg|міні|[[Карусь Каганец|Казімір Кастравіцкі (Карусь Каганец)]].]]
На працягу XIX стагоддзя сфарміравалася практыка друкавання беларускіх кніг і іншых выданняў альтэрнатыўна — [[лацінскі алфавіт|лацінкай]] або [[кірыліца]]й. Гэта адлюстроўвала як спецыфіку рэлігійнай сітуацыі ў Беларусі, так і матывацыі паасобных аўтараў. Рашэнне выдаць лемантар двума алфавітамі, у адрозненне ад практыкі XIX стагоддзя, не надавала перавагі і не перадвызначала будучыні аднаго з іх. Гэта падвойвала выдаткі на друк, але яны не былі такімі высокімі ў параўнанні з чаканым вынікам, гэта значыць з развіццём нацыянальнай свядомасці і інтэграцыяй беларускага грамадства на падставе агульнанацыянальнай культуры. [[Рыгор Міхайлавіч Семашкевіч|Рыгор Семашкевіч]], напрыклад, лічыць, што на тагачасным этапе гэта было адзіна правільнае рашэнне{{sfn|Семашкевіч|1971|с=98}}.

3 двух запланаваных варыянтаў лемантара першым у друкарні Пянткоўскага ў Санкт-Пецярбургу выйшаў варыянт на лацінцы (ліпень 1906 г.), кірылічны з’явіўся на некалькі тыдняў пазней.

== Лацінкавы варыянт ==
[[Файл:Biełaruski lementar abo Pierszaja nawuka czytańnia (1906).pdf|page=14|міні|злева|Старонка лацінкавага выдання.]]
Пытанне ананімнасці падручніка даўно разглядалася даследчыкамі. У 1920-х гадах [[Мікалай Іванавіч Каспяровіч|Мікалай Каспяровіч]] на падставе даследавання рукапісаў [[Карусь Каганец|Казіміра Кастравіцкага]] (Карусь Каганец) і яго ліставання са старшынёй выдавецкай суполкі «Загляне сонца і ў наша аконца» [[Вацлаў Іваноўскі|Вацлавам Іваноўскім]] выказаў думку, што аўтарам лемантара быў Казімір Кастравіцкі{{sfn|Каспяровіч|1928|с=102}}. Гэтага погляду таксама прытрымліваліся больш познія даследчыкі{{sfn|Германовіч|1974|с=33}}{{sfn|Александровіч|1979|с=17}}. [[Якуб Колас]] і [[Паўліна Вінцэнтаўна Мядзёлка|Паўліна Мядзёлка]] лічылі, што аўтарам была [[Алаіза Пашкевіч|Цётка (Алаіза Пашкевіч)]]{{sfn|Яленскі|1994|с=101}}, пазней гэта самае сцвярджала [[Лідзія Львоўна Арабей|Лідзія Арабей]]{{sfn|Арабей|1982|с=114}}.

[[Юры Туронак]] у 1980-я гады даследаваў паходжанне «Беларускага лемантара» на падставе нявыкарыстаных раней польскіх крыніц. Даследчык прыводзіць факты аб тым, што працай над лацінкавым варыянтам лемантара заняўся восенню 1904 года Вацлаў Іваноўскі, калі праходзіў паслядыпломную практыку на цукровым заводзе ў Баравічках пад [[Плоцк]]ам. У лісце да [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Аляксадра Ельскага]] ад 24 лютага 1905 года В. Іваноўскі інфармаваў, што праца над лемантаром блізкая да завяршэння (''«будзе гатоў да друку за месяц»''). Таму можна дапусціць, што лацінкавы варыянт лемантара В. Іваноўскі скончыў максімальна позна вясной 1905 года. У лісце згадваецца, што ўзорам быў (нелегальны на тэрыторыі [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]) польскі лемантар Казімежа Промыка (псеўданім [[Конрад Прушынскі|Конрада Прушынскага]]){{sfn|Elementarz na którym nauczysz czytać|1903}}. Гэты падручнік у сувязі з забаронай навучання польскай мове ў школах Расійскай імперыі прызначаўся для хатняга ўжытку і быў больш адпаведны беларускім умовам, чым расійскія буквары, што ўжываліся ў народных школах{{sfn|Туронак|2008|с=32—36}}.

У графіцы прапаноўвалася выкарыстанне лацінкавых знакаў «[[č]]», «[[š]]», «[[ž]]» замест традыцыйных «cz», «sz», «[[ż]]», што, напэўна, мела на мэце аддаліць беларускую лацінку ад польскага алфавіта{{sfn|Туронак|2008|с=36—37}}.

== Кірылічны варыянт ==
[[Файл:Беларуски лемэнтар, або Першая навука чытання (1906).pdf|page=5|міні|Вокладка кірылічнага выдання.]]
Юры Туронак даводзіць, што лацінкавы варыянт лемантара быў асновай для стварэння другога варыянта, надрукаванага кірыліцай, укладанне якога Вацлаў Іваноўскі даручыў [[Карусь Каганец|Казіміру Кастравіцкаму (Карусю Каганцу)]]{{sfn|Туронак|2008}}.

У лемантары Каруся Каганца было 19 малюнкаў, лічыцца, што яны належалі самому аўтару. Малюнкі былі простымі — карова, баба, бот, маці, тын, лён, рыба, заяц — але менавіта яны сталі першым узорам аздаблення дзіцячай кнігі ў Беларусі&lt;ref name = &quot;pawet&quot;/&gt;.

Не знайшла падтрымкі выдавецтва канцэпцыя Казіміра Кастравіцкага выкарыстоўваць [[Паўднёва-заходні дыялект беларускай мовы|паўднёва-заходні дыялект]] як аснову для стварэння беларускай агульнанароднай мовы{{sfn|Каспяровіч|1928|с=96—97}}. В. Іваноўскі аддаваў перавагу [[Сярэднебеларускія гаворкі|сярэднебеларускім гаворкам]], таму падрыхтаваны К. Кастравіцкім тэкст быў папраўлены. Але не ўсе паўднёва-заходнія дыялектызмы былі выдалены, захаваліся, напрыклад, сляды [[оканне|окання]] (познаваць, покажы, богатый). Не ўжываў К. Кастравіцкі і некаторых [[лексема|лексем]], якія сустракаліся ў лацінкавым варыянце, папракаў В. Іваноўскага за ўжыванне [[паланізм]]аў і ўвёў у свой тэкст многія словы, якія адрозніваліся з боку [[фанетыка|фанетыкі]], [[Марфалогія мовы|марфалогіі]], а часам і сэнсу («раней» замест «dauniej», «абодва» замест «aboja»). Гэтыя разыходжанні пацвярджаюць, што два варыянты падручніка былі справай розных аўтараў{{sfn|Каспяровіч|1928|с=96—97}}.

== Асаблівасці правапісу ==
[[Файл:Беларуски лемэнтар, або Першая навука чытання (1906).pdf|page=22|міні|злева|Старонка кірылічнага выдання.]]
Найменшыя цяжкасці ўзнікалі пры адаптацыі для патрэб беларускай мовы лацінкі, пры ўжыванні якой абапіраліся на нормы польскага правапісу. У выкарыстанні ж кірыліцы ўжо на мяжы XIX—XX ст. выявіліся інавацыйныя тэндэнцыі, з мэтай прыстасаваць тагачасны [[рускі алфавіт]] да патрабаванняў беларускай фанетыкі. Таму ў першыя гады XX стагоддзя паўстала шмат розначытанняў, уніфікацыя якіх зрабілася істотнай праблемай.

Найважнейшая праблема, якую неабходна было вырашыць у час працы над другім варыянтам, была ў тым, як пазбегнуць існуючых разыходжанняў ва ўжыванні беларускай кірыліцы. З рукапісаў Казіміра Кастравіцкага вынікае, што ён не меў наконт гэтага ўстойлівага меркавання{{sfn|Каспяровіч|1928|с=96—99}}{{sfn|Германовіч|1974|с=31—37}}. Да прыкладу, ён карыстаўся рознымі знакамі змякчэння — апострафам і мяккім знакам (мысл', болиць), нескладовае «и» выражаў аднолькава як літарай «[[й]]», так і «[[ǐ]]» (рай, маǐ), а «о» пасля мяккага зычнага — ці пры дапамозе «[[ё]]», ці «іо» і « ǐо» (ён, іон, ǐон). Затое ў рукапісах К. Кастравіцкага не сустракаецца літары «[[щ]]», якую ён паслядоўна замяняў складзеным з дзвюх літар знакам «шч».

Невядома, якой са сваіх канцэпцый правапісу ён трымаўся ў падрыхтаваным тэксце лемантара. Відаць вырашала гэта пытанне выдавецтва, менавіта — Вацлаў Іваноўскі, а з’яўленне ў надрукаваным тэксце спалучэння «йо» замест «ё» ці «іо»), якога не было ў рукапісах К. Кастравіцкага, сведчыла, што не ўсе яго ідэі былі прыняты. Затое несумненным вынаходніцтвам К. Кастравіцкага быў новы знак «шч», які быў прыняты выдавецтвам і назаўсёды ўвайшоў у [[беларускі алфавіт]]{{sfn|Туронак|2008|с=36—38}}.

З боку мовазнаўства лемантар важны тым, што тут упершыню выкарыстоўваецца беларуская лінгвістычная тэрміналогія. Гэта былі агульныя тэрміны, іх ахоп супадае з тэрмінамі, ужыванымі ў падручніку Казімежа Промыка ([[Конрад Прушынскі|Конрада Прушынскага]]), гэта значыць апошні выкарыстоўваўся як аснова для апрацоўкі беларускіх паняццяў. Некаторыя з іх («знаки застановочные», «працяжка») больш дакладна адлюстроўвалі значэнне, чым тэрміны, прапанаваныя К. Промыкам{{sfn|Каспяровіч|1928|с=96—97}}.

== Змест ==
Падручнік быў выдадзены лацінкай і кірыліцай, з чаго вынікала, што прызначаўся лемантар як для [[каталіцтва|каталікоў]], гэтак і для [[праваслаўе|праваслаўных]]. Выдаўцы імкнуліся нейтралізаваць наступствы рэлігійнай раз’яднанасці грамадства шляхам абуджэння агульнанацыянальнай свядомасці:

{{Цытата|
Ведаем мы ўсе, што меж нами палешуками, беларусами, ци як мы сябе яшчэ называем — тутэйшыми йосьць каталики и праваслаўные, каталики больш да лацинских литэр — што йих несправядлива «польскими» называюць, прывыкли; праваслаўные — да славянских — ци як кажуць да «руских» прывыкли. Гэтые руские — гэтаж нашы спрадвечные беларуские, а лацинскими цяпер увесь сьвет пишэ. Ци раз у нас сварка бывае: зыдуцца каталик з праваслаўным и сваруцца «ах ты, кажэ, паляк, — а ты маскаль». И абодва ня ведама што кажуць: ани той паляк, ани гэты маскаль, абодва яны хоць рознае веры, а народу аднаго, бо абодва вырасли на зямельцы тутэйшай палескай — беларускай и першае слова ў мови нашай бацькаўскай ад бацькоў пачули, а сваруцца тольки сабе на крыўду и на сорам, людзям на сьмех. Вось і знарок выдаем лемэнтар дваякими знаками, выбирай, што спанараўна, каб усяки пазнаў, што ци такие, ци сякие знаки, а зыки, склады и словы тыеж, мова — таяж и людзи што мовай адной гаворуць — браты родные{{sfn|Беларускі лемантар|1906|с=6—7}}.
}}

З польскага лемантара Казімежа Промыка была перанятая методыка навучання, указанні для таго, хто навучае, як пазнаваць літары і склады, уступныя практыкаванні, алфавіт, тлумачэнне галосных і зычных, напісанне імён уласных і лічбаў, назвы знакаў прыпынку. Была адаптавана нават частка ілюстрацыйнага матэрыялу. Некаторыя элементы гэтага падручніка былі перакладзены на беларускую мову даслоўна ці з неістотнымі мадыфікацыямі, напрыклад прадмова з парадамі, як лепш навучыць чытаць:
{{Цытата|
Przeczytaj, bracie, jeżeli zechcesz kogo uczyć czytać, to ucz koniecznie tak, jak ci poradzę i jak w tym elementarzu pokazano. Dotąd jeszcze uczą nieraz tak, że potrzeba roku albo dwóch lat, żeby czytać nauczyć; a tymczasem jest daleko lepszy nowy sposób, że można nauczyć w 8, a nawet w 5 tygodni... Nie zaczynaj od razu uczyć całego abecadła, ale pokaż tylko kilka liter, które są na początku w tym elementarzu, i ucz od początku aż do końca tak, jak w tymże elementarzu napisano. Zanim zaczniesz uczyć w nowem miejscu, to wpierw przeczytaj radę, która jest wydrukowana dla ciebie drobnemi literami i ucz zapełnię tak, jak tam powiedziano{{sfn|Elementarz na którym nauczysz czytać|1903|с=6—7}}.
}}
{{Цытата|
Praczytajcie! Kali budziecie wuczyć kaho czytać na hetym lemantaru, wuczycie tak, jak tut radżu i jak u lemantaru napisana. Daŭniej wuczyli czytać hod abo i dwa, a ciapier i u dwa miesiacy nawuczysz. Nie pakazuj zaraz usich znakaŭ, a tak, jak tut napisana: literu za literaj i adrazu wuczy czytać ceły skład i słowa, skład pa składzi... Pakul paczniesz wuczyć czytać u nowym miejscy, praczytaj radu, szto drobnymi literami napisana{{sfn|Беларускі лемантар|1906|с=3}}.
}}

Пасля знаёмства з пэўным гукам прапаноўваліся для чытання спачатку адкрытыя склады, аднаскладовыя і двухскладовыя словы, падзеленыя на склады, потым сказы і невялікія тэксты. Знаёмства з друкаванай (розных шрыфтоў) і рукапіснай (малой і вялікай) літарамі праводзілася паралельна з выдзяленнем гуку. Парадак вывучэння гукаў і літар быў такі: ''а, э, п, о, у, ы, м, б, т, я, е, ю, йо, ц, н, л, в, к, п, з, д, с, г, х, ж, да, дж, р, ш, ч, ў, ь''.

Паводле сваёй лексікі буквар быў блізкі да жывой народнай мовы — сярэднебеларускіх гаворак. У ім у якасці вучэбнага матэрыялу выкарыстоўвалася шмат прыказак, народных выслоўяў, параўнанняў. Змест тэкстаў быў звязаны з жыццёвым досведам дзяцей (пераважна з роднай прыродай).

3 дыдактычнай мэтай выкарыстоўваліся прадметныя малюнкі. Як заўважыў [[Рыгор Міхайлавіч Семашкевіч|Рыгор Семашкевіч]], усе ілюстрацыі, словы ці тлумачэнні гукаў абапіраліся на прыклады з жыцця беларускай вёскі, дзе жыла бальшыня беларускага насельнітва, што мусіла спрыяць лепшаму засваенню вучнямі зместу{{sfn|Семашкевіч|1971|с=101}}. Гэтым мэтам служылі і тры кароткія апавяданні, якіх не было ў падручніку К. Промыка, напрыклад «Дзед і баба» — пераробка папулярнага верша [[Юзаф Крашэўскі|Юзафа Крашэўскага]].

У канцы кнігі даваліся самыя простыя звесткі з розных галін мовы: з [[фанетыка|фанетыкі]] — слова, склад, гук («зык»), [[галосныя]] («самагалосныя»), [[зычныя]] («сагалосныя») гукі; з графікі — літара, знак кароткасці ў літарах ''й, ў'', знак націску, літары ''ь, ъ''; з пунктуацыі — называліся «застановачныя» знакі і даваліся ўзоры іх графічнага абазначэння: кропка, двукроп’е, «закавыка» (коска), «кропка з закавыкай», клічнік, «пытаннік», «злуч», «працяжка», «чужаслоў», «недасказ»; з арфаграфіі — напісанне вялікай літары ў пачатку сказа, пасля кропкі, у імёнах і прозвішчах людзей, назвах гарадоў, [[Мястэчка|мястэчак]], вёсак, рэк, азёр. Прыводзіліся таксама лічбы ад 1 да 10. У канцы даваўся алфавіт, друкаваны лацінкай і кірыліцай. Некаторыя парады былі і на паасобных старонках.

== Значэнне ==
Навіну пра выхад падручніка першай змясціла віленская газета «[[Наша доля]]» напачатку верасня 1906 года. «Беларускі лемантар» спаткаў зацікаўленасць спажыўцоў, аб чым сведчыць тое, што ён хутка знік з публічных абвестак выдавецкай суполкі «[[Загляне сонца і ў наша аконца]]»{{sfn|Туронак|2008|с=39}}.

Па гарачых слядах віленскі «[[Kurier Litewski (1905)|Kurjer Litewski]]» змясціў на першай паласе каментарый, падпісаны крыптонімам, пад якім выступіў, відаць, рэдактар газеты [[Чэслаў Янкоўскі]]. З’яўленне лемантара «Kurjer Litewski» ацаніў станоўча. «''Чаму ж беларусам нельга хаця б на пачатку XX стагоддзя заспяваць сваю „Багародзіцу“ або дачакацца сваіх {{нп3|Францішак Чалякоўскі|Чалякоўскіх|uk|Франтішек Челаковський}}, [[Ян Колар|Колараў]] і [[Павел Ёзеф Шафарык|Шафарыкаў]], сваіх [[Сіманас Даўкантас|Даўконтаў]] і [[Мацеюс Валанчус|Валанчэўскіх]]? Лепей позна, як ніколі. Уласны, родны, нацыянальны лемантар! Гэта, калі казаць коратка, праменьчык уласнае культуры. Дык значыць, існуе і беларуская культура? Натуральна, тым больш, калі пад культурай мы будзем разумець непаўторнасць нацыянальнай сутнасці… Навучыцца чытаць і пісаць па-беларуску — гэта ж першы, найсвяцейшы нацыянальны абавязак кожнага беларуса''», — рабіў выснову аўтар. Тым не менш журналіста не пакідала боязь за тое, куды будзе скіравана далейшае развіццё беларускага руху{{sfn|Туронак|2006}}.

Выданне беларускага лемантара прыпала на час, калі попыт грамадства на беларускія кніжкі абудзіўся [[Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расіі|рэвалюцыйнымі падзеямі]] ў Расійскай імперыі. Але надзеі на дазвол расійскіх уладаў адкрыць афіцыйныя беларускія школы не спраўдзіліся, таму ў асобных мясцовасцях было арганізавана падпольнае навучанне. Пры гэтым аўтары мелі рашучы намер выдаць лемантар нават у нелегальных умовах і абудзіць цікавасць грамадства да сваёй ініцыятывы. Сярод сказаў, якія служылі матэрыялам для навучання чытаць, знайшоўся адзін, які выражаў стаўленне яго стваральнікаў да рэалізаванай задачы: «''Яны бяруцца за гэта дзела і думаюць, што ім удасца яно''». Гэтым «дзелам» было стварэнне агульнанацыянальнай беларускай мовы і яе папулярызацыя{{sfn|Туронак|2008|с=40}}.

Выхад лемантара на дзесяцігоддзе апярэдзіў узнікненне першых беларускіх публічных школ, таму яго выкарыстанне абмяжоўвалася хатнім ужыткам, а таксама падпольнымі беларускімі школкамі{{sfn|Туронак|2008|с=31}}. Гэты падручнік упершыню ў гісторыі быў спробай акрэсліць асноўныя прынцыпы правапісу сучаснай беларускай мовы, прапаноўваў некаторыя лінгвістычныя тэрміны, а таксама спецыфічную графіку. Таму «Беларускі лемантар» служыў для пісьменнікаў і выдаўцоў хоць і не абавязковым, але адзіным да [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] свайго роду практычным дапаможнікам. Пры такім стане рэчаў значэнне падручніка можна разглядаць не толькі ў грамадскай і педагагічнай плоскасці, але таксама і ў кантэксце развіцця беларускага мовазнаўства{{sfn|Семашкевіч|1971|с=98—102}}.

Створаныя ў канцы 1904 — на пачатку 1905 гадоў першыя беларускія мовазнаўчыя тэрміны пазней былі дапрацаваны. Некаторыя з іх былі моцна зменены (напрыклад, «[[коска]]» замест «закавыка»), але бальшыня сталі трывалым набыткам беларускага мовазнаўства і былі прыняты ў такім жа гучанні («склад», «[[галосныя|галосны]]», «[[клічнік]]» і інш.) ці толькі з фанетычнымі і марфалагічнымі зменамі, як напрыклад «пытаннік» — «[[пытальнік]]», «працяжка» — «[[працяжнік]]». Сфармуляваныя ў падручніку прынцыпы [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Яўхім Карскі]] назваў пачаткам спецыфічнага беларускага правапісу. Цягам часу яны былі развіты і ўдасканалены.

== Зноскі ==
{{reflist|2}}

== Літаратура ==
* {{кніга|аўтар = [[Сцяпан Хусейнавіч Александровіч|Александровіч С. Х.]] |загаловак = Прадмова // Каганец Карусь. Творы |месца = [[Мінск]]|год = 1979 |ref = Александровіч}}
* {{кніга|аўтар = [[Лідзія Львоўна Арабей|Арабей Л. Л.]] |загаловак = Стану песней |месца = [[Масква]]|год = 1982 |ref = Арабей}}
* {{кніга|аўтар = Германовіч І. |загаловак =Карусь Каганец як мовазнавец |месца = [[Мінск]]|выдавецтва = Веснік [[БДУ]], № 3|год = 1974 |ref = Германовіч}}
* {{кніга|аўтар = [[Карусь Каганец|Каганец К.]] |загаловак =Беларускі лемантар або першая навука чытання |месца = [[Санкт-Пецярбург]]|выдавецтва = [[Загляне сонца і ў наша аконца]]|год = 1906 |старонак = 30 |ref = Беларускі лемантар}}
* {{кніга|аўтар = [[Мікалай Іванавіч Каспяровіч|Каспяровіч М. І.]] |загаловак =Карусь Каганец (да 10-й гадавіны сьмерці) |месца = [[Менск]]|выдавецтва =  [[Маладняк (часопіс)|Маладняк]], № 10 |год = 1928 |тыраж = 2500| ref= Каспяровіч }}
* {{кніга|аўтар = [[Рыгор Міхайлавіч Семашкевіч|Семашкевіч Р. М.]] |загаловак =Беларускі літаратурна-грамадскі рух у Пецярбурзе |месца = [[Мінск]]|год = 1971 |тыраж = 2500 |ref = Семашкевіч }}
* {{кніга|аўтар = [[Алаіза Сцяпанаўна Пашкевіч|Цётка]] |загаловак =Выбраныя творы |месца = [[Мінск]]|год = 2001 |ref = Цётка}}
* {{кніга|аўтар = [[Юры Туронак|Туронак Ю.]] |загаловак =Абставіны публікацыі і аўтарства першага беларускага лемантара / пер. з пол. |выданне = Туронак Ю. Мадэрная гісторыя Беларусі |месца = [[Вільнюс|Вільня]]|год = 2008 |ref = Туронак}}
* {{кніга|аўтар = [[Юры Туронак|Туронак Ю.]] |загаловак =Вацлаў Іваноўскі / пер. з пол. |месца = [[Мінск]]|год = 2006 |ref = Туронак}}
* {{кніга|аўтар = Яленскі М. |загаловак =Буквар |выданне = Беларуская мова: Энцыклапедыя |месца = [[Мінск]]|выдавецтва = [[БелЭн]]|год = 1994 |ref = Яленскі}}
* {{кніга|аўтар = Promyk K. |загаловак = Elementarz na którym nauczysz czytać w 5 albo 8 tygodni |выданне = Wydanie 37 |месца = [[Варшава]]|год = 1903 |ref = Elementarz na którym nauczysz czytać}}

{{^}}

== Спасылкі ==
{{Commonscat}}{{Добры артыкул|Мовазнаўства|Беларусь}}
{{Артыкул года|2019}}

{{^}}{{Беларуская мова}}

[[Катэгорыя:Кнігі паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Выданні на беларускай мове лацінкай]]
[[Катэгорыя:Падручнікі на беларускай мове]]
[[Катэгорыя:Вывучэнне беларускай мовы]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1906 годзе]]</text>
      <sha1>ssm150zp6ezo1fdctikoxzhzwn6nnhx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153293</id>
      <parentid>5153292</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T21:44:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5153293</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38346" sha1="cjebaz4xobd2yo8bp5o5oihxwrc392k" xml:space="preserve">{{Літаратурны твор 
|Назва               = Беларускі лемантар або Першая навука чытання
|Назва-арыгінал      = Biełaruski lementar abo Pierszaja nawuka czytańnia &lt;br/&gt; Беларуски лемэнтар або Першая навука чытаньня
}}
'''«Белару{{націск}}скі леманта{{націск}}р або́ Пе{{націск}}ршая наву{{націск}}ка чыта{{націск}}ння»'''&lt;ref name = &quot;nlb&quot;&gt;{{cite web|url =https://e-catalog.nlb.by/Record/BY-NLB-br0001519313 |title = Беларускі лемантар, або Першая навука чытання|publisher = [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]]|lang = be |access-date = 24.06.2019}}&lt;/ref&gt; (у арыгінале: ''«Biełaruski lementar abo Pierszaja nawuka czytańnia»'', ''«Беларуски лемэнтар або Першая навука чытаньня»'') — першы [[буквар]] (лемантар) на [[Беларуская мова|беларускай мове]], выдадзены ў 1906 годзе ў [[Санкт-Пецярбург]]у выдавецкай суполкай «[[Загляне сонца і ў наша аконца]]» [[Беларускі лацінскі алфавіт|лацінкай]] і [[кірыліца]]й.

Складальнікам і рэдактарам арыгінальнай версіі лацінкай быў [[Вацлаў Іваноўскі]]{{sfn|Туронак|2008|с=32—36}},  кірылічную версію рэдагаваў Казімір Кастравіцкі ([[Карусь Каганец]])&lt;ref name = &quot;pawet&quot;&gt;{{cite web|url =http://pawet.net/library/history/city_district/data_people/dzieiachy_mastactwau/kahaniec/Карусь_Каганец.html |title = Лёсам Лідчыны крануўся|first = Станіслаў|last = Суднік |author = Станіслаў Суднік |date = 05.08.2009|year =2009 |publisher = Pawet|language = be |access-date = 22.05.2019}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Каспяровіч|1928|с=96—97}}. Узорам быў польскі лемантар [[Конрад Прушынскі|Конрада Прушынскага]]{{sfn|Elementarz na którym nauczysz czytać|1903}}. У падручніку ўпершыню выкарыстоўваецца беларуская лінгвістычная тэрміналогія.

== Перадгісторыя ==
[[Файл:Вацлаў Леанардавіч Іваноўскі.jpg|міні|злева|[[Вацлаў Іваноўскі]].]]
У другой палове [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]] з’явіўся шэраг твораў [[беларуская літаратура|беларускай літаратуры]]. Але іх аўтары яшчэ не выдалі падручнік для практычнага навучання. Мовазнаўчыя даследаванні [[Іван Іванавіч Насовіч|Івана Насовіча]], [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Яўхіма Карскага]] і іншых так і не прывялі да ўкаранення беларускай мовы ў педагагічнай дзейнасці. Гэта тлумачыцца перш за ўсё абмежавальнай палітыкай уладаў у [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], афіцыйным трактаваннем [[беларуская мова|беларускай мовы]] як дыялекту [[руская мова|рускай]]{{sfn|Туронак|2008|с=31}}.

Задума першых беларускіх школьных падручнікаў з’явілася на пачатку [[XX стагоддзе|XX стагоддзя]] ў асяроддзі [[Беларуская рэвалюцыйная партыя|Беларускай рэвалюцыйнай партыі]] (БРП), створанай па ініцыятыве студэнта [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны тэхналагічны інстытут|Пецярбургскага тэхналагічнага інстытута]] [[Вацлаў Іваноўскі|Вацлава Іваноўскага]]. Пра гэта сведчыць выдадзеная восенню 1902 года адозва «Да інтэлігенцыі», у якой была сфармулявана праграма беларускай народнай асветы і выдавецкай дзейнасці. Першым пунктам тут значылася стварэнне прац для ўдасканалення беларускай мовы і выданне граматыкі, для распрацоўкі якой планавалася звярнуцца да спецыялістаў. Невядома, ці звярталіся і да каго звярталіся з гэтай нагоды дзеячы БРП, бо фактычна ніхто з вядомых мовазнаўцаў таго часу распрацоўкай граматыкі не заняўся.

Патрэба стварыць падручнік была выклікана неабходнасцю распрацоўкі адзіных прынцыпаў беларускага правапісу, бо планавалася распачаць пастаянную выдавецкую дзейнасць. Лемантар мог бы быць створаны ўласнымі сіламі за адносна кароткі час.

Чакаючы з’яўлення падручніка, [[Алаіза Пашкевіч|Цётка (Алаіза Пашкевіч)]] пісала 28 чэрвеня 1906 года са [[Львоў|Львова]] [[Браніслаў Эпімах-Шыпіла|Браніславу Эпімах-Шыпілу]] ў [[Санкт-Пецярбург]]: «''Я хачу даведацца ад Вас, што чутно з букваром, ці ўжо гатоў, ці ў нас будзе фанэтыка наша беларуская. Гэта вельмі важна, бо буду цяпер выдаваць папулярныя рэчы для народу, дык ня ведаю, як чаго трымацца''»{{sfn|Цётка|2001|с=215}}.

Рукапіс лемантара быў, відавочна, апрацаваны ў 1904—1905 гадах. Вацлаў Іваноўскі паведамляў [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Аляксандру Ельскаму]] ў лісце ад 17 красавіка 1906 года: «''Некалькі людцоў „тутэйшых“, што ў Пецярбурху жывуць, залажылі выдаўніцкую суполку, цяпер адбіваецца ўжо элементар, будзе дваякімі знакамі, гэта значыць, па просту кажучы, будуць два элементары''»{{sfn|Туронак|2006}}.

[[Файл:Карусь Каганец.jpg|злева|міні|[[Карусь Каганец|Казімір Кастравіцкі (Карусь Каганец)]].]]
На працягу XIX стагоддзя сфарміравалася практыка друкавання беларускіх кніг і іншых выданняў альтэрнатыўна — [[лацінскі алфавіт|лацінкай]] або [[кірыліца]]й. Гэта адлюстроўвала як спецыфіку рэлігійнай сітуацыі ў Беларусі, так і матывацыі паасобных аўтараў. Рашэнне выдаць лемантар двума алфавітамі, у адрозненне ад практыкі XIX стагоддзя, не надавала перавагі і не перадвызначала будучыні аднаго з іх. Гэта падвойвала выдаткі на друк, але яны не былі такімі высокімі ў параўнанні з чаканым вынікам, гэта значыць з развіццём нацыянальнай свядомасці і інтэграцыяй беларускага грамадства на падставе агульнанацыянальнай культуры. [[Рыгор Міхайлавіч Семашкевіч|Рыгор Семашкевіч]], напрыклад, лічыць, што на тагачасным этапе гэта было адзіна правільнае рашэнне{{sfn|Семашкевіч|1971|с=98}}.

3 двух запланаваных варыянтаў лемантара першым у друкарні Пянткоўскага ў Санкт-Пецярбургу выйшаў варыянт на лацінцы (ліпень 1906 г.), кірылічны з’явіўся на некалькі тыдняў пазней.

== Лацінкавы варыянт ==
[[Файл:Biełaruski lementar abo Pierszaja nawuka czytańnia (1906).pdf|page=14|міні|злева|Старонка лацінкавага выдання.]]
Пытанне ананімнасці падручніка даўно разглядалася даследчыкамі. У 1920-х гадах [[Мікалай Іванавіч Каспяровіч|Мікалай Каспяровіч]] на падставе даследавання рукапісаў [[Карусь Каганец|Казіміра Кастравіцкага]] (Карусь Каганец) і яго ліставання са старшынёй выдавецкай суполкі «Загляне сонца і ў наша аконца» [[Вацлаў Іваноўскі|Вацлавам Іваноўскім]] выказаў думку, што аўтарам лемантара быў Казімір Кастравіцкі{{sfn|Каспяровіч|1928|с=102}}. Гэтага погляду таксама прытрымліваліся больш познія даследчыкі{{sfn|Германовіч|1974|с=33}}{{sfn|Александровіч|1979|с=17}}. [[Якуб Колас]] і [[Паўліна Вінцэнтаўна Мядзёлка|Паўліна Мядзёлка]] лічылі, што аўтарам была [[Алаіза Пашкевіч|Цётка (Алаіза Пашкевіч)]]{{sfn|Яленскі|1994|с=101}}, пазней гэта самае сцвярджала [[Лідзія Львоўна Арабей|Лідзія Арабей]]{{sfn|Арабей|1982|с=114}}.

[[Юры Туронак]] у 1980-я гады даследаваў паходжанне «Беларускага лемантара» на падставе нявыкарыстаных раней польскіх крыніц. Даследчык прыводзіць факты аб тым, што працай над лацінкавым варыянтам лемантара заняўся восенню 1904 года Вацлаў Іваноўскі, калі праходзіў паслядыпломную практыку на цукровым заводзе ў Баравічках пад [[Плоцк]]ам. У лісце да [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Аляксадра Ельскага]] ад 24 лютага 1905 года В. Іваноўскі інфармаваў, што праца над лемантаром блізкая да завяршэння (''«будзе гатоў да друку за месяц»''). Таму можна дапусціць, што лацінкавы варыянт лемантара В. Іваноўскі скончыў максімальна позна вясной 1905 года. У лісце згадваецца, што ўзорам быў (нелегальны на тэрыторыі [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]) польскі лемантар Казімежа Промыка (псеўданім [[Конрад Прушынскі|Конрада Прушынскага]]){{sfn|Elementarz na którym nauczysz czytać|1903}}. Гэты падручнік у сувязі з забаронай навучання польскай мове ў школах Расійскай імперыі прызначаўся для хатняга ўжытку і быў больш адпаведны беларускім умовам, чым расійскія буквары, што ўжываліся ў народных школах{{sfn|Туронак|2008|с=32—36}}.

У графіцы прапаноўвалася выкарыстанне лацінкавых знакаў «[[č]]», «[[š]]», «[[ž]]» замест традыцыйных «cz», «sz», «[[ż]]», што, напэўна, мела на мэце аддаліць беларускую лацінку ад польскага алфавіта{{sfn|Туронак|2008|с=36—37}}.

== Кірылічны варыянт ==
[[Файл:Беларуски лемэнтар, або Першая навука чытання (1906).pdf|page=5|міні|Вокладка кірылічнага выдання.]]
Юры Туронак даводзіць, што лацінкавы варыянт лемантара быў асновай для стварэння другога варыянта, надрукаванага кірыліцай, укладанне якога Вацлаў Іваноўскі даручыў [[Карусь Каганец|Казіміру Кастравіцкаму (Карусю Каганцу)]]{{sfn|Туронак|2008}}.

У лемантары Каруся Каганца было 19 малюнкаў, лічыцца, што яны належалі самому аўтару. Малюнкі былі простымі — карова, баба, бот, маці, тын, лён, рыба, заяц — але менавіта яны сталі першым узорам аздаблення дзіцячай кнігі ў Беларусі&lt;ref name = &quot;pawet&quot;/&gt;.

Не знайшла падтрымкі выдавецтва канцэпцыя Казіміра Кастравіцкага выкарыстоўваць [[Паўднёва-заходні дыялект беларускай мовы|паўднёва-заходні дыялект]] як аснову для стварэння беларускай агульнанароднай мовы{{sfn|Каспяровіч|1928|с=96—97}}. В. Іваноўскі аддаваў перавагу [[Сярэднебеларускія гаворкі|сярэднебеларускім гаворкам]], таму падрыхтаваны К. Кастравіцкім тэкст быў папраўлены. Але не ўсе паўднёва-заходнія дыялектызмы былі выдалены, захаваліся, напрыклад, сляды [[оканне|окання]] (познаваць, покажы, богатый). Не ўжываў К. Кастравіцкі і некаторых [[лексема|лексем]], якія сустракаліся ў лацінкавым варыянце, папракаў В. Іваноўскага за ўжыванне [[паланізм]]аў і ўвёў у свой тэкст многія словы, якія адрозніваліся з боку [[фанетыка|фанетыкі]], [[Марфалогія мовы|марфалогіі]], а часам і сэнсу («раней» замест «dauniej», «абодва» замест «aboja»). Гэтыя разыходжанні пацвярджаюць, што два варыянты падручніка былі справай розных аўтараў{{sfn|Каспяровіч|1928|с=96—97}}.

== Асаблівасці правапісу ==
[[Файл:Беларуски лемэнтар, або Першая навука чытання (1906).pdf|page=22|міні|злева|Старонка кірылічнага выдання.]]
Найменшыя цяжкасці ўзнікалі пры адаптацыі для патрэб беларускай мовы лацінкі, пры ўжыванні якой абапіраліся на нормы польскага правапісу. У выкарыстанні ж кірыліцы ўжо на мяжы XIX—XX ст. выявіліся інавацыйныя тэндэнцыі, з мэтай прыстасаваць тагачасны [[рускі алфавіт]] да патрабаванняў беларускай фанетыкі. Таму ў першыя гады XX стагоддзя паўстала шмат розначытанняў, уніфікацыя якіх зрабілася істотнай праблемай.

Найважнейшая праблема, якую неабходна было вырашыць у час працы над другім варыянтам, была ў тым, як пазбегнуць існуючых разыходжанняў ва ўжыванні беларускай кірыліцы. З рукапісаў Казіміра Кастравіцкага вынікае, што ён не меў наконт гэтага ўстойлівага меркавання{{sfn|Каспяровіч|1928|с=96—99}}{{sfn|Германовіч|1974|с=31—37}}. Да прыкладу, ён карыстаўся рознымі знакамі змякчэння — апострафам і мяккім знакам (мысл', болиць), нескладовае «и» выражаў аднолькава як літарай «[[й]]», так і «[[ǐ]]» (рай, маǐ), а «о» пасля мяккага зычнага — ці пры дапамозе «[[ё]]», ці «іо» і « ǐо» (ён, іон, ǐон). Затое ў рукапісах К. Кастравіцкага не сустракаецца літары «[[щ]]», якую ён паслядоўна замяняў складзеным з дзвюх літар знакам «шч».

Невядома, якой са сваіх канцэпцый правапісу ён трымаўся ў падрыхтаваным тэксце лемантара. Відаць вырашала гэта пытанне выдавецтва, менавіта — Вацлаў Іваноўскі, а з’яўленне ў надрукаваным тэксце спалучэння «йо» замест «ё» ці «іо»), якога не было ў рукапісах К. Кастравіцкага, сведчыла, што не ўсе яго ідэі былі прыняты. Затое несумненным вынаходніцтвам К. Кастравіцкага быў новы знак «шч», які быў прыняты выдавецтвам і назаўсёды ўвайшоў у [[беларускі алфавіт]]{{sfn|Туронак|2008|с=36—38}}.

З боку мовазнаўства лемантар важны тым, што тут упершыню выкарыстоўваецца беларуская лінгвістычная тэрміналогія. Гэта былі агульныя тэрміны, іх ахоп супадае з тэрмінамі, ужыванымі ў падручніку Казімежа Промыка ([[Конрад Прушынскі|Конрада Прушынскага]]), гэта значыць апошні выкарыстоўваўся як аснова для апрацоўкі беларускіх паняццяў. Некаторыя з іх («знаки застановочные», «працяжка») больш дакладна адлюстроўвалі значэнне, чым тэрміны, прапанаваныя К. Промыкам{{sfn|Каспяровіч|1928|с=96—97}}.

== Змест ==
Падручнік быў выдадзены лацінкай і кірыліцай, з чаго вынікала, што прызначаўся лемантар як для [[каталіцтва|каталікоў]], гэтак і для [[праваслаўе|праваслаўных]]. Выдаўцы імкнуліся нейтралізаваць наступствы рэлігійнай раз’яднанасці грамадства шляхам абуджэння агульнанацыянальнай свядомасці:

{{Цытата|
Ведаем мы ўсе, што меж нами палешуками, беларусами, ци як мы сябе яшчэ называем — тутэйшыми йосьць каталики и праваслаўные, каталики больш да лацинских литэр — што йих несправядлива «польскими» называюць, прывыкли; праваслаўные — да славянских — ци як кажуць да «руских» прывыкли. Гэтые руские — гэтаж нашы спрадвечные беларуские, а лацинскими цяпер увесь сьвет пишэ. Ци раз у нас сварка бывае: зыдуцца каталик з праваслаўным и сваруцца «ах ты, кажэ, паляк, — а ты маскаль». И абодва ня ведама што кажуць: ани той паляк, ани гэты маскаль, абодва яны хоць рознае веры, а народу аднаго, бо абодва вырасли на зямельцы тутэйшай палескай — беларускай и першае слова ў мови нашай бацькаўскай ад бацькоў пачули, а сваруцца тольки сабе на крыўду и на сорам, людзям на сьмех. Вось і знарок выдаем лемэнтар дваякими знаками, выбирай, што спанараўна, каб усяки пазнаў, што ци такие, ци сякие знаки, а зыки, склады и словы тыеж, мова — таяж и людзи што мовай адной гаворуць — браты родные{{sfn|Беларускі лемантар|1906|с=6—7}}.
}}

З польскага лемантара Казімежа Промыка была перанятая методыка навучання, указанні для таго, хто навучае, як пазнаваць літары і склады, уступныя практыкаванні, алфавіт, тлумачэнне галосных і зычных, напісанне імён уласных і лічбаў, назвы знакаў прыпынку. Была адаптавана нават частка ілюстрацыйнага матэрыялу. Некаторыя элементы гэтага падручніка былі перакладзены на беларускую мову даслоўна ці з неістотнымі мадыфікацыямі, напрыклад прадмова з парадамі, як лепш навучыць чытаць:
{{Цытата|
Przeczytaj, bracie, jeżeli zechcesz kogo uczyć czytać, to ucz koniecznie tak, jak ci poradzę i jak w tym elementarzu pokazano. Dotąd jeszcze uczą nieraz tak, że potrzeba roku albo dwóch lat, żeby czytać nauczyć; a tymczasem jest daleko lepszy nowy sposób, że można nauczyć w 8, a nawet w 5 tygodni... Nie zaczynaj od razu uczyć całego abecadła, ale pokaż tylko kilka liter, które są na początku w tym elementarzu, i ucz od początku aż do końca tak, jak w tymże elementarzu napisano. Zanim zaczniesz uczyć w nowem miejscu, to wpierw przeczytaj radę, która jest wydrukowana dla ciebie drobnemi literami i ucz zapełnię tak, jak tam powiedziano{{sfn|Elementarz na którym nauczysz czytać|1903|с=6—7}}.
}}
{{Цытата|
Praczytajcie! Kali budziecie wuczyć kaho czytać na hetym lemantaru, wuczycie tak, jak tut radżu i jak u lemantaru napisana. Daŭniej wuczyli czytać hod abo i dwa, a ciapier i u dwa miesiacy nawuczysz. Nie pakazuj zaraz usich znakaŭ, a tak, jak tut napisana: literu za literaj i adrazu wuczy czytać ceły skład i słowa, skład pa składzi... Pakul paczniesz wuczyć czytać u nowym miejscy, praczytaj radu, szto drobnymi literami napisana{{sfn|Беларускі лемантар|1906|с=3}}.
}}

Пасля знаёмства з пэўным гукам прапаноўваліся для чытання спачатку адкрытыя склады, аднаскладовыя і двухскладовыя словы, падзеленыя на склады, потым сказы і невялікія тэксты. Знаёмства з друкаванай (розных шрыфтоў) і рукапіснай (малой і вялікай) літарамі праводзілася паралельна з выдзяленнем гуку. Парадак вывучэння гукаў і літар быў такі: ''а, э, п, о, у, ы, м, б, т, я, е, ю, йо, ц, н, л, в, к, п, з, д, с, г, х, ж, да, дж, р, ш, ч, ў, ь''.

Паводле сваёй лексікі буквар быў блізкі да жывой народнай мовы — сярэднебеларускіх гаворак. У ім у якасці вучэбнага матэрыялу выкарыстоўвалася шмат прыказак, народных выслоўяў, параўнанняў. Змест тэкстаў быў звязаны з жыццёвым досведам дзяцей (пераважна з роднай прыродай).

3 дыдактычнай мэтай выкарыстоўваліся прадметныя малюнкі. Як заўважыў [[Рыгор Міхайлавіч Семашкевіч|Рыгор Семашкевіч]], усе ілюстрацыі, словы ці тлумачэнні гукаў абапіраліся на прыклады з жыцця беларускай вёскі, дзе жыла бальшыня беларускага насельнітва, што мусіла спрыяць лепшаму засваенню вучнямі зместу{{sfn|Семашкевіч|1971|с=101}}. Гэтым мэтам служылі і тры кароткія апавяданні, якіх не было ў падручніку К. Промыка, напрыклад «Дзед і баба» — пераробка папулярнага верша [[Юзаф Крашэўскі|Юзафа Крашэўскага]].

У канцы кнігі даваліся самыя простыя звесткі з розных галін мовы: з [[фанетыка|фанетыкі]] — слова, склад, гук («зык»), [[галосныя]] («самагалосныя»), [[зычныя]] («сагалосныя») гукі; з графікі — літара, знак кароткасці ў літарах ''й, ў'', знак націску, літары ''ь, ъ''; з пунктуацыі — называліся «застановачныя» знакі і даваліся ўзоры іх графічнага абазначэння: кропка, двукроп’е, «закавыка» (коска), «кропка з закавыкай», клічнік, «пытаннік», «злуч», «працяжка», «чужаслоў», «недасказ»; з арфаграфіі — напісанне вялікай літары ў пачатку сказа, пасля кропкі, у імёнах і прозвішчах людзей, назвах гарадоў, [[Мястэчка|мястэчак]], вёсак, рэк, азёр. Прыводзіліся таксама лічбы ад 1 да 10. У канцы даваўся алфавіт, друкаваны лацінкай і кірыліцай. Некаторыя парады былі і на паасобных старонках.

== Значэнне ==
Навіну пра выхад падручніка першай змясціла віленская газета «[[Наша доля]]» напачатку верасня 1906 года. «Беларускі лемантар» спаткаў зацікаўленасць спажыўцоў, аб чым сведчыць тое, што ён хутка знік з публічных абвестак выдавецкай суполкі «[[Загляне сонца і ў наша аконца]]»{{sfn|Туронак|2008|с=39}}.

Па гарачых слядах віленскі «[[Kurier Litewski (1905)|Kurjer Litewski]]» змясціў на першай паласе каментарый, падпісаны крыптонімам, пад якім выступіў, відаць, рэдактар газеты [[Чэслаў Янкоўскі]]. З’яўленне лемантара «Kurjer Litewski» ацаніў станоўча. «''Чаму ж беларусам нельга хаця б на пачатку XX стагоддзя заспяваць сваю „Багародзіцу“ або дачакацца сваіх {{нп3|Францішак Чалякоўскі|Чалякоўскіх|uk|Франтішек Челаковський}}, [[Ян Колар|Колараў]] і [[Павел Ёзеф Шафарык|Шафарыкаў]], сваіх [[Сіманас Даўкантас|Даўконтаў]] і [[Мацеюс Валанчус|Валанчэўскіх]]? Лепей позна, як ніколі. Уласны, родны, нацыянальны лемантар! Гэта, калі казаць коратка, праменьчык уласнае культуры. Дык значыць, існуе і беларуская культура? Натуральна, тым больш, калі пад культурай мы будзем разумець непаўторнасць нацыянальнай сутнасці… Навучыцца чытаць і пісаць па-беларуску — гэта ж першы, найсвяцейшы нацыянальны абавязак кожнага беларуса''», — рабіў выснову аўтар. Тым не менш журналіста не пакідала боязь за тое, куды будзе скіравана далейшае развіццё беларускага руху{{sfn|Туронак|2006}}.

Выданне беларускага лемантара прыпала на час, калі попыт грамадства на беларускія кніжкі абудзіўся [[Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расіі|рэвалюцыйнымі падзеямі]] ў Расійскай імперыі. Але надзеі на дазвол расійскіх уладаў адкрыць афіцыйныя беларускія школы не спраўдзіліся, таму ў асобных мясцовасцях было арганізавана падпольнае навучанне. Пры гэтым аўтары мелі рашучы намер выдаць лемантар нават у нелегальных умовах і абудзіць цікавасць грамадства да сваёй ініцыятывы. Сярод сказаў, якія служылі матэрыялам для навучання чытаць, знайшоўся адзін, які выражаў стаўленне яго стваральнікаў да рэалізаванай задачы: «''Яны бяруцца за гэта дзела і думаюць, што ім удасца яно''». Гэтым «дзелам» было стварэнне агульнанацыянальнай беларускай мовы і яе папулярызацыя{{sfn|Туронак|2008|с=40}}.

Выхад лемантара на дзесяцігоддзе апярэдзіў узнікненне першых беларускіх публічных школ, таму яго выкарыстанне абмяжоўвалася хатнім ужыткам, а таксама падпольнымі беларускімі школкамі{{sfn|Туронак|2008|с=31}}. Гэты падручнік упершыню ў гісторыі быў спробай акрэсліць асноўныя прынцыпы правапісу сучаснай беларускай мовы, прапаноўваў некаторыя лінгвістычныя тэрміны, а таксама спецыфічную графіку. Таму «Беларускі лемантар» служыў для пісьменнікаў і выдаўцоў хоць і не абавязковым, але адзіным да [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] свайго роду практычным дапаможнікам. Пры такім стане рэчаў значэнне падручніка можна разглядаць не толькі ў грамадскай і педагагічнай плоскасці, але таксама і ў кантэксце развіцця беларускага мовазнаўства{{sfn|Семашкевіч|1971|с=98—102}}.

Створаныя ў канцы 1904 — на пачатку 1905 гадоў першыя беларускія мовазнаўчыя тэрміны пазней былі дапрацаваны. Некаторыя з іх былі моцна зменены (напрыклад, «[[коска]]» замест «закавыка»), але бальшыня сталі трывалым набыткам беларускага мовазнаўства і былі прыняты ў такім жа гучанні («склад», «[[галосныя|галосны]]», «[[клічнік]]» і інш.) ці толькі з фанетычнымі і марфалагічнымі зменамі, як напрыклад «пытаннік» — «[[пытальнік]]», «працяжка» — «[[працяжнік]]». Сфармуляваныя ў падручніку прынцыпы [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Яўхім Карскі]] назваў пачаткам спецыфічнага беларускага правапісу. Цягам часу яны былі развіты і ўдасканалены.

== Зноскі ==
{{reflist|2}}

== Літаратура ==
* {{кніга|аўтар = [[Сцяпан Хусейнавіч Александровіч|Александровіч С. Х.]] |загаловак = Прадмова // Каганец Карусь. Творы |месца = [[Мінск]]|год = 1979 |ref = Александровіч}}
* {{кніга|аўтар = [[Лідзія Львоўна Арабей|Арабей Л. Л.]] |загаловак = Стану песней |месца = [[Масква]]|год = 1982 |ref = Арабей}}
* {{кніга|аўтар = Германовіч І. |загаловак =Карусь Каганец як мовазнавец |месца = [[Мінск]]|выдавецтва = Веснік [[БДУ]], № 3|год = 1974 |ref = Германовіч}}
* {{кніга|аўтар = [[Карусь Каганец|Каганец К.]] |загаловак =Беларускі лемантар або першая навука чытання |месца = [[Санкт-Пецярбург]]|выдавецтва = [[Загляне сонца і ў наша аконца]]|год = 1906 |старонак = 30 |ref = Беларускі лемантар}}
* {{кніга|аўтар = [[Мікалай Іванавіч Каспяровіч|Каспяровіч М. І.]] |загаловак =Карусь Каганец (да 10-й гадавіны сьмерці) |месца = [[Менск]]|выдавецтва =  [[Маладняк (часопіс)|Маладняк]], № 10 |год = 1928 |тыраж = 2500| ref= Каспяровіч }}
* {{кніга|аўтар = [[Рыгор Міхайлавіч Семашкевіч|Семашкевіч Р. М.]] |загаловак =Беларускі літаратурна-грамадскі рух у Пецярбурзе |месца = [[Мінск]]|год = 1971 |тыраж = 2500 |ref = Семашкевіч }}
* {{кніга|аўтар = [[Алаіза Сцяпанаўна Пашкевіч|Цётка]] |загаловак =Выбраныя творы |месца = [[Мінск]]|год = 2001 |ref = Цётка}}
* {{кніга|аўтар = [[Юры Туронак|Туронак Ю.]] |загаловак =Абставіны публікацыі і аўтарства першага беларускага лемантара / пер. з пол. |выданне = Туронак Ю. Мадэрная гісторыя Беларусі |месца = [[Вільнюс|Вільня]]|год = 2008 |ref = Туронак}}
* {{кніга|аўтар = [[Юры Туронак|Туронак Ю.]] |загаловак =Вацлаў Іваноўскі / пер. з пол. |месца = [[Мінск]]|год = 2006 |ref = Туронак}}
* {{кніга|аўтар = Яленскі М. |загаловак =Буквар |выданне = Беларуская мова: Энцыклапедыя |месца = [[Мінск]]|выдавецтва = [[БелЭн]]|год = 1994 |ref = Яленскі}}
* {{кніга|аўтар = Promyk K. |загаловак = Elementarz na którym nauczysz czytać w 5 albo 8 tygodni |выданне = Wydanie 37 |месца = [[Варшава]]|год = 1903 |ref = Elementarz na którym nauczysz czytać}}

{{^}}

== Спасылкі ==
{{Commonscat}}{{Добры артыкул|Мовазнаўства|Беларусь}}
{{Артыкул года|2019}}

{{^}}{{Беларуская мова}}

[[Катэгорыя:Кнігі паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Выданні на беларускай мове лацінкай]]
[[Катэгорыя:Падручнікі на беларускай мове]]
[[Катэгорыя:Вывучэнне беларускай мовы]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1906 годзе]]</text>
      <sha1>cjebaz4xobd2yo8bp5o5oihxwrc392k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гравітацыйная хваля</title>
    <ns>0</ns>
    <id>171030</id>
    <revision>
      <id>5153237</id>
      <parentid>4766383</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T17:58:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>вікіфікацыя</comment>
      <origin>5153237</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13619" sha1="88r6p8vi7onbh8ixq8bfetlrltswzg9" xml:space="preserve">[[Файл:Quadrupol Wave.gif|міні|справа|Палярызаваная гравітацыйная хваля]]

'''Гравітацыйная хваля''' — адхіленне [[Гравітацыйнае поле|гравітацыйнага поля]], «рабізна» тканіны прасторы-часу, якая распаўсюджваецца з [[скорасць святла|скорасцю святла]]&lt;ref&gt;З-за эфекту нелінейнасці гравітацыі гравітацыйныя хвалі ў прынцыпе могуць распаўсюджвацца і з меншай скорасцю.&lt;/ref&gt;. Гравітацыйныя хвалі прадказваюцца [[Агульная тэорыя адноснасці|агульнай тэорыяй адноснасці]] (АТА) і многімі іншымі тэорыямі гравітацыі, але з прычыны іх надзвычайнай слабасці не былі зарэгістраваныя напрамую да [[14 верасня]] [[2015]] года&lt;ref&gt;Игорь Иванов. [http://elementy.ru/novosti_nauki/432691/Gravitatsionnye_volny_otkryty Гравитационные волны — открыты!] // «Элементы.ру».&lt;/ref&gt;. Тым не менш ускосныя сведчанні іх існавання досыць важкія — АТА прадказвае тэмпы збліжэння цесных сістэм падвойных зорак, якія супадаюць з назіраннямі, за кошт страты энергіі на выпраменьванне гравітацыйных хваль.

У рамках АТА гравітацыйныя хвалі апісваюцца рашэннямі ўраўненняў Эйнштэйна хвалевага тыпу, якія прадстаўляюць сабой узбурэнне метрыкі прасторы-часу, якое рухаецца са скорасцю святла. Праявай гэтага ўзбурэння павінна быць, у прыватнасці, перыядычная змена адлегласці паміж двума свабодна падаючымі (гэта значыць тымі, што не адчуваюць ўплыву ніякіх сіл) пробнымі масамі. Амплітудай {{math|''h''}} гравітацыйнай хвалі з’яўляецца безразмерная велічыня — адноснае змяненне адлегласці. Прадказваць максімальныя амплітуды гравітацыйных хваль ад астрафізічных аб’ектаў (напрыклад, кампактных падвойных сістэм) і з’яў (выбухаў [[Звышновая зорка|звышновых]], зліццяў [[Нейтронная зорка|нейтронных зорак]], захопаў зорак [[Чорная дзірка|чорнымі дзіркамі]] і т. п.) пры вымярэннях ў [[Сонечная сістэма|Сонечнай сістэме]] вельмі малыя ({{math|''h''}}=10&lt;sup&gt;−18&lt;/sup&gt;—10&lt;sup&gt;−23&lt;/sup&gt;). Слабая (лінейная) гравітацыйная хваля згодна з агульнай тэорыяй адноснасці з’яўляецца папярочнай, квадрупольнай і апісваецца двума незалежнымі кампанентамі, размешчанымі пад вуглом 45° адзін да аднаго (мае два напрамкі палярызацыі).

За [[Адкрыццё гравітацыйных хваль|эксперыментальнае выяўленне]] гравітацыйных хваль была прысуджана [[Нобелеўская прэмія]] па фізіцы 2017 года&lt;ref name=nobel&gt;{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2017/|title=The Nobel Prize in Physics 2017|publisher=www.nobelprize.org|accessdate=2017-10-04}}&lt;/ref&gt;.

== Генерацыя гравітацыйных хваль ==

[[Файл:Wavy.gif|міні|справа|Сістэма з двух нейтронных зорак спараджае рабізну прасторы-часу]]

Гравітацыйную хвалю выпраменьвае любая матэрыя, якая рухаецца [[Паскарэнне|паскорана]]. Для ўзнікнення хвалі істотнай амплітуды неабходныя надзвычайна вялікая маса выпраменьвальніка ці/і велізарныя паскарэнні, амплітуда гравітацыйнай хвалі прама прапарцыянальная паскарэнню і масе генератара, гэта значыць ~ {{math|''ma''}}. Аднак калі некаторы аб’ект рухаецца паскорана, то гэта азначае, што на яго дзейнічае некаторая [[сіла]] з боку іншага аб’екта. У сваю чаргу, гэты іншы аб’ект адчувае адваротнае дзеянне (па 3-му [[Законы Ньютана|закону Ньютана]]), пры гэтым аказваецца, што {{math|''m''}}&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;{{math|''a''}}&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;&amp;nbsp;=&amp;nbsp;−{{math|''m''}}&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;{{math|''a''}}&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;. Атрымліваецца, што два аб’екты выпраменьваюць гравітацыйныя хвалі толькі ў пары, прычым у выніку [[інтэрферэнцыя|інтэрферэнцыі]] яны істотна ўзаемна гасяцца. Таму гравітацыйнае выпраменьванне ў агульнай тэорыі адноснасці заўсёды носіць па мультыпольнасці характар як мінімум квадрупольнага выпраменьвання. Акрамя таго для нерэлятывісцкіх выпраменьвальнікаў ў выразе для інтэнсіўнасці выпраменьвання маецца малы параметр &lt;math&gt;\left(\frac{r}{c T}\right)^4&lt;/math&gt; ({{math|''r''}} — характэрны памер выпраменьвальніка, {{math|''T''}} — характэрны перыяд руху выпраменьвальніка, {{math|''c''}} — [[скорасць святла|скорасць святла ў вакууме]]).

Для Сонечнай сістэмы, напрыклад, найбольшае гравітацыйнае выпраменьванне вырабляе падсістэма [[Сонца]] і [[Юпітэр (планета)|Юпітэра]]. Магутнасць гэтага выпраменьвання прыкладна 5 кіла[[Ват (адзінка вымярэння)|ват]], такім чынам, [[энергія]], якую губляе Сонечная сістэма на гравітацыйнае выпраменьванне за год, зусім мізэрная ў параўнанні з характэрнай [[Кінетычная энергія|кінетычнай энергіяй]] цел.

Найбольш моцнымі крыніцамі гравітацыйных хваль з’яўляюцца:

* галактыкі, якія сутыкаюцца (гіганцкія масы, невялікія паскарэнні),
* гравітацыйны калапс падвойных сістэмы кампактных аб’ектаў (каласальныя паскарэнні пры даволі вялікай масе). Як прыватны і найбольш цікавы выпадак — гэта зліццё нейтронных зорак. У такой сістэмы гравітацыйна-хвалевая свяцільнасць блізкая да максімальна магчымай у прыродзе планкаўскай свяцільнасці&lt;ref name=&quot;Lipunov&quot;&gt;Липунов В. М. Гравитационно-волновое небо. // [[Соросовский образовательный журнал]], 2000, № 4, с. 77-83.&lt;/ref&gt;.

== Гравітацыйны калапс падвойнай сістэмы ==

Любая падвойная зорка пры кручэнні яе кампанент вакол агульнага цэнтра мас губляе энергію за кошт выпраменьвання гравітацыйных хваль, і ў рэшце рэшт зліваецца разам. Але для звычайных, некампактных падвойных зорак гэты працэс займае вельмі доўгі час, шмат большы сапраўднага ўзросту Сусвету. Калі ж падвойная кампактная сістэма складаецца з пары нейтронных зорак, чорных дзірак або іх камбінацыі, то зліццё можа адбыцца за некалькі мільёнаў гадоў. Спачатку аб’екты збліжаюцца, а іх перыяд абароту памяншаецца. Аднак на заключным этапе адбываецца сутыкненне і несіметрычны гравітацыйны калапс. Гэты працэс доўжыцца долі секунды, і за гэты час у гравітацыйнае выпраменьванне сыходзіць энергія, якая складае па некаторых ацэнках больш за 50 % ад масы сістэмы.

== Гл. таксама ==

* [[Гравітон]]
* [[Гравітацыйны тэлескоп]]
* [[Скорасць гравітацыі]]

{{зноскі}}

== Літаратура ==

* ''Мизнер, К. Торн, Уиллер'' Гравитация. Глава 34.
* ''Чернов А. С. Феноменологический подход в образовательной деятельности'', Воронеж, Изд. ВОИПКиПРО, 2009 г.
* Липунов В. М. В мире двойных звезд. М.: Наука, 1986.
* Липунов В. М. Все нейтронные звезды. М.: Просвещение, 1989.
* Липунов В. М. Искусственная Вселенная // Соросовский Образовательный Журнал. 1998. № 6. С. 82-89.
* Липунов В. М. Военная тайна астрофизики // Соросовский Образовательный Журнал. № 5. С. 83-89.
* Черепащук А. М. Черные дыры в двойных звездных системах // Соросовский Образовательный Журнал. 1997. № 3. С. 87-93.
* Шакура Н. И. Нейтронные звезды и черные дыры в двойных звездных системах. М.: Знание, 1976.
* Шкловский И. С. Звезды, их рождение, жизнь и смерть. М.: Наука, 1984.

== Спасылкі ==
{{commonscat|Gravitational waves}}
* ''Игорь Иванов.'' [http://elementy.ru/novosti_nauki/432691/Gravitatsionnye_volny_otkryty Гравитационные волны — открыты!] // «Элементы.ру».
* ''Константин Постнов.'' [http://postnauka.ru/faq/59492 Гравитационные волны: история изучения и открытие LIGO] // ЧаВо, «Постнаука.ру».
* [http://www.ufn.ru/russian/abst/abst01/abst011_r.html#a Гравитационно-волновая астрономия: в ожидании первого зарегистрированного источника.] Обзор в [[Успехи физических наук|УФН]].
* [http://www.astronet.ru:8100/db/msg/1191763 Статья о гравитационном излучении]
* [http://vokrugsveta.ru/publishing/vs/archives/?item_id=3003 Популярный обзор на начало 2007 г.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071013165011/http://vokrugsveta.ru/publishing/vs/archives/?item_id=3003 |date=13 кастрычніка 2007 }}
* [http://www.boinc.ru/Doc/Einst/eah/s3summary/index.html Итоги обработки данных LIGO S3 в проекте Einstein@Home] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081205145336/http://www.boinc.ru/Doc/Einst/eah/s3summary/index.html |date=5 снежня 2008 }}
* [http://www.minigrail.nl Дэтэктар гравітацыйных хваль]
* [http://intellect-video.com/1538/Gordon-Gravitatsionnye-volny-online/Гравітацыйныя хвалі. Перадача А. Гардона]{{Недаступная спасылка}}
* [http://www.atheizmru.ru/science/popular/golubev.htm В поисках гравитационных волн. Проект LIGO] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304220609/http://www.atheizmru.ru/science/popular/golubev.htm |date=4 сакавіка 2016 }}
* [http://elementy.ru/lib/430706 Поиск гравитационный волн]
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Рэлятывісцкія і гравітацыйныя з’явы]]
[[Катэгорыя:Гравітацыя]]
[[Катэгорыя:Хвалі]]</text>
      <sha1>88r6p8vi7onbh8ixq8bfetlrltswzg9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вызваленне Парыжа</title>
    <ns>0</ns>
    <id>186921</id>
    <revision>
      <id>5153372</id>
      <parentid>4418080</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T11:04:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ueschar</username>
        <id>151377</id>
      </contributor>
      <comment>абнаўленне звестак</comment>
      <origin>5153372</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6327" sha1="8r8cy9txtlf9sf65ku68eteksvn2fqp" xml:space="preserve">{{Узброены канфлікт
 |канфлікт     = Бітва за Парыж
 |частка        = [[Другая сусветная вайна]]
([[Нармандская аперацыя]])
 |выява  = Crowds of French patriots line the Champs Elysees-edit2.jpg
 |подпіс      = Жыхары Парыжа вітаюць саюзнікаў на [[Елісейскія Палі|Елісейскіх Палях]] (26 жніўня 1944 года)
 |дата         = [[19 жніўня|19]] — [[25 жніўня]] [[1944]]
 |месца        = [[Парыж]], [[Францыя]]
 |прычына      = 
 |вынік         = Перамога саюзнікаў&lt;br/&gt;
Звяржэнне [[Рэжым Вішы|рэжыму Вішы]]
 |змены    = 
 |праціўнік1   = {{Сцягафікацыя|Змагарная Францыя}}:
* [[Свабодныя французскія сілы]]
{{Сцягафікацыя|ЗША}}&lt;br/&gt;
{{Сцяг|Іспанія|1931}} [[Макі, Іспанія|Іспанскія Макі]]
 |праціўнік2   = {{Сцягафікацыя|Трэці рэйх}}
{{Сцяг|Францыя}} [[Рэжым Вішы|Французская дзяржава]]:
* [[Выява:Flag of the collaborationist French Militia.svg|22пкс]] [[Французская міліцыя|Міліцыя]]
 |камандзір1    = 
 |камандзір2    = 
 |сілы1        = 
 |сілы2        = 
 |сілы3        = 
 |сілы4        = 
 |страты1      = 
 |страты2      = 
 |агульныя страты = 
}}
'''Вызваленне Парыжа''' (таксама вядомая як '''бітва за Парыж''') — бітва падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] на Заходнім фронце, якая доўжылася з [[19 жніўня]] [[1944]] года да капітуляцыі нямецкіх акупацыйных сіл [[25 жніўня]] таго ж года. Гэта бітва адзначыла вызваленне Парыжа і ўцёкі ўрада Вішы ў горад [[Зігмарынген]] у Германіі.

Сталічны рэгіён Францыі быў акупаваны нацысцкай Германіяй з моманту падпісання [[Другое камп’енскае перамір’е|Другога Камп'енскага перамір'я]] ў чэрвені 1940 года, калі германская армія акупавала паўночную і паўднёва-заходнюю Францыю і калі быў створаны марыянетачны [[рэжым Вішы]] ў аднайменным горадзе ў цэнтральнай Францыі.

Вызваленне Парыжа пачалося з паўстання [[Французскае Супраціўленне|французскага Супраціўлення]] супраць нямецкага гарнізона ў горадзе. 24 жніўня 1944 года так званыя французскія ўнутраныя сілы (''Forces françaises de l'intérieur'', FFI) атрымалі падмацаванне ад сіл [[Змагарная Францыя|Змагарнай Францыі]] і ад амерыканскай арміі пад камандаваннем генерала Патана.

Гэта бітва разглядаецца некаторымі гісторыкамі як апошняя бітва ў [[Нармандская аперацыя, 1944|бітве за Нармандыю]], хоць у рэчаіснасці яна скончылася разгромам сіл вермахта амерыканскай арміяй пад камандаваннем генерал-лейтэнанта [[Джордж Сміт Патан|Джорджа С. Патана]] і брытанскай арміяй пад камандаваннем фельдмаршала [[Бернард Лоу Мантгомеры|Мантгомеры]] ў [[Фалезская аперацыя|Фалезскай аперацыі]] ў заходняй Францыі прыкладна ў той жа час. Вызваленне Парыжа можна разглядаць як пераходны момант ва ўварванні саюзных войскаў: ад аперацыі «[[Аверлорд|Оверлорд]]» да пачатку агульнага маштабнага наступу, хоць такога меркавання прытрымліваецца меншая частка спецыялістаў.

== Спасылкі ==
{{commonscat|Liberation of Paris|Вызваленне Парыжа}}
* [http://www.archive.org/details/LaLiberationdeParis1944 ''Battle for Paris: August 16-26'']
* [http://www.charles-de-gaulle.org/article.php3?id_article=514 De Gaulle's speech from the Hôtel de Ville] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081216141748/http://www.charles-de-gaulle.org/article.php3?id_article=514 |date=16 снежня 2008 }}
* [http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3595434.stm De Gaulle's speech in retrospect]&amp;nbsp;— [[BBC|BBC News]]
* [http://www.life.com/image/first/in-gallery/47301/paris-liberated-rare-unpublished Paris Liberated: Rare, Unpublished] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110101002137/http://www.life.com/image/first/in-gallery/47301/paris-liberated-rare-unpublished |date=1 студзеня 2011 }}

[[Катэгорыя:Францыя ў Другой сусветнай вайне]]
[[Катэгорыя:Бітвы паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Падзеі 19 жніўня]]
[[Катэгорыя:Падзеі 20 жніўня]]
[[Катэгорыя:Падзеі 21 жніўня]]
[[Катэгорыя:Падзеі 22 жніўня]]
[[Катэгорыя:Падзеі 23 жніўня]]
[[Катэгорыя:Падзеі 24 жніўня]]
[[Катэгорыя:Падзеі 25 жніўня]]
[[Катэгорыя:Нармандская аперацыя]]
[[Катэгорыя:Бітвы ў Францыі]]
[[Катэгорыя:Бітвы Вялікабрытаніі]]
[[Катэгорыя:Бітвы Германіі]]
[[Катэгорыя:Бітвы ЗША]]</text>
      <sha1>8r8cy9txtlf9sf65ku68eteksvn2fqp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Эрвін Ромель</title>
    <ns>0</ns>
    <id>199188</id>
    <revision>
      <id>5153376</id>
      <parentid>4303239</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T11:16:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ueschar</username>
        <id>151377</id>
      </contributor>
      <comment>Згодна са зменамі арфаграфіі 2008</comment>
      <origin>5153376</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9615" sha1="6v29ij77gwkq9z6lucfiu96pi5rdi6o" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Ромель}}
{{Ваенны дзеяч
|імя            = Эрвін Ойген Іаханес Ромель
|арыгінал імя = Erwin Eugen Johannes Rommel
|дата нараджэння  = 15.11.1891
|дата смерці    = 14.10.1944
|месца нараджэння = 
|месца смерці   = 
|выява    = Bundesarchiv Bild 146-1973-012-43, Erwin Rommel.jpg
|шырыня         = 250px
|апісанне выявы = 
|мянушка       = ''Ліс пустыні''
|прыналежнасць = {{Сцягафікацыя|Германская імперыя}} &lt;br /&gt;{{Сцяг Германіі, 1918—1933}} [[Веймарская рэспубліка]] &lt;br /&gt;{{Сцягафікацыя|Трэці рэйх}}
|гады службы    =
| званне = {{Германія, Генерал-фельдмаршал}}
|род войскаў      = {{сцяг|Трэці рэйх|Сухапутныя}} [[Сухапутныя войскі]]
|камандаваў     = * [[7-я танкавая дывізія (Трэці рэйх)|7-я танкавая дывізія]]
* [[Афрыканскі корпус (Трэці рэйх)|Афрыканскі корпус]]
* [[Танкавая армія «Афрыка»]]
* [[Група армій «B»]]
|бітвы       = [[Першая сусветная вайна]] &lt;br /&gt;[[Другая сусветная вайна]]
* [[Французская кампанія]]
* [[Паўночнаафрыканская кампанія|Паўночнаафрыканская кампанія (1941—1943)]]
|узнагароды        = {{{!}}
{{!}}{{Ордэн «Pour le Merite», Прусія}}{{!!}}{{Рыцарскі крыж Жалезнага крыжа з Дубовым лісцем, Мячамі і Дыяментамі}}{{!!}}{{Жалезны крыж 1-га класа}}
{{!}}-
{{!}}{{Жалезны крыж 2-га класа}}{{!!}}{{Вялікі афіцэр Савойскага ваеннага ордэна}}{{!!}}{{Ордэн Міхая Храбрага}}
{{!}}-
{{!}}{{Баварскі ордэн «За ваенныя заслугі»}}{{!!}}{{Нагрудны знак За раненне ў срэбры}}{{!!}}{{Медаль «У памяць 1 кастрычніка 1938»}}
{{!}}-
{{!}}{{Медаль «У памяць 22 сакавіка 1939»}}{{!!}}{{Крыж Ваенных заслуг, Аўстра-Венгрыя}}
{{!}}}
|сувязі          =
|у адстаўцы     =
|роспіс        = [[Выява:Erwin Rommel Signature.svg|120px]]
}}
'''Э́рвін О́йген Яха́нэс Ро́мель''' ({{lang-de|Erwin Eugen Johannes Rommel}}, {{Дата нараджэння|15|11|1891}} — {{Дата смерці|14|10|1944}}) — [[Германія|нямецкі]] [[военачальнік]] часоў [[Трэці Рэйх|Трэцяга рэйха]], [[генерал-фельдмаршал]] ([[1942]]) [[Вермахт]]а. Кавалер [[Pour le Mérite]] ([[1918]]) і [[Рыцарскі крыж Жалезнага крыжа|Рыцарскага крыжа Жалезнага крыжа з Дубовым лісцем, Мячамі і Дыяментамі]] (1943). Адзін з самых праслаўленых генерал-фельдмаршалаў нацысцкай Германіі, атрымаў вялікую павагу як сярод нямецкіх і італьянскіх салдат, так і сярод салдат праціўніка.

== Біяграфія ==
За баявыя заслугі на [[Італьянскі фронт Першай сусветнай вайны|італьянскім фронце Першай сусветнай вайны]] быў узнагароджаны ордэнам [[Pour le Mérite]]. З пачаткам Другой сусветнай вайны Эрвін Ромель бліскуча зарэкамендаваў сябе як камандзір [[7-я танкавая дывізія (Трэці рэйх)|7-й танкавай дывізіі]] ў ходзе [[Французская кампанія (1940)|Французскай кампаніі 1940]]. Аднак фенаменальны поспех і сусветную славу Ромель здабыў у часы камандавання нямецка-італьянскімі войскамі ў [[Паўночна-Афрыканская кампанія|Паўночна-Афрыканскай кампаніі]], атрымаўшы імідж аднаго з самых вопытных военачальнікаў у сусветнай гісторыі па вядзенні баявых дзеянняў ва ўмовах пустыні, за што нават атрымаў мянушку'' «Ліс пустыні»'' ({{lang-de|Wüstenfuchs}}, {{Audio|De-Wüstenfuchs-pronunciation.ogg|&lt;small&gt;listen&lt;/small&gt;}})&lt;ref&gt;Hakim, Joy (1995). War, peace, and all that jazz. New York: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-507761-2.&lt;/ref&gt;. У 1944 годзе на [[Заходнееўрапейскі тэатр ваенных дзеянняў Другой сусветнай вайны|Заходнім фронце]] ўзначальваў войскі Вермахта, якія супрацьстаялі саюзнікам [[Аперацыя «Нептун»|падчас уварвання ў Нармандыю]].

Пасля [[Аперацыя «Валькірыя»|правалу мяцяжу супраць Гітлера 20 ліпеня 1944]] адзін з змоўшчыкаў назваў Ромеля, хоць Ромель у змове непасрэднага ўдзелу не прымаў. Улічваючы выдатныя заслугі [[генерал-фельдмаршал]]а і вялікую павагу нямецкага народа, Гітлер вырашыў прыбраць былога ўлюбёнца цішком. [[14 кастрычніка]] [[1944]], па адной з версій, у абмен на гарантыі для яго сям’і, Ромель скончыў жыццё самагубствам, прыняўшы [[цыяністы калій]]. Па загадзе [[Гітлер]]а Ромель, як нацыянальны [[герой]] Трэцяга рэйха, быў пахаваны з усімі воінскімі ўшанаваннямі. [[18 кастрычніка]] [[1944]] — дзень яго пахавання — быў аб’яўлены [[Дзень жалобы|днём нацыянальнай жалобы]].

Заходнія саюзнікі, супраць якіх пастаянна змагаўся фельдмаршал (ён ніколі не быў на [[Усходнееўрапейскі тэатр ваенных дзеянняў Другой сусветнай вайны|Усходнім фронце]]), лічылі Ромеля найгуманным і найдасведчаным ваенным прафесіяналам&lt;ref name=&quot;Кох 16&quot;&gt;Кох Лутц Лис пустыни. Генерал-фельдмаршал Эрвин Роммель = Rommel. Die Wandlung eines grossen Soldaten.&amp;nbsp;— Ростов на Дону: Феникс, 1999.&lt;/ref&gt;. Войскі яго [[Корпус «Афрыка»|Афрыканскага корпуса]] ніколі не былі абвінавачаны ў [[ваеннае злачынства|ваенных злачынствах]]&lt;ref&gt;AT ROMMEL’S SIDE: The Lost Letters of Hans-Joachim Schraepler Publisher: Frontline Books (September 2009) Language: English ISBN 1-84832-538-X ISBN 978-1-84832-538-8&lt;/ref&gt;. Абыходжанне з салдатамі праціўніка, захопленымі ім падчас баёў у Афрыцы, адпавядала нормам міжнароднага права. Акрамя таго, Ромель цалкам праігнараваў загад вышэйстаячага кіраўніцтва нацысцкай Германіі па [[Смяротнае пакаранне|пакаранні смерцю]] захопленых [[камандас]] і [[дэсантнік]]аў, а таксама ваенных і грамадзянскіх асоб [[Яўрэі|яўрэйскага паходжання]] ўсюды, дзе [[генерал-фельдмаршал]] кіраваў вядзеннем баявых дзеянняў&lt;ref&gt;Schraepler, Hans-Joachim; Schraepler, Hans-Albrecht (September 2009). At Rommel’s Side: The Lost Letters of Hans-Joachim Schraepler. London: Frontline Books. ISBN 978-1-84832-538-8.&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Rommel, Erwin (1979) [1937]. ''Attacks''. Athena Press. — ISBN 0-9602736-0-3

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Змова 20 ліпеня 1944 года}}
{{Фельдмаршалы нацысцкай Германіі}}
{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Ромель Эрвін}}
[[Катэгорыя:Германскія генерал-фельдмаршалы]]
[[Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны (Германія)]]
[[Катэгорыя:Удзельнікі Другой сусветнай вайны]]
[[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём За танкавую атаку]]
[[Катэгорыя:Военачальнікі-самазабойцы]]
[[Катэгорыя:Згаданыя ў Вермахтберыхце]]
[[Катэгорыя:Пахаваныя ў Бадэн-Вюртэмбергу]]</text>
      <sha1>6v29ij77gwkq9z6lucfiu96pi5rdi6o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Салагубы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>211816</id>
    <revision>
      <id>5153182</id>
      <parentid>5044789</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T14:02:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <origin>5153182</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4755" sha1="n1vujq8n9odrxdixr39dlfnu7w5e2x7" xml:space="preserve">{{Шляхецкі род
| Прозвішча = Салагубы
| Герб = Herb Prawdzic.svg
| Подпіс гербу = [[Герб «Праўдзіч»]]
| Дэвіз = 
| Краіна паходжання = [[Вялікае Княства Літоўскае]]
| Тытул = 
| Прызнаныя ў = 
| Першы з роду = 
| Апошні з роду =
| Адгалінаванне роду =
| Адгалінаванні ад роду =
}}
'''Салагубы''', ''Давойна-Салагубы'' — шляхецкі род гербу «[[Праўдзіч]]». З [[XVII стагоддзе|XVII ст.]] ужывалі прыдомак ''Давойна'', з [[XVIII стагоддзе|XVIII ст.]] карысталіся графскім тытулам.

Паходзілі ад Андрэя, які жыў у 2-й палове [[XV стагоддзе|XV ст.]]{{sfn|ЭнцВКЛ|2005}} Пачаткова род базаваўся ў Менскім ваяводстве вакол [[Івянец|Івянца]]&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=M. Wilamowski, Sołłohub Jerzy (Jurij) z Iwieńca) w: Polski Słownik Biograficzny, t. XL, s. 318–319.}}&lt;/ref&gt;, але Юры Андрэевіч, стаўшы смаленскім ваяводаў згубіў горад у 1514 г. за што быў пакараны смерццю. Пасля яго казні, аднак, засталіся яго тры сыны ад шлюбу з княжной Людмілай Свірскай і сем'і яго братоў. Паводле попісу 1528 г. род выстаўляў у паспалітае рушанне 41 вершніка&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Boniecki A., Poczet rodów w Wielkiém Księstwie Litewskiém w XV i XVI wieku [online], polona.pl, s. 326 [доступ 2026-06-08].}}&lt;/ref&gt;. Потым доўгі час род быў на пазіцыях павятовай сярэдняй шляхты. Кар'еру роду ў 18 ст. пачаў рабіць [[Ян Міхал Салагуб]]&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Przemysław P. Romaniuk, Jan Michał Sołłohub w: Polski Słownik Biograficzny, t. XL, s. 314}}&lt;/ref&gt;. Дзякуючы супрацоўніцтву з Сапегамі, імператарам Паўлам, а асабліва пасля пераезду [[Ян Салагуб|Яна  Салагуба]] ў [[Расійская імперыя|Расійскую імперыю]] і жаніцбе на Наталлі Нарыжкінай. Яго нашчадкі мелі моцныя пазіцыі пры Расейскім імператарскім двары ў Пецярбургу і [[27 лютага]] [[1861]] атрымалі афіцыйнае пацверджанне графскага тытулу .

== Найбольш вядомыя прадстаўнікі ==
* [[Юрый Андрэевіч Салагуб]] (?—1514) — [[намеснік смаленскі]]
* [[Ян Міхал Салагуб]] (каля 1697—1748) — [[ваявода берасцейскі]]
* [[Юзаф Антоні Салагуб]] (1709—1781) — [[ваявода віцебскі]]
* [[Антоні Юзаф Салагуб]] (па 1710—1759) — [[генерал літоўскай артылерыі]]
* [[Ян Салагуб]] (1747—1812) — маёр артылерыі Вялікага Княства Літоўскага, генерал-маёр арміі [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]
* [[Уладзімір Салагуб]] (1813—1882) — расійскі пісьменнік
* [[Станіслаў Давойна Салагуб]] (1885 - 1939) - брыгадны генерал польскай арміі

== Галерэя ==
&lt;center&gt;&lt;gallery widths=&quot;150&quot; heights=&quot;150&quot; perrow=&quot;4&quot; caption=&quot;Іканаграфія роду Салагубаў&quot;&gt;
Выява:Jan Michał Sałahub. Ян Міхал Салагуб (1740).jpg|[[Ян Міхал Салагуб]]
Выява:Alena Sałahub (Szamowska). Алена Салагуб (Шамоўская) (XVIII).jpg|Алена Салагуб (з Шамоўскіх)
Выява:Juzef Antoni Sałahub. Юзэф Антоні Салагуб (XVIII).jpg|[[Юзаф Антоні Салагуб]]
Выява:Juzefa Tyškievič (Sałahub). Юзэфа Тышкевіч (Салагуб) (XVIII).jpg|[[Юзэфа Салагуб]]
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

{{Зноскі}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=537|артыкул=Салагубы|аўтар=[[Уладзіслаў Вяроўкін-Шэлюта|Вяроўкін-Шэлюта У.]]}}

== Спасылкі ==
{{Commons}}

[[Катэгорыя:Салагубы| ]]</text>
      <sha1>n1vujq8n9odrxdixr39dlfnu7w5e2x7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153186</id>
      <parentid>5153182</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T14:08:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <comment>/* Найбольш вядомыя прадстаўнікі */</comment>
      <origin>5153186</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4804" sha1="12r2g57ltdelahb928y1z5qaqa90avx" xml:space="preserve">{{Шляхецкі род
| Прозвішча = Салагубы
| Герб = Herb Prawdzic.svg
| Подпіс гербу = [[Герб «Праўдзіч»]]
| Дэвіз = 
| Краіна паходжання = [[Вялікае Княства Літоўскае]]
| Тытул = 
| Прызнаныя ў = 
| Першы з роду = 
| Апошні з роду =
| Адгалінаванне роду =
| Адгалінаванні ад роду =
}}
'''Салагубы''', ''Давойна-Салагубы'' — шляхецкі род гербу «[[Праўдзіч]]». З [[XVII стагоддзе|XVII ст.]] ужывалі прыдомак ''Давойна'', з [[XVIII стагоддзе|XVIII ст.]] карысталіся графскім тытулам.

Паходзілі ад Андрэя, які жыў у 2-й палове [[XV стагоддзе|XV ст.]]{{sfn|ЭнцВКЛ|2005}} Пачаткова род базаваўся ў Менскім ваяводстве вакол [[Івянец|Івянца]]&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=M. Wilamowski, Sołłohub Jerzy (Jurij) z Iwieńca) w: Polski Słownik Biograficzny, t. XL, s. 318–319.}}&lt;/ref&gt;, але Юры Андрэевіч, стаўшы смаленскім ваяводаў згубіў горад у 1514 г. за што быў пакараны смерццю. Пасля яго казні, аднак, засталіся яго тры сыны ад шлюбу з княжной Людмілай Свірскай і сем'і яго братоў. Паводле попісу 1528 г. род выстаўляў у паспалітае рушанне 41 вершніка&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Boniecki A., Poczet rodów w Wielkiém Księstwie Litewskiém w XV i XVI wieku [online], polona.pl, s. 326 [доступ 2026-06-08].}}&lt;/ref&gt;. Потым доўгі час род быў на пазіцыях павятовай сярэдняй шляхты. Кар'еру роду ў 18 ст. пачаў рабіць [[Ян Міхал Салагуб]]&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Przemysław P. Romaniuk, Jan Michał Sołłohub w: Polski Słownik Biograficzny, t. XL, s. 314}}&lt;/ref&gt;. Дзякуючы супрацоўніцтву з Сапегамі, імператарам Паўлам, а асабліва пасля пераезду [[Ян Салагуб|Яна  Салагуба]] ў [[Расійская імперыя|Расійскую імперыю]] і жаніцбе на Наталлі Нарыжкінай. Яго нашчадкі мелі моцныя пазіцыі пры Расейскім імператарскім двары ў Пецярбургу і [[27 лютага]] [[1861]] атрымалі афіцыйнае пацверджанне графскага тытулу .

== Найбольш вядомыя прадстаўнікі ==
* [[Юрый Андрэевіч Салагуб]] (?—1514) — [[намеснік смаленскі]]
* [[Ян Міхал Салагуб]] (каля 1697—1748) — [[ваявода берасцейскі]]
* [[Юзаф Антоні Салагуб]] (1709—1781) — [[ваявода віцебскі]]
* [[Антоні Юзаф Салагуб]] (па 1710—1759) — [[генерал літоўскай артылерыі]]
* [[Ян Салагуб]] (1747—1812) — маёр артылерыі Вялікага Княства Літоўскага, генерал-маёр арміі [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]
* [[Уладзімір Салагуб]] (1813—1882) — расійскі пісьменнік
* [[Станіслаў Давойна-Салагуб|Станіслаў Давойна Салагуб]] (1885 - 1939) - брыгадны генерал польскай арміі

== Галерэя ==
&lt;center&gt;&lt;gallery widths=&quot;150&quot; heights=&quot;150&quot; perrow=&quot;4&quot; caption=&quot;Іканаграфія роду Салагубаў&quot;&gt;
Выява:Jan Michał Sałahub. Ян Міхал Салагуб (1740).jpg|[[Ян Міхал Салагуб]]
Выява:Alena Sałahub (Szamowska). Алена Салагуб (Шамоўская) (XVIII).jpg|Алена Салагуб (з Шамоўскіх)
Выява:Juzef Antoni Sałahub. Юзэф Антоні Салагуб (XVIII).jpg|[[Юзаф Антоні Салагуб]]
Выява:Juzefa Tyškievič (Sałahub). Юзэфа Тышкевіч (Салагуб) (XVIII).jpg|[[Юзэфа Салагуб]]
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

{{Зноскі}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=537|артыкул=Салагубы|аўтар=[[Уладзіслаў Вяроўкін-Шэлюта|Вяроўкін-Шэлюта У.]]}}

== Спасылкі ==
{{Commons}}

[[Катэгорыя:Салагубы| ]]</text>
      <sha1>12r2g57ltdelahb928y1z5qaqa90avx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153187</id>
      <parentid>5153186</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T14:11:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <origin>5153187</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4972" sha1="axbrov9ugxt21ci7wfw48zqnx95wyfw" xml:space="preserve">{{Шляхецкі род
| Прозвішча = Салагубы
| Герб = Herb Prawdzic.svg
| Подпіс гербу = [[Герб «Праўдзіч»]]
| Дэвіз = 
| Краіна паходжання = [[Вялікае Княства Літоўскае]]
| Тытул = 
| Прызнаныя ў = 
| Першы з роду = 
| Апошні з роду =
| Адгалінаванне роду =
| Адгалінаванні ад роду =
}}
'''Салагубы''', ''Давойна-Салагубы'' — шляхецкі род гербу «[[Праўдзіч]]». З [[XVII стагоддзе|XVII ст.]] ужывалі прыдомак ''Давойна'', з [[XVIII стагоддзе|XVIII ст.]] карысталіся графскім тытулам.

Паходзілі ад Андрэя, які жыў у 2-й палове [[XV стагоддзе|XV ст.]]{{sfn|ЭнцВКЛ|2005}} Пачаткова род базаваўся ў Менскім ваяводстве вакол [[Івянец|Івянца]]&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=M. Wilamowski, Sołłohub Jerzy (Jurij) z Iwieńca) w: Polski Słownik Biograficzny, t. XL, s. 318–319.}}&lt;/ref&gt;, але Юры Андрэевіч, стаўшы смаленскім ваяводаў згубіў горад у 1514 г. за што быў пакараны смерццю. Пасля яго казні, аднак, засталіся яго тры сыны ад шлюбу з княжной Людмілай Свірскай і сем'і яго братоў. Паводле попісу 1528 г. род быў заможным бо выстаўляў у паспалітае рушанне 41 вершніка&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Boniecki A., Poczet rodów w Wielkiém Księstwie Litewskiém w XV i XVI wieku [online], polona.pl, s. 326 [доступ 2026-06-08].}}&lt;/ref&gt;. Потым, аднак, у сілу шматлікасці, доўгі час нашчадкі былі на пазіцыях павятовай сярэдняй шляхты. Першую вялікую кар'еру ў 18 ст. удалося зрабіць [[Ян Міхал Салагуб|Яну Міхалу Салагубу]]&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Przemysław P. Romaniuk, Jan Michał Sołłohub w: Polski Słownik Biograficzny, t. XL, s. 314}}&lt;/ref&gt;. Дзякуючы супрацоўніцтву з Сапегамі, імператарам Паўлам, а асабліва пасля пераезду [[Ян Салагуб|Яна  Салагуба]] ў [[Расійская імперыя|Расійскую імперыю]] і жаніцбе на Наталлі Нарыжкінай. Яго нашчадкі авалодалі моцнымі пазіцыямі пры Расейскім імператарскім двары ў Пецярбургу і [[27 лютага]] [[1861]] атрымалі афіцыйнае пацверджанне графскага тытулу .

== Найбольш вядомыя прадстаўнікі ==
* [[Юрый Андрэевіч Салагуб]] (?—1514) — [[намеснік смаленскі]]
* [[Ян Міхал Салагуб]] (каля 1697—1748) — [[ваявода берасцейскі]]
* [[Юзаф Антоні Салагуб]] (1709—1781) — [[ваявода віцебскі]]
* [[Антоні Юзаф Салагуб]] (па 1710—1759) — [[генерал літоўскай артылерыі]]
* [[Ян Салагуб]] (1747—1812) — маёр артылерыі Вялікага Княства Літоўскага, генерал-маёр арміі [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]
* [[Уладзімір Салагуб]] (1813—1882) — расійскі пісьменнік
* [[Станіслаў Давойна-Салагуб|Станіслаў Давойна Салагуб]] (1885 - 1939) - брыгадны генерал польскай арміі

== Галерэя ==
&lt;center&gt;&lt;gallery widths=&quot;150&quot; heights=&quot;150&quot; perrow=&quot;4&quot; caption=&quot;Іканаграфія роду Салагубаў&quot;&gt;
Выява:Jan Michał Sałahub. Ян Міхал Салагуб (1740).jpg|[[Ян Міхал Салагуб]]
Выява:Alena Sałahub (Szamowska). Алена Салагуб (Шамоўская) (XVIII).jpg|Алена Салагуб (з Шамоўскіх)
Выява:Juzef Antoni Sałahub. Юзэф Антоні Салагуб (XVIII).jpg|[[Юзаф Антоні Салагуб]]
Выява:Juzefa Tyškievič (Sałahub). Юзэфа Тышкевіч (Салагуб) (XVIII).jpg|[[Юзэфа Салагуб]]
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

{{Зноскі}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=537|артыкул=Салагубы|аўтар=[[Уладзіслаў Вяроўкін-Шэлюта|Вяроўкін-Шэлюта У.]]}}

== Спасылкі ==
{{Commons}}

[[Катэгорыя:Салагубы| ]]</text>
      <sha1>axbrov9ugxt21ci7wfw48zqnx95wyfw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153208</id>
      <parentid>5153187</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T16:27:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <origin>5153208</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5119" sha1="icpzux82b21v8tybroa145wqdgffah8" xml:space="preserve">{{Шляхецкі род
| Прозвішча = Салагубы
| Герб = Herb Prawdzic.svg
| Подпіс гербу = [[Герб «Праўдзіч»]]
| Дэвіз = 
| Краіна паходжання = [[Вялікае Княства Літоўскае]]
| Тытул = 
| Прызнаныя ў = 
| Першы з роду = 
| Апошні з роду =
| Адгалінаванне роду =
| Адгалінаванні ад роду =
}}
'''Салагубы''', ''Давойна-Салагубы'' — шляхецкі род гербу «[[Праўдзіч]]». З [[XVII стагоддзе|XVII ст.]] ужывалі прыдомак ''Давойна'', з [[XVIII стагоддзе|XVIII ст.]] карысталіся графскім тытулам.

Паходзілі ад Андрэя, які жыў у 2-й палове [[XV стагоддзе|XV ст.]]{{sfn|ЭнцВКЛ|2005}} Пачаткова род базаваўся ў Менскім ваяводстве вакол [[Івянец|Івянца]]&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=M. Wilamowski, Sołłohub Jerzy (Jurij) z Iwieńca) w: Polski Słownik Biograficzny, t. XL, s. 318–319.}}&lt;/ref&gt;, але Юры Андрэевіч, стаўшы смаленскім ваяводаў згубіў горад у 1514 г. за што быў пакараны смерццю. Пасля яго казні, аднак, засталіся яго тры сыны ад шлюбу з княжной Людмілай Свірскай і сем'і яго братоў. Паводле попісу 1528 г. род быў заможным бо выстаўляў у паспалітае рушанне 41 вершніка&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Boniecki A., Poczet rodów w Wielkiém Księstwie Litewskiém w XV i XVI wieku [online], polona.pl, s. 326 [доступ 2026-06-08].}}&lt;/ref&gt;. Потым, аднак, у сілу шматлікасці, доўгі час нашчадкі былі на пазіцыях павятовай сярэдняй шляхты. Першую вялікую кар'еру ў 18 ст. удалося зрабіць [[Ян Міхал Салагуб|Яну Міхалу Салагубу]]&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Przemysław P. Romaniuk, Jan Michał Sołłohub w: Polski Słownik Biograficzny, t. XL, s. 314}}&lt;/ref&gt;. Яго сыны сталі магнатамі і пачалі ўжываць графскі тытул, а ўнук [[Ян  Салагуб]] ўзмоцніў пазіцыі, супрацоўнічаючы з расейскімі імператарамі, нават пераехаў  ў [[Расійская імперыя|Расійскую імперыю]] і ажаніўся на Наталлі Нарыжкінай. Дзякуючы гэткай родавай палітыцы нашчадкі Яна авалодалі моцнымі пазіцыямі пры Расейскім імператарскім двары ў Пецярбургу і [[27 лютага]] [[1861]] атрымалі афіцыйнае пацверджанне графскага тытулу .

== Найбольш вядомыя прадстаўнікі ==
* [[Юрый Андрэевіч Салагуб]] (?—1514) — [[намеснік смаленскі]]
* [[Ян Міхал Салагуб]] (каля 1697—1748) — [[ваявода берасцейскі]]
* [[Юзаф Антоні Салагуб]] (1709—1781) — [[ваявода віцебскі]]
* [[Антоні Юзаф Салагуб]] (па 1710—1759) — [[генерал літоўскай артылерыі]]
* [[Ян Салагуб]] (1747—1812) — маёр артылерыі Вялікага Княства Літоўскага, генерал-маёр арміі [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]
* [[Уладзімір Салагуб]] (1813—1882) — расійскі пісьменнік
* [[Станіслаў Давойна-Салагуб|Станіслаў Давойна Салагуб]] (1885 - 1939) - брыгадны генерал польскай арміі

== Галерэя ==
&lt;center&gt;&lt;gallery widths=&quot;150&quot; heights=&quot;150&quot; perrow=&quot;4&quot; caption=&quot;Іканаграфія роду Салагубаў&quot;&gt;
Выява:Jan Michał Sałahub. Ян Міхал Салагуб (1740).jpg|[[Ян Міхал Салагуб]]
Выява:Alena Sałahub (Szamowska). Алена Салагуб (Шамоўская) (XVIII).jpg|Алена Салагуб (з Шамоўскіх)
Выява:Juzef Antoni Sałahub. Юзэф Антоні Салагуб (XVIII).jpg|[[Юзаф Антоні Салагуб]]
Выява:Juzefa Tyškievič (Sałahub). Юзэфа Тышкевіч (Салагуб) (XVIII).jpg|[[Юзэфа Салагуб]]
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

{{Зноскі}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=537|артыкул=Салагубы|аўтар=[[Уладзіслаў Вяроўкін-Шэлюта|Вяроўкін-Шэлюта У.]]}}

== Спасылкі ==
{{Commons}}

[[Катэгорыя:Салагубы| ]]</text>
      <sha1>icpzux82b21v8tybroa145wqdgffah8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153214</id>
      <parentid>5153208</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T16:41:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <origin>5153214</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6542" sha1="gm48ugz9fn6x3apxgs0sngc21fjtoln" xml:space="preserve">{{Шляхецкі род
| Прозвішча = Салагубы
| Герб = Herb Prawdzic.svg
| Подпіс гербу = [[Герб «Праўдзіч»]]
| Дэвіз = 
| Краіна паходжання = [[Вялікае Княства Літоўскае]]
| Тытул = 
| Прызнаныя ў = 
| Першы з роду = 
| Апошні з роду =
| Адгалінаванне роду =
| Адгалінаванні ад роду =
}}
'''Салагубы''', ''Давойна-Салагубы'' — шляхецкі род гербу «[[Праўдзіч]]». З [[XVII стагоддзе|XVII ст.]] ужывалі прыдомак ''Давойна'', з [[XVIII стагоддзе|XVIII ст.]] карысталіся графскім тытулам.

Родавыя легенды выводзяць род ад [[Давойны род|Давойнаў]] і [[Палемон (князь літоўскі)|Палемона]], нехта з іх прыняў на гарадзельскай уніі герб &quot;Праўдзіч&quot;&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Szamowski D., Pożegnanie bez rozstania odchodzącey z ziemię do nieba Matki Boskiey w oktawę przy solenney w niebowzięcia uroczystości konkluzyi, w Archipresbiteralnym in circulo stołecznego Miasta Krakowskiego Kościele z Kaznodzieyskiey ambony w roku 1718 ogłoszone. Iasnie Wielmoznemv IMci Panu Janowi Sołłohubowi Deputatowi Jaśnie Oświeconego Trybunału Koronnego, Cześnikowi Xięstwa Zmudzkiego, Pułkownikowi Wosk J.K.M. y W. Xięstwa Litewskiego przy życzliwym powitaniu przez Xiędza Daniela od S. Stanisława Scholarum Piarum na ten czas Krakowskiego, a teraz Prześwietney Kolegiaty Łowickiey}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://bc.radom.pl/dlibra/publication/45533/edition/44162/content|загаловак=Niesiecki K., Herbarz polski Kaspra Niesieckiego S. J. Powiększony dodatkami z późniejszych autorów, rękopismów, dowodów urzędowych T. 8, Lipsk: Nakładem i drukiem Breitkopfa i Haertla, 1841, s. 455–456}}&lt;/ref&gt;. Першы дакладна вядомы прастаўнік ад якога яны дакладна паходзілі - Андрэй, жыў у 2-й палове [[XV стагоддзе|XV ст.]]{{sfn|ЭнцВКЛ|2005}} Пачаткова род базаваўся ў Менскім ваяводстве вакол [[Івянец|Івянца]]&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=M. Wilamowski, Sołłohub Jerzy (Jurij) z Iwieńca) w: Polski Słownik Biograficzny, t. XL, s. 318–319.}}&lt;/ref&gt;, але Юры Андрэевіч, стаўшы смаленскім ваяводай, не здолеў абараніць і згубіў Смаленск у 1514 г., за што быў пакараны смерццю. Пасля яго казні, аднак, засталіся яго тры сыны ад шлюбу з княжной Людмілай Свірскай і сем'і яго братоў. Паводле попісу 1528 г. род быў заможным, бо выстаўляў у паспалітае рушанне 41 вершніка&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Boniecki A., Poczet rodów w Wielkiém Księstwie Litewskiém w XV i XVI wieku [online], polona.pl, s. 326 [доступ 2026-06-08].}}&lt;/ref&gt;. Потым, аднак, доўгі час іх нашчадкі былі шляхтай сярэдняй заможнасці. Першую вялікую кар'еру ў 18 ст. удалося зрабіць [[Ян Міхал Салагуб|Яну Міхалу Салагубу]]&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Przemysław P. Romaniuk, Jan Michał Sołłohub w: Polski Słownik Biograficzny, t. XL, s. 314}}&lt;/ref&gt;. Яго сыны сталі магнатамі і пачалі ўжываць графскі тытул, а ўнук [[Ян  Салагуб]] ўзмоцніў пазіцыі, супрацоўнічаючы з расейскімі імператарамі, нават пераехаў  ў [[Расійская імперыя|Расійскую імперыю]] і ажаніўся на Наталлі Нарыжкінай. Дзякуючы родавай палітыцы на інфільтрацыю ў пецярбургскую арыстакратыю нашчадкі Яна авалодалі моцнымі пазіцыямі пры Расейскім імператарскім двары. [[27 лютага]] [[1861]] яны атрымалі афіцыйнае пацверджанне графскага тытулу.

== Найбольш вядомыя прадстаўнікі ==
* [[Юрый Андрэевіч Салагуб]] (?—1514) — [[намеснік смаленскі]]
* [[Ян Міхал Салагуб]] (каля 1697—1748) — [[ваявода берасцейскі]]
* [[Юзаф Антоні Салагуб]] (1709—1781) — [[ваявода віцебскі]]
* [[Антоні Юзаф Салагуб]] (па 1710—1759) — [[генерал літоўскай артылерыі]]
* [[Ян Салагуб]] (1747—1812) — маёр артылерыі Вялікага Княства Літоўскага, генерал-маёр арміі [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]
* [[Уладзімір Салагуб]] (1813—1882) — расійскі пісьменнік
* [[Станіслаў Давойна-Салагуб|Станіслаў Давойна Салагуб]] (1885 - 1939) - брыгадны генерал польскай арміі

== Галерэя ==
&lt;center&gt;&lt;gallery widths=&quot;150&quot; heights=&quot;150&quot; perrow=&quot;4&quot; caption=&quot;Іканаграфія роду Салагубаў&quot;&gt;
Выява:Jan Michał Sałahub. Ян Міхал Салагуб (1740).jpg|[[Ян Міхал Салагуб]]
Выява:Alena Sałahub (Szamowska). Алена Салагуб (Шамоўская) (XVIII).jpg|Алена Салагуб (з Шамоўскіх)
Выява:Juzef Antoni Sałahub. Юзэф Антоні Салагуб (XVIII).jpg|[[Юзаф Антоні Салагуб]]
Выява:Juzefa Tyškievič (Sałahub). Юзэфа Тышкевіч (Салагуб) (XVIII).jpg|[[Юзэфа Салагуб]]
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

{{Зноскі}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=537|артыкул=Салагубы|аўтар=[[Уладзіслаў Вяроўкін-Шэлюта|Вяроўкін-Шэлюта У.]]}}

== Спасылкі ==
{{Commons}}

[[Катэгорыя:Салагубы| ]]</text>
      <sha1>gm48ugz9fn6x3apxgs0sngc21fjtoln</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153218</id>
      <parentid>5153214</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T17:00:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <origin>5153218</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9235" sha1="ivopwwoyhnc431x8yv3ybuvqak7fb3n" xml:space="preserve">{{Шляхецкі род
| Прозвішча = Салагубы
| Герб = Herb Prawdzic.svg
| Подпіс гербу = [[Герб «Праўдзіч»]]
| Дэвіз = 
| Краіна паходжання = [[Вялікае Княства Літоўскае]]
| Тытул = 
| Прызнаныя ў = 
| Першы з роду = 
| Апошні з роду =
| Адгалінаванне роду =
| Адгалінаванні ад роду =
}}
'''Салагубы''', ''Давойна-Салагубы'' — шляхецкі род гербу «[[Праўдзіч]]». З [[XVII стагоддзе|XVII ст.]] ужывалі прыдомак ''Давойна'', з [[XVIII стагоддзе|XVIII ст.]] карысталіся графскім тытулам.

Родавыя легенды выводзяць род ад [[Давойны род|Давойнаў]] і [[Палемон (князь літоўскі)|Палемона]], нехта з іх прыняў на гарадзельскай уніі герб &quot;Праўдзіч&quot;&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Szamowski D., Pożegnanie bez rozstania odchodzącey z ziemię do nieba Matki Boskiey w oktawę przy solenney w niebowzięcia uroczystości konkluzyi, w Archipresbiteralnym in circulo stołecznego Miasta Krakowskiego Kościele z Kaznodzieyskiey ambony w roku 1718 ogłoszone. Iasnie Wielmoznemv IMci Panu Janowi Sołłohubowi Deputatowi Jaśnie Oświeconego Trybunału Koronnego, Cześnikowi Xięstwa Zmudzkiego, Pułkownikowi Wosk J.K.M. y W. Xięstwa Litewskiego przy życzliwym powitaniu przez Xiędza Daniela od S. Stanisława Scholarum Piarum na ten czas Krakowskiego, a teraz Prześwietney Kolegiaty Łowickiey}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://bc.radom.pl/dlibra/publication/45533/edition/44162/content|загаловак=Niesiecki K., Herbarz polski Kaspra Niesieckiego S. J. Powiększony dodatkami z późniejszych autorów, rękopismów, dowodów urzędowych T. 8, Lipsk: Nakładem i drukiem Breitkopfa i Haertla, 1841, s. 455–456}}&lt;/ref&gt;. Першы дакладна вядомы прастаўнік ад якога яны дакладна паходзілі - Андрэй, жыў у 2-й палове [[XV стагоддзе|XV ст.]]{{sfn|ЭнцВКЛ|2005}} Пачаткова род базаваўся ў Менскім ваяводстве вакол [[Івянец|Івянца]]&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=M. Wilamowski, Sołłohub Jerzy (Jurij) z Iwieńca) w: Polski Słownik Biograficzny, t. XL, s. 318–319.}}&lt;/ref&gt;, але Юры Андрэевіч, стаўшы смаленскім ваяводай, не здолеў абараніць і згубіў Смаленск у 1514 г., за што быў пакараны смерццю. Пасля яго казні, аднак, засталіся яго тры сыны ад шлюбу з княжной Людмілай Свірскай і сем'і яго братоў. Паводле попісу 1528 г. род быў заможным, бо выстаўляў у паспалітае рушанне 41 вершніка&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Boniecki A., Poczet rodów w Wielkiém Księstwie Litewskiém w XV i XVI wieku [online], polona.pl, s. 326 [доступ 2026-06-08].}}&lt;/ref&gt;. Потым, аднак, доўгі час іх нашчадкі былі шляхтай сярэдняй заможнасці. Першую вялікую кар'еру ў 18 ст. удалося зрабіць [[Ян Міхал Салагуб|Яну Міхалу Салагубу]]&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Przemysław P. Romaniuk, Jan Michał Sołłohub w: Polski Słownik Biograficzny, t. XL, s. 314}}&lt;/ref&gt;. Яго сыны сталі магнатамі і пачалі ўжываць графскі тытул, а ўнук [[Ян  Салагуб]] ўзмоцніў пазіцыі, супрацоўнічаючы з расейскімі імператарамі, нават пераехаў  ў [[Расійская імперыя|Расійскую імперыю]] і ажаніўся на Наталлі Нарыжкінай. Дзякуючы родавай палітыцы на інфільтрацыю ў пецярбургскую арыстакратыю нашчадкі Яна авалодалі моцнымі пазіцыямі пры Расейскім імператарскім двары. [[27 лютага]] [[1861]] яны атрымалі афіцыйнае пацверджанне графскага тытулу.

Акрамя графскай лініі, на 19 ст. было вядома яшчэ тры галіны таго ж роду Салагубаў у Менскай&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://rusneb.ru/catalog/000199_000009_003710315/|загаловак=Алфавитный список дворянским родам Минской губернии, внесенным в дворянскую родословную книгу по 1-е июля 1903 года с приложением списка губернским и уездным предводителям и депутатам дворянства, а также секретарям депутатского собрания. — Минск: Губернская Типография, 1903. — С. 105. — 162 с.}}&lt;/ref&gt;, Магілеўскай, Віленскай, Падольскай губерніях:

Нашчадкі Мартына Давойна-Салагуба, якому ў 1633 годзе быў падараваны маёнтак у Рослаўльскім павеце Смаленскага ваяводства (пазней шляхта Магілёўскай губерні)&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=http://elib.shpl.ru/ru/nodes/44344|загаловак=Алфавитный список дворянских родов, внесенных в родословные дворянские книги Могилевской губернии: составлен в 1908 году. — Могилев: Типо-лит. Я.Н. Подземского, 1908. — С. 13. — 25 с.}}&lt;/ref&gt;.

Нашчадкі Антона Салагуба, двараніна Оўруцкага павета ў 1699 годзе (шляхціцы Падольскай губерні)&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Список дворян, внесенных в родословную книгу Подольской губернии. — Каменец-Подольский: Изд. Подольского Дворянского Депутатского Собрания, 1897. — С. 310. — 377 с.}}&lt;/ref&gt;.

Нашчадкі Яна Салагуба, землеўладальніка Упіцкага павета ў 1718 годзе, ад яго шлюбу з Фёдарорай Карвоўскай (шляхцічы Ковенскай губерні).

Маскоўскі род баярскі Салагубавы, нашчадкі расейскага генерал-маера А.С. Соллогуба не маюць дачынення да гэтага роду, як і паэт [[Фёдар Кузьміч Салагуб|Федар Салагуб]] - бо гэта псеўданім.

== Найбольш вядомыя прадстаўнікі ==
* [[Юрый Андрэевіч Салагуб]] (?—1514) — [[намеснік смаленскі]]
* [[Ян Міхал Салагуб]] (каля 1697—1748) — [[ваявода берасцейскі]]
* [[Юзаф Антоні Салагуб]] (1709—1781) — [[ваявода віцебскі]]
* [[Антоні Юзаф Салагуб]] (па 1710—1759) — [[генерал літоўскай артылерыі]]
* [[Ян Салагуб]] (1747—1812) — маёр артылерыі Вялікага Княства Літоўскага, генерал-маёр арміі [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]
* [[Уладзімір Салагуб]] (1813—1882) — расійскі пісьменнік
* [[Станіслаў Давойна-Салагуб|Станіслаў Давойна Салагуб]] (1885 - 1939) - брыгадны генерал польскай арміі

== Галерэя ==
&lt;center&gt;&lt;gallery widths=&quot;150&quot; heights=&quot;150&quot; perrow=&quot;4&quot; caption=&quot;Іканаграфія роду Салагубаў&quot;&gt;
Выява:Jan Michał Sałahub. Ян Міхал Салагуб (1740).jpg|[[Ян Міхал Салагуб]]
Выява:Alena Sałahub (Szamowska). Алена Салагуб (Шамоўская) (XVIII).jpg|Алена Салагуб (з Шамоўскіх)
Выява:Juzef Antoni Sałahub. Юзэф Антоні Салагуб (XVIII).jpg|[[Юзаф Антоні Салагуб]]
Выява:Juzefa Tyškievič (Sałahub). Юзэфа Тышкевіч (Салагуб) (XVIII).jpg|[[Юзэфа Салагуб]]
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

{{Зноскі}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=537|артыкул=Салагубы|аўтар=[[Уладзіслаў Вяроўкін-Шэлюта|Вяроўкін-Шэлюта У.]]}}

== Спасылкі ==
{{Commons}}

[[Катэгорыя:Салагубы| ]]</text>
      <sha1>ivopwwoyhnc431x8yv3ybuvqak7fb3n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153224</id>
      <parentid>5153218</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T17:21:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <origin>5153224</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9259" sha1="o8yudg01hmhsg1mujpu4y1fz56pdm1b" xml:space="preserve">{{Шляхецкі род
| Прозвішча = Салагубы
| Герб = Herb Prawdzic.svg
| Подпіс гербу = [[Герб «Праўдзіч»]]
| Дэвіз = 
| Краіна паходжання = [[Вялікае Княства Літоўскае]]
| Тытул = 
| Прызнаныя ў = 
| Першы з роду = 
| Апошні з роду =
| Адгалінаванне роду =
| Адгалінаванні ад роду =
}}
'''Салагубы''', ''Давойна-Салагубы'' — шляхецкі род гербу «[[Праўдзіч]]». З [[XVII стагоддзе|XVII ст.]] ужывалі прыдомак ''Давойна'', з [[XVIII стагоддзе|XVIII ст.]] карысталіся графскім тытулам.

Родавыя легенды выводзяць род ад [[Давойны род|Давойнаў]] і [[Палемон (князь літоўскі)|Палемона]], нехта з іх прыняў на гарадзельскай уніі герб &quot;Праўдзіч&quot;&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Szamowski D., Pożegnanie bez rozstania odchodzącey z ziemię do nieba Matki Boskiey w oktawę przy solenney w niebowzięcia uroczystości konkluzyi, w Archipresbiteralnym in circulo stołecznego Miasta Krakowskiego Kościele z Kaznodzieyskiey ambony w roku 1718 ogłoszone. Iasnie Wielmoznemv IMci Panu Janowi Sołłohubowi Deputatowi Jaśnie Oświeconego Trybunału Koronnego, Cześnikowi Xięstwa Zmudzkiego, Pułkownikowi Wosk J.K.M. y W. Xięstwa Litewskiego przy życzliwym powitaniu przez Xiędza Daniela od S. Stanisława Scholarum Piarum na ten czas Krakowskiego, a teraz Prześwietney Kolegiaty Łowickiey}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://bc.radom.pl/dlibra/publication/45533/edition/44162/content|загаловак=Niesiecki K., Herbarz polski Kaspra Niesieckiego S. J. Powiększony dodatkami z późniejszych autorów, rękopismów, dowodów urzędowych T. 8, Lipsk: Nakładem i drukiem Breitkopfa i Haertla, 1841, s. 455–456}}&lt;/ref&gt;. Першы дакладна вядомы прастаўнік ад якога яны дакладна паходзілі - Андрэй, жыў у 2-й палове [[XV стагоддзе|XV ст.]]{{sfn|ЭнцВКЛ|2005}} Пачаткова род базаваўся ў Менскім ваяводстве вакол [[Івянец|Івянца]]&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=M. Wilamowski, Sołłohub Jerzy (Jurij) z Iwieńca) w: Polski Słownik Biograficzny, t. XL, s. 318–319.}}&lt;/ref&gt;, але Юры Андрэевіч, стаўшы смаленскім ваяводай, не здолеў абараніць і згубіў Смаленск у 1514 г., за што быў пакараны смерццю. Пасля яго казні, аднак, засталіся яго тры сыны ад шлюбу з княжной Людмілай Свірскай і сем'і яго братоў. Паводле попісу 1528 г. род быў заможным, бо выстаўляў у паспалітае рушанне 41 вершніка&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Boniecki A., Poczet rodów w Wielkiém Księstwie Litewskiém w XV i XVI wieku [online], polona.pl, s. 326 [доступ 2026-06-08].}}&lt;/ref&gt;. Потым, аднак, доўгі час іх нашчадкі былі шляхтай сярэдняй заможнасці. Першую вялікую кар'еру ў 18 ст. удалося зрабіць [[Ян Міхал Салагуб|Яну Міхалу Салагубу]]&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Przemysław P. Romaniuk, Jan Michał Sołłohub w: Polski Słownik Biograficzny, t. XL, s. 314}}&lt;/ref&gt;. Яго сыны сталі магнатамі і пачалі ўжываць графскі тытул, а ўнук [[Ян  Салагуб]] ўзмоцніў пазіцыі, супрацоўнічаючы з расейскімі імператарамі, нават пераехаў  ў [[Расійская імперыя|Расійскую імперыю]] і ажаніўся на Наталлі Нарыжкінай. Дзякуючы родавай палітыцы на інфільтрацыю ў пецярбургскую арыстакратыю нашчадкі Яна авалодалі моцнымі пазіцыямі пры Расейскім імператарскім двары. [[27 лютага]] [[1861]] яны атрымалі афіцыйнае пацверджанне графскага тытулу.

Акрамя графскай лініі, у пачатку 20 ст. было вядома яшчэ тры галіны таго ж роду Салагубаў у Менскай&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://rusneb.ru/catalog/000199_000009_003710315/|загаловак=Алфавитный список дворянским родам Минской губернии, внесенным в дворянскую родословную книгу по 1-е июля 1903 года с приложением списка губернским и уездным предводителям и депутатам дворянства, а также секретарям депутатского собрания. — Минск: Губернская Типография, 1903. — С. 105. — 162 с.}}&lt;/ref&gt;, Магілеўскай, Віленскай, Падольскай і інш. губерніях:

Нашчадкі Мартына Давойна-Салагуба, якому ў 1633 годзе быў падараваны маёнтак у Рослаўльскім павеце Смаленскага ваяводства (пазней шляхта Магілёўскай губерні)&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=http://elib.shpl.ru/ru/nodes/44344|загаловак=Алфавитный список дворянских родов, внесенных в родословные дворянские книги Могилевской губернии: составлен в 1908 году. — Могилев: Типо-лит. Я.Н. Подземского, 1908. — С. 13. — 25 с.}}&lt;/ref&gt;.

Нашчадкі Антона Салагуба, двараніна Оўруцкага павета ў 1699 годзе (шляхціцы Падольскай губерні)&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Список дворян, внесенных в родословную книгу Подольской губернии. — Каменец-Подольский: Изд. Подольского Дворянского Депутатского Собрания, 1897. — С. 310. — 377 с.}}&lt;/ref&gt;.

Нашчадкі Яна Салагуба, землеўладальніка Упіцкага павета ў 1718 годзе, ад яго шлюбу з Фёдарорай Карвоўскай (шляхцічы Ковенскай губерні).

Маскоўскі род баярскі Салагубавы, нашчадкі расейскага генерал-маера А.С. Соллогуба не маюць дачынення да гэтага роду, як і паэт [[Фёдар Кузьміч Салагуб|Федар Салагуб]] - бо гэта псеўданім.

== Найбольш вядомыя прадстаўнікі ==
* [[Юрый Андрэевіч Салагуб]] (?—1514) — [[намеснік смаленскі]]
* [[Ян Міхал Салагуб]] (каля 1697—1748) — [[ваявода берасцейскі]]
* [[Юзаф Антоні Салагуб]] (1709—1781) — [[ваявода віцебскі]]
* [[Антоні Юзаф Салагуб]] (па 1710—1759) — [[генерал літоўскай артылерыі]]
* [[Ян Салагуб]] (1747—1812) — маёр артылерыі Вялікага Княства Літоўскага, генерал-маёр арміі [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]
* [[Уладзімір Салагуб]] (1813—1882) — расійскі пісьменнік
* [[Станіслаў Давойна-Салагуб|Станіслаў Давойна Салагуб]] (1885 - 1939) - брыгадны генерал польскай арміі

== Галерэя ==
&lt;center&gt;&lt;gallery widths=&quot;150&quot; heights=&quot;150&quot; perrow=&quot;4&quot; caption=&quot;Іканаграфія роду Салагубаў&quot;&gt;
Выява:Jan Michał Sałahub. Ян Міхал Салагуб (1740).jpg|[[Ян Міхал Салагуб]]
Выява:Alena Sałahub (Szamowska). Алена Салагуб (Шамоўская) (XVIII).jpg|Алена Салагуб (з Шамоўскіх)
Выява:Juzef Antoni Sałahub. Юзэф Антоні Салагуб (XVIII).jpg|[[Юзаф Антоні Салагуб]]
Выява:Juzefa Tyškievič (Sałahub). Юзэфа Тышкевіч (Салагуб) (XVIII).jpg|[[Юзэфа Салагуб]]
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

{{Зноскі}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=537|артыкул=Салагубы|аўтар=[[Уладзіслаў Вяроўкін-Шэлюта|Вяроўкін-Шэлюта У.]]}}

== Спасылкі ==
{{Commons}}

[[Катэгорыя:Салагубы| ]]</text>
      <sha1>o8yudg01hmhsg1mujpu4y1fz56pdm1b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153226</id>
      <parentid>5153224</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T17:32:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <comment>/* Літаратура */</comment>
      <origin>5153226</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10113" sha1="etnvhdspc99ovmo4ssfuvmf8yp3k739" xml:space="preserve">{{Шляхецкі род
| Прозвішча = Салагубы
| Герб = Herb Prawdzic.svg
| Подпіс гербу = [[Герб «Праўдзіч»]]
| Дэвіз = 
| Краіна паходжання = [[Вялікае Княства Літоўскае]]
| Тытул = 
| Прызнаныя ў = 
| Першы з роду = 
| Апошні з роду =
| Адгалінаванне роду =
| Адгалінаванні ад роду =
}}
'''Салагубы''', ''Давойна-Салагубы'' — шляхецкі род гербу «[[Праўдзіч]]». З [[XVII стагоддзе|XVII ст.]] ужывалі прыдомак ''Давойна'', з [[XVIII стагоддзе|XVIII ст.]] карысталіся графскім тытулам.

Родавыя легенды выводзяць род ад [[Давойны род|Давойнаў]] і [[Палемон (князь літоўскі)|Палемона]], нехта з іх прыняў на гарадзельскай уніі герб &quot;Праўдзіч&quot;&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Szamowski D., Pożegnanie bez rozstania odchodzącey z ziemię do nieba Matki Boskiey w oktawę przy solenney w niebowzięcia uroczystości konkluzyi, w Archipresbiteralnym in circulo stołecznego Miasta Krakowskiego Kościele z Kaznodzieyskiey ambony w roku 1718 ogłoszone. Iasnie Wielmoznemv IMci Panu Janowi Sołłohubowi Deputatowi Jaśnie Oświeconego Trybunału Koronnego, Cześnikowi Xięstwa Zmudzkiego, Pułkownikowi Wosk J.K.M. y W. Xięstwa Litewskiego przy życzliwym powitaniu przez Xiędza Daniela od S. Stanisława Scholarum Piarum na ten czas Krakowskiego, a teraz Prześwietney Kolegiaty Łowickiey}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://bc.radom.pl/dlibra/publication/45533/edition/44162/content|загаловак=Niesiecki K., Herbarz polski Kaspra Niesieckiego S. J. Powiększony dodatkami z późniejszych autorów, rękopismów, dowodów urzędowych T. 8, Lipsk: Nakładem i drukiem Breitkopfa i Haertla, 1841, s. 455–456}}&lt;/ref&gt;. Першы дакладна вядомы прастаўнік ад якога яны дакладна паходзілі - Андрэй, жыў у 2-й палове [[XV стагоддзе|XV ст.]]{{sfn|ЭнцВКЛ|2005}} Пачаткова род базаваўся ў Менскім ваяводстве вакол [[Івянец|Івянца]]&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=M. Wilamowski, Sołłohub Jerzy (Jurij) z Iwieńca) w: Polski Słownik Biograficzny, t. XL, s. 318–319.}}&lt;/ref&gt;, але Юры Андрэевіч, стаўшы смаленскім ваяводай, не здолеў абараніць і згубіў Смаленск у 1514 г., за што быў пакараны смерццю. Пасля яго казні, аднак, засталіся яго тры сыны ад шлюбу з княжной Людмілай Свірскай і сем'і яго братоў. Паводле попісу 1528 г. род быў заможным, бо выстаўляў у паспалітае рушанне 41 вершніка&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Boniecki A., Poczet rodów w Wielkiém Księstwie Litewskiém w XV i XVI wieku [online], polona.pl, s. 326 [доступ 2026-06-08].}}&lt;/ref&gt;. Потым, аднак, доўгі час іх нашчадкі былі шляхтай сярэдняй заможнасці. Першую вялікую кар'еру ў 18 ст. удалося зрабіць [[Ян Міхал Салагуб|Яну Міхалу Салагубу]]&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Przemysław P. Romaniuk, Jan Michał Sołłohub w: Polski Słownik Biograficzny, t. XL, s. 314}}&lt;/ref&gt;. Яго сыны сталі магнатамі і пачалі ўжываць графскі тытул, а ўнук [[Ян  Салагуб]] ўзмоцніў пазіцыі, супрацоўнічаючы з расейскімі імператарамі, нават пераехаў  ў [[Расійская імперыя|Расійскую імперыю]] і ажаніўся на Наталлі Нарыжкінай. Дзякуючы родавай палітыцы на інфільтрацыю ў пецярбургскую арыстакратыю нашчадкі Яна авалодалі моцнымі пазіцыямі пры Расейскім імператарскім двары. [[27 лютага]] [[1861]] яны атрымалі афіцыйнае пацверджанне графскага тытулу.

Акрамя графскай лініі, у пачатку 20 ст. было вядома яшчэ тры галіны таго ж роду Салагубаў у Менскай&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://rusneb.ru/catalog/000199_000009_003710315/|загаловак=Алфавитный список дворянским родам Минской губернии, внесенным в дворянскую родословную книгу по 1-е июля 1903 года с приложением списка губернским и уездным предводителям и депутатам дворянства, а также секретарям депутатского собрания. — Минск: Губернская Типография, 1903. — С. 105. — 162 с.}}&lt;/ref&gt;, Магілеўскай, Віленскай, Ковенскай, Падольскай і Маскоўскай губерніях&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=рус|url=https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%AD%D0%A1%D0%91%D0%95/%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D1%83%D0%B1,_%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%B9_%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%80%D0%BE%D0%B4|title=Соллогуб, древний литовский род}}&lt;/ref&gt;:

Нашчадкі Мартына Давойна-Салагуба, якому ў 1633 годзе быў падараваны маёнтак у Рослаўльскім павеце Смаленскага ваяводства (пазней шляхта Магілёўскай губерні)&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=http://elib.shpl.ru/ru/nodes/44344|загаловак=Алфавитный список дворянских родов, внесенных в родословные дворянские книги Могилевской губернии: составлен в 1908 году. — Могилев: Типо-лит. Я.Н. Подземского, 1908. — С. 13. — 25 с.}}&lt;/ref&gt;.

Нашчадкі Антона Салагуба, двараніна Оўруцкага павета ў 1699 годзе (шляхцічы Падольскай губерні)&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Список дворян, внесенных в родословную книгу Подольской губернии. — Каменец-Подольский: Изд. Подольского Дворянского Депутатского Собрания, 1897. — С. 310. — 377 с.}}&lt;/ref&gt;.

Нашчадкі Яна Салагуба, землеўладальніка Упіцкага павета ў 1718 годзе, ад яго шлюбу з Фёдарорай Карвоўскай (шляхцічы Ковенскай губерні).

Маскоўскі род баярскі Салагубавы, нашчадкі расейскага генерал-маера А.С. Соллогуба не маюць дачынення да гэтага роду, як і паэт [[Фёдар Кузьміч Салагуб|Федар Салагуб]] - бо гэта псеўданім.

== Найбольш вядомыя прадстаўнікі ==
* [[Юрый Андрэевіч Салагуб]] (?—1514) — [[намеснік смаленскі]]
* [[Ян Міхал Салагуб]] (каля 1697—1748) — [[ваявода берасцейскі]]
* [[Юзаф Антоні Салагуб]] (1709—1781) — [[ваявода віцебскі]]
* [[Антоні Юзаф Салагуб]] (па 1710—1759) — [[генерал літоўскай артылерыі]]
* [[Ян Салагуб]] (1747—1812) — маёр артылерыі Вялікага Княства Літоўскага, генерал-маёр арміі [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]
* [[Уладзімір Салагуб]] (1813—1882) — расійскі пісьменнік
* [[Станіслаў Давойна-Салагуб|Станіслаў Давойна Салагуб]] (1885 - 1939) - брыгадны генерал польскай арміі

== Галерэя ==
&lt;center&gt;&lt;gallery widths=&quot;150&quot; heights=&quot;150&quot; perrow=&quot;4&quot; caption=&quot;Іканаграфія роду Салагубаў&quot;&gt;
Выява:Jan Michał Sałahub. Ян Міхал Салагуб (1740).jpg|[[Ян Міхал Салагуб]]
Выява:Alena Sałahub (Szamowska). Алена Салагуб (Шамоўская) (XVIII).jpg|Алена Салагуб (з Шамоўскіх)
Выява:Juzef Antoni Sałahub. Юзэф Антоні Салагуб (XVIII).jpg|[[Юзаф Антоні Салагуб]]
Выява:Juzefa Tyškievič (Sałahub). Юзэфа Тышкевіч (Салагуб) (XVIII).jpg|[[Юзэфа Салагуб]]
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

{{Зноскі}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=537|артыкул=Салагубы|аўтар=[[Уладзіслаў Вяроўкін-Шэлюта|Вяроўкін-Шэлюта У.]]}}
* ''В.К. Лукомский. Б.Л. Модзалевский''. Малороссийский гербовник. Минск., Изд: Энциклопедикс. 2011г. Салогубы. стр. 160. ISBN 978-985-6958-24-6
* Соллогуб, древний литовский род&amp;#x20;&amp;#x2F;&amp;#x2F;&amp;#x20;Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона&amp;#x20;: в 86&amp;#x20;т. (82&amp;#x20;т. и 4&amp;#x20;доп.).&amp;#x20;— &lt;abbr&gt;СПб.&lt;/abbr&gt;, 1890—1907.

== Спасылкі ==
{{Commons}}

[[Катэгорыя:Салагубы| ]]</text>
      <sha1>etnvhdspc99ovmo4ssfuvmf8yp3k739</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153227</id>
      <parentid>5153226</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T17:36:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <origin>5153227</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10133" sha1="nafgldryg426w872lnis1e6g2kepj76" xml:space="preserve">{{Шляхецкі род
| Прозвішча = Салагубы
| Герб = Herb Prawdzic.svg
| Подпіс гербу = [[Герб «Праўдзіч»]]
| Дэвіз = 
| Краіна паходжання = [[Вялікае Княства Літоўскае]]
| Тытул = 
| Прызнаныя ў = 
| Першы з роду = 
| Апошні з роду =
| Адгалінаванне роду =
| Адгалінаванні ад роду =
}}
'''Салагубы''', Соллогубы, ''Давойна-Салагубы'' — шляхецкі род гербу «[[Праўдзіч]]». З [[XVII стагоддзе|XVII ст.]] ужывалі прыдомак ''Давойна'', з [[XVIII стагоддзе|XVIII ст.]] карысталіся графскім тытулам.

Родавыя легенды выводзяць род ад [[Давойны род|Давойнаў]] і [[Палемон (князь літоўскі)|Палемона]], нехта з іх прыняў на гарадзельскай уніі герб &quot;Праўдзіч&quot;&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Szamowski D., Pożegnanie bez rozstania odchodzącey z ziemię do nieba Matki Boskiey w oktawę przy solenney w niebowzięcia uroczystości konkluzyi, w Archipresbiteralnym in circulo stołecznego Miasta Krakowskiego Kościele z Kaznodzieyskiey ambony w roku 1718 ogłoszone. Iasnie Wielmoznemv IMci Panu Janowi Sołłohubowi Deputatowi Jaśnie Oświeconego Trybunału Koronnego, Cześnikowi Xięstwa Zmudzkiego, Pułkownikowi Wosk J.K.M. y W. Xięstwa Litewskiego przy życzliwym powitaniu przez Xiędza Daniela od S. Stanisława Scholarum Piarum na ten czas Krakowskiego, a teraz Prześwietney Kolegiaty Łowickiey}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://bc.radom.pl/dlibra/publication/45533/edition/44162/content|загаловак=Niesiecki K., Herbarz polski Kaspra Niesieckiego S. J. Powiększony dodatkami z późniejszych autorów, rękopismów, dowodów urzędowych T. 8, Lipsk: Nakładem i drukiem Breitkopfa i Haertla, 1841, s. 455–456}}&lt;/ref&gt;. Першы дакладна вядомы прастаўнік ад якога яны дакладна паходзілі - Андрэй, жыў у 2-й палове [[XV стагоддзе|XV ст.]]{{sfn|ЭнцВКЛ|2005}} Пачаткова род базаваўся ў Менскім ваяводстве вакол [[Івянец|Івянца]]&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=M. Wilamowski, Sołłohub Jerzy (Jurij) z Iwieńca) w: Polski Słownik Biograficzny, t. XL, s. 318–319.}}&lt;/ref&gt;, але Юры Андрэевіч, стаўшы смаленскім ваяводай, не здолеў абараніць і згубіў Смаленск у 1514 г., за што быў пакараны смерццю. Пасля яго казні, аднак, засталіся яго тры сыны ад шлюбу з княжной Людмілай Свірскай і сем'і яго братоў. Паводле попісу 1528 г. род быў заможным, бо выстаўляў у паспалітае рушанне 41 вершніка&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Boniecki A., Poczet rodów w Wielkiém Księstwie Litewskiém w XV i XVI wieku [online], polona.pl, s. 326 [доступ 2026-06-08].}}&lt;/ref&gt;. Потым, аднак, доўгі час іх нашчадкі былі шляхтай сярэдняй заможнасці. Першую вялікую кар'еру ў 18 ст. удалося зрабіць [[Ян Міхал Салагуб|Яну Міхалу Салагубу]]&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Przemysław P. Romaniuk, Jan Michał Sołłohub w: Polski Słownik Biograficzny, t. XL, s. 314}}&lt;/ref&gt;. Яго сыны сталі магнатамі і пачалі ўжываць графскі тытул, а ўнук [[Ян  Салагуб]] ўзмоцніў пазіцыі, супрацоўнічаючы з расейскімі імператарамі, нават пераехаў  ў [[Расійская імперыя|Расійскую імперыю]] і ажаніўся на Наталлі Нарыжкінай. Дзякуючы родавай палітыцы на інфільтрацыю ў пецярбургскую арыстакратыю нашчадкі Яна авалодалі моцнымі пазіцыямі пры Расейскім імператарскім двары. [[27 лютага]] [[1861]] яны атрымалі афіцыйнае пацверджанне графскага тытулу.

Акрамя графскай лініі, у пачатку 20 ст. было вядома яшчэ тры галіны таго ж роду Салагубаў у Менскай&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://rusneb.ru/catalog/000199_000009_003710315/|загаловак=Алфавитный список дворянским родам Минской губернии, внесенным в дворянскую родословную книгу по 1-е июля 1903 года с приложением списка губернским и уездным предводителям и депутатам дворянства, а также секретарям депутатского собрания. — Минск: Губернская Типография, 1903. — С. 105. — 162 с.}}&lt;/ref&gt;, Магілеўскай, Віленскай, Ковенскай, Падольскай і Маскоўскай губерніях&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=рус|url=https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%AD%D0%A1%D0%91%D0%95/%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D1%83%D0%B1,_%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%B9_%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%80%D0%BE%D0%B4|title=Соллогуб, древний литовский род}}&lt;/ref&gt;:

Нашчадкі Мартына Давойна-Салагуба, якому ў 1633 годзе быў падараваны маёнтак у Рослаўльскім павеце Смаленскага ваяводства (пазней шляхта Магілёўскай губерні)&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=http://elib.shpl.ru/ru/nodes/44344|загаловак=Алфавитный список дворянских родов, внесенных в родословные дворянские книги Могилевской губернии: составлен в 1908 году. — Могилев: Типо-лит. Я.Н. Подземского, 1908. — С. 13. — 25 с.}}&lt;/ref&gt;.

Нашчадкі Антона Салагуба, двараніна Оўруцкага павета ў 1699 годзе (шляхцічы Падольскай губерні)&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Список дворян, внесенных в родословную книгу Подольской губернии. — Каменец-Подольский: Изд. Подольского Дворянского Депутатского Собрания, 1897. — С. 310. — 377 с.}}&lt;/ref&gt;.

Нашчадкі Яна Салагуба, землеўладальніка Упіцкага павета ў 1718 годзе, ад яго шлюбу з Фёдарорай Карвоўскай (шляхцічы Ковенскай губерні).

Маскоўскі род баярскі Салагубавы, нашчадкі расейскага генерал-маера А.С. Соллогуба не маюць дачынення да гэтага роду, як і паэт [[Фёдар Кузьміч Салагуб|Федар Салагуб]] - бо гэта псеўданім.

== Найбольш вядомыя прадстаўнікі ==
* [[Юрый Андрэевіч Салагуб]] (?—1514) — [[намеснік смаленскі]]
* [[Ян Міхал Салагуб]] (каля 1697—1748) — [[ваявода берасцейскі]]
* [[Юзаф Антоні Салагуб]] (1709—1781) — [[ваявода віцебскі]]
* [[Антоні Юзаф Салагуб]] (па 1710—1759) — [[генерал літоўскай артылерыі]]
* [[Ян Салагуб]] (1747—1812) — маёр артылерыі Вялікага Княства Літоўскага, генерал-маёр арміі [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]
* [[Уладзімір Салагуб]] (1813—1882) — расійскі пісьменнік
* [[Станіслаў Давойна-Салагуб|Станіслаў Давойна Салагуб]] (1885 - 1939) - брыгадны генерал польскай арміі

== Галерэя ==
&lt;center&gt;&lt;gallery widths=&quot;150&quot; heights=&quot;150&quot; perrow=&quot;4&quot; caption=&quot;Іканаграфія роду Салагубаў&quot;&gt;
Выява:Jan Michał Sałahub. Ян Міхал Салагуб (1740).jpg|[[Ян Міхал Салагуб]]
Выява:Alena Sałahub (Szamowska). Алена Салагуб (Шамоўская) (XVIII).jpg|Алена Салагуб (з Шамоўскіх)
Выява:Juzef Antoni Sałahub. Юзэф Антоні Салагуб (XVIII).jpg|[[Юзаф Антоні Салагуб]]
Выява:Juzefa Tyškievič (Sałahub). Юзэфа Тышкевіч (Салагуб) (XVIII).jpg|[[Юзэфа Салагуб]]
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

{{Зноскі}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=537|артыкул=Салагубы|аўтар=[[Уладзіслаў Вяроўкін-Шэлюта|Вяроўкін-Шэлюта У.]]}}
* ''В.К. Лукомский. Б.Л. Модзалевский''. Малороссийский гербовник. Минск., Изд: Энциклопедикс. 2011г. Салогубы. стр. 160. ISBN 978-985-6958-24-6
* Соллогуб, древний литовский род&amp;#x20;&amp;#x2F;&amp;#x2F;&amp;#x20;Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона&amp;#x20;: в 86&amp;#x20;т. (82&amp;#x20;т. и 4&amp;#x20;доп.).&amp;#x20;— &lt;abbr&gt;СПб.&lt;/abbr&gt;, 1890—1907.

== Спасылкі ==
{{Commons}}

[[Катэгорыя:Салагубы| ]]</text>
      <sha1>nafgldryg426w872lnis1e6g2kepj76</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153228</id>
      <parentid>5153227</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T17:38:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <origin>5153228</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10218" sha1="mg757yup288mnslk2jrjbdxqna9ji9d" xml:space="preserve">{{Шляхецкі род
| Прозвішча = Салагубы
| Герб = Herb Prawdzic.svg
| Подпіс гербу = [[Герб «Праўдзіч»]]
| Дэвіз = 
| Краіна паходжання = [[Вялікае Княства Літоўскае]]
| Тытул = 
| Прызнаныя ў = 
| Першы з роду = 
| Апошні з роду =
| Адгалінаванне роду =
| Адгалінаванні ад роду =
}}
'''Салагубы''', Соллогубы, ''Давойна-Салагубы'' — шляхецкі род гербу «[[Праўдзіч]]». З [[XVII стагоддзе|XVII ст.]] ужывалі прыдомак ''Давойна'', з [[XVIII стагоддзе|XVIII ст.]] карысталіся графскім тытулам.

Паводле магчыма сфальшаваных у 18 ст. легенд, род выводзіцца ад [[Давойны род|Палемона]] і [[Давойны род|Давойнаў]], нехта з іх продкаў прыняў на [[Гарадзельская унія|гарадзельскай уніі]] герб &quot;Праўдзіч&quot;&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Szamowski D., Pożegnanie bez rozstania odchodzącey z ziemię do nieba Matki Boskiey w oktawę przy solenney w niebowzięcia uroczystości konkluzyi, w Archipresbiteralnym in circulo stołecznego Miasta Krakowskiego Kościele z Kaznodzieyskiey ambony w roku 1718 ogłoszone. Iasnie Wielmoznemv IMci Panu Janowi Sołłohubowi Deputatowi Jaśnie Oświeconego Trybunału Koronnego, Cześnikowi Xięstwa Zmudzkiego, Pułkownikowi Wosk J.K.M. y W. Xięstwa Litewskiego przy życzliwym powitaniu przez Xiędza Daniela od S. Stanisława Scholarum Piarum na ten czas Krakowskiego, a teraz Prześwietney Kolegiaty Łowickiey}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://bc.radom.pl/dlibra/publication/45533/edition/44162/content|загаловак=Niesiecki K., Herbarz polski Kaspra Niesieckiego S. J. Powiększony dodatkami z późniejszych autorów, rękopismów, dowodów urzędowych T. 8, Lipsk: Nakładem i drukiem Breitkopfa i Haertla, 1841, s. 455–456}}&lt;/ref&gt;. Першы дакладна вядомы прастаўнік ад якога яны дакладна паходзілі - Андрэй, жыў у 2-й палове [[XV стагоддзе|XV ст.]]{{sfn|ЭнцВКЛ|2005}} Пачаткова род базаваўся ў Менскім ваяводстве вакол [[Івянец|Івянца]]&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=M. Wilamowski, Sołłohub Jerzy (Jurij) z Iwieńca) w: Polski Słownik Biograficzny, t. XL, s. 318–319.}}&lt;/ref&gt;, але Юры Андрэевіч, стаўшы смаленскім ваяводай, не здолеў абараніць і згубіў Смаленск у 1514 г., за што быў пакараны смерццю. Пасля яго казні, аднак, засталіся яго тры сыны ад шлюбу з княжной Людмілай Свірскай і сем'і яго братоў. Паводле попісу 1528 г. род быў заможным, бо выстаўляў у паспалітае рушанне 41 вершніка&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Boniecki A., Poczet rodów w Wielkiém Księstwie Litewskiém w XV i XVI wieku [online], polona.pl, s. 326 [доступ 2026-06-08].}}&lt;/ref&gt;. Потым, аднак, доўгі час іх нашчадкі былі шляхтай сярэдняй заможнасці. Першую вялікую кар'еру ў 18 ст. удалося зрабіць [[Ян Міхал Салагуб|Яну Міхалу Салагубу]]&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Przemysław P. Romaniuk, Jan Michał Sołłohub w: Polski Słownik Biograficzny, t. XL, s. 314}}&lt;/ref&gt;. Яго сыны сталі магнатамі і пачалі ўжываць графскі тытул, а ўнук [[Ян  Салагуб]] ўзмоцніў пазіцыі, супрацоўнічаючы з расейскімі імператарамі, нават пераехаў  ў [[Расійская імперыя|Расійскую імперыю]] і ажаніўся на Наталлі Нарыжкінай. Дзякуючы родавай палітыцы на інфільтрацыю ў пецярбургскую арыстакратыю нашчадкі Яна авалодалі моцнымі пазіцыямі пры Расейскім імператарскім двары. [[27 лютага]] [[1861]] яны атрымалі афіцыйнае пацверджанне графскага тытулу.

Акрамя графскай лініі, у пачатку 20 ст. было вядома яшчэ тры галіны таго ж роду Салагубаў у Менскай&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://rusneb.ru/catalog/000199_000009_003710315/|загаловак=Алфавитный список дворянским родам Минской губернии, внесенным в дворянскую родословную книгу по 1-е июля 1903 года с приложением списка губернским и уездным предводителям и депутатам дворянства, а также секретарям депутатского собрания. — Минск: Губернская Типография, 1903. — С. 105. — 162 с.}}&lt;/ref&gt;, Магілеўскай, Віленскай, Ковенскай, Падольскай і Маскоўскай губерніях&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=рус|url=https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%AD%D0%A1%D0%91%D0%95/%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D1%83%D0%B1,_%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%B9_%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%80%D0%BE%D0%B4|title=Соллогуб, древний литовский род}}&lt;/ref&gt;:

Нашчадкі Мартына Давойна-Салагуба, якому ў 1633 годзе быў падараваны маёнтак у Рослаўльскім павеце Смаленскага ваяводства (пазней шляхта Магілёўскай губерні)&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=http://elib.shpl.ru/ru/nodes/44344|загаловак=Алфавитный список дворянских родов, внесенных в родословные дворянские книги Могилевской губернии: составлен в 1908 году. — Могилев: Типо-лит. Я.Н. Подземского, 1908. — С. 13. — 25 с.}}&lt;/ref&gt;.

Нашчадкі Антона Салагуба, двараніна Оўруцкага павета ў 1699 годзе (шляхцічы Падольскай губерні)&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Список дворян, внесенных в родословную книгу Подольской губернии. — Каменец-Подольский: Изд. Подольского Дворянского Депутатского Собрания, 1897. — С. 310. — 377 с.}}&lt;/ref&gt;.

Нашчадкі Яна Салагуба, землеўладальніка Упіцкага павета ў 1718 годзе, ад яго шлюбу з Фёдарорай Карвоўскай (шляхцічы Ковенскай губерні).

Маскоўскі род баярскі Салагубавы, нашчадкі расейскага генерал-маера А.С. Соллогуба не маюць дачынення да гэтага роду, як і паэт [[Фёдар Кузьміч Салагуб|Федар Салагуб]] - бо гэта псеўданім.

== Найбольш вядомыя прадстаўнікі ==
* [[Юрый Андрэевіч Салагуб]] (?—1514) — [[намеснік смаленскі]]
* [[Ян Міхал Салагуб]] (каля 1697—1748) — [[ваявода берасцейскі]]
* [[Юзаф Антоні Салагуб]] (1709—1781) — [[ваявода віцебскі]]
* [[Антоні Юзаф Салагуб]] (па 1710—1759) — [[генерал літоўскай артылерыі]]
* [[Ян Салагуб]] (1747—1812) — маёр артылерыі Вялікага Княства Літоўскага, генерал-маёр арміі [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]
* [[Уладзімір Салагуб]] (1813—1882) — расійскі пісьменнік
* [[Станіслаў Давойна-Салагуб|Станіслаў Давойна Салагуб]] (1885 - 1939) - брыгадны генерал польскай арміі

== Галерэя ==
&lt;center&gt;&lt;gallery widths=&quot;150&quot; heights=&quot;150&quot; perrow=&quot;4&quot; caption=&quot;Іканаграфія роду Салагубаў&quot;&gt;
Выява:Jan Michał Sałahub. Ян Міхал Салагуб (1740).jpg|[[Ян Міхал Салагуб]]
Выява:Alena Sałahub (Szamowska). Алена Салагуб (Шамоўская) (XVIII).jpg|Алена Салагуб (з Шамоўскіх)
Выява:Juzef Antoni Sałahub. Юзэф Антоні Салагуб (XVIII).jpg|[[Юзаф Антоні Салагуб]]
Выява:Juzefa Tyškievič (Sałahub). Юзэфа Тышкевіч (Салагуб) (XVIII).jpg|[[Юзэфа Салагуб]]
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

{{Зноскі}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=537|артыкул=Салагубы|аўтар=[[Уладзіслаў Вяроўкін-Шэлюта|Вяроўкін-Шэлюта У.]]}}
* ''В.К. Лукомский. Б.Л. Модзалевский''. Малороссийский гербовник. Минск., Изд: Энциклопедикс. 2011г. Салогубы. стр. 160. ISBN 978-985-6958-24-6
* Соллогуб, древний литовский род&amp;#x20;&amp;#x2F;&amp;#x2F;&amp;#x20;Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона&amp;#x20;: в 86&amp;#x20;т. (82&amp;#x20;т. и 4&amp;#x20;доп.).&amp;#x20;— &lt;abbr&gt;СПб.&lt;/abbr&gt;, 1890—1907.

== Спасылкі ==
{{Commons}}

[[Катэгорыя:Салагубы| ]]</text>
      <sha1>mg757yup288mnslk2jrjbdxqna9ji9d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153229</id>
      <parentid>5153228</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T17:41:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <origin>5153229</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10307" sha1="7pm81viktjef4ka4knsj8r48wov5f0b" xml:space="preserve">{{Шляхецкі род
| Прозвішча = Салагубы
| Герб = Herb Prawdzic.svg
| Подпіс гербу = [[Герб «Праўдзіч»]]
| Дэвіз = 
| Краіна паходжання = [[Вялікае Княства Літоўскае]]
| Тытул = 
| Прызнаныя ў = 
| Першы з роду = 
| Апошні з роду =
| Адгалінаванне роду =
| Адгалінаванні ад роду =
}}
'''Салагубы''', Соллогубы, ''Давойна-Салагубы'' — шляхецкі род гербу «[[Праўдзіч]]». З [[XVII стагоддзе|XVII ст.]] ужывалі прыдомак ''Давойна'', з [[XVIII стагоддзе|XVIII ст.]] карысталіся графскім тытулам.

Паводле магчыма сфальшаваных у 18 ст. легенд, род выводзіцца ад [[Палемон (князь літоўскі)|Палемона]] і [[Давойны род|Давойнаў]], нехта з іх продкаў прыняў на [[Гарадзельская унія|гарадзельскай уніі]] герб &quot;Праўдзіч&quot;&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Szamowski D., Pożegnanie bez rozstania odchodzącey z ziemię do nieba Matki Boskiey w oktawę przy solenney w niebowzięcia uroczystości konkluzyi, w Archipresbiteralnym in circulo stołecznego Miasta Krakowskiego Kościele z Kaznodzieyskiey ambony w roku 1718 ogłoszone. Iasnie Wielmoznemv IMci Panu Janowi Sołłohubowi Deputatowi Jaśnie Oświeconego Trybunału Koronnego, Cześnikowi Xięstwa Zmudzkiego, Pułkownikowi Wosk J.K.M. y W. Xięstwa Litewskiego przy życzliwym powitaniu przez Xiędza Daniela od S. Stanisława Scholarum Piarum na ten czas Krakowskiego, a teraz Prześwietney Kolegiaty Łowickiey}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://bc.radom.pl/dlibra/publication/45533/edition/44162/content|загаловак=Niesiecki K., Herbarz polski Kaspra Niesieckiego S. J. Powiększony dodatkami z późniejszych autorów, rękopismów, dowodów urzędowych T. 8, Lipsk: Nakładem i drukiem Breitkopfa i Haertla, 1841, s. 455–456}}&lt;/ref&gt;. Першы дакладна вядомы прастаўнік роду, ад якога паходзілі іншыя - Андрэй, жыў у 2-й палове [[XV стагоддзе|XV ст.]]{{sfn|ЭнцВКЛ|2005}} Пачаткова ен і яго сыны мелі маёнткі ў Менскім ваяводстве вакол [[Івянец|Івянца]]&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=M. Wilamowski, Sołłohub Jerzy (Jurij) z Iwieńca) w: Polski Słownik Biograficzny, t. XL, s. 318–319.}}&lt;/ref&gt;, але Юры Андрэевіч, зрабіўшы добрую кар'еру і стаўшы смаленскім ваяводай, не здолеў абараніць і згубіў Смаленск у 1514 г., за што быў пакараны смерццю. Пасля яго казні, аднак, засталіся яго тры сыны ад шлюбу з княжной Людмілай Свірскай і сем'і яго братоў. Паводле попісу 1528 г. род быў заможным, бо выстаўляў у паспалітае рушанне 41 вершніка&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Boniecki A., Poczet rodów w Wielkiém Księstwie Litewskiém w XV i XVI wieku [online], polona.pl, s. 326 [доступ 2026-06-08].}}&lt;/ref&gt;. Потым, аднак, доўгі час іх нашчадкі былі шляхтай сярэдняй заможнасці. Першую вялікую кар'еру ў 18 ст. удалося зрабіць [[Ян Міхал Салагуб|Яну Міхалу Салагубу]]&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Przemysław P. Romaniuk, Jan Michał Sołłohub w: Polski Słownik Biograficzny, t. XL, s. 314}}&lt;/ref&gt;. Яго сыны сталі магнатамі і пачалі ўжываць графскі тытул, а ўнук [[Ян  Салагуб]] ўзмоцніў пазіцыі, супрацоўнічаючы з расейскімі імператарамі, нават пераехаў  ў [[Расійская імперыя|Расійскую імперыю]] і ажаніўся на Наталлі Нарыжкінай. Дзякуючы родавай палітыцы на інфільтрацыю ў пецярбургскую арыстакратыю нашчадкі Яна авалодалі моцнымі пазіцыямі пры Расейскім імператарскім двары. [[27 лютага]] [[1861]] яны атрымалі афіцыйнае пацверджанне графскага тытулу.

Акрамя графскай лініі, у пачатку 20 ст. было вядома яшчэ тры галіны таго ж роду Салагубаў у Менскай&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://rusneb.ru/catalog/000199_000009_003710315/|загаловак=Алфавитный список дворянским родам Минской губернии, внесенным в дворянскую родословную книгу по 1-е июля 1903 года с приложением списка губернским и уездным предводителям и депутатам дворянства, а также секретарям депутатского собрания. — Минск: Губернская Типография, 1903. — С. 105. — 162 с.}}&lt;/ref&gt;, Магілеўскай, Віленскай, Ковенскай, Падольскай і Маскоўскай губерніях&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=рус|url=https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%AD%D0%A1%D0%91%D0%95/%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D1%83%D0%B1,_%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%B9_%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%80%D0%BE%D0%B4|title=Соллогуб, древний литовский род}}&lt;/ref&gt;:

Нашчадкі Мартына Давойна-Салагуба, якому ў 1633 годзе быў падараваны маёнтак у Рослаўльскім павеце Смаленскага ваяводства (пазней шляхта Магілёўскай губерні)&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=http://elib.shpl.ru/ru/nodes/44344|загаловак=Алфавитный список дворянских родов, внесенных в родословные дворянские книги Могилевской губернии: составлен в 1908 году. — Могилев: Типо-лит. Я.Н. Подземского, 1908. — С. 13. — 25 с.}}&lt;/ref&gt;.

Нашчадкі Антона Салагуба, двараніна Оўруцкага павета ў 1699 годзе (шляхцічы Падольскай губерні)&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Список дворян, внесенных в родословную книгу Подольской губернии. — Каменец-Подольский: Изд. Подольского Дворянского Депутатского Собрания, 1897. — С. 310. — 377 с.}}&lt;/ref&gt;.

Нашчадкі Яна Салагуба, землеўладальніка Упіцкага павета ў 1718 годзе, ад яго шлюбу з Фёдарорай Карвоўскай (шляхцічы Ковенскай губерні).

Маскоўскі род баярскі Салагубавы, нашчадкі расейскага генерал-маера А.С. Соллогуба не маюць дачынення да гэтага роду, як і паэт [[Фёдар Кузьміч Салагуб|Федар Салагуб]] - бо гэта псеўданім.

== Найбольш вядомыя прадстаўнікі ==
* [[Юрый Андрэевіч Салагуб]] (?—1514) — [[намеснік смаленскі]]
* [[Ян Міхал Салагуб]] (каля 1697—1748) — [[ваявода берасцейскі]]
* [[Юзаф Антоні Салагуб]] (1709—1781) — [[ваявода віцебскі]]
* [[Антоні Юзаф Салагуб]] (па 1710—1759) — [[генерал літоўскай артылерыі]]
* [[Ян Салагуб]] (1747—1812) — маёр артылерыі Вялікага Княства Літоўскага, генерал-маёр арміі [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]
* [[Уладзімір Салагуб]] (1813—1882) — расійскі пісьменнік
* [[Станіслаў Давойна-Салагуб|Станіслаў Давойна Салагуб]] (1885 - 1939) - брыгадны генерал польскай арміі

== Галерэя ==
&lt;center&gt;&lt;gallery widths=&quot;150&quot; heights=&quot;150&quot; perrow=&quot;4&quot; caption=&quot;Іканаграфія роду Салагубаў&quot;&gt;
Выява:Jan Michał Sałahub. Ян Міхал Салагуб (1740).jpg|[[Ян Міхал Салагуб]]
Выява:Alena Sałahub (Szamowska). Алена Салагуб (Шамоўская) (XVIII).jpg|Алена Салагуб (з Шамоўскіх)
Выява:Juzef Antoni Sałahub. Юзэф Антоні Салагуб (XVIII).jpg|[[Юзаф Антоні Салагуб]]
Выява:Juzefa Tyškievič (Sałahub). Юзэфа Тышкевіч (Салагуб) (XVIII).jpg|[[Юзэфа Салагуб]]
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

{{Зноскі}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=537|артыкул=Салагубы|аўтар=[[Уладзіслаў Вяроўкін-Шэлюта|Вяроўкін-Шэлюта У.]]}}
* ''В.К. Лукомский. Б.Л. Модзалевский''. Малороссийский гербовник. Минск., Изд: Энциклопедикс. 2011г. Салогубы. стр. 160. ISBN 978-985-6958-24-6
* Соллогуб, древний литовский род&amp;#x20;&amp;#x2F;&amp;#x2F;&amp;#x20;Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона&amp;#x20;: в 86&amp;#x20;т. (82&amp;#x20;т. и 4&amp;#x20;доп.).&amp;#x20;— &lt;abbr&gt;СПб.&lt;/abbr&gt;, 1890—1907.

== Спасылкі ==
{{Commons}}

[[Катэгорыя:Салагубы| ]]</text>
      <sha1>7pm81viktjef4ka4knsj8r48wov5f0b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153378</id>
      <parentid>5153229</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T11:34:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5153378</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10111" sha1="3b00vnw5zdd61srznbofxjbll1lfcw7" xml:space="preserve">{{Шляхецкі род
| Прозвішча = Салагубы
| Герб = Herb Prawdzic.svg
| Подпіс гербу = [[Герб «Праўдзіч»]]
| Дэвіз = 
| Краіна паходжання = [[Вялікае Княства Літоўскае]]
| Тытул = 
| Прызнаныя ў = 
| Першы з роду = 
| Апошні з роду =
| Адгалінаванне роду =
| Адгалінаванні ад роду =
}}
'''Салагубы''' ({{lang-ru|Соллогубы}}) або '''Давойна-Салагубы''' — шляхецкі род герба «[[Праўдзіц]]». З XVII ст. ужывалі прыдомак ''Давойна'', з XVIII ст. карысталіся графскім тытулам.

Паводле паданняў вядомых з 18 ст., род выводзіў сябе ад [[Палемон (князь літоўскі)|Палемона]] і [[Давойны|Давойнаў]], магчыма, нехта з іх продкаў прыняў на [[Гарадзельская унія|Гарадзельскай уніі]] герб «Праўдзіц»&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Szamowski D., Pożegnanie bez rozstania odchodzącey z ziemię do nieba Matki Boskiey w oktawę przy solenney w niebowzięcia uroczystości konkluzyi, w Archipresbiteralnym in circulo stołecznego Miasta Krakowskiego Kościele z Kaznodzieyskiey ambony w roku 1718 ogłoszone. Iasnie Wielmoznemv IMci Panu Janowi Sołłohubowi Deputatowi Jaśnie Oświeconego Trybunału Koronnego, Cześnikowi Xięstwa Zmudzkiego, Pułkownikowi Wosk J.K.M. y W. Xięstwa Litewskiego przy życzliwym powitaniu przez Xiędza Daniela od S. Stanisława Scholarum Piarum na ten czas Krakowskiego, a teraz Prześwietney Kolegiaty Łowickiey}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://bc.radom.pl/dlibra/publication/45533/edition/44162/content|загаловак=Niesiecki K., Herbarz polski Kaspra Niesieckiego S. J. Powiększony dodatkami z późniejszych autorów, rękopismów, dowodów urzędowych T. 8, Lipsk: Nakładem i drukiem Breitkopfa i Haertla, 1841, s. 455–456}}&lt;/ref&gt;.

Першы пэўна вядомы прастаўнік роду, ад якога паходзілі іншыя — Андрэй, жыў у 2-й палове XV ст.{{sfn|ЭнцВКЛ|2005}} Спачатку ён і яго сыны мелі маёнткі ў Менскім ваяводстве ў ваколіцах [[Івянец|Івянца]]&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=M. Wilamowski, Sołłohub Jerzy (Jurij) z Iwieńca) w: Polski Słownik Biograficzny, t. XL, s. 318–319.}}&lt;/ref&gt;. Юрый Андрэевіч, зрабіў добрую кар’еру і стаў смаленскім ваяводай, але не здолеў абараніць і здаў Смаленск у 1514 годзе, за што быў пакараны смерццю. У Юрыя Андрэевіча засталося тры сыны ў шлюбу з княжной Людмілай Свірскай, таксама былі братоў Юрыя. Паводле Попісу 1528 года род быў заможны, выстаўляў у паспалітае рушанне 41 вершніка&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Boniecki A., Poczet rodów w Wielkiém Księstwie Litewskiém w XV i XVI wieku [online], polona.pl, s. 326 [доступ 2026-06-08].}}&lt;/ref&gt;. Потым, аднак, доўгі час іх нашчадкі былі шляхтай сярэдняй заможнасці.

Першую вялікую кар’еру ў 18 ст. здолеў зрабіць [[Ян Міхал Салагуб]]у&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Przemysław P. Romaniuk, Jan Michał Sołłohub w: Polski Słownik Biograficzny, t. XL, s. 314}}&lt;/ref&gt;. Яго сыны сталі магнатамі і пачалі ўжываць графскі тытул, а ўнук [[Ян  Салагуб]] ўзмацніў пазіцыі, супрацоўнічаў з расійскімі імператарамі, нават пераехаў ў [[Расійская імперыя|Расійскую імперыю]] і ажаніўся з Наталляй Нарышкінай. Дзякуючы родавай палітыцы на інфільтрацыю ў пецярбургскую арыстакратыю, нашчадкі Яна мелі моцныя пазіцыі пры Расійскім імператарскім двары, 27 лютага 1861 годзе яны атрымалі афіцыйнае пацверджанне графскага тытулу.

Акрамя графскай лініі, у пачатку 20 ст. было вядома яшчэ тры галіны таго ж роду Салагубаў у Мінскай&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://rusneb.ru/catalog/000199_000009_003710315/|загаловак=Алфавитный список дворянским родам Минской губернии, внесенным в дворянскую родословную книгу по 1-е июля 1903 года с приложением списка губернским и уездным предводителям и депутатам дворянства, а также секретарям депутатского собрания. — Минск: Губернская Типография, 1903. — С. 105. — 162 с.}}&lt;/ref&gt;, Магілёўскай, Віленскай, Ковенскай, Падольскай і Маскоўскай губерніях&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=рус|url=https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%AD%D0%A1%D0%91%D0%95/%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D1%83%D0%B1,_%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%B9_%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%80%D0%BE%D0%B4|title=Соллогуб, древний литовский род}}&lt;/ref&gt;:

* Нашчадкі Мартына Давойна-Салагуба, якому ў 1633 годзе быў падараваны маёнтак у Рослаўльскім павеце Смаленскага ваяводства (пазней шляхта Магілёўскай губерні)&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=http://elib.shpl.ru/ru/nodes/44344|загаловак=Алфавитный список дворянских родов, внесенных в родословные дворянские книги Могилевской губернии: составлен в 1908 году. — Могилев: Типо-лит. Я.Н. Подземского, 1908. — С. 13. — 25 с.}}&lt;/ref&gt;.
* Нашчадкі Антона Салагуба, двараніна Оўруцкага павета ў 1699 годзе (шляхцічы Падольскай губерні)&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Список дворян, внесенных в родословную книгу Подольской губернии. — Каменец-Подольский: Изд. Подольского Дворянского Депутатского Собрания, 1897. — С. 310. — 377 с.}}&lt;/ref&gt;.
* Нашчадкі Яна Салагуба, землеўладальніка Упіцкага павета ў 1718 годзе, у яго шлюбе з Фёдарорай Карвоўскай (шляхцічы Ковенскай губерні).

Маскоўскі баярскі род Салагубавых, нашчадкі расійскага генерал-маёра А. С. Салагуба не наледаць да роду Салагубаў, як і паэт [[Фёдар Кузьміч Салагуб|Фёдар Салагуб]] — гэта яго псеўданім.

== Найбольш вядомыя ==
* [[Юрый Андрэевіч Салагуб]] (?—1514) — [[намеснік смаленскі]]
* [[Ян Міхал Салагуб]] (каля 1697—1748) — [[ваявода берасцейскі]]
* [[Юзаф Антоні Салагуб]] (1709—1781) — [[ваявода віцебскі]]
* [[Антоні Юзаф Салагуб]] (па 1710—1759) — [[генерал літоўскай артылерыі]]
* [[Ян Салагуб]] (1747—1812) — маёр артылерыі Вялікага Княства Літоўскага, генерал-маёр арміі [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]
* [[Уладзімір Салагуб]] (1813—1882) — расійскі пісьменнік
* [[Станіслаў Давойна-Салагуб]] (1885—1939) — брыгадны генерал польскай арміі

== Галерэя ==
&lt;center&gt;&lt;gallery widths=&quot;150&quot; heights=&quot;150&quot; perrow=&quot;4&quot; caption=&quot;Іканаграфія роду Салагубаў&quot;&gt;
Выява:Jan Michał Sałahub. Ян Міхал Салагуб (1740).jpg|[[Ян Міхал Салагуб]]
Выява:Alena Sałahub (Szamowska). Алена Салагуб (Шамоўская) (XVIII).jpg|Алена Салагуб (з Шамоўскіх)
Выява:Juzef Antoni Sałahub. Юзэф Антоні Салагуб (XVIII).jpg|[[Юзаф Антоні Салагуб]]
Выява:Juzefa Tyškievič (Sałahub). Юзэфа Тышкевіч (Салагуб) (XVIII).jpg|[[Юзэфа Салагуб]]
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=537|артыкул=Салагубы|аўтар=[[Уладзіслаў Вяроўкін-Шэлюта|Вяроўкін-Шэлюта У.]]}}
* Салогубы // ''В. К. Лукомский'', '' Б. Л. Модзалевский''. Малороссийский гербовник. — Минск: Энциклопедикс. 2011. — ISBN 978-985-6958-24-6 — С. 160
* Соллогуб, древний литовский род // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

== Спасылкі ==
{{навігацыя}}

[[Катэгорыя:Салагубы| ]]</text>
      <sha1>3b00vnw5zdd61srznbofxjbll1lfcw7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153379</id>
      <parentid>5153378</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T11:34:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Спасылкі */</comment>
      <origin>5153379</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10149" sha1="kuab53wja7n3t19d6jg2uz4lso8wpd7" xml:space="preserve">{{Шляхецкі род
| Прозвішча = Салагубы
| Герб = Herb Prawdzic.svg
| Подпіс гербу = [[Герб «Праўдзіч»]]
| Дэвіз = 
| Краіна паходжання = [[Вялікае Княства Літоўскае]]
| Тытул = 
| Прызнаныя ў = 
| Першы з роду = 
| Апошні з роду =
| Адгалінаванне роду =
| Адгалінаванні ад роду =
}}
'''Салагубы''' ({{lang-ru|Соллогубы}}) або '''Давойна-Салагубы''' — шляхецкі род герба «[[Праўдзіц]]». З XVII ст. ужывалі прыдомак ''Давойна'', з XVIII ст. карысталіся графскім тытулам.

Паводле паданняў вядомых з 18 ст., род выводзіў сябе ад [[Палемон (князь літоўскі)|Палемона]] і [[Давойны|Давойнаў]], магчыма, нехта з іх продкаў прыняў на [[Гарадзельская унія|Гарадзельскай уніі]] герб «Праўдзіц»&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Szamowski D., Pożegnanie bez rozstania odchodzącey z ziemię do nieba Matki Boskiey w oktawę przy solenney w niebowzięcia uroczystości konkluzyi, w Archipresbiteralnym in circulo stołecznego Miasta Krakowskiego Kościele z Kaznodzieyskiey ambony w roku 1718 ogłoszone. Iasnie Wielmoznemv IMci Panu Janowi Sołłohubowi Deputatowi Jaśnie Oświeconego Trybunału Koronnego, Cześnikowi Xięstwa Zmudzkiego, Pułkownikowi Wosk J.K.M. y W. Xięstwa Litewskiego przy życzliwym powitaniu przez Xiędza Daniela od S. Stanisława Scholarum Piarum na ten czas Krakowskiego, a teraz Prześwietney Kolegiaty Łowickiey}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://bc.radom.pl/dlibra/publication/45533/edition/44162/content|загаловак=Niesiecki K., Herbarz polski Kaspra Niesieckiego S. J. Powiększony dodatkami z późniejszych autorów, rękopismów, dowodów urzędowych T. 8, Lipsk: Nakładem i drukiem Breitkopfa i Haertla, 1841, s. 455–456}}&lt;/ref&gt;.

Першы пэўна вядомы прастаўнік роду, ад якога паходзілі іншыя — Андрэй, жыў у 2-й палове XV ст.{{sfn|ЭнцВКЛ|2005}} Спачатку ён і яго сыны мелі маёнткі ў Менскім ваяводстве ў ваколіцах [[Івянец|Івянца]]&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=M. Wilamowski, Sołłohub Jerzy (Jurij) z Iwieńca) w: Polski Słownik Biograficzny, t. XL, s. 318–319.}}&lt;/ref&gt;. Юрый Андрэевіч, зрабіў добрую кар’еру і стаў смаленскім ваяводай, але не здолеў абараніць і здаў Смаленск у 1514 годзе, за што быў пакараны смерццю. У Юрыя Андрэевіча засталося тры сыны ў шлюбу з княжной Людмілай Свірскай, таксама былі братоў Юрыя. Паводле Попісу 1528 года род быў заможны, выстаўляў у паспалітае рушанне 41 вершніка&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Boniecki A., Poczet rodów w Wielkiém Księstwie Litewskiém w XV i XVI wieku [online], polona.pl, s. 326 [доступ 2026-06-08].}}&lt;/ref&gt;. Потым, аднак, доўгі час іх нашчадкі былі шляхтай сярэдняй заможнасці.

Першую вялікую кар’еру ў 18 ст. здолеў зрабіць [[Ян Міхал Салагуб]]у&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Przemysław P. Romaniuk, Jan Michał Sołłohub w: Polski Słownik Biograficzny, t. XL, s. 314}}&lt;/ref&gt;. Яго сыны сталі магнатамі і пачалі ўжываць графскі тытул, а ўнук [[Ян  Салагуб]] ўзмацніў пазіцыі, супрацоўнічаў з расійскімі імператарамі, нават пераехаў ў [[Расійская імперыя|Расійскую імперыю]] і ажаніўся з Наталляй Нарышкінай. Дзякуючы родавай палітыцы на інфільтрацыю ў пецярбургскую арыстакратыю, нашчадкі Яна мелі моцныя пазіцыі пры Расійскім імператарскім двары, 27 лютага 1861 годзе яны атрымалі афіцыйнае пацверджанне графскага тытулу.

Акрамя графскай лініі, у пачатку 20 ст. было вядома яшчэ тры галіны таго ж роду Салагубаў у Мінскай&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://rusneb.ru/catalog/000199_000009_003710315/|загаловак=Алфавитный список дворянским родам Минской губернии, внесенным в дворянскую родословную книгу по 1-е июля 1903 года с приложением списка губернским и уездным предводителям и депутатам дворянства, а также секретарям депутатского собрания. — Минск: Губернская Типография, 1903. — С. 105. — 162 с.}}&lt;/ref&gt;, Магілёўскай, Віленскай, Ковенскай, Падольскай і Маскоўскай губерніях&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=рус|url=https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%AD%D0%A1%D0%91%D0%95/%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D1%83%D0%B1,_%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%B9_%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%80%D0%BE%D0%B4|title=Соллогуб, древний литовский род}}&lt;/ref&gt;:

* Нашчадкі Мартына Давойна-Салагуба, якому ў 1633 годзе быў падараваны маёнтак у Рослаўльскім павеце Смаленскага ваяводства (пазней шляхта Магілёўскай губерні)&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=http://elib.shpl.ru/ru/nodes/44344|загаловак=Алфавитный список дворянских родов, внесенных в родословные дворянские книги Могилевской губернии: составлен в 1908 году. — Могилев: Типо-лит. Я.Н. Подземского, 1908. — С. 13. — 25 с.}}&lt;/ref&gt;.
* Нашчадкі Антона Салагуба, двараніна Оўруцкага павета ў 1699 годзе (шляхцічы Падольскай губерні)&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Список дворян, внесенных в родословную книгу Подольской губернии. — Каменец-Подольский: Изд. Подольского Дворянского Депутатского Собрания, 1897. — С. 310. — 377 с.}}&lt;/ref&gt;.
* Нашчадкі Яна Салагуба, землеўладальніка Упіцкага павета ў 1718 годзе, у яго шлюбе з Фёдарорай Карвоўскай (шляхцічы Ковенскай губерні).

Маскоўскі баярскі род Салагубавых, нашчадкі расійскага генерал-маёра А. С. Салагуба не наледаць да роду Салагубаў, як і паэт [[Фёдар Кузьміч Салагуб|Фёдар Салагуб]] — гэта яго псеўданім.

== Найбольш вядомыя ==
* [[Юрый Андрэевіч Салагуб]] (?—1514) — [[намеснік смаленскі]]
* [[Ян Міхал Салагуб]] (каля 1697—1748) — [[ваявода берасцейскі]]
* [[Юзаф Антоні Салагуб]] (1709—1781) — [[ваявода віцебскі]]
* [[Антоні Юзаф Салагуб]] (па 1710—1759) — [[генерал літоўскай артылерыі]]
* [[Ян Салагуб]] (1747—1812) — маёр артылерыі Вялікага Княства Літоўскага, генерал-маёр арміі [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]
* [[Уладзімір Салагуб]] (1813—1882) — расійскі пісьменнік
* [[Станіслаў Давойна-Салагуб]] (1885—1939) — брыгадны генерал польскай арміі

== Галерэя ==
&lt;center&gt;&lt;gallery widths=&quot;150&quot; heights=&quot;150&quot; perrow=&quot;4&quot; caption=&quot;Іканаграфія роду Салагубаў&quot;&gt;
Выява:Jan Michał Sałahub. Ян Міхал Салагуб (1740).jpg|[[Ян Міхал Салагуб]]
Выява:Alena Sałahub (Szamowska). Алена Салагуб (Шамоўская) (XVIII).jpg|Алена Салагуб (з Шамоўскіх)
Выява:Juzef Antoni Sałahub. Юзэф Антоні Салагуб (XVIII).jpg|[[Юзаф Антоні Салагуб]]
Выява:Juzefa Tyškievič (Sałahub). Юзэфа Тышкевіч (Салагуб) (XVIII).jpg|[[Юзэфа Салагуб]]
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=537|артыкул=Салагубы|аўтар=[[Уладзіслаў Вяроўкін-Шэлюта|Вяроўкін-Шэлюта У.]]}}
* Салогубы // ''В. К. Лукомский'', '' Б. Л. Модзалевский''. Малороссийский гербовник. — Минск: Энциклопедикс. 2011. — ISBN 978-985-6958-24-6 — С. 160
* Соллогуб, древний литовский род // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

== Спасылкі ==
{{навігацыя}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Салагубы| ]]</text>
      <sha1>kuab53wja7n3t19d6jg2uz4lso8wpd7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153380</id>
      <parentid>5153379</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T11:35:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5153380</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10149" sha1="6png2o2xl38tn5k5q9l62yo0u6p8dj3" xml:space="preserve">{{Шляхецкі род
| Прозвішча = Салагубы
| Герб = Herb Prawdzic.svg
| Подпіс гербу = [[Герб «Праўдзіч»]]
| Дэвіз = 
| Краіна паходжання = [[Вялікае Княства Літоўскае]]
| Тытул = 
| Прызнаныя ў = 
| Першы з роду = 
| Апошні з роду =
| Адгалінаванне роду =
| Адгалінаванні ад роду =
}}
'''Салагубы''' ({{lang-ru|Соллогубы}}) або '''Давойна-Салагубы''' — шляхецкі род герба «[[Праўдзіц]]». З XVII ст. ужывалі прыдомак ''Давойна'', з XVIII ст. карысталіся графскім тытулам.

Паводле паданняў вядомых з 18 ст., род выводзіў сябе ад [[Палемон (князь літоўскі)|Палемона]] і [[Давойны|Давойнаў]], магчыма, нехта з іх продкаў прыняў на [[Гарадзельская унія|Гарадзельскай уніі]] герб «Праўдзіц»&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Szamowski D., Pożegnanie bez rozstania odchodzącey z ziemię do nieba Matki Boskiey w oktawę przy solenney w niebowzięcia uroczystości konkluzyi, w Archipresbiteralnym in circulo stołecznego Miasta Krakowskiego Kościele z Kaznodzieyskiey ambony w roku 1718 ogłoszone. Iasnie Wielmoznemv IMci Panu Janowi Sołłohubowi Deputatowi Jaśnie Oświeconego Trybunału Koronnego, Cześnikowi Xięstwa Zmudzkiego, Pułkownikowi Wosk J.K.M. y W. Xięstwa Litewskiego przy życzliwym powitaniu przez Xiędza Daniela od S. Stanisława Scholarum Piarum na ten czas Krakowskiego, a teraz Prześwietney Kolegiaty Łowickiey}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://bc.radom.pl/dlibra/publication/45533/edition/44162/content|загаловак=Niesiecki K., Herbarz polski Kaspra Niesieckiego S. J. Powiększony dodatkami z późniejszych autorów, rękopismów, dowodów urzędowych T. 8, Lipsk: Nakładem i drukiem Breitkopfa i Haertla, 1841, s. 455–456}}&lt;/ref&gt;.

Першы пэўна вядомы прастаўнік роду, ад якога паходзілі іншыя — Андрэй, жыў у 2-й палове XV ст.{{sfn|ЭнцВКЛ|2005}} Спачатку ён і яго сыны мелі маёнткі ў Менскім ваяводстве ў ваколіцах [[Івянец|Івянца]]&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=M. Wilamowski, Sołłohub Jerzy (Jurij) z Iwieńca) w: Polski Słownik Biograficzny, t. XL, s. 318–319.}}&lt;/ref&gt;. Юрый Андрэевіч, зрабіў добрую кар’еру і стаў смаленскім ваяводай, але не здолеў абараніць і здаў Смаленск у 1514 годзе, за што быў пакараны смерццю. У Юрыя Андрэевіча засталося тры сыны ў шлюбу з княжной Людмілай Свірскай, таксама былі братоў Юрыя. Паводле Попісу 1528 года род быў заможны, выстаўляў у паспалітае рушанне 41 вершніка&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Boniecki A., Poczet rodów w Wielkiém Księstwie Litewskiém w XV i XVI wieku [online], polona.pl, s. 326 [доступ 2026-06-08].}}&lt;/ref&gt;. Потым, аднак, доўгі час іх нашчадкі былі шляхтай сярэдняй заможнасці.

Першую вялікую кар’еру ў 18 ст. здолеў зрабіць [[Ян Міхал Салагуб]]у&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Przemysław P. Romaniuk, Jan Michał Sołłohub w: Polski Słownik Biograficzny, t. XL, s. 314}}&lt;/ref&gt;. Яго сыны сталі магнатамі і пачалі ўжываць графскі тытул, а ўнук [[Ян  Салагуб]] узмацніў пазіцыі, супрацоўнічаў з расійскімі імператарамі, нават пераехаў ў [[Расійская імперыя|Расійскую імперыю]] і ажаніўся з Наталляй Нарышкінай. Дзякуючы родавай палітыцы на інфільтрацыю ў пецярбургскую арыстакратыю, нашчадкі Яна мелі моцныя пазіцыі пры Расійскім імператарскім двары, 27 лютага 1861 годзе яны атрымалі афіцыйнае пацверджанне графскага тытулу.

Акрамя графскай лініі, у пачатку 20 ст. было вядома яшчэ тры галіны таго ж роду Салагубаў у Мінскай&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://rusneb.ru/catalog/000199_000009_003710315/|загаловак=Алфавитный список дворянским родам Минской губернии, внесенным в дворянскую родословную книгу по 1-е июля 1903 года с приложением списка губернским и уездным предводителям и депутатам дворянства, а также секретарям депутатского собрания. — Минск: Губернская Типография, 1903. — С. 105. — 162 с.}}&lt;/ref&gt;, Магілёўскай, Віленскай, Ковенскай, Падольскай і Маскоўскай губерніях&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=рус|url=https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%AD%D0%A1%D0%91%D0%95/%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D1%83%D0%B1,_%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%B9_%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%80%D0%BE%D0%B4|title=Соллогуб, древний литовский род}}&lt;/ref&gt;:

* Нашчадкі Мартына Давойна-Салагуба, якому ў 1633 годзе быў падараваны маёнтак у Рослаўльскім павеце Смаленскага ваяводства (пазней шляхта Магілёўскай губерні)&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=http://elib.shpl.ru/ru/nodes/44344|загаловак=Алфавитный список дворянских родов, внесенных в родословные дворянские книги Могилевской губернии: составлен в 1908 году. — Могилев: Типо-лит. Я.Н. Подземского, 1908. — С. 13. — 25 с.}}&lt;/ref&gt;.
* Нашчадкі Антона Салагуба, двараніна Оўруцкага павета ў 1699 годзе (шляхцічы Падольскай губерні)&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Список дворян, внесенных в родословную книгу Подольской губернии. — Каменец-Подольский: Изд. Подольского Дворянского Депутатского Собрания, 1897. — С. 310. — 377 с.}}&lt;/ref&gt;.
* Нашчадкі Яна Салагуба, землеўладальніка Упіцкага павета ў 1718 годзе, у яго шлюбе з Фёдарорай Карвоўскай (шляхцічы Ковенскай губерні).

Маскоўскі баярскі род Салагубавых, нашчадкі расійскага генерал-маёра А. С. Салагуба не наледаць да роду Салагубаў, як і паэт [[Фёдар Кузьміч Салагуб|Фёдар Салагуб]] — гэта яго псеўданім.

== Найбольш вядомыя ==
* [[Юрый Андрэевіч Салагуб]] (?—1514) — [[намеснік смаленскі]]
* [[Ян Міхал Салагуб]] (каля 1697—1748) — [[ваявода берасцейскі]]
* [[Юзаф Антоні Салагуб]] (1709—1781) — [[ваявода віцебскі]]
* [[Антоні Юзаф Салагуб]] (па 1710—1759) — [[генерал літоўскай артылерыі]]
* [[Ян Салагуб]] (1747—1812) — маёр артылерыі Вялікага Княства Літоўскага, генерал-маёр арміі [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]
* [[Уладзімір Салагуб]] (1813—1882) — расійскі пісьменнік
* [[Станіслаў Давойна-Салагуб]] (1885—1939) — брыгадны генерал польскай арміі

== Галерэя ==
&lt;center&gt;&lt;gallery widths=&quot;150&quot; heights=&quot;150&quot; perrow=&quot;4&quot; caption=&quot;Іканаграфія роду Салагубаў&quot;&gt;
Выява:Jan Michał Sałahub. Ян Міхал Салагуб (1740).jpg|[[Ян Міхал Салагуб]]
Выява:Alena Sałahub (Szamowska). Алена Салагуб (Шамоўская) (XVIII).jpg|Алена Салагуб (з Шамоўскіх)
Выява:Juzef Antoni Sałahub. Юзэф Антоні Салагуб (XVIII).jpg|[[Юзаф Антоні Салагуб]]
Выява:Juzefa Tyškievič (Sałahub). Юзэфа Тышкевіч (Салагуб) (XVIII).jpg|[[Юзэфа Салагуб]]
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=537|артыкул=Салагубы|аўтар=[[Уладзіслаў Вяроўкін-Шэлюта|Вяроўкін-Шэлюта У.]]}}
* Салогубы // ''В. К. Лукомский'', '' Б. Л. Модзалевский''. Малороссийский гербовник. — Минск: Энциклопедикс. 2011. — ISBN 978-985-6958-24-6 — С. 160
* Соллогуб, древний литовский род // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

== Спасылкі ==
{{навігацыя}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Салагубы| ]]</text>
      <sha1>6png2o2xl38tn5k5q9l62yo0u6p8dj3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153381</id>
      <parentid>5153380</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T11:35:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5153381</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10149" sha1="kla9hcq0fx1onamgrph9rtgcoaix3x1" xml:space="preserve">{{Шляхецкі род
| Прозвішча = Салагубы
| Герб = Herb Prawdzic.svg
| Подпіс гербу = [[Герб «Праўдзіч»]]
| Дэвіз = 
| Краіна паходжання = [[Вялікае Княства Літоўскае]]
| Тытул = 
| Прызнаныя ў = 
| Першы з роду = 
| Апошні з роду =
| Адгалінаванне роду =
| Адгалінаванні ад роду =
}}
'''Салагубы''' ({{lang-ru|Соллогубы}}) або '''Давойна-Салагубы''' — шляхецкі род герба «[[Праўдзіц]]». З XVII ст. ужывалі прыдомак ''Давойна'', з XVIII ст. карысталіся графскім тытулам.

Паводле падання вядомага з 18 ст., род выводзіў сябе ад [[Палемон (князь літоўскі)|Палемона]] і [[Давойны|Давойнаў]], магчыма, нехта з іх продкаў прыняў на [[Гарадзельская унія|Гарадзельскай уніі]] герб «Праўдзіц»&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Szamowski D., Pożegnanie bez rozstania odchodzącey z ziemię do nieba Matki Boskiey w oktawę przy solenney w niebowzięcia uroczystości konkluzyi, w Archipresbiteralnym in circulo stołecznego Miasta Krakowskiego Kościele z Kaznodzieyskiey ambony w roku 1718 ogłoszone. Iasnie Wielmoznemv IMci Panu Janowi Sołłohubowi Deputatowi Jaśnie Oświeconego Trybunału Koronnego, Cześnikowi Xięstwa Zmudzkiego, Pułkownikowi Wosk J.K.M. y W. Xięstwa Litewskiego przy życzliwym powitaniu przez Xiędza Daniela od S. Stanisława Scholarum Piarum na ten czas Krakowskiego, a teraz Prześwietney Kolegiaty Łowickiey}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://bc.radom.pl/dlibra/publication/45533/edition/44162/content|загаловак=Niesiecki K., Herbarz polski Kaspra Niesieckiego S. J. Powiększony dodatkami z późniejszych autorów, rękopismów, dowodów urzędowych T. 8, Lipsk: Nakładem i drukiem Breitkopfa i Haertla, 1841, s. 455–456}}&lt;/ref&gt;.

Першы пэўна вядомы прастаўнік роду, ад якога паходзілі іншыя — Андрэй, жыў у 2-й палове XV ст.{{sfn|ЭнцВКЛ|2005}} Спачатку ён і яго сыны мелі маёнткі ў Менскім ваяводстве ў ваколіцах [[Івянец|Івянца]]&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=M. Wilamowski, Sołłohub Jerzy (Jurij) z Iwieńca) w: Polski Słownik Biograficzny, t. XL, s. 318–319.}}&lt;/ref&gt;. Юрый Андрэевіч, зрабіў добрую кар’еру і стаў смаленскім ваяводай, але не здолеў абараніць і здаў Смаленск у 1514 годзе, за што быў пакараны смерццю. У Юрыя Андрэевіча засталося тры сыны ў шлюбу з княжной Людмілай Свірскай, таксама былі братоў Юрыя. Паводле Попісу 1528 года род быў заможны, выстаўляў у паспалітае рушанне 41 вершніка&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Boniecki A., Poczet rodów w Wielkiém Księstwie Litewskiém w XV i XVI wieku [online], polona.pl, s. 326 [доступ 2026-06-08].}}&lt;/ref&gt;. Потым, аднак, доўгі час іх нашчадкі былі шляхтай сярэдняй заможнасці.

Першую вялікую кар’еру ў 18 ст. здолеў зрабіць [[Ян Міхал Салагуб]]у&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Przemysław P. Romaniuk, Jan Michał Sołłohub w: Polski Słownik Biograficzny, t. XL, s. 314}}&lt;/ref&gt;. Яго сыны сталі магнатамі і пачалі ўжываць графскі тытул, а ўнук [[Ян  Салагуб]] узмацніў пазіцыі, супрацоўнічаў з расійскімі імператарамі, нават пераехаў ў [[Расійская імперыя|Расійскую імперыю]] і ажаніўся з Наталляй Нарышкінай. Дзякуючы родавай палітыцы на інфільтрацыю ў пецярбургскую арыстакратыю, нашчадкі Яна мелі моцныя пазіцыі пры Расійскім імператарскім двары, 27 лютага 1861 годзе яны атрымалі афіцыйнае пацверджанне графскага тытулу.

Акрамя графскай лініі, у пачатку 20 ст. было вядома яшчэ тры галіны таго ж роду Салагубаў у Мінскай&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://rusneb.ru/catalog/000199_000009_003710315/|загаловак=Алфавитный список дворянским родам Минской губернии, внесенным в дворянскую родословную книгу по 1-е июля 1903 года с приложением списка губернским и уездным предводителям и депутатам дворянства, а также секретарям депутатского собрания. — Минск: Губернская Типография, 1903. — С. 105. — 162 с.}}&lt;/ref&gt;, Магілёўскай, Віленскай, Ковенскай, Падольскай і Маскоўскай губерніях&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=рус|url=https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%AD%D0%A1%D0%91%D0%95/%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D1%83%D0%B1,_%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%B9_%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%80%D0%BE%D0%B4|title=Соллогуб, древний литовский род}}&lt;/ref&gt;:

* Нашчадкі Мартына Давойна-Салагуба, якому ў 1633 годзе быў падараваны маёнтак у Рослаўльскім павеце Смаленскага ваяводства (пазней шляхта Магілёўскай губерні)&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=http://elib.shpl.ru/ru/nodes/44344|загаловак=Алфавитный список дворянских родов, внесенных в родословные дворянские книги Могилевской губернии: составлен в 1908 году. — Могилев: Типо-лит. Я.Н. Подземского, 1908. — С. 13. — 25 с.}}&lt;/ref&gt;.
* Нашчадкі Антона Салагуба, двараніна Оўруцкага павета ў 1699 годзе (шляхцічы Падольскай губерні)&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Список дворян, внесенных в родословную книгу Подольской губернии. — Каменец-Подольский: Изд. Подольского Дворянского Депутатского Собрания, 1897. — С. 310. — 377 с.}}&lt;/ref&gt;.
* Нашчадкі Яна Салагуба, землеўладальніка Упіцкага павета ў 1718 годзе, у яго шлюбе з Фёдарорай Карвоўскай (шляхцічы Ковенскай губерні).

Маскоўскі баярскі род Салагубавых, нашчадкі расійскага генерал-маёра А. С. Салагуба не наледаць да роду Салагубаў, як і паэт [[Фёдар Кузьміч Салагуб|Фёдар Салагуб]] — гэта яго псеўданім.

== Найбольш вядомыя ==
* [[Юрый Андрэевіч Салагуб]] (?—1514) — [[намеснік смаленскі]]
* [[Ян Міхал Салагуб]] (каля 1697—1748) — [[ваявода берасцейскі]]
* [[Юзаф Антоні Салагуб]] (1709—1781) — [[ваявода віцебскі]]
* [[Антоні Юзаф Салагуб]] (па 1710—1759) — [[генерал літоўскай артылерыі]]
* [[Ян Салагуб]] (1747—1812) — маёр артылерыі Вялікага Княства Літоўскага, генерал-маёр арміі [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]
* [[Уладзімір Салагуб]] (1813—1882) — расійскі пісьменнік
* [[Станіслаў Давойна-Салагуб]] (1885—1939) — брыгадны генерал польскай арміі

== Галерэя ==
&lt;center&gt;&lt;gallery widths=&quot;150&quot; heights=&quot;150&quot; perrow=&quot;4&quot; caption=&quot;Іканаграфія роду Салагубаў&quot;&gt;
Выява:Jan Michał Sałahub. Ян Міхал Салагуб (1740).jpg|[[Ян Міхал Салагуб]]
Выява:Alena Sałahub (Szamowska). Алена Салагуб (Шамоўская) (XVIII).jpg|Алена Салагуб (з Шамоўскіх)
Выява:Juzef Antoni Sałahub. Юзэф Антоні Салагуб (XVIII).jpg|[[Юзаф Антоні Салагуб]]
Выява:Juzefa Tyškievič (Sałahub). Юзэфа Тышкевіч (Салагуб) (XVIII).jpg|[[Юзэфа Салагуб]]
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=537|артыкул=Салагубы|аўтар=[[Уладзіслаў Вяроўкін-Шэлюта|Вяроўкін-Шэлюта У.]]}}
* Салогубы // ''В. К. Лукомский'', '' Б. Л. Модзалевский''. Малороссийский гербовник. — Минск: Энциклопедикс. 2011. — ISBN 978-985-6958-24-6 — С. 160
* Соллогуб, древний литовский род // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

== Спасылкі ==
{{навігацыя}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Салагубы| ]]</text>
      <sha1>kla9hcq0fx1onamgrph9rtgcoaix3x1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Свята-Пакроўская царква (Магілёў)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>221340</id>
    <revision>
      <id>5153233</id>
      <parentid>4471543</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T17:51:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29972-15</username>
        <id>168335</id>
      </contributor>
      <comment>Выпраўлены каардынаты</comment>
      <origin>5153233</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4983" sha1="fzc5klmrptelbgvxbnppbe2xdb0i6o1" xml:space="preserve">{{Значэнні|Свята-Пакроўская царква}}
{{Храм
|Тып храма                = Праваслаўны храм
|Беларуская назва         = Свята-Пакроўская царква
|Арыгінальная назва       = 
 |Выява                   =Mahiloŭ, Školišča, Pakroŭskaja. Магілёў, Школішча, Пакроўская (1901-17).jpg
 |Подпіс выявы            =Фота да 1918 года
 |Шырыня выявы            =
|Сучасны статус       = 
|Краіна                   = Беларусь
|Краіна2                  = Вялікае Княства Літоўскае
|Назва месцазнаходжання   = Горад
|Месцазнаходжанне         = Магілёў
 |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 53|lat_sec =32.75
 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 20|lon_sec = 3.96
 |region     =  
 |CoordScale = 
|Канфесія                = 
|Епархія                  = 
|Добрапрыстойнасць               =  
|Ордэнская прыналежнасць = 
|Тып будынка               = 
|Архітэктурны стыль      = [[Магілёўская школа дойлідства]]
|Аўтар праекта            = 
|Будаўнік                = 
|Заснавальнік               = 
|Першае згадванне        = 1570
|Заснаванне                = 
|Асноўныя даты            = {{Славутасць/Даты||||||}}
|Скасаваны                =  1949
|Пачатак будаўніцтва     = 
|Заканчэнне будаўніцтва  = 
|Рэліквіі                 = 
|Сучасны стан            = адноўлена ў 2022 годзе
|Сайт                     = 
|Commons                  = 
}}
'''Свята-Пакроўская царква''' — існавала ў канцы [[XVII]] — пачатку [[20 стагоддзе|XX стагоддзя]] ў Магілёве. Пабудаваная з цэглы ў традыцыях [[Магілёўская школа дойлідства|Магілёўскай школы дойлідства]]. Адноўлена ў 2022 годзе.

== Архітэктура ==
[[Файл:Mahiloŭ, Školišča, Pakroŭskaja. Магілёў, Школішча, Пакроўская (1901-17) (2).jpg|міні|злева|Царква да 1941 года]]
[[Файл:Магілёў. Аднаўленне Пакроўскай царквы (02).jpg|міні|злева|Аднаўленне Пакроўскай царквы]]
Прамавугольны ў плане [[крыжова-купальны храм]]. Ва ўсходняй частцы ён завяршаўся трыма паўцыліндрычнымі [[апсіда]]мі, у заходняй — [[прытвор]]ам і дзвюма [[рызніца]]мі па баках асноўнага аб’ёму. Над [[сяродкрыжжа]]м узвышаўся васьмігранны светлавы [[Барабан (архітэктура)|барабан]], накрыты сферычным купалам з цыбулепадобнай [[галоўка, архітэктура|галоўкай]] на высокай васьміграннай шыйцы. Тарцы асноўнага аб’ёму і крылы [[трансепт]]аў завяршаліся трохвугольнымі [[франтон]]амі з паўцыркульнымі [[ніша]]мі ў цэнтры. Вуглы аб’ёмаў і сцены [[рызніца|рызніц]] былі дэкарыраваны [[пілястра]]мі, аконныя праёмы мелі паўцыркульную форму. Па перыметры будынак быў апяразаны тонкапрафіляваным [[карніз]]ам. У [[інтэр’ер]]ы чатыры масіўныя слупы пры дапамозе ветразяў падтрымлівалі [[Барабан (архітэктура)|барабан]] [[купал]]а.

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/Архітэктура Беларусі (1993)|}}

== Спасылкі ==
{{Commonscat|}}
* {{radzima|6804}}
* {{hram.by|647}}
* [http://mogeparhia.by/2017/02/20/anons-osvyashhenie-mesta-pod-stroitelstvo-hrama-v-mogileve/ В Могилеве освятили место под строительство храма Покрова Божией Матери] // [http://mogeparhia.by/ сайт Могилёвской епархии]
* {{Архіварта|}}

[[Катэгорыя:Магілёўская школа дойлідства]]
[[Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Магілёва]]
[[Катэгорыя:Адноўленыя будынкі і збудаванні]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 2022 годзе]]
[[Катэгорыя:2022 год у Магілёве]]</text>
      <sha1>fzc5klmrptelbgvxbnppbe2xdb0i6o1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аперацыя «Нептун»</title>
    <ns>0</ns>
    <id>231689</id>
    <revision>
      <id>5153274</id>
      <parentid>5151610</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T21:14:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>катэгорыі</comment>
      <origin>5153274</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2178" sha1="0f3mqahs0tasa5u7nx81fkni6vpq1m3" xml:space="preserve">{{да выдалення|крытычна мала для такога артыкула, фактычна гэта &quot;затычка&quot; на важную тэму і стаіць так 10+ гадоў.}}
{{мала}}
{{Узброены канфлікт}}

'''Аперацыя «Нептун»''' ({{lang-en|Operation Neptune}}, {{lang-fr|Opération Neptune}}) або '''высадка ў Нармандыі''' ({{lang-en|Normandy landings}}, {{lang-fr|Débarquement de Normandie}}) — [[марская дэсантная аперацыя]], праведзеная [[6 чэрвеня]] [[1944]] года ў [[Нармандыя|Нармандыі]] падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] сіламі [[Саюзнікі ў Другой сусветнай вайне|саюзнікаў]] — [[ЗША]], [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], [[Канада|Канады]] і іншых супраць [[нацызм|нацысцкай]] [[Трэці рэйх|Германіі]]. Першая частка стратэгічнай [[Аперацыя «Аверлорд»|аперацыі «Аверлорд»]], якая прадугледжвала вызваленне саюзнікамі паўночна-заходняй [[Францыя|Францыі]].

== У мастацтве ==
* «[[У сківіцы смерці]]» ({{lang-en|Into the Jaws of Death}}) — фатаграфія, зробленая 6 чэрвеня 1944 года Робертам Ф. Сарджэнтам, памочнікам галоўнага фатографа ў Берагавой ахове ЗША.

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Канфлікты 1944 года]]
[[Катэгорыя:1944 год у Францыі]]
[[Катэгорыя:Аперацыя «Аверлорд»]]
[[Катэгорыя:Бітвы Вялікабрытаніі]]
[[Катэгорыя:Бітвы ЗША]]
[[Катэгорыя:Бітвы Францыі]]
[[Катэгорыя:Бітвы Канады]]
[[Катэгорыя:Бітвы і аперацыі Другой сусветнай вайны]]</text>
      <sha1>0f3mqahs0tasa5u7nx81fkni6vpq1m3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153275</id>
      <parentid>5153274</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T21:19:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>Прапануецца перанесці ў Высадка ў Нармандыі</comment>
      <origin>5153275</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2052" sha1="ks4shv53n2ivv3mc9alvg63nqmhr5m7" xml:space="preserve">{{Да перайменавання|Высадка ў Нармандыі}}
{{мала}}
{{Узброены канфлікт}}

'''Аперацыя «Нептун»''' ({{lang-en|Operation Neptune}}, {{lang-fr|Opération Neptune}}) або '''высадка ў Нармандыі''' ({{lang-en|Normandy landings}}, {{lang-fr|Débarquement de Normandie}}) — [[марская дэсантная аперацыя]], праведзеная [[6 чэрвеня]] [[1944]] года ў [[Нармандыя|Нармандыі]] падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] сіламі [[Саюзнікі ў Другой сусветнай вайне|саюзнікаў]] — [[ЗША]], [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], [[Канада|Канады]] і іншых супраць [[нацызм|нацысцкай]] [[Трэці рэйх|Германіі]]. Першая частка стратэгічнай [[Аперацыя «Аверлорд»|аперацыі «Аверлорд»]], якая прадугледжвала вызваленне саюзнікамі паўночна-заходняй [[Францыя|Францыі]].

== У мастацтве ==
* «[[У сківіцы смерці]]» ({{lang-en|Into the Jaws of Death}}) — фатаграфія, зробленая 6 чэрвеня 1944 года Робертам Ф. Сарджэнтам, памочнікам галоўнага фатографа ў Берагавой ахове ЗША.

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Канфлікты 1944 года]]
[[Катэгорыя:1944 год у Францыі]]
[[Катэгорыя:Аперацыя «Аверлорд»]]
[[Катэгорыя:Бітвы Вялікабрытаніі]]
[[Катэгорыя:Бітвы ЗША]]
[[Катэгорыя:Бітвы Францыі]]
[[Катэгорыя:Бітвы Канады]]
[[Катэгорыя:Бітвы і аперацыі Другой сусветнай вайны]]</text>
      <sha1>ks4shv53n2ivv3mc9alvg63nqmhr5m7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153368</id>
      <parentid>5153275</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T09:54:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ueschar</username>
        <id>151377</id>
      </contributor>
      <comment>Дапоўніў артыкул пра Нармандскую аперацыю</comment>
      <origin>5153368</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16359" sha1="4ivt788mlichl66mxq59sdbaxt53i2b" xml:space="preserve">{{Да перайменавання|Высадка ў Нармандыі}}{{Узброены канфлікт
|канфлікт        = Нармандская дэсантная аперацыя 1944
|частка          = [[Аперацыя «Оверлорд»]], [[Другі фронт]], [[Другая сусветная вайна]]
|выява           = Into the Jaws of Death 23-0455M edit.jpg
|памер           = 300px
|загаловак       = Амерыканскія салдаты высаджваюцца на ўчастку «Омаха», 6 чэрвеня 1944 года
|дата            = [[6 чэрвеня]] — [[24 ліпеня]] [[1944]] года&lt;ref group=&quot;заўв&quot; name=&quot;dates&quot;&gt;У ''Беларускай энцыклапедыі'' Нармандская дэсантная аперацыя датуецца 6.6—24.7.1944 і ахоплівае перыяд стварэння саюзнікамі стратэгічнага плацдарма ў Нармандыі. У англа-амерыканскіх крыніцах назва ''Operation Neptune'' звычайна адносіцца да штурмавой фазы аперацыі «Оверлорд», якая пачалася 6 чэрвеня і афіцыйна завяршылася 30 чэрвеня 1944 года. Гл.: [https://www.army.mil/d-day/ D-Day - Operation Overlord Heritage Site] // ''United States Army''. Праверана 11 чэрвеня 2026.&lt;/ref&gt;
|месца           = [[Нармандыя]], [[Францыя|Паўночна-Заходняя Францыя]]
|вынік           = захоп саюзнікамі стратэгічнага плацдарма ў Нармандыі; адкрыццё другога фронту ў Заходняй Еўропе
|праціўнік1      = [[ЗША]]&lt;br&gt;[[Вялікабрытанія]]&lt;br&gt;[[Канада]]&lt;br&gt;французскія, польскія і чэхаславацкія часці
|праціўнік2      = [[Трэці рэйх|Германія]]
|камандзір1      = [[Дуайт Эйзенхаўэр]]&lt;br&gt;[[Бернард Лоу Мантгомеры]]
|камандзір2      = [[Эрвін Ромель]]
|сілы1           = 39 дывізій, 12 асобных брыгад, 10 атрадаў камандас і рэйнджараў; каля 2,876 млн чалавек, 6 тыс. танкаў і самаходна-артылерыйскіх установак, каля 11 тыс. баявых самалётаў, каля 7 тыс. караблёў і суднаў
|сілы2           = група армій «Б» — 38 дывізій на ўзбярэжжы Паўночна-Заходняй Францыі, Бельгіі і Галандыі; на ўчастку высадкі дзейнічалі 3 дывізіі
|страты1         = каля 122 тыс. чалавек
|страты2         = каля 117 тыс. чалавек
|Commons         = D-Day
}}

'''Нарма́ндская дэса́нтная апера́цыя 1944''' (кодавая назва — '''аперацыя «Нептун»'''; таксама '''высадка ў Нармандыі''', {{lang-en|Normandy landings}}, {{lang-fr|Débarquement de Normandie}}) — [[марская дэсантная аперацыя]] саюзнікаў у [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]], праведзеная [[6 чэрвеня]] — [[24 ліпеня]] [[1944]] года ў [[Нармандыя|Нармандыі]], на ўзбярэжжы [[Францыя|Паўночна-Заходняй Францыі]]. Аперацыя была састаўной часткай [[Аперацыя «Оверлорд»|аперацыі «Оверлорд»]] і мела на мэце перакідванне экспедыцыйных сіл саюзнікаў праз [[Ла-Манш]], захоп [[Плацдарм|плацдарма]] на тэрыторыі, занятай германскімі войскамі, і развіццё наступлення ў Заходняй Еўропе.&lt;ref name=&quot;belen-nar&quot;&gt;[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%9D%D0%90%D0%A0%D0%9C%D0%90%CC%81%D0%9D%D0%94%D0%A1%D0%9A%D0%90%D0%AF%20%D0%94%D0%AD%D0%A1%D0%90%CC%81%D0%9D%D0%A2%D0%9D%D0%90%D0%AF%20%D0%90%D0%9F%D0%95%D0%A0%D0%90%CC%81%D0%A6%D0%AB%D0%AF Нармандская дэсантная аперацыя 1944] // ''Беларуская энцыклапедыя: у 18 т.'' Т. 11: Мугір — Паліклініка / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мінск: БелЭн, 2000. — С. 162. — ISBN 985-11-0188-5.&lt;/ref&gt;

У аперацыі ўдзельнічалі войскі [[ЗША]], [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], [[Канада|Канады]], а таксама французскія, польскія і чэхаславацкія часці. Агульнае камандаванне саюзнымі сіламі ажыццяўляў генерал [[Дуайт Эйзенхаўэр]], сухапутныя войскі былі аб’яднаны ў 21-ю групу армій пад камандаваннем генерала [[Бернард Лоу Мантгомеры|Бернарда Лоу Мантгомеры]].&lt;ref name=&quot;belen-nar&quot; /&gt;

== Перадумовы і падрыхтоўка ==

[[Выява:Map of the D-Day landings.svg|thumb|left|Схема асноўных участкаў высадкі саюзнікаў 6 чэрвеня 1944 года|548x548пкс]]

Ідэя адкрыцця другога фронту ў [[Заходняя Еўропа|Заходняй Еўропе]] ўзнікла пасля нападу [[Трэці рэйх|Германіі]] на [[СССР]]. У 1942 годзе англа-амерыканскія войскі высадзіліся ў [[Паўночная Афрыка|Паўночнай Афрыцы]], у 1943 годзе — на [[Сіцылія|Сіцыліі]] і ў Паўднёвай Італіі. На [[Тэгеранская канферэнцыя|Тэгеранскай канферэнцыі]] 1943 года кіраўнікі ЗША і Вялікабрытаніі абавязаліся адкрыць другі фронт у Еўропе ў маі 1944 года; пазней тэрмін быў перанесены на чэрвень.&lt;ref name=&quot;belen-second&quot;&gt;Другі фронт // ''Беларуская энцыклапедыя: у 18 т.'' Т. 6: Дадаізм — Застава / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мінск: БелЭн, 1998. — С. 217. — ISBN 985-11-0106-0.&lt;/ref&gt;

Перад высадкай саюзнікі сканцэнтравалі на [[Брытанскія астравы|Брытанскіх астравах]] 39 [[Дывізія|дывізій]], 12 асобных [[Брыгада (войска)|брыгад]], 10 атрадаў камандас і рэйнджараў, буйныя сілы авіяцыі і флоту. Усяго ў групоўцы налічвалася каля 2 млн 876 тыс. чалавек, 6 тыс. [[Танк|танкаў]] і [[Самаходная артылерыйская ўстаноўка|самаходна-артылерыйскіх установак]], каля 15 тыс. [[Гармата|гармат]] і [[Мінамёт|мінамётаў]], каля 11 тыс. баявых [[Самалёт|самалётаў]] і каля 7 тыс. баявых, транспартных і дэсантных караблёў.&lt;ref name=&quot;belen-nar&quot; /&gt;

Паўночна-заходняе ўзбярэжжа Францыі, [[Бельгія|Бельгіі]] і [[Нідэрланды|Нідэрландаў]] абараняла германская [[група армій «B»]] пад камандаваннем генерал-фельдмаршала [[Эрвін Ромель|Эрвіна Ромеля]]. На шырокім участку абароны яна мела 38 дывізій, але непасрэдна ў раёне высадкі саюзнікаў дзейнічалі толькі 3 дывізіі.&lt;ref name=&quot;belen-nar&quot; /&gt;

== Ход аперацыі ==

Саюзнікам удалося захаваць у тайне месца і час высадкі. З канца красавіка 1944 года іх авіяцыя наносіла масіраваныя ўдары па германскіх аэрадромах, чыгуначных вузлах і пунктах кіравання. У ноч на 6 чэрвеня 1944 года, пры падтрымцы авіяцыі і ў складаных метэаралагічных умовах, паветрана-дэсантныя часці саюзнікаў высадзіліся ў тыле германскай абароны. Амерыканскія 82-я і 101-я паветрана-дэсантныя дывізіі дзейнічалі на [[Катантэн|Кантантэнскім паўвостраве]] і на поўнач ад [[Карантан]]а, забяспечваючы выхад з участку «Юта». Брытанская 6-я паветрана-дэсантная дывізія высадзілася паўночна-ўсходней [[Кан|Кана]], на ўсход ад ракі [[Орн (рака)|Орн]], дзе замацоўвала ўсходні фланг дэсанту.&lt;ref name=&quot;belen-nar&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;iwm-air&quot;&gt;[https://www.iwm.org.uk/history/second-world-war/d-day/how-d-day-was-fought-from-the-air How D-Day Was Fought From The Air] // ''Imperial War Museums''. Праверана 11 чэрвеня 2026.&lt;/ref&gt;

Задачай брытанскага дэсанту было захапіць пераправы праз Канскі канал і Орн, каб не дапусціць германскага ўдару па ўсходнім флангу высадкі, а таксама знішчыць масты праз раку Дзіў і запаволіць падыход германскіх рэзерваў з усходу.&lt;ref name=&quot;iwm-air&quot; /&gt;

Марскі дэсант пачаў высадку раніцай 6 чэрвеня. Асноўныя ўчасткі ўзбярэжжа атрымалі кодавыя назвы «Юта», «Омаха», «Голд», «Джуна» і «Сорд». Найбольш цяжкія баі ў першы дзень разгарнуліся на ўчастку «Омаха», дзе амерыканскія часці сутыкнуліся з моцным агнём і арганізаванай абаронай германскіх войск.&lt;ref name=&quot;britannica-dday&quot;&gt;[https://www.britannica.com/event/Normandy-Invasion/D-Day-June-6-1944 Normandy Invasion: D-Day, June 6, 1944] // ''Encyclopaedia Britannica''. Праверана 11 чэрвеня 2026.&lt;/ref&gt; Пры падтрымцы карабельнай артылерыі і авіяцыі саюзнікі ў першы дзень занялі некалькі прыбярэжных плацдармаў.&lt;ref name=&quot;belen-nar&quot; /&gt;

[[Выява:Operation Neptune, June 1944.JPG|thumb|Ваенныя і дэсантныя караблі падчас аперацыі «Нептун», чэрвень 1944 года]]

Да 5 ліпеня ў Нармандыі знаходзілася ўжо каля 1 млн саюзных вайскоўцаў. Да 25 ліпеня саюзнікі стварылі стратэгічны плацдарм на рубяжы на поўдзень ад Кана, Камона і [[Сен-Ло]]. На гэтым плацдарме былі сканцэнтраваны тры арміі — 23 пяхотныя, 8 бранятанкавых і 1 паветрана-дэсантная дывізіі. Ім супрацьстаялі 7-я германская армія і танкавая група «Захад», усяго 24 дывізіі, з іх 9 танкавых.&lt;ref name=&quot;belen-nar&quot; /&gt;

[[Выява:NormandySupply edit.jpg|thumb|Выгрузка грузу з дэсантных суднаў на ўзбярэжжы Нармандыі, чэрвень 1944 года]]

== Вынікі ==

Нармандская дэсантная аперацыя стала буйнейшай марской дэсантнай аперацыяй у Другую сусветную вайну. Яна забяспечыла саюзнікам стратэгічны плацдарм у Паўночна-Заходняй Францыі і фактычна адкрыла другі фронт у Заходняй Еўропе.&lt;ref name=&quot;belen-nar&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;belen-second&quot; /&gt;

[[Выява:Into the Jaws of Death 23-0455M edit.jpg|thumb|«У сківіцы смерці» — адзін з найбольш вядомых фотаздымкаў нармандскай аперацыі]]Германскае камандаванне не змагло арганізаваць эфектыўную абарону ўзбярэжжа і своечасова сканцэнтраваць рэзервы ў раёне высадкі. Сярод фактараў, якія абмяжоўвалі магчымасці германскіх войск на захадзе, было і наступленне савецкіх войск у Беларусі летам 1944 года — [[Аперацыя «Баграціён»|Беларуская аперацыя]].&lt;ref name=&quot;belen-nar&quot; /&gt;

Страты саюзнікаў у аперацыі склалі каля 122 тыс. чалавек, германскага боку — каля 117 тыс. чалавек.&lt;ref name=&quot;belen-nar&quot; /&gt;

== Беларусы ў аперацыі ==

Сярод амерыканскіх дэсантнікаў, якія першымі высадзіліся на ўзбярэжжы Нармандыі, былі беларускія эмігранты. ''У'' прыватнасці, І. Радзюковіч, чые бацькі паходзілі з Міншчыны.&lt;ref name=&quot;belen-nar&quot; /&gt;

== У культуры ==
Адзін з найбольш вядомых фотаздымкаў аперацыі — «[[У сківіцы смерці]]» ({{lang-en|Into the Jaws of Death}}), зроблены 6 чэрвеня 1944 года Робертам Ф. Сарджэнтам з Берагавой аховы ЗША. На ім паказаны амерыканскія салдаты, якія выходзяць з дэсантнага катара і рухаюцца да берага пад агнём на ўчастку «Easy Red» пляжа «Омаха».&lt;ref name=&quot;nara-jaws&quot;&gt;[https://www.archives.gov/research/still-pictures/highlights/into-the-jaws-of-death Into the Jaws of Death, June 6, 1944] // ''National Archives''. Праверана 11 чэрвеня 2026.&lt;/ref&gt;{{зноскі|group=заўв}}

== Літаратура ==

* Нармандская дэсантная аперацыя 1944 // ''Беларуская энцыклапедыя: у 18 т.'' Т. 11: Мугір — Паліклініка / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мінск: БелЭн, 2000. — С. 162. — ISBN 985-11-0188-5.
* Другі фронт // ''Беларуская энцыклапедыя: у 18 т.'' Т. 6: Дадаізм — Застава / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мінск: БелЭн, 1998. — С. 217. — ISBN 985-11-0106-0.
* Ржешевский О. А. ''История второго фронта: война и дипломатия''. — М.: Политиздат, 1988.
* Хастингс М. ''Операция «Оверлорд»: Как был открыт второй фронт'' / пер. с англ. — М., 1989.

[[Катэгорыя:Канфлікты 1944 года]]
[[Катэгорыя:1944 год у Францыі]]
[[Катэгорыя:Аперацыя «Оверлорд»]]
[[Катэгорыя:Бітвы Вялікабрытаніі]]
[[Катэгорыя:Бітвы ЗША]]
[[Катэгорыя:Бітвы Францыі]]
[[Катэгорыя:Бітвы Канады]]
[[Катэгорыя:Бітвы і аперацыі Другой сусветнай вайны]]</text>
      <sha1>4ivt788mlichl66mxq59sdbaxt53i2b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153370</id>
      <parentid>5153368</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T10:37:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ueschar</username>
        <id>151377</id>
      </contributor>
      <comment>вікіфікацыя</comment>
      <origin>5153370</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16413" sha1="b9dcbb19m0hlf1pmamq30kg2x3bskkn" xml:space="preserve">{{Да перайменавання|Высадка ў Нармандыі}}{{Узброены канфлікт
|канфлікт        = Нармандская дэсантная аперацыя 1944
|частка          = [[Аперацыя «Оверлорд»]], [[Другі фронт]], [[Другая сусветная вайна]]
|выява           = Into the Jaws of Death 23-0455M edit.jpg
|памер           = 300px
|загаловак       = Амерыканскія салдаты высаджваюцца на ўчастку «Омаха», 6 чэрвеня 1944 года
|дата            = [[6 чэрвеня]] — [[24 ліпеня]] [[1944]] года&lt;ref group=&quot;заўв&quot; name=&quot;dates&quot;&gt;У ''Беларускай энцыклапедыі'' Нармандская дэсантная аперацыя датуецца 6.6—24.7.1944 і ахоплівае перыяд стварэння саюзнікамі стратэгічнага плацдарма ў Нармандыі. У англа-амерыканскіх крыніцах назва ''Operation Neptune'' звычайна адносіцца да штурмавой фазы аперацыі «Оверлорд», якая пачалася 6 чэрвеня і афіцыйна завяршылася 30 чэрвеня 1944 года. Гл.: [https://www.army.mil/d-day/ D-Day - Operation Overlord Heritage Site] // ''United States Army''. Праверана 11 чэрвеня 2026.&lt;/ref&gt;
|месца           = [[Нармандыя]], [[Францыя|Паўночна-Заходняя Францыя]]
|вынік           = захоп саюзнікамі стратэгічнага плацдарма ў Нармандыі; адкрыццё другога фронту ў Заходняй Еўропе
|праціўнік1      = [[ЗША]]&lt;br&gt;[[Вялікабрытанія]]&lt;br&gt;[[Канада]]&lt;br&gt;французскія, польскія і чэхаславацкія часці
|праціўнік2      = [[Трэці рэйх|Германія]]
|камандзір1      = [[Дуайт Эйзенхаўэр]]&lt;br&gt;[[Бернард Лоу Мантгомеры]]
|камандзір2      = [[Эрвін Ромель]]
|сілы1           = 39 дывізій, 12 асобных брыгад, 10 атрадаў камандас і рэйнджараў; каля 2,876 млн чалавек, 6 тыс. танкаў і самаходна-артылерыйскіх установак, каля 11 тыс. баявых самалётаў, каля 7 тыс. караблёў і суднаў
|сілы2           = група армій «Б» — 38 дывізій на ўзбярэжжы Паўночна-Заходняй Францыі, Бельгіі і Галандыі; на ўчастку высадкі дзейнічалі 3 дывізіі
|страты1         = каля 122 тыс. чалавек
|страты2         = каля 117 тыс. чалавек
|Commons         = D-Day
}}

'''Нарма́ндская дэса́нтная апера́цыя 1944''' (кодавая назва — '''аперацыя «Нептун»'''; таксама '''высадка ў Нармандыі''', {{lang-en|Normandy landings}}, {{lang-fr|Débarquement de Normandie}}) — [[марская дэсантная аперацыя]] саюзнікаў у [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]], праведзеная [[6 чэрвеня]] — [[24 ліпеня]] [[1944]] года ў [[Нармандыя|Нармандыі]], на ўзбярэжжы [[Францыя|Паўночна-Заходняй Францыі]]. Аперацыя была састаўной часткай [[Аперацыя «Оверлорд»|аперацыі «Оверлорд»]] і мела на мэце перакідванне экспедыцыйных сіл саюзнікаў праз [[Ла-Манш]], захоп [[Плацдарм|плацдарма]] на тэрыторыі, занятай германскімі войскамі, і развіццё наступлення ў Заходняй Еўропе.&lt;ref name=&quot;belen-nar&quot;&gt;[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%9D%D0%90%D0%A0%D0%9C%D0%90%CC%81%D0%9D%D0%94%D0%A1%D0%9A%D0%90%D0%AF%20%D0%94%D0%AD%D0%A1%D0%90%CC%81%D0%9D%D0%A2%D0%9D%D0%90%D0%AF%20%D0%90%D0%9F%D0%95%D0%A0%D0%90%CC%81%D0%A6%D0%AB%D0%AF Нармандская дэсантная аперацыя 1944] // ''Беларуская энцыклапедыя: у 18 т.'' Т. 11: Мугір — Паліклініка / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мінск: БелЭн, 2000. — С. 162. — ISBN 985-11-0188-5.&lt;/ref&gt;

У аперацыі ўдзельнічалі войскі [[ЗША]], [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], [[Канада|Канады]], а таксама французскія, польскія і чэхаславацкія часці. Агульнае камандаванне саюзнымі сіламі ажыццяўляў генерал [[Дуайт Эйзенхаўэр]], сухапутныя войскі былі аб’яднаны ў 21-ю групу армій пад камандаваннем генерала [[Бернард Лоу Мантгомеры|Бернарда Лоу Мантгомеры]].&lt;ref name=&quot;belen-nar&quot; /&gt;

== Перадумовы і падрыхтоўка ==

[[Выява:Map of the D-Day landings.svg|thumb|left|Схема асноўных участкаў высадкі саюзнікаў 6 чэрвеня 1944 года|548x548пкс]]

Ідэя адкрыцця другога фронту ў [[Заходняя Еўропа|Заходняй Еўропе]] ўзнікла пасля нападу [[Трэці рэйх|Германіі]] на [[СССР]]. У 1942 годзе англа-амерыканскія войскі высадзіліся ў [[Паўночная Афрыка|Паўночнай Афрыцы]], у 1943 годзе — на [[Сіцылія|Сіцыліі]] і ў Паўднёвай Італіі. На [[Тэгеранская канферэнцыя|Тэгеранскай канферэнцыі]] 1943 года кіраўнікі ЗША і Вялікабрытаніі абавязаліся адкрыць другі фронт у Еўропе ў маі 1944 года; пазней тэрмін быў перанесены на чэрвень.&lt;ref name=&quot;belen-second&quot;&gt;Другі фронт // ''Беларуская энцыклапедыя: у 18 т.'' Т. 6: Дадаізм — Застава / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мінск: БелЭн, 1998. — С. 217. — ISBN 985-11-0106-0.&lt;/ref&gt;

Перад высадкай саюзнікі сканцэнтравалі на [[Брытанскія астравы|Брытанскіх астравах]] 39 [[Дывізія|дывізій]], 12 асобных [[Брыгада (войска)|брыгад]], 10 атрадаў камандас і рэйнджараў, буйныя сілы авіяцыі і флоту. Усяго ў групоўцы налічвалася каля 2 млн 876 тыс. чалавек, 6 тыс. [[Танк|танкаў]] і [[Самаходная артылерыйская ўстаноўка|самаходна-артылерыйскіх установак]], каля 15 тыс. [[Гармата|гармат]] і [[Мінамёт|мінамётаў]], каля 11 тыс. баявых [[Самалёт|самалётаў]] і каля 7 тыс. баявых, транспартных і дэсантных караблёў.&lt;ref name=&quot;belen-nar&quot; /&gt;

Паўночна-заходняе ўзбярэжжа Францыі, [[Бельгія|Бельгіі]] і [[Нідэрланды|Нідэрландаў]] абараняла германская [[група армій «B»]] пад камандаваннем генерал-фельдмаршала [[Эрвін Ромель|Эрвіна Ромеля]]. На шырокім участку абароны яна мела 38 дывізій, але непасрэдна ў раёне высадкі саюзнікаў дзейнічалі толькі 3 дывізіі.&lt;ref name=&quot;belen-nar&quot; /&gt;

== Ход аперацыі ==

Саюзнікам удалося захаваць у тайне месца і час высадкі. З канца красавіка 1944 года іх авіяцыя наносіла масіраваныя ўдары па германскіх аэрадромах, чыгуначных вузлах і пунктах кіравання. У ноч на 6 чэрвеня 1944 года, пры падтрымцы авіяцыі і ў складаных метэаралагічных умовах, паветрана-дэсантныя часці саюзнікаў высадзіліся ў тыле германскай абароны. Амерыканскія 82-я і 101-я паветрана-дэсантныя дывізіі дзейнічалі на [[Катантэн|Кантантэнскім паўвостраве]] і на поўнач ад [[Карантан]]а, забяспечваючы выхад з участку «Юта». Брытанская 6-я паветрана-дэсантная дывізія высадзілася паўночна-ўсходней [[Кан|Кана]], на ўсход ад ракі [[Орн (рака)|Орн]], дзе замацоўвала ўсходні фланг дэсанту.&lt;ref name=&quot;belen-nar&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;iwm-air&quot;&gt;[https://www.iwm.org.uk/history/second-world-war/d-day/how-d-day-was-fought-from-the-air How D-Day Was Fought From The Air] // ''Imperial War Museums''. Праверана 11 чэрвеня 2026.&lt;/ref&gt;

Задачай брытанскага дэсанту было захапіць пераправы праз Канскі канал і Орн, каб не дапусціць германскага ўдару па ўсходнім флангу высадкі, а таксама знішчыць масты праз раку Дзіў і запаволіць падыход германскіх рэзерваў з усходу.&lt;ref name=&quot;iwm-air&quot; /&gt;

Марскі дэсант пачаў высадку раніцай 6 чэрвеня. Асноўныя ўчасткі ўзбярэжжа атрымалі кодавыя назвы «Юта», «Омаха», «Голд», «Джуна» і «Сорд». Найбольш цяжкія баі ў першы дзень разгарнуліся на ўчастку «Омаха», дзе амерыканскія часці сутыкнуліся з моцным агнём і арганізаванай абаронай германскіх войск.&lt;ref name=&quot;britannica-dday&quot;&gt;[https://www.britannica.com/event/Normandy-Invasion/D-Day-June-6-1944 Normandy Invasion: D-Day, June 6, 1944] // ''Encyclopaedia Britannica''. Праверана 11 чэрвеня 2026.&lt;/ref&gt; Пры падтрымцы карабельнай артылерыі і авіяцыі саюзнікі ў першы дзень занялі некалькі прыбярэжных плацдармаў.&lt;ref name=&quot;belen-nar&quot; /&gt;

[[Выява:Operation Neptune, June 1944.JPG|thumb|Ваенныя і дэсантныя караблі падчас аперацыі «Нептун», чэрвень 1944 года]]

Да 5 ліпеня ў Нармандыі знаходзілася ўжо каля 1 млн саюзных вайскоўцаў. Да 25 ліпеня саюзнікі стварылі стратэгічны плацдарм на рубяжы на поўдзень ад Кана, Камона і [[Сен-Ло]]. На гэтым плацдарме былі сканцэнтраваны тры арміі — 23 пяхотныя, 8 бранятанкавых і 1 паветрана-дэсантная дывізіі. Ім супрацьстаялі 7-я германская армія і танкавая група «Захад», усяго 24 дывізіі, з іх 9 танкавых.&lt;ref name=&quot;belen-nar&quot; /&gt;

[[Выява:NormandySupply edit.jpg|thumb|Выгрузка грузу з дэсантных суднаў на ўзбярэжжы Нармандыі, чэрвень 1944 года]]

== Вынікі ==

Нармандская дэсантная аперацыя стала буйнейшай марской дэсантнай аперацыяй у Другую сусветную вайну. Яна забяспечыла саюзнікам стратэгічны плацдарм у Паўночна-Заходняй Францыі і фактычна адкрыла другі фронт у Заходняй Еўропе.&lt;ref name=&quot;belen-nar&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;belen-second&quot; /&gt;

[[Выява:Into the Jaws of Death 23-0455M edit.jpg|thumb|«У сківіцы смерці» — адзін з найбольш вядомых фотаздымкаў нармандскай аперацыі]]Германскае камандаванне не змагло арганізаваць эфектыўную абарону ўзбярэжжа і своечасова сканцэнтраваць рэзервы ў раёне высадкі. Сярод фактараў, якія абмяжоўвалі магчымасці германскіх войск на захадзе, было і наступленне савецкіх войск у Беларусі летам 1944 года — [[Аперацыя «Баграціён»|Беларуская аперацыя]].&lt;ref name=&quot;belen-nar&quot; /&gt;

Страты саюзнікаў у аперацыі склалі каля 122 тыс. чалавек, германскага боку — каля 117 тыс. чалавек.&lt;ref name=&quot;belen-nar&quot; /&gt;

== Беларусы ў аперацыі ==

Сярод амерыканскіх дэсантнікаў, якія першымі высадзіліся на ўзбярэжжы Нармандыі, былі беларускія эмігранты. ''У'' прыватнасці, І. Радзюковіч, чые бацькі паходзілі з Міншчыны.&lt;ref name=&quot;belen-nar&quot; /&gt;

== У культуры ==
Адзін з найбольш вядомых фотаздымкаў аперацыі — «[[У сківіцы смерці]]» ({{lang-en|Into the Jaws of Death}}), зроблены 6 чэрвеня 1944 года Робертам Ф. Сарджэнтам з Берагавой аховы ЗША. На ім паказаны амерыканскія салдаты, якія выходзяць з дэсантнага катара і рухаюцца да берага пад агнём на ўчастку «Easy Red» пляжа «Омаха».&lt;ref name=&quot;nara-jaws&quot;&gt;[https://www.archives.gov/research/still-pictures/highlights/into-the-jaws-of-death Into the Jaws of Death, June 6, 1944] // ''National Archives''. Праверана 11 чэрвеня 2026.&lt;/ref&gt;{{зноскі|group=заўв}}

== Літаратура ==

* Нармандская дэсантная аперацыя 1944 // ''Беларуская энцыклапедыя: у 18 т.'' Т. 11: Мугір — Паліклініка / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мінск: БелЭн, 2000. — С. 162. — ISBN 985-11-0188-5.
* Другі фронт // ''Беларуская энцыклапедыя: у 18 т.'' Т. 6: Дадаізм — Застава / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мінск: БелЭн, 1998. — С. 217. — ISBN 985-11-0106-0.
* Ржешевский О. А. ''История второго фронта: война и дипломатия''. — М.: Политиздат, 1988.
* Хастингс М. ''Операция «Оверлорд»: Как был открыт второй фронт'' / пер. с англ. — М., 1989.

== Заўвагі ==
&lt;references group=&quot;заўв&quot; /&gt;

[[Катэгорыя:Канфлікты 1944 года]]
[[Катэгорыя:1944 год у Францыі]]
[[Катэгорыя:Аперацыя «Оверлорд»]]
[[Катэгорыя:Бітвы Вялікабрытаніі]]
[[Катэгорыя:Бітвы ЗША]]
[[Катэгорыя:Бітвы Францыі]]
[[Катэгорыя:Бітвы Канады]]
[[Катэгорыя:Бітвы і аперацыі Другой сусветнай вайны]]</text>
      <sha1>b9dcbb19m0hlf1pmamq30kg2x3bskkn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153375</id>
      <parentid>5153370</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T11:12:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ueschar</username>
        <id>151377</id>
      </contributor>
      <comment>вікіфікацыя</comment>
      <origin>5153375</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16534" sha1="b6oj31ani6g7kdikosovh6fh9jxj3kf" xml:space="preserve">{{Да перайменавання|Высадка ў Нармандыі}}{{Узброены канфлікт
|канфлікт        = Нармандская дэсантная аперацыя 1944
|частка          = [[Аперацыя «Оверлорд»]], [[Заходнееўрапейскі тэатр ваенных дзеянняў Другой сусветнай вайны|Другі фронт]], [[Другая сусветная вайна]]
|выява           = Into the Jaws of Death 23-0455M edit.jpg
|памер           = 300px
|загаловак       = Амерыканскія салдаты высаджваюцца на ўчастку «Омаха», 6 чэрвеня 1944 года
|дата            = [[6 чэрвеня]] — [[24 ліпеня]] [[1944]] года&lt;ref group=&quot;заўв&quot; name=&quot;dates&quot;&gt;У ''Беларускай энцыклапедыі'' Нармандская дэсантная аперацыя датуецца 6.6—24.7.1944 і ахоплівае перыяд стварэння саюзнікамі стратэгічнага плацдарма ў Нармандыі. У англа-амерыканскіх крыніцах назва ''Operation Neptune'' звычайна адносіцца да штурмавой фазы аперацыі «Оверлорд», якая пачалася 6 чэрвеня і афіцыйна завяршылася 30 чэрвеня 1944 года. Гл.: [https://www.army.mil/d-day/ D-Day - Operation Overlord Heritage Site] // ''United States Army''. Праверана 11 чэрвеня 2026.&lt;/ref&gt;
|месца           = [[Нармандыя]], [[Францыя|Паўночна-Заходняя Францыя]]
|вынік           = захоп саюзнікамі стратэгічнага плацдарма ў Нармандыі; адкрыццё другога фронту ў Заходняй Еўропе
|праціўнік1      = [[ЗША]]&lt;br&gt;[[Вялікабрытанія]]&lt;br&gt;[[Канада]]&lt;br&gt;французскія, польскія і чэхаславацкія часці
|праціўнік2      = [[Трэці рэйх|Германія]]
|камандзір1      = [[Дуайт Эйзенхаўэр]]&lt;br&gt;[[Бернард Лоу Мантгомеры]]
|камандзір2      = [[Эрвін Ромель]]
|сілы1           = 39 дывізій, 12 асобных брыгад, 10 атрадаў камандас і рэйнджараў; каля 2,876 млн чалавек, 6 тыс. танкаў і самаходна-артылерыйскіх установак, каля 11 тыс. баявых самалётаў, каля 7 тыс. караблёў і суднаў
|сілы2           = група армій «Б» — 38 дывізій на ўзбярэжжы Паўночна-Заходняй Францыі, Бельгіі і Галандыі; на ўчастку высадкі дзейнічалі 3 дывізіі
|страты1         = каля 122 тыс. чалавек
|страты2         = каля 117 тыс. чалавек
|Commons         = D-Day
}}

'''Нарма́ндская дэса́нтная апера́цыя 1944''' (кодавая назва — '''аперацыя «Нептун»'''; таксама '''высадка ў Нармандыі''', {{lang-en|Normandy landings}}, {{lang-fr|Débarquement de Normandie}}) — [[марская дэсантная аперацыя]] саюзнікаў у [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]], праведзеная [[6 чэрвеня]] — [[24 ліпеня]] [[1944]] года ў [[Нармандыя|Нармандыі]], на ўзбярэжжы [[Францыя|Паўночна-Заходняй Францыі]]. Аперацыя была састаўной часткай [[Аперацыя «Оверлорд»|аперацыі «Оверлорд»]] і мела на мэце перакідванне экспедыцыйных сіл саюзнікаў праз [[Ла-Манш]], захоп [[Плацдарм|плацдарма]] на тэрыторыі, занятай германскімі войскамі, і развіццё наступлення ў Заходняй Еўропе.&lt;ref name=&quot;belen-nar&quot;&gt;[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%9D%D0%90%D0%A0%D0%9C%D0%90%CC%81%D0%9D%D0%94%D0%A1%D0%9A%D0%90%D0%AF%20%D0%94%D0%AD%D0%A1%D0%90%CC%81%D0%9D%D0%A2%D0%9D%D0%90%D0%AF%20%D0%90%D0%9F%D0%95%D0%A0%D0%90%CC%81%D0%A6%D0%AB%D0%AF Нармандская дэсантная аперацыя 1944] // ''Беларуская энцыклапедыя: у 18 т.'' Т. 11: Мугір — Паліклініка / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мінск: БелЭн, 2000. — С. 162. — ISBN 985-11-0188-5.&lt;/ref&gt;

У аперацыі ўдзельнічалі войскі [[ЗША]], [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], [[Канада|Канады]], а таксама французскія, польскія і чэхаславацкія часці. Агульнае камандаванне саюзнымі сіламі ажыццяўляў генерал [[Дуайт Эйзенхаўэр]], сухапутныя войскі былі аб’яднаны ў 21-ю групу армій пад камандаваннем генерала [[Бернард Лоу Мантгомеры|Бернарда Лоу Мантгомеры]].&lt;ref name=&quot;belen-nar&quot; /&gt;

== Перадумовы і падрыхтоўка ==

[[Выява:Map of the D-Day landings.svg|thumb|left|Схема асноўных участкаў высадкі саюзнікаў 6 чэрвеня 1944 года|548x548пкс]]

Ідэя адкрыцця другога фронту ў [[Заходняя Еўропа|Заходняй Еўропе]] ўзнікла пасля нападу [[Трэці рэйх|Германіі]] на [[СССР]]. У 1942 годзе англа-амерыканскія войскі высадзіліся ў [[Паўночная Афрыка|Паўночнай Афрыцы]], у 1943 годзе — на [[Сіцылія|Сіцыліі]] і ў Паўднёвай Італіі. На [[Тэгеранская канферэнцыя|Тэгеранскай канферэнцыі]] 1943 года кіраўнікі ЗША і Вялікабрытаніі абавязаліся адкрыць другі фронт у Еўропе ў маі 1944 года; пазней тэрмін быў перанесены на чэрвень.&lt;ref name=&quot;belen-second&quot;&gt;Другі фронт // ''Беларуская энцыклапедыя: у 18 т.'' Т. 6: Дадаізм — Застава / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мінск: БелЭн, 1998. — С. 217. — ISBN 985-11-0106-0.&lt;/ref&gt;

Перад высадкай саюзнікі сканцэнтравалі на [[Брытанскія астравы|Брытанскіх астравах]] 39 [[Дывізія|дывізій]], 12 асобных [[Брыгада (войска)|брыгад]], 10 атрадаў камандас і рэйнджараў, буйныя сілы авіяцыі і флоту. Усяго ў групоўцы налічвалася каля 2 млн 876 тыс. чалавек, 6 тыс. [[Танк|танкаў]] і [[Самаходная артылерыйская ўстаноўка|самаходна-артылерыйскіх установак]], каля 15 тыс. [[Гармата|гармат]] і [[Мінамёт|мінамётаў]], каля 11 тыс. баявых [[Самалёт|самалётаў]] і каля 7 тыс. баявых, транспартных і дэсантных караблёў.&lt;ref name=&quot;belen-nar&quot; /&gt;

Паўночна-заходняе ўзбярэжжа Францыі, [[Бельгія|Бельгіі]] і [[Нідэрланды|Нідэрландаў]] абараняла германская [[група армій «B»]] пад камандаваннем генерал-фельдмаршала [[Эрвін Ромель|Эрвіна Ромеля]]. На шырокім участку абароны яна мела 38 дывізій, але непасрэдна ў раёне высадкі саюзнікаў дзейнічалі толькі 3 дывізіі.&lt;ref name=&quot;belen-nar&quot; /&gt;

== Ход аперацыі ==

Саюзнікам удалося захаваць у тайне месца і час высадкі. З канца красавіка 1944 года іх авіяцыя наносіла масіраваныя ўдары па германскіх аэрадромах, чыгуначных вузлах і пунктах кіравання. У ноч на 6 чэрвеня 1944 года, пры падтрымцы авіяцыі і ў складаных метэаралагічных умовах, паветрана-дэсантныя часці саюзнікаў высадзіліся ў тыле германскай абароны. Амерыканскія 82-я і 101-я паветрана-дэсантныя дывізіі дзейнічалі на [[Катантэн|Кантантэнскім паўвостраве]] і на поўнач ад [[Карантан]]а, забяспечваючы выхад з участку «Юта». Брытанская 6-я паветрана-дэсантная дывізія высадзілася паўночна-ўсходней [[Кан|Кана]], на ўсход ад ракі [[Орн (рака)|Орн]], дзе замацоўвала ўсходні фланг дэсанту.&lt;ref name=&quot;belen-nar&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;iwm-air&quot;&gt;[https://www.iwm.org.uk/history/second-world-war/d-day/how-d-day-was-fought-from-the-air How D-Day Was Fought From The Air] // ''Imperial War Museums''. Праверана 11 чэрвеня 2026.&lt;/ref&gt;

Задачай брытанскага дэсанту было захапіць пераправы праз Канскі канал і Орн, каб не дапусціць германскага ўдару па ўсходнім флангу высадкі, а таксама знішчыць масты праз раку Дзіў і запаволіць падыход германскіх рэзерваў з усходу.&lt;ref name=&quot;iwm-air&quot; /&gt;

Марскі дэсант пачаў высадку раніцай 6 чэрвеня. Асноўныя ўчасткі ўзбярэжжа атрымалі кодавыя назвы «Юта», «Омаха», «Голд», «Джуна» і «Сорд». Найбольш цяжкія баі ў першы дзень разгарнуліся на ўчастку «Омаха», дзе амерыканскія часці сутыкнуліся з моцным агнём і арганізаванай абаронай германскіх войск.&lt;ref name=&quot;britannica-dday&quot;&gt;[https://www.britannica.com/event/Normandy-Invasion/D-Day-June-6-1944 Normandy Invasion: D-Day, June 6, 1944] // ''Encyclopaedia Britannica''. Праверана 11 чэрвеня 2026.&lt;/ref&gt; Пры падтрымцы карабельнай артылерыі і авіяцыі саюзнікі ў першы дзень занялі некалькі прыбярэжных плацдармаў.&lt;ref name=&quot;belen-nar&quot; /&gt;

[[Выява:Operation Neptune, June 1944.JPG|thumb|Ваенныя і дэсантныя караблі падчас аперацыі «Нептун», чэрвень 1944 года]]

Да 5 ліпеня ў Нармандыі знаходзілася ўжо каля 1 млн саюзных вайскоўцаў. Да 25 ліпеня саюзнікі стварылі стратэгічны плацдарм на рубяжы на поўдзень ад Кана, Камона і [[Сен-Ло]]. На гэтым плацдарме былі сканцэнтраваны тры арміі — 23 пяхотныя, 8 бранятанкавых і 1 паветрана-дэсантная дывізіі. Ім супрацьстаялі 7-я германская армія і танкавая група «Захад», усяго 24 дывізіі, з іх 9 танкавых.&lt;ref name=&quot;belen-nar&quot; /&gt;

[[Выява:NormandySupply edit.jpg|thumb|Выгрузка грузу з дэсантных суднаў на ўзбярэжжы Нармандыі, чэрвень 1944 года]]

== Вынікі ==

Нармандская дэсантная аперацыя стала буйнейшай марской дэсантнай аперацыяй у Другую сусветную вайну. Яна забяспечыла саюзнікам стратэгічны плацдарм у Паўночна-Заходняй Францыі і фактычна адкрыла другі фронт у Заходняй Еўропе.&lt;ref name=&quot;belen-nar&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;belen-second&quot; /&gt;

[[Выява:Into the Jaws of Death 23-0455M edit.jpg|thumb|«У сківіцы смерці» — адзін з найбольш вядомых фотаздымкаў нармандскай аперацыі]]Германскае камандаванне не змагло арганізаваць эфектыўную абарону ўзбярэжжа і своечасова сканцэнтраваць рэзервы ў раёне высадкі. Сярод фактараў, якія абмяжоўвалі магчымасці германскіх войск на захадзе, было і наступленне савецкіх войск у Беларусі летам 1944 года — [[Аперацыя «Баграціён»|Беларуская аперацыя]].&lt;ref name=&quot;belen-nar&quot; /&gt;

Страты саюзнікаў у аперацыі склалі каля 122 тыс. чалавек, германскага боку — каля 117 тыс. чалавек.&lt;ref name=&quot;belen-nar&quot; /&gt;

== Беларусы ў аперацыі ==

Сярод амерыканскіх дэсантнікаў, якія першымі высадзіліся на ўзбярэжжы Нармандыі, былі беларускія эмігранты. ''У'' прыватнасці, І. Радзюковіч, чые бацькі паходзілі з Міншчыны.&lt;ref name=&quot;belen-nar&quot; /&gt;

== У культуры ==
Адзін з найбольш вядомых фотаздымкаў аперацыі — «[[У сківіцы смерці]]» ({{lang-en|Into the Jaws of Death}}), зроблены 6 чэрвеня 1944 года Робертам Ф. Сарджэнтам з Берагавой аховы ЗША. На ім паказаны амерыканскія салдаты, якія выходзяць з дэсантнага катара і рухаюцца да берага пад агнём на ўчастку «Easy Red» пляжа «Омаха».&lt;ref name=&quot;nara-jaws&quot;&gt;[https://www.archives.gov/research/still-pictures/highlights/into-the-jaws-of-death Into the Jaws of Death, June 6, 1944] // ''National Archives''. Праверана 11 чэрвеня 2026.&lt;/ref&gt;{{зноскі|group=заўв}}

== Літаратура ==

* Нармандская дэсантная аперацыя 1944 // ''Беларуская энцыклапедыя: у 18 т.'' Т. 11: Мугір — Паліклініка / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мінск: БелЭн, 2000. — С. 162. — ISBN 985-11-0188-5.
* Другі фронт // ''Беларуская энцыклапедыя: у 18 т.'' Т. 6: Дадаізм — Застава / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мінск: БелЭн, 1998. — С. 217. — ISBN 985-11-0106-0.
* Ржешевский О. А. ''История второго фронта: война и дипломатия''. — М.: Политиздат, 1988.
* Хастингс М. ''Операция «Оверлорд»: Как был открыт второй фронт'' / пер. с англ. — М., 1989.

== Заўвагі ==
&lt;references group=&quot;заўв&quot; /&gt;

[[Катэгорыя:Канфлікты 1944 года]]
[[Катэгорыя:1944 год у Францыі]]
[[Катэгорыя:Аперацыя «Оверлорд»]]
[[Катэгорыя:Бітвы Вялікабрытаніі]]
[[Катэгорыя:Бітвы ЗША]]
[[Катэгорыя:Бітвы Францыі]]
[[Катэгорыя:Бітвы Канады]]
[[Катэгорыя:Бітвы і аперацыі Другой сусветнай вайны]]</text>
      <sha1>b6oj31ani6g7kdikosovh6fh9jxj3kf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Будзькаўшчына (Полацкі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>238055</id>
    <revision>
      <id>5153295</id>
      <parentid>5010386</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T21:51:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5153295</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1603" sha1="4zhlc7ucr4y486d0o7zgeywtydv5j24" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Будзькаўшчына}}
{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Будзькаўшчына
|вобласць              = Віцебская
|раён                  = Полацкі
|сельсавет             = Бабыніцкі
}}

'''Бу́дзькаўшчына'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Budźkaŭščyna}}, {{lang-ru|Будьковщина}}) — [[вёска]] ў [[Полацкі раён|Полацкім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Бабыніцкі сельсавет|Бабыніцкага сельсавета]].

== Вядомыя асобы ==
* [[Пётр Вікенцьевіч Садоўскі]] (нар. 1941) — беларускі мовазнавец, палітык і дыпламат.
* [[Браніслаў Эпімах-Шыпіла]] (1859—1934) — дзеяч беларускай культуры, выдавец, фалькларыст, мовазнавец, літаратуразнавец.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Бабыніцкі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Бабыніцкі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Полацкага раёна]]</text>
      <sha1>4zhlc7ucr4y486d0o7zgeywtydv5j24</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Варгуццева</title>
    <ns>0</ns>
    <id>243119</id>
    <revision>
      <id>5153334</id>
      <parentid>5152895</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T06:57:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5153334</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6247" sha1="0391wm77h4muh7birx5q8lg23z7n3pk" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Варгуццева
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = 
|подпіс                = 
 |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 19|lat_sec = 14
 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 39|lon_sec = 29
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Магілёўская
|раён                  = Круглянскі
|сельсавет             = Філатаўскі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 
|год перапісу          = 
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|мова сайта 3          = 
|мова сайта 4          = 
|мова сайта 5          = 
|add1n                 = 
|add1                  = 
|add2n                 = 
|add2                  = 
|add3n                 = 
|add3                  = 
|OpenStreetMap         = 243039061
}}

'''Варгу́ццева'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Варгуцёва'''&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Varhuccieva}}, {{lang-ru|Варгутьево}}) — [[вёска]] ў [[Круглянскі раён|Круглянскім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Філатаўскі сельсавет|Філатаўскага сельсавета]].

== Назва ==
Назва Варгуццева адыменнага (антрапанімічнага) паходжання, ад балцка-літоўскага імені тыпу ''Vargutis''. Яно ўтворанае ад асновы ''Varg-'' (&lt; літоўскае ''vargti'' «стамляцца, цярпець») і антрапанімічнага пашыральніка ''-ut-''.{{няма АК|22|05|2025}}

Каля Варгуццева, пад Талачыном адыменныя тапонімы [[Гірымшчына]], Табараўшчына, ад двухасноўных імёнаў ''Gi-rim’as, Ta-bar’as''.{{няма АК|22|05|2025}}

Гэтыя тапонімы працягваюць паласу з адыменных тапонімаў, што паўз [[Талачын]] ідзе на [[Бялынічы]] ад [[Сянно|Сянна]] і [[Бешанковічы|Бешанковічаў]]: Людвінаў, [[Эсьмоны]], [[Боўсевічы]], [[Майск (Бялыніцкі раён)|Пупса]], [[Супшынка]], [[Карбатоўка]], [[Рамшына (Шклоўскі раён)|Рамшына]] (ад імёнаў тыпу ''Liud-vin’as, Eis-mant’as, Bausys, Pupsys, Supšys, Kar-but’as, Ramšys'').{{няма АК|22|05|2025}}

Узнікненне ўсіх гэтых тапонімаў можа адносіцца да XV стагоддзя, калі пры вялікім князю літоўскім [[Казімір IV Ягелончык|Казіміры]] на ўсходзе і поўдні з мэтай змацавання дзяржавы рассяляліся літоўскія [[баяры]], збольшага з тэрыторый цяперашняй Беларусі, прылеглых да сучаснай літоўскай мяжы&lt;ref&gt;Адкуль Бешанковічы // Arche. № 2. 2021. Стар. 50—53.&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя ==
У 1670 годзе згадваецца як вёска Варгуцеў у [[Аршанскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Аршанскім павеце]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]&lt;ref&gt;LVIA, f. 11, ap. 1, b. 747&lt;/ref&gt;.

У XIX стагоддзі вакол вёскі былі ўладкаваны так званыя «польскія хутары» перасяленцаў з захаду Расійскай Імперыі. Жыхары хутароў звычайна былі палякамі каталіцкага веравызнання. У 1960-я гады хутары ліквідаваны ў сувязі з узбуйненнем населеных пунктаў пры Мікіце Хрушчове. Жытлы з гаспадарчымі пабудовамі перамешчаны ў адно месца і сфарміравалі вёску Варгуцьева.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Філатаўскі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Філатаўскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Круглянскага раёна]]</text>
      <sha1>0391wm77h4muh7birx5q8lg23z7n3pk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153335</id>
      <parentid>5153334</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T06:58:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5153335</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6264" sha1="kk0dq9xu9f8booe6unnsivkrvmqrk9s" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Варгуццева
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = 
|подпіс                = 
 |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 19|lat_sec = 14
 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 39|lon_sec = 29
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Магілёўская
|раён                  = Круглянскі
|сельсавет             = Філатаўскі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 
|год перапісу          = 
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|мова сайта 3          = 
|мова сайта 4          = 
|мова сайта 5          = 
|add1n                 = 
|add1                  = 
|add2n                 = 
|add2                  = 
|add3n                 = 
|add3                  = 
|OpenStreetMap         = 243039061
}}

'''Варгу́ццева'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Варгуцёва'''&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Varhuccieva}}, {{lang-ru|Варгутьево}}) — [[вёска]] ў [[Круглянскі раён|Круглянскім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Філатаўскі сельсавет|Філатаўскага сельсавета]].

== Назва ==
Назва Варгуццева адыменнага (антрапанімічнага) паходжання, ад балцка-літоўскага імені тыпу ''Vargutis''. Яно ўтворанае ад асновы ''Varg-'' (&lt; літоўскае ''vargti'' «стамляцца, цярпець») і антрапанімічнага пашыральніка ''-ut-''.{{няма АК|22|05|2025}}

Каля Варгуццева, пад Талачыном адыменныя тапонімы [[Гірымшчына]], Табараўшчына, ад двухасноўных імёнаў ''Gi-rim’as, Ta-bar’as''.{{няма АК|22|05|2025}}

Гэтыя тапонімы працягваюць паласу з адыменных тапонімаў, што паўз [[Талачын]] ідзе на [[Бялынічы]] ад [[Сянно|Сянна]] і [[Бешанковічы|Бешанковічаў]]: Людвінаў, [[Эсьмоны]], [[Боўсевічы]], [[Майск (Бялыніцкі раён)|Пупса]], [[Супшынка]], [[Карбатоўка]], [[Рамшына (Шклоўскі раён)|Рамшына]] (ад імёнаў тыпу ''Liud-vin’as, Eis-mant’as, Bausys, Pupsys, Supšys, Kar-but’as, Ramšys'').{{няма АК|22|05|2025}}

Узнікненне ўсіх гэтых тапонімаў можа адносіцца да XV стагоддзя, калі пры вялікім князю літоўскім [[Казімір IV Ягелончык|Казіміры]] на ўсходзе і поўдні з мэтай змацавання дзяржавы рассяляліся літоўскія [[баяры]], збольшага з тэрыторый цяперашняй Беларусі, прылеглых да сучаснай літоўскай мяжы&lt;ref&gt;Адкуль Бешанковічы // Arche. № 2. 2021. Стар. 50—53.&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя ==
У 1670 годзе згадваецца як вёска Варгуцеў у [[Аршанскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Аршанскім павеце]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]&lt;ref&gt;LVIA, f. 11, ap. 1, b. 747&lt;/ref&gt;.

У XIX стагоддзі вакол вёскі былі ўладкаваны так званыя «польскія хутары» перасяленцаў з захаду Расійскай Імперыі. Жыхары хутароў звычайна былі палякамі каталіцкага веравызнання. У 1960-я гады хутары ліквідаваны ў сувязі з узбуйненнем населеных пунктаў пры Мікіце Хрушчове. Жытлы з гаспадарчымі пабудовамі перамешчаны ў адно месца і сфарміравалі вёску Варгуцьева.{{Няма АК}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Філатаўскі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Філатаўскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Круглянскага раёна]]</text>
      <sha1>kk0dq9xu9f8booe6unnsivkrvmqrk9s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лебядзінец</title>
    <ns>0</ns>
    <id>281332</id>
    <revision>
      <id>5153259</id>
      <parentid>4246928</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T19:29:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vladislav Volcheck</username>
        <id>23259</id>
      </contributor>
      <origin>5153259</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3264" sha1="qzjifnhlfksyiv2ws4va08hjehzcj4w" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Лебядзінец
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = Ул. Центральная, Лебединец.jpg
|подпіс                = Вуліца Цэнтральная
 |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 46|lat_sec = 15
 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 48|lon_sec = 13
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Мінскі
|сельсавет             = Лугаваслабадскі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 
|год перапісу          = 
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|мова сайта 3          = 
|мова сайта 4          = 
|мова сайта 5          = 
|add1n                 = 
|add1                  = 
|add2n                 = 
|add2                  = 
|add3n                 = 
|add3                  = 
|OpenStreetMap         = 243017755
}}

'''Лебядзі́нец'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Liebiadziniec}}, {{lang-ru|Лебединец}}) — [[вёска]] ў [[Мінскі раён|Мінскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Лугаваслабадскі сельсавет|Лугаваслабадскага сельсавета]].

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Лугаваслабадскі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Лугаваслабадскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Мінскага раёна]]</text>
      <sha1>qzjifnhlfksyiv2ws4va08hjehzcj4w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Група армій «D»</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293530</id>
    <revision>
      <id>5153373</id>
      <parentid>4608816</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T11:05:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ueschar</username>
        <id>151377</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>абнаўленне звестак</comment>
      <origin>5153373</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11336" sha1="fn8a06q957elkhxswzwh34qj56facc7" xml:space="preserve">{{ Ваеннае падраздзяленне
|назва= Група армій «D»&lt;br/&gt;{{lang-de|Heeresgruppe D}}
|выява=[[Файл:Oberbefehlshaber Heeresgruppe.svg|300px]]
|подпіс=
|гады= [[26 кастрычніка]] [[1940]] — [[6 мая]] [[1945]]
|краіна={{Сцяг|Трэці Рэйх}} [[Трэці Рэйх]]
|падпарадкаванне=
|у складзе=
|тып=
|роля=
|памер=
|камандная_структура=
|размяшчэнне=
|мянушкі=
|заступнік=
|дэвіз=
|колеры=
|марш=
|талісман=
|рыштунак=
|войны= [[Другая сусветная вайна]]
|бітвы= [[Аперацыя Юбілей]]&lt;br /&gt;[[Аперацыя Аверлорд]] &lt;br /&gt;
[[Аперацыя Драгун]] 
|знакі_адрозненні=
|цяперашні_камандзір=
|вядомыя_камандзіры =
[[Эрвін фон Віцлебен]]&lt;br /&gt;
[[Герд фон Рундштэт]] &lt;br /&gt;
[[Ханс Гюнтэр фон Клюгэ|Ганс фон Клюгэ]] &lt;br /&gt;
[[Альберт Кесельрынг]]
}}

'''Група армій «D»''' ({{lang-de|Heeresgruppe D}}) — адна з [[Група армій|груп армій]] [[вермахт]]а падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]].

== Стварэнне групы. Акупацыйная дзейнасць [[1940]]—[[1944]] ==
Група армій «D» сфарміравана [[26 кастрычніка]] [[1940]] г. у [[Францыя|Францыі]] пры падзеле камандавання [[Група армій «C»|групы армій «С»]] і [[Група армій «A»|групы армій «А»]]. З [[15 красавіка]] [[1941]] група армій «D» пачала называцца [[Галоўнае камандаванне «Захад»|Галоўнакамандаваннем «Захаду»]] ({{lang-de|Oberbefehlshaber «West»}}). У выніку гэтага некаторыя даследчыкі няправільна называюць яе групай армій «Захад». Галоўнай задачай групы армій было ажыццяўленне [[акупацыя|акупацыйных]] функцый у [[Францыя|Францыі]], [[Бельгія|Бельгіі]], [[Нідэрланды|Нідэрландах]].

У жніўні [[1942]] падраздзяленні групы армій адбілі спробу [[Антыгітлераўская кааліцыя|саюзнікаў]] захапіць порт [[Д'еп]]. На працягу [[1942]]—[[1944]] гг. войскі групы сумесна з [[Арганізацыя Тота|арганізацыяй «Тота»]] прымалі ўдзел у стварэнні «[[Атлантычны вал|Атлантычнага вала]]». У лістападзе [[1942]] г. войскі групы армій «D» правялі аперацыю па захопу тэрыторыі [[Рэжым Вішы|вішысцкай Францыі]]. Пачынаючы з канца [[1943]] г., падраздзяленні групы армій прымаюць актыўны ўдзел у барацьбе з [[Рух Супраціву, Францыя|рухам Супраціву]].

== [[Заходнееўрапейскі тэатр ваенных дзеянняў Другой сусветнай вайны|Заходні фронт]] [[1944]]—[[1945]] ==
{{main|Аперацыя Оверлорд|Аперацыя Драгун}}
На працягу першай паловы [[1944]] г. камандаванню групы армій «D» былі падпарадкаваны войскі [[Група армій «B»|групы армій «B»]] і [[Група армій «G»|групы армій «G»]], а ў канцы года яшчэ і [[Група армій «H»|групы армій «H»]]. З [[10 верасня]] [[1944]] г. групу пачалі называць выключна ''Галоўнае камандаванне «Захаду»''. З моманту [[Аперацыя Аверлорд|высадкі саюзнікаў у Нармандыі]], а ў далейшым і на паўднёвым узбярэжжы Францыі, вяла абарончыя баі з паступовым адыходам да меж [[Трэці Рэйх|Трэцяга Рэйха]]. Фактычна камандаванне ажыццяўляла кіраўніцтва ўсімі нямецкімі войскамі на [[Заходнееўрапейскі тэатр ваенных дзеянняў Другой сусветнай вайны|Заходнім фронце]]. [[25 сакавіка]] [[1945]] г. яна была перайменавана ў ''Галоўнакамандаванне «Поўдзень»''. [[22 красавіка]] [[1945]] г., пасля капітуляцыі нямецкіх войск у [[Паўночная Італія|Паўночнай Італіі]], узяла на сябе лінію абароны па ўсёй тэрыторыі [[Паўднёвая Германія|Паўднёвай Германіі]]. Капітулявала [[6 мая]] [[1945]].

== Баявы склад групы армій «D» ==
'''Лістапад [[1940]]'''
* штаб групы армій «D»
* 603-і батальён сувязі групы армій «D»
* [[1-я армія (Германія)|1-я армія]] — камандуючы [[генерал-палкоўнік]] [[Яганес Бласкавіц]]
* [[7-я армія (Германія)|7-я армія]] — камандуючы [[генерал-палкоўнік]] [[Фрыдрых Дольман]]
* [[6-я армія (Германія)|6-я армія]] — камандуючы [[генерал-фельдмаршал]] [[Вальтэр фон Рэйхенау]]
'''Май [[1941]] — жнівень [[1943]]'''
* штаб групы армій «D»
* 603-і батальён сувязі групы армій «D»
* [[1-я армія (Германія)|1-я армія]] — камандуючы [[генерал-палкоўнік]] [[Яганес Бласкавіц]]
* [[7-я армія (Германія)|7-я армія]] — камандуючы [[генерал-палкоўнік]] [[Фрыдрых Дольман]]
* [[15-я армія (Германія)|15-я армія]] — камандуючы [[генерал-палкоўнік]] [[Генрых фон Фіцінгхоф]]
'''Май [[1944]]'''
* штаб групы армій «D»
* 603-і батальён сувязі групы армій «D»
* [[група армій «B»]] — камандуючы [[генерал-фельдмаршал]] [[Эрвін Ромель]]
* [[група армій «G»]] — камандуючы [[генерал-палкоўнік]] [[Яганес Бласкавіц]]
* [[5-я танкавая армія (Германія)|танкавая група «Захад»]] — камандуючы [[генерал пяхоты|генерал танкавых войск]] Геер фон Швэпенбург
'''Снежань [[1944]]'''
* штаб Галоўнага камандавання «Захад»
* 603-і батальён сувязі Галоўнага камандавання «Захад»
* [[група армій «B»]] — камандуючы [[генерал-фельдмаршал]] [[Вальтэр Модэль]]
* [[група армій «G»]] — камандуючы [[генерал-палкоўнік]] [[Яганес Бласкавіц]]
* [[група армій «H»]] — камандуючы [[генерал-палкоўнік]] [[Курт Штудэнт]]
* [[6-я танкавая армія (Германія)|6-я танкавая армія СС]] — камандуючы [[генерал-палкоўнік]] [[вафэн-СС|войск СС]] [[Оберстгрупенфюрар]] [[Ёзэф Дзітрых]]
'''Май [[1945]]'''
* штаб Галоўнага камандавання «Поўдзень»
* 603-і батальён сувязі Галоўнага камандавання «Поўдзень»
* [[група армій «G»]] — камандуючы [[генерал пяхоты|генерал ад інфантэрыі]] [[Фрыдрых Шульц, генерал|Фрыдрых Шульц]]
* [[11-я армія (Германія)|11-я армія]] — камандуючы [[генерал пяхоты|генерал ад артылерыі]] [[Вальтэр Лухт]]
* [[19-я армія (Германія)|19-я армія]] — камандуючы [[генерал пяхоты|генерал ад інфантэрыі]] Эрых Брандэнбургер
* [[24-я армія (Германія)|24-я армія]] — камандуючы [[генерал пяхоты|генерал ад інфантэрыі]] Рудольф Шміт

== Камандуючыя ==
* [[генерал-фельдмаршал]] [[Эрвін фон Віцлебен]] (26.10.[[1940]] — 15.03.[[1942]])
* [[генерал-фельдмаршал]] [[Герд фон Рундштэт]] (15.03.[[1942]] — 02.07.[[1944]])
* [[генерал-фельдмаршал]] [[Ханс Гюнтэр фон Клюгэ|Ганс фон Клюгэ]] (02.07.[[1944]] — 15.08.[[1944]])
* [[генерал-фельдмаршал]] [[Герд фон Рундштэт]] (15.08.[[1944]] — 11.03.[[1945]])
* [[генерал-фельдмаршал]] [[Альберт Кесельрынг]] (11.03.[[1945]] — 06.05.[[1945]])

== Гл. таксама ==
* [[Спіс камандуючых германскімі групамі армій падчас Другой сусветнай вайны]]

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Мюллер-Гиллебранд, Б. Сухопутная армия Германии, [[1939]]—[[1945]] гг. — М.: Изографус, Эксмо, 2002. — 800 с. — 5000 экз. — ISBN 5-94661-041-4.
* Залесский, К. А. Вооружённые силы III Рейха. Полная энциклопедия. Вермахт, люфтваффе, кригсмарине. — М.: Эксмо, 2008. — 944 с. — 4000 экз. — ISBN 978-5-903339-73-0.

== Спасылкі ==
* [https://web.archive.org/web/20080621170350/http://velikvoy.narod.ru/voyska/voyskager/grupp/d.htm Великая война]
* [http://angriff.narod.ru/suhoput/komsost_01_gruparmy.htm Der angriff]
* [http://www.genstab.ru/muller_armee.htm Генштаб.ру] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181127234345/http://www.genstab.ru/muller_armee.htm |date=27 лістапада 2018 }}
* [http://www.ostfront.ru/Text/Heer.html Восточный фронт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081020140515/http://www.ostfront.ru/Text/Heer.html |date=20 кастрычніка 2008 }}

{{Узброеныя сілы Трэцяга рэйха ў ДСВ}}

[[Катэгорыя:Нямецкія групы армій у Другой сусветнай вайне]]</text>
      <sha1>fn8a06q957elkhxswzwh34qj56facc7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Itransition</title>
    <ns>0</ns>
    <id>341864</id>
    <revision>
      <id>5153351</id>
      <parentid>5032914</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T08:52:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5153351</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18401" sha1="pse498apqc2xku7cekyzpasq3lkyqc1" xml:space="preserve">{{Кампанія 
|тып                 = прыватная
|назва               = Itransition Group
|заснавана           = [[1998]]
|лагатып             =
|размяшчэнне         = [[ЗША]], [[Вялікабрытанія]], [[Нідэрланды]], [[Расія]], [[Беларусь]]
|лік супрацоўнікаў   = {{nobr|1500}} (2016 год)&lt;ref name=&quot;pvt&quot;/&gt;
|ключавыя фігуры     = Сяргей Гвардзейцаў
&lt;small&gt;Старшыня Савета дырэктароў&lt;/small&gt; &lt;br/&gt;
Аляксей Дземічаў &lt;small&gt;CEO&lt;/small&gt;
|галіна              = [[Праграмнае забеспячэнне]], [[ІТ-кансалтынг]], [[ІТ-аўтсорсінг]]
|сайт                = [http://itransition.com// www.itransition.com] &lt;br/&gt; [http://itransition.ru// www.itransition.ru] &lt;br/&gt;
[http://itransition.ru// www.itransition.by]
|колькасць супрацоўнікаў=800}}
[[Выява:Kuĺman Street (Minsk, Belarus) — Вуліца Кульман (Мінск, Беларусь) — Улица Кульман (Минск, Беларусь) - p09.jpg|thumb|300px|Офіс у Мінску на [[вуліца Кульман|вуліцы Кульман]]]]
'''Itransition Group (Itransition)''' – міжнародная ІТ-кампанія, адзін з найбуйнейшых вытворцаў заказнога [[праграмнае забеспячэнне|праграмнага забеспячэння]] ў [[СНД]]. Рэзідэнт [[Беларускі парк высокіх тэхналогій|Парку высокіх тэхналогій Беларусі (ПВТ)]]&lt;ref name=&quot;pvt&quot;&gt;[http://www.park.by/it/enterprise-108/type-full/ Беларускі Парк высокіх тэхналогій: рэзідэнты] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160731194209/http://www.park.by/it/enterprise-108/type-full |date=31 ліпеня 2016 }}&lt;/ref&gt;, а таксама член навукова-тэхналагічнай асацыяцыі «Інфапарк»&lt;ref&gt;[http://infopark.by/node/4300 Члены асацыяцыі «Інфапарк»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160817081705/http://infopark.by/node/4300 |date=17 жніўня 2016 }}&lt;/ref&gt;. Уваходзіць у пяцёрку найбуйнейшых экспарцёраў праграмнага забеспячэння з ліку кампаній-рэзідэнтаў [[Беларускі парк высокіх тэхналогій|ПВТ]]&lt;ref&gt;[http://park.by/post-1129/ Парк высоких технологий подвел итоги работы в 2015 году] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160820035118/http://park.by/post-1129 |date=20 жніўня 2016 }}&lt;/ref&gt;.
Кампанія мае прадстаўніцтвы ў [[ЗША]], [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], [[Нідэрланды|Нідэрландах]], [[Расія|Расіі]], а таксама 5 цэнтраў распрацоўкі ў [[Беларусь|Беларусі]]&lt;ref name=&quot;ss&quot;&gt;[http://delo.by/news/~shownews/11601-istorii-uspeha-kompaniya-itransition Itransition: история успеха]&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя ==
Кампанія паўстала ў складзе холдынгу «[[БелХард]]»&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://companies.dev.by/itransition |title=ИТ-компании Беларуси |access-date=12 жніўня 2016 |archive-date=20 ліпеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160720133916/https://companies.dev.by/Itransition |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. У 1998 годзе Сяргей Гвардзейцаў, працаваўшы ў той час дырэктарам па распрацоўцы, стварыў сваё падраздзяленне з 10 Java-спецыялістаў. У 2005 годзе гэтае падраздзяленне вылучылася ў незалежную кампанію Itransition, стаўшы адным з першых рэзідэнтаў [[Беларускі парк высокіх тэхналогій|ПВТ]]. У 2006 годзе кампанія была ператворана ў холдынг&lt;ref name=&quot;ss&quot;/&gt;. 

* У 2008 годзе адкрыты прадстаўніцтвы ў [[Расія|Расіі]] і [[Нідэрланды|Нідэрландах]]; Itransition становіцца ўдзельнікам партнёрскай праграмы [[Microsoft]]&lt;ref&gt;[https://partnercenter.microsoft.com/ru-ru/pcv/search Список партнеров Microsoft]&lt;/ref&gt;.
* У 2009 адкрыты офіс у [[Лондан|Лондане]], [[Вялікабрытанія]], а таксама першы офіс у [[ЗША]], у [[Остын|Остыне]]&lt;ref&gt;[http://42.tut.by/244284 Интервью с главой Itransition Сергеем Гвардейцевым] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160817024057/http://42.tut.by/244284 |date=17 жніўня 2016 }}&lt;/ref&gt;. 
* У 2013 годзе дэпартамент тэставання праграмнага забеспячэння Itransition вылучыўся&lt;ref&gt;[http://www.kv.by/content/330908-gruppa-kompanii-itransition-prodolzhaet-restrukturizatsiyu Группа компаний Itransition продолжает реструктуризацию]&lt;/ref&gt; ў даччыную кампанію [http://www.a1qa.ru/ A1QA] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160721020334/http://www.a1qa.ru/ |date=21 ліпеня 2016 }}. 
* У 2014 годзе кампанія пашырае асноўныя віды дзейнасці, уключаючы ў іх спіс паслугі па тэставанню бяспекі і тэхнічнай ахове інфармацыі&lt;ref&gt;[http://park.by/post-937/?lng=ru Компания Itransition расширяет основные виды деятельности] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160816150954/http://park.by/post-937/?lng=ru |date=16 жніўня 2016 }}&lt;/ref&gt;.
* У 2015 годзе кампанія ўвайшла у пяцёрку найбуйнейшых распрацоўшчыкаў праграмнага забеспячэння па версіі рэйтынгавага агенцтва «Эксперт РА»&lt;ref&gt;[http://ej.by/news/companies/2016/06/03/itransition-lokalizovalsya-v-pyaterke-krupneyshih-v-rossii.html Itransition «локализовался» в пятерке крупнейших в России разработчиков ПО] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160810182303/http://ej.by/news/companies/2016/06/03/itransition-lokalizovalsya-v-pyaterke-krupneyshih-v-rossii.html |date=10 жніўня 2016 }}&lt;/ref&gt;.
* У 2016 годзе Аляксей Дземічаў змяніў Сяргея Гвардзейцава на пасадзе генеральнага дырэктара&lt;ref&gt;[http://probusiness.by/strategy/1911-izmeneniya-v-itransition-chto-prineset-kompanii-novyy-gendirektor.html Новый гендиректор в Itransition]&lt;/ref&gt;. Адкрыты офіс у [[Дэнвер|Дэнверы]], [[ЗША]].

== Дзейнасць ==
* ІТ-кансалтынг
* [[Распрацоўка праграмнага забеспячэння]]
* Інтэграцыя карпаратыўных праграм
* [[Тэставанне праграмнага забеспячэння|Тэставанне і кантроль якасці]]
* Суправаджэнне і падтрымка праграмнага забеспячэння
* Фарміраванне выдзеленых каманд

== Рэйтынгі і ўзнагароды ==
З 2009 года Itransition штогод уваходзіць у спіс «100 сусветных аўтсорсэраў» (The Global Outsourcing Top 100)&lt;ref&gt;[https://www.iaop.org/content/19/165/1858/ The 2009 Global Outsourcing 100]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iaop.org/Content/19/165/3179 The 2010 Global Outsourcing 100]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iaop.org/content/19/165/2040/ The 2011 Global Outsourcing 100]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iaop.org/content/19/165/3437 The 2012 Global Outsourcing 100]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iaop.org/Content/19/165/3612 The 2013 Global Outsourcing 100]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iaop.org/Content/19/165/3879 The 2014 Global Outsourcing 100]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iaop.org/Content/19/165/4129 The 2015 Global Outsourcing 100]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iaop.org/Content/19/165/4454 The 2016 Global Outsourcing 100]&lt;/ref&gt;. У 2016 годзе кампанія ўвайшла ў топ рэйтынгу ў намінацыях «Водгукі кліентаў» і «Інавацыйныя праграмы», а таксама стала «суперзоркай»&lt;ref&gt;[http://telegraf.by/2016/04/8/319335-itransition-voshla-v-spisok-zvezd-mirovogo-reitinga-autsorsinga Itransition вошла в список «звезд» мирового рейтинга аутсорсинга]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt; рэйтынгу за прысутнасць у спісе на працягу апошніх 8 гадоў. 

Па выніках 2015 года кампанія [[Deloitte]] уключыла Itransition у спіс самых дынамічна развіваючыхся кампаній [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]]&lt;ref&gt;[https://dev.by/lenta/main/epam-i-itransition-vklyucheny-v-top-samyh-dinamichno-razvivayuschihsya-kompaniy-cevernoy-ameriki EPAM и Itransition — в топ-500 самых динамичных технологических компаний Cеверной Америки]&lt;/ref&gt; – Deloitte Technology Fast 500&lt;ref&gt;[http://www2.deloitte.com/content/dam/Deloitte/us/Documents/technology-media-telecommunications/Technology-Fast-500-Winners-Ranking-List.pdf Technology fast 500 winners ranking list] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160909161906/http://www2.deloitte.com/content/dam/Deloitte/us/Documents/technology-media-telecommunications/Technology-Fast-500-Winners-Ranking-List.pdf |date=9 верасня 2016 }}&lt;/ref&gt;. 

Рэйтынгавае агенцтва «Эксперт РА» па выніках 2013—2015 гадоў уключыла Itransition у спіс найбуйнейшых расійскіх кампаній у галіне інфармацыйных і камунікацыйных тэхналогій, а таксама ў Топ-30 распрацоўшчыкаў праграмнага забеспячэння&lt;ref&gt;[http://raexpert.ru/rankingtable/it/2013/main/ Список крупнейших российских компаний в области информационных и коммуникационных технологий по итогам 2013 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160717225139/http://raexpert.ru/rankingtable/it/2013/main/ |date=17 ліпеня 2016 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://raexpert.ru/rankingtable/it/2014/main/ Рэнкинг крупнейших групп и компаний в области информационных и коммуникационных технологий по итогам 2014 года]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://raexpert.ru/rankingtable/it/2015/main/ Рэнкинг крупнейших групп и компаний в области информационных и коммуникационных технологий по итогам 2015 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160731184756/http://www.raexpert.ru/rankingtable/it/2015/main/ |date=31 ліпеня 2016 }}&lt;/ref&gt;. У 2015 годзе Itransition увайшла ў пяцёрку найбуйнейшых распрацоўшчыкаў&lt;ref&gt;[http://raexpert.ru/rankingtable/it/2015/tab03/ Рэнкинг крупнейших в России разработчиков ПО по итогам 2015 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160809010624/http://www.raexpert.ru/rankingtable/it/2015/tab03/ |date=9 жніўня 2016 }}&lt;/ref&gt;.

Па дадзеных «Камерсанта», па выніках 2013—2015 гадоў Itransition трапіла у спіс найбуйнейшых ІТ-кампаній Расіі, а таксама ў спіс найбуйнейшых распрацоўшчыкаў праграмнага забеспячэння&lt;ref&gt;[http://www.kommersant.ru/doc/2446436 Крупнейшие компании российского ИТ-рынка за 2013 год]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.kommersant.ru/doc/2699918 Рейтинг российских ИТ-копаний за 2014 год]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://kommersant.ru/doc/2951885 Рейтинг российских ИТ-кмпаний за 2015 год]&lt;/ref&gt;.

Itransition з’яўляецца лаўрэатам першай прэміі «HR-брэнд Беларусі 2014»&lt;ref&gt;[http://belarus.hrbrand.ru/2014/news/460/ Названы победители «Премии HR-бренд Беларусь 2014»]&lt;/ref&gt;, двухразовым пераможцам у намінацыі «Сацыяльна адказны брэнд» конкурсу «Брэнд года»&lt;ref&gt;[http://www.gknt.gov.by/opencms/opencms/ru/inforinnov/eactualsub/-----2013-----/ В рамках конкурса «Брэнд года 2013» победили две компании-резидента ПВТ]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;, арганізатарам самага значная праэкта КСА Беларусі за 2016 год у намінацыі «Узаемадзеянне с мясцовымі супольнасцямі» па версіі фонду «Ідэя»&lt;ref&gt;[http://www.bybanner.com/article/23832.html Компания Itransition получила премию в области корпоративной социальной ответственности]&lt;/ref&gt;. 

== Адукацыйная дзейнасць ==
З 2005 года працуе навучальны цэнтр Itransition&lt;ref&gt;[http://telegraf.by/2013/09/v-kompanii-itranzishen-otkrilsya-filial-kafedri-informatiki-mgvrk В компании «Итранзишэн» открылся филиал кафедры информатики МГВРК]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;, які штогод навучае больш за шэсцьсот студэнтаў тэхналогіям [[Java]], [[.NET]], [[Ruby]], [[PHP]], [[SAP]] і [[тэставанне праграмнага забеспячэння|тэставанню ПЗ]].

Кампанія актыўна супрацоўнічае з вядучымі тэхнічнымі ВНУ Беларусі. На сённяшні дзень з дапамогай Itransition абсталяваны 12 навучальных лабараторый у [[Беларускі нацыянальны тэхнічны ўніверсітэт|Беларускім нацыянальным тэхнічным універсітэце (БНТУ)]]&lt;ref&gt;[http://www.bntu.by/partnersbntu.html Партнеры БНТУ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160716062100/http://www.bntu.by/partnersbntu.html |date=16 ліпеня 2016 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://dev.by/news/sostoyalos-otkrytie-sovmestnoy-uchebnoy-laboratorii-kompanii-itransition-v-bntu Состоялось открытие совместной учебной лаборатории компании Itransition в БНТУ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140805043657/http://dev.by/news/sostoyalos-otkrytie-sovmestnoy-uchebnoy-laboratorii-kompanii-itransition-v-bntu |date=5 жніўня 2014 }}&lt;/ref&gt;, [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускім дзяржаўным універсітэце (БДУ)]]&lt;ref&gt;[http://www.bsu.by/main.aspx?guid=3531 Кафедра телекоммуникаций и информационных технологий: партнеры]&lt;/ref&gt;, [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт інфарматыкі і радыёэлектронікі|Беларускім дзяржаўным універсітэце інфарматыкі і радыёэлектронікі (БДУІР)]]&lt;ref&gt;[http://www.bsuir.by/ru/sovmestnye-laboratorii БГУИР-Совместные научно-исследовательские лаборатории]&lt;/ref&gt;.

Itransition з’яўляецца пастаянным партнёрам па арганізацыі і правядзенні міжнародных навукова-практычных канферэнцый у галіне [[інфармацыйныя тэхналогіі|інфармацыйных тэхналогій]] (ITS, OSTIS), інтэлектуальнага конкурсу Itransition Opener&lt;ref&gt;[http://www.park.by/post-795/?lng=ru Компания-резидент ПВТ ЗАО «Итранзишэн» заставила будущих программистов поломать голову]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.bybanner.com/article/23728.html Определены финалисты Itransition Opener 2015]&lt;/ref&gt;, а таксама студэнцкага форуму па праграмнай інжынерыі SEF.BY2Students&lt;ref&gt;[http://www.park.by/post-705/?lng=ru Форум «SEF.BY2Students» в Минске]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;.

{{Зноскі|2}}

== Спасылкі ==
* [http://www.itransition.by Афіцыйны сайт Itransition (Беларусь)] ''(руск.)''
* [http://www.itransition.com Афіцыйны сайт Itransition] ''(англ.)''
* [http://www.itransition.ru Афіцыйны сайт Itransition] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220224071050/https://www.itransition.ru/ |date=24 лютага 2022 }} ''(руск.)''

[[Катэгорыя:ІТ-кампаніі ЗША]]
[[Катэгорыя:ІТ-кампаніі Беларусі]]
[[Катэгорыя:ІТ-кампаніі Расіі]]
[[Катэгорыя:Кампаніі, заснаваныя ў 1998 годзе]]
[[Катэгорыя:Кампаніі паводле алфавіта]]</text>
      <sha1>pse498apqc2xku7cekyzpasq3lkyqc1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Homo erectus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>539954</id>
    <revision>
      <id>5153213</id>
      <parentid>5032361</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T16:37:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5153213</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27977" sha1="ltzfbsbb84ti2fg9wsxhpg39v29uyxb" xml:space="preserve">{{Таксон
|image file    =
|image descr   = Рэканструкцыя
|regnum        = Жывёлы
|parent        = Homo
|rang          = Від
|latin         = Homo erectus
|author        = [[Dubois]], 1892
|syn           = 
|typus         = 
|children name = Падвіды
|children      = [[#Падвіды|гл. тэкст]]
|Узнік         = 
|Вымер         = Так
|wikispecies   = Homo erectus
}}
'''Homo erectus''', або '''чалавек прамаходзячы''' (архантрапы) — выкапнёвы від людзей, які разглядаюць як непасрэднага продка [[Чалавек разумны|сучасных людзей]].

Даследаванне геному [[X-храмасома|X-храмасомы]] ў 2008 годзе прывяло да высновы, што азіяцкі від ''Homo erectus'' цалкам мог скрыжоўваюцца з ''[[Чалавек разумны|Homo sapiens]]'' і быць продкам сучасных людзей па змяшаным лініях (не прамой мужчынскі і не прамой жаночай)&lt;ref&gt;http://www.genetics.org/cgi/content/full/genetics;178/1/427 Testing for Archaic Hominin Admixture on the X Chromosome&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.miller-mccune.com/science_environment/the-ancestor-hunter-1372?article_page=1 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210203054932/http://www.miller-mccune.com/science_environment/the-ancestor-hunter-1372?article_page=1 |date=3 лютага 2021 }} The Ancestor Hunter&lt;/ref&gt;.

== Паходжанне ==
Мяркуецца, што Homo erectus з’явіліся ва Усходняй [[Афрыка|Афрыцы]] ў эпоху сярэдняга [[плейстацэн]]у, эвалюцыянаваўшы ад ''[[Homo rudolfensis]]'', і ўжо 1,8 мільёна гадоў таму праз тэрыторыю [[Блізкі Усход|Блізкага Усходу]] (''[[Дманісійскі гамінід|Homo georgicus]]'', ён жа дманісійскі гамінід) яны шырока распаўсюдзіліся па [[Еўразія|Еўразіі]] аж да [[Кітай|Кітая]] ([[юаньмоўскі чалавек]]).

== Геаграфія рассялення ==
Homo erctus былі параўнальна шырока распаўсюджаныя па Старому Свету і распадаліся на шэраг лакальных падвідаў. За [[афрыка]]нскім падвідам замацавалася назва ''[[Homo ergaster]]'', хоць да афрыканскіх Homo erectus адносяць таксама [[Homo erectus mauritanicus|атлантрапа]] і [[Радэзійскі чалавек|радэзійскага чалавека]]. За [[Еўропа|еўрапейскім]] падвідам замацавалася назва [[Гайдэльбергскі чалавек|гейдэльбергскага чалавека]], хоць існавалі і [[Homo antecessor|«дагейдэлбергскія» эрэктусы]] (''Homo antecessor''). Ва Усходняй Азіі жылі два падвіды: больш прымітыўныя яванскія [[пітэкантрап]]ы з [[Інданезія|Інданезіі]] і больш прагрэсіўныя [[сінантрап]]ы з [[Кітай|Кітая]] (з Кітая таксама вядомы [[ланьцяньскі чалавек]], больш архаічны, чым сінантрап).

== Гісторыя выяўлення ==
У [[1890]] года галандскі лекар [[Эжэн Дзюбуа]] адправіўся на востраў [[Ява]] ў пошуках «адсутнага звяна» паміж малпападобнымі продкамі і сучасным чалавекам — [[Пітэкантрап|«пітэкантрапа»]] (малпачалавека) — існаванне якога было раней гіпатэтычна прапанавана [[Эрнст Генрых Гекель|Э. Гекелем]]&lt;ref&gt;Поршнев Б. Ф. О начале человеческой истории. — М.: ФЭРИ-В, 2006. — С. 63-64.&lt;/ref&gt;. Праз месяц раскопак на беразе ракі Сола каля вёскі Трыніль быў знойдзены скамянелы карэнны зуб малпы, а яшчэ праз месяц, у кастрычніку [[1891]] года — чэрапная накрыўка, пасля чаго Дзюбуа робіць выснову, што гэтыя часткі належаць буйной чалавекападобнай малпе. Яшчэ праз год у 14 метрах ад месца знаходкі была знойдзена чалавечая сцегнавая костка, якая была таксама аднесена да рэшткаў невядомай малпападобнай істоты. Па форме сцегнавой кості быў зроблены вывад аб прамахаджэнні, а сам новы від названы Pithecantropus erectus (малпачалавек прамаходзячы)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://sivatherium.narod.ru/library/Nesturh/pt_03_01.htm |title=''Нестурх Н. Ф.'' Происхождение человека. — М.: АН СССР, 1958. — C. 285. |access-date=2 снежня 2017 |archive-date=4 снежня 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171204123315/http://sivatherium.narod.ru/library/Nesturh/pt_03_01.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

У 1930-я гады [[Густаў фон Кёнігсвальд]] выявіў іншыя, меўшыя лепшую ступень захаванасці, рэшткі явантрапа, або салойскага чалавека (Homo erectus soloensis) на востраве [[Ява]] (мястэчка Моджокерто каля Сангірана), пасля чаго сумненні ў прыналежнасці пітэкантрапа да роду Homo адпалі. У [[1940]] годзе Эрнст Майр прапанаваў адносіць гэтыя астанкі да віду «чалавек прамаходзячы» (Homo erectus erectus).

У [[1927]] годзе выкапневыя рэшткі Homo erectus былі выяўленыя ў Кітаі, спачатку ў гроце [[Чжаўкаўдзянь]] паблізу [[Пекін]]а, затым у іншых месцах, дзе ён атрымаў назву [[Сінантрап|«сінантрап»]] (кітайскі чалавек), ці Homo erectus pekinensis. У [[1963]] годзе ў Ланьцяне была знойдзена сківіца, вызначаная даследчыкамі як больш старажытны від [[сінантрап]]а — [[ланьцяньскі чалавек]] ({{Lang-la|Homo erectus lantianensis}})&lt;ref&gt;{{ВСЭ3|Синантроп|23}}&lt;/ref&gt;, а ў [[1965]] годзе ў паўднёвакітайскай правінцыі [[Юньнань]] былі выяўленыя зубы і каменныя прылады Юаньмоўскага чалавека.

21 кастрычніка [[1907]] года ўпершыню былі знойдзены рэшткі еўрапейскай разнавіднасці Homo erectus: падчас раскопак у [[Маўэр (Бадэн)|Маўэры]] рабочы Даніэль Хартман знайшоў сківіцу, перадаў знаходку прафесару [[Гайдэльбергскі ўніверсітэт|Гайдэльбергскага універсітэта]] [[Ота Шэтэнзак]]у, які ідэнтыфікаваў ўзор і даў яму назву [[Гайдэльбергскі чалавек|Гайдэльбергскага чалавека]]. Пазней падобныя знаходкі былі зробленыя ў Венгрыі (1965), Чэхіі (1968), Германіі (1974) і ў Афрыцы (1935-1955).

== Знешні выгляд ==
Homo erectus мелі нізкі рост (1,2—1,5 м) і прамую хаду. Аб тым, што спосабам перамяшчэння служыла прамахаджэнне (адкуль і назва віду), сведчыць будова сцегнавой косткі, ідэнтычнай такой у сучаснага чалавека. Характарызаваліся архаічнай будовай чэрапа (тоўстыя сценкі, нізкая лобная костка, выступаючыя надвочнічныя валікі, скошаны падбародак). Аб'ём мозга дасягаў 850-1200 см³, што больш, чым у ''Homo habilis'', але некалькі менш, чым у ''Homo sapiens'' і ''Homo neanderthalensis''. Палавы дымарфізм быў ярчэй выяўлены, чым у сучаснага чалавека.

== Побыт і лад жыцця ==
Галоўным заняткам Homo erectus быў пастаянны пошук пражытка. Акрамя збіральніцтва карэнняў, ягад і іншых раслінных пладоў, якіх для падтрымання іх жыццядзейнасці было недастаткова, яны перыядычна палявалі на розных жывёл, часцей дробных, але часам і буйных&lt;ref&gt;Семенов Ю. И. На заре человеческой истории. — М.: Мысль, 1989. — С. 55.&lt;/ref&gt;. [[Ранні палеаліт|Раннепалеалітычныя]] знаходкі, выяўленыя ў [[1954]]—[[1955]] гадах у [[Алжыр]]ы, прыадчынілі падрабязнасці ладу жыцця чалавекападобных істот таго часу. Паблізу з косткамі Homo erectus былі выяўленыя часткі шкілетаў насарогаў, сланоў, гіпапатамаў і жырафаў. Побач знаходзіліся каменныя прылады працы&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Питекантроп // История каменного века / Учебно-образовательный портал «Все лекции». |url=http://vse-lekcii.ru/lekcii-po-istorii/istoriya-kamennogo-veka/pitekantrop |accessdate=2 снежня 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170915113448/http://vse-lekcii.ru/lekcii-po-istorii/istoriya-kamennogo-veka/pitekantrop |archivedate=15 верасня 2017 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

Небяспека, што чакала Homo erectus на кожным кроку, вымушала іх аб’ядноўвацца ў вялікія ўстойлівыя сямейныя калектывы, у дачыненні да якіх у савецкай гістарычнай літаратуры зацвердзілася паняцце «першабытны статак»&lt;ref&gt;Семенов Ю. И. На заре человеческой истории. — М.: Мысль, 1989. — С. 65.&lt;/ref&gt; або ''[[праабшчына]]''.

Даследаванне матэрыялаў прылад на стойбішчах ў Афрыцы паказала, што апошнія з’яўляліся пастаяннымі&lt;ref&gt;Семенов Ю. И. На заре человеческой истории. — М.: Мысль, 1989. — С. 178.&lt;/ref&gt;. Мяркуючы па прасторным даследаваным жытлам, у адным памяшканні на працягу доўгага часу суіснавалі некалькі пакаленняў вялікага сямейства. Аб’яднанне ў праабшчыны спрыяла аблягчэнню палявання на буйных жывёл, акрамя якой эрэктусы маглі займацца рыбалкай, часцей за ўсё, ловячы рыбу голымі рукамі.

На думку спецыялістаў-антраполагаў, у грамадстве эрэктусаў адбываліся сутычкі, якія часцяком прыводзілі да смерці тых ці іншых членаў абшчыны, а ў галодныя часы звычайным з’яўляўся [[канібалізм]]. Каб мірна суіснаваць у такім прымітыўным грамадстве, трэба было прыкладаць немалыя намаганні, якія б дазвалялі ўтаймаваць першабытныя інстынкты. З гэтай мэтай, выпрацоўваліся нейкія агульнапрынятыя нормы паводзін, для кантролю над выкананнем якіх паўстала неабходнасць у важаках, якім адводзілася кіруючая роля&lt;ref&gt;[http://www.istmira.com/drugoe-pervobytnoe-obschestvo/7366-obraz-zhizni-arhantropov-po-arheologicheskim-dannym.html Образ жизни питекантропов по археологическим данным]&lt;/ref&gt;.

У адрозненне ад сучасных людзей, на ранняй стадыі ў Homo erectus яшчэ не існавала строгіх сексуальных абмежаванняў і фактычна панаваў [[праміскуітэт]]. Аднак на позняй стадыі ў іх статках перыядычна узнікалі ўстойлівыя сямейныя пары, калі які-небудзь самец, выяўляючы агрэсію ў адносінах да сваіх супляменнікаў, выбіраў пэўную самку, як гэта мастацкі апісана ў гістарычнай аповесці [[Джэк Лондан|Джэка Лондана]] «Да Адама» (1907).

На думку французскага антраполага [[Анры Віктор Валуа|А. Валуа]] і савецкага вучонага А. В. Нямілава, у эпоху ранняга палеаліту з-за наступстваў пераходу да прамахаджэння, якія выклікалі ўскладненні пры родах, працягласць жыцця самак эректусов была ніжэй, чым у самцоў, у сілу чаго лік апошніх у першабытных чалавечых калектывах перавышала лік першых&lt;ref&gt;Семенов Ю. И. На заре человеческой истории. — М.: Мысль, 1989. — С. 72.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://biofile.ru/bio/2215.html Люди-неандертальцы.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171113221832/http://biofile.ru/bio/2215.html |date=13 лістапада 2017 }}&lt;/ref&gt;.

Калі вялікую частку жыцця самцоў займала паляванне або сутыкненні з-за асабістага суперніцтва, самкі займаліся побытам, гадавалі дзяцей, даглядалі параненых і хворых. Уключэнне ў паўсядзённы рацыён Homo erectus мяса дапамагло вырашыць праблему забеспячэння арганізма надзейнымі крыніцамі папаўнення энергетычнага запасу, неабходнага для выканання цяжкай фізічнай працы. А выкарыстанне ў ежу розных раслін з’яўлялася выдатным спосабам пазнання іх гаючых уласцівасцяў, што можна лічыць першымі крокамі да лячэння.

Навука валодае фактамі праявы ''Homo erectus'' калектыўнага клопату пра хворых супляменнікаў. Так, на выяўленай Дзюбуа на о-ве [[Ява]] сцегнавой костке [[пітэкантрап]]а маюцца выяўленыя змены касцяной тканіны (экзастоз). Відавочна, што без падтрымкі суродзічаў гэты кульгавы, з абмежаванымі магчымасцямі самаабароны, індывід непазбежна павінен быў загінуць, аднак ён жыў, застаючыся калекай, доўгія гады&lt;ref&gt;[https://studfiles.net/preview/2767127/page:3/ Сорокина Т. С. История медицины. — М.: ИЦ «Академия», 2009. — С. 21.]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;.

Нават у тыя далёкія першабытныя часы, ''Homo erectus'' пачынаюць ўсведамляць важнасць гігіенічных навыкаў, такіх як выдаленне з жытла рэшткаў з'едзеных жывёл або пахаванне памерлых суродзічаў. Але на тым этапе развіцця чалавецтва, пры адсутнасці абстрактнага мыслення, усё гэта абыходзілася яшчэ без асаблівых рытуалаў або стварэння пахавальнага культу.

== Матэрыяльная культура ==
Homo erectus актыўна выраблялі каменныя прылады ([[ашэльская культура]]), выкарыстоўвалі шкуры ў якасці адзення, жылі ў пячорах і карысталіся [[Агонь|агнём]], 0,8—1,9 мільёна гадоў таму [[Асваенне агня старажытнымі людзьмі|пачалі гатаваць ежу на агні]]&lt;ref&gt;[http://www.pnas.org/content/108/35/14555.abstract Phylogenetic rate shifts in feeding time during the evolution of Homo, 2011.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171202022632/http://www.pnas.org/content/108/35/14555.abstract |date=2 снежня 2017 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Rincon&quot;&gt;{{Cite news|title=Early human fire skills revealed|last=Rincon|first=Paul|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/3670017.stm|publisher=[[BBC News (телеканал)|BBC News]]|date=April 29, 2004|accessdate=2007-11-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://lenta.ru/news/2011/08/23/erectus/ Lenta.ru: Прогресс: Человеческой кухне оказалось 1,9 миллиона лет]&lt;/ref&gt;. Homo erectus са стаянкі [[Мост дачок Якава|Гешэр Бенот Йакаў]] (Ізраіль) разам з рыбай і мясам ўжывалі ў ежу да 55 розных відаў раслін, у тым ліку насенне [[Nymphaeáceae|гарлачыкавых]], карэньчыкі [[Typhāceae|рагозавых]], насенне [[Sílybum mariánum|растаропшы плямістай]], плады [[дзяржыдрэва]] і жалуды [[Quercus calliprinos|дуба калепрынскага]] і [[Quercus ithaburensis|дуба таворскага]]&lt;ref&gt;[http://www.pnas.org/content/early/2016/11/29/1607872113 The plant component of an Acheulian diet at Gesher Benot Ya‘aqov, Israel, 2016.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161208172559/http://www.pnas.org/content/early/2016/11/29/1607872113 |date=8 снежня 2016 }}&lt;/ref&gt;. Насенне і карані падвяргаліся тэрмічнай апрацоўцы, аб чым, у прыватнасці, сведчаць абсмаленыя жалуды і печаныя сцёблы трыснягу. Зімой і вясной яны харчаваліся [[Буракі|бураком]] і лісцем [[Мальва|мальвы]]&lt;ref&gt;[http://www.infox.ru/science/past/2016/12/07/Uchyenyyye_ryekonstr.phtml Учёные реконструировали в деталях палеодиету древних людей]&lt;/ref&gt;.

== Зыход Homo erectus ==
Да нядаўняга часу лічылася, што Homo erectus вымерлі каля 300 тысяч гадоў таму, саступіўшы месца [[Неандэрталец|неандэртальцам]]. Аднак апошнія знаходкі сведчаць, што на ўскраінах арэалу яны маглі дажыць да прыходу сучасных людзей. Цяпер лічыцца, што апошнія папуляцыі Homo erectus вымерлі з прычыны вывяржэння супервулкана [[Вядомыя вывяржэнні вулкана Тоба|Тоба]] 74 тыс. гадоў таму. Іншыя навукоўцы лічаць, што апошнія [[пітэкантрап]]ы ў [[Інданезія|Інданэзіі]] вымерлі 27 тыс. гадоў таму&lt;ref&gt;[http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9F06EEDA133AF933A25752C0A9679C8B63&amp;sec=&amp;pagewanted=print Aliens on Earth: We Used to Call Them Ancestors]&lt;/ref&gt;. [[Homo floresiensis]] часам разглядаецца як відазмяніўшыся на [[Флорэс (востраў)|Флорэс]] ва ўмовах [[астраўная карлкавасць|астраўной карлікавасці]] варыянт эр'ктуса.

== Падвіды ==
* ''[[Пітэкантрап|Homo erectus erectus]]'' — [[Пітэкантрап]]
* ''[[Дманісійскі гамінід|Homo erectus georgicus]]'' — [[Дманісійскі гамінід]]
* ''[[Homo erectus lantianensis]]'' — [[Ланьцяньскі чалавек]]
* ''[[Homo erectus mauritanicus]]'' — [[homo erectus mauritanicus|Атлантрап]]
* ''[[Homo erectus nankinensis]]'' — 
* ''[[Сінантрап|Homo erectus pekinensis]]'' — [[Сінантрап]]
* ''[[Homo erectus palaeojavanicus]]'' — [[Мегантрап]]
* ''[[Homo erectus soloensis]]'' — [[Явантрап]]
* ''[[Homo erectus tautavelensis]]'' — [[Чалавек з Татавеля]]
* ''[[Homo erectus yuanmouensis]]'' — [[Юаньмоўскі чалавек]]
{{зноскі}}

== Літаратура ==

=== Навуковая ===
* ''Алексеев В. П.'' Становление человечества. — М.: Политиздат, 1984. — 462 с.: ил.
* ''Алексеев В. П., Першиц А. И.'' История первобытного общества. — 4-е изд. — М.: Высшая школа, 1990. — 352 с.
* ''Аугуста Йозеф, [[Здэнек Бурыян|Буриан Зденек]].'' Жизнь древнего человека / Пер. з чеш. И. Грязнова. — Прага: Партия, 1961. — 68 с. + 52 ил.
* ''Биологический энциклопедический словарь'' / Под ред. М. С. Гилярова. Сост. А. А. Баев, Г. Г. Винберг, Г. А. Заварзин и др.— М.: Сов. энциклопедия, 1989. — С. 470-471.
* ''Гремяцкий М. А'' Как произошел человек. — М.: МГУ, 1954. — 176 с.: іл. 
* ''Джохансон Дональд, Мейтленд Идт.'' Люси. Истоки рода человеческого / Пер. . з англ. Е. З. Годиной. — М.: Мир, 1984. — 296 с.
* ''Дробышевский С. В.'' Предшественнки. Предки? Архантропы. Гоминиды, переходные от архантропов к  палеоантропам. — Ч. III; Ч. IV. — М.: ЛКИ, 2014. — 352 с. — ISBN 978-5-382-01486-9.
* ''Елинек Ян.'' Большой иллюстрированный атлас первобытного человека / Пер. Е. Финштейна под ред. В. П. Алексеева. — Прага: Артия, 1972. — 560 с.: іл.
* ''Ефименко П. П.'' Первобытное общество. Очерки по истории палеолитического времени. — 3-е изд. — Киев: Изд-во АН УССР, 1953. — 664 с.: ил.
* ''Иванова И. К.'' Геологический возраст ископаемого человекака. К VII конгресса INQUA. — М.: Наука, 1965. — 192 с.
* ''Ископаемые гоминиды и происхождение человека:'' Сб. / Ин-т этнографии им. Н. Н. Миклухо-Маклая АН СССР. — М.: Наука, 1966. — 560 с.: ил.
* ''История первобытного общества:'' Общие вопросы. Проблемы антропосоциогенеза / Ин-т этнографии им. Н. Н. Миклухо-Маклая АН СССР. — М.: Наука, 1983. — 432 с.
* ''В. Е. Ларичев'' Сад Эдема. — М.: Политиздат, 1980. — 400 с.: ил.
* ''Марков А. В.'' Эволюция человека. Книга первая: Обезьяны, кости и гены. — М.: ООО АСТ», 2014. — 464 с.: іл. — (Corpus). — ISBN 978-5-170-78088-4.
* ''Мейтленд Иди. Отсуствующее звено'' / Пер. з англ. И. Г. Гуров. — М.: Мир, 1977. — 160 с.: ил. — Серия «Возникновение человека».
* ''Нестурх М. Ф.'' Происхождение человека / Отв. ред. проф. Я. Я. Рогинский. — М.: Изд-во АН СССР, 1958. — 388 с.: ил.
* ''Семёнов Ю. И..'' На заре человеческой истории. — М.: Мысль, 1989. — 318 с. — ISBN 5-244-00092-6.
* ''У истоков человечества:'' Сб. ст. — М., 1964.

=== Мастацкая ===
* ''Ангелов Димитр.'' Когда человека не было / Пер. с болг. З. А. Бобырь. — М.: Советская Россия 1959. — 256 с.: ил.
* ''[[Джэк Лондан|Лондон Джек]].'' До Адама / Пер. с англ. Зин. Львовского. — Л.: Изд-во «Мысль», 1926. — 164 с.

== Спасылкі ==
* [http://talkorigins.org/faqs/homs/species.html#erectus «Hominid species»](англ.) 
* [http://antropogenez.ru/homo-erectus/ Каталог находок Homo erectus]
* [http://www.mk.ru/daily/newspaper/article/2012/12/20/788852-po-dagestanu-dva-milliona-let-nazad-brodili-homo-erektus.html В Дагестане нашли стоянку Хомо Эректус]
* [http://etnograf.professorjournal.ru/lb/burian-erectus Реконструкция жизни прямоходящих людей на картинах Зденека Буриана] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140104210820/http://etnograf.professorjournal.ru/lb/burian-erectus |date=4 студзеня 2014 }} на [http://etnograf.professorjournal.ru/home сайте преподавателя А. В. Туторского] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131224222944/http://etnograf.professorjournal.ru/home |date=24 снежня 2013 }}

{{Антрапагенез}}

[[Катэгорыя:Антрапагенез]]
[[Катэгорыя:Вымерлыя прыматы]]
[[Катэгорыя:Жывёлы паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Плейстацэн]]
[[Катэгорыя:Продкі чалавека]]
[[Катэгорыя:Людзі (род)]]
[[Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1892 годзе]]
[[Катэгорыя:Homo erectus| ]]</text>
      <sha1>ltzfbsbb84ti2fg9wsxhpg39v29uyxb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Партал:Актуальныя падзеі/Апошнія падзеі</title>
    <ns>100</ns>
    <id>540543</id>
    <revision>
      <id>5153260</id>
      <parentid>5152615</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T19:43:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5153260</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="437" sha1="mlvnlfa6cxmb1sc2lad2jdxbcnickzo" xml:space="preserve">* [[8 чэрвеня]]: Здарылася землетрасенне на востраве [[Мінданаа (востраў)|Мінданаа]] ([[Філіпіны]]).
* [[7 чэрвеня]]: Адбыліся парламенцкія выбары ў [[Арменія|Арменіі]].

__NOTOC__''Гл. таксама: [[Партал:Актуальныя падзеі/Апошнія падзеі/Архіў|Архіў]]''

{{reflist}}</text>
      <sha1>mlvnlfa6cxmb1sc2lad2jdxbcnickzo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Падзеі 6 чэрвеня</title>
    <ns>10</ns>
    <id>560940</id>
    <revision>
      <id>5153283</id>
      <parentid>5151447</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T21:35:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5153283</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1900" sha1="jpw4ruhu3tjnr7d168ndcapaf7e3xk9" xml:space="preserve">'''[[6 чэрвеня]]'''
[[Файл:Lipniški,_Pahonia._Ліпнішкі,_Пагоня_(1792).jpg|120px|right|Герб Ліпнішак]]
* [[848]]: [[Карл II Лысы]] каранаваны ў [[Арлеан]]е як кароль [[Аквітанія (гістарычная вобласць Францыі)|Аквітаніі]].
* [[1523]]: [[Густаў I Ваза]] становіцца [[кароль|каралём]] [[Швецыя|Швецыі]], разарваўшы [[Кальмарская унія|Кальмарскую унію]].
* [[1633]]: [[Ліпнішкі]] атрымалі [[герб Ліпнішак|гарадскі герб]] (''на выяве'').
* [[1664]]: Перамога войска [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] над маскоўскім у [[Бітва пад Віцебскам (1664)|бітве пад Віцебскам]].
* [[1696]]: Першая баявая аперацыя рускага флоту: [[Азоў]] адрэзаны ад мора.
* [[1757]]: У [[Віцебск]]у згарэў [[Ніжні замак (Віцебск)|Ніжні замак]], больш не аднаўляўся.
* [[1867]]: Здзейснены замах на рускага цара [[Аляксандр II (імператар расійскі)|Аляксандра II]].
* [[1883]]: У [[Масква|Маскве]] асвечаны [[Храм Хрыста Збавіцеля]].
* [[1944]]: У ходзе [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] войскі саюзнікаў [[высадка ў Нармандыі|высадзіліся ў Нармандыі]].
* [[2012]]: Праходжанне [[Венера (планета)|Венеры]] па дыску [[Сонца]].

&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Шаблоны:Падзеі паводле дат|606]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jpw4ruhu3tjnr7d168ndcapaf7e3xk9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Барысаўскае прадпрыемства музычных інструментаў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>563691</id>
    <revision>
      <id>5153261</id>
      <parentid>4046138</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T19:49:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Whitebluewhite</username>
        <id>26382</id>
      </contributor>
      <comment>/* Гісторыя */ Дададзеная спасылка да старонкі з гітарай вытворчасці прадпрыемства.</comment>
      <origin>5153261</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4475" sha1="649pup0e2i4k6jx25al3d49l5dhvwkl" xml:space="preserve">{{Coord|54.22959|28.51771|display=title|yandex=1}}
'''Барысаўскае прадпрыемства музычных інструментаў''' — колішняе [[прадпрыемства]] ў [[Барысаў|Барысаве]].

== Гісторыя ==
Створана ў [[1935]] годзе як фабрыка піяніна на базе лесазавода. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] была разбурана, адноўлена ў [[1944]] годзе. У [[1944]]—[[1965]] гадах рэканструявана і пашырана (пабудаваны галоўны вытворчы корпус, цэхі металадэталяў, лесапільны, сушыльны і інш.). У [[1976]]—[[1997]] гадах галаўное прадпрыемства ВА «[[Белмузпрам]]»&lt;ref name=&quot;ЭРБ&quot;&gt;{{крыніцы/ЭРБ|2|Борисовское предприятие музыкальных инструментов}}&lt;/ref&gt;. Вядомасць прынесла піяніна маркі [[Беларусь (піяніна)|«Беларусь»]], якіх штогод выраблялася да 24 тысяч адзінак&lt;ref name=&quot;tut1&quot;/&gt;. У канцы 1970х і да сярэдзіны 1990х прадпрыемства выпускала серыю электрагітараў пад брэндам [[Форманта]] і бас-гітараў. 

У другой палове 90-х прадпрыемства пачало [[стагнацыя|стагнаваць]]&lt;ref name=&quot;tut1&quot;&gt;[https://news.tut.by/economics/391372.html Бельмо на глазу. Кто спасет убитую борисовскую «пианинку»?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210226075704/https://news.tut.by/economics/391372.html |date=26 лютага 2021 }}&lt;/ref&gt;. У [[1997]] ператворана ў [[ААТ]] ''«Музінструмент-Барысаў»'', з [[2001]] — ААТ з сучаснай назвай&lt;ref name=&quot;ЭРБ&quot;/&gt;.

У [[2000]] годзе фабрыка стварыла 1868 піяніна, у [[2002]] — толькі 688 адзінак. Да [[2003]] года прадпрыемства стала практычна [[банкруцтва|банкрутам]], знешняя [[запазычанасць]] перавысіла 1,3 мільёна долараў, утварылася трохмесяцовая запазычанасць па заработнай плаце. Зацікаўленым замежным інвестарам не ўдалося дамовіцца з уладамі Беларусі&lt;ref name=&quot;tut1&quot;/&gt;.

У [[2006]] годзе на падставе прадпісанняў Барысаўскага гарадскога аддзела [[Міністэрства па надзвычайных сітуацыях Рэспублікі Беларусь|Міністэрства па надзвычайных сітуацыях]] аб аварыйным стане цэхаў вытворчая дзейнасць прадпрыемствабыла спынена. У   [[2010]] годзе прынята рашэнне аб ліквідацыі прадпрыемства&lt;ref name=&quot;tut1&quot;/&gt;.

== Прадукцыя ==
[[Файл:Electric guitar &amp; bass, MIM PHX.jpg|злева|thumb|[[Электрагітара|Электрагітары]] Сола-2 і Бас-1 ([[1980]])]]
Асноўная прадукцыя ([[2005]]): [[піяніна]], [[цымбалы]], [[Акустычная гітара|акустычныя гітары]], дзіцячыя музычныя цацкі (цымбалы, [[ксілафон]]ы і інш.), [[нарды]] і інш&lt;ref name=&quot;ЭРБ&quot;/&gt;.
{{зноскі}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/ЭРБ|2|Борисовское предприятие музыкальных инструментов}}
* {{крыніцы/БЭ|2|Барысаўская фабрыка піяніна}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}
[[Катэгорыя:Прадпрыемствы Барысава]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Барысава]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1935 годзе]]
[[Катэгорыя:1935 год у Беларусі]]
[[Катэгорыя:Вуліца 30 год ВЛКСМ (Барысаў)]]
[[Катэгорыя:Вытворцы музычных інструментаў]]</text>
      <sha1>649pup0e2i4k6jx25al3d49l5dhvwkl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153337</id>
      <parentid>5153261</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T07:05:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5153337</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4488" sha1="0kxgi8r4ztjlb1ricdwd0ie3y38zbnu" xml:space="preserve">{{Coord|54.22959|28.51771|display=title|yandex=1}}
{{кампанія}}
'''Барысаўскае прадпрыемства музычных інструментаў''' — колішняе [[прадпрыемства]] ў [[Барысаў|Барысаве]].

== Гісторыя ==
Створана ў 1935 годзе як фабрыка піяніна на базе лесазавода. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] была разбурана, адноўлена ў 1944 годзе. У 1944—1965 гадах рэканструявана і пашырана (пабудаваны галоўны вытворчы корпус, цэхі металадэталяў, лесапільны, сушыльны і інш.). У 1976—1997 гадах галаўное прадпрыемства ВА «[[Белмузпрам]]»&lt;ref name=&quot;ЭРБ&quot;&gt;{{крыніцы/ЭРБ|2|Борисовское предприятие музыкальных инструментов}}&lt;/ref&gt;. Вядомасць прынесла піяніна маркі «[[Беларусь (піяніна)|Беларусь]]», якіх штогод выраблялася да 24 тысяч адзінак&lt;ref name=&quot;tut1&quot;/&gt;. У канцы 1970-х і да сярэдзіны 1990-х прадпрыемства выпускала серыю электрагітар пад брэндам «[[Форманта]]» і бас-гітар.

У другой 1990-х прадпрыемства пачало [[стагнацыя|стагнаваць]]&lt;ref name=&quot;tut1&quot;&gt;[https://news.tut.by/economics/391372.html Бельмо на глазу. Кто спасет убитую борисовскую «пианинку»?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210226075704/https://news.tut.by/economics/391372.html |date=26 лютага 2021 }}&lt;/ref&gt;. У 1997 годзе ператворана ў [[ААТ]] ''«Музінструмент-Барысаў»'', з 2001 — ААТ з сучаснай назвай&lt;ref name=&quot;ЭРБ&quot;/&gt;.

У 2000 годзе фабрыка стварыла 1868 піяніна, у 2002 — толькі 688 адзінак. Да 2003 года прадпрыемства стала практычна [[банкруцтва|банкрутам]], знешняя [[запазычанасць]] перавысіла 1,3 мільёна долараў, утварылася трохмесячная запазычанасць па заработнай плаце. Зацікаўленым замежным інвестарам не ўдалося дамовіцца з уладамі Беларусі&lt;ref name=&quot;tut1&quot;/&gt;.

У 2006 годзе на падставе прадпісанняў Барысаўскага гарадскога аддзела [[Міністэрства па надзвычайных сітуацыях Рэспублікі Беларусь|Міністэрства па надзвычайных сітуацыях]] пра аварыйны стан цэхаў вытворчая дзейнасць прадпрыемства спынена. У 2010 годзе прынята рашэнне пра ліквідацыю прадпрыемства&lt;ref name=&quot;tut1&quot;/&gt;.

== Прадукцыя ==
[[Файл:Electric guitar &amp; bass, MIM PHX.jpg|злева|thumb|[[Электрагітара|Электрагітары]] Сола-2 і Бас-1 ([[1980]])]]
Асноўная прадукцыя (2005): [[піяніна]], [[цымбалы]], [[Акустычная гітара|акустычныя гітары]], дзіцячыя музычныя цацкі (цымбалы, [[ксілафон]]ы і інш.), [[нарды]] і інш&lt;ref name=&quot;ЭРБ&quot;/&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/ЭРБ|2|Борисовское предприятие музыкальных инструментов}}
* {{крыніцы/БЭ|2|Барысаўская фабрыка піяніна}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Прадпрыемствы Барысава]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Барысава]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1935 годзе]]
[[Катэгорыя:1935 год у Беларусі]]
[[Катэгорыя:Вуліца 30 год ВЛКСМ (Барысаў)]]
[[Катэгорыя:Вытворцы музычных інструментаў]]</text>
      <sha1>0kxgi8r4ztjlb1ricdwd0ie3y38zbnu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153338</id>
      <parentid>5153337</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T07:06:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5153338</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4438" sha1="ixp71abjzsk3vaoym8r13xkrhcxs87y" xml:space="preserve">{{кампанія}}

'''Барысаўскае прадпрыемства музычных інструментаў''' — колішняе [[прадпрыемства]] ў [[Барысаў|Барысаве]].

== Гісторыя ==
Створана ў 1935 годзе як фабрыка піяніна на базе лесазавода. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] была разбурана, адноўлена ў 1944 годзе. У 1944—1965 гадах рэканструявана і пашырана (пабудаваны галоўны вытворчы корпус, цэхі металадэталяў, лесапільны, сушыльны і інш.). У 1976—1997 гадах галаўное прадпрыемства ВА «[[Белмузпрам]]»&lt;ref name=&quot;ЭРБ&quot;&gt;{{крыніцы/ЭРБ|2|Борисовское предприятие музыкальных инструментов}}&lt;/ref&gt;. Вядомасць прынесла піяніна маркі «[[Беларусь (піяніна)|Беларусь]]», якіх штогод выраблялася да 24 тысяч адзінак&lt;ref name=&quot;tut1&quot;/&gt;. У канцы 1970-х і да сярэдзіны 1990-х прадпрыемства выпускала серыю электрагітар пад брэндам «[[Форманта]]» і бас-гітар.

У другой 1990-х прадпрыемства пачало [[стагнацыя|стагнаваць]]&lt;ref name=&quot;tut1&quot;&gt;[https://news.tut.by/economics/391372.html Бельмо на глазу. Кто спасет убитую борисовскую «пианинку»?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210226075704/https://news.tut.by/economics/391372.html |date=26 лютага 2021 }}&lt;/ref&gt;. У 1997 годзе ператворана ў [[ААТ]] ''«Музінструмент-Барысаў»'', з 2001 — ААТ з сучаснай назвай&lt;ref name=&quot;ЭРБ&quot;/&gt;.

У 2000 годзе фабрыка стварыла 1868 піяніна, у 2002 — толькі 688 адзінак. Да 2003 года прадпрыемства стала практычна [[банкруцтва|банкрутам]], знешняя [[запазычанасць]] перавысіла 1,3 мільёна долараў, утварылася трохмесячная запазычанасць па заработнай плаце. Зацікаўленым замежным інвестарам не ўдалося дамовіцца з уладамі Беларусі&lt;ref name=&quot;tut1&quot;/&gt;.

У 2006 годзе на падставе прадпісанняў Барысаўскага гарадскога аддзела [[Міністэрства па надзвычайных сітуацыях Рэспублікі Беларусь|Міністэрства па надзвычайных сітуацыях]] пра аварыйны стан цэхаў вытворчая дзейнасць прадпрыемства спынена. У 2010 годзе прынята рашэнне пра ліквідацыю прадпрыемства&lt;ref name=&quot;tut1&quot;/&gt;.

== Прадукцыя ==
[[Файл:Electric guitar &amp; bass, MIM PHX.jpg|злева|thumb|[[Электрагітара|Электрагітары]] Сола-2 і Бас-1 ([[1980]])]]
Асноўная прадукцыя (2005): [[піяніна]], [[цымбалы]], [[Акустычная гітара|акустычныя гітары]], дзіцячыя музычныя цацкі (цымбалы, [[ксілафон]]ы і інш.), [[нарды]] і інш&lt;ref name=&quot;ЭРБ&quot;/&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/ЭРБ|2|Борисовское предприятие музыкальных инструментов}}
* {{крыніцы/БЭ|2|Барысаўская фабрыка піяніна}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Прадпрыемствы Барысава]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Барысава]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1935 годзе]]
[[Катэгорыя:1935 год у Беларусі]]
[[Катэгорыя:Вуліца 30 год ВЛКСМ (Барысаў)]]
[[Катэгорыя:Вытворцы музычных інструментаў]]</text>
      <sha1>ixp71abjzsk3vaoym8r13xkrhcxs87y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153339</id>
      <parentid>5153338</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T07:06:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Прадукцыя */</comment>
      <origin>5153339</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4435" sha1="b2p436uz9nlsqvgxkr2rt753l9vhbo9" xml:space="preserve">{{кампанія}}

'''Барысаўскае прадпрыемства музычных інструментаў''' — колішняе [[прадпрыемства]] ў [[Барысаў|Барысаве]].

== Гісторыя ==
Створана ў 1935 годзе як фабрыка піяніна на базе лесазавода. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] была разбурана, адноўлена ў 1944 годзе. У 1944—1965 гадах рэканструявана і пашырана (пабудаваны галоўны вытворчы корпус, цэхі металадэталяў, лесапільны, сушыльны і інш.). У 1976—1997 гадах галаўное прадпрыемства ВА «[[Белмузпрам]]»&lt;ref name=&quot;ЭРБ&quot;&gt;{{крыніцы/ЭРБ|2|Борисовское предприятие музыкальных инструментов}}&lt;/ref&gt;. Вядомасць прынесла піяніна маркі «[[Беларусь (піяніна)|Беларусь]]», якіх штогод выраблялася да 24 тысяч адзінак&lt;ref name=&quot;tut1&quot;/&gt;. У канцы 1970-х і да сярэдзіны 1990-х прадпрыемства выпускала серыю электрагітар пад брэндам «[[Форманта]]» і бас-гітар.

У другой 1990-х прадпрыемства пачало [[стагнацыя|стагнаваць]]&lt;ref name=&quot;tut1&quot;&gt;[https://news.tut.by/economics/391372.html Бельмо на глазу. Кто спасет убитую борисовскую «пианинку»?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210226075704/https://news.tut.by/economics/391372.html |date=26 лютага 2021 }}&lt;/ref&gt;. У 1997 годзе ператворана ў [[ААТ]] ''«Музінструмент-Барысаў»'', з 2001 — ААТ з сучаснай назвай&lt;ref name=&quot;ЭРБ&quot;/&gt;.

У 2000 годзе фабрыка стварыла 1868 піяніна, у 2002 — толькі 688 адзінак. Да 2003 года прадпрыемства стала практычна [[банкруцтва|банкрутам]], знешняя [[запазычанасць]] перавысіла 1,3 мільёна долараў, утварылася трохмесячная запазычанасць па заработнай плаце. Зацікаўленым замежным інвестарам не ўдалося дамовіцца з уладамі Беларусі&lt;ref name=&quot;tut1&quot;/&gt;.

У 2006 годзе на падставе прадпісанняў Барысаўскага гарадскога аддзела [[Міністэрства па надзвычайных сітуацыях Рэспублікі Беларусь|Міністэрства па надзвычайных сітуацыях]] пра аварыйны стан цэхаў вытворчая дзейнасць прадпрыемства спынена. У 2010 годзе прынята рашэнне пра ліквідацыю прадпрыемства&lt;ref name=&quot;tut1&quot;/&gt;.

== Прадукцыя ==
[[Файл:Electric guitar &amp; bass, MIM PHX.jpg|злева|thumb|[[Электрагітара|Электрагітары]] Сола-2 і Бас-1 (1980).]]
Асноўная прадукцыя (2005): [[піяніна]], [[цымбалы]], [[Акустычная гітара|акустычныя гітары]], дзіцячыя музычныя цацкі (цымбалы, [[ксілафон]]ы і інш.), [[нарды]] і інш&lt;ref name=&quot;ЭРБ&quot;/&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/ЭРБ|2|Борисовское предприятие музыкальных инструментов}}
* {{крыніцы/БЭ|2|Барысаўская фабрыка піяніна}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Прадпрыемствы Барысава]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Барысава]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1935 годзе]]
[[Катэгорыя:1935 год у Беларусі]]
[[Катэгорыя:Вуліца 30 год ВЛКСМ (Барысаў)]]
[[Катэгорыя:Вытворцы музычных інструментаў]]</text>
      <sha1>b2p436uz9nlsqvgxkr2rt753l9vhbo9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Планаванае правіла</title>
    <ns>10</ns>
    <id>572527</id>
    <revision>
      <id>5153384</id>
      <parentid>4097310</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T11:40:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>стыль</comment>
      <origin>5153384</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="831" sha1="dvtjdz4k4uj26vlow57c1c1aikilioz" xml:space="preserve">{{Ombox
  |image = [[Файл:Purple question mark.svg|30px]]
  |text  = '''Старонка ''плануецца'' як [[Вікіпедыя:Правілы#Прызначэнне|правіла]] Вікіпедыі.'''&lt;/br&gt; &lt;small&gt;Прапанова можа быць у працэсе распрацоўкі, абмеркавання, дасягнення кансэнсусу ці галасавання, не спасылайцеся на яе, як на дзейнае правіла.&lt;/small&gt;
}}&lt;includeonly&gt;[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Прапановы правіл і рэкамендацый|{{PAGENAME}}]]&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
{{Дакументацыя}}

[[Катэгорыя:Шаблоны:Правілы і рэкамендацыі Вікіпедыі|Планаванае правіла]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dvtjdz4k4uj26vlow57c1c1aikilioz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Планаванае правіла/Дакументацыя</title>
    <ns>10</ns>
    <id>572530</id>
    <revision>
      <id>5153385</id>
      <parentid>3214981</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T11:40:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5153385</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="210" sha1="5zerwui2uv6etwyfvcba55n2pebe88v" xml:space="preserve">{{docpage}}
Шаблон варта змяшчаць на старонках, якія прапануюцца як [[Вікіпедыя:Правілы#Прызначэнне|правілы]] Вікіпедыі.</text>
      <sha1>5zerwui2uv6etwyfvcba55n2pebe88v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Барвінак (Ужгарадскі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>607429</id>
    <revision>
      <id>5153336</id>
      <parentid>5153097</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T06:59:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5153336</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3254" sha1="8mjgcbzi4x74xu1hpesbprz64b7a667" xml:space="preserve">{{значэнні2|Барвінак}}
{{НП-Украіна
 |статус                  = вёска
 |беларуская назва        = Барвінак
 |арыгінальная назва      = Барвінок
 |выява                   = 
 |подпіс                  =
 |герб                    = 
 |сцяг                    = 
 |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
 |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |вобласць                = Закарпацкая вобласць
 |вобласць у табліцы      = 
 |від раёна               =
 |раён                    = Ужгарадскі раён
 |раён у табліцы          = 
 |від абшчыны             = 
 |абшчына                 = Баранінскі сельсавет
 |абшчына ў табліцы       = 
 |падпарадкаванне         = 
 |від главы               = 
 |глава                   = 
 |дата заснавання         = 1910
 |першае згадванне        = 
 |ранейшыя імёны          = 
 |статус з                = 
 |плошча                  = 0,003&lt;ref name=&quot;Облікова картка на сайті ВРУ&quot;&gt;[http://w1.c1.rada.gov.ua/pls/z7503/A005?rdat1=11.07.2014&amp;amp;rf7571=11698 Облікова картка на сайті ВРУ]&lt;/ref&gt;
 |вышыня цэнтра НП        = 112&lt;ref name=&quot;Погода в селі Барвінок&quot;&gt;[http://weather.in.ua/ua/zakarpatskaja/691 Погода в селі Барвінок]&lt;/ref&gt;
 |клімат                  = 
 |афіцыйная мова          =
  |насельніцтва           = 656&lt;ref&gt;[https://www.baranynci.com.ua/holovna/naseleni-punkty Населення населених пунктів Закарпатської області за даними перепису 2020]&lt;/ref&gt;
  |год перапісу           =2020 
  |шчыльнасць             = 
  |нацыянальны склад      = 
  |канфесійны склад       = 
  |этнахаронім            = 
 |тэлефонны код           = 3127&lt;ref name=&quot;Облікова картка на сайті ВРУ&quot;/&gt;
 |паштовы індэкс          = 89425&lt;ref name=&quot;Облікова картка на сайті ВРУ&quot;/&gt;
 |КААТУУ                  = 2124880302
 |катэгорыя ў Commons     = 
 |сайт                    = 
}}
'''Барві́нак'''&lt;ref&gt;{{ТКП-Украіна}}&lt;/ref&gt; ({{lang-ua|Барвінок}}, {{Lang-rue|Барвікош, Барвінок}}, {{Lang-hu|Börvinges}}) — [[вёска]] ва [[Ужгарадскі раён|Ужгарадскім раёне]] [[Закарпацкая вобласць|Закарпацкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Уваходзіць у склад [[Баранінскі сельсавет|Баранінскага сельсавета]].

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Ужгарадскі раён}}
{{Заліўка НП-Украіна}}

[[Катэгорыя:Населеныя пункты Ужгарадскага раёна]]</text>
      <sha1>8mjgcbzi4x74xu1hpesbprz64b7a667</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ISsoft</title>
    <ns>0</ns>
    <id>650018</id>
    <revision>
      <id>5153343</id>
      <parentid>5002178</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T07:33:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5153343</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4946" sha1="jl63g35unwuxnv2uzb503el8l4he50i" xml:space="preserve">[[Файл:ISsoft logo.png|міні|Лагатып кампаніі ISsoft|alt=]]
'''ISsoft''' ('''ІСсофт''') — кампанія распрацоўшчык IT-рашэнняў для рынкаў [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] і [[Заходняя Еўропа|Заходняй Еўропы]]. Уваходзіць у дзясятку буйнейшых экспарцёраў [[Праграмнае забеспячэнне|праграмнага забеспячэння]] з ліку кампаній-рэзідэнтаў [[Беларускі парк высокіх тэхналогій|Парку высокіх тэхналогій]].&lt;ref&gt;http://www.park.by/post-1858/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200606002740/http://www.park.by/post-1858/ |date=6 чэрвеня 2020 }}&lt;/ref&gt; Цэнтры распрацоўкі ISsoft размешчаны ў [[Мінск]]у і [[Брэст|Брэсце]]. Колькасць супрацоўнікаў — 1200 чалавек.&lt;ref&gt;https://minsk.page/it-belarus/bolshie-kompanii-i-mezhdunarodnye-predstavitelstva/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200707202446/https://minsk.page/it-belarus/bolshie-kompanii-i-mezhdunarodnye-predstavitelstva/ |date=7 ліпеня 2020 }}&lt;/ref&gt;

== Гісторыя ==
Кампанія ISsoft заснавана ў Мінску ў 2004 годзе як дачынная кампанія карпарацыі {{нп5|Coherent Solutions}} (ЗША).&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://bel.biz/news/v-novyj-rejting-inc-5000-voshli-5-belarusskih-it-kompanij-sredi-nih-startap-pandadoc/ |title=Архіўная копія |access-date=7 ліпеня 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200709072211/https://bel.biz/news/v-novyj-rejting-inc-5000-voshli-5-belarusskih-it-kompanij-sredi-nih-startap-pandadoc/ |archivedate=9 ліпеня 2020 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Заснавальнікі: Ігар Эпштэйн&lt;ref&gt;https://probusiness.io/experience/6180-belorus-uekhal-v-ssha-prostym-programmistom-teper-u-nego-oborot-47-mln-i-shtat-v-1100-chelovek.html&lt;/ref&gt; і Аляксандр Шнеерсон&lt;ref&gt;https://ej.by/rating/business2019/alexandr-shneerson.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200708233906/https://ej.by/rating/business2019/alexandr-shneerson.html |date=8 ліпеня 2020 }}&lt;/ref&gt;.

У 2007 годзе кампанія ISsoft стала рэзідэнтам Парку высокіх тэхналогій.&lt;ref&gt;http://www.park.by/content/docs/Registr5.pdf {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200404134010/http://www.park.by/content/docs/Registr5.pdf |date=4 красавіка 2020 }}&lt;/ref&gt;

У 2010 годзе створаны Трэнінг-цэнтр ISsoft.&lt;ref&gt;https://dev.by/news/uchitsya-uchitsya-i-esche-raz-uchitsya-v-trening-tsentre-issoft&lt;/ref&gt;

У 2017 годзе заснаваны цэнтр распрацоўкі ІСсофт у Брэсце.&lt;ref&gt;https://dev.by/news/reportazh-iz-brestskogo-filiala-issoft&lt;/ref&gt;

У 2018 годзе кампанія пачала праводзіць штогадовую адкрытую тэхналагічную канферэнцыю ISsoft Insights.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://it-events.com/en/events/11752 |title=Архіўная копія |access-date=7 ліпеня 2020 |archive-date=7 ліпеня 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200707164249/https://it-events.com/en/events/11752 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Дзейнасць ==
* [[Распрацоўка праграмнага забеспячэння]] на заказ ([[Аўтсорсінг|ІТ-аўтсорсінг]]);&lt;ref&gt;http://www.park.by/it/enterprise-107/type-full/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200708050940/http://www.park.by/it/enterprise-107/type-full/ |date=8 ліпеня 2020 }}&lt;/ref&gt;
* Інтэграцыя карпаратыўных [[Камп’ютарная праграма|праграм]];
* [[Вэб-распрацоўка|Распрацоўка вэб-сайтаў]] і [[Мабільная праграма|мабільных праграм]];
* [[Тэставанне праграмнага забеспячэння]] і кантроль якасці;
* Адміністраванне і настройка [[Воблачная інфраструктура|воблачнай інфраструктуры]].

== Тэхналогіі ==
* [[Java (мова праграмавання)|Java]]
* [[.net|NET]]
* [[C++]]
* [[Angular]]
* [[JavaScript]]
* [[Xamarin]]
* [[Salesforce]]
* [[Машыннае навучанне|Machine Learning]]
* [[Blockchain]]

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [https://issoft.by/ ISsoft вэб-сайт]
* [https://insights.issoft.by/ ISsoft Insights вэб-сайт]

{{ізаляваны артыкул}}

[[Катэгорыя:ІТ-кампаніі Беларусі]]</text>
      <sha1>jl63g35unwuxnv2uzb503el8l4he50i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Geely SC7</title>
    <ns>0</ns>
    <id>652254</id>
    <revision>
      <id>5153148</id>
      <parentid>5032068</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T12:34:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5153148</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29259" sha1="24f628yfyvykgpolx5jlwskwdznzf6z" xml:space="preserve">{{Картка:Аўтамабіль
| назва            = Geely SC7
| выява            = Shanghai Englon SC7 Haijing 01 China 2012-07-23.jpg
| вытворца         = [[Geely Automobile]]
| заводы           = {{Сцягафікацыя|Кітай}}&lt;br/&gt;{{Сцягафікацыя|Беларусь}}
| выпуск           = {{гады аўтамабіля|2009|2015}}
| тып кузава       = {{Тып кузава|Седан|4|5}}
| даўжыня          = 
| шырыня           = 
| вышыня           = 
| колавая база     = 
| папярэднік       = [[Geely FC]]
| пераемнік        = [[Geely GC7]]
| вікісховішча     = Shanghai Englon SC7 Haijing
}}
'''Geely SC7''' ''Haijing'' ({{lang-zh|海景}}) — [[седан]] [[кітай]]скай кампаніі [[Geely Automobile|Geely]]. На ўнутраным рынку Кітая прадаваўся пад суббрэндам '''Englon'''&lt;ref&gt;
{{cite web
 |url        = https://www.autohome.com.cn/news/200904/58596.html
 |title      = 主打豪华 上海英伦三款新车出席车展
 |date       = 10.04.2009
 |publisher  = autohome.com.cn
 |accessdate = 2020-08-01
 |language   = cn
}}
&lt;/ref&gt;, на рынках [[Украіна|Украіны]]&lt;ref&gt;
{{cite web
 |url        = https://autoconsulting.ua/article.php?sid=21286
 |title      = В Украине стартуют продажи Geely SL
 |date       = 19.09.2011
 |publisher  = autoconsulting.ua
 |accessdate = 2020-08-01
 |language   = ru
}}
&lt;/ref&gt; і краін [[Паўднёвая Амерыка|Паўднёвай Амерыкі]] ([[Чылі]]&lt;ref&gt;
{{cite web
 |url        = https://noticias.autocosmos.cl/2011/12/14/geely-sl-nuevo-sedan-debuta-en-chile
 |title      = Geely SL: Nuevo Sedán debuta en Chile
 |date       = 14.12.2011
 |publisher  = autocosmos.cl
 |accessdate = 2020-08-01
 |language   = es
}}
&lt;/ref&gt;) — як '''Geely SL'''.

Упершыню быў паказаны на [[Шанхайскі міжнародны аўтасалон|Шанхайскім аўтасалоне]] ў красавіку [[2009]] года&lt;ref&gt;
{{cite web
 |url        = https://www.autohome.com.cn/news/200904/59410-all.html
 |title      = 品牌展示汇总：吉利车展新车多图汇总
 |date       = 22.04.2009
 |publisher  = autohome.com.cn
 |accessdate = 2020-08-01
 |language   = cn
}}
&lt;/ref&gt;. За час выпуску былі праведзеныя два рэстайлінгі: у [[2014]] і [[2015]] годзе.

== Агляд ==
=== Экстэр'ер ===
{{multiple image
 | зона    = left
 | кірунак = vertical
 | подпіс  = Першапачатковы дызайн
 | выява1  = Shanghai Englon SC7 01 China 2012-05-05.jpg
 | шырыня1 = 200
 | выява2  = Shanghai Englon SC7 Haijing 02 China 2012-05-05.jpg
 | шырыня2 = 200
}}
''Geely SC7'' — чатырохдзверны [[седан]] [[C-клас]]а. Прататыпам паслужыла [[Toyota Corolla#Дзявятае пакаленне (E120, E130; 2000–2007)|Toyota Corolla Е120]], якая выпускалася ў [[2000]]—[[2006]] гадах&lt;ref name=&quot;abw-2014-06-17&quot;&gt;
{{cite web
 |url        = https://www.abw.by/novosti/test-drive/161184
 |title      = Zotye vs Geely: или-или?
 |date       = 17.06.2014
 |publisher  = abw.by
 |accessdate = 2020-08-01
 |lang       = ru
}}
&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |url          = https://av.by/news/index.php?event=View&amp;news_id=38328
 |title        = До Geely дожили, а что пережили? Каким был путь белорусской иномарки &quot;для народа&quot;
 |date         = 10.12.2015
 |publisher    = av.by
 |accessdate   = 2020-08-01
 |lang         = ru
 |archive-date = 14 снежня 2015
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20151214145836/http://av.by/news/index.php?event=View&amp;news_id=38328
 |url-status   = dead
}}&lt;/ref&gt;. Дызайн задніх ліхтароў называюць падобным на оптыку дарэстайлінгавага ''[[Mercedes-Benz W221|Mercedes-Benz S-класа W221]]''&lt;ref&gt;{{cite web
 |url          = https://av.by/news/index.php?event=View&amp;news_id=38460
 |title        = &quot;Немного ржавчины - и все!&quot; Что произойдет с Geely SC7 после 100 тыс.км
 |date         = 28.12.2015
 |publisher    = av.by
 |accessdate   = 2020-08-01
 |lang         = ru
 |archive-date = 24 студзеня 2021
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20210124214347/https://av.by/news/index.php?event=View&amp;news_id=38460
 |url-status   = dead
}}&lt;/ref&gt;. Рашотка радыятара, молдынг на вечцы багажніка і вонкавыя ручкі дзвярэй маюць храміраванае аздабленне.

Габарытная даўжыня аўтамабіля складае 4682 мм, шырыня — 1739 мм, вышыня — 1485 мм, колавая база — 2602 мм.

{{multiple image
 | зона    = right
 | кірунак = vertical
 | подпіс  = Рэстайлінгавы варыянт (2014—2015)
 | выява1  = 2014 Geely-Shanghai Englon SC7, front 8.16.18.jpg
 | шырыня1 = 200
 | выява2  = 2014 Geely-Shanghai Englon SC7, rear 8.16.18.jpg
 | шырыня2 = 200
}}
У [[2014]] годзе быў праведзены рэстайлінг, у выніку чаго пярэдняя частка атрымала падабенства да мадэляў [[Б'юік]]&lt;ref name=&quot;carnewschina.com-2013-07-02&quot;&gt;
{{cite web
 |url        = https://carnewschina.com/2013/07/02/spy-shots-geely-buick-englon-sc7-seen-testing-in-china/
 |title      = Spy Shots: Geely ‘Buick’ Englon SC7 seen testing in China
 |date       = 2.07.2013
 |publisher  = carnewschina.com
 |accessdate = 2020-08-01
 |language   = en
}}
&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto.onliner.by-2014-12-02&quot;&gt;
{{cite web
 |url        = https://auto.onliner.by/2014/12/02/geely-54
 |title      = Выбираем «Автомобиль 2014 года» на белорусском рынке: Nissan Sentra vs Geely SC7
 |publisher  = [[onliner.by]]
 |date       = 02.12.2014
 |accessdate = 2020-08-01
 |language   = ru
}}
&lt;/ref&gt;. Галоўнае адрозненне — новая рашотка з вертыкальнымі прутамі і новыя фары. Замест супрацьтуманных ліхтароў у бамперы з'явіліся святлодыёдныя хадавыя агні. Змяніліся карпусы вонкавых люстэркаў. Ззаду практычна ўсё засталося па-ранейшаму: і оптыка, і дызайн увогуле. Па вуглах задняга бампера з'явіліся дэкаратыўныя элементы імітуючыя накладкі на патрубкі выхлапной сістэмы. Хадавая частка і асноўныя агрэгаты не змяніліся&lt;ref name=&quot;abw-2014-10-02&quot;&gt;
{{артыкул
|загаловак = Geely SC7: и что в нем нового?
|спасылка  = https://www.abw.by/novosti/test-drive/177837
|выданне   = АВТОбизнес
|тып       = газета
|нумар     = 39 (950), 2 кастрычніка 2014
|мова      = ru
}}
&lt;/ref&gt;.

{{External media
| image1 = [https://car0.autoimg.cn/car/upload/2015/5/18/800x0_1_q95_autohomecar__20150518104023071264112.jpg Пярэдняя частка пасля другога абнаўлення (2015)]
}}
У [[2015]] годзе адбылося другое абнаўленне: новы бампер, новая пярэдняя оптыка і рашотка радыятара, якая захавала вертыкальны дызайн, але стала больш выпуклай&lt;ref&gt;
{{cite web
 |url        = https://www.autohome.com.cn/news/201505/873394.html
 |title      = 小幅升级 2015款海景将于5月25日上市
 |date       = 18.05.2015
 |publisher  = autohome.com.cn
 |accessdate = 2020-08-01
 |language   = cn
}}
&lt;/ref&gt;.

=== Інтэр'ер ===
Салон — пяцімесны. Дызайн пярэдняй панэлі мае падабенства да панэлі Toyota Corolla дзявятага пакалення&lt;ref name=&quot;abw.by-2014-04-14&quot;&gt;{{cite web |url = https://www.abw.by/novosti/test-drive/159778 |title = Geely SC7: достойный экземпляр... Для белоруса? |date = 2014-04-14 |publisher = abw.by |accessdate = 2021-08-13 |lang = ru}}&lt;/ref&gt;. Руль рэгулюецца па вуглу нахілу, рэгуліроўка вышыні сядзення кіроўцы адсутнічае. Спінка задняга сядзення адкідваецца, трансфармуючы багажнік для перавозкі доўгіх рэчаў. Аб'ём багажніка — 560 літраў.

На рэстайлінгавых ''SC7'' [[2014]] года ў інтэр'еры з'явілася новая панэль прыбораў і цэнтральная кансоль са срэбранай акантоўкай паветраводаў, блока кліматызацыі і мультымедыйнай сістэмы&lt;ref name=&quot;auto.onliner.by-2014-12-02&quot;/&gt;.

=== Рухавікі ===
Для беларускага рынку прапаноўваўся толькі адзін бензінавы рухавік аб'ёмам 1,8 літра і магутнасцю 127 к.с. пры 6200 аб/хв; максімальны круцільны момант — 162 Н·м пры 4250 аб/хв&lt;ref&gt;
{{cite web
 |url        = https://auto.onliner.by/2013/02/01/geely-17
 |title      = Белорусский Geely SC7 получил 1,8-литровый 127-сильный двигатель с расходом 7,5 литра
 |publisher  = [[onliner.by]]
 |date       = 01.02.2013
 |accessdate = 2020-08-01
 |language   = ru
}}
&lt;/ref&gt;. Па канструкцыі ён блізкі да таётаўскага рухавіка ''1ZZ-FE'': мае падобную поршневую, ГБЦ, рэгуліроўку зазораў клапанаў, але са спрошчанай сістэмай падачы паліва і ўпырску&lt;ref&gt;{{артыкул
 |загаловак   = Geely SC7 Prestige – достойное решение для города
 |спасылка    = https://geely.kz/media/wysiwyg/geely-kz/pdf/novie-mashini-4-geely-sg7-prestige-10-10-2014.pdf
 |выданне     = Новые машины / newauto.kz
 |тып         = часопіс
 |год         = 2014
 |нумар       = 4 (6)
 |старонкі    = 11
 |мова        = ru
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20170516164830/http://geely.kz/media/wysiwyg/geely-kz/pdf/novie-mashini-4-geely-sg7-prestige-10-10-2014.pdf
 |archivedate = 16 мая 2017
}}&lt;/ref&gt;. Мае два размеркавальныя валы, ланцужны прывад ГРМ і сістэму змены фаз газаразмеркавання. 

{| class=wikitable style=&quot;font-size:85%; text-align: center;&quot;
|+
! 
! Мадэль рухавіка
! Тып
! Аб'ём
! Магутнасць
! Макс. круцільны момант
! Макс. хуткасць
! Выдатак паліва, л/100 км
|-
! '''1,5&amp;nbsp;CVVT'''&lt;ref name=&quot;chinaautoweb.com&quot;&gt;{{cite web
 |url         = http://chinaautoweb.com/car-models/geely-englon-sc7/
 |title       = Geely Englon SC7 (Haijing) Sedan
 |publisher   = chinaautoweb.com
 |accessdate  = 2020-08-01
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20200630152930/http://chinaautoweb.com/car-models/geely-englon-sc7/
 |archivedate = 30 чэрвеня 2020
 |language    = en
 |url-status     = live
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
{{cite web
 |url        = https://www.autohome.com.cn/drive/200912/82377-5.html
 |title      = 比以往车型有质的提升 试驾华普海景
 |date       = 12.12.2009
 |publisher  = autohome.com.cn
 |accessdate = 2020-08-01
 |language   = cn
}}
&lt;/ref&gt;
| JL4G15D
| L4, 16V, [[DOHC]], CVVT
| 1,5 л (1498&amp;nbsp;см³)
| 106 к.с. (78 кВт)&lt;br/&gt;пры 6000-6200 аб/хв
| 135 Н·м&lt;br/&gt;пры 4800 аб/хв
| 165 км/г
| 7,5
|-
! '''1,5&amp;nbsp;DVVT'''&lt;ref name=&quot;chinaautoweb.com&quot;/&gt;&lt;ref&gt;
{{cite web
 |url        = https://www.autohome.com.cn/advice/201410/846275-3.html
 |title      = 解读低配车 实拍2014款海景1.5L低配车
 |date       = 17.10.2014
 |publisher  = autohome.com.cn
 |accessdate = 2020-08-01
 |language   = cn
}}
&lt;/ref&gt;
| JLγ-4G15
| L4, 16V, [[DOHC]], DVVT
| 1,5 л (1498&amp;nbsp;см³)
| 109 к.с. (80 кВт)&lt;br/&gt;пры 6000 аб/хв
| 140 Н·м&lt;br/&gt;пры 4200-4600 аб/хв
| 165 км/г
| 6,8
|-
! '''1,8&amp;nbsp;CVVT'''&lt;ref name=&quot;chinaautoweb.com&quot;/&gt;
| JL4G18
| L4, 16V, [[DOHC]], CVVT
| 1,8 л (1792&amp;nbsp;см³)
| 102 кВт&lt;br/&gt;пры 6200 аб/хв
| 172 Н·м&lt;br/&gt;пры 4200 аб/хв
| 185 км/г
| 7,5
|-
! '''1,8&amp;nbsp;DVVT'''&lt;ref name=&quot;chinaautoweb.com&quot;/&gt;&lt;ref&gt;
{{cite web
 |url        = https://www.autohome.com.cn/drive/201212/440303-5.html
 |title      = 全面进入6AT时代！试英伦SC7 6AT车型
 |date       = 12.12.2012
 |publisher  = autohome.com.cn
 |accessdate = 2020-08-01
 |language   = cn
}}
&lt;/ref&gt;
| JLγ-4G18
| L4, 16V, [[DOHC]], DVVT
| 1,8 л (1808&amp;nbsp;см³)
| 133 к.с. (98 кВт)&lt;br/&gt;пры 5800-6000 аб/хв
| 175 Н·м&lt;br/&gt;пры 4000-4400 аб/хв
| 170 км/г
| 8,5
|-
|}

=== Шасі ===
Прывад — пярэдні. Пярэдняя падвеска — тыпу [[McPherson]], ззаду — паўзалежная тарсіённая бэлька. Пярэдняя каляіна — 1492 мм, задняя — 1472 мм. Дарожны прасвет — 160 мм. Тармазы — спераду і ззаду дыскавыя вентыляваныя, абсталёўваюцца [[ABS]]. Рулявое кіраванне — рэйкавае, абсталяванае гідраўзмацняльнікам.

Каробка перадач — механічная, пяціступеньчатая. Пасля набыцця [[Аўстралія|аўстралійскага]] вытворцы трансмісій {{нп3|Drivetrain Systems International|Drivetrain Systems International|en|Drivetrain Systems International}}, Джылі атрымала магчымасць усталявання аўтаматычных каробак перадач DSI на свае мадэлі. У верасні [[2012]] года на аўташоу ў [[Цзінань|Цзінані]] быў паказаны ''SC7'' з аўтаматам&lt;ref&gt;
{{cite web
 |url        = https://www.autohome.com.cn/news/201209/390332.html
 |title      = SC3/SC6/SC7 英伦旗下三款车型即将上市
 |date       = 05.09.2012
 |publisher  = autohome.com.cn
 |accessdate = 2020-08-01
 |language   = cn
}}
&lt;/ref&gt;. Шасціступеньчатая аўтаматычная каробка перадач прапаноўвалася для машын з рухавіком 1,8 л магутнасцю 133 к.с&lt;ref&gt;
{{cite web
 |url        = https://carnewschina.com/2012/09/10/geely-sc7-gets-an-automatic-gearbox-in-china/
 |title      = Geely SC7 gets an automatic gearbox in China
 |date       = 10.09.2012
 |publisher  = carnewschina.com
 |accessdate = 2020-08-01
 |language   = en
}}
&lt;/ref&gt;.

=== Абсталяванне ===
На беларускім рынку Geely SC7 прапаноўвалася ў дзвюх камплектацыях. У базавую версію '''GS''' уваходзілі кандыцыянер, гідраўзмацняльнік руля, пярэднія і заднія электрашклапад'ёмнікі, вонкавыя люстэркі з электрарэгуліроўкай і абаграваннем, рэгуляванне руля па вуглу нахілу, цэнтральны замок з кіраваннем з ключа, аўдыёсістэма CD/MP3/USB, франтальныя падушкі бяспекі для кіроўцы і пярэдняга пасажыра, ABS+EBD , імабілайзер і сігналізацыя. Камплектацыя '''GS+''' адрознівалася толькі наяўнасцю клімат-кантроля замест кандыцыянера&lt;ref name=&quot;abw-2014-10-02&quot;/&gt;.

== Продажы ў Кітаі ==
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto; clear:both; text-align:center; font-size:90%; background:#eee;&quot;
|+ Продажы Geely SC7 Haijing у Кітаі, адз.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url          = https://carsalesbase.com/china-geely-sc7-haijing/
 |title        = Geely SC7 Haijing China Sales Figures
 |date         = 
 |publisher    = carsalesbase.com
 |accessdate   = 2020-08-01
 |language     = en
 |archive-date = 24 кастрычніка 2020
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20201024061429/https://carsalesbase.com/china-geely-sc7-haijing/
 |url-status   = dead
}}&lt;/ref&gt;
|
&lt;timeline&gt;
ImageSize = width:600 height:300
PlotArea = left:50 right:20 top:30 bottom:30
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.87)
  id:values value:gray(0.33)
  id:cobar value:rgb(0.2,0.7,0.8)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:52000
ScaleMajor = unit:year increment:5000 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:5000 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:cobar width:25 align:left
  bar:2009 from:0 till:9704
  bar:2010 from:0 till:50591
  bar:2011 from:0 till:51487
  bar:2012 from:0 till:51991
  bar:2013 from:0 till:46951
  bar:2014 from:0 till:26281
  bar:2015 from:0 till:4646
PlotData=
  textcolor:values fontsize:XS
  bar:2009 at: 9704 fontsize:S text: 9704 shift:(-11,5)
  bar:2010 at: 50591 fontsize:S text: 50591 shift:(-15,5)
  bar:2011 at: 51487 fontsize:S text: 51487 shift:(-15,5)
  bar:2012 at: 51991 fontsize:S text: 51991 shift:(-15,5)
  bar:2013 at: 46951 fontsize:S text: 46951 shift:(-15,5)
  bar:2014 at: 26281 fontsize:S text: 26281 shift:(-13,5)
  bar:2015 at: 4646 fontsize:S text: 4646 shift:(-11,5)
&lt;/timeline&gt;
|-
|}

== Зборка ў Беларусі ==
На заводзе «[[Аўтагідраўзмацняльнік]]» у [[Барысаў|Барысаве]] ажыццяўлялася [[SKD-зборка]] аўтамабіляў Geely SC7. Машынакамплекты пастаўляліся праз [[Літва|літоўскі]] порт у [[Клайпеда|Клайпедзе]]: кузаў на шасі з крэсламі, рулём, панэллю, без колаў і хадавой часткі. Рухавік паступаў на завод са знятым навясным абсталяваннем.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;float:right; margin-left:0.8em; clear:right;&quot;
|+ Продажы Geely SC7 у Беларусі, адз.
|- align=&quot;center&quot;
! 2013&lt;ref name=&quot;domkrat-2014-02-11&quot;&gt;{{cite web
 |url        = https://www.domkrat.by/news/996/
 |title      = Обзор рынка новых автомобилей в Беларуси за 2013 год
 |date       = 11.02.2014
 |publisher  = domkrat.by
 |accessdate = 2020-08-01
 |language   = ru
}}&lt;/ref&gt;
! 2014&lt;ref name=&quot;baa-2014&quot;&gt;{{cite web
 |url         = http://www.auto-baa.by/lidery-prodazh-2014/
 |title       = Статистика продаж 2014
 |publisher   = [[Беларуская аўтамабільная асацыяцыя]] / auto-baa.by
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20180628011845/http://www.auto-baa.by/lidery-prodazh-2014/
 |archivedate = 28.06.2018
 |language    = ru
}}&lt;/ref&gt;
! 2015&lt;ref name=&quot;abw-2016-02-17&quot;&gt;{{cite web
 |url        = https://www.abw.by/novosti/automarket/187918
 |title      = Снова поскребли по сусекам, или Как белорусы покупали новые автомобили в 2015 году
 |date       = 17.02.2016
 |publisher  = abw.by
 |accessdate = 2020-08-01
 |lang       = ru
}}&lt;/ref&gt;
|- align=&quot;center&quot;
| &lt;!-- 2013 --&gt; 350
| &lt;!-- 2014 --&gt; 1238
| &lt;!-- 2015 --&gt; 466
|-
|}
Першыя аўтамабілі ў тэставым рэжыме былі сабраныя ў першай палове [[2012]] года. Таварныя аўтамабілі выйшлі на рынак у [[2013]] годзе. Адначасова пачаліся пастаўкі ў дзяржаўныя ўстановы: [[Міністэрства па надзвычайных сітуацыях Рэспублікі Беларусь|МНС]] і [[ДАІ]]. Пазней аўтамабілі сталі атрымліваць [[Дэпартамент аховы МУС РБ|Дэпартамент аховы]], [[Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь|Міністэрства абароны]], [[Дзяржаўны пагранічны камітэт Рэспублікі Беларусь|Дзяржпагранкамітэт]], Транспартная інспекцыя і інш. Закупалі аўтамабілі таксама службы таксі. У [[2014]] годзе ў Беларусь сталі паступаць машынакамплекты для зборкі рэстайлінгавай версіі SC7.

На беларускім рынку Geely SC7 прапаноўвалася толькі з 1,8-літровым бензінавым рухавіком і механічнай каробкай перадач.

=== «Першы беларускі электрамабіль» ===
У жніўні [[2017]] года быў паказаны прататып [[электрамабіль|электрамабіля]] беларускай распрацоўкі. Машына была спраектавана [[Аб'яднаны інстытут машынабудавання НАН Беларусі|Аб'яднаным інстытутам машынабудавання Нацыянальнай акадэміі навук]] на базе Geely SC7&lt;ref name=&quot;belta-2017-08-22&quot;&gt;{{cite web
 |url        = https://blr.belta.by/economics/view/prezentavany-pershy-belaruski-elektramabil-61172-2017/
 |title      = Прэзентаваны першы беларускі электрамабіль
 |date       = 22.08.2017
 |publisher  = [[БелТА]] 
 |accessdate = 2020-08-01
}}&lt;/ref&gt;.

Усталяванне новай сілавой устаноўкі зроблена пры мінімальных зменах канструкцыі базавага аўтамабіля. З машыны быў дэмантаваны бензінавы рухавік з усімі агрэгатамі, уключаючы каробку перадач, выхлапную сістэму і бензабак. Пад капотам быў усталяваны сінхронны матор-рэдуктар, інвертар і кантролер. Магутнасць электрарухавіка складае 60 кВт (80 к.с.), круцільны момант электрапрывада — да 2600 Н·м. Для ахаладжэння пакінуты стандартны радыятар. Захавалася ўся бартавая электроніка — яе сілкаванне ажыццяўляецца ад акумулятара. Для сілкавання вакуумнага ўзмацняльніка тармазоў усталявана спецыяльная вакуумная помпа і рэсівер. Батарэя — літый-іонная, размешчана ў багажніку. Пастаўшчык — &quot;Энер зэт&quot; ([[Санкт-Пецярбург]], [[Расія]]). Над батарэяй усталявана зарадная прылада. Раздым для зарадкі выведзены ў люк бензабака.

Тэхнічныя характарыстыкі: ёмістасць батарэі — 32 А·г; ёмістасць суперкандэнсатара — 650 Вт·г; прабег на поўным зарадзе — 150 км; зарадка каля 3-4 гадзін ад 380 вольт альбо каля 6 гадзін ад 220 вольт; максімальная хуткасць — 110 км/г. 

Машына выкарыстоўвалася НАН у якасці хадавой лабараторыі для адпрацоўкі тэхналогій. У далейшым электракар быў мадэрнізаваны. Батарэю перанеслі з багажніка пад днішча, яе ёмістасць павялічылася ўдвая. На электроннае кіраванне былі пераведзеныя тармазная сістэма, рулявое кіраванне, панэль прыбораў і інш&lt;ref&gt;{{cite web |url = https://av.by/news/index.php?event=View&amp;news_id=45621 |title = Первый белорусский электрический минивэн за $50 000. Кто его купит? |date = 2020-02-19 |publisher = av.by |accessdate = 2020-09-30 |lang = ru |archive-date = 26 верасня 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200926160943/https://av.by/news/index.php?event=View&amp;news_id=45621 |url-status = dead }}&lt;/ref&gt;.

== Зноскі ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* {{артыкул
|загаловак = Geely SC7: первый тест-драйв &quot;китайца&quot; белорусской сборки
|спасылка  = https://www.abw.by/novosti/rb/147704
|выданне   = АВТОбизнес
|тып       = 
|нумар     = 
|старонкі  = 
|мова      = ru
}}
* {{артыкул
|загаловак = Geely SC7: и что в нем нового?
|спасылка  = https://www.abw.by/novosti/test-drive/177837
|выданне   = АВТОбизнес
|тып       = газета
|нумар     = 39 (950), 2 кастрычніка 2014
|старонкі  = 
|мова      = ru
}}
* {{артыкул
 |загаловак   = Geely SC7 Prestige – достойное решение для города
 |спасылка    = https://geely.kz/media/wysiwyg/geely-kz/pdf/novie-mashini-4-geely-sg7-prestige-10-10-2014.pdf
 |выданне     = Новые машины / newauto.kz
 |тып         = часопіс
 |год         = 2014
 |нумар       = 4 (6)
 |старонкі    = 8-11
 |мова        = ru
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20170516164830/http://geely.kz/media/wysiwyg/geely-kz/pdf/novie-mashini-4-geely-sg7-prestige-10-10-2014.pdf
 |archivedate = 16 мая 2017
}}

== Спасылкі ==
* {{commonscat-inline|Shanghai Englon SC7 Haijing|Shanghai Englon SC7 Haijing}}
* {{commonscat-inline|Englon SC7 Haijing|Englon SC7 Haijing}}
* {{commonscat-inline|Shanghai Maple Haijing|Shanghai Maple Haijing}}
* {{cite web
 |url         = http://belgee.by/tehnicheskie-harakteristiki.html
 |title       = Geely SC7: технические характеристики
 |publisher   = Belgee / belgee.by
 |accessdate  = 2020-08-01
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20130328073948/http://belgee.by/tehnicheskie-harakteristiki.html
 |archivedate = 28 сакавіка 2013
 |language    = ru
 |url-status     = live
}}
* {{cite web |url = https://www.abw.by/novosti/test-drive/159778 |title = Geely SC7: достойный экземпляр... Для белоруса? |date = 2014-04-14 |publisher = abw.by |accessdate = 2021-08-13 |lang = ru}}
* {{cite web
 |url        = https://auto.onliner.by/2013/02/06/geely-19
 |title      = Фоторепортаж: что из себя представляет белорусский Geely за $13 тыс.?
 |publisher  = [[onliner.by]]
 |date       = 06.02.2013
 |accessdate = 2020-08-01
 |language   = ru
}}
* {{cite web
 |url         = https://avto.ej.by/drive/2014/09/12/restayling-geely-sc7-chto-govoryat-pokupatel-biznesmen-i-grazhdanin.html
 |title       = Рестайлинг Geely SC7: что говорят покупатель, бизнесмен и гражданин Китая
 |publisher   = ej.by
 |date        = 12.09.2014
 |accessdate  = 2020-08-01
 |language    = ru
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20200815161316/https://avto.ej.by/drive/2014/09/12/restayling-geely-sc7-chto-govoryat-pokupatel-biznesmen-i-grazhdanin.html
 |archivedate = 15 жніўня 2020
 |url-status     = dead
}}
* {{cite web
 |url        = https://www.abw.by/novosti/test-drive/199513
 |title      = Электрокар по-белорусски: скоро на дорогах?
 |date       = 07.09.2017
 |publisher  = abw.by
 |accessdate = 2020-08-01
 |lang       = ru
}}
* {{cite web
 |url        = https://auto.onliner.by/2020/07/15/geely-v-ryady-specsluzhb
 |title      = История Geely'зации автопарка в Беларуси. От первых SС7 до премиальных GE
 |publisher  = [[onliner.by]]
 |date       = 15.07.2020
 |accessdate = 2020-08-01
 |language   = ru
}}

[[Катэгорыя:Аўтамабілі паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Аўтамабілі Geely|SC7]]
[[Катэгорыя:Аўтамабілі Беларусі]]</text>
      <sha1>24f628yfyvykgpolx5jlwskwdznzf6z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Партал:Кінематограф/Новыя артыкулы</title>
    <ns>100</ns>
    <id>658977</id>
    <revision>
      <id>5153204</id>
      <parentid>5152945</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T15:51:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NirvanaBot</username>
        <id>40832</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+6 новых</comment>
      <origin>5153204</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1273" sha1="bepqu5bcaoq1ls4buypi16gn0erm49c" xml:space="preserve">{{Новы артыкул|Нуарны чалавек-павук (тэлесерыял)|2026-06-10T13:12:29Z|Feeleman}}
{{Новы артыкул|Вясковая дзяўчына|2026-06-10T12:01:25Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|Чырвоны пыл|2026-06-10T10:17:13Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|Вораг грамадства (фільм, 1931)|2026-06-10T10:03:33Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|Законапаслухмяны грамадзянін|2026-06-10T08:04:10Z|Feeleman}}
{{Новы артыкул|Джын Харлау|2026-06-10T06:14:15Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|Джэрард Батлер|2026-06-09T10:37:52Z|Feeleman}}
{{Новы артыкул|Tokio Hotel|2026-06-09T07:22:02Z|DzBar}}
{{Новы артыкул|Гронкі гневу (фільм)|2026-06-09T03:42:50Z|StarDeg}}
{{Новы артыкул|5 Seconds of Summer|2026-06-08T08:41:28Z|DzBar}}
{{Новы артыкул|Джунглі-банда: Фільм|2026-06-07T19:26:09Z|NarcisoFan2026}}
{{Новы артыкул|Metal Gear Solid 3: Snake Eater|2026-06-06T17:06:43Z|ABECOME SAWYER}}
&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bepqu5bcaoq1ls4buypi16gn0erm49c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Б. І. Эпімах-Шыпіла</title>
    <ns>0</ns>
    <id>661289</id>
    <redirect title="Браніслаў Эпімах-Шыпіла" />
    <revision>
      <id>5153291</id>
      <parentid>3728843</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T21:42:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Мэта перасылкі зменена з [[Браніслаў Ігнатавіч Эпімах-Шыпіла]] на [[Браніслаў Эпімах-Шыпіла]]</comment>
      <origin>5153291</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="58" sha1="8ucwrh69oahnfx9g9iqmdnf6p4dn8j7" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Браніслаў Эпімах-Шыпіла]]</text>
      <sha1>8ucwrh69oahnfx9g9iqmdnf6p4dn8j7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША за найлепшую жаночую ролю ў драматычным серыяле</title>
    <ns>0</ns>
    <id>665177</id>
    <revision>
      <id>5153222</id>
      <parentid>5062181</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T17:09:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pabojnia</username>
        <id>135280</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* 2010-я */ афармленне</comment>
      <origin>5153222</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="57107" sha1="ifp0gn3bvoiyvpznjkpqeg9gho86exo" xml:space="preserve">{{Картка прэміі
|назва              = Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША за найлепшую жаночую ролю ў драматычным серыяле
|image              = 
|bgcolor            = 
|арыгінальная назва = {{lang-en|Screen Actors Guild Award for Outstanding Performance by a Female Actor in a Drama Series}}
|краіна             = {{сцягафікацыя|ЗША}}
|узнагарода за      = найлепшае выкананне жаночай ролі ў драматычным серыяле
|заснавальнік       = SAG-AFTRA
|заснаванне         = [[1994]]
|першы ўладальнік   = [[Кэці Бэйкер]] за {{нп5|Штакетные агароджы|«Штакетные агароджы»|en|Picket Fences}} ([[1994]])
|апошні ўладальнік  = [[Джэніфер Эністан]] за {{нп5|Ранішняе шоу (тэлесерыял)|«Ранішняе шоу»|en|The Morning Show (American TV series)}} ([[2019]])
|сайт               = {{url|sagawards.org}} {{ref-en}}
}} 

'''Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША за найлепшую жаночую ролю ў [[Драма (кіно і тэлебачанне)|драматычным]] серыяле''' —  штогадовая ўзнагарода, якую з 1995 года ўручае «[[Гільдыя кінаакцёраў ЗША]]», каб адзначыць акцёрку, якая найлепш выканала ролю ў драматычным серыяле.

== Пераможцы і намінанты ==
;Ніжэй прыведзен спіс пераможніц і намінантак за кожны год.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; width=% style=&quot;background:#ABCDEF;&quot;| Пазначка
! scope=&quot;col&quot; width=% style=&quot;background:#ABCDEF;&quot; | Значэнне
|-
| style=&quot;background:#FFE4E1;&quot;| [[Файл:GoldstarGoldstar.png|20px]]
| Лаўрэатка прэміі
|}
===[[1990-я]]===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: left;&quot;
|-style=&quot;background:#ABCDEF;&quot;
! style=&quot;background:#ABCDEF; width:5%;&quot;| Год/({{abbr|Ц|Цырымонія|0}})
! style=&quot;background:#ABCDEF;width:10%;&quot;| Фота пераможніц
! style=&quot;background:#ABCDEF;width:22%;&quot;| Акцёрка
! style=&quot;background:#ABCDEF;width:22%;&quot;| Роля
! style=&quot;background:#ABCDEF;width:30%;&quot;| Серыял
! style=&quot;background:#ABCDEF;width:9%;&quot; | Сетка
! style=&quot;background:#ABCDEF;width:1%;&quot; | Спасылкі
|-
| rowspan=&quot;6&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 1994 &lt;br /&gt;&lt;small&gt;[[Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША (1995)|(1)]]&lt;/small&gt; 
| rowspan=&quot;6&quot; style=&quot;background:#EEDD82;&quot;|{{Частка выявы|выява=KathyBaker (cropped).jpg|пазіцыя=center|шырыня=100|вышыня=|агульная=130|верх=5|права=0|ніз=50|лева=15|рамка=|подпіс=}}
|- style=&quot;background:#FFE4E1;&quot;
|  [[Файл:GoldstarGoldstar.png|20px]]'''[[Кэці Бэйкер]]''' || '''Джыл Брок''' || '''''{{нп5|Штакетные агароджы|«Штакетные агароджы»|en|Picket Fences}}''''' || '''[[CBS]]'''
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Inaugural Screen Actors Guild Awards (1995)|url=http://www.sagawards.org/awards/nominees-and-recipients/inaugural-screen-actors-guild-awards|publisher=sagawards.org|accessdate=12.12.2020}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{нп5|Свузі Кёрц||en|Swoosie Kurtz}} || Аляксандра «Алекс» Баркер || ''{{нп5|Сёстры (тэлесерыял)|«Сёстры»|en|Sisters (American TV series)}}'' || [[NBC]]
|-
| {{нп5|Анжэла Лэнсберы||en|Angela Lansbury}} || {{нп5|Джэсіка Флетчэр||en|Jessica Fletcher}} || ''{{нп5|Яна напісала забойства|«Яна напісала забойства»|en|Murder, She Wrote}}''
| rowspan=&quot;2&quot;| [[CBS]]
|-
| [[Джэйн Сеймур (актрыса)|Джэйн Сеймур]] || Міхаэла Куін-Салі || ''{{нп5|Доктар Куін, лекарка|«Доктар Куін, лекарка»|en|Dr. Quinn, Medicine Woman}}'' 
|-
| {{нп5|Сіцэлі Тайсан||en|Cicely Tyson}} || Кэры Грэйс Бэтл || ''{{нп5|Салодкае правасуддзя|«Салодкае правасуддзя»|en|Sweet Justice}}'' || [[NBC]]
|-
| rowspan=&quot;6&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 1995 &lt;br /&gt;&lt;small&gt;[[Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША (1996)|(2)]]&lt;/small&gt; 
| rowspan=&quot;6&quot;  style=&quot;background:#EEDD82|{{Частка выявы|выява=Gillian Anderson 2013 (cropped).jpg|пазіцыя=center|шырыня=100|вышыня=|агульная=142|верх=5|права=15|ніз=50|лева=15|рамка=|подпіс=}}
|- style=&quot;background:#FFE4E1;&quot;
| [[Файл:GoldstarGoldstar.png|20px]]'''[[Джыліян Андэрсан]]''' || '''{{нп5|Дэйна Скалі||en|Dana Scully}}''' || '''''«[[Сакрэтныя матэрыялы]]»''''' || '''[[Fox Broadcasting Company|Fox]]'''
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web|title=The 2nd Annual Screen Actors Guild Awards (1996)|url=http://www.sagawards.org/awards/nominees-and-recipients/2nd-annual-screen-actors-guild-awards|publisher=sagawards.org|accessdate=12.12.2020}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{нп5|Крысцін Лахці||en|Christine Lahti}}  || Кэтрын Осцін || ''{{нп5|Надзея Чыкага|«Надзея Чыкага»|en|Chicago Hope}}'' || [[CBS]]
|-
| {{нп5|Шэран Лоўрэнс||en|Sharon Lawrence}} || {{нп5|Сільвія Костас||en|Sylvia Costas}} || ''{{нп5|Паліцыя Нью-Ёрка (тэлесерыял)|«Паліцыя Нью-Ёрка»|en|NYPD Blue}}'' || [[ABC (тэлеканал)|ABC]]
|-
| [[Джуліяна Маргуліс]] || {{нп5|Кэрал Хэтэуэй||en|Carol Hathaway}} || ''[[Хуткая дапамога (тэлесерыял)|Хуткая дапамога]]''
| rowspan=&quot;2&quot;| [[NBC]]
|-
| {{нп5|Сіла Ворд||en|Sela Ward}} || Тэадора Сорэнсан || ''«[[Сёстры (тэлесерыял)|Сёстры]]»''
|-
| rowspan=&quot;6&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 1996 &lt;br /&gt;&lt;small&gt;[[Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША (1997)|(3)]]&lt;/small&gt; 
| rowspan=&quot;6&quot; style=&quot;background:#EEDD82|{{Частка выявы|выява=Gillian Anderson 2013 (cropped).jpg|пазіцыя=center|шырыня=100|вышыня=|агульная=142|верх=5|права=15|ніз=50|лева=15|рамка=|подпіс=}}
|- style=&quot;background:#FFE4E1;&quot;
| [[Файл:GoldstarGoldstar.png|20px]]'''[[Джыліян Андэрсан]]''' || '''{{нп5|Дэйна Скалі||en|Dana Scully}}''' || '''''«[[Сакрэтныя матэрыялы]]»''''' || '''[[Fox Broadcasting Company|Fox]]'''
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web|title=The 3rd Annual Screen Actors Guild Awards (1997)|url=http://www.sagawards.org/awards/nominees-and-recipients/3rd-annual-screen-actors-guild-awards|publisher=sagawards.org|accessdate=12.12.2020}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{нп5|Кім Дэлайні||en|Kim Delaney}} || {{нп5|Даян Расэл||en|Diane Russell (NYPD Blue)}} || ''{{нп5|Паліцыя Нью-Ёрка (тэлесерыял)|«Паліцыя Нью-Ёрка»|en|NYPD Blue}}'' || [[ABC (тэлеканал)|ABC]]
|-
| {{нп5|Крысцін Лахці||en|Christine Lahti}}  || Кэтрын Осцін || ''{{нп5|Надзея Чыкага|«Надзея Чыкага»|en|Chicago Hope}}'' 
| rowspan=&quot;3&quot;| [[CBS]]
|-
| {{нп5|Дэла Рыз||en|Della Reese}} || Тэс || ''{{нп5|Дотык анёла|«Дотык анёла»|en|Touched by an Angel}}'' 
|-
| [[Джэйн Сеймур (актрыса)|Джэйн Сеймур]] || Міхаэла Куін-Салі || ''«[[Доктар Куін, лекарка]]»''
|-
| rowspan=&quot;6&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 1997 &lt;br /&gt;&lt;small&gt;[[Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША (1998)|(4)]]&lt;/small&gt; 
| rowspan=&quot;6&quot; style=&quot;background:#EEDD82|{{Частка выявы|выява=Julianna Margulies at the 2009 Tribeca Film Festival.jpg|пазіцыя=center|шырыня=100|вышыня=|агульная=142|верх=5|права=15|ніз=70|лева=25|рамка=|подпіс=}}
|- style=&quot;background:#FFE4E1;&quot;
| [[Файл:GoldstarGoldstar.png|20px]]'''[[Джуліяна Маргуліс]]''' || '''{{нп5|Кэрал Хэтэуэй||en|Carol Hathaway}}''' || '''''[[Хуткая дапамога (тэлесерыял)|Хуткая дапамога]]''''' || '''[[NBC]]'''
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web|title=The 4th Annual Screen Actors Guild Awards (1998)|url=http://www.sagawards.org/awards/nominees-and-recipients/4th-annual-screen-actors-guild-awards|publisher=sagawards.org|accessdate=12.12.2020}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Джыліян Андэрсан]] || {{нп5|Дэйна Скалі||en|Dana Scully}} || ''«[[Сакрэтныя матэрыялы]]»'' || [[Fox Broadcasting Company|Fox]]
|-
| {{нп5|Кім Дэлайні||en|Kim Delaney}} || {{нп5|Даян Расэл||en|Diane Russell (NYPD Blue)}} || ''{{нп5|Паліцыя Нью-Ёрка (тэлесерыял)|«Паліцыя Нью-Ёрка»|en|NYPD Blue}}'' || [[ABC (тэлеканал)|ABC]]
|-
| {{нп5|Крысцін Лахці||en|Christine Lahti}} || Кэтрын Осцін || ''{{нп5|Надзея Чыкага|«Надзея Чыкага»|en|Chicago Hope}}''
| rowspan=&quot;2&quot;| [[CBS]]
|-
| {{нп5|Дэла Рыз||en|Della Reese}} || Тэс || ''{{нп5|Дотык анёла|«Дотык анёла»|en|Touched by an Angel}}''
|-
| rowspan=&quot;6&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 1998 &lt;br /&gt;&lt;small&gt;[[Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША (1999)|(5)]]&lt;/small&gt; 
| rowspan=&quot;6&quot; style=&quot;background:#EEDD82 |{{Частка выявы|выява=Julianna Margulies at the 2009 Tribeca Film Festival.jpg|пазіцыя=center|шырыня=100|вышыня=|агульная=142|верх=5|права=15|ніз=70|лева=25|рамка=|подпіс=}}
|- style=&quot;background:#FFE4E1;&quot;
| [[Файл:GoldstarGoldstar.png|20px]]'''[[Джуліяна Маргуліс]]''' || '''{{нп5|Кэрал Хэтэуэй||en|Carol Hathaway}}''' || '''''[[Хуткая дапамога (тэлесерыял)|Хуткая дапамога]]''''' || '''[[NBC]]'''
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web|title=The 5th Annual Screen Actors Guild Awards (1999)|url=http://www.sagawards.org/awards/nominees-and-recipients/5th-annual-screen-actors-guild-awards|publisher=sagawards.org|accessdate=12.12.2020}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Джыліян Андэрсан]] || {{нп5|Дэйна Скалі||en|Dana Scully}} || ''«[[Сакрэтныя матэрыялы]]»'' || [[Fox Broadcasting Company|Fox]]
|-
| {{нп5|Кім Дэлайні||en|Kim Delaney}} || {{нп5|Даян Расэл||en|Diane Russell (NYPD Blue)}} || ''{{нп5|Паліцыя Нью-Ёрка (тэлесерыял)|«Паліцыя Нью-Ёрка»|en|NYPD Blue}}'' || [[ABC (тэлеканал)|ABC]]
|-
| {{нп5|Крысцін Лахці||en|Christine Lahti}} || Кэтрын Осцін || ''{{нп5|Надзея Чыкага|«Надзея Чыкага»|en|Chicago Hope}}'' || [[CBS]]
|-
| {{нп5|Эні Потс||en|Annie Potts}} || Мэры Элізабэт Сімс || ''{{нп5|Цяпер у любы дзень (тэлесерыял)|«Цяпер у любы дзень»|en|Any Day Now (TV series)}}'' || {{нп5|Lifetime|Lifetime|en|Lifetime (TV network)}} 
|-
| rowspan=&quot;6&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 1999 &lt;br /&gt;&lt;small&gt;[[Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША (2000)|(6)]]&lt;/small&gt; 
| rowspan=&quot;6&quot; style=&quot;background:#EEDD82|{{Частка выявы|выява=Edie Falco 2010.jpg|пазіцыя=center|шырыня=100|вышыня=|агульная=140|верх=5|права=|ніз=68|лева=25|рамка=|подпіс=}}
|- style=&quot;background:#FFE4E1;&quot;
| [[Файл:GoldstarGoldstar.png|20px]]'''[[Эдзі Фалка]]''' || '''{{нп5|Кармэла Сапрана||en|Carmela Soprano}}''' || '''''[[Сапрана (тэлесерыял)|«Сапрана»]]''''' || '''{{нп5|HBO||en|HBO}}'''
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web|title=The 6th Annual Screen Actors Guild Awards (2000)|url=http://www.sagawards.org/awards/nominees-and-recipients/6th-annual-screen-actors-guild-awards|publisher=sagawards.org|accessdate=12.12.2020}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Джыліян Андэрсан]] || {{нп5|Дэйна Скалі||en|Dana Scully}} || ''«[[Сакрэтныя матэрыялы]]»'' || [[Fox Broadcasting Company|Fox]]
|-
| {{нп5|Ларэйн Брака||en|Lorraine Bracco}} || {{нп5|Джэніфер Мелфі||en|Jennifer Melfi}}
| rowspan=&quot;2&quot;| ''[[Сапрана (тэлесерыял)|«Сапрана»]]''
| rowspan=&quot;2&quot;| {{нп5|HBO||en|HBO}}
|-
| {{нп5|Нэнсі Маршан||en|Nancy Marchand}} || {{нп5|Лівія Сапрана||en|Livia Soprano}}
|-
| {{нп5|Эні Потс||en|Annie Potts}} || Мэры Элізабэт Сімс || ''{{нп5|Цяпер у любы дзень (тэлесерыял)|«Цяпер у любы дзень»|en|Any Day Now (TV series)}}'' || [[Lifetime]]
|}

=== [[2000-я]] ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: left;&quot;
|-style=&quot;background:#ABCDEF;&quot;
! style=&quot;background:#ABCDEF; width:5%;&quot;| Год/({{abbr|Ц|Цырымонія|0}})
! style=&quot;background:#ABCDEF;width:10%;&quot;| Фота пераможніц
! style=&quot;background:#ABCDEF;width:22%;&quot;| Акцёрка
! style=&quot;background:#ABCDEF;width:22%;&quot;| Роля
! style=&quot;background:#ABCDEF;width:30%;&quot;| Серыял
! style=&quot;background:#ABCDEF;width:9%;&quot; | Сетка
! style=&quot;background:#ABCDEF;width:1%;&quot; | Спасылкі
|-
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2000 &lt;br /&gt;&lt;small&gt;[[Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША (2001)|(7)]]&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#EEDD82|{{Частка выявы|выява=Allison Janney Oct 2014 (cropped).jpg|пазіцыя=center|шырыня=100|вышыня=|агульная=135|верх=0|права=0|ніз=15|лева=15|рамка=|подпіс=}}
|- style=&quot;background:#FFE4E1;&quot;
| [[Файл:GoldstarGoldstar.png|20px]]'''[[Элісан Джэні]]''' || '''{{нп5|Сі Джэй Крэг||en|C. J. Cregg}}''' || '''''«[[Заходняе крыло (тэлесерыял)|Заходняе крыло]]»''''' || '''[[NBC]]'''
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web|title=The 7th Annual Screen Actors Guild Awards (2001)|url=http://www.sagawards.org/awards/nominees-and-recipients/7th-annual-screen-actors-guild-awards|publisher=sagawards.org|accessdate=12.12.2020}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Джыліян Андэрсан]] || {{нп5|Дэйна Скалі||en|Dana Scully}} || ''«[[Сакрэтныя матэрыялы]]»'' || [[Fox Broadcasting Company|Fox]]
|-
| [[Эдзі Фалка]] || {{нп5|Кармэла Сапрана||en|Carmela Soprano}} || ''[[Сапрана (тэлесерыял)|«Сапрана»]]'' || {{нп5|HBO||en|HBO}}
|-
| [[Салі Філд]] || Мэгі Вайзэнскі || ''[[Хуткая дапамога (тэлесерыял)|Хуткая дапамога]]'' || [[NBC]]
|-
| {{нп5|Ларэн Грэм||en|Lauren Graham}} || {{нп5|Ларэлай Гілмар||en|Lorelai Gilmore}} || ''{{нп5|Дзяўчаты Гілмар|«Дзяўчаты Гілмар»|en|Gilmore Girls}}'' || {{нп5|The WB||en|The WB}}
|-
| {{нп5|Сіла Ворд||en|Sela Ward}} || Лілі Мэнінг || ''{{нп5|Аднойчы і зноў|«Аднойчы і зноў»|en|Once and Again}}'' || [[ABC (тэлеканал)|ABC]]
|-
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2001 &lt;br /&gt;&lt;small&gt;[[Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША (2002)|(8)]]&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#EEDD82|{{Частка выявы|выява=Allison Janney Oct 2014 (cropped).jpg|пазіцыя=center|шырыня=100|вышыня=|агульная=135|верх=0|права=0|ніз=15|лева=15|рамка=|подпіс=}}
|- style=&quot;background:#FFE4E1;&quot;
| [[Файл:GoldstarGoldstar.png|20px]]'''[[Элісан Джэні]]''' || '''{{нп5|Сі Джэй Крэг||en|C. J. Cregg}}''' || '''''«[[Заходняе крыло (тэлесерыял)|Заходняе крыло]]»''''' || '''[[NBC]]'''
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web|title=The 8th Annual Screen Actors Guild Awards (2002)|url=http://www.sagawards.org/awards/nominees-and-recipients/8th-annual-screen-actors-guild-awards|publisher=sagawards.org|accessdate=12.12.2020}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{нп5|Ларэйн Брака||en|Lorraine Bracco}} || {{нп5|Джэніфер Мелфі||en|Jennifer Melfi}} || ''[[Сапрана (тэлесерыял)|«Сапрана»]]'' || [[HBO]]
|-
| [[Стокард Чэнінг]] || Эбі Бартлэт || ''«[[Заходняе крыло (тэлесерыял)|Заходняе крыло]]»'' || NBC
|-
| {{нп5|Тайн Дэйлі||en|Tyne Daly}} || Максін Грэй || ''{{нп5|Справядлівая Эмі|«Справядлівая Эмі»|en|Judging Amy}}'' || [[CBS]]
|-
| [[Эдзі Фалка]] || {{нп5|Кармэла Сапрана||en|Carmela Soprano}} || ''[[Сапрана (тэлесерыял)|«Сапрана»]]'' || HBO
|-
| {{нп5|Ларэн Грэм||en|Lauren Graham}} || {{нп5|Ларэлай Гілмар||en|Lorelai Gilmore}} || ''{{нп5|Дзяўчаты Гілмар|«Дзяўчаты Гілмар»|en|Gilmore Girls}}'' || [[The WB]]
|-
| rowspan=&quot;6&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2002 &lt;br /&gt;&lt;small&gt;[[Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША (2003)|(9)]]&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;6&quot; style=&quot;background:#EEDD82|{{Частка выявы|выява=Edie Falco 2010.jpg|пазіцыя=center|шырыня=100|вышыня=|агульная=140|верх=5|права=0|ніз=68|лева=25|рамка=|подпіс=}}
|- style=&quot;background:#FFE4E1;&quot;
| [[Файл:GoldstarGoldstar.png|20px]]'''[[Эдзі Фалка]]''' || '''{{нп5|Кармэла Сапрана||en|Carmela Soprano}}''' || '''''[[Сапрана (тэлесерыял)|«Сапрана»]]''''' || '''[[HBO]]'''
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web|title=The 9th Annual Screen Actors Guild Awards (2003)|url=http://www.sagawards.org/awards/nominees-and-recipients/9th-annual-screen-actors-guild-awards|publisher=sagawards.org|accessdate=12.12.2020}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{нп5|Ларэйн Брака||en|Lorraine Bracco}} || {{нп5|Джэніфер Мелфі||en|Jennifer Melfi}} || ''[[Сапрана (тэлесерыял)|«Сапрана»]]'' || HBO
|-
| [[Элісан Джэні]] || {{нп5|Сі Джэй Крэг||en|C. J. Cregg}} || ''«[[Заходняе крыло (тэлесерыял)|Заходняе крыло]]»'' || [[NBC]]
|-
| {{нп5|Эмі Брэнеман||en|Amy Brenneman}} || Эмі Грэй || ''{{нп5|Справядлівая Эмі|«Справядлівая Эмі»|en|Judging Amy}}'' || [[CBS]]
|-
| {{нп5|Лілі Томлін||en|Lily Tomlin}} || {{нп5|Дэбара Фідэрэр||en|Deborah Fiderer}} || ''«[[Заходняе крыло (тэлесерыял)|Заходняе крыло]]»'' || NBC
|-
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2003 &lt;br /&gt;&lt;small&gt;[[Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША (2004)|(10)]]&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#EEDD82|{{Частка выявы|выява=Frances Conroy at PaleyFest 2014 - 13491478183.jpg|пазіцыя=center|шырыня=100|вышыня=|агульная=160|верх=15|права=0|ніз=85|лева=20|рамка=|подпіс=}}
|- style=&quot;background:#FFE4E1;&quot;
| [[Файл:GoldstarGoldstar.png|20px]]'''[[Фрэнсіс Конрай]]''' || '''[[Рут Фішэр]]''' || '''''{{нп5|Шэсць футаў пад зямлёй|«Шэсць футаў пад зямлёй»|en|Six Feet Under (TV series)}}''''' || '''[[HBO]]'''
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web|title=The 10th Annual Screen Actors Guild Awards (2004)|url=http://www.sagawards.org/awards/nominees-and-recipients/10th-annual-screen-actors-guild-awards|publisher=sagawards.org|accessdate=12.12.2020}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Стокард Чэнінг]] || Эбі Бартлэт || ''«[[Заходняе крыло (тэлесерыял)|Заходняе крыло]]»'' || [[NBC]]
|-
| {{нп5|Тайн Дэйлі||en|Tyne Daly}} || Максін Грэй || ''{{нп5|Справядлівая Эмі|«Справядлівая Эмі»|en|Judging Amy}}'' || [[CBS]]
|-
| [[Джэніфер Гарнер]] || {{нп5|Сідні Брыстаў||en|Sydney Bristow}} || ''{{нп5|Псеўданім (тэлесерыял)|«Псеўданім»|en|Alias (TV series)}}'' || [[ABC (тэлеканал)|ABC]]
|-
| {{нп5|Марыска Харгітай||en|Mariska Hargitay}} || {{нп5|Алівія Бэнсан||en|Olivia Benson}} || ''{{нп5|Закон і парадак: Спецыяльны корпус|«Закон і парадак: Спецыяльны корпус»|en|Law &amp; Order: Special Victims Unit}}''
| rowspan=&quot;2&quot;| NBC
|-
| [[Элісан Джэні]] || {{нп5|Сі Джэй Крэг||en|C. J. Cregg}} || ''«[[Заходняе крыло (тэлесерыял)|Заходняе крыло]]»''
|-
| rowspan=&quot;6&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2004 &lt;br /&gt;&lt;small&gt;[[Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША (2005)|(11)]]&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;6&quot; style=&quot;background:#EEDD82|{{Частка выявы|выява=SuperBowlGarner.jpg|пазіцыя=center|шырыня=100|вышыня=|агульная=97|верх=0|права=0|ніз=20|лева=1|рамка=|подпіс=}}
|- style=&quot;background:#FFE4E1;&quot;
| [[Файл:GoldstarGoldstar.png|20px]]'''[[Джэніфер Гарнер]]''' || '''{{нп5|Сідні Брыстаў||en|Sydney Bristow}}''' || '''''{{нп5|Псеўданім (тэлесерыял)|«Псеўданім»|en|Alias (TV series)}}''''' || '''[[ABC (тэлеканал)|ABC]]'''
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web|title=The 11th Annual Screen Actors Guild Awards (2005)|url=http://www.sagawards.org/awards/nominees-and-recipients/11th-annual-screen-actors-guild-awards|publisher=sagawards.org|accessdate=12.12.2020}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{нп5|Дрэа дэ Матэа||en|Drea de Matteo}} || {{нп5|Адрыяна Ла Сэрва||en|Adriana La Cerva}}
| rowspan=&quot;2&quot;| ''[[Сапрана (тэлесерыял)|«Сапрана»]]''
| rowspan=&quot;2&quot;| [[HBO]]
|-
| [[Эдзі Фалка]] || {{нп5|Кармэла Сапрана||en|Carmela Soprano}}
|-
| [[Элісан Джэні]] || {{нп5|Сі Джэй Крэг||en|C. J. Cregg}} || ''«[[Заходняе крыло (тэлесерыял)|Заходняе крыло]]»'' || [[NBC]]
|-
| {{нп5|Крысцін Лахці||en|Christine Lahti}} || Грэйс Макалістэр || ''{{нп5|Джэк і Бобі|«Джэк і Бобі»|en|Jack &amp; Bobby}}'' || [[The WB]]
|-
| rowspan=&quot;6&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2005 &lt;br /&gt;&lt;small&gt;[[Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША (2006)|(12)]]&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;6&quot; style=&quot;background:#EEDD82|{{Частка выявы|выява=Sandra Oh 2011 (cropped).jpg|пазіцыя=center|шырыня=100|вышыня=|агульная=121|верх=5|права=0|ніз=50|лева=13|рамка=|подпіс=}}
|- style=&quot;background:#FFE4E1;&quot;
| [[Файл:GoldstarGoldstar.png|20px]]'''[[Сандра О]]''' || '''{{нп5|Крысціна Янг||en|Cristina Yang}}''' || '''''«[[Анатомія жарсці]]»''''' || '''[[ABC (тэлеканал)|ABC]]'''
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web|title=The 12th Annual Screen Actors Guild Awards (2006)|url=http://www.sagawards.org/awards/nominees-and-recipients/12th-annual-screen-actors-guild-awards|publisher=sagawards.org|accessdate=12.12.2020}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Патрысія Аркет]] || Элісан Дюбуа || ''{{нп5|Медыум (тэлесерыял)|«Медыум»|en|Medium (TV series)}}'' || [[NBC]]
|-
| {{нп5|Джына Дэвіс||en|Geena Davis}} || Макензі Ален || ''{{нп5|Спадарыня Прэзідэнт (тэлесерыял)|«Спадарыня Прэзідэнт»|en|Commander in Chief (TV series)}}'' || ABC
|-
| {{нп5|Марыска Харгітай||en|Mariska Hargitay}} || {{нп5|Алівія Бэнсан||en|Olivia Benson}} || ''{{нп5|Закон і парадак: Спецыяльны корпус|«Закон і парадак: Спецыяльны корпус»|en|Law &amp; Order: Special Victims Unit}}'' || NBC
|-
| {{нп5|Кіра Седжвік||en|Kyra Sedgwick}} || {{нп5|Брэнда Лі Джонсан||en|Brenda Leigh Johnson}} || ''{{нп5|Шукальніца (тэлесерыял)|«Шукальніца»|en|The Closer}}'' || [[Turner Network Television|TNT]]
|-
| rowspan=&quot;6&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2006 &lt;br /&gt;&lt;small&gt;[[Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША (2007)|(13)]]&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;6&quot; style=&quot;background:#EEDD82|{{Частка выявы|выява=Chandra Wilson 2014.jpg|пазіцыя=center|шырыня=100|вышыня=|агульная=142|верх=3|права=0|ніз=80|лева=20|рамка=|подпіс=}}
|- style=&quot;background:#FFE4E1;&quot;
| [[Файл:GoldstarGoldstar.png|20px]]'''{{нп5|Чандра Вільсан||en|Chandra Wilson}}''' || '''{{нп5|Міранда Бэйлі||en|Miranda Bailey}}''' || '''''«[[Анатомія жарсці]]»''''' || '''[[ABC (тэлеканал)|ABC]]'''
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web|title=The 13th Annual Screen Actors Guild Awards (2007)|url=http://www.sagawards.org/awards/nominees-and-recipients/13th-annual-screen-actors-guild-awards|publisher=sagawards.org|accessdate=12.12.2020}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Патрысія Аркет]] || Элісан Дюбуа || ''{{нп5|Медыум (тэлесерыял)|«Медыум»|en|Medium (TV series)}}'' || [[NBC]]
|-
| [[Эдзі Фалка]] || {{нп5|Кармэла Сапрана||en|Carmela Soprano}} || ''[[Сапрана (тэлесерыял)|«Сапрана»]]'' || [[HBO]]
|-
| {{нп5|Марыска Харгітай||en|Mariska Hargitay}} || {{нп5|Алівія Бэнсан||en|Olivia Benson}} || ''{{нп5|Закон і парадак: Спецыяльны корпус|«Закон і парадак: Спецыяльны корпус»|en|Law &amp; Order: Special Victims Unit}}'' || NBC
|-
| {{нп5|Кіра Седжвік||en|Kyra Sedgwick}} || {{нп5|Брэнда Лі Джонсан||en|Brenda Leigh Johnson}} || ''{{нп5|Шукальніца (тэлесерыял)|«Шукальніца»|en|The Closer}}'' || {{нп5|Turner Network Television|TNT|en|Turner Network Television}}
|-
| rowspan=&quot;6&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2007 &lt;br /&gt;&lt;small&gt;[[Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША (2008)|(14)]]&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;6&quot; style=&quot;background:#EEDD82|{{Частка выявы|выява=Edie Falco 2010.jpg|пазіцыя=center|шырыня=100|вышыня=|агульная=135|верх=5|права=0|ніз=68|лева=25|рамка=|подпіс=}}
|- style=&quot;background:#FFE4E1;&quot;
| [[Файл:GoldstarGoldstar.png|20px]]'''[[Эдзі Фалка]]''' || '''{{нп5|Кармэла Сапрана||en|Carmela Soprano}}''' || '''''[[Сапрана (тэлесерыял)|«Сапрана»]]''''' || '''[[HBO]]'''
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web|title=The 14th Annual Screen Actors Guild Awards (2008)|url=http://www.sagawards.org/awards/nominees-and-recipients/14th-annual-screen-actors-guild-awards|publisher=sagawards.org|accessdate=12.12.2020}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Глен Клоўз]] || {{нп5|Пэці Х'юз||en|Patty Hewes}} || ''{{нп5|Ўрон (тэлесерыял)|«Ўрон»|en|Damages (TV series)}}'' || {{нп5|FX (тэлеканал)|FX|en|FX (TV channel)}}
|-
| [[Салі Філд]] || {{нп5|Нора Уокер||en|Nora Walker}} || ''{{нп5|Браты і сёстры (тэлесерыял, 2006)|«Браты і сёстры»|en|Brothers &amp; Sisters (2006 TV series)}}'' || [[ABC (тэлеканал)|ABC]]
|-
| [[Холі Хантэр]] || Грэйс Ханадарка || ''{{нп5|Выратаваць Грэйс (тэлесерыял)|«Выратаваць Грэйс»|en|Saving Grace (TV series)}}''
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Turner Network Television|TNT]]
|-
| {{нп5|Кіра Седжвік||en|Kyra Sedgwick}} || {{нп5|Брэнда Лі Джонсан||en|Brenda Leigh Johnson}} || ''{{нп5|Шукальніца (тэлесерыял)|«Шукальніца»|en|The Closer}}''
|-
| rowspan=&quot;6&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2008 &lt;br /&gt;&lt;small&gt;[[Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША (2009)|(15)]]&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;6&quot; style=&quot;background:#EEDD82|{{Частка выявы|выява=Sally Field (11205) (cropped).jpg|пазіцыя=center|шырыня=100|вышыня=|агульная=119|верх=5|права=0|ніз=35|лева=10|рамка=|подпіс=}}
|- style=&quot;background:#FFE4E1;&quot;
| [[Файл:GoldstarGoldstar.png|20px]]'''[[Салі Філд]]''' || '''{{нп5|Нора Уокер||en|Nora Walker}}''' || '''''{{нп5|Браты і сёстры (тэлесерыял, 2006)|«Браты і сёстры»|en|Brothers &amp; Sisters (2006 TV series)}}''''' || '''[[ABC (тэлеканал)|ABC]]'''
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web|title=The 15th Annual Screen Actors Guild Awards (2009)|url=http://www.sagawards.org/awards/nominees-and-recipients/15th-annual-screen-actors-guild-awards|publisher=sagawards.org|accessdate=12.12.2020}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{нп5|Марыска Харгітай||en|Mariska Hargitay}} || {{нп5|Алівія Бэнсан||en|Olivia Benson}} || ''{{нп5|Закон і парадак: Спецыяльны корпус|«Закон і парадак: Спецыяльны корпус»|en|Law &amp; Order: Special Victims Unit}}'' || [[NBC]]
|-
| [[Холі Хантэр]] || Грэйс Ханадарка || ''{{нп5|Выратаваць Грэйс (тэлесерыял)|«Выратаваць Грэйс»|en|Saving Grace (TV series)}}'' || [[Turner Network Television|TNT]]
|-
| [[Элізабет Мос]] || {{нп5|Пэгі Олсан||en|Peggy Olson}} || ''[[Вар’яты (тэлесерыял)|Вар’яты]]'' || [[AMC]]
|-
| {{нп5|Кіра Седжвік||en|Kyra Sedgwick}} || {{нп5|Брэнда Лі Джонсан||en|Brenda Leigh Johnson}} || ''{{нп5|Шукальніца (тэлесерыял)|«Шукальніца»|en|The Closer}}'' || TNT
|-
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2009 &lt;br /&gt;&lt;small&gt;[[Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША (2010)|(16)]]&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#EEDD82|{{Частка выявы|выява=Julianna Margulies at the 2009 Tribeca Film Festival.jpg|пазіцыя=center|шырыня=100|вышыня=|агульная=157|верх=5|права=15|ніз=70|лева=25|рамка=|подпіс=}}
|- style=&quot;background:#FFE4E1;&quot;
| [[Файл:GoldstarGoldstar.png|20px]]'''[[Джуліяна Маргуліс]]''' || '''{{нп5|Алісія Флорык||en|Alicia Florrick}}''' || '''''{{нп5|Добрая жонка (тэлесерыял)|«Добрая жонка»|en|The Good Wife}}''''' || '''[[CBS]]'''
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web|title=The 16th Annual Screen Actors Guild Awards (2010)|url=http://www.sagawards.org/awards/nominees-and-recipients/16th-annual-screen-actors-guild-awards|publisher=sagawards.org|accessdate=12.12.2020}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Патрысія Аркет]] || Элісан Дюбуа || ''{{нп5|Медыум (тэлесерыял)|«Медыум»|en|Medium (TV series)}}'' || [[NBC]]
|-
| [[Глен Клоўз]] || {{нп5|Пэці Х'юз||en|Patty Hewes}} || ''{{нп5|Ўрон (тэлесерыял)|«Ўрон»|en|Damages (TV series)}}'' || {{нп5|FX (тэлеканал)|FX|en|FX (TV channel)}}
|-
| {{нп5|Марыска Харгітай||en|Mariska Hargitay}} || {{нп5|Алівія Бэнсан||en|Olivia Benson}} || ''{{нп5|Закон і парадак: Спецыяльны корпус|«Закон і парадак: Спецыяльны корпус»|en|Law &amp; Order: Special Victims Unit}}'' || NBC
|-
| [[Холі Хантэр]] || Грэйс Ханадарка || ''{{нп5|Выратаваць Грэйс (тэлесерыял)|«Выратаваць Грэйс»|en|Saving Grace (TV series)}}''
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Turner Network Television|TNT]]
|-
| {{нп5|Кіра Седжвік||en|Kyra Sedgwick}} || {{нп5|Брэнда Лі Джонсан||en|Brenda Leigh Johnson}} || ''{{нп5|Шукальніца (тэлесерыял)|«Шукальніца»|en|The Closer}}''
|}

=== [[2010-я]] ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: left;&quot;
|-style=&quot;background:#ABCDEF;&quot;
! style=&quot;background:#ABCDEF; width:5%;&quot;| Год/({{abbr|Ц|Цырымонія|0}})
! style=&quot;background:#ABCDEF;width:10%;&quot;| Фота пераможніц
! style=&quot;background:#ABCDEF;width:22%;&quot;| Акцёрка
! style=&quot;background:#ABCDEF;width:22%;&quot;| Роля
! style=&quot;background:#ABCDEF;width:30%;&quot;| Серыял
! style=&quot;background:#ABCDEF;width:9%;&quot; | Сетка
! style=&quot;background:#ABCDEF;width:1%;&quot; | Спасылкі
|-
| rowspan=&quot;6&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2010 &lt;br /&gt;&lt;small&gt;[[Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША (2011)|(17)]]&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;6&quot; style=&quot;background:#EEDD82|{{Частка выявы|выява=Julianna Margulies at the 2009 Tribeca Film Festival.jpg|пазіцыя=center|шырыня=100|вышыня=|агульная=142|верх=5|права=15|ніз=70|лева=25|рамка=|подпіс=}}
|- style=&quot;background:#FFE4E1;&quot;
| [[Файл:GoldstarGoldstar.png|20px]]'''[[Джуліяна Маргуліс]]''' || '''{{нп5|Алісія Флорык||en|Alicia Florrick}}''' || '''''{{нп5|Добрая жонка (тэлесерыял)|«Добрая жонка»|en|The Good Wife}}''''' || '''[[CBS]]'''
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web|title=The 17th Annual Screen Actors Guild Awards (2011)|url=http://www.sagawards.org/awards/nominees-and-recipients/17th-annual-screen-actors-guild-awards|publisher=sagawards.org|accessdate=12.12.2020}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Глен Клоўз]] || {{нп5|Пэці Х'юз||en|Patty Hewes}} || ''{{нп5|Ўрон (тэлесерыял)|«Ўрон»|en|Damages (TV series)}}'' || {{нп5|FX (тэлеканал)|FX|en|FX (TV channel)}}
|-
| {{нп5|Марыска Харгітай||en|Mariska Hargitay}} || {{нп5|Алівія Бэнсан||en|Olivia Benson}} || ''{{нп5|Закон і парадак: Спецыяльны корпус|«Закон і парадак: Спецыяльны корпус»|en|Law &amp; Order: Special Victims Unit}}'' || [[NBC]]
|-
| [[Элізабет Мос]] || {{нп5|Пэгі Олсан||en|Peggy Olson}} || ''[[Вар’яты (тэлесерыял)|Вар’яты]]'' || [[AMC]]
|-
| {{нп5|Кіра Седжвік||en|Kyra Sedgwick}} || {{нп5|Брэнда Лі Джонсан||en|Brenda Leigh Johnson}} || ''{{нп5|Шукальніца (тэлесерыял)|«Шукальніца»|en|The Closer}}'' || [[Turner Network Television|TNT]]
|-
| rowspan=&quot;6&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2011 &lt;br /&gt;&lt;small&gt;[[Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША (2012)|(18)]]&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;6&quot; style=&quot;background:#EEDD82|{{Частка выявы|выява=Jessica Lange face.JPG|пазіцыя=center|шырыня=100|вышыня=|агульная=165|верх=10|права=5|ніз=75|лева=20|рамка=|подпіс=}}
|- style=&quot;background:#FFE4E1;&quot;
| [[Файл:GoldstarGoldstar.png|20px]]'''[[Джэсіка Лэнг]]''' || '''Канстанс Лэнгдан''' || '''''{{нп5|Амерыканская гісторыя жахаў: Дом-забойца|«Амерыканская гісторыя жахаў: Дом-забойца»|en|American Horror Story: Murder House}}''''' || '''{{нп5|FX (тэлеканал)|FX|en|FX (TV channel)}}'''
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web|title=The 18th Annual Screen Actors Guild Awards (2012)|url=http://www.sagawards.org/awards/nominees-and-recipients/18th-annual-screen-actors-guild-awards|publisher=sagawards.org|accessdate=12.12.2020}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Кэці Бэйтс]] || Гэрыэт Корн || ''{{нп5|Закон Гэры|«Закон Гэры»|en|Harry's Law}}'' || [[NBC]]
|-
| [[Глен Клоўз]] || {{нп5|Пэці Х'юз||en|Patty Hewes}} || ''{{нп5|Ўрон (тэлесерыял)|«Ўрон»|en|Damages (TV series)}}'' || {{нп5|FX (тэлеканал)|FX|en|FX (TV channel)}}
|-
| [[Джуліяна Маргуліс]] || {{нп5|Алісія Флорык||en|Alicia Florrick}} || ''{{нп5|Добрая жонка (тэлесерыял)|«Добрая жонка»|en|The Good Wife}}'' || [[CBS]]
|-
| {{нп5|Кіра Седжвік||en|Kyra Sedgwick}} || {{нп5|Брэнда Лі Джонсан||en|Brenda Leigh Johnson}} || ''{{нп5|Шукальніца (тэлесерыял)|«Шукальніца»|en|The Closer}}'' || [[Turner Network Television|TNT]]
|-
| rowspan=&quot;6&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2012 &lt;br /&gt;&lt;small&gt;[[Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША (2013)|(19)]]&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;6&quot; style=&quot;background:#EEDD82|{{Частка выявы|выява=Claire Danes 2012 Shankbone.JPG|пазіцыя=center|шырыня=100|вышыня=|агульная=170|верх=15|права=0|ніз=80|лева=40|рамка=|подпіс=}}
|- style=&quot;background:#FFE4E1;&quot;
| [[Файл:GoldstarGoldstar.png|20px]]'''[[Клэр Дэйнс]]''' || '''{{нп5|Кэры Мэтысан||en|Carrie Mathison}}''' || '''''[[Радзіма (тэлесерыял, 2011)|«Радзіма»]]''''' || '''{{нп5|Showtime||en|Showtime}}'''
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web|title=The 19th Annual Screen Actors Guild Awards (2013)|url=http://www.sagawards.org/awards/nominees-and-recipients/19th-annual-screen-actors-guild-awards|publisher=sagawards.org|accessdate=12.12.2020}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{нп5|Мішэль Докеры||en|Michelle Dockery}} || Мэры Кроўлі || ''«[[Абацтва Даўнтан]]»'' || [[ITV]]
|-
| [[Джэсіка Лэнг]] || Джуд Марцін || ''{{нп5|Амерыканская гісторыя жахаў: Прытулак|«Амерыканская гісторыя жахаў: Прытулак»|en|American Horror Story: Asylum}}'' || {{нп5|FX (тэлеканал)|FX|en|FX (TV channel)}}
|-
| [[Джуліяна Маргуліс]] || {{нп5|Алісія Флорык||en|Alicia Florrick}} || ''{{нп5|Добрая жонка (тэлесерыял)|«Добрая жонка»|en|The Good Wife}}'' || [[CBS]]
|-
| [[Мэгі Сміт]] || Ваялет Кроўлі || ''«[[Абацтва Даўнтан]]»'' || ITV
|-
| rowspan=&quot;6&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2013 &lt;br /&gt;&lt;small&gt;[[Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША (2014)|(20)]]&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;6&quot; style=&quot;background:#EEDD82|{{Частка выявы|выява=Dame Maggie Smith face.jpg|пазіцыя=center|шырыня=100|вышыня=|агульная=132|верх=10|права=0|ніз=65|лева=20|рамка=|подпіс=}}
|- style=&quot;background:#FFE4E1;&quot;
| [[Файл:GoldstarGoldstar.png|20px]]'''[[Мэгі Сміт]]''' || '''Ваялет Кроўлі''' || '''''«[[Абацтва Даўнтан]]»''''' || '''[[ITV]]'''
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web|title=The 20th Annual Screen Actors Guild Awards (2014)|url=http://www.sagawards.org/awards/nominees-and-recipients/20th-annual-screen-actors-guild-awards|publisher=sagawards.org|accessdate=12.12.2020}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Джэсіка Лэнг]] || [[Фіёна Гуд]] || ''{{нп5|Амерыканская гісторыя жахаў: Шабаш|«Амерыканская гісторыя жахаў: Шабаш»|en|American Horror Story: Coven}}'' || {{нп5|FX (тэлеканал)|FX|en|FX (TV channel)}}
|-
| {{нп5|Ганна Ган||en|Anna Gunn}} || {{нп5|Скайлер Уайт||en|Skyler White}} || ''[[На ўсе застаўкі]]'' || [[AMC]]
|-
| [[Клэр Дэйнс]] || {{нп5|Кэры Мэтысан||en|Carrie Mathison}} || ''[[Радзіма (тэлесерыял, 2011)|«Радзіма»]]'' || {{нп5|Showtime||en|Showtime}}
|-
| {{нп5|Кэры Вашынгтон||en|Kerry Washington}} || {{нп5|Алівія Поўп||en|Olivia Pope}} || ''{{нп5|Скандал (тэлесерыял)|«Скандал»|en|Scandal (TV series)}}'' || [[ABC (тэлеканал)|ABC]]
|-
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2014 &lt;br /&gt;&lt;small&gt;[[Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША (2015)|(21)]]&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#EEDD82|{{Частка выявы|выява=Viola Davis June 2015.jpg|пазіцыя=center|шырыня=100|вышыня=|агульная=130|верх=7|права=0|ніз=33|лева=10|рамка=|подпіс=}}
|- style=&quot;background:#FFE4E1;&quot;
| [[Файл:GoldstarGoldstar.png|20px]]'''[[Віёла Дэвіс]]''' || '''{{нп5|Анналіз Кітынг||en|Annalise Keating}}''' || '''''{{нп5|Як пазбегнуць пакарання за забойства|«Як пазбегнуць пакарання за забойства»|en|How to Get Away with Murder}}''''' || '''[[ABC (тэлеканал)|ABC]]'''
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web|title=The 21st Annual Screen Actors Guild Awards (2015)|url=http://www.sagawards.org/awards/nominees-and-recipients/21st-annual-screen-actors-guild-awards|publisher=sagawards.org|accessdate=12.12.2020}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Клэр Дэйнс]] || {{нп5|Кэры Мэтысан||en|Carrie Mathison}} || ''[[Радзіма (тэлесерыял, 2011)|«Радзіма»]]'' || {{нп5|Showtime||en|Showtime}}
|-
| [[Джуліяна Маргуліс]] || {{нп5|Алісія Флорык||en|Alicia Florrick}} || ''{{нп5|Добрая жонка (тэлесерыял)|«Добрая жонка»|en|The Good Wife}}'' || [[CBS]]
|-
| [[Таццяна Маслані]] || Розныя персанажы || ''{{нп5|Чорная сіротка|«Чорная сіротка»|en|Orphan Black}}'' || [[CTV Sci-Fi Channel|Space]]
|-
| [[Мэгі Сміт]] || Ваялет Кроўлі || ''«[[Абацтва Даўнтан]]»'' || [[ITV]]
|-
| [[Робін Райт]] || {{нп5|Клэр Андервуд||en|Claire Underwood}} || ''[[Картачны домік (тэлесерыял)|«Картачны домік»]]'' || [[Netflix]]
|-
| rowspan=&quot;6&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2015 &lt;br /&gt;&lt;small&gt;[[Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША (2016)|(22)]]&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;6&quot; style=&quot;background:#EEDD82|{{Частка выявы|выява=Viola Davis June 2015.jpg|пазіцыя=center|шырыня=100|вышыня=|агульная=113|верх=6|права=0|ніз=33|лева=7|рамка=|подпіс=}}
|- style=&quot;background:#FFE4E1;&quot;
| [[Файл:GoldstarGoldstar.png|20px]]'''[[Віёла Дэвіс]]''' || '''{{нп5|Анналіз Кітынг||en|Annalise Keating}}''' || '''''{{нп5|Як пазбегнуць пакарання за забойства|«Як пазбегнуць пакарання за забойства»|en|How to Get Away with Murder}}''''' || '''[[ABC (тэлеканал)|ABC]]'''
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web|title=The 22nd Annual Screen Actors Guild Awards (2016)|url=http://www.sagawards.org/awards/nominees-and-recipients/22nd-annual-screen-actors-guild-awards|publisher=sagawards.org|accessdate=12.12.2020}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Клэр Дэйнс]] || {{нп5|Кэры Мэтысан||en|Carrie Mathison}} || ''[[Радзіма (тэлесерыял, 2011)|«Радзіма»]]'' || {{нп5|Showtime||en|Showtime}}
|-
| [[Джуліяна Маргуліс]] || {{нп5|Алісія Флорык||en|Alicia Florrick}} || ''{{нп5|Добрая жонка (тэлесерыял)|«Добрая жонка»|en|The Good Wife}}'' || [[CBS]]
|-
| [[Мэгі Сміт]] || Ваялет Кроўлі || ''«[[Абацтва Даўнтан]]»'' || [[ITV]]
|-
| [[Робін Райт]] || {{нп5|Клэр Андервуд||en|Claire Underwood}} || ''[[Картачны домік (тэлесерыял)|«Картачны домік»]]'' || [[Netflix]]
|-
| rowspan=&quot;6&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2016 &lt;br /&gt;&lt;small&gt;[[Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША (2017)|(23)]]&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;6&quot; style=&quot;background:#EEDD82|{{Частка выявы|выява=Claire Foy in 2018.jpg|пазіцыя=center|шырыня=100|вышыня=|агульная=155|верх=5|права=0|ніз=93|лева=30|рамка=|подпіс=}}
|- style=&quot;background:#FFE4E1;&quot;
| [[Файл:GoldstarGoldstar.png|20px]]'''[[Клэр Фой]]''' || '''[[Лізавета II]] ''' || '''''[[Карона (тэлесерыял)|«Карона»]]''''' || '''[[Netflix]]'''
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web|title=The 23rd Annual Screen Actors Guild Awards (2017)|url=http://www.sagawards.org/awards/nominees-and-recipients/23rd-annual-screen-actors-guild-awards|publisher=sagawards.org|accessdate=12.12.2020}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Мілі Бобі Браўн]] || [[Адзінаццаць (Дзіўныя рэчы)|Адзінаццаць / Джэйн Айвз]] || ''«[[Дзіўныя рэчы]]»'' || [[Netflix]]
|-
| [[Тэндзі Ньютан]] || Мейв Мілэй || ''«[[Свет Дзікага Захаду]]»'' || [[HBO]]
|-
| [[Вайнона Райдэр]] || Джойс Байерс || ''«[[Дзіўныя рэчы]]»''
| rowspan=&quot;2&quot; | Netflix
|-
| [[Робін Райт]] || {{нп5|Клэр Андервуд||en|Claire Underwood}} || ''[[Картачны домік (тэлесерыял)|«Картачны домік»]]''
|-
| rowspan=&quot;6&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2017 &lt;br /&gt;&lt;small&gt;[[Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША (2018)|(24)]]&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;6&quot; style=&quot;background:#EEDD82|{{Частка выявы|выява=Claire Foy in 2018.jpg|пазіцыя=center|шырыня=100|вышыня=|агульная=155|верх=5|права=0|ніз=93|лева=30|рамка=|подпіс=}}
|- style=&quot;background:#FFE4E1;&quot;
| [[Файл:GoldstarGoldstar.png|20px]]'''[[Клэр Фой]]''' || '''[[Лізавета II]] ''' || '''''[[Карона (тэлесерыял)|«Карона»]]''''' || '''[[Netflix]]'''
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web|title=The 24th Annual Screen Actors Guild Awards (2018)|url=http://www.sagawards.org/nominees/nominees-and-recipients/24th-annual-screen-actors-guild-awards|publisher=sagawards.org|accessdate=12.12.2020}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Мілі Бобі Браўн]] || [[Адзінаццаць (Дзіўныя рэчы)|Адзінаццаць / Джэйн Айвз]] || ''«[[Дзіўныя рэчы]]»''
| rowspan=&quot;2&quot;| Netflix
|-
| [[Лора Ліні]] || Вэндзі Б’ёрд || ''{{нп5|Озарк (тэлесерыял)|«Озарк»|en|Ozark (TV series)}}''
|-
| [[Элізабет Мос]] || Джун Осбарн / Офред || ''[[Аповед служанкі (тэлесерыял)|«Аповед служанкі»]]'' || {{нп5|Hulu||en|Hulu}}
|-
| [[Робін Райт]] || {{нп5|Клэр Андервуд||en|Claire Underwood}} || ''[[Картачны домік (тэлесерыял)|«Картачны домік»]]'' || [[Netflix]]
|-
| rowspan=&quot;6&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2018 &lt;br /&gt;&lt;small&gt;[[Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША (2019)|(25)]]&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;6&quot; style=&quot;background:#EEDD82|{{Частка выявы|выява=Sandra Oh 2011 (cropped).jpg|пазіцыя=center|шырыня=100|вышыня=|агульная=121|верх=5|права=0|ніз=50|лева=13|рамка=|подпіс=}}
|- style=&quot;background:#FFE4E1;&quot;
| [[Файл:GoldstarGoldstar.png|20px]]'''[[Сандра О]]''' || '''{{нп5|Ева Паластрі||en|Eve Polastri}}''' || '''''{{нп5|Забіваючы Еву|«Забіваючы Еву»|en|Killing Eve}}''''' || '''{{нп5|BBC iPlayer||en|BBC iPlayer}}'''
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web|title=The 25th Annual Screen Actors Guild Awards (2019)|url=http://www.sagawards.org/nominees/nominees-and-recipients/25th-annual-screen-actors-guild-awards|publisher=sagawards.org|accessdate=12.12.2020}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{нп5|Джулія Гарнер||en|Julia Garner}} || Рут Лэнгмор
| rowspan=&quot;2&quot;| ''{{нп5|Озарк (тэлесерыял)|«Озарк»|en|Ozark (TV series)}}''
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Netflix]]
|-
| [[Лора Ліні]] || Вэндзі Б’ёрд
|-
| [[Элізабет Мос]] || Джун Осбарн / Офред || ''[[Аповед служанкі (тэлесерыял)|«Аповед служанкі»]]'' || {{нп5|Hulu||en|Hulu}}
|-
| [[Робін Райт]] || {{нп5|Клэр Андервуд||en|Claire Underwood}} || ''[[Картачны домік (тэлесерыял)|«Картачны домік»]]'' || [[Netflix]]
|-
| rowspan=&quot;6&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2019 &lt;br /&gt;&lt;small&gt;[[Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША (2020)|(26)]]&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;6&quot; style=&quot;background:#EEDD82|{{Частка выявы|выява=JenniferAnistonFeb09.jpg|пазіцыя=center|шырыня=100|вышыня=|агульная=134|верх=0|права=0|ніз=15|лева=15|рамка=|подпіс=}}
|- style=&quot;background:#FFE4E1;&quot;
| [[Файл:GoldstarGoldstar.png|20px]]'''[[Джэніфер Эністан]]''' || '''Алекс Леві''' || '''''{{нп5|Ранішняе шоу (тэлесерыял)|«Ранішняе шоу»|en|The Morning Show (American TV series)}}''''' || '''{{нп5|Apple TV+||en|Apple TV+}}'''
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web|title=The 26th Annual Screen Actors Guild Awards (2020)|url=http://www.sagawards.org/nominees-and-recipients/26th-annual-screen-actors-guild-awards|publisher=sagawards.org|accessdate=12.12.2020}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Хелена Бонэм Картэр]] || [[Маргарэт (прынцэса Вялікабрытаніі)|Маргарэт Роўз]]
| rowspan=&quot;2&quot;| ''[[Карона (тэлесерыял)|«Карона»]]''
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Netflix]]
|-
| [[Алівія Колман]] || [[Лізавета II]]
|-
| [[Джодзі Комер]] || {{нп5|Віланель||en|Villanelle (character)}} || ''{{нп5|Забіваючы Еву|«Забіваючы Еву»|en|Killing Eve}}'' || {{нп5|BBC iPlayer||en|BBC iPlayer}}
|-
| [[Элізабет Мос]] || Джун Осбарн / Офред || ''[[Аповед служанкі (тэлесерыял)|«Аповед служанкі»]]'' || {{нп5|Hulu||en|Hulu}}
|}

=== [[2020-я]] ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: left;&quot;
|-style=&quot;background:#ABCDEF;&quot;
! style=&quot;background:#ABCDEF; width:5%;&quot;| Год/({{abbr|Ц|Цырымонія|0}})
! style=&quot;background:#ABCDEF;width:10%;&quot;| Фота пераможніц
! style=&quot;background:#ABCDEF;width:22%;&quot;| Акцёрка
! style=&quot;background:#ABCDEF;width:22%;&quot;| Роля
! style=&quot;background:#ABCDEF;width:30%;&quot;| Серыял
! style=&quot;background:#ABCDEF;width:9%;&quot; | Сетка
! style=&quot;background:#ABCDEF;width:1%;&quot; | Спасылкі
|-
| rowspan=&quot;6&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2020 &lt;br /&gt;&lt;small&gt;[[Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША (2021)|(27)]]&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;6&quot; style=&quot;background:#EEDD82|{{Частка выявы|выява=Gillian Anderson 2013 (cropped).jpg|пазіцыя=center|шырыня=100|вышыня=|агульная=142|верх=5|права=15|ніз=70|лева=25|рамка=|подпіс=}}
|- style=&quot;background:#FFE4E1;&quot;
| [[Файл:GoldstarGoldstar.png|20px]]'''[[Джыліян Андэрсан]]''' || '''Маргарэт Тэтчэр''' || '''''«[[Карона (тэлесерыял)|Карона]]»''''' || '''[[Netflix]]'''
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web|title=The 27th Annual Screen Actors Guild Awards (2021)|url=https://www.sagawards.org/awards/nominees-and-recipients/27th-annual-screen-actors-guild-awards|publisher=sagawards.org|accessdate=2024-03-18}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
|  ||  ||  ||  
|-
|  ||  ||  ||  
|-
|  ||  ||  ||  
|-
|  ||  ||  ||  
|-
| rowspan=&quot;6&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2021 &lt;br /&gt;&lt;small&gt;[[Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША (2022)|(28)]]&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;6&quot; style=&quot;background:#EEDD82|{{Частка выявы|выява=20211105—HoYeon Jung 정호연 interview, Marie Claire Korea.jpg|пазіцыя=center|шырыня=100|вышыня=|агульная=165|верх=10|права=5|ніз=75|лева=20|рамка=|подпіс=}}
|- style=&quot;background:#FFE4E1;&quot;
| [[Файл:GoldstarGoldstar.png|20px]]'''[[Чон Хо Ён]]''' || '''Кан Сэ Бёк''' || '''''«[[Гульня ў кальмара]]»''''' || '''[[Netflix]]'''
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web|title=The 28th Annual Screen Actors Guild Awards (2022)|url=https://www.sagawards.org/awards/nominees-and-recipients/28th-annual-screen-actors-guild-awards|publisher=sagawards.org|accessdate=2024-03-18}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
|  ||  ||  || 
|-
|  ||  ||  || 
|-
|  ||  ||  || 
|-
|  ||  ||  || 
|-
| rowspan=&quot;6&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2022 &lt;br /&gt;&lt;small&gt;[[Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША (2023)|(29)]]&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;6&quot; style=&quot;background:#EEDD82|{{Частка выявы|выява=Jennifer Coolidge - Cropped.jpg|пазіцыя=center|шырыня=100|вышыня=|агульная=170|верх=15|права=0|ніз=80|лева=40|рамка=|подпіс=}}
|- style=&quot;background:#FFE4E1;&quot;
| [[Файл:GoldstarGoldstar.png|20px]]'''[[Джэніфер Кулідж]]''' || '''Таня Мак-Куоід-Хант''' || '''''«[[Белы лотас (тэлесерыял)|Белы лотас]]»''''' || '''[[HBO]]'''
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web|title=The 29th Annual Screen Actors Guild Awards (2023)|url=https://www.sagawards.org/awards/nominees-and-recipients/29th-annual-screen-actors-guild-awards|publisher=sagawards.org|accessdate=2024-03-18}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
|  ||  ||  || 
|-
|  ||  ||  || 
|-
|  ||  ||  || 
|-
|  ||  ||  || 
|-
| rowspan=&quot;6&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2023 &lt;br /&gt;&lt;small&gt;[[Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША (2024)|(30)]]&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;6&quot; style=&quot;background:#EEDD82|{{Частка выявы|выява=Elizabeth Debicki by Gage Skidmore.jpg|пазіцыя=center|шырыня=100|вышыня=|агульная=132|верх=10|права=0|ніз=65|лева=20|рамка=|подпіс=}}
|- style=&quot;background:#FFE4E1;&quot;
| [[Файл:GoldstarGoldstar.png|20px]]'''[[Элізабет Дэбікі]]''' || '''Дыяна, прынцэса Уэльская''' || '''''«[[Карона (тэлесерыял)|Карона]]»''''' || '''[[Netflix]]'''
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web|title=The 30th Annual Screen Actors Guild Awards (2024)|url=https://www.sagawards.org/awards/nominees-and-recipients/30th-annual-screen-actors-guild-awards|publisher=sagawards.org|accessdate=2024-03-18}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
|  ||  ||  || 
|-
|  ||  ||  || 
|-
|  ||  ||  || 
|-
|  ||  ||  || 
|-
| rowspan=&quot;6&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2024 &lt;br /&gt;&lt;small&gt;[[Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША (2025)|(31)]]&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;6&quot; style=&quot;background:#EEDD82|{{Частка выявы|выява=Anna Sawai from Sidewalks Entertainment 2024 (cropped).jpg|пазіцыя=center|шырыня=100|вышыня=|агульная=132|верх=10|права=0|ніз=65|лева=20|рамка=|подпіс=}}
|- style=&quot;background:#FFE4E1;&quot;
| [[Файл:GoldstarGoldstar.png|20px]]'''[[Ана Саваі]]''' || '''Тода Марыко''' || '''''«[[Сёгун (тэлесерыял, 2024)|Сёгун]]»''''' || '''[[FX]]'''
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web|title=The 31st Annual Screen Actors Guild Awards (2025)|url=https://www.sagawards.org/awards/nominees-and-recipients/31st-annual-screen-actors-guild-awards|publisher=sagawards.org|accessdate=2025-02-24}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
|  ||  ||  || 
|-
|  ||  ||  || 
|-
|  ||  ||  || 
|-
|  ||  ||  ||
|}

{{зноскі|2}}

== Спасылкі ==
* [http://www.sagawards.org/ Афіцыйная старонка] {{ref-en}}
{{Бібліяінфармацыя|#BFFFBA}}
{{Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША за найлепшую жаночую ролю ў драматычным серыяле}}
{{Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША}}
{{ВП-парталы|Кінематограф|Біяграфіі|ЗША}}
[[Катэгорыя:Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША]]</text>
      <sha1>ifp0gn3bvoiyvpznjkpqeg9gho86exo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Прамень</title>
    <ns>0</ns>
    <id>665887</id>
    <revision>
      <id>5153282</id>
      <parentid>4691764</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T21:35:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bk1949</username>
        <id>50943</id>
      </contributor>
      <comment>/* Культура */</comment>
      <origin>5153282</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2248" sha1="hrfbrneci10tuxqdlzugyj7orc6meiu" xml:space="preserve">Назву '''Прамень''' маюць:

* [[Светлавы прамень|Прамень]] — [[лінія]], уздоўж якой пераносіцца светлавая энергія.
* [[Прамень (геаметрыя)|Прамень]] — адзін з тэрмінаў [[планіметрыя|планіметрыі]].
* [[Прамень (хвалі)|Прамень]] — адзін з тэрмінаў тэорыі механічных хваляў.

== Населеныя пункты ==
* [[Прамень (Чэрвеньскі раён)|Прамень]] — [[вёска]] ў [[Чэрвеньскі раён|Чэрвеньскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]].

== Сродкі масавай інфармацыі ==
* [[Прамень (газета)|«Прамень»]] — раённая [[газета]] [[Стаўбцоўскі раён|Стаўбцоўскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]].
* [[Прамень (газета, Латвія)|«Прамень»]] — культурна-асветніцкая газета беларусаў Латвіі.
* [[Прамень (таварыства)|«Прамень»]] — грамадска-культурная таварыства беларусаў Латвіі.
* [[Прамень (часопіс)|«Прамень»]] — часопіс, орган Саюза студэнтаў — грамадзян БССР у Чэхаславакіі.
* [[Прамень (сайт)|«Прамень»]] — беларускі інфармацыйны рэсурс сацыял-рэвалюцыйнага [[Анархізм|анархісцкага]] кірунку.

== Спорт ==
* [[ФК Прамень Мінск (1987)|«Прамень»]] — былы [[Беларусь|беларускі]] футбольны клуб з горада [[Мінск]], які існаваў у 1983—1992 гадах.
* [[ФК Прамень Мінск|«Прамень»]] — былы [[Беларусь|беларускі]] футбольны клуб з горада [[Мінск]], які існаваў у 2012—2019 гадах.

{{неадназначнасць}}</text>
      <sha1>hrfbrneci10tuxqdlzugyj7orc6meiu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ліцвінства</title>
    <ns>0</ns>
    <id>671156</id>
    <revision>
      <id>5153236</id>
      <parentid>5047494</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T17:54:18Z</timestamp>
      <contributor deleted="deleted" />
      <minor />
      <comment deleted="deleted" />
      <origin>5153236</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23935" sha1="jmxz33nf1e5803dwyvs90yyeoozf9uu" xml:space="preserve">{{значэнні|Літвінізм (значэнні){{!}}Літвінізм}}
'''Літвіні́зм''', '''літвінства''' або '''ліцвіні́зм''', '''ліцві́нства''' — плынь грамадскага меркавання, якая цалкам або часткова адмаўляе ролю продкаў [[Літоўцы|літоўцаў]] у стварэнні сярэднявечнай дзяржавы [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], лічыць гістарычную спадчыну гэтай дзяржавы належнай у асноўным або цалкам [[Беларусы|беларусам]].&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.litvania.org/litviny.html|title=Литвины!|website=web.archive.org|date=2016-04-12|access-date=2023-10-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160412082944/http://www.litvania.org/litviny.html|archivedate=12 красавіка 2016|url-status=}}&lt;/ref&gt;

У верасні 2015 года [[Зянон Станіслававіч Пазняк|Зянон Пазняк]] заўважыў, што расійская прапаганда «''спрабуе выкарыстаць некаторых беларускіх маргіналаў, што па-юнацку мараць пра адраджэнне Вялікай Літвы''», — адзначыў, што гэта «''замешана на [[Беларусафобія|нянавісці да Беларусі]]''». Пазняк тлумачыў: «''Адзін з прыёмаў цяперашняй рускай фашыстоўскай прапаганды і [[Інфармацыйная вайна|дэзынфармацыйнай вайны]] — унесці „замутненне“ ў свядомасць самаідэнтыфікацыі на ніжэйшых, менш адукаваных пластах грамадства ў Беларусі і ва Украіне і стварыць тут часовыя сацыяльныя апоры для акупацыі і [[Гібрыдная вайна|гібрыднай вайны]]. Любая нагода, любая ідэя, нават самая абсурдная становіцца прыдатнай для рускай дэзынфармацыі, калі яна накіравана на падважванне і раскол беларускай і ўкраінскай [[Этнічная самасвядомасць|нацыянальнай ідэнтычнасці]]''». Урэшце Пазняк падкрэсліў: «''Адмоўнасць нашых „разумных дурняў“ у тым, што яны… клянуць беларусаў і ўсё беларускае, … думка не пра кансалідацыю, не пра развіццё Беларусі, а пра развал. Для Масквы такія думкі прыдатныя ў любым выглядзе''»&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=http://pazniak.info/page_geta_slova_sakralnae__ab_nekatoryih_aspektah_belaruskaga__adradjennya_|title=ГЭТА СЛОВА САКРАЛЬНАЕ. АБ НЕКАТОРЫХ АСПЭКТАХ БЕЛАРУСКАГА АДРАДЖЭНЬНЯ І ПАРАЗЫ РУСКАЙ ПАЛІТЫКІ - Зянон Пазьняк — Старшыня Кансэрватыўна-Хрысьціянскай Партыі — БНФ|website=pazniak.info|access-date=2024-01-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bielarus.net/archives/2015/09/15/4232|title=Bielarus.net › Беларуская Салідарнасьць » Зянон ПАЗЬНЯК: АБ НЕКАТОРЫХ АСПЭКТАХ БЕЛАРУСКАГА АДРАДЖЭНЬНЯ І ПАРАЗЫ РУСКАЙ ПАЛІТЫКІ|website=www.bielarus.net|access-date=2024-01-04}}&lt;/ref&gt;.

У 2023 годзе [[Святлана Георгіеўна Ціханоўская|Святлана Ціханоўская]] назвала літвінізм «маргінальнымі выпадкамі», якімі імкнуцца развесці літоўцаў і беларусаў, а таксама заявіла, што беларусы паважаюць цэласнасць і спадчыну [[Літва|Літвы]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=lt|url=https://www.lrt.lt/naujienos/lietuvoje/2/2061072/cichanouskaja-apie-litvinizmo-apraiskas-tai-kuriama-dirbtinai-norint-sukirsinti-lietuvius-ir-baltarusius|title=Cichanouskaja apie litvinizmo apraiškas: tai kuriama dirbtinai, norint sukiršinti lietuvius ir baltarusius|website=lrt.lt|date=2023-08-23|access-date=2023-10-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=lt|url=https://www.lrt.lt/naujienos/pasaulyje/6/2074228/litvinizmo-baime-ar-lietuva-labiau-pripratusi-prie-lukasenkos-o-ne-demokratines-baltarusijos|title=Litvinizmo baimė: ar Lietuva labiau pripratusi prie Lukašenkos, o ne demokratinės Baltarusijos?|website=lrt.lt|date=2023-09-12|access-date=2023-10-29}}&lt;/ref&gt;.

У красавіку 2025 года [[Дэпартамент дзяржаўнай бяспекі Літвы]] заявіў, што распаўсюджванне ў сацыяльных сетках наратываў як «літвінізма», нібы з боку беларускай грамады, так і наратываў «антылітвінізма», нібы з боку літоўскай грамады — гэта імітацыя супрацьборства паміж беларусамі і літоўцамі ў межах [[Інфармацыйна-псіхалагічная аперацыя|інфармацыйна-псіхалагічнай аперацыі]], якую праводзяць спецслужбы Расіі і Беларусі каб стварыць міжэтнічную напружанасць у Літве, прычыніць шкоду [[Беларусы Літвы|беларускай грамадзе Літвы]] і сфарміраваць вобраз Літвы як [[Ксенафобія|ксенафобскай]] дзяржавы.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.vsd.lt/ru/2025/04/23/priesiskos-zvalgybos-tarnybos-bando-organizuoti-smurtinius-ispuolius-pries-lietuvoje-gyvenancius-baltarusius/|title=Priešiškos žvalgybos tarnybos bando organizuoti smurtinius išpuolius prieš Lietuvoje gyvenančius baltarusius|last=Redaktorė|website=Lietuvos Respublikos valstybės saugumo departamentas|date=2025-04-23|access-date=2025-04-23}}&lt;/ref&gt;

== Гісторыя ==

=== Сярэднявечча ===
{{Асноўны артыкул|Ліцвіны}}
У XIV—XV стагоддзях «[[Ліцвіны|ліцвінамі]]» называлі сябе пераважна жыхары заходніх зямель [[Беларусь|Беларусі]] і ўсходу [[Літва|Літвы]]. У XVI стагоддзі і асабліва ў XVII—XVIII стагоддзях гэтая назва ахапіла амаль на ўвесь беларускі этнас.&lt;ref&gt;[http://www.belhistory.com/licvins.html Пра ліцвінаў]&lt;/ref&gt; Такая форма «нацыянальнага» самавызначэння насельніцтва Беларусі (асабліва шляхты) умацоўваецца пасля аб’яднання [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] з [[Польскае Каралеўства (1385—1569)|Польскім каралеўствам]] у [[Рэч Паспалітая|Рэч Паспалітую]], якое разглядалася палякамі як «аб’яднанне дзвюх нацый у адзіную нацыю». [[Магнат]]ы і [[шляхта]] Вялікага Княства Літоўскага працяглы час падкрэслівалі, што яны менавіта «ліцвіны», чым выказвалі даволі высокі ўзровень дзяржаўнанацыянальнай самасвядомасці. «Мы і палякі, хоць і браты, але зусім адменных звычаяў», — пісаў у канцы XVI стагоддзя вялікі канцлер [[Леў Сапега]]. Назвы «ліцвіны», «Літва», на думку даследчыкаў, былі найбольш абагульняльнай формай этнічнай самасвядомасці і самавызначэння беларускага насельніцтва. Яны ўжываліся на беларускіх тэрыторыях больш за пяцісот гадоў, але ў 2-й палове XIX стагоддзя перамясціліся на паўночны захад і паступова станавіліся найменнямі выключна суседняга балцкага народу і яго краю.

=== Новы час ===
{{Асноўны артыкул|Беларускае нацыянальнае адраджэнне}}
Першапачаткова ліцвінства ўзнікла ў ХІХ стагоддзі, грунтавалася на гістарычных і культурных традыцыях ВКЛ, праяўлялася ў цікавасці да народнай культуры, на ўсведамленні этнакультурнай адметнасці як ад [[Рускія|рускіх]], так і ад [[Палякі|палякаў]]. Было часткай рэчыпаспалітаўскага патрыятызму, хоць і вылучалася высокай ступенню аўтаномнасці. Паводле стваральніка рускамоўнага сайту «Літванія» Віктара Нагнібяды, па канфесійнай прыналежнасці большасць прадстаўнікоў гэтай традыцыі — «[[Краёўцы|краёўцаў]]», былі па веравызнанні [[каталіцтва|каталікамі]] (або паказвалі сябе такімі), а па саслоўі шляхтай.&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20090207175315/http://litvania.org/history.html Гісторыя, на думку ліцвінаў]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://kamunikat.org/7983.html |title=Пра ліцвінства, заходнерусізм і беларуская ідэя. ХІХ — пачатак ХХ ст. |access-date=27 лютага 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211229081129/http://kamunikat.org/7983.html |archivedate=29 снежня 2021 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
{{Асноўны артыкул|Краёўцы}}
Пад канец ХІХ і ў пачатку ХХ стагоддзя фармуецца суполка [[Краёўцы|краёўцаў]], якія вызначалі сябе формулай «[[Ліцвіны|ліцвін]] па паходжанні, [[Палякі|паляк]] па нацыянальнасці» і намагаліся стварыць другую унію Польшчы і Літвы (Беларусі). У 1907 годзе краёўцы стварылі [[Краёвая партыя Літвы і Беларусі|Краёвую партыю Літвы і Русі]], а ў 1908 годзе партыя знікла з палітычнай сцэны. Зноў актывізавалася падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]]. Па меры адраджэння [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] як незалежнай дзяржавы і адмовы ад канфедэратыўных планаў краёвы рух амаль спыніў сваё існаванне.

=== Найноўшая гісторыя ===

==== Міжваенны час ====
{{Асноўны артыкул|Віленскія кансерватары}}
У [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|міжваеннай Польшчы]] краёўцы склалі суполку [[Віленскія кансерватары|віленскіх кансерватараў]] (таксама вядомых як крэсавыя або віленскія зубры) і намагаліся стварыць польска-беларускаю федэрацыю. Яны выказваліся за дэцэнтралізацыю кіравання дзяржавай і развіццё мясцовага самакіравання; за стымуляванне эканамічнага развіцця [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]] і доступ беларусам на дзяржаўныя пасады, за падтрымку праваслаўнай царквы і ўвядзенне [[Беларуская мова|беларускай мовы]] ў праваслаўнае набажэнства; прыхільна-нейтральна ставіліся да фармавання беларускай нацыянальнай свядомасці ў беларускамоўных сялян Польшчы. Уважалі сябе за нашчадкаў шляхты [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] і носьбітаў яго традыцый. Але рух заняпаў з пачаткам [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]].

==== У незалежнай Беларусі ====
28 лютага 1995 года заснаваная газета «[[LITWA: hłos monarchisty]]», у якой былі агалошаны ідэі вяртання Вялікага Княства Літоўскага.

20 траўня 2000 года ў [[Навагрудак|Наваградку]] падпісаны [[Акт абвяшчэння ліцвінскай нацыі]], які паклаў пачатак адной з плыняў ліцвінізму.&lt;ref name=&quot;:12&quot;/&gt; У гэтай плыні паняцці беларусы і ліцвіны неадназначныя, з аднаго боку, ліцвіны — не беларусы, а з іншага — кожны беларус можа стаць ліцвінам, калі ўсведамляе сябе такім. Этнонім «беларус» прыхільнікі гэтай плыні лічаць ідэалагічна нагружаным паняццем, якое з’явілася ў XIX стагоддзі для замацавання перыферыйнасці мясцовага насельніцтва адносна «[[Рускія|вялікарусаў]]»&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://budzma.by/news/yashche-nye-pozna-vyarnuc-krainye-saprawdnaye-imya-litva.html|год=30.01.2017|загаловак=«Яшчэ не позна вярнуць краіне сапраўднае імя — Літва»|выданне=[[Будзьма беларусамі!]]|аўтар=Алесь Кіркевіч.|мова=be}}&lt;/ref&gt;.

На ўстаноўчым сходзе 2000 года яго арганізатары [[Віктар Нагнібяда]] і [[Андрэй Юцкевіч]] заяўлялі мэтай адасабленне [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]] ў асобную дзяржаву або далучэнне яе да [[Польшча|Польшчы]], а таксама далучэнне да [[Расія|Расіі]] астатняй часткі Беларусі (гл. [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскі падзел]]). У 2005 годзе Нагнібяда і Юцкевіч стварылі рускамоўны сайт «Літванія», які выдалілі ў 2009 годзе пасля ад’езду ў Польшчу.

У верасні 2015 года [[Зянон Пазняк]] адзначаў, што расійская прапаганда «''спрабуе выкарыстаць некаторых беларускіх маргіналаў, што па-юнацку мараць пра адраджэнне Вялікай Літвы''», — адзначыў, што гэта «''замешана на [[Беларусафобія|нянавісці да Беларусі]]''».&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

У 2017 годзе журналіст газеты «[[Новы Час (газета)|Новы Час]]» [[Валер Руселік]] параўнаў рускамоўны праект «Літваніі» з, на яго думку, іншым «''крамлёўскім сепаратысцкім праектам''» [[Вейшнорыя]]й «''у кірунку [[гета|гетызацыі]] нярускіх''». Таксама Руселік заўважыў, што расійская разведка выкарыстала для прыкрыцця правакацыі шчырыя памкненні людзей, для азначэння якіх выкарыстоўвала абразліва-функцыянальнае паняцце {{Артыкул у іншым раздзеле|Карысны дурань|«карысныя ідыёты»|en|Useful idiot}}&lt;ref&gt;{{Артыкул|загаловак=Вейшнорыя: смех скрозь слёзы|аўтар=Валер Руселік.|спасылка=https://novychas.online/palityka/krok-da-zahopu-belarusi-zrobleny-abo-smeh-skroz-s|год=14 верасня 2017|мова=be|выданне=[[Новы Час (газета)|Новы Час]]}}&lt;/ref&gt;.

== Ідэі ==

=== Назва ===
Прыхільнікі ліцвінства лічаць, што Беларусь павінна называцца «[[Літва (зямля)|Літвой]]», «Вялікалітвой»&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20160412035716/http://www.litvania.org/litvania.html Пра Вялікалітву і ЕС]&lt;/ref&gt;, «Літваніяй»&lt;ref&gt;[https://nn.by/?c=ar&amp;i=94520 Пра ліцьвінства]&lt;/ref&gt;, а беларусы — «ліцвінамі». А [[Літва]], на іх думку, павінна называцца «Летувой», «Жамойцю» або «Жмуддзю» і але не «Літвой».&lt;ref&gt;[https://kataliki.home.blog/belarus-sapraudnaya-litva/ Пра назовы Літва й Беларусь]&lt;/ref&gt;

Стваральнік рускамоўнага сайта «Літванія» Віктар Нагнібяда лічыць назвы «Беларусь», «беларусы» каланіяльнымі перажыткамі, праз якія спрабавалі знішчыць самасвядомасць ліцвінаў.&lt;ref name=&quot;:02&quot;/&gt;

У лютым 2020 года [[Вінцук Вячорка]] і [[Сяргей Шупа]] тлумачылі чаму Літву трэба называць «Літвой», а не «Летувой», яны падкрэслілі, што ўжыванне назвы «Летува» непрымальнае&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/30445716.html|title=Чаму Літва, а не «Летува»|first=Вінцук|last=Вячорка|website=Радыё Свабода|date=2020-02-20|access-date=2023-10-29|last2=Шупа|first2=Сяргей}}&lt;/ref&gt;.

=== Погляд на гісторыю ===
З пункту гледжання Віктара Нагнібяды, беларусы (ліцвіны) — нашчадкі славян [[люцічы|люцічаў]] і славянізаваных імі балтаў [[яцвягі|яцвягаў]] і іншых.&lt;ref name=&quot;:12&quot;/&gt;

[[Вялікае Княства Літоўскае]] было створанае беларусамі (ліцвінамі), а літоўцы («жмудзіны») не мелі ўплыву ў дзяржаве.

Удзельнікі руху станоўча ставяцца да [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] і часам нават за аднаўленне яе. Рух прызнае супольнасць [[Палякі|палякаў]], русінаў ([[Украінцы|украінцаў]]) і ліцвінаў ([[Беларусы|беларусаў]]), але адмаўляе падобную канцэпцыю [[заходнерусізм]]у (адзінства [[Рускія|рускіх]], украінцаў і беларусаў).

Віктар Нагнібяда заяўляў, што імкнецца адрадзіць традыцыі ліцвінскай [[Шляхта|шляхты]], адсылаючы да такіх дзеячаў як [[Адам Міцкевіч]], [[Тадэвуш Касцюшка]], [[Міхал Клеафас Агінскі]], [[Юзаф Пілсудскі]] (хоць той у 1875 годзе пазначыў сябе [[Беларусы|беларусам]]) і іншых.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160313145906/http://litvania.org/litvinizm.html Пра ліцьвінства]&lt;/ref&gt;

Прыхільнікі ліцвінства лічаць Беларусь часткай [[Заходняя цывілізацыя|заходняй цывілізацыі]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090523190738/http://www.litvania.org/nikogda.html Пра тое, чаму ўступ у ЭЗ немагчымы]&lt;/ref&gt;, падтрымліваюць яе далучэнне да [[Еўрапейскі Саюз|Еўрапейскага Саюза]] і [[НАТА|Паўночна-Атлантычнага альянсу]].&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160413024904/http://www.litvania.org/lit-bel.html Пра розніцу паміж ліцвінам і беларусам]&lt;/ref&gt;

== Ліцвінскія арганізацыі ==

* [[Ліга Манархічная Вялікага Княства Літоўскага]]
* [[Краёвае згуртаванне літвінаў]]

== Гл. таксама ==
* [[Беларуская канцэпцыя ўтварэння Вялікага Княства Літоўскага]]
* [[Этнаграфічная Літва]]
{{Зноскі}}

== Спасылкі ==

* [https://nn.by/?c=ar&amp;i=146173 Алесь Краўцэвіч на Нашай Ніве]
* [https://belsat.eu/opinions/litsviny-patryyoty-sekta-abo-agenty-fsb/ Белсат пра ліцвінаў]
* [https://vk.com/litvinism Суполка ліцвінаў у сацыяльнай сетцы УКантакце]
* [https://vk.com/amorpatriaenostralex Суполка ліцвінаў у сацыяльнай сетцы УКантакце] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200219220922/https://vk.com/amorpatriaenostralex |date=19 лютага 2020 }}
* [https://vk.com/belnacrad Суполка ліцвінаў у сацыяльнай сетцы УКантакце] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191206071430/https://vk.com/belnacrad |date=6 снежня 2019 }}
* [https://www.facebook.com/groups/361555473939008/permalink/3664207683673754 Заклік літвінаў 2020]
* [https://knihi.com/Alochna_Dajlida/Bajki_i_bajecki_ludu_Vialikaje_Litvy.html Байкі і баечкі люду Вялікае Літвы, княскія, рыцарскія, мяшчанскія і сялянскія, звычайныя і цудоўныя, у розныя часы запісаныя, а цяпер разам да чытання паспалітаму люду выдадзеныя. Менск, 2020]
{{Вялікае Княства Літоўскае}}
[[Катэгорыя:Ліцвінства| ]]
[[Катэгорыя:Дыскусія вакол спадчыны Вялікага Княства Літоўскага]]</text>
      <sha1>jmxz33nf1e5803dwyvs90yyeoozf9uu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Userbox/Карыстальнік Telegram</title>
    <ns>10</ns>
    <id>674702</id>
    <revision>
      <id>5153328</id>
      <parentid>5152758</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T06:42:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <comment>Адхілена апошняя змена (зробленая [[Адмысловае:Contributions/҆|҆]]) і адноўлена версія 4038098, зробленая Minorax</comment>
      <origin>5153328</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="659" sha1="2ouc0t9o8gscwhbk9c3dlaasswkeke4" xml:space="preserve">{{Userbox
| border-c = #0088cc
| id       = [[Выява:Telegram logo.svg|35px]]
| id-c     = white
| id-p     = 5px
| info     = &lt;div class=&quot;center&quot;&gt;{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Удзельнік|Удзельніца}} карыстаецца месэнджэрам '''[[Telegram|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;Telegram&lt;/span&gt;]]'''&lt;/div&gt;
| info-c   = #0088cc
| info-fc  = white
| info-class = plainlinks
| info-op = text-align:center
}}
&lt;includeonly&gt;
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Удзельнікі-карыстальнікі Telegram]]
&lt;/includeonly&gt;
&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Шаблоны:Удзельнікі|{{SUBPAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2ouc0t9o8gscwhbk9c3dlaasswkeke4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153329</id>
      <parentid>5153328</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T06:44:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5153329</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="671" sha1="tffyc9m4ixnlcseiiuk5c6emjhxs7in" xml:space="preserve">{{Userbox
| border-c = dcdcdc
| id       = [[File:Telegram 2019 Logo.svg|35px|link=Telegram]]
| id-c     = white
| id-p     = 5px
| info     = &lt;div class=&quot;center&quot;&gt;{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Удзельнік|Удзельніца}} карыстаецца месэнджэрам '''[[Telegram|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;Telegram&lt;/span&gt;]]'''&lt;/div&gt;
| info-c   = #0088cc
| info-fc  = white
| info-class = plainlinks
| info-op = text-align:center
}}
&lt;includeonly&gt;
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Удзельнікі-карыстальнікі Telegram]]
&lt;/includeonly&gt;
&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Шаблоны:Удзельнікі|{{SUBPAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tffyc9m4ixnlcseiiuk5c6emjhxs7in</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hotline Miami 2: Wrong Number</title>
    <ns>0</ns>
    <id>687137</id>
    <revision>
      <id>5153216</id>
      <parentid>4956291</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T16:53:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5153216</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26288" sha1="8e8ou6hqq29w7g5emwgt2lcmrg7yk1w" xml:space="preserve">{{Картка гульні
 |загаловак            = Hotline Miami 2: Wrong Number
 |стыль загалоўка      = 
 |выява          = 
 |подпіс              = 
 |распрацоўшчыкі          = {{сцяг|Швецыя}} [[Dennaton Games]] &lt;br&gt; {{сцяг|Нідэрланды}} Abstraction Games
 |выдавец             = {{vgrelease|WW= [[Devolver Digital]]}}
 |даты выпуску         = '''Windows, macOS, Linux''': &lt;br&gt; {{vgrelease|WW= [[10 сакавіка]] [[2015]] года}}&lt;ref&gt;[http://store.steampowered.com/app/219150/ Hotline Miami в Steam]&lt;/ref&gt; &lt;br&gt; '''PlayStation 3, PlayStation 4, PlayStation Vita''': &lt;br&gt; {{vgrelease|US= 10 сакавіка 2015 года}} &lt;br&gt; {{vgrelease|EU= 11 сакавіка 2015 года}} &lt;br&gt; '''Android''': &lt;br&gt; {{vgrelease|WW= 4 жніўня 2015 года}} &lt;br&gt; '''Nintendo Switch''': &lt;br&gt; {{vgrelease|WW= [[19 жніўня]] [[2019]] года}} &lt;br&gt; '''Xbox One''': &lt;br&gt; {{vgrelease|WW= [[7 красавіка]] [[2020]] года}}
 |платформы           = [[Windows]], [[Mac OS]], [[Linux]], [[PlayStation 3]], [[PlayStation 4]], [[PlayStation Vita]], [[Android]], [[Nintendo Switch]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=bo4s1GWpRZI|title=Hotline Miami Collection - Available Now on Nintendo Switch|lang=ru|accessdate=2019-08-19}}&lt;/ref&gt;, [[Xbox One]]
 |рухавічок               = [[Game Maker]]
 |ліцэнзія             = 
 |бюджэт               =
 |версія               = 
 |жанр                 = [[Top-down shooter|Top-Down]] [[action]]
 |рэжым                = [[Аднакарыстальніцкая гульня|аднакарыстальніцкі]]
 |рэйтынгі              = PEGI - 18+ &lt;br&gt; ESRB - M
 |носьбіт             = [[лічбавая дыстрыбуцыя]]
 |сістэмныя патрабаванні = {{Пачатак схаванага блока|Загаловак=Патрабаванні}}
МІНІМАЛЬНЫЯ:
* АС: Microsoft® Windows® XP / Vista / 7
* Працэсар: з тактавай частатой 1.2 ГГц
* Аператыўная памяць: 1 ГБ
* Відэакарта: з 32 МБ відэапамяці, сумяшчальная з DirectX 8
* DirectX®: 9.0c
* Цвёрды дыск: 600 МБ вольнага месца
* Дадаткова: кантролер Microsoft Xbox 360 ці кантролер, сумяшчальны з Direct Input

РЭКАМЕНДАВАНЫЯ:
* АС: Microsoft® Windows® XP / Vista / 7
* Працэсар: з тактавай частасцю 1.4 ГГц ці лепш
* Аператыўная памяць: 1 ГБ
* Відэакарта: з 32 МБ відэапамяці, сумяшчальная з DirectX 8
* DirectX®: 9.0c
* Цвёрды дыск: 600 МБ вольнага месца
* Дадаткова: кантролер Microsoft Xbox 360 ці кантролер, сумяшчальны з Direct Input&lt;ref&gt;[http://store.steampowered.com/app/274170 Системные требования Hotline Miami 2]&lt;/ref&gt;
{{Канец схаванага блока}}
 |кіраванне           = геймпад, клавіятура + мыш
 |сайт                 = http://hotlinemiami.com/
}}

'''Hotline Miami 2: Wrong Number''' — [[Камп’ютарная гульня|камп’ютарная]] [[Інды-гульні|інды-гульня]] ў жанры 2D [[Top-down shooter|Top-Down]] action, распрацаваная [[Dennaton Games]]. Выдаўцом з’яўляецца [[Devolver Digital]]. Падзеі гульні адбываюцца да і пасля падзей [[Hotline Miami|першай часткі]], але сюжэт сфакусаваны на падзеях, што адбыліся пасля знішчэння Джэкетам (галоўным героем першай часткі) [[руская мафія|рускай мафіі]] паводле даручэнняў, атрыманых з загадкавых паведамленняў па тэлефоне&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.destructoid.com/hero-worship-gone-wrong-in-hotline-miami-2-256272.phtml |title=Hero worship gone wrong in Hotline Miami 2 |last=Aziz |first=Hamza |publisher=[[Destructoid]] |date=2013-06-19 |access-date=15 верасня 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150311153205/http://www.destructoid.com/hero-worship-gone-wrong-in-hotline-miami-2-256272.phtml |archivedate=11 сакавіка 2015 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

''Hotline Miami 2'' з’яўляецца апошняй гульнёй у серыі&lt;ref name=&quot;Techland0619&quot;&gt;{{cite web |url=http://techland.time.com/2013/06/19/hotline-miami-2-is-everything-a-sequel-shouldnt-be-and-thats-good/ |title=Hotline Miami 2 Is Everything a Sequel Shouldn’t Be (and That’s Good) |last=Newman |first=Jared |publisher=''[[Time (magazine)|Time]]'' |date=2013-06-19 |access-date=15 верасня 2021 |archive-date=12 лютага 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150212043903/http://techland.time.com/2013/06/19/hotline-miami-2-is-everything-a-sequel-shouldnt-be-and-thats-good/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
{{Video game reviews
|GR = (PS4) 80.33%&lt;ref name=&quot;GRPS4&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.gamerankings.com/ps4/727987-hotline-miami-2-wrong-number/index.html|title=Hotline Miami 2: Wrong Number for PS4|publisher=[[GameRankings]]|accessdate=2015-03-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150315012759/http://www.gamerankings.com/ps4/727987-hotline-miami-2-wrong-number/index.html|archivedate=15 сакавіка 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;br&gt;(PC) 74.90%&lt;ref name=&quot;GRPC&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.gamerankings.com/pc/719903-hotline-miami-2-wrong-number/index.html|title=Hotline Miami 2: Wrong Number for PC|publisher=[[GameRankings]]|accessdate=2015-03-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150312151008/http://www.gamerankings.com/pc/719903-hotline-miami-2-wrong-number/index.html|archivedate=12 сакавіка 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;(Vita) 70.67%&lt;ref name=&quot;GRVita&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.gamerankings.com/vita/727988-hotline-miami-2-wrong-number/index.html|title=Hotline Miami 2: Wrong Number for Vita|publisher=[[GameRankings]]|accessdate=2015-03-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150316042910/http://www.gamerankings.com/vita/727988-hotline-miami-2-wrong-number/index.html|archivedate=16 сакавіка 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|MC = (PS4) 77/100&lt;ref name=&quot;MCPS4&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.metacritic.com/game/playstation-4/hotline-miami-2-wrong-number|title=Hotline Miami 2: Wrong Number for PS4|publisher=[[Metacritic]]|accessdate=2015-03-10}}&lt;/ref&gt; &lt;br&gt;(PC) 74/100&lt;ref name=&quot;MCPC&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.metacritic.com/game/pc/hotline-miami-2-wrong-number|title=Hotline Miami 2: Wrong Number for PC|publisher=[[Metacritic]]|accessdate=2015-03-10}}&lt;/ref&gt; &lt;br&gt;(Vita) 66/100&lt;ref name=&quot;MCVita&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.metacritic.com/game/playstation-vita/hotline-miami-2-wrong-number|title=Hotline Miami 2: Wrong Number for Vita|publisher=[[Metacritic]]|accessdate=2015-03-10}}&lt;/ref&gt;
|Destruct = {{rating|9|10}}&lt;ref name=&quot;Destruct&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.destructoid.com/review-hotline-miami-2-wrong-number-288703.phtml|title=Review: Hotline Miami 2: Wrong Number - More of the old ultraviolence|author=Chris Carter|work=[[Destructoid]]|date=2015-03-10|accessdate=2015-03-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150311214450/http://www.destructoid.com/review-hotline-miami-2-wrong-number-288703.phtml|archivedate=11 сакавіка 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|GI = {{rating|8.5|10}}&lt;ref name=&quot;GI&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.gameinformer.com/games/hotline_miami_2/b/pc/archive/2015/03/10/hotline-miami-2-game-informer-review.aspx|title=Hotline Miami 2: Wrong Number|publisher=''[[Game Informer]]''|first=Brian|last=Shea|date=2015-03-10|accessdate=2015-03-10|archive-date=18 кастрычніка 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171018063518/http://www.gameinformer.com/games/hotline_miami_2/b/pc/archive/2015/03/10/hotline-miami-2-game-informer-review.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|GSpot = {{rating|9|10}}&lt;ref name=&quot;GSpot&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.gamespot.com/reviews/hotline-miami-2-wrong-number-review/1900-6416049/|title=Hotline Miami 2: Wrong Number review: Hotter, Better, Faster, Longer|author=Danny O'Dwyer|work=[[GameSpot]]|date=2015-03-11|accessdate=2015-03-11}}&lt;/ref&gt;
|GRadar = {{Rating|3.5|5}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gamesradar.com/hotline-miami-2-wrong-number-review/|title=Hotline Miami 2: Wrong Number review|author=David Houghton|work=[[GamesRadar]]|date=2015-03-11|accessdate=2015-03-11}}&lt;/ref&gt;
|IGN = {{rating|8.8|10}}&lt;ref name=&quot;IGN&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.ign.com/articles/2015/03/10/hotline-miami-2-wrong-number-review|title=Hotline Miami 2: Wrong Number Review|publisher=''[[IGN]]''|first=Chloi|last=Rad|date=2015-03-10|accessdate=2015-03-10}}&lt;/ref&gt;
|PCGUK = 57/100&lt;ref name=&quot;PCG&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.pcgamer.com/hotline-miami-2-wrong-number-review/|title=Hotline Miami 2: Wrong Number review|publisher=''[[PC Gamer]]''|first=Chris|last=Thursten|date=2015-03-10|accessdate=2015-03-10}}&lt;/ref&gt;
|Poly = {{rating|9|10}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.polygon.com/2015/3/10/8177615/hotline-miami-2-wrong-number-review-pc|title=Hotline Miami 2: Wrong Number review: A History of Violence|author=Griffin McElroy |work=[[Polygon]]|date=2015-03-10|accessdate=2015-03-10}}&lt;/ref&gt;
|VG = {{rating|7|10}}&lt;ref name=&quot;VG&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.videogamer.com/reviews/hotline_miami_2_wrong_number_review.html|title=Hotline Miami 2: Wrong Number Review|publisher=[[VideoGamer.com]]|first=Steven|last=Burns|date=2015-03-10|accessdate=2015-03-10}}&lt;/ref&gt;
|rev1 = [[Hardcore Gamer]]
|rev1Score = {{rating|4.5|5}}&lt;ref name=&quot;Hardcore Gamer&quot;&gt;{{cite web |last=Carlson |first=Alex |date=2015-03-12 |url=http://www.hardcoregamer.com/2015/03/12/review-hotline-miami-2-wrong-number/138591/ |title=Review: Hotline Miami 2 |publisher=[[Hardcore Gamer]] |accessdate=2014-03-13}}&lt;/ref&gt;
|rev2 = [[The Daily Telegraph]]
|rev2Score = {{rating|3|5}}&lt;ref name=&quot;telegraph&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.telegraph.co.uk/technology/video-games/video-game-reviews/11493400/Hotline-Miami-2-Wrong-Number-review.html|title=Hotline Miami 2: Wrong Number review|author=Joe Donnelly|date=2015-03-25|publisher=[[The Daily Telegraph]]|lang=en|accessdate=2015-09-12}}&lt;/ref&gt;
|RP = 25%&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://riotpixels.com/hotline-miami-2-wrong-number-review/|title=Рецензия на Hotline Miami 2: Wrong Number|last=Random_Phobosis|date=2015-03-28}}&lt;/ref&gt;
|PG = {{rating|6|10}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.playground.ru/articles/tolko_bog_prostit_retsenziya_na_hotline_miami_2_wrong_number-47051/|title=Только Бог простит: рецензия на Hotline Miami 2: Wrong Number|last=Берлинский|first=Гоша|date=2015-03-16}}&lt;/ref&gt;
|ИМ = {{rating|7|10}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.igromania.ru/articles/425655/Ministerstvo_kultury_Obzor_Hotline_Miami_2_Wrong_Number.htm|title=Министерство культуры. Обзор Hotline Miami 2: Wrong Number|last=Козлов|first=Артемий|author=  |date=2015-03-12 |publisher=Игромания|lang=ru|accessdate=2015-07-12}}&lt;/ref&gt;
}}

== Гульнявы працэс ==
Гульнявы працэс шмат у чым падобны першай частцы, але ў адрозненне ад яе ў ''Wrong Number'' з’явіліся ўзроўні складанасці (класічны і складаны). Складаны ровень адкрываецца пасля праходжання гульні на класічнай складанасці. На ім усе ўзроўні перавернуты і таксама маюць нязначныя змены ў некаторых дэталях, трохі змяняецца колеравая палітра, больш сур’ёзныя праціўнікі, а фіксацыю на цэль выкарыстоўваць нельга&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.polygon.com/2013/8/23/4650316/hotline-miami-2-will-have-an-unlockable-hard-mode-characters-with |title=Hotline Miami 2 introduces unlockable hard mode, characters with more personality |last=Corriea |first=Alexa Ray |publisher=[[Polygon]] |date=2013-08-23 }}&lt;/ref&gt;.

У гульні з’явілася 13 кіраваных персанажаў. У кожнага з іх уласнае бачанне гісторыі, як у Джэкета і Байкера ў арыгінальнай гульні. Маскі з першай часткі ёсць у гульні, таксама дададзены новыя маскі, што даюць новыя здольнасці. Кожны персанаж мае асаблівыя здольнасці: Коры можа рабіць перакаты пад варожым агнём, у Марка ёсць два пісталеты-кулямёты, якімі ён можа страляць у розныя бакі, разводзячы рукі, Алекс і Эш выкарыстоўваюць бензапілу і пісталет адпаведна, Тоні не выкарыстоўвае зброю, але яго ўдары смяротныя&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=ezdUGGgki3U |title=Hotline Miami 2: Wrong Number - Eurogamer Preview |author=[[Eurogamer]] |publisher=[[YouTube]] |date=2014-04-11 }}&lt;/ref&gt;.

Анансаваны з выхадам гульні рэдактар узроўняў выйшаў восенню 2015 года&lt;ref&gt;[http://dennaton.blogspot.se/2015/09/editor-final-code-submitted-for-port.html Dennaton Interactive Design of the Future: The Editor’s final code submitted for port and testing]&lt;/ref&gt;.

== Сюжэт ==
Сюжэт у гульні падаецца рваным аповедам і скача ад аднаго перыяду часу да іншага. Ён ахапляе падзеі да, пасля і падчас падзей арыгінальнай гульні.

Храналагічна сюжэт пачынаецца ў 1985 годзе. [[Халодная вайна]] з [[СССР]] перарасла ў гарачую фазу, на [[Гавайскія астравы|Гаваях]] ідуць баі з савецкім дэсантам. У цэнтры падзей атрад «Прывідныя Ваўкі», у склад якіх уваходзіць салдат па мянушцы «Барада» (другарадны персанаж першай часткі), Джэкет (галоўны герой першай часткі) і яшчэ двое салдатаў — афраамерыканец Барнс і таўстун Дэніэлс. Нягледзячы на поспехі атрада, амерыканцы прайграюць у бітве, і атраду даюць загад захапіць найболей небяспечныя савецкія зоны, напрыклад, электрастанцыю. Падчас апошняга задання Барнс гіне, тым часам як Барада выцягвае параненага Джэкета да выбуху электрастанцыі. Барада перадае экстраннае паведамленне пра эвакуацыю простым тэкстам без шыфру, раскрываючы сябе і ўсю аперацыю ворагу. Перад эвакуацыяй Барада аддае Джэкету іх супольную фатаграфію, якую раней зрабіў Эван Райт, прапануючы Джэкету сустрэцца як-небудзь і «ўяць нешта за кошт установы» (гэта фраза часта мільгала ў прадаўнікоў у першай частцы гульні, у якіх Джэкет бачыў Дэна). Пасля вайны на Гаваях усіх салдат распускаюць і Барада пераязджае ў [[Сан-Францыска]], дзе, як і марыў, адкрывае сваю крамку, але гіне праз паўгода падчас ядзернай бамбардзіроўкі горада, што паставіла канец вайне з СССР.

Паводле вынікаў мірнага дагавора рускія могуць жыць у Амерыцы і вольна і бяскарна рабіць што заўгодна. Урад звяртаецца да Генерала, былога Палкоўніка атрада «Прывідныя Ваўкі», за дапамогай супраць рускай мафіі, якая квітнее ў Амерыцы на працягу чатырох гадоў. Ён стварае арганізацыю «50 дабраславенняў», якая наймае розных забойцаў на выкананне іх заданняў па зачыстцы рускіх штабоў, выстаўляючы гэтыя атакі як напады бандытаў, якія самі падпісваюцца на гэту працу і не могуць проста так выйсці. Апроч герояў папярэдняй часткі, Джэкета і Байкера, у склад працаўнікоў арганізацыі ўваходзяць нацыяналіст Джэйк і Рыхтэр у пацучынай масцы з [[Hotline Miami|першай часткі]]. Джэйк гіне падчас зачысткі чарговага штаба рускай мафіі, але калі ён здолее ўнікнуць гэтай долі, яго крыху пазней ліквідуе агент «50 дабраславенняў», каб захаваць сакрэтнасць арганізацыі (гэты варыянт развіцця падзей не з’яўляецца кананічным).

У 1991 годзе праз два гады пасля падзей першай часткі Джэкета арыштоўваюць праваахоўныя органы. У судзе Джэкет сцвярджае, што на забойствы яго падштурхоўвала руская мафія, тым самым збіваючы расследаванне, бо ён адзіны ведаў, што насамрэч ён працаваў на Генерала. Шмат хто ўспрымае яго крывавыя прыгоды як гераічнасць, сярод іх — «Фанаты», група з пяці чалавек. Пісьменнік Эван піша кнігу пра прыгоды Джэкета, збіраючы доказы ад свайго сябра дэтэктыва Мэні Парда. Паводле матываў гэтых забойстваў здымаецца фільм «Паўночная Жывёла» з акцёрам Марцінам Браўнам у галоўнай ролі. Пасля забойства боса рускай мафіі яе ўзначальвае яго Сын, які спрабуе вярнуць лідарскую пазіцыю мафіі, знішчаючы Калумбійскі Картэль.

Большасць з персанажаў гінуць падчас падзей гэтай часткі. Марцін Браўн быў забіты падчас здымак фільма пісталетам з сапраўднымі патронамі. Адзін з наймітаў рускай мафіі быў забіты Фанатамі пасля таго, як ён пакінуў мафію, яго кінула дзяўчына, а сам ён прыняў наркотыкі. Фанаты штурмуюць адзін са штабоў рускай мафіі, аднак амаль усе гінуць ад рук Сына. Пазней высвятляецца, што Сын падчас штурму сам спажыў новы прадукт мафіі, пасля чаго ў моцным наркатычным прыходзе зрываецца з даху, забіўшы чатырох Фанатаў і некалькіх сваіх людзей. Тоні, адзіны выжылы, сцягвае целы Марка і Коры ў пакой, але дэтэктыў Парда забівае яго. Кожны з іх перад смерцю сустракае Рычарда — галюцынацыю ў форме чалавека ў масцы пеўня, які кажа ўсім, што іх дзеянні прывядуць іх да смерці, аднак героі не надаюць гэтаму значэння. Усе героі, якія так ці інакш перажылі падзеі гульні, знішчаны ў выніку фінальных дзеянняў, што ставіць кропку ў сюжэце Hotline Miami.

Сярод іншага, пісьменнік Эван звязваецца з Рыхтэрам, які збіраецца схавацца ад «50 дабраславенняў» на Гаваях і просіць Эвана аплаціць квіток яго маці ў памен на яго гісторыю. Высвятляецца, што арганізацыя прымусіла яго выконваць гэтыя забойствы, пагражаючы забіць яго пажылую і хворую маці. Пасля забойства цяперашняй дзяўчыны Джэкета на загад арганізацыі Рыхтэра садзяць у турму, да яго дасылаюць агента ліквідаваць яго, але Рыхтэр забівае яго, а пазней падчас бунту збягае пад прыкрыццём паліцыянта. Дэтэктыў Парда расследуе загадкавыя забойствы невядомага «Мясніка Маямі», які не пакідае доказаў на месцы злачынстваў; дэтэктыў таксама выкарыстоўвае сваё становішча, каб забіваць розныя групы злачынцаў. Аднак пазней яму сніцца кашмар, дзе яго раскрывае, спрабуе арыштаваць і забівае паліцыя, даводзячы факт, што Парда і ёсць «Мяснік Маямі», які сваімі забойствамі хоча прыцягнуць увагу і дамагчыся славы. Пасля кашмару Парда барыкадуецца дома ў надзеі схаваць сваё дачыненне да злачынстваў. Спробы Эвана напісаць кнігу пра Джэкета азмрочваюцца, калі яго сям’я можа разваліцца з-за яго апантанасці працай над кнігай; тое ж самае пацвярджае Рычард у галюцынацыі, які таксама тлумачыць, што яго кніга не будзе мець значэння. Гулец можа зрабіць выбар: або працягнуць дапісваць кнігу, або ўз’яднацца з сям’ёй.

Пад канец гульні, на Гаваях, Рыхтэр са сваёй маці глядзяць экстранны рэпартаж з месца забойства прэзідэнтаў ЗША і СССР, меркавана забітых кілерамі з арганізацыі. З’яўляецца Рычард, які кажа Рыхтэру, што наступныя падзеі няможна змяніць, і Рыхтэр згаджаецца. СССР расцэньвае забойства прэзідэнта як акт агрэсіі і скідае ядзерныя бомбы на Гаваі і Маямі. Усе астатнія героі гінуць. Апошняя сцэна паказвае зняволенага Джэкета перад выбухам.

Пры некананічным развіцці сюжэта Эван знаходзіць на мёртвым целе Джэйка дыскету з меркаваным адрасам «50 дабраславенняў» і, прыйдучы на месца, знаходзіць кілераў арганізацыі, якія просяць героя сысці, і Эван падначальваецца.

Пры пачатку гульні на высокім узроўні складанасці ўсе мёртвыя сюжэтныя персанажы з’яўляюцца за сталом і змушаны ўступаць у дыялог з Рычардам, які зноў папярэджвае ўсіх, што іх дзеянні ў выніку ні да чаго не прывядуць. Усе героі паміраюць у тым парадку, у якім раней памерлі ў гульні, аднак Барада памірае апошнім; перад гэтым ён пазнае ў Рычардзе знаёмага, і Рычард кажа яму, што ён не жадаў Барадзе ўсяго гэтага і хацеў бы сустрэцца пры іншых акалічнасцях. Пасля Рычард умыкае праектар з фільмам «Паўночная Жывёла», а ўсе героі змушаны перажыць усе падзеі зноў.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2015 года]]
[[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні жанру экшан]]
[[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні, распрацаваныя ў Швецыі]]
[[Катэгорыя:Гульні для Windows]]
[[Катэгорыя:Гульні для macOS]]
[[Катэгорыя:Гульні для Linux]]
[[Катэгорыя:Гульні для PlayStation 3]]
[[Катэгорыя:Гульні для Android]]</text>
      <sha1>8e8ou6hqq29w7g5emwgt2lcmrg7yk1w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Расціслаў Мікалаевіч Вяргун</title>
    <ns>0</ns>
    <id>690202</id>
    <revision>
      <id>5153371</id>
      <parentid>5098847</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T10:42:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Slavazai1973</username>
        <id>60865</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кар’ера трэнера */</comment>
      <origin>5153371</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11725" sha1="jrkt15nw5do72mj8m7i7jhhijfs9m3k" xml:space="preserve">{{Баскетбаліст}}
'''Расціслаў Мікалаевіч Вяргун''' (нар. {{ДН|26|3|1982}}, [[Чарнігаў]]&lt;ref&gt;[https://bckhimki.com/news/press/2020/august/69053/ Знакомимся с Ростиславом Вергуном — главным тренером клуба «Цмоки» и сборной Беларуси по баскетболу]&lt;/ref&gt;, [[Украінская ССР]], [[СССР]]) — беларускі баскетбаліст і трэнер. Атакуючы абаронца. [[Майстар спорту Рэспублікі Беларусь]]&lt;ref&gt;[https://pressball.by/blog/pressball/103710/ РОСТИСЛАВ ВЕРГУН. УВЕРЕННОСТЬ В ТОМ, ЧТО МОГУ БЫТЬ ТРЕНЕРОМ, МНЕ ПОДАРИЛ ГРИЩУК]&lt;/ref&gt;. Галоўны трэнер [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе|зборнай Беларусі]] (з 2019).

== Біяграфія ==
Выхаванец магілёўскага баскетбола, першым трэнерам была Ала Георгіеўна Вяргун.

Праходзіў навучанне ў амерыканскім універсітэце «Бірмінгем-Саўтэрн». Вярнуўшыся ў Беларусь, выступаў за магілёўскі «[[Барысфен Магілёў|Тэмп-АШВСМ]]» (2004—2008). У 2008—2012 гадах выступаў за клуб «[[Мінск-2006]]».

Выступаў за [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе U-18|юніёрскую]] (1999—2000) і [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе U-20|моладзевую]] (2001—2002) зборную Беларусі.

Скончыў кар’еру ў 2012 годзе, але ў сезоне 2013/2014, быўшы галоўным трэнерам магілёўскага «Барысфена», з-за праблем з фінансаваннем быў змушаны выходзіць на пляцоўку ў якасці гульца.

У студзені 2019 года быў прызначаны галоўным трэнерам клуба «Цмокі-Мінск», а ў снежні галоўным трэнерам [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе|зборнай Беларусі]].

== Кар’ера баскетбаліста ==
* 1998—1999 — [[РДВАР (баскетбольны клуб)|РШВСМ-РВАР (Мінск)]]
* 1999 — [[Барысфен Магілёў|Тэмп-АШВСМ (Магілёў)]]
* 1999—2000 — [[РШВСМ-БДПА (баскетбольны клуб)|РШВСМ-БДПА (Мінск)]]
* 2000—2003 — Вэзэрфорд (JUCO)
* 2003—2005 — Бірмінгем-Саўтэрн Пантэрз (NCAA)
* 2004—2005 — [[Барысфен Магілёў|Тэмп-АШВСМ (Магілёў)]]&lt;ref&gt;[https://pressball.by/blog/pressball/3719/ &quot;ГРОДНО-93&quot; ТОЛЬКО ПРЕТЕНДЕНТ]&lt;/ref&gt;
* 2007—2008 — [[Барысфен Магілёў|Тэмп-АШВСМ (Магілёў)]]&lt;ref&gt;[https://pressball.by/blog/pressball/17417/ МУЖЧИНЫ. ВЕРГУН ВЕРНУЛСЯ]&lt;/ref&gt;
* 2008—2012 — [[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск-2006]]
* 2010 — [[Цмокі-Мінск-2|Мінск-2006-2]] (''у Кубку Беларусі'')&lt;ref&gt;[https://pressball.by/blog/pressball/68094/ КУБОК БЕЛАРУСИ. ПРОГУЛКА ДЛЯ ЧЕМПИОНА]&lt;/ref&gt;
* 2013—2014 — [[Барысфен Магілёў|Барысфен (Магілёў)]] (''гуляючы галоўны трэнер'')

''У Непрафесійнай баскетбольнай лізе Беларусі''
* 2015 — БІТ (Мінск)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://sportpanorama.by/news/v-chempionate-nbl-rostislav-vergun-deb |title=В ЧЕМПИОНАТЕ НБЛ РОСТИСЛАВ ВЕРГУН ДЕБЮТИРОВАЛ ЗА БИТ В ПОБЕДНОЙ ИГРЕ С &quot;АРИЗОНОЙ&quot; |access-date=2 снежня 2024 |archive-date=7 снежня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241207120250/https://sportpanorama.by/news/v-chempionate-nbl-rostislav-vergun-deb |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* 2015—2016 — [[Віталюр-РДВАР|Віталюр (Мінск)]]

== Кар’ера трэнера ==
* 2012—2013 — [[Барысфен Магілёў|Барысфен (Магілёў)]]&lt;ref&gt;[https://pressball.by/blog/pressball/79309/ АНОНС. “ДРАКОНЫ” ЯВЯТСЯ К ПЛЕЙ-ОФФ]&lt;/ref&gt;
* 2013—2014 — [[Барысфен Магілёў|Барысфен (Магілёў)]] (''гуляючы галоўны трэнер'')
* 2014 — [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе U-16]]&lt;ref&gt;[https://pressball.by/blog/pressball/86777/ НОВОСТИ. ОСТАНОВИВШИЙСЯ РОСТ]&lt;/ref&gt;
* 2014—2017 — [[Мінск (баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]] (''другі трэнер'')
* 2017—2019 — [[Мінск (баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск (рэзервовая каманда)]]
* 2019—2022 — [[Мінск (баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]]
* з 2019 — [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе]]
* 2022—2023 — [[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]]
* 2023—2026 — Уралмаш (Екацярынбург, Расія)&lt;ref&gt;[https://www.championat.com/basketball/news-5364816-rostislav-vergun-oficialno-stal-trenerom-uralmasha.html Ростислав Вергун официально стал тренером «Уралмаша»]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://betnews.by/rostislav-vergun-pokinul-uralmash-posle-pobedy-nad-uniksom/ РОСТИСЛАВ ВЕРГУН ПОКИНУЛ «УРАЛМАШ» ПОСЛЕ ПОБЕДЫ НАД УНИКСОМ]&lt;/ref&gt;
* 2026 (студзень) — [[Зеніт (баскетбольны клуб, Санкт-Пецярбург)|Зеніт (Санкт-Пецярбург, Расія)]] (''выконваючы абавязкі галоўнага трэнера'')&lt;ref&gt;[https://pressball.by/news/basketball/eks-nastavnik-uralmasha-rostislav-vergun-ispolnyayushhij-obyazannosti-glavnogo-trenera-zenita/ ЭКС-НАСТАВНИК &quot;УРАЛМАША&quot; РОСТИСЛАВ ВЕРГУН — ИСПОЛНЯЮЩИЙ ОБЯЗАННОСТИ ГЛАВНОГО ТРЕНЕРА &quot;ЗЕНИТА&quot;]&lt;/ref&gt;
* 2026 (студзень-май) — [[Зеніт (баскетбольны клуб, Санкт-Пецярбург)|Зеніт (Санкт-Пецярбург, Расія)]] (''другі трэнер'')&lt;ref&gt;[https://pressball.by/news/basketball/rostislav-vergun-prodolzhit-rabotu-v-zenite/ РОСТИСЛАВ ВЕРГУН ПРОДОЛЖИТ РАБОТУ В &quot;ЗЕНИТЕ&quot;]&lt;/ref&gt;
* 2026 (май-чэрвень) — [[Зеніт (баскетбольны клуб, Санкт-Пецярбург)|Зеніт (Санкт-Пецярбург, Расія)]] (''выконваючы абавязкі галоўнага трэнера'')&lt;ref&gt;[https://pressball.by/news/basketball/ofitsialno-deyan-radonich-pokinul-post-glavnogo-trenera-zenita-po-hodu-sezona-k-matcham-za-bronzu-komandu-budet-gotovit-rostislav-vergun/ ОФИЦИАЛЬНО: ДЕЯН РАДОНЬИЧ ПОКИНУЛ ПОСТ ГЛАВНОГО ТРЕНЕРА &quot;ЗЕНИТА&quot; ПО ХОДУ СЕЗОНА. К МАТЧАМ ЗА БРОНЗУ КОМАНДУ БУДЕТ ГОТОВИТЬ РОСТИСЛАВ ВЕРГУН]&lt;/ref&gt;

== Дасягненні ==
=== У якасці баскетбаліста === 
* [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|Чэмпіён Беларусі]] (4): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2008/2009|2008/2009]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2009/2010|2009/2010]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2010/2011|2010/2011]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2011/2012|2011/2012]].
* [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] Уладальнік [[Кубак Беларусі па баскетболе|Кубка Беларусі]] (2): [[Кубак Беларусі па баскетболе 2009|2009]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2011|2011]]. 
=== У якасці трэнера ===
* [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|Чэмпіён Беларусі]] (6): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2017/2018|2017/2018]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2018/2019|2018/2019]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2019/2020|2019/2020]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2020/2021|2020/2021]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2021/2022|2021/2022]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2022/2023|2022/2023]].
* [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] Уладальнік [[Кубак Беларусі па баскетболе|Кубка Беларусі]] (5): [[Кубак Беларусі па баскетболе 2017|2017]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2019|2019]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2020|2020]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2021|2021]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2022|2022]].
* [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] Уладальнік [[Кубак Расіі па баскетболе|Кубка Расіі]] (1): [[Кубак Расіі па баскетболе 2024/2025|2024/2025]].
* [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызёр [[Кубак Расіі па баскетболе|Кубка Расіі]] (1): [[Кубак Расіі па баскетболе 2023/2024|2023/2024]].
* [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Міжнародны студэнцкі баскетбольны кубак|Міжнароднага студэнцкага баскетбольнага кубка]] (1): [[Міжнародны студэнцкі баскетбольны кубак 2018|2018]].

{{Зноскі}}

== Спасылкі ==
* [https://www.pressball.by/articles/basketball/belarus/103710 Ростислав Вергун. Уверенность в том, что могу быть тренером, мне подарил Грищук] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190126220858/https://www.pressball.by/articles/basketball/belarus/103710 |date=26 студзеня 2019 }}.

{{Вонкавыя спасылкі}}
{{Трэнеры мужчынскай зборнай Беларусі па баскетболе}}
{{DEFAULTSORT:Вяргун Расціслаў Мікалаевіч}}
[[Катэгорыя:Баскетбольныя трэнеры Беларусі]]
[[Катэгорыя:Баскетбалісты Беларусі]]
[[Катэгорыя:Ігракі РДВАР]]
[[Катэгорыя:Ігракі «Барысфена» Магілёў]]
[[Катэгорыя:Трэнеры «Цмокі-Мінск»]]
[[Катэгорыя:Трэнеры «Барысфена» Магілёў]]
[[Катэгорыя:Трэнеры мужчынскай зборнай Беларусі па баскетболе]]
[[Катэгорыя:Трэнеры «Уралмаша» Екацярынбург (баскетбол)]]</text>
      <sha1>jrkt15nw5do72mj8m7i7jhhijfs9m3k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>У сківіцы смерці</title>
    <ns>0</ns>
    <id>724071</id>
    <revision>
      <id>5153278</id>
      <parentid>5152747</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T21:28:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5153278</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2263" sha1="pv5wxtih26cdyiwnw6qrbvehsf3dhz8" xml:space="preserve">{{Твор мастацтва
 |тып             = фатаграфія
}}
'''«У сківіцы смерці»''' ({{lang-en|Into the Jaws of Death}}) — фатаграфія, зробленая 6 чэрвеня 1944 года {{Не перакладзена 5|Роберт Ф. Сарджэнт|Робертам Ф. Сарджэнтам|en|Robert F. Sargent}}, памочнікам галоўнага фатографа ў [[Берагавая ахова ЗША|Берагавой ахове ЗША]]. На ім адлюстраваны салдаты {{Не перакладзена 5|1-я пяхотная дывізія|1-й пяхотнай дывізіі|en|1st Infantry Division (United States)}} [[Армія ЗША|арміі ЗША]], якія высаджваюцца з {{Не перакладзена 5|LCVP|LCVP|en|LCVP (United States)}} (дэсантнага катэра, машыны асабістага складу) з экіпажа {{Не перакладзена 5|USS Samuel Chase|USS Samuel Chase|en|USS Samuel Chase (APA-26)}} [[Берагавая ахова ЗША|берагавой аховы ЗША]] на {{Не перакладзена 5|пляж Амаха|пляжы Амаха|en|Omaha Beach}} падчас [[высадка ў Нармандыі|высадкі ў Нармандыі]] падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Horne |first1=Madison |title=The Pictures that Defined World War II |url=https://www.history.com/news/world-war-ii-iconic-photos |website={{Не перакладзена 5|History|History|en|History (American TV network)}} |publisher={{Не перакладзена 5|A&amp;E Networks|A&amp;E Networks|en|A&amp;E Networks}} |access-date=January 2, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200127033049/https://www.history.com/news/world-war-ii-iconic-photos |archive-date=January 27, 2020}}&lt;/ref&gt;

== Зноскі ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons}}
{{Вонкавыя спасылкі}}

[[Катэгорыя:Фатаграфіі 1944 года]]
[[Катэгорыя:Чорна-белыя фатаграфіі]]
[[Катэгорыя:Творы пра Другую сусветную вайну]]</text>
      <sha1>pv5wxtih26cdyiwnw6qrbvehsf3dhz8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153279</id>
      <parentid>5153278</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T21:28:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5153279</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2271" sha1="0mhh652an13xrsph3au3jotxukjwwsf" xml:space="preserve">{{Твор мастацтва
 |тып             = фатаграфія
}}
'''«У сківіцы смерці»''' ({{lang-en|Into the Jaws of Death}}) — фатаграфія, зробленая [[6 чэрвеня]] [[1944]] года {{Не перакладзена 5|Роберт Ф. Сарджэнт|Робертам Ф. Сарджэнтам|en|Robert F. Sargent}}, памочнікам галоўнага фатографа ў [[Берагавая ахова ЗША|Берагавой ахове ЗША]]. На ім адлюстраваны салдаты {{Не перакладзена 5|1-я пяхотная дывізія|1-й пяхотнай дывізіі|en|1st Infantry Division (United States)}} [[Армія ЗША|арміі ЗША]], якія высаджваюцца з {{Не перакладзена 5|LCVP|LCVP|en|LCVP (United States)}} (дэсантнага катэра, машыны асабістага складу) з экіпажа {{Не перакладзена 5|USS Samuel Chase|USS Samuel Chase|en|USS Samuel Chase (APA-26)}} [[Берагавая ахова ЗША|берагавой аховы ЗША]] на {{Не перакладзена 5|пляж Амаха|пляжы Амаха|en|Omaha Beach}} падчас [[высадка ў Нармандыі|высадкі ў Нармандыі]] падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Horne |first1=Madison |title=The Pictures that Defined World War II |url=https://www.history.com/news/world-war-ii-iconic-photos |website={{Не перакладзена 5|History|History|en|History (American TV network)}} |publisher={{Не перакладзена 5|A&amp;E Networks|A&amp;E Networks|en|A&amp;E Networks}} |access-date=January 2, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200127033049/https://www.history.com/news/world-war-ii-iconic-photos |archive-date=January 27, 2020}}&lt;/ref&gt;

== Зноскі ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons}}
{{Вонкавыя спасылкі}}

[[Катэгорыя:Фатаграфіі 1944 года]]
[[Катэгорыя:Чорна-белыя фатаграфіі]]
[[Катэгорыя:Творы пра Другую сусветную вайну]]</text>
      <sha1>0mhh652an13xrsph3au3jotxukjwwsf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вікіпедыя:Форум</title>
    <ns>4</ns>
    <id>728988</id>
    <revision>
      <id>5153315</id>
      <parentid>5147679</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T02:05:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IshaBarnes</username>
        <id>124956</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>запрашэнне да абмеркавання [[Вікіпедыя:Блакіроўкі/Праект|праекта правілаў]]</comment>
      <origin>5153315</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="115613" sha1="c4kuoombh26gs4i0tz8ril4m61zkz0j" xml:space="preserve">{{Index box}}
{{Новыя зверху}}
{{Архіў форума}}
&lt;!-- Калі ласка, дадавайце новыя тэмы зверху.
Please, add new topics at the top --&gt;

== Абмеркаванне праекта правілаў [[Вікіпедыя:Блакіроўкі/Праект]] ==
Стварыў праект правіла наконт блакіровак. Фактычна, скампіляваў [[:en:Wikipedia:Blocking policy]] і [[:ru:Википедия:Блокировки]], плюс некалькі ўдакладненняў пад нашыя рэаліі. Запрашаю да абмеркавання. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 05:05, 11 чэрвеня 2026 (+03)

== Часовае схаванне гісторыі правак праз бота ==
Я ўжо хуценька з дапамогай LLM стварыў працоўны сервіс на Rust, які можа маніторыць бягучыя праўкі і перыядычна аналізаваць гісторыю правак артыкулаў у [[Удзельнік:Wizardist/SuppressionList]]. Таксама сервіс шукае старонкі перанакіраванняў, каб хаваць гісторыю і там, і тут. Ужо праверыў са свайго акаўнта, працуе. Я так разумею, што каб запускаць гэта ўсё шчасце са свайго бота, мне будзе патрэбна не толькі група для ботаў, але і sysop (адміністратары). Запрашаю да [[Вікіпедыя:Запыты_на_статус_бота#Plaga med Bot|абмеркавання]]. Код сваіх скрыптоў і сервісаў планую пазней выкласці ў публічны доступ на GitHub. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:39, 8 красавіка 2026 (+03)
: Паглядзеў на сітуацыю яшчэ раз, вырашыў, што тут варта мець 2 заяўкі: адна [[Вікіпедыя:Запыты_на_статус_бота#Plaga med Bot|на статус бота]], другая — [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Правы адміністратара для Plaga med Bot|на адміністратара]]. Таму стварыў заяўку. Запрашаю да галасавання і абмеркавання і там, і там. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:22, 8 красавіка 2026 (+03)
:Напішы мне на мэйл і мы разрулім. У цяперашнім салюшане трэба толькі змяніць адзін выклік API, каб рабіць хаванне, а не падаўленне. Не ўпэўнены, што трэба дэплоіць новы ровар для гэтага. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] &lt;sup&gt;[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]&lt;/sup&gt; 23:19, 17 красавіка 2026 (+03)

== Notice of removal of local oversighters ==
Hello. I am writing to inform you that following a [[m:Special:Permalink/30366588#Mienski@bewiki|request]], the oversight permissions of {{u|Mienski}} have been removed per one year of inactivity per global policy. As a minimum of two oversighters are required for every wiki, the OS permissions of {{u|Wizardist}} have been suspended pending election of a new local oversighter.

Considering the circumstances around this particular wiki, this is currently being discussed by the stewards. We have considered a compromise of temporarily adding a steward as local oversighter on this wiki until a new oversighter is elected (which would mean that Wizardist is re-added) provided that the community agrees with that. Until then, please feel free to send any oversight requests to us stewards for us to review, by emailing stewards-oversight@wikimedia.org or sending a wikimail to [[m:Special:EmailUser/Wikimedia Stewards (Oversight)]]. [[Удзельнік:EPIC|EPIC]] ([[Размовы з удзельнікам:EPIC|размовы]]) 15:24, 7 красавіка 2026 (+03)

: Coming from [[m:SRP]], I wanted to provide a bit more context and options in addition to what EPIC has said above. To elect a new oversighter, there would need to be at least 25 supporting votes and an 80% support ratio over a discussion of at least a week. But maybe there are other options to explore here.
:* As there are only 8 local admins, you could instead use the deleterevision tool to hide the list of participants from those pages from public view. If this poses too great a risk, then maybe you could also provide the stewards with a list of usernames to suppress on a weekly or monthly basis. We have the capacity to address such requests.
:* It may be possible to develop a technical solution to hide names in histories on certain pages. However, this likely will not come quickly.
:* You could also restrict editing on those pages. Either full protection so only admins can edit, or you could introduce a new level of protection and assign editing permissions to those pages on a case-by-case basis. You could also restrict editing to specific alternate accounts that are not connected to the main account, so you could update the page in more anonymity. Any of these actions would reduce the number of accounts that may be targeted by state action.
: I raise these options as the status quo of having one oversighter isn't a good solution for security either. What if something happens to him, or he even needs to step away for a short while? A secure system cannot have a single point of failure. [[Удзельнік:Ajraddatz|Ajraddatz]] ([[Размовы з удзельнікам:Ajraddatz|размовы]]) 16:40, 8 красавіка 2026 (+03)
::Hi! In our conversations we conclude, that we have no capacity right now to quickly and efectively make a vote with 25 votes for an oversighter + we have problems with candidates and trust for new users. We need a way to instantly hide edits on some pages, cause even when an edit is visible for a moment, it can be monitored if needed by Belarusian and other connected authorities. Hope we should not explain how dangerous this is in our circumstances and that there is a lot of unsertanty right now in the community. We were not prepared for this disabling of the {{u|Wizardist}}'s oversight rights suspension, while he did all automatisations. Also, the usage of deleterevision brings some more danger for those users, who have corresponding rights (admins). Right now I proposed to give admin rights to my bot to partly bring back automatisation, but still it is a flaw in the core of the engine. There is virtually no sense to hide it all manually and there is too much work to do even though. I guess authorities already have bots that watch relevant pages to store data, who edit them. It is easy to implement, and we are fortunate if it is not happened yet. People from Belarus will not actively involve in those discussions to not bring attention of authorities. We are now in pretty hard situation.
::I think, we'll now try to work with bot, restrict editing on some pages and make some notices to use temporary accounts. But still it does not eliminate all risks.
::Also, regarding the proposition with adding a steward, there is also a request to form a proposal of experienced candidates, so we can discuss those candidates and ensure, that those people are not connected with Belarusian, Russian or any other regime, so there will be trust. So the decision to give such right to a steward on our wiki should be also somehow include our opinion, but without such a big threshold of 25 votes or so. Please consider, that people, that live in Belarus, or sometimes visit this country, will likely not participate in such discussions, which are the most of the users here, I guess. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:11, 13 красавіка 2026 (+03)
:::{{ping|Plaga med}} Regarding the suggestion to add a steward; the stewards have discussed and concluded that as long as the community is OK with the temporary compromise, no formal request for oversighter rights will be needed (and Wizardist's oversight flag can be restored). It's what we can do for the community at the moment under current circumstances, and we'd be happy to make it that way if that's what the community wants. [[Удзельнік:EPIC|EPIC]] ([[Размовы з удзельнікам:EPIC|размовы]]) 11:17, 16 красавіка 2026 (+03)
::::@[[Удзельнік:EPIC|EPIC]]: yes, I think, that it will be a very good solution, but still there's an issue of trust. We need to approve the concrete person, that will be added here, so there will be less doubt, that the person will be somehow affiliated with Russia, Belarus, or any other similar regime. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:33, 16 красавіка 2026 (+03)
:::::A bit late of a response, but I'd like to note that none of the stewards reside in or have any affiliation with Russia or Belarus. The NDA agreement signed by us also does not permit any users located in such regions to sign, so none of us are at risk in that end. That being said, how the community wants to take this forward is up to you. [[Удзельнік:EPIC|EPIC]] ([[Размовы з удзельнікам:EPIC|размовы]]) 22:27, 23 красавіка 2026 (+03)
::Гэтак, як сцюарды зрабілі таксама не робіцца: узялі агалілі ўвесь праект, без якога-небудзь папярэджання, нават адмінаў. Сцюарды так хваляваліся за бяспеку, што сёння ўсе старонкі БелВікіпедыі, якія былі раней схаваныя, цяпер адкрытыя толькі па прычыне таго, што ўдзельнікі [[Удзельнік:Mienski|Mienski]] і [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] &quot;год бяздзейнасці&quot; [[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 19:03, 13 красавіка 2026 (+03)

== Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter) ==
Вітаю, шаноўнае спадарства! Атрымаў ліст ад Нэйтана з каманды Trust &amp; Safety Фонду Вікімедыя адносна важных змен у палітыцы бяспекі, якія непасрэдна тычацца нашага раздзела. Ніжэй падаю пераклад асноўнай часткі яго паведамлення:&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;«Зараз уводзіцца абавязковая двухфактарная аўтэнтыфікацыя для карыстальнікаў з функцыямі чэк-юзера і рэвізора. Гэта закранае be.wikipedia.org, бо на дадзены момант у праекце ёсць толькі адзін актыўны рэвізор. Згодна з глабальнай палітыкай ([https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy Oversight Policy]), у праекце павінна быць альбо як мінімум два актыўныя лакальныя рэвізоры, альбо ніводнага. Улічваючы спецыфіку выкарыстання функцыі рэвізора ў беларускай Вікіпедыі, гэта асабліва важна. Калі супольнасць зможа абраць новага рэвізора, які адпавядае крытэрыям, гэта вырашыць праблему»&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Калі ў нас не будзе другога рэвізора, супольнасць можа страціць лакальны доступ да гэтай функцыі. Гэта значыць, што для выдалення прыватнай інфармацыі або паклёпу прыйдзецца кожны раз звяртацца да глабальных адміністратараў/сцюардаў, што за марудзіць працэс. У нашых рэаліях магчымасць хутка схаваць канфідэнцыйныя даныя з’яўляецца крытычна важнай для бяспекі ўдзельнікаў.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Я вылучаю сваю кандыдатуру на гэтую пасаду і ніжэй дам спасылку на заяўку на старонцы [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара]]. Аднак, калі супольнасць не захоча бачыць мяне ў гэтай ролі, я здыму сваю кандыдатуру на карысць іншага чалавека, таму, калі ласка, выкажыцеся па гэтым пытанні. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:10, 4 красавіка 2026 (+03)
: [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Правы Oversight для ўдзельніка MocnyDuham|Стварыў запыт]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:41, 4 красавіка 2026 (+03)
::Запрашаю да галасавання, інакш праект пазбавіцца рэвізораў увогуле! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:20, 7 красавіка 2026 (+03)
::: [[Удзельнік:Plaga med]], калі ''праект пазбавіцца рэвізораў'', гэта будзе кепска, на вашу думку? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:43, 7 красавіка 2026 (+03)
::::калі нам трэба схаванне гісторыі артыкулаў, то безумоўна. Я лічу, што абавязкова трэба [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:52, 7 красавіка 2026 (+03)
::::: але ж адміністратары й так маюць патрэбныя інструменты, ну не такія магутныя канешне, але цалкам прыдатныя. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:46, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::Хто гэта будзе рабіць рукамі, калі запыты на дадаванне ў спіс могуць тыдзень вісець не здзейсненыя? І прагляд мяккага схавання даступна на парадкі, так, на парадкі большай колькасці людзей, са слабейшымі правамі. Трэба вяртаць як было. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:23, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::: Добра было б абраць яшчэ пару адміністратараў. Таксама вікірэдактары маюць адказана ставіцца да таго, пра што пішуць. Бо пакуль маецца спакуса заліваць які заўгодна кантэнт і адразу гісторыю правак хаваць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:35, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::: У самым горшым выпадку можна будзе напісаць бота, які аўтаматычна будзе хаваць версіі для пэўных старонак. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:44, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::::Я думаю, можна пераключыцца на звычайнае хаванне пакуль – гэта можна зрабіць. Прызнаю, што мой дызайн быў не зусім [[:En:Fail-safe#Fail safe and fail secure|fail-secure]]. Трэба? — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] &lt;sup&gt;[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]&lt;/sup&gt; 23:08, 17 красавіка 2026 (+03)

== Пра блакіроўку былога адміністратара ==

На вялікі жаль, прыходзіцца выдаваць перманентную блакіроўку ўдзельніку са шматгадовым стажам, былому адміністратару з вялікім унёскам у праект. Лічу вартым асобна напісаць пра гэты выпадак, бо гэта таксама прэцэдэнт для нашага раздзела ўвогуле, і такія выпадкі могуць паўтарацца ў будучыні. У Вікіпедыі агулам падобная сітуацыя адбываецца не першы раз. На рускім раздзеле ёсць [[:ru:ВП:Казино|паказальная эсэ пра гэта]]. Тут я дзейнічаў з падобнай логікі як у эсэ.

Разам са штогадовым унёскам удзельнік {{u|JerzyKundrat}} вядомы неаднаразовым удзелам у канфліктах і парушэннем этычных паводзін, меў некалькі блакіровак, апошняя з якіх была ў жніўні 2022 года. У той жа час, пытанне блакіроўкі падымалася няраз і, як я разумею, адміністратары часта вырашалі замінаць канфлікты, каб не пазбаўляцца актыўнага ўдзельніка. Апошнім часам удзельнік перайшоў усе магчымыя межы дазволенага, пачаў яшчэ больш дзёрзка і некультурна выказвацца ў дыскусіях, стаў агрэсіўна кідацца на новых удзельнікаў (прыклады: [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Булінг_новых_удзельнікаў|1]][[Размовы:Ribodon#Машынны_пераклад|2]]), цкаваць іх, а некалькі месяцаў таму ўвогуле [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#Пагрозы_ад_JerzyKundrat|перайшоў да прамых пагрозаў]]. Спробы растлумачыць удзельніку праблему ў ягоных паводзінах прадпрымаліся, але кожны раз удзельнік адмаўляў сваю вінаватасць і лічыў свой унёсак важнейшым за адэкватную камунікацыю. Найлепшай ілюстрацыяй з’яўляецца [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Апошняе_папярэджанне_перад_блакіроўкай|рэакцыя ўдзельніка на папярэджанне пра блакіроўку]]. Такія паводзіны не могуць лічыцца дапушчальнымі ў аніводным раздзеле Вікіпедыі і ў любым супольным праекце ўвогуле, нават самым маленькім. Дадзеную блакіроўку я лічу не толькі сваім абавязкам, як адміністратара, які хоча даваць нашай супольнасці развівацца, але таксама і прыкладам на будучыню. Я перакананы, што праект не можа развівацца ў атмасферы знявагі, пагроз, абраз, якія разбураюць супольнасць. Якім бы вялікім не быў унёсак асобнага ўзятага ўдзельніка, такія ягоныя паводзіны робяць больш шкоды праекту, а патуранне такім удзельнікам, «замінанне» сітуацыі, калі такі ўдзельнік не мае аніякіх санкцый за свае хамскія і ганебныя паводзіны, кідае цень на ўвесь праект і адштурхоўвае новых удзельнікаў. Блакіроўку на год ці яшчэ на нейкі перыяд я палічыў непрапарцыянальнай паводзінам удзельніка, асабліва з улікам папярэдніх блакіровак, таму блакіроўка не мае тэрміну. Гэта рашэнне не было лёгкім, але рана ці позна яго трэба было прыняць. Я хачу, каб і ў будучыні іншыя адміністратары рабілі ўсё магчымае, каб падобных сітуацый не паўтаралася і каб [[ВП:ЭП]] не была проста старонкай у Вікіпедыі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:26, 31 сакавіка 2026 (+03)
: У дадзеным выпадку дзеянні празмерныя. Заблакаваны ўдзельнік зрабіў значны ўнёсак у праект. Меркаванне, што ўдзельнік прыносіць &quot;больш шкоды праекту, чым карысці&quot; неабгрунтаванае — прааналізуйце больш уважліва ўнёсак удзельніка. Нават пасля адказу ад правоў адміністратара па вядомых прычынах удзельнік працягваў дапамагаць праекту, рабіў вялікі ўнёсак па яго развіцці. Цытую галоўную выснову эсэ, на якое вышэй спасылаліся: &quot;Вікіпедыя адмаўляецца ад унёска, які маглі б унесці бестэрмінова заблакаваныя... [калі] : іх унёсак не апраўдвае шкоду ад іх прысутнасці.&quot;.

: Максімальна магчымым дзеяннем у дадзеным выпадку магло быць блакаванне на 1 год. Аднак цяпер з-за неправамернага блакавання трэба вяртаць сітуацыю да пачатку неправамерных дзеянняў, гэта значыць — знімаць блакаванне. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:28, 1 красавіка 2026 (+03)
::а дзе мы маем крытэрыі, па якіх асабістыя пагрозы і паслядоўнае парушэнне этычных паводзін вяло да 1 года блакіроўкі? Таксама дзе напісана пра змякчальныя абставіны ў залежнасці ад унёску? Як вы ацэньваеце правамернасць? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:49, 1 красавіка 2026 (+03)
: Я {{Супраць}} выкарыстання бестэрміновых блакіровак ва ўсіх выпадках, калі ўклад удзельніка не зводзіцца выключна да вандалізму. У дадзеным выпадку лічу, што блакіроўкі на суткі была б цалкам дастаткова. Ва ўдзельніка тысячы правак штомесяц на працягу многіх гадоў, адпаведна наяўнасць у яго блакіроўкі некалькі гадоў таму не павінна выкарыстоўвацца ў якасці аргумента для ўжывання адразу блакіроўкі на больш доўгі тэрмін. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 13:56, 1 красавіка 2026 (+03)
::Калі ласка, растлумачце, як вы ацэньваеце велічыню санкцыі адносна зробленага ўдзельнікам, а таксама якая прапорцыя ўнёску як мусіць змякчаць санкцыю. Адныя кажуць пра неадкладнае зняцце блакіроўкі, другія пра блакіроўку на адзін дзень, адныя пра блакіроўку на год. Я не бачу тут сістэмнасці, нейкай формулы не выводзіцца. Мне, як адміністратару, у гэтай сітуацыі, хочацца зразумець, як мы мусім дзейнічаць у такіх сітуацыях і што думае супольнасць у цэлым. Мы мусім мець хоць нейкія мінімальныя працэдуры. Пакуль што я бачу досыць хаатычную сумесь пачуццяў, боязі за будучыню праекта, адвольную трактоўку правіл. Не адмаўляю, што падобнае ідзе і з майго боку. Я лічу, што нельга сітуацыю з удзельнікам пакідаць як ёсць, што ёсць праблема. Давайце ад гэтага пачнём, сфармулюем, ці ёсць праблема, і ў чым яна заключаецца. Пакуль што я бачу, што нібы большасць удзельнікаў дыскусіі нейкую праблему бачаць, але пераважна не згодныя з маім рашэннем. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:38, 2 красавіка 2026 (+03)
: Удзельнік, які ў Беларускай Вікіпедыі з мая 2007 года, які займае 4 месца сярод вікіпедыстаў паводле агульнага ўнёска за ўсю гісторыю Беларускай Вікіпедыі, які шмат гадоў быў адміністратарам Беларускай Вікіпедыі, заслугоўвае асобых адносін. Вы, сп. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], узялі на сябе залішняе ў вырашэнні гэтага пытання. Пытанне пра ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] неабходна было выносіць на агульнае абмеркаванне як і санкцыі за парушэнні з яго боку.
: Я {{Супраць}} бестэрміновага блакавання ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] і патрабую разблакаваць яго. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:13, 1 красавіка 2026 (+03)
:{{За}}, падтрымліваю блакіроўку. Удзельнік год за годам «напрацоўваў» на гэты крок. Ён бачыў сваю беспакаранасць і верыў да гэтай пары ў яе ўніверсальную моц. Маўляў, магу прыніжаць, магу абражаць, магу блакаваць на правах адміна, але супольнасць нічога са мной не зробіць, бо я «зрабіў значны ўнёсак у праект» і гэтым унёскам буду заўсёды прыкрывацца. Я працавала шмат у якіх моўных разделах Вікіпедыі, сведчу, што ніякі «ўнёсак» не можа быць апраўданнем стварэння таксічнага асяроддзя. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 18:07, 1 красавіка 2026 (+03)
:{{Супраць}} Эсэ не правіла, ёсць там і іншыя эсэ ([https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D0%BE_2 1], [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%BA 2]). Працэдура па [[ВП:ВК]] не была выкананая, бестэрміновая блакіроўка без абмеркавання ўнутры супольнасці - гэта злоўжыванне правамі адміністратара. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:21, 2 красавіка 2026 (+03)
:: Правіла аб магчымасці бестэрміновай блакіроўкі [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9D%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%88%D1%87%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7,_%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7_%D1%96_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D1%8D%D1%81%D1%96%D1%96#%D0%9F%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7%D1%8B ёсць]. Пагрозу дэанамізацыяй можна трактаваць як &quot;Дзеянні, у выніку якіх іншы ўдзельнік Вікіпедыі можа трапіць пад пераслед паводле палітычных матываў з боку ўрада&quot;, таму злоўжывання правамі адміністратара я тут не бачу. Іншае, што сама старонка з'яўляецца перакладам з іншай мовы і разыходзіцца з сённяшнімі прынцыпамі беларускай Вікіпедыі плюс у нашым выпадку занадта шмат якія дзеянні можна падвесці пад гэты пункт правіла. Таму я прапаную разблавакаваць удзельніка і выдаліць з правілаў альбо перапісаць фразу &quot;Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа неадкладна атрымаць блакаванне, на працяглы тэрмін або назаўсёды, без папярэджання і папярэдняга абмеркавання.&quot; --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 01:54, 2 красавіка 2026 (+03)
:::&quot;Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа '''неадкладна''' атрымаць блакаванне...&quot; - калі ў кастрычніку не заблакавалі, то зараз блакаваць бестэрмінова менавіта за гэта пазнавата. Сумарна ацэньваць баланс ўнёску і шкоды на сёння не павінен асобны адміністратар. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:18, 2 красавіка 2026 (+03)
:::Правіла можна асобна абмеркаваць, я б усё ж не выдаляў цалкам гэты пункт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:21, 2 красавіка 2026 (+03)
::адносна невыканання ВП:ВК, нібыта збольшага выкананы акрамя абмеркавання на форуме, якое цяпер вядзецца постфактум. Як адзначылі вышэй, цяжка ацаніць, ці ёсць гэта злоўжываннем, бо ўдзельнік ужо напрацаваў сабе на блакіроўку. Можа выглядаць збоку гэта ўсё спантаннай няўзважанай блакіроўкай. Мяне да рашучых дзеянняў падштурхнула тое, што я пабачыў, як удзельнік паслядоўна стаў кідацца на новых удзельнікаў, што на мой погляд нясе сур’ёзную шкоду праекту. Не кажучы ўжо пра тое, што атмасфера ў праекце становіцца нездаровай ад таго, што стары канфлікт з асабістымі пагрозамі заставаўся без вырашэння і падвіс у паветры. Атрымліваецца, што для нашай супольнасці важней адзін вельмі актыўны ўдзельнік, чым нармальная камунікацыя, бяспека іншых удзельнікаў і магчымасці росту новых удзельнікаў. Мне напрашваецца такая выснова, але падазраю, што на самай справе ўсе бачаць у гэтай сітуацыі праблему. Таму я не разумею патрабаванні неадкладнага зняцця блакіроўкі, вярнуць усё, як было раней. Я неаднаразова звяртаўся да ўдзельнікамі з просьбамі змякчыць тон, указваў на праблему. Праблемы ўдзельнік не бачыў. Нам патрэбна канкрэтызацыя правіл і працэдур. Я не веру, што ўдзельнік выправіць сваю лінію паводзінаў. Але таксама лічу, што праблема не толькі ў канкрэтным удзельніку, але і ў нас. Чамусьці для нас унёсак аднаго ўдзельніка абяляе яго цалкам і робіць яму імунітэт да санкцый, якія прымяняюцца да іншых удзельнікаў. Вось пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] выслаў пару старонка, у Казіно 2 гаворка пра нязначныя парушэнні, у Філасофіі блакіровак пра сістэматычныя парушэнні, якія супярэчаць прынцыпам Вікіпедыі. Ці тут падобная сітуацыя? Мне здаецца, што чалавек сістэматычна, на роўні з вялікім адміністрацыйным унёскам, займаецца досыць сур’ёзнай шкодніцкай дзейнасцю, якая разбурае нашу супольнасць і якая патрабуе ўмяшальніцтва. Этыка паводзінаў з’яўляецца адным з [[ВП:5С]], якім мы чамусьці грэбуем. Можа тады трэба прыбраць гэты слуп, раз ён для нас нічога не значыць? Пытанне, вядома, рытарычнае. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:30, 2 красавіка 2026 (+03)
:::Давайце пакуль што адставім убок пытанне канфліктнасці і этычнасці заблакаванага ўдзельніка і пагаворым пра факт перманентнай блакіроўкі. Ён быў здзейснены асабіста Вамі без абмеркавання з супольнасцю адразу пасля выпада удзельніка ў Ваш бок. Такім чынам, у першую чаргу блакіроўка выглядае як помста за паводзіны датычныя Вас, а не як абарона супольнасці. Гэта вельмі небяспечны прэцэдэнт. Атрымоўваецца, што адміністратар можа без аніякіх абмеркаванняў ані з іншымі адміністратарамі, ані з супольнасцю, выдаць бан пасля асабістага канфлікта, падсабраўшы доказаў з мінулага. У гэтай сітуацыі Вы ўжо не адміністратар, які клапоціцца пра праект, а ўдзельнік канфлікта, які выкарыстаў для вырашэння канфлікта правы адміністратара. Ды й яшчэ і выдаўшы перманентны бан! У гэтай сітуацыі блакіроўку можа мог бы выдаць іншы адміністратар, не зайдзейнічаны ў канфлікце, але аніяк не Вы. Таму не трэба спасылак на пяць слупоў, Вы парушылі этыку, маючы ролю адміністратара, і гэта дакладна злоўжыванне правамі адміністратара.
:::Далей, калі абмеркаванне на форуме вядзецца пастфактум, значыць парадак ВП:ВК не выкананы. Вы не далі удзельніку магчымасці паўдзельнічаць у гэтай дыскусіі. Ці ўдалося б знайсці кансэнсус з удзельнікам, улічваючы яго папярэднія паводзіны, вырашаць не Вам. Пакуль што гэта выглядае як спроба пераканаць супольнасць у неабходнасці здзейсненага крока пастфактум.
:::Я згодны з удзельнікам @[[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], што зараз трэба зняць блакіроўку як неправамерную. Потым, калі ласка, давайце асобна абмяркуем паводзіны заблакаванага ўдзельніка. Калі ў выніку гэтых абмеркаванняў супольнасць прагаласуе за блакіроўку, толькі ў тым выпадку блакіроўка будзе правамернай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:14, 3 красавіка 2026 (+03)
::::калі мы лічым, што форум — гэта выключна гэтая старонка, то тады так, вы абсалютна маеце рацыю, я паспяшаўся з блакіроўкай. Таксама я не ўлічыў, што гэта збоку магло выглядаць як асабістая крыўда, хоць асабіста я прывык да стылю камунікацыі ўдзельніка і не трымаю крыўды, мяне турбуе тая сітуацыя да блакіроўкі, якую я ўжо апісаў вышэй. Адказ удзельніка пасля папярэджання я трактаваў як правакаванне канфлікту пасля папярэджання. Як можаце пабачыць раней у маёй камунікацыі з удзельнікам, я заўсёды намагаўся канструктыўна весці дыскусію, спрабаваў вырашаць іншыя канфлікты як медыятар. Таму я ў дадзеным выпадку як раз сябе і палічыў трэцяй асобай, не зацікаўленай у блакіроўцы з-за нейкіх асабістых прэтэнзій, таму і вынес папярэджанне ўдзельніку. Далей, я ўжо пагаджуся, што паспяшаўся. Заўважу, што ВП:ВК — гэта досыць кароткае правіла, з досыць шырокай фармулёўкай, з якой наўпрост не вынікае, што яна тычыцца таксама і блакіроўкі з боку адміністратара. Мы ж не выносім на абмеркаванне ў форуме кожную кандыдатуру на блакіроўку, часта блакіроўка ідзе пасля абмеркавання на асабістай старонцы, або ў [[ВП:Запыты да адміністратараў]], а абмеркаванні пра гэтага ўдзельніка ўжо былі. Я больш кіраваўся больш канкрэтнымі [[ВП:ЭП]], [[ВП:НАПА]], [[ВП:НЧП]]. Тэрміну даўніны ў нас тут нібыта няма, таму я вырашыў, што лепш позна, чым ніколі, тым больш, што ўдзельнік працягвае паказваць, што не зразумеў хібнасці сваіх паводзінаў, а супольнасць сваім ігнараваннем гэтага нібы ўхваляе такую мадэль паводзінаў. Таму яшчэ раз падкрэслю, што калі вы кажаце пра парушэнне працэдур, я іх не бачу. У нас проста няма выразна прапісаных працэдур для такіх выпадкаў, таму цяжка сказаць, што я таксама нешта выразна парушыў, толькі калі мы не лічым, што кожную кандыдатуру на блакіроўку трэба выстаўляць на абмеркаванне на гэтай старонцы, чаго ніхто не робіць. Можа я ў нейкім сэнсе выходжу за такое шырокае паняцце як «здаровы сэнс» або прапарцыйнасць пакарання зробленаму, але мне здаецца, што варта на будучыню такія рэчы недзе больш выразна прапісаць, каб гэта не вітала ў паветры. Мая мэта тут не сабраць нейкую колькасць галасоў за і замяць справу, але выпрацаваць нейкі выразны кансэнсус адносна такіх выпадкаў і патэнцыйна палепшыць нашу нарматыўную базу.
::::Я магу пагадзіцца, што варта бы даць і ўдзельніку выказацца на гэты конт, таму я яго разблакаваў. Але не хачу спыняць нашу дыскусію. Мы мусім выпрацаваць нейкі кансэнсус а не проста «понять-простить». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:21, 3 красавіка 2026 (+03)
:::::Дзякуй за разблакіроўку. Гэта правільны крок для вырашэння бягучай сітуацыі.
:::::Я згодны, што правілы блакіровак і вырашэння канфліктаў патрабуюць дапрацоўкі, паспрабую нешта падрыхтаваць для абмеркавання пазней. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:50, 4 красавіка 2026 (+03)
: {{За}}. Добрая навіна, мінус {{Абраза|адно мурло}}. --&lt;font style=&quot;font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;&quot;&gt;[[Удзельнік:Счастливое число|Счастливое число]] [[Размовы з удзельнікам:Счастливое число|(размовы)]]&lt;/font&gt; 09:37, 2 красавіка 2026 (+03)
:Унёсак [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] быў вельмі карысным і мог бы быць такім яшчэ, неймаверна шкада. І без сцяга ён закрываў многія адміністрацыйныя функцыі, якія цяпер завіснуць. Факт таксама ў тым, што каб сустракацца з ім у праўках часта трэба было мець тоўстую скуру, якая мала ў каго ёсць. Раней былі асобныя едкія выказванні, двухсэнсоўныя запісы ў апісаннях змен, а ў апошнія гады такое стала стылем. Усе перажываем не самыя спакойныя часы, што тут казаць. Трэба было нешта рабіць з гэтым, на пераконванні, прынамсі настолькі груба не выказвацца, ён не рэагаваў, гэта яўныя і частыя парушэнні ВП:ЭП. Наўрад ці я за вечную блакіроўку, але немагчыма заблакаваць на паўшышачкі, як бы ні хацелася. Блакіроўка ж на год практычна роўная вечнай у гэтым выпадку. Пасля году вяртаюцца да ўдзелу практычна адны пацыенты Навінак як &quot;таленавіты кантакцёр&quot; або &quot;валагодскі этымолаг&quot;. Ці стане ўдзел лагаднейшым, а калі стане, ці на карысць гэта будзе, зусім не факт. Часам узнікала такая думка, але ўзважыўшы +/- і розныя эмоцыі рука не ўзнімалася хоць бы на часовую блакіроўку. Пажывём -- дазнаемся. --  [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:53, 2 красавіка 2026 (+03)
: Асабіста ў мяне былі розныя этапы стасункаў з удзельнікам-ветэранам праекта. Нават мы адзін аднаго блакіравалі:) Блакіроўку патрэбна здымаць з-за неправамернасці яе, на першы погляд. І пачынаць абмеркаванне. Даць шанец удзельніку выказаць сваю пазіцыю на гэты конт. Іншым таксама патрэбна да гэтай сітуацыі падключыцца. Але ёсць некалькі Но... Удзельнік сам прапанаваў сябе заблакаваць. Прабачце, але ў сур'ёзнай дыскусіі можна было свой сарказм да сітуацыі не паказваць. Потым, ёсць прыклад прамой пагрозы іншаму ўдзельніку («дэанамізацыя»). І ўсё б нічога, але ў нашай сітуацыі, такія пагрозы гэта вельмі сур’ёзная праблема, што удзельнік, былы адміністратар, увогуле да такога прыйшоў. Ну і апошняе Но, гэта шматлікія двухсэнсоўныя выказванні ўдзельніка. Я асабіста, да іх прывык. Але новыя ўдзельнікі, разумею, сустракаюцца з такім упершыню і для іх гэта непрымальна, пра што яны неаднаразова яму казалі. «Апошні шанец», Я бачу выхад з сітуацыі такі: здымаем блакіроўку; слухаем пазіцыю ўдзельніка; калі ён пагодзіцца на культурныя паводзіны ў дыскусіях і адмовіцца ад сваіх саркастычных заўваг, то пакінуць яго ў праекце. Не, блакіроўка.--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]]  14:26, 3 красавіка 2026 (+03)
:: [[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]], пачнем з таго, што ў мяне нікнэйм напрамую вытворны ад імя і прозвішча. Суб'ект, якому нібыты пагражала «дэанамізацыя», раскідваў яго хэштэгамі па форумах, каментуючы мае дзеянні ў праекце. На прапанову спыніць гэтыя дзеянні адказаў, што мае гаджэт, дзе подпіс пад каментам дадаецца аўтаматычна. На гэта яму было прапанавана самому не хавацца за «моцным» нікнэймам і прымераць сітуацыю на сябе. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 3 красавіка 2026 (+03)
::: Але гэта не дае [[Удзельнік:JerzyKundrat|Вам]] ніякіх падстаў пісаць тое, што Вы напісалі. Ёсць адміны, да якіх можна было звярнуцца, калі ўдзельнік не разумее ў чым ён не правы. Ці маглі бы вы весці дыскусію з іншымі ўдзельнікамі (новымі, старымі) больш стрымана ў будучыні? Без сарказму, без едкіх выказванняў? Вось галоўныя пытанні, на якія мы шукаем адказ ад Вас. Таксама не хацелася б, каб удзельнік, які столькі гадоў знаходзіцца і працуе ў праекце, указваў у грубай форме новым удзельнікам, як правільна пісаць на мове, і што яго праца і не каштуе нічога, таму што гэта гугл транслэйт з іншага праекта. Мы ўсяго толькі хацім, каб Вы стрыманей вялі сябе. --[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski]]  14:54, 4 красавіка 2026 (+03)
:::: гугл транслэйт з іншага праекта не каштуе нічога. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 4 красавіка 2026 (+03)
:як напісаў вышэй, я зняў блакіроўку, але з таго, што я бачу пакуль, я раблю выснову, што удзельніку цікава толькі абмеркаваць мае дзеянні, а не свае паводзіны. Я буду настойваць на вяртанні блакіроўкі ў тым ці іншым выглядзе. Прашу супольнасць выказвацца. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:59, 3 красавіка 2026 (+03)
:@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], калі ласка, давайце паразмаўляем, хацелася б зразумець Вашую пазіцыю. Ваш унесак у праект вельмі каштоўны і многія з каментароў вышэй гэта пацвяржаюць. Асабіста мне было б вельмі шкада, калі б Вы сышлі з праекта ці былі заблакаваныя. Аднак нельга не заўважыць Ваш асабісты стыль у размовах. Я згодны з думкай, што Вашыя з'едлівыя каментары маглі адштурхнуць ад праекта недасведчаных удзельнікаў, а можа і дасведчаных таксама. Вось [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&amp;diff=prev&amp;oldid=5049906 гэты каментар] сапраўды можна ўспрыняць як пагрозу, гэта ўвогуле нешта ўзроўню &quot;пацаноў з раёна&quot;. Карацей, пэўныя Вашыя каментары сапраўды зневажаюць іншых удзельнікаў, гэта факт.
:На спробы абмеркаваць Вашыя паводзіны і прапановы змяніць тон Вы рэагуеце рэзка і часам нават экстрэмальна рэзка, нібыта такой прапановай Вас неяк самога зняважылі. Чаму? Лічыце сябе вышэй за &quot;новапрыбыўшых&quot;? Лічыце, што стаж у праекце дае Вам індульгенцыю? Гэта не абвінавачванне, мне сапраўды хацелася б, каб Вы шчыра адказалі. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:45, 4 красавіка 2026 (+03)
:Лічу, такія блакіроўкі для сапраўды дзейных удзельнікаў — перабор. Супольнасць другасная, першаснае стварэнне энцыклапедыі. Як правіла, актыўныя ўдзельнікі «супольнасці» не ёсць актыўнымі рэдактарамі. Але і простыя абразы — гэта зашмат. Мяркую, абразы трэба спыняць і блакаваць на які-небудзь тыдзень, а потым глядзець далей. У нас рэдактарскае кола вельмі вузкае, патрэбны асаблівы падыход. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:28, 7 красавіка 2026 (+03)

https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC&amp;diff=5120393&amp;oldid=5120388 --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 05:39, 4 красавіка 2026 (+03)
: Мы сутыкнуліся з сітуацыяй, дзе велізарны досвед і працаздольнасць суправаджаюцца стылем камунікацыі, які разбурае супольнасць. Я перакананы, што ніякія тысячы правак не могуць быць апраўданнем для абраз або пагроз у бок іншых людзей. Прынцыпы Вікіпедыі кажуць нам, што этыка з'яўляецца такім жа важным слупам, як і якасць матэрыялу. Калі ветэран праекта дазваляе сабе таксічныя выпады або пагрозы, ён ставіць пад удар саму будучыню нашага раздзела, бо навічкі проста не захочуць заставацца ў такім асяроддзі. Разам з тым, я пагаджаюся, што бестэрміновая блакіроўка без папярэдняга кансэнсусу была занадта радыкальнай працэдурай. Дзякуй Plaga med, што разблакаваў Jerzy.  Зараз, калі ўдзельнік разблакаваны, я прапаную не проста забыць пра канфлікт, а ўсталяваць выразныя рамкі для яго далейшай працы. Гэта павінен быць строгі выпрабавальны тэрмін з поўнай забаронай на любыя саркастычныя выпады ў бок калег. Любое наступнае парушэнне [[ВП:ЭП]] павінна цягнуць за сабой неадкладную блакіроўку, якая ўжо не будзе аспрэчвацца. Такі падыход дасць удзельніку магчымасць працягваць карысную працу, але пазбавіць супольнасць ад неабходнасці цярпець непрымальныя паводзіны. Мы павінны абараняць не толькі тэксты, але і культуру ўзаемадзеяння, без якой праект рана ці позна проста спыніцца ў сваім развіцці. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:47, 4 красавіка 2026 (+03)
: ''выразныя рамкі для яго далейшай працы'' = ітэлектуальнае рабства, ха-ха. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:43, 4 красавіка 2026 (+03)
:: Калі вы не будзеце ладзіць агрэсію і тролінг да іншых удзельнікаў - для мяне гэтага будзе дастаткова. Мне не важна, што было паміж намі, я прэтэнзіяў не маю, мы не зразумелі адзін аднаго. Прапаную так проста ў бок іншых людзей не рабіць. Што думаеце? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:46, 4 красавіка 2026 (+03)
::: ОК, а хто прэтэнзіі мае ў такім разе? Ну, наконт тролінгу, тут здэцца адвакаты ёсць, а пацярпелыя? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:56, 4 красавіка 2026 (+03)
::::мне здаецца &quot;пацярпелыя&quot; выказваліся ў іншых дыскусіях і яшчэ не раз выкажуцца, калі сітуацыя не зменіцца. Ёсць такая рэч як кансэнсус, у тым ліку адносна этычных паводзін і камунікацыі з навічкамі. Вы гэтага кансэнсусу не прытрымліваецеся. Патрабаваць выказвання вашых &quot;ахвяр&quot;, тым болей навічкоў, не бачу неабходнасці. І калі адказваць на пытанне прэтэнзій, то вось прынамсі я маю выразную прэтэнзію, я бачу, як вашы паводзіны перашкаджаюць развіццю праекта. Не хачу вас дэманізаваць ці штосьці такое, але вашыя паводзіны — прэцэдэнт, і на яго патрэбна адпаведна адпаведная рэакцыя для прадухілення падобных канфліктаў у будучыні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:28, 4 красавіка 2026 (+03)
::::: А я бачу, вашы паводзіны перашкаджаюць развіццю праекта. 1:1. Толькі ў вас сцяг адміна ёсць, у адрозненне ад мяне. Магу падказаць, якая існуе працэдура адмаўлення ад сцяга. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:43, 4 красавіка 2026 (+03)
:::::: Спрэчка, якая стала нагодай для пажыццёвай блкіроўкі, вялася тут: [[Размовы:Ribodon]]. Не факт, што яна патрабавала нават мадэрацыі — як высветлілася, бакі самі знайшлі кансэнсус. Але ж [[Удзельнік:Plaga med]], які ў створаным летась уласнаручна [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Plaga_med|запыце па статус адміністратара]] казаў, што ''зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты'' і ''не злоўжываць паўнамоцтвамі'' тут разагнаўся напоўніцу, прыплёўшы цэлую шматгадовую гісторыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:05, 4 красавіка 2026 (+03)
:::::::я ўжо прааналізаваў свае дзеянні і зрабіў высновы. Пытанне да вас, ці прааналізавалі вы свае дзеянні. Пытанне да супольнасці, як мы мусім дакладна сябе паводзіць у такіх сітуацыях і на што мусім абапірацца. Пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ужо выказаўся з ініцыятывай нешта нарыхтаваць, за што яму шчыры дзякуй. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:14, 4 красавіка 2026 (+03)
:::::::: прыгадваючы звычаі і традыцыі БелВікі, блакіроўку на суткі-трое там было за што ўляпіць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:23, 4 красавіка 2026 (+03)
:::::::Мне было непрыемна атрымаць той адказ які я атрымаў першапачаткова, асабліва ўлічваючы што я не зразумеў што з гэтым рабіць. Рэальныя заўвагі па якім я ў выніку выпраўляў артыкул выцягнуў з вас @[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]]. Калі б гэта не здарылася, я б хутчэй проста пайшоў пісаць іншыя артыкулы, а гэты пакінуў бы як ёсць праз неразуменне што канкрэтна з ім не так. Ну і ўвогуле не так я ўяўляў камунікацыю на вікі. [[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 13:52, 5 красавіка 2026 (+03)
:::::::: [[Удзельнік:Observr1|Observr1]], пакінуць артыкул з наяўным шаблонам [[Шаблон:Машынны пераклад|Машынны пераклад]] — абсалютна нармальна для Вікіпедыі. Такіх [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B4%D0%BC%D1%8B%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B5:WhatLinksHere/%D0%A8%D0%B0%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BD:%D0%9C%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BD%D0%BD%D1%8B_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4 тут шмат]. Можна было й згаданы артыкул не выпраўляць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:01, 5 красавіка 2026 (+03)
:::::::::Сур'ёзна? Вы сапраўды прапануеце пакідаць машынныя пераклады як ёсць? Тое, што дагэтуль вялікая колькасць машынных перакладаў не даведзена да нормы, не дае падставы казаць, што так трэба і далей. Зразумела, што мы не ў ідэальным сусвеце і нейкая колькасць артыкулаў застанецца нізкай якасці, але ж прынамсі імкнуцца да меншай колькасці машынных перакладаў і лепшай якасці артыкулаў усё ж трэба.
:::::::::Ну і [[ВП:ПЕР]], падаецца, тут на маім баку:
:::::::::«...перакладаючы артыкул, стаўцеся да тэксту з такой самай пільнасцю і ўважлівасцю, як і да ўласнага арыгінальнага тэксту. Імкніцеся, каб перакладзены тэкст успрымаўся так сама натуральна, як арыгінальны беларускі тэкст артыкула.» [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 00:12, 6 красавіка 2026 (+03)
:::::::::: Гэта не мая прапанова, гэта звычай БелВікі. [[Удзельнік:IshaBarnes]] выпраўляйце гэтыя артыкулы або выстаўляйце іх да выдалення, я падтрымаю абодва варыянты. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:19, 6 красавіка 2026 (+03)
::::Тыя, хто сышоў, ужо за сябе не скажуць, але вышэй два галасы за Вашую перманентную блакіроўку, то іх Вы напэўна дапяклі. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:55, 5 красавіка 2026 (+03)
::::: Дапусцім, што гэтым асобам я не дазволіў разгуляцца ў БелВікі, атрымаць тут дармовы хостынг і трыбуну. Ну так, стала быць, дапёк. І гэта магу залічыць сабе ў актыў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:05, 6 красавіка 2026 (+03)
::::::Калі ласка, давайце падзелім форму і змест Вашых каментароў. Вы можаце быць абсалютна правы па змесце, але зараз ўсе пытанні да формы і ўсе прапановы датычацца менавіта змены формы. Вы можаце дазволіць сабе трохі менш сарказму і тролінгу ці гэта ўжо прынцыповая пазіцыя? [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 00:32, 6 красавіка 2026 (+03)
::::::: Пачынаць рэпліку з выразу кшталту &quot;''Сур'ёзна?''&quot;, гэта няўдала па форме, як праяўленне сврказму выглядае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:45, 6 красавіка 2026 (+03)
::::::::Згодны, у будучыні буду больш уважлівы да праяў сваіх эмоцый. Але ўсё ж да [https://be.wikipedia.org/wiki/Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#c-JerzyKundrat-20260331133100-Plaga_med-20260331132300 Вашай рэплікі] &quot;не ссы&quot; па ўзроўні не дацягвае. Калі б Вы засталіся на ўзроўні &quot;Сур'ёзна?&quot;, то зараз бы гэтай размовы не было. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:18, 6 красавіка 2026 (+03)
:::::::: ''Пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ужо выказаўся з ініцыятывай нешта нарыхтаваць, за што яму шчыры дзякуй''. І як, нарыхтаваў? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:14, 27 мая 2026 (+03)
:::::::::Падрыхтаванай прапановы яшчэ нажаль не маю. Але ідэя даволі простая: узяць за аснову [[:en:Wikipedia:Blocking_policy]] або [[:ru:Википедия:Блокировки]], пасля перакладу і дапрацоўкі пад нашыя патрэбы выставіць на абмеркаванне, каб прыняць як правіла. Калі ёсць ахвотныя заняцца, з радасцю падзялюся. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:24, 28 мая 2026 (+03)
:::::::::: Яшчэ працытую калегу: ''Ідэй у нас і саміх хапае, дзе б яшчэ рук набрацца.'' --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:07, 28 мая 2026 (+03)

== Катэгорыі &quot;... паводле алфавіта&quot; ==

Падкажыце, у чым сэнс гэтага тлумачэння у катэгорыях кшталту [[:Катэгорыя:Народы і нацыянальнасці паводле алфавіта]]? У Вікіпедыі ўсе катэгорыі паказваюць артыкулы паводле алфавіта. Дзякуй. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] &lt;sup&gt;[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]&lt;/sup&gt; 19:21, 28 лютага 2026 (+03)

:Відаць — сэнс у тым, каб аддзяліць агульную катэгорыю з падкатэгорыямі (звычайна трэба прастаўляць у артыкул канкрэтную падкатэгорыю, а не агульнае нешта), нейкай структурай катэгорый, падвідамі, а можа нават і дадатковымі старонкамі ў іншых прасторах імёнаў ад звычайнага пераліку ўсіх на свеце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:39, 2 сакавіка 2026 (+03)
::Глядзі прыклад – [[:Катэгорыя:Банкі]]. Разумею, каб туды шлі артыкулы пра банкаўскую справу. Але гэтая катэгорыя ўжо належыць да [[:Катэгорыя:Банкаўская справа]]. А ў Банкі ідуць як некаторыя банкі, так і артыкулы вакол банкаўскай тэмы.
::Нейкі сэнс я магу бачыць, але не бачу, як ён выходзіць на практыцы. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] &lt;sup&gt;[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]&lt;/sup&gt; 13:12, 4 сакавіка 2026 (+03)

== Заходнепалеская мікрамова ==
Заўважыў выпадкова дзіўную сітуацыю, што ў нас у артыкуле [[Заходнепалеская мікрамова]] інфармацыя пададзена вельмі некрытычна, вельмі тэндэнцыйна.

Па-першае, сцвярджаецца што гэта літаратурная мова, але далей з тэксту вынікае, што быў адзін няўдалы праект кадыфікацыі ў 1980-1990-я гады, якія скончыўся нічым, бо няма ні літаратуры, ні медыя, ні арганізацый, якія б гэтую мікрамову развівалі ці падтрымлівалі.

Па-другое, у лідзе «заходнепалескія гаворкі» чамусьці перасылаюць да артыкула [[Заходнепалескія гаворкі ўкраінскай мовы]], хоць з погляду беларускага мовазнаўства заходнепалескія гаворкі на тэрыторыі Беларусі далучаюцца да беларускай мовы. Такога артыкула не існуе ўвогуле, хоць пра заходнепалескія гаворкі беларускай мовы ёсць у профільных выданнях, і толькі загародскімі гаворкамі яны не абмяжоўваюцца. Фактычна заходнепалескія гаворкі беларускай мовы безпадстаўна падмяняюцца «заходняй мікрамовай», хоць апошняя мусці быць парасонавым тэрмінам, для гаворак на Падляшшы і Заходнім Палессі ў Беларусі і Украіне.

Па-трэцяе, на поўным сур’ёзе прыводзяцца такія саманазвы як «яцвяжская мова» і «јітвјежа волода», без якога-небудзь тлумачэння, што прывязка палескіх гаворак да яцвягаў гэта плод хворых фантазій аднаго чалавека. 

Атрымліваецца не энцыклапедычны артыкул, а прасоўванне маргінальных тэорый праз Вікіпедыю. Трэба нешта вырашаць з гэтай тэмай. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 01:09, 20 лютага 2026 (+03)
: [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]], чытай пра [[загародскія гаворкі]], беларускія да асновы асноў. Пра заходнепалескую мікрамову, дарэчы, артыкул ёсць у томе &quot;Славянскія мовы&quot;, выдадзеным пад эгідай РАН, так што не лямантуй пачом зра. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:25, 20 лютага 2026 (+03)
:: То бок, аўтарытэтныя крыніцы паказваюць гэтую з'яву ці то як гаворкі беларускай мовы, ці то як гаворнкі ўкраінскай мовы, ці то як мікрамову — каб развіваць тэму ў БелВікі ёсць адразу тры артыкулы, правіць якія можа кожны ахвотны. Рэч у тым, што Вікіпедыя паказвае шырокі погляд на з'явы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:09, 20 лютага 2026 (+03)
::: Точна, акзваецца можна шчэ й артыкул [[Заходнепалескія гаворкі]] стварыць. Так, глядзіш, і сваю ўласную прастору ў БелВікі [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]] займее. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:28, 22 лютага 2026 (+03)

== [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]] ==
Пералапаціў рэкамендацыі. Пастараўся пазбавіцца ад вады, захаваўшы сутнасныя рэчы. Як умеў, узгадніў з існай практыкай. Спадзяюся, што насуперак кансэнсусу не пайшоў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:03, 14 лютага 2026 (+03) 

== About the two locked administrators and the future of this project ==
Apologies for writing in English here, but please see [[Размовы пра Вікіпедыю:Пасольства#About the two globally locked administrators and the future of this project]]. Thanks. [[Удзельнік:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[Размовы з удзельнікам:Codename Noreste|размовы]]) 07:38, 6 студзеня 2026 (+03)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;function2&quot;/&gt;
{{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki&lt;/span&gt;. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
&lt;section end=&quot;function2&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 17:22, 20 лістапада 2025 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29583860 --&gt;

== Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 ==

Dear Wikimedia communities,

We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year.

''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.''

In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects.

We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community.

📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]]

If you have questions about the project, please refer to the FAQs:  
* [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]]
* [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]]

''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]'''''

''Stay connected and receive updates:''  
* [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel]  
* [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list]

We look forward to collaborating with you and your community.


'''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 22:45, 16 студзеня 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29879549 --&gt;

== Feminism and Folklore 2026 starts soon ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 

Dear Wiki Community,

We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia.

The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects.

;About the Campaign 
'''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices.

;What Can Participants Write About? 
Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to:

* Folk festivals, rituals, and celebrations  
* Folk dances, music, and traditional performances  
* Women and queer figures in folklore  
* Women in mythology and oral traditions  
* Women warriors, witches, and witch-hunting narratives  
* Fairy tales, folk stories, and legends  
* Folk games, sports, and cultural practices  

Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools.

;How to Sign Up as an Organizer 
Organizers are requested to complete the following steps to register their community:

# Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] 
# Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool  
# Prepare a local article list and clearly mention:
#* Campaign timeline  
#* Local and international prizes  
# Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]]  
# Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]'''

;Campaign Tools

The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants:

* '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats.
* '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore.

Both tools are now available for use in the campaign.  '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]'''

;Learn More &amp; Get Support
For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''.

If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via:
* '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]'''
* Email us using details on the contact page.

;Join Us 
We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia.

Thank you and best wishes,
  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]'''

----

''Stay connected:''  
[[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp;
[[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

== Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]
Hello everyone,

We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe.

;About Wiki Loves Folklore 

'''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight:
* Folk traditions and rituals  
* Cultural festivals and celebrations  
* Traditional attire and crafts 
* Performing arts, music, and dance  
* Everyday practices rooted in folk heritage  

Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world.

[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] 

; Host a Local Edition 

As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to:
* Increase visibility of your region’s folk culture  
* Engage new contributors in your community  
* Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content  

'''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:'''  

If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know.

If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region.

;Get in Touch 
If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via:

* The project Talk pages  
* Email: '''support@wikilovesfolklore.org'''

We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail.

Warm regards,  

'''The Wiki Loves Folklore International Team'''
&lt;/div&gt;
[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:20, 18 студзеня 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&amp;oldid=29228188 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

00:01, 20 студзеня 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29905753 --&gt;

== Онлайн-семинар CEE Hub: Организация фотокампании Викимедиа – 21 февраля ==

[[Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] приглашает принять участие в онлайн семинаре из серии [[Wikimedia CEE Hub/Russian language events|мероприятий на русском языке]] на тему «Как организовать свою фотокампанию Викимедиа», который состоится 21 февраля, в субботу, в 15:00 UTC. Регистрация: [[Event:Как организовать свою фотокампанию Викимедиа]] - Meta-Wiki
&lt;!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&amp;oldid=30092539 --&gt;

== Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! ==

Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции!

CEE Hub планирует онлайн-мероприятие в Зуме для русскоязычного сообщества Викимедиа. Конференция будет включать  сессии по темам, которые интересны редакторам и участникам.

Мы планируем сосредоточиться на технических темах, но нам важно услышать, что инетресно вам! Этот опрос поможет нам понять, какие темы наиболее актуальны и интересны сообществу.

Мы планируем пригласить экспертов и работать совместно с техническими сотрудниками Фонда Викимедиа, чтобы предоставить новости и информацию из первых рук о инструментах и платформах  Викимедиа.

Конференция планируется на одну из суббот в мае 2026 года.

Ваше мнение очень важно — пожалуйста, потратьте несколько минут, чтобы поделиться своими предпочтениями и предложениями: https://forms.gle/zAfSA64BzCb3qnHh9
&lt;!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&amp;oldid=30092539 --&gt;

== Request for Comment: VisualEditor automatic reference names ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]].

We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community.
* Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently &lt;code&gt;&quot;:n&quot;&lt;/code&gt;, e.g. &lt;code&gt;&quot;:0&quot;&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;&quot;:1&quot;&lt;/code&gt;...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. &lt;code&gt;&quot;book_reference-1&quot;&lt;/code&gt;).
* Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name.
* Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation).
* Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. &quot;title&quot; or &quot;last&quot;+&quot;first&quot;) – defined by the community.

=== Feedback ===
[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]].

'''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism.
We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic.

Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings.

Thank you for participating!&lt;/div&gt; &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|размовы]])&lt;/bdi&gt; 14:15, 19 сакавіка 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&amp;oldid=30281362 --&gt;

== New Rapid Funds in CEE – global support now closer to your local activities ==

Hi everyone, 

'''Starting from 1 April 2026''', the CEE Hub will begin reviewing and supporting Rapid Fund applications for Central and Eastern Europe, in close cooperation with the Wikimedia Foundation. This change is part of our shared effort to bring support closer to communities and make the process more accessible and responsive to local contexts.

You will still apply through the same system (Fluxx), and WMF will continue handling contracts and fund transfers. What changes is that the CEE Hub becomes your first point of contact, offering guidance, reviewing applications, and staying closer to your ideas throughout the process.

We encourage you to reach out to [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni]], our Grants Specialist before applying. A short conversation can help clarify your idea and make things smoother from the start.

* ☝️ Rapid Funds remain open year-round (with possible delays in June and December).
* ☝️ For Central Asian communities: the process stays the same – you continue applying directly through WMF.

Join our online Q&amp;A session to learn more (same content, two options to join):
* 2 April, 5:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&amp;A Nr. 1|register here]])
* 8 April 7:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&amp;A Nr. 2|register here]])

More info &amp; contact: '''[[:m:CEE Hub Rapid Funds|Wikimedia CEE Hub/Rapid Grants]]'''

--[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 14:21, 31 сакавіка 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&amp;oldid=29670168 --&gt;

== Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]]
{{int:please-translate}}

Dear Wikipedians!

[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge &quot;'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''.

The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences.

🧩'''How to participate?'''

Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine.

🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''.

'''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.'''

If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&amp;messages=&amp;language=en&amp;x=D banner] into your own language.

Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! 

[[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&amp;oldid=28552112 --&gt;

== Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) ==

Hello everyone,

This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as &lt;code&gt;Module:Itemgroup/list&lt;/code&gt;).

'''The Change:'''&lt;br /&gt;
Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. 

We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''.

'''What You Need To Do:'''&lt;br /&gt;
To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search.

'''Deadline:'''&lt;br /&gt;
We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles.

Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 20:11, 3 красавіка 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29941252 --&gt;

== Request for comment (global AI policy) ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}}
A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}}
[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 03:57, 26 красавіка 2026 (+03)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30424282 --&gt;

== Call for Community Candidates – Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026 ==

''Please help us and your community by translating this announcement into your language!''

Dear all,

The [[Meta:Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026]] is currently underway.

There are 4 seats allocated to community representatives. Community members are invited to nominate themselves as candidates for these seats. These positions will be filled through a vote by the CEE community.

'''Eligibility criteria:'''

* Candidates must be [[Meta:Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026/Eligibility|eligible voters]]:
** Have a Wikimedia account created before 18 December 2025
** Have at least 300 edits between 18 December 2025 and 18 June 2026
** Must not have been blocked between 18 March 2026 and 18 June 2026
* Must have participated in at least 2 of the last 3 [[Meta:Wikimedia CEE Hub/CEE Hub Status Meeting|CEE Hub Advisory Group meetings]]

You can check your eligibility using the following tool:

https://cee-sc-election.toolforge.org/

'''How to proceed:'''

Candidates may nominate themselves or be nominated by others.

If nominated by others, the candidate must explicitly accept the nomination before 18 June 2026.

The candidate should create their nomination page and submit their candidacy [[Meta:Wikimedia_CEE_Hub_Steering_Committee_Election_2026/Nominations|here]]:

Please also inform your communities about the election and encourage participation.

Best regards,  

Electoral Commission of Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026

--[[Meta:Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Meta:Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 13:00, 30 красавіка 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:MHeidarzadeh-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&amp;oldid=30401522 --&gt;

== Приглашение: Wiki Conference для русскоязычных участников (16 мая) ==

Здравствуйте,

Мы хотели бы пригласить вас на Wiki Conference для русскоязычных участников — онлайн-мероприятие, проводимое при поддержке CEE Hub.

Встреча состоится в субботу, 16 мая, в 12:00 UTC / 14:00 CEST (пожалуйста, проверьте ваше местное время: https://zonestamp.toolforge.org/1778932800).
Вы можете зарегистрироваться заранее, чтобы получить ссылку для подключения: [[Event:Wiki_Conference_for_Russian-Speaking_Contributors]]

Это мероприятие задумано как пространство для участников движения Wikimedia из разных стран, где можно обменяться знаниями, опытом и идеями, связанными с работой в русскоязычных сообществах. Оно открыто для всех редакторов проектов Wikimedia.

Выступления приглашённых спикеров будут сопровождаться синхронным переводом на русский язык. Приглашаются все, кто заинтересован в обсуждаемых темах.

В программе предусмотрены сессии, посвящённые техническим аспектам программного обеспечения Wikimedia, панельная дискуссия о редактировании Википедии в сложных условиях, а также обмен опытом по сотрудничеству с учреждениями GLAM и дополнительные выступления от представителей сообщества.

Среди подтверждённых сессий:
- Сохранение нейтральности в ненейтральной среде — дискуссия с редакторами из разных языковых сообществ (Basak Tosun, Amir Sarabadani, Batyrbek Alimzhanov, Mikheil Chabukashvili), модератор — Iglika Ivanova
- Обмен успешными практиками развития GLAM-проектов — с участием Zana Strkovska (Wikimedia MKD)
- Состояние программного обеспечения Wikimedia — с участием Marshall Miller (Wikimedia Foundation)

Будем рады вашему участию.

С наилучшими пожеланиями,
&lt;br&gt;Команда CEE Hub
&lt;!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&amp;oldid=30401520 --&gt;

== Wiki Loves Eurovision 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Wiki Loves Eurovision edit-a-thon logo 2026.svg|right|250px]]

Hello everyone!

You are invited to participate in the &quot;[[meta:Wiki Loves Eurovision 2026|Wiki Loves Eurovision]]&quot; article writing contest, where our goal is to create new Eurovision-related articles in the CEE-language Wikipedia editions and improve existing ones. The contest will take place from May 10 to June 10, 2026, and prizes are available:

* 1st prize: a voucher worth €60
* 2nd prize: a voucher worth €50
* 3rd prize: a voucher worth €40
* 4th–10th prize: a voucher worth €30

To participate in the contest and learn more, please visit [[meta:Wiki Loves Eurovision 2026|this link]]. --[[User:MHeidarzadeh-CEEhub|MHeidarzadeh-CEEhub]] ([[User talk:MHeidarzadeh-CEEhub|talk]]) 14:00, 16 May 2026 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:MHeidarzadeh-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&amp;oldid=30401522 --&gt;

== Доступна запись Вики-конференция для русскоязычных участников ==

Здравствуйте,

Приглашаем вас посмотреть запись Вики-конференция для русскоязычных участников, которая состоялась 16 мая 2026.

Во время конференции участники из разных сообществ делились опытом работы в непростых условиях, обсуждали вопросы цензуры, безопасности редакторов и подходы к оценке надёжности источников в странах с ограниченной свободой медиа. Это был очень открытый и содержательный разговор о том, как сообщества продолжают развивать проекты Викимедиа даже в сложных обстоятельствах.

Также в программе были сессии о развитии языковых разделов Википедии в многоязычных странах, успешных GLAM-партнёрствах, работе с молодёжью через Instagram и TikTok, а также примеры регионального сотрудничества и поддержки между сообществами.

Большинство сессий проходило на английском языке с синхронным переводом на русский. Запись доступна в обеих языковых версиях.

Если вам интересны темы развития сообществ, международного сотрудничества, работы в сложных условиях или просто хочется услышать разные перспективы из региона — рекомендуем найти время и посмотреть запись.

Вики-конференция для русскоязычных участников (пароль:5s20@BJ6): https://us06web.zoom.us/rec/share/vRx-DOpGo_zhW6mdoWzOcuM99agcX-VGHhKl2MA9gMxH-_bH0R5jAoc035Ts2FIr.OyhTpsvbH61fqfXh

С наилучшими пожеланиями,
&lt;br&gt;Каро
&lt;!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&amp;oldid=30591666 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Migration to Parsoid&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;em&gt;[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]&lt;/em&gt;

Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier.

If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation.

There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki.

To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]].
&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]&lt;/bdi&gt; 20:06, 27 мая 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:ABreault (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2026-05-28_Wikipedias&amp;oldid=30597357 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Vote now in the 2026 U4C election&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC].

Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 20:14, 27 мая 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;</text>
      <sha1>c4kuoombh26gs4i0tz8ril4m61zkz0j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153316</id>
      <parentid>5153315</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T02:07:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IshaBarnes</username>
        <id>124956</id>
      </contributor>
      <comment>/* Пра блакіроўку былога адміністратара */ Адказ</comment>
      <origin>5153316</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="115864" sha1="norobaefu9tdj1v0v1q9g5fsfsq23j9" xml:space="preserve">{{Index box}}
{{Новыя зверху}}
{{Архіў форума}}
&lt;!-- Калі ласка, дадавайце новыя тэмы зверху.
Please, add new topics at the top --&gt;

== Абмеркаванне праекта правілаў [[Вікіпедыя:Блакіроўкі/Праект]] ==
Стварыў праект правіла наконт блакіровак. Фактычна, скампіляваў [[:en:Wikipedia:Blocking policy]] і [[:ru:Википедия:Блокировки]], плюс некалькі ўдакладненняў пад нашыя рэаліі. Запрашаю да абмеркавання. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 05:05, 11 чэрвеня 2026 (+03)

== Часовае схаванне гісторыі правак праз бота ==
Я ўжо хуценька з дапамогай LLM стварыў працоўны сервіс на Rust, які можа маніторыць бягучыя праўкі і перыядычна аналізаваць гісторыю правак артыкулаў у [[Удзельнік:Wizardist/SuppressionList]]. Таксама сервіс шукае старонкі перанакіраванняў, каб хаваць гісторыю і там, і тут. Ужо праверыў са свайго акаўнта, працуе. Я так разумею, што каб запускаць гэта ўсё шчасце са свайго бота, мне будзе патрэбна не толькі група для ботаў, але і sysop (адміністратары). Запрашаю да [[Вікіпедыя:Запыты_на_статус_бота#Plaga med Bot|абмеркавання]]. Код сваіх скрыптоў і сервісаў планую пазней выкласці ў публічны доступ на GitHub. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:39, 8 красавіка 2026 (+03)
: Паглядзеў на сітуацыю яшчэ раз, вырашыў, што тут варта мець 2 заяўкі: адна [[Вікіпедыя:Запыты_на_статус_бота#Plaga med Bot|на статус бота]], другая — [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Правы адміністратара для Plaga med Bot|на адміністратара]]. Таму стварыў заяўку. Запрашаю да галасавання і абмеркавання і там, і там. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:22, 8 красавіка 2026 (+03)
:Напішы мне на мэйл і мы разрулім. У цяперашнім салюшане трэба толькі змяніць адзін выклік API, каб рабіць хаванне, а не падаўленне. Не ўпэўнены, што трэба дэплоіць новы ровар для гэтага. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] &lt;sup&gt;[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]&lt;/sup&gt; 23:19, 17 красавіка 2026 (+03)

== Notice of removal of local oversighters ==
Hello. I am writing to inform you that following a [[m:Special:Permalink/30366588#Mienski@bewiki|request]], the oversight permissions of {{u|Mienski}} have been removed per one year of inactivity per global policy. As a minimum of two oversighters are required for every wiki, the OS permissions of {{u|Wizardist}} have been suspended pending election of a new local oversighter.

Considering the circumstances around this particular wiki, this is currently being discussed by the stewards. We have considered a compromise of temporarily adding a steward as local oversighter on this wiki until a new oversighter is elected (which would mean that Wizardist is re-added) provided that the community agrees with that. Until then, please feel free to send any oversight requests to us stewards for us to review, by emailing stewards-oversight@wikimedia.org or sending a wikimail to [[m:Special:EmailUser/Wikimedia Stewards (Oversight)]]. [[Удзельнік:EPIC|EPIC]] ([[Размовы з удзельнікам:EPIC|размовы]]) 15:24, 7 красавіка 2026 (+03)

: Coming from [[m:SRP]], I wanted to provide a bit more context and options in addition to what EPIC has said above. To elect a new oversighter, there would need to be at least 25 supporting votes and an 80% support ratio over a discussion of at least a week. But maybe there are other options to explore here.
:* As there are only 8 local admins, you could instead use the deleterevision tool to hide the list of participants from those pages from public view. If this poses too great a risk, then maybe you could also provide the stewards with a list of usernames to suppress on a weekly or monthly basis. We have the capacity to address such requests.
:* It may be possible to develop a technical solution to hide names in histories on certain pages. However, this likely will not come quickly.
:* You could also restrict editing on those pages. Either full protection so only admins can edit, or you could introduce a new level of protection and assign editing permissions to those pages on a case-by-case basis. You could also restrict editing to specific alternate accounts that are not connected to the main account, so you could update the page in more anonymity. Any of these actions would reduce the number of accounts that may be targeted by state action.
: I raise these options as the status quo of having one oversighter isn't a good solution for security either. What if something happens to him, or he even needs to step away for a short while? A secure system cannot have a single point of failure. [[Удзельнік:Ajraddatz|Ajraddatz]] ([[Размовы з удзельнікам:Ajraddatz|размовы]]) 16:40, 8 красавіка 2026 (+03)
::Hi! In our conversations we conclude, that we have no capacity right now to quickly and efectively make a vote with 25 votes for an oversighter + we have problems with candidates and trust for new users. We need a way to instantly hide edits on some pages, cause even when an edit is visible for a moment, it can be monitored if needed by Belarusian and other connected authorities. Hope we should not explain how dangerous this is in our circumstances and that there is a lot of unsertanty right now in the community. We were not prepared for this disabling of the {{u|Wizardist}}'s oversight rights suspension, while he did all automatisations. Also, the usage of deleterevision brings some more danger for those users, who have corresponding rights (admins). Right now I proposed to give admin rights to my bot to partly bring back automatisation, but still it is a flaw in the core of the engine. There is virtually no sense to hide it all manually and there is too much work to do even though. I guess authorities already have bots that watch relevant pages to store data, who edit them. It is easy to implement, and we are fortunate if it is not happened yet. People from Belarus will not actively involve in those discussions to not bring attention of authorities. We are now in pretty hard situation.
::I think, we'll now try to work with bot, restrict editing on some pages and make some notices to use temporary accounts. But still it does not eliminate all risks.
::Also, regarding the proposition with adding a steward, there is also a request to form a proposal of experienced candidates, so we can discuss those candidates and ensure, that those people are not connected with Belarusian, Russian or any other regime, so there will be trust. So the decision to give such right to a steward on our wiki should be also somehow include our opinion, but without such a big threshold of 25 votes or so. Please consider, that people, that live in Belarus, or sometimes visit this country, will likely not participate in such discussions, which are the most of the users here, I guess. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:11, 13 красавіка 2026 (+03)
:::{{ping|Plaga med}} Regarding the suggestion to add a steward; the stewards have discussed and concluded that as long as the community is OK with the temporary compromise, no formal request for oversighter rights will be needed (and Wizardist's oversight flag can be restored). It's what we can do for the community at the moment under current circumstances, and we'd be happy to make it that way if that's what the community wants. [[Удзельнік:EPIC|EPIC]] ([[Размовы з удзельнікам:EPIC|размовы]]) 11:17, 16 красавіка 2026 (+03)
::::@[[Удзельнік:EPIC|EPIC]]: yes, I think, that it will be a very good solution, but still there's an issue of trust. We need to approve the concrete person, that will be added here, so there will be less doubt, that the person will be somehow affiliated with Russia, Belarus, or any other similar regime. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:33, 16 красавіка 2026 (+03)
:::::A bit late of a response, but I'd like to note that none of the stewards reside in or have any affiliation with Russia or Belarus. The NDA agreement signed by us also does not permit any users located in such regions to sign, so none of us are at risk in that end. That being said, how the community wants to take this forward is up to you. [[Удзельнік:EPIC|EPIC]] ([[Размовы з удзельнікам:EPIC|размовы]]) 22:27, 23 красавіка 2026 (+03)
::Гэтак, як сцюарды зрабілі таксама не робіцца: узялі агалілі ўвесь праект, без якога-небудзь папярэджання, нават адмінаў. Сцюарды так хваляваліся за бяспеку, што сёння ўсе старонкі БелВікіпедыі, якія былі раней схаваныя, цяпер адкрытыя толькі па прычыне таго, што ўдзельнікі [[Удзельнік:Mienski|Mienski]] і [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] &quot;год бяздзейнасці&quot; [[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 19:03, 13 красавіка 2026 (+03)

== Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter) ==
Вітаю, шаноўнае спадарства! Атрымаў ліст ад Нэйтана з каманды Trust &amp; Safety Фонду Вікімедыя адносна важных змен у палітыцы бяспекі, якія непасрэдна тычацца нашага раздзела. Ніжэй падаю пераклад асноўнай часткі яго паведамлення:&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;«Зараз уводзіцца абавязковая двухфактарная аўтэнтыфікацыя для карыстальнікаў з функцыямі чэк-юзера і рэвізора. Гэта закранае be.wikipedia.org, бо на дадзены момант у праекце ёсць толькі адзін актыўны рэвізор. Згодна з глабальнай палітыкай ([https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy Oversight Policy]), у праекце павінна быць альбо як мінімум два актыўныя лакальныя рэвізоры, альбо ніводнага. Улічваючы спецыфіку выкарыстання функцыі рэвізора ў беларускай Вікіпедыі, гэта асабліва важна. Калі супольнасць зможа абраць новага рэвізора, які адпавядае крытэрыям, гэта вырашыць праблему»&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Калі ў нас не будзе другога рэвізора, супольнасць можа страціць лакальны доступ да гэтай функцыі. Гэта значыць, што для выдалення прыватнай інфармацыі або паклёпу прыйдзецца кожны раз звяртацца да глабальных адміністратараў/сцюардаў, што за марудзіць працэс. У нашых рэаліях магчымасць хутка схаваць канфідэнцыйныя даныя з’яўляецца крытычна важнай для бяспекі ўдзельнікаў.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Я вылучаю сваю кандыдатуру на гэтую пасаду і ніжэй дам спасылку на заяўку на старонцы [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара]]. Аднак, калі супольнасць не захоча бачыць мяне ў гэтай ролі, я здыму сваю кандыдатуру на карысць іншага чалавека, таму, калі ласка, выкажыцеся па гэтым пытанні. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:10, 4 красавіка 2026 (+03)
: [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Правы Oversight для ўдзельніка MocnyDuham|Стварыў запыт]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:41, 4 красавіка 2026 (+03)
::Запрашаю да галасавання, інакш праект пазбавіцца рэвізораў увогуле! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:20, 7 красавіка 2026 (+03)
::: [[Удзельнік:Plaga med]], калі ''праект пазбавіцца рэвізораў'', гэта будзе кепска, на вашу думку? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:43, 7 красавіка 2026 (+03)
::::калі нам трэба схаванне гісторыі артыкулаў, то безумоўна. Я лічу, што абавязкова трэба [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:52, 7 красавіка 2026 (+03)
::::: але ж адміністратары й так маюць патрэбныя інструменты, ну не такія магутныя канешне, але цалкам прыдатныя. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:46, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::Хто гэта будзе рабіць рукамі, калі запыты на дадаванне ў спіс могуць тыдзень вісець не здзейсненыя? І прагляд мяккага схавання даступна на парадкі, так, на парадкі большай колькасці людзей, са слабейшымі правамі. Трэба вяртаць як было. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:23, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::: Добра было б абраць яшчэ пару адміністратараў. Таксама вікірэдактары маюць адказана ставіцца да таго, пра што пішуць. Бо пакуль маецца спакуса заліваць які заўгодна кантэнт і адразу гісторыю правак хаваць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:35, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::: У самым горшым выпадку можна будзе напісаць бота, які аўтаматычна будзе хаваць версіі для пэўных старонак. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:44, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::::Я думаю, можна пераключыцца на звычайнае хаванне пакуль – гэта можна зрабіць. Прызнаю, што мой дызайн быў не зусім [[:En:Fail-safe#Fail safe and fail secure|fail-secure]]. Трэба? — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] &lt;sup&gt;[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]&lt;/sup&gt; 23:08, 17 красавіка 2026 (+03)

== Пра блакіроўку былога адміністратара ==

На вялікі жаль, прыходзіцца выдаваць перманентную блакіроўку ўдзельніку са шматгадовым стажам, былому адміністратару з вялікім унёскам у праект. Лічу вартым асобна напісаць пра гэты выпадак, бо гэта таксама прэцэдэнт для нашага раздзела ўвогуле, і такія выпадкі могуць паўтарацца ў будучыні. У Вікіпедыі агулам падобная сітуацыя адбываецца не першы раз. На рускім раздзеле ёсць [[:ru:ВП:Казино|паказальная эсэ пра гэта]]. Тут я дзейнічаў з падобнай логікі як у эсэ.

Разам са штогадовым унёскам удзельнік {{u|JerzyKundrat}} вядомы неаднаразовым удзелам у канфліктах і парушэннем этычных паводзін, меў некалькі блакіровак, апошняя з якіх была ў жніўні 2022 года. У той жа час, пытанне блакіроўкі падымалася няраз і, як я разумею, адміністратары часта вырашалі замінаць канфлікты, каб не пазбаўляцца актыўнага ўдзельніка. Апошнім часам удзельнік перайшоў усе магчымыя межы дазволенага, пачаў яшчэ больш дзёрзка і некультурна выказвацца ў дыскусіях, стаў агрэсіўна кідацца на новых удзельнікаў (прыклады: [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Булінг_новых_удзельнікаў|1]][[Размовы:Ribodon#Машынны_пераклад|2]]), цкаваць іх, а некалькі месяцаў таму ўвогуле [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#Пагрозы_ад_JerzyKundrat|перайшоў да прамых пагрозаў]]. Спробы растлумачыць удзельніку праблему ў ягоных паводзінах прадпрымаліся, але кожны раз удзельнік адмаўляў сваю вінаватасць і лічыў свой унёсак важнейшым за адэкватную камунікацыю. Найлепшай ілюстрацыяй з’яўляецца [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Апошняе_папярэджанне_перад_блакіроўкай|рэакцыя ўдзельніка на папярэджанне пра блакіроўку]]. Такія паводзіны не могуць лічыцца дапушчальнымі ў аніводным раздзеле Вікіпедыі і ў любым супольным праекце ўвогуле, нават самым маленькім. Дадзеную блакіроўку я лічу не толькі сваім абавязкам, як адміністратара, які хоча даваць нашай супольнасці развівацца, але таксама і прыкладам на будучыню. Я перакананы, што праект не можа развівацца ў атмасферы знявагі, пагроз, абраз, якія разбураюць супольнасць. Якім бы вялікім не быў унёсак асобнага ўзятага ўдзельніка, такія ягоныя паводзіны робяць больш шкоды праекту, а патуранне такім удзельнікам, «замінанне» сітуацыі, калі такі ўдзельнік не мае аніякіх санкцый за свае хамскія і ганебныя паводзіны, кідае цень на ўвесь праект і адштурхоўвае новых удзельнікаў. Блакіроўку на год ці яшчэ на нейкі перыяд я палічыў непрапарцыянальнай паводзінам удзельніка, асабліва з улікам папярэдніх блакіровак, таму блакіроўка не мае тэрміну. Гэта рашэнне не было лёгкім, але рана ці позна яго трэба было прыняць. Я хачу, каб і ў будучыні іншыя адміністратары рабілі ўсё магчымае, каб падобных сітуацый не паўтаралася і каб [[ВП:ЭП]] не была проста старонкай у Вікіпедыі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:26, 31 сакавіка 2026 (+03)
: У дадзеным выпадку дзеянні празмерныя. Заблакаваны ўдзельнік зрабіў значны ўнёсак у праект. Меркаванне, што ўдзельнік прыносіць &quot;больш шкоды праекту, чым карысці&quot; неабгрунтаванае — прааналізуйце больш уважліва ўнёсак удзельніка. Нават пасля адказу ад правоў адміністратара па вядомых прычынах удзельнік працягваў дапамагаць праекту, рабіў вялікі ўнёсак па яго развіцці. Цытую галоўную выснову эсэ, на якое вышэй спасылаліся: &quot;Вікіпедыя адмаўляецца ад унёска, які маглі б унесці бестэрмінова заблакаваныя... [калі] : іх унёсак не апраўдвае шкоду ад іх прысутнасці.&quot;.

: Максімальна магчымым дзеяннем у дадзеным выпадку магло быць блакаванне на 1 год. Аднак цяпер з-за неправамернага блакавання трэба вяртаць сітуацыю да пачатку неправамерных дзеянняў, гэта значыць — знімаць блакаванне. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:28, 1 красавіка 2026 (+03)
::а дзе мы маем крытэрыі, па якіх асабістыя пагрозы і паслядоўнае парушэнне этычных паводзін вяло да 1 года блакіроўкі? Таксама дзе напісана пра змякчальныя абставіны ў залежнасці ад унёску? Як вы ацэньваеце правамернасць? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:49, 1 красавіка 2026 (+03)
: Я {{Супраць}} выкарыстання бестэрміновых блакіровак ва ўсіх выпадках, калі ўклад удзельніка не зводзіцца выключна да вандалізму. У дадзеным выпадку лічу, што блакіроўкі на суткі была б цалкам дастаткова. Ва ўдзельніка тысячы правак штомесяц на працягу многіх гадоў, адпаведна наяўнасць у яго блакіроўкі некалькі гадоў таму не павінна выкарыстоўвацца ў якасці аргумента для ўжывання адразу блакіроўкі на больш доўгі тэрмін. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 13:56, 1 красавіка 2026 (+03)
::Калі ласка, растлумачце, як вы ацэньваеце велічыню санкцыі адносна зробленага ўдзельнікам, а таксама якая прапорцыя ўнёску як мусіць змякчаць санкцыю. Адныя кажуць пра неадкладнае зняцце блакіроўкі, другія пра блакіроўку на адзін дзень, адныя пра блакіроўку на год. Я не бачу тут сістэмнасці, нейкай формулы не выводзіцца. Мне, як адміністратару, у гэтай сітуацыі, хочацца зразумець, як мы мусім дзейнічаць у такіх сітуацыях і што думае супольнасць у цэлым. Мы мусім мець хоць нейкія мінімальныя працэдуры. Пакуль што я бачу досыць хаатычную сумесь пачуццяў, боязі за будучыню праекта, адвольную трактоўку правіл. Не адмаўляю, што падобнае ідзе і з майго боку. Я лічу, што нельга сітуацыю з удзельнікам пакідаць як ёсць, што ёсць праблема. Давайце ад гэтага пачнём, сфармулюем, ці ёсць праблема, і ў чым яна заключаецца. Пакуль што я бачу, што нібы большасць удзельнікаў дыскусіі нейкую праблему бачаць, але пераважна не згодныя з маім рашэннем. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:38, 2 красавіка 2026 (+03)
: Удзельнік, які ў Беларускай Вікіпедыі з мая 2007 года, які займае 4 месца сярод вікіпедыстаў паводле агульнага ўнёска за ўсю гісторыю Беларускай Вікіпедыі, які шмат гадоў быў адміністратарам Беларускай Вікіпедыі, заслугоўвае асобых адносін. Вы, сп. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], узялі на сябе залішняе ў вырашэнні гэтага пытання. Пытанне пра ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] неабходна было выносіць на агульнае абмеркаванне як і санкцыі за парушэнні з яго боку.
: Я {{Супраць}} бестэрміновага блакавання ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] і патрабую разблакаваць яго. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:13, 1 красавіка 2026 (+03)
:{{За}}, падтрымліваю блакіроўку. Удзельнік год за годам «напрацоўваў» на гэты крок. Ён бачыў сваю беспакаранасць і верыў да гэтай пары ў яе ўніверсальную моц. Маўляў, магу прыніжаць, магу абражаць, магу блакаваць на правах адміна, але супольнасць нічога са мной не зробіць, бо я «зрабіў значны ўнёсак у праект» і гэтым унёскам буду заўсёды прыкрывацца. Я працавала шмат у якіх моўных разделах Вікіпедыі, сведчу, што ніякі «ўнёсак» не можа быць апраўданнем стварэння таксічнага асяроддзя. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 18:07, 1 красавіка 2026 (+03)
:{{Супраць}} Эсэ не правіла, ёсць там і іншыя эсэ ([https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D0%BE_2 1], [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%BA 2]). Працэдура па [[ВП:ВК]] не была выкананая, бестэрміновая блакіроўка без абмеркавання ўнутры супольнасці - гэта злоўжыванне правамі адміністратара. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:21, 2 красавіка 2026 (+03)
:: Правіла аб магчымасці бестэрміновай блакіроўкі [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9D%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%88%D1%87%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7,_%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7_%D1%96_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D1%8D%D1%81%D1%96%D1%96#%D0%9F%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7%D1%8B ёсць]. Пагрозу дэанамізацыяй можна трактаваць як &quot;Дзеянні, у выніку якіх іншы ўдзельнік Вікіпедыі можа трапіць пад пераслед паводле палітычных матываў з боку ўрада&quot;, таму злоўжывання правамі адміністратара я тут не бачу. Іншае, што сама старонка з'яўляецца перакладам з іншай мовы і разыходзіцца з сённяшнімі прынцыпамі беларускай Вікіпедыі плюс у нашым выпадку занадта шмат якія дзеянні можна падвесці пад гэты пункт правіла. Таму я прапаную разблавакаваць удзельніка і выдаліць з правілаў альбо перапісаць фразу &quot;Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа неадкладна атрымаць блакаванне, на працяглы тэрмін або назаўсёды, без папярэджання і папярэдняга абмеркавання.&quot; --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 01:54, 2 красавіка 2026 (+03)
:::&quot;Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа '''неадкладна''' атрымаць блакаванне...&quot; - калі ў кастрычніку не заблакавалі, то зараз блакаваць бестэрмінова менавіта за гэта пазнавата. Сумарна ацэньваць баланс ўнёску і шкоды на сёння не павінен асобны адміністратар. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:18, 2 красавіка 2026 (+03)
:::Правіла можна асобна абмеркаваць, я б усё ж не выдаляў цалкам гэты пункт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:21, 2 красавіка 2026 (+03)
::адносна невыканання ВП:ВК, нібыта збольшага выкананы акрамя абмеркавання на форуме, якое цяпер вядзецца постфактум. Як адзначылі вышэй, цяжка ацаніць, ці ёсць гэта злоўжываннем, бо ўдзельнік ужо напрацаваў сабе на блакіроўку. Можа выглядаць збоку гэта ўсё спантаннай няўзважанай блакіроўкай. Мяне да рашучых дзеянняў падштурхнула тое, што я пабачыў, як удзельнік паслядоўна стаў кідацца на новых удзельнікаў, што на мой погляд нясе сур’ёзную шкоду праекту. Не кажучы ўжо пра тое, што атмасфера ў праекце становіцца нездаровай ад таго, што стары канфлікт з асабістымі пагрозамі заставаўся без вырашэння і падвіс у паветры. Атрымліваецца, што для нашай супольнасці важней адзін вельмі актыўны ўдзельнік, чым нармальная камунікацыя, бяспека іншых удзельнікаў і магчымасці росту новых удзельнікаў. Мне напрашваецца такая выснова, але падазраю, што на самай справе ўсе бачаць у гэтай сітуацыі праблему. Таму я не разумею патрабаванні неадкладнага зняцця блакіроўкі, вярнуць усё, як было раней. Я неаднаразова звяртаўся да ўдзельнікамі з просьбамі змякчыць тон, указваў на праблему. Праблемы ўдзельнік не бачыў. Нам патрэбна канкрэтызацыя правіл і працэдур. Я не веру, што ўдзельнік выправіць сваю лінію паводзінаў. Але таксама лічу, што праблема не толькі ў канкрэтным удзельніку, але і ў нас. Чамусьці для нас унёсак аднаго ўдзельніка абяляе яго цалкам і робіць яму імунітэт да санкцый, якія прымяняюцца да іншых удзельнікаў. Вось пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] выслаў пару старонка, у Казіно 2 гаворка пра нязначныя парушэнні, у Філасофіі блакіровак пра сістэматычныя парушэнні, якія супярэчаць прынцыпам Вікіпедыі. Ці тут падобная сітуацыя? Мне здаецца, што чалавек сістэматычна, на роўні з вялікім адміністрацыйным унёскам, займаецца досыць сур’ёзнай шкодніцкай дзейнасцю, якая разбурае нашу супольнасць і якая патрабуе ўмяшальніцтва. Этыка паводзінаў з’яўляецца адным з [[ВП:5С]], якім мы чамусьці грэбуем. Можа тады трэба прыбраць гэты слуп, раз ён для нас нічога не значыць? Пытанне, вядома, рытарычнае. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:30, 2 красавіка 2026 (+03)
:::Давайце пакуль што адставім убок пытанне канфліктнасці і этычнасці заблакаванага ўдзельніка і пагаворым пра факт перманентнай блакіроўкі. Ён быў здзейснены асабіста Вамі без абмеркавання з супольнасцю адразу пасля выпада удзельніка ў Ваш бок. Такім чынам, у першую чаргу блакіроўка выглядае як помста за паводзіны датычныя Вас, а не як абарона супольнасці. Гэта вельмі небяспечны прэцэдэнт. Атрымоўваецца, што адміністратар можа без аніякіх абмеркаванняў ані з іншымі адміністратарамі, ані з супольнасцю, выдаць бан пасля асабістага канфлікта, падсабраўшы доказаў з мінулага. У гэтай сітуацыі Вы ўжо не адміністратар, які клапоціцца пра праект, а ўдзельнік канфлікта, які выкарыстаў для вырашэння канфлікта правы адміністратара. Ды й яшчэ і выдаўшы перманентны бан! У гэтай сітуацыі блакіроўку можа мог бы выдаць іншы адміністратар, не зайдзейнічаны ў канфлікце, але аніяк не Вы. Таму не трэба спасылак на пяць слупоў, Вы парушылі этыку, маючы ролю адміністратара, і гэта дакладна злоўжыванне правамі адміністратара.
:::Далей, калі абмеркаванне на форуме вядзецца пастфактум, значыць парадак ВП:ВК не выкананы. Вы не далі удзельніку магчымасці паўдзельнічаць у гэтай дыскусіі. Ці ўдалося б знайсці кансэнсус з удзельнікам, улічваючы яго папярэднія паводзіны, вырашаць не Вам. Пакуль што гэта выглядае як спроба пераканаць супольнасць у неабходнасці здзейсненага крока пастфактум.
:::Я згодны з удзельнікам @[[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], што зараз трэба зняць блакіроўку як неправамерную. Потым, калі ласка, давайце асобна абмяркуем паводзіны заблакаванага ўдзельніка. Калі ў выніку гэтых абмеркаванняў супольнасць прагаласуе за блакіроўку, толькі ў тым выпадку блакіроўка будзе правамернай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:14, 3 красавіка 2026 (+03)
::::калі мы лічым, што форум — гэта выключна гэтая старонка, то тады так, вы абсалютна маеце рацыю, я паспяшаўся з блакіроўкай. Таксама я не ўлічыў, што гэта збоку магло выглядаць як асабістая крыўда, хоць асабіста я прывык да стылю камунікацыі ўдзельніка і не трымаю крыўды, мяне турбуе тая сітуацыя да блакіроўкі, якую я ўжо апісаў вышэй. Адказ удзельніка пасля папярэджання я трактаваў як правакаванне канфлікту пасля папярэджання. Як можаце пабачыць раней у маёй камунікацыі з удзельнікам, я заўсёды намагаўся канструктыўна весці дыскусію, спрабаваў вырашаць іншыя канфлікты як медыятар. Таму я ў дадзеным выпадку як раз сябе і палічыў трэцяй асобай, не зацікаўленай у блакіроўцы з-за нейкіх асабістых прэтэнзій, таму і вынес папярэджанне ўдзельніку. Далей, я ўжо пагаджуся, што паспяшаўся. Заўважу, што ВП:ВК — гэта досыць кароткае правіла, з досыць шырокай фармулёўкай, з якой наўпрост не вынікае, што яна тычыцца таксама і блакіроўкі з боку адміністратара. Мы ж не выносім на абмеркаванне ў форуме кожную кандыдатуру на блакіроўку, часта блакіроўка ідзе пасля абмеркавання на асабістай старонцы, або ў [[ВП:Запыты да адміністратараў]], а абмеркаванні пра гэтага ўдзельніка ўжо былі. Я больш кіраваўся больш канкрэтнымі [[ВП:ЭП]], [[ВП:НАПА]], [[ВП:НЧП]]. Тэрміну даўніны ў нас тут нібыта няма, таму я вырашыў, што лепш позна, чым ніколі, тым больш, што ўдзельнік працягвае паказваць, што не зразумеў хібнасці сваіх паводзінаў, а супольнасць сваім ігнараваннем гэтага нібы ўхваляе такую мадэль паводзінаў. Таму яшчэ раз падкрэслю, што калі вы кажаце пра парушэнне працэдур, я іх не бачу. У нас проста няма выразна прапісаных працэдур для такіх выпадкаў, таму цяжка сказаць, што я таксама нешта выразна парушыў, толькі калі мы не лічым, што кожную кандыдатуру на блакіроўку трэба выстаўляць на абмеркаванне на гэтай старонцы, чаго ніхто не робіць. Можа я ў нейкім сэнсе выходжу за такое шырокае паняцце як «здаровы сэнс» або прапарцыйнасць пакарання зробленаму, але мне здаецца, што варта на будучыню такія рэчы недзе больш выразна прапісаць, каб гэта не вітала ў паветры. Мая мэта тут не сабраць нейкую колькасць галасоў за і замяць справу, але выпрацаваць нейкі выразны кансэнсус адносна такіх выпадкаў і патэнцыйна палепшыць нашу нарматыўную базу.
::::Я магу пагадзіцца, што варта бы даць і ўдзельніку выказацца на гэты конт, таму я яго разблакаваў. Але не хачу спыняць нашу дыскусію. Мы мусім выпрацаваць нейкі кансэнсус а не проста «понять-простить». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:21, 3 красавіка 2026 (+03)
:::::Дзякуй за разблакіроўку. Гэта правільны крок для вырашэння бягучай сітуацыі.
:::::Я згодны, што правілы блакіровак і вырашэння канфліктаў патрабуюць дапрацоўкі, паспрабую нешта падрыхтаваць для абмеркавання пазней. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:50, 4 красавіка 2026 (+03)
: {{За}}. Добрая навіна, мінус {{Абраза|адно мурло}}. --&lt;font style=&quot;font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;&quot;&gt;[[Удзельнік:Счастливое число|Счастливое число]] [[Размовы з удзельнікам:Счастливое число|(размовы)]]&lt;/font&gt; 09:37, 2 красавіка 2026 (+03)
:Унёсак [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] быў вельмі карысным і мог бы быць такім яшчэ, неймаверна шкада. І без сцяга ён закрываў многія адміністрацыйныя функцыі, якія цяпер завіснуць. Факт таксама ў тым, што каб сустракацца з ім у праўках часта трэба было мець тоўстую скуру, якая мала ў каго ёсць. Раней былі асобныя едкія выказванні, двухсэнсоўныя запісы ў апісаннях змен, а ў апошнія гады такое стала стылем. Усе перажываем не самыя спакойныя часы, што тут казаць. Трэба было нешта рабіць з гэтым, на пераконванні, прынамсі настолькі груба не выказвацца, ён не рэагаваў, гэта яўныя і частыя парушэнні ВП:ЭП. Наўрад ці я за вечную блакіроўку, але немагчыма заблакаваць на паўшышачкі, як бы ні хацелася. Блакіроўка ж на год практычна роўная вечнай у гэтым выпадку. Пасля году вяртаюцца да ўдзелу практычна адны пацыенты Навінак як &quot;таленавіты кантакцёр&quot; або &quot;валагодскі этымолаг&quot;. Ці стане ўдзел лагаднейшым, а калі стане, ці на карысць гэта будзе, зусім не факт. Часам узнікала такая думка, але ўзважыўшы +/- і розныя эмоцыі рука не ўзнімалася хоць бы на часовую блакіроўку. Пажывём -- дазнаемся. --  [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:53, 2 красавіка 2026 (+03)
: Асабіста ў мяне былі розныя этапы стасункаў з удзельнікам-ветэранам праекта. Нават мы адзін аднаго блакіравалі:) Блакіроўку патрэбна здымаць з-за неправамернасці яе, на першы погляд. І пачынаць абмеркаванне. Даць шанец удзельніку выказаць сваю пазіцыю на гэты конт. Іншым таксама патрэбна да гэтай сітуацыі падключыцца. Але ёсць некалькі Но... Удзельнік сам прапанаваў сябе заблакаваць. Прабачце, але ў сур'ёзнай дыскусіі можна было свой сарказм да сітуацыі не паказваць. Потым, ёсць прыклад прамой пагрозы іншаму ўдзельніку («дэанамізацыя»). І ўсё б нічога, але ў нашай сітуацыі, такія пагрозы гэта вельмі сур’ёзная праблема, што удзельнік, былы адміністратар, увогуле да такога прыйшоў. Ну і апошняе Но, гэта шматлікія двухсэнсоўныя выказванні ўдзельніка. Я асабіста, да іх прывык. Але новыя ўдзельнікі, разумею, сустракаюцца з такім упершыню і для іх гэта непрымальна, пра што яны неаднаразова яму казалі. «Апошні шанец», Я бачу выхад з сітуацыі такі: здымаем блакіроўку; слухаем пазіцыю ўдзельніка; калі ён пагодзіцца на культурныя паводзіны ў дыскусіях і адмовіцца ад сваіх саркастычных заўваг, то пакінуць яго ў праекце. Не, блакіроўка.--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]]  14:26, 3 красавіка 2026 (+03)
:: [[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]], пачнем з таго, што ў мяне нікнэйм напрамую вытворны ад імя і прозвішча. Суб'ект, якому нібыты пагражала «дэанамізацыя», раскідваў яго хэштэгамі па форумах, каментуючы мае дзеянні ў праекце. На прапанову спыніць гэтыя дзеянні адказаў, што мае гаджэт, дзе подпіс пад каментам дадаецца аўтаматычна. На гэта яму было прапанавана самому не хавацца за «моцным» нікнэймам і прымераць сітуацыю на сябе. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 3 красавіка 2026 (+03)
::: Але гэта не дае [[Удзельнік:JerzyKundrat|Вам]] ніякіх падстаў пісаць тое, што Вы напісалі. Ёсць адміны, да якіх можна было звярнуцца, калі ўдзельнік не разумее ў чым ён не правы. Ці маглі бы вы весці дыскусію з іншымі ўдзельнікамі (новымі, старымі) больш стрымана ў будучыні? Без сарказму, без едкіх выказванняў? Вось галоўныя пытанні, на якія мы шукаем адказ ад Вас. Таксама не хацелася б, каб удзельнік, які столькі гадоў знаходзіцца і працуе ў праекце, указваў у грубай форме новым удзельнікам, як правільна пісаць на мове, і што яго праца і не каштуе нічога, таму што гэта гугл транслэйт з іншага праекта. Мы ўсяго толькі хацім, каб Вы стрыманей вялі сябе. --[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski]]  14:54, 4 красавіка 2026 (+03)
:::: гугл транслэйт з іншага праекта не каштуе нічога. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 4 красавіка 2026 (+03)
:як напісаў вышэй, я зняў блакіроўку, але з таго, што я бачу пакуль, я раблю выснову, што удзельніку цікава толькі абмеркаваць мае дзеянні, а не свае паводзіны. Я буду настойваць на вяртанні блакіроўкі ў тым ці іншым выглядзе. Прашу супольнасць выказвацца. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:59, 3 красавіка 2026 (+03)
:@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], калі ласка, давайце паразмаўляем, хацелася б зразумець Вашую пазіцыю. Ваш унесак у праект вельмі каштоўны і многія з каментароў вышэй гэта пацвяржаюць. Асабіста мне было б вельмі шкада, калі б Вы сышлі з праекта ці былі заблакаваныя. Аднак нельга не заўважыць Ваш асабісты стыль у размовах. Я згодны з думкай, што Вашыя з'едлівыя каментары маглі адштурхнуць ад праекта недасведчаных удзельнікаў, а можа і дасведчаных таксама. Вось [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&amp;diff=prev&amp;oldid=5049906 гэты каментар] сапраўды можна ўспрыняць як пагрозу, гэта ўвогуле нешта ўзроўню &quot;пацаноў з раёна&quot;. Карацей, пэўныя Вашыя каментары сапраўды зневажаюць іншых удзельнікаў, гэта факт.
:На спробы абмеркаваць Вашыя паводзіны і прапановы змяніць тон Вы рэагуеце рэзка і часам нават экстрэмальна рэзка, нібыта такой прапановай Вас неяк самога зняважылі. Чаму? Лічыце сябе вышэй за &quot;новапрыбыўшых&quot;? Лічыце, што стаж у праекце дае Вам індульгенцыю? Гэта не абвінавачванне, мне сапраўды хацелася б, каб Вы шчыра адказалі. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:45, 4 красавіка 2026 (+03)
:Лічу, такія блакіроўкі для сапраўды дзейных удзельнікаў — перабор. Супольнасць другасная, першаснае стварэнне энцыклапедыі. Як правіла, актыўныя ўдзельнікі «супольнасці» не ёсць актыўнымі рэдактарамі. Але і простыя абразы — гэта зашмат. Мяркую, абразы трэба спыняць і блакаваць на які-небудзь тыдзень, а потым глядзець далей. У нас рэдактарскае кола вельмі вузкае, патрэбны асаблівы падыход. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:28, 7 красавіка 2026 (+03)

https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC&amp;diff=5120393&amp;oldid=5120388 --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 05:39, 4 красавіка 2026 (+03)
: Мы сутыкнуліся з сітуацыяй, дзе велізарны досвед і працаздольнасць суправаджаюцца стылем камунікацыі, які разбурае супольнасць. Я перакананы, што ніякія тысячы правак не могуць быць апраўданнем для абраз або пагроз у бок іншых людзей. Прынцыпы Вікіпедыі кажуць нам, што этыка з'яўляецца такім жа важным слупам, як і якасць матэрыялу. Калі ветэран праекта дазваляе сабе таксічныя выпады або пагрозы, ён ставіць пад удар саму будучыню нашага раздзела, бо навічкі проста не захочуць заставацца ў такім асяроддзі. Разам з тым, я пагаджаюся, што бестэрміновая блакіроўка без папярэдняга кансэнсусу была занадта радыкальнай працэдурай. Дзякуй Plaga med, што разблакаваў Jerzy.  Зараз, калі ўдзельнік разблакаваны, я прапаную не проста забыць пра канфлікт, а ўсталяваць выразныя рамкі для яго далейшай працы. Гэта павінен быць строгі выпрабавальны тэрмін з поўнай забаронай на любыя саркастычныя выпады ў бок калег. Любое наступнае парушэнне [[ВП:ЭП]] павінна цягнуць за сабой неадкладную блакіроўку, якая ўжо не будзе аспрэчвацца. Такі падыход дасць удзельніку магчымасць працягваць карысную працу, але пазбавіць супольнасць ад неабходнасці цярпець непрымальныя паводзіны. Мы павінны абараняць не толькі тэксты, але і культуру ўзаемадзеяння, без якой праект рана ці позна проста спыніцца ў сваім развіцці. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:47, 4 красавіка 2026 (+03)
: ''выразныя рамкі для яго далейшай працы'' = ітэлектуальнае рабства, ха-ха. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:43, 4 красавіка 2026 (+03)
:: Калі вы не будзеце ладзіць агрэсію і тролінг да іншых удзельнікаў - для мяне гэтага будзе дастаткова. Мне не важна, што было паміж намі, я прэтэнзіяў не маю, мы не зразумелі адзін аднаго. Прапаную так проста ў бок іншых людзей не рабіць. Што думаеце? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:46, 4 красавіка 2026 (+03)
::: ОК, а хто прэтэнзіі мае ў такім разе? Ну, наконт тролінгу, тут здэцца адвакаты ёсць, а пацярпелыя? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:56, 4 красавіка 2026 (+03)
::::мне здаецца &quot;пацярпелыя&quot; выказваліся ў іншых дыскусіях і яшчэ не раз выкажуцца, калі сітуацыя не зменіцца. Ёсць такая рэч як кансэнсус, у тым ліку адносна этычных паводзін і камунікацыі з навічкамі. Вы гэтага кансэнсусу не прытрымліваецеся. Патрабаваць выказвання вашых &quot;ахвяр&quot;, тым болей навічкоў, не бачу неабходнасці. І калі адказваць на пытанне прэтэнзій, то вось прынамсі я маю выразную прэтэнзію, я бачу, як вашы паводзіны перашкаджаюць развіццю праекта. Не хачу вас дэманізаваць ці штосьці такое, але вашыя паводзіны — прэцэдэнт, і на яго патрэбна адпаведна адпаведная рэакцыя для прадухілення падобных канфліктаў у будучыні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:28, 4 красавіка 2026 (+03)
::::: А я бачу, вашы паводзіны перашкаджаюць развіццю праекта. 1:1. Толькі ў вас сцяг адміна ёсць, у адрозненне ад мяне. Магу падказаць, якая існуе працэдура адмаўлення ад сцяга. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:43, 4 красавіка 2026 (+03)
:::::: Спрэчка, якая стала нагодай для пажыццёвай блкіроўкі, вялася тут: [[Размовы:Ribodon]]. Не факт, што яна патрабавала нават мадэрацыі — як высветлілася, бакі самі знайшлі кансэнсус. Але ж [[Удзельнік:Plaga med]], які ў створаным летась уласнаручна [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Plaga_med|запыце па статус адміністратара]] казаў, што ''зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты'' і ''не злоўжываць паўнамоцтвамі'' тут разагнаўся напоўніцу, прыплёўшы цэлую шматгадовую гісторыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:05, 4 красавіка 2026 (+03)
:::::::я ўжо прааналізаваў свае дзеянні і зрабіў высновы. Пытанне да вас, ці прааналізавалі вы свае дзеянні. Пытанне да супольнасці, як мы мусім дакладна сябе паводзіць у такіх сітуацыях і на што мусім абапірацца. Пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ужо выказаўся з ініцыятывай нешта нарыхтаваць, за што яму шчыры дзякуй. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:14, 4 красавіка 2026 (+03)
:::::::: прыгадваючы звычаі і традыцыі БелВікі, блакіроўку на суткі-трое там было за што ўляпіць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:23, 4 красавіка 2026 (+03)
:::::::Мне было непрыемна атрымаць той адказ які я атрымаў першапачаткова, асабліва ўлічваючы што я не зразумеў што з гэтым рабіць. Рэальныя заўвагі па якім я ў выніку выпраўляў артыкул выцягнуў з вас @[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]]. Калі б гэта не здарылася, я б хутчэй проста пайшоў пісаць іншыя артыкулы, а гэты пакінуў бы як ёсць праз неразуменне што канкрэтна з ім не так. Ну і ўвогуле не так я ўяўляў камунікацыю на вікі. [[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 13:52, 5 красавіка 2026 (+03)
:::::::: [[Удзельнік:Observr1|Observr1]], пакінуць артыкул з наяўным шаблонам [[Шаблон:Машынны пераклад|Машынны пераклад]] — абсалютна нармальна для Вікіпедыі. Такіх [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B4%D0%BC%D1%8B%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B5:WhatLinksHere/%D0%A8%D0%B0%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BD:%D0%9C%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BD%D0%BD%D1%8B_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4 тут шмат]. Можна было й згаданы артыкул не выпраўляць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:01, 5 красавіка 2026 (+03)
:::::::::Сур'ёзна? Вы сапраўды прапануеце пакідаць машынныя пераклады як ёсць? Тое, што дагэтуль вялікая колькасць машынных перакладаў не даведзена да нормы, не дае падставы казаць, што так трэба і далей. Зразумела, што мы не ў ідэальным сусвеце і нейкая колькасць артыкулаў застанецца нізкай якасці, але ж прынамсі імкнуцца да меншай колькасці машынных перакладаў і лепшай якасці артыкулаў усё ж трэба.
:::::::::Ну і [[ВП:ПЕР]], падаецца, тут на маім баку:
:::::::::«...перакладаючы артыкул, стаўцеся да тэксту з такой самай пільнасцю і ўважлівасцю, як і да ўласнага арыгінальнага тэксту. Імкніцеся, каб перакладзены тэкст успрымаўся так сама натуральна, як арыгінальны беларускі тэкст артыкула.» [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 00:12, 6 красавіка 2026 (+03)
:::::::::: Гэта не мая прапанова, гэта звычай БелВікі. [[Удзельнік:IshaBarnes]] выпраўляйце гэтыя артыкулы або выстаўляйце іх да выдалення, я падтрымаю абодва варыянты. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:19, 6 красавіка 2026 (+03)
::::Тыя, хто сышоў, ужо за сябе не скажуць, але вышэй два галасы за Вашую перманентную блакіроўку, то іх Вы напэўна дапяклі. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:55, 5 красавіка 2026 (+03)
::::: Дапусцім, што гэтым асобам я не дазволіў разгуляцца ў БелВікі, атрымаць тут дармовы хостынг і трыбуну. Ну так, стала быць, дапёк. І гэта магу залічыць сабе ў актыў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:05, 6 красавіка 2026 (+03)
::::::Калі ласка, давайце падзелім форму і змест Вашых каментароў. Вы можаце быць абсалютна правы па змесце, але зараз ўсе пытанні да формы і ўсе прапановы датычацца менавіта змены формы. Вы можаце дазволіць сабе трохі менш сарказму і тролінгу ці гэта ўжо прынцыповая пазіцыя? [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 00:32, 6 красавіка 2026 (+03)
::::::: Пачынаць рэпліку з выразу кшталту &quot;''Сур'ёзна?''&quot;, гэта няўдала па форме, як праяўленне сврказму выглядае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:45, 6 красавіка 2026 (+03)
::::::::Згодны, у будучыні буду больш уважлівы да праяў сваіх эмоцый. Але ўсё ж да [https://be.wikipedia.org/wiki/Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#c-JerzyKundrat-20260331133100-Plaga_med-20260331132300 Вашай рэплікі] &quot;не ссы&quot; па ўзроўні не дацягвае. Калі б Вы засталіся на ўзроўні &quot;Сур'ёзна?&quot;, то зараз бы гэтай размовы не было. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:18, 6 красавіка 2026 (+03)
:::::::: ''Пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ужо выказаўся з ініцыятывай нешта нарыхтаваць, за што яму шчыры дзякуй''. І як, нарыхтаваў? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:14, 27 мая 2026 (+03)
:::::::::Падрыхтаванай прапановы яшчэ нажаль не маю. Але ідэя даволі простая: узяць за аснову [[:en:Wikipedia:Blocking_policy]] або [[:ru:Википедия:Блокировки]], пасля перакладу і дапрацоўкі пад нашыя патрэбы выставіць на абмеркаванне, каб прыняць як правіла. Калі ёсць ахвотныя заняцца, з радасцю падзялюся. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:24, 28 мая 2026 (+03)
:::::::::: Яшчэ працытую калегу: ''Ідэй у нас і саміх хапае, дзе б яшчэ рук набрацца.'' --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:07, 28 мая 2026 (+03)
:::::::::::[[Вікіпедыя:Блакіроўкі/Праект|Рукі знайшліся]]. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 05:07, 11 чэрвеня 2026 (+03)

== Катэгорыі &quot;... паводле алфавіта&quot; ==

Падкажыце, у чым сэнс гэтага тлумачэння у катэгорыях кшталту [[:Катэгорыя:Народы і нацыянальнасці паводле алфавіта]]? У Вікіпедыі ўсе катэгорыі паказваюць артыкулы паводле алфавіта. Дзякуй. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] &lt;sup&gt;[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]&lt;/sup&gt; 19:21, 28 лютага 2026 (+03)

:Відаць — сэнс у тым, каб аддзяліць агульную катэгорыю з падкатэгорыямі (звычайна трэба прастаўляць у артыкул канкрэтную падкатэгорыю, а не агульнае нешта), нейкай структурай катэгорый, падвідамі, а можа нават і дадатковымі старонкамі ў іншых прасторах імёнаў ад звычайнага пераліку ўсіх на свеце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:39, 2 сакавіка 2026 (+03)
::Глядзі прыклад – [[:Катэгорыя:Банкі]]. Разумею, каб туды шлі артыкулы пра банкаўскую справу. Але гэтая катэгорыя ўжо належыць да [[:Катэгорыя:Банкаўская справа]]. А ў Банкі ідуць як некаторыя банкі, так і артыкулы вакол банкаўскай тэмы.
::Нейкі сэнс я магу бачыць, але не бачу, як ён выходзіць на практыцы. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] &lt;sup&gt;[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]&lt;/sup&gt; 13:12, 4 сакавіка 2026 (+03)

== Заходнепалеская мікрамова ==
Заўважыў выпадкова дзіўную сітуацыю, што ў нас у артыкуле [[Заходнепалеская мікрамова]] інфармацыя пададзена вельмі некрытычна, вельмі тэндэнцыйна.

Па-першае, сцвярджаецца што гэта літаратурная мова, але далей з тэксту вынікае, што быў адзін няўдалы праект кадыфікацыі ў 1980-1990-я гады, якія скончыўся нічым, бо няма ні літаратуры, ні медыя, ні арганізацый, якія б гэтую мікрамову развівалі ці падтрымлівалі.

Па-другое, у лідзе «заходнепалескія гаворкі» чамусьці перасылаюць да артыкула [[Заходнепалескія гаворкі ўкраінскай мовы]], хоць з погляду беларускага мовазнаўства заходнепалескія гаворкі на тэрыторыі Беларусі далучаюцца да беларускай мовы. Такога артыкула не існуе ўвогуле, хоць пра заходнепалескія гаворкі беларускай мовы ёсць у профільных выданнях, і толькі загародскімі гаворкамі яны не абмяжоўваюцца. Фактычна заходнепалескія гаворкі беларускай мовы безпадстаўна падмяняюцца «заходняй мікрамовай», хоць апошняя мусці быць парасонавым тэрмінам, для гаворак на Падляшшы і Заходнім Палессі ў Беларусі і Украіне.

Па-трэцяе, на поўным сур’ёзе прыводзяцца такія саманазвы як «яцвяжская мова» і «јітвјежа волода», без якога-небудзь тлумачэння, што прывязка палескіх гаворак да яцвягаў гэта плод хворых фантазій аднаго чалавека. 

Атрымліваецца не энцыклапедычны артыкул, а прасоўванне маргінальных тэорый праз Вікіпедыю. Трэба нешта вырашаць з гэтай тэмай. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 01:09, 20 лютага 2026 (+03)
: [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]], чытай пра [[загародскія гаворкі]], беларускія да асновы асноў. Пра заходнепалескую мікрамову, дарэчы, артыкул ёсць у томе &quot;Славянскія мовы&quot;, выдадзеным пад эгідай РАН, так што не лямантуй пачом зра. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:25, 20 лютага 2026 (+03)
:: То бок, аўтарытэтныя крыніцы паказваюць гэтую з'яву ці то як гаворкі беларускай мовы, ці то як гаворнкі ўкраінскай мовы, ці то як мікрамову — каб развіваць тэму ў БелВікі ёсць адразу тры артыкулы, правіць якія можа кожны ахвотны. Рэч у тым, што Вікіпедыя паказвае шырокі погляд на з'явы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:09, 20 лютага 2026 (+03)
::: Точна, акзваецца можна шчэ й артыкул [[Заходнепалескія гаворкі]] стварыць. Так, глядзіш, і сваю ўласную прастору ў БелВікі [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]] займее. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:28, 22 лютага 2026 (+03)

== [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]] ==
Пералапаціў рэкамендацыі. Пастараўся пазбавіцца ад вады, захаваўшы сутнасныя рэчы. Як умеў, узгадніў з існай практыкай. Спадзяюся, што насуперак кансэнсусу не пайшоў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:03, 14 лютага 2026 (+03) 

== About the two locked administrators and the future of this project ==
Apologies for writing in English here, but please see [[Размовы пра Вікіпедыю:Пасольства#About the two globally locked administrators and the future of this project]]. Thanks. [[Удзельнік:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[Размовы з удзельнікам:Codename Noreste|размовы]]) 07:38, 6 студзеня 2026 (+03)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;function2&quot;/&gt;
{{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki&lt;/span&gt;. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
&lt;section end=&quot;function2&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 17:22, 20 лістапада 2025 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29583860 --&gt;

== Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 ==

Dear Wikimedia communities,

We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year.

''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.''

In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects.

We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community.

📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]]

If you have questions about the project, please refer to the FAQs:  
* [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]]
* [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]]

''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]'''''

''Stay connected and receive updates:''  
* [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel]  
* [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list]

We look forward to collaborating with you and your community.


'''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 22:45, 16 студзеня 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29879549 --&gt;

== Feminism and Folklore 2026 starts soon ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 

Dear Wiki Community,

We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia.

The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects.

;About the Campaign 
'''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices.

;What Can Participants Write About? 
Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to:

* Folk festivals, rituals, and celebrations  
* Folk dances, music, and traditional performances  
* Women and queer figures in folklore  
* Women in mythology and oral traditions  
* Women warriors, witches, and witch-hunting narratives  
* Fairy tales, folk stories, and legends  
* Folk games, sports, and cultural practices  

Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools.

;How to Sign Up as an Organizer 
Organizers are requested to complete the following steps to register their community:

# Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] 
# Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool  
# Prepare a local article list and clearly mention:
#* Campaign timeline  
#* Local and international prizes  
# Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]]  
# Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]'''

;Campaign Tools

The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants:

* '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats.
* '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore.

Both tools are now available for use in the campaign.  '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]'''

;Learn More &amp; Get Support
For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''.

If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via:
* '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]'''
* Email us using details on the contact page.

;Join Us 
We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia.

Thank you and best wishes,
  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]'''

----

''Stay connected:''  
[[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp;
[[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

== Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]
Hello everyone,

We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe.

;About Wiki Loves Folklore 

'''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight:
* Folk traditions and rituals  
* Cultural festivals and celebrations  
* Traditional attire and crafts 
* Performing arts, music, and dance  
* Everyday practices rooted in folk heritage  

Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world.

[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] 

; Host a Local Edition 

As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to:
* Increase visibility of your region’s folk culture  
* Engage new contributors in your community  
* Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content  

'''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:'''  

If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know.

If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region.

;Get in Touch 
If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via:

* The project Talk pages  
* Email: '''support@wikilovesfolklore.org'''

We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail.

Warm regards,  

'''The Wiki Loves Folklore International Team'''
&lt;/div&gt;
[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:20, 18 студзеня 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&amp;oldid=29228188 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

00:01, 20 студзеня 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29905753 --&gt;

== Онлайн-семинар CEE Hub: Организация фотокампании Викимедиа – 21 февраля ==

[[Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] приглашает принять участие в онлайн семинаре из серии [[Wikimedia CEE Hub/Russian language events|мероприятий на русском языке]] на тему «Как организовать свою фотокампанию Викимедиа», который состоится 21 февраля, в субботу, в 15:00 UTC. Регистрация: [[Event:Как организовать свою фотокампанию Викимедиа]] - Meta-Wiki
&lt;!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&amp;oldid=30092539 --&gt;

== Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! ==

Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции!

CEE Hub планирует онлайн-мероприятие в Зуме для русскоязычного сообщества Викимедиа. Конференция будет включать  сессии по темам, которые интересны редакторам и участникам.

Мы планируем сосредоточиться на технических темах, но нам важно услышать, что инетресно вам! Этот опрос поможет нам понять, какие темы наиболее актуальны и интересны сообществу.

Мы планируем пригласить экспертов и работать совместно с техническими сотрудниками Фонда Викимедиа, чтобы предоставить новости и информацию из первых рук о инструментах и платформах  Викимедиа.

Конференция планируется на одну из суббот в мае 2026 года.

Ваше мнение очень важно — пожалуйста, потратьте несколько минут, чтобы поделиться своими предпочтениями и предложениями: https://forms.gle/zAfSA64BzCb3qnHh9
&lt;!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&amp;oldid=30092539 --&gt;

== Request for Comment: VisualEditor automatic reference names ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]].

We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community.
* Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently &lt;code&gt;&quot;:n&quot;&lt;/code&gt;, e.g. &lt;code&gt;&quot;:0&quot;&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;&quot;:1&quot;&lt;/code&gt;...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. &lt;code&gt;&quot;book_reference-1&quot;&lt;/code&gt;).
* Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name.
* Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation).
* Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. &quot;title&quot; or &quot;last&quot;+&quot;first&quot;) – defined by the community.

=== Feedback ===
[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]].

'''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism.
We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic.

Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings.

Thank you for participating!&lt;/div&gt; &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|размовы]])&lt;/bdi&gt; 14:15, 19 сакавіка 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&amp;oldid=30281362 --&gt;

== New Rapid Funds in CEE – global support now closer to your local activities ==

Hi everyone, 

'''Starting from 1 April 2026''', the CEE Hub will begin reviewing and supporting Rapid Fund applications for Central and Eastern Europe, in close cooperation with the Wikimedia Foundation. This change is part of our shared effort to bring support closer to communities and make the process more accessible and responsive to local contexts.

You will still apply through the same system (Fluxx), and WMF will continue handling contracts and fund transfers. What changes is that the CEE Hub becomes your first point of contact, offering guidance, reviewing applications, and staying closer to your ideas throughout the process.

We encourage you to reach out to [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni]], our Grants Specialist before applying. A short conversation can help clarify your idea and make things smoother from the start.

* ☝️ Rapid Funds remain open year-round (with possible delays in June and December).
* ☝️ For Central Asian communities: the process stays the same – you continue applying directly through WMF.

Join our online Q&amp;A session to learn more (same content, two options to join):
* 2 April, 5:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&amp;A Nr. 1|register here]])
* 8 April 7:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&amp;A Nr. 2|register here]])

More info &amp; contact: '''[[:m:CEE Hub Rapid Funds|Wikimedia CEE Hub/Rapid Grants]]'''

--[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 14:21, 31 сакавіка 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&amp;oldid=29670168 --&gt;

== Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]]
{{int:please-translate}}

Dear Wikipedians!

[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge &quot;'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''.

The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences.

🧩'''How to participate?'''

Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine.

🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''.

'''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.'''

If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&amp;messages=&amp;language=en&amp;x=D banner] into your own language.

Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! 

[[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&amp;oldid=28552112 --&gt;

== Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) ==

Hello everyone,

This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as &lt;code&gt;Module:Itemgroup/list&lt;/code&gt;).

'''The Change:'''&lt;br /&gt;
Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. 

We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''.

'''What You Need To Do:'''&lt;br /&gt;
To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search.

'''Deadline:'''&lt;br /&gt;
We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles.

Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 20:11, 3 красавіка 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29941252 --&gt;

== Request for comment (global AI policy) ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}}
A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}}
[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 03:57, 26 красавіка 2026 (+03)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30424282 --&gt;

== Call for Community Candidates – Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026 ==

''Please help us and your community by translating this announcement into your language!''

Dear all,

The [[Meta:Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026]] is currently underway.

There are 4 seats allocated to community representatives. Community members are invited to nominate themselves as candidates for these seats. These positions will be filled through a vote by the CEE community.

'''Eligibility criteria:'''

* Candidates must be [[Meta:Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026/Eligibility|eligible voters]]:
** Have a Wikimedia account created before 18 December 2025
** Have at least 300 edits between 18 December 2025 and 18 June 2026
** Must not have been blocked between 18 March 2026 and 18 June 2026
* Must have participated in at least 2 of the last 3 [[Meta:Wikimedia CEE Hub/CEE Hub Status Meeting|CEE Hub Advisory Group meetings]]

You can check your eligibility using the following tool:

https://cee-sc-election.toolforge.org/

'''How to proceed:'''

Candidates may nominate themselves or be nominated by others.

If nominated by others, the candidate must explicitly accept the nomination before 18 June 2026.

The candidate should create their nomination page and submit their candidacy [[Meta:Wikimedia_CEE_Hub_Steering_Committee_Election_2026/Nominations|here]]:

Please also inform your communities about the election and encourage participation.

Best regards,  

Electoral Commission of Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026

--[[Meta:Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Meta:Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 13:00, 30 красавіка 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:MHeidarzadeh-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&amp;oldid=30401522 --&gt;

== Приглашение: Wiki Conference для русскоязычных участников (16 мая) ==

Здравствуйте,

Мы хотели бы пригласить вас на Wiki Conference для русскоязычных участников — онлайн-мероприятие, проводимое при поддержке CEE Hub.

Встреча состоится в субботу, 16 мая, в 12:00 UTC / 14:00 CEST (пожалуйста, проверьте ваше местное время: https://zonestamp.toolforge.org/1778932800).
Вы можете зарегистрироваться заранее, чтобы получить ссылку для подключения: [[Event:Wiki_Conference_for_Russian-Speaking_Contributors]]

Это мероприятие задумано как пространство для участников движения Wikimedia из разных стран, где можно обменяться знаниями, опытом и идеями, связанными с работой в русскоязычных сообществах. Оно открыто для всех редакторов проектов Wikimedia.

Выступления приглашённых спикеров будут сопровождаться синхронным переводом на русский язык. Приглашаются все, кто заинтересован в обсуждаемых темах.

В программе предусмотрены сессии, посвящённые техническим аспектам программного обеспечения Wikimedia, панельная дискуссия о редактировании Википедии в сложных условиях, а также обмен опытом по сотрудничеству с учреждениями GLAM и дополнительные выступления от представителей сообщества.

Среди подтверждённых сессий:
- Сохранение нейтральности в ненейтральной среде — дискуссия с редакторами из разных языковых сообществ (Basak Tosun, Amir Sarabadani, Batyrbek Alimzhanov, Mikheil Chabukashvili), модератор — Iglika Ivanova
- Обмен успешными практиками развития GLAM-проектов — с участием Zana Strkovska (Wikimedia MKD)
- Состояние программного обеспечения Wikimedia — с участием Marshall Miller (Wikimedia Foundation)

Будем рады вашему участию.

С наилучшими пожеланиями,
&lt;br&gt;Команда CEE Hub
&lt;!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&amp;oldid=30401520 --&gt;

== Wiki Loves Eurovision 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Wiki Loves Eurovision edit-a-thon logo 2026.svg|right|250px]]

Hello everyone!

You are invited to participate in the &quot;[[meta:Wiki Loves Eurovision 2026|Wiki Loves Eurovision]]&quot; article writing contest, where our goal is to create new Eurovision-related articles in the CEE-language Wikipedia editions and improve existing ones. The contest will take place from May 10 to June 10, 2026, and prizes are available:

* 1st prize: a voucher worth €60
* 2nd prize: a voucher worth €50
* 3rd prize: a voucher worth €40
* 4th–10th prize: a voucher worth €30

To participate in the contest and learn more, please visit [[meta:Wiki Loves Eurovision 2026|this link]]. --[[User:MHeidarzadeh-CEEhub|MHeidarzadeh-CEEhub]] ([[User talk:MHeidarzadeh-CEEhub|talk]]) 14:00, 16 May 2026 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:MHeidarzadeh-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&amp;oldid=30401522 --&gt;

== Доступна запись Вики-конференция для русскоязычных участников ==

Здравствуйте,

Приглашаем вас посмотреть запись Вики-конференция для русскоязычных участников, которая состоялась 16 мая 2026.

Во время конференции участники из разных сообществ делились опытом работы в непростых условиях, обсуждали вопросы цензуры, безопасности редакторов и подходы к оценке надёжности источников в странах с ограниченной свободой медиа. Это был очень открытый и содержательный разговор о том, как сообщества продолжают развивать проекты Викимедиа даже в сложных обстоятельствах.

Также в программе были сессии о развитии языковых разделов Википедии в многоязычных странах, успешных GLAM-партнёрствах, работе с молодёжью через Instagram и TikTok, а также примеры регионального сотрудничества и поддержки между сообществами.

Большинство сессий проходило на английском языке с синхронным переводом на русский. Запись доступна в обеих языковых версиях.

Если вам интересны темы развития сообществ, международного сотрудничества, работы в сложных условиях или просто хочется услышать разные перспективы из региона — рекомендуем найти время и посмотреть запись.

Вики-конференция для русскоязычных участников (пароль:5s20@BJ6): https://us06web.zoom.us/rec/share/vRx-DOpGo_zhW6mdoWzOcuM99agcX-VGHhKl2MA9gMxH-_bH0R5jAoc035Ts2FIr.OyhTpsvbH61fqfXh

С наилучшими пожеланиями,
&lt;br&gt;Каро
&lt;!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&amp;oldid=30591666 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Migration to Parsoid&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;em&gt;[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]&lt;/em&gt;

Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier.

If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation.

There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki.

To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]].
&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]&lt;/bdi&gt; 20:06, 27 мая 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:ABreault (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2026-05-28_Wikipedias&amp;oldid=30597357 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Vote now in the 2026 U4C election&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC].

Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 20:14, 27 мая 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;</text>
      <sha1>norobaefu9tdj1v0v1q9g5fsfsq23j9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hogwarts Legacy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>732295</id>
    <revision>
      <id>5153209</id>
      <parentid>5144470</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T16:27:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5153209</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50179" sha1="25e8x9u54anqo9d8x6vpezjc418347i" xml:space="preserve">{{Картка гульні
|даты выпуску={{ubl|'''PS5''', '''Windows''', '''Xbox X/S'''|10 лютага 2023|'''PS4''', '''Xbox One'''|4 красавіка 2023|'''Nintendo Switch'''|25 ліпеня 2023}}
|выява=[[File:Hogwarts-Legacy-cover.jpg]]
}}
'''''Hogwarts Legacy''''' ({{Lang-be|Спадчына Хогвартса}}) — [[Action/RPG|ролевая экшан-гульня]] 2023 года, распрацаваная Avalanche Software і выдадзеная [[Warner Bros. Interactive Entertainment|Warner Bros. Games]] пад лэйблам Portkey Games. Дзеянне гульні разгортваецца ў чароўным сусвеце раманаў [[Серыя раманаў «Гары Потэр»|пра Гары Потэра]]. Гульня была выпушчана для [[PlayStation 5]], [[Microsoft Windows|Windows]] і [[Xbox Series X and Series S|Xbox Series X/S]] 10 лютага 2023 года. Выпуск на [[PlayStation 4]], [[Xbox One]] адбыўся 5 мая 2023 года, на [[Nintendo Switch]] — 14 лістапада 2023 года.

Дзеянне адбываецца перад падзеямі раманаў, гулец кіруе студэнтам [[Хогвартс|школы вядзьмарства і чараўніцтва Хогвартс]] у канцы 1800-х гадоў, які вучыцца валодаць рознымі магічнымі здольнасцямі і прадметамі пры дапамозе іншых студэнтаў і выкладчыкаў. ''Hogwarts Legacy'' — гэта першы рэліз Avalanche з моманту іх набыцця Warner Bros. у 2017 годзе. Распрацоўка пачалася ў 2018 годзе. Анансаваная ў 2020 годзе гульня была адкладзена спачатку да 2022 года, а пазней да канчатковай даты выпуску. Перад яго анонсам у 2018 годзе ў [[Інтэрнэт]] прасачыліся перадрэлізныя кадры гульнявога працэсу.

Гульня атрымала ў цэлым спрыяльныя водгукі ад крытыкаў, з пахвалой за бой, [[дызайн]] свету і персанажаў і крытыку за пабочныя місіі і тэхнічныя праблемы. Перад выхадам гульня выклікала спрэчкі з-за поглядаў на транссэксуалаў стваральніцы ''Гары Потэра'' [[Джаан Роўлінг|Джоан Роўлінг]] і сцвярджэнняў, што гульня ўключала антысеміцкія тропы, што прывяло да заклікаў да байкоту.

== Геймплэй ==
''Hogwarts Legacy'' — гэта [[Action/RPG|ролевая экшан-гульня]], у якой гульцы могуць наведваць заняткі ў [[Хогвартс|школе вядзьмарства і чараўніцтва Хогвартс]]. Гульцы могуць даследаваць месцы з франшызы Wizarding World, такія як [[Хогвартс|Забаронены лес]], Дыягон Алея і Хогсмід.&lt;ref name=&quot;Breslin 2020&quot;&gt;{{Cite web|last=Breslin|first=Richard|title=New Harry Potter RPG Will Have a Morality System|website=GameByte|date=November 2, 2020|url=https://www.gamebyte.com/harry-potter-rpg-hogwarts-legacy-morality-system/|archive-date=October 19, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019201942/https://www.gamebyte.com/harry-potter-rpg-hogwarts-legacy-morality-system/|subtitle=live}}&lt;/ref&gt; Сярод іншых абласцей, якія яшчэ не бачылі візуальна ў іншых СМІ, — агульныя пакоі [[Хогвартс|Хафлпафа]] і [[Хогвартс|Рэйвенкло]].&lt;ref name=&quot;Hogwarts Legacy - Official Behind the Scenes 4K&quot;&gt;{{Cite web|title=Hogwarts Legacy - Official Behind the Scenes 4K|website=Youtube|date=March 18, 2022|url=https://www.youtube.com/watch?v=sUvS8gCdEj0&amp;t=1s|archive-date=March 27, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220327150256/https://www.youtube.com/watch?v=sUvS8gCdEj0&amp;t=1s|subtitle=live}}&lt;/ref&gt; Па ходзе гульні інтэр’ер і экстэр’ер замка візуальна змяняюцца ў адпаведнасці з сезонамі году.&lt;ref name=&quot;Jessop 2023&quot;&gt;{{Cite web|last=Jessop|first=Vicky|date=February 10, 2023|title=Hogwarts Legacy: From goblins to gameplay, here's how to play|url=https://ca.movies.yahoo.com/hogwarts-legacy-goblins-gameplay-explore-160200902.html|website=Yahoo Movies Canada}}&lt;/ref&gt;

Падчас стварэння персанажа гулец можа выбраць яго знешні выгляд, [[Гендар|пол]] і адзін з чатырох [[Хогвартс|дамоў Хогвартса]]. Гульцы могуць наладзіць голас свайго персанажа, тып целаскладу і дадаць аксэсуары, такія як [[акуляры]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-03-02/harry-potter-video-game-will-allow-for-transgender-characters|title=Harry Potter Video Game Will Allow Transgender Characters|first=Jason|last=Schreier|date=March 2, 2021|publisher=[[Bloomberg News|Bloomberg]]|archive-date=March 2, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210302133124/https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-03-02/harry-potter-video-game-will-allow-for-transgender-characters|subtitle=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gamespot Nov Showcase&quot;/&gt; Павышэнне ўзроўню дазваляе гульцу атрымліваць і паляпшаць розныя загаворы, таленты і здольнасці. З дапамогай гульнявых выпрабаванняў персанаж гульца атрымлівае ачкі вопыту, каб атрымаць узроўні. Гэтыя выпрабаванні бываюць у выглядзе бою, квэстаў, даследаванняў, палявых даведнікаў і [[Хогвартс|Пакоя патрабаванняў]]. Нягледзячы на тое, што ачкі для чатырох дамоў Хогвартса гуляюць ролю ў сюжэце гульні, на іх не ўплываюць дзеянні гульца.&lt;ref name=&quot;Gamespot Nov Showcase&quot; /&gt; У гульні ёсць элементы налады навакольнага асяроддзя; гульцы могуць змяняць Пакой патрабаванняў па меры павышэння ўзроўню ў гульні.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hogwartslegacy.com/en-us/faq|title=Q hat is the Room of Requirement?|archive-date=March 25, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220325000313/https://www.hogwartslegacy.com/en-us/faq|subtitle=live}}&lt;/ref&gt;

Персанаж гульца вучыцца складаць розныя магічныя загаворы, варыць зелля і асвойваць баявыя здольнасці. Па меры прасоўвання гульцы выпрацоўваюць свой асаблівы стыль бою.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hogwartslegacy.com/en-us/faq|title=Q: Can players customize their character in Hogwarts Legacy?|archive-date=March 25, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220325000313/https://www.hogwartslegacy.com/en-us/faq|subtitle=live}}&lt;/ref&gt; Хоць наведванне заняткаў спрыяе паляпшэнню гульнявой механікі, такое вывучэнне загавораў само па сабе не з’яўляецца запланаваным элементам гульнявога працэсу. Заняткі будуць наведвацца ў рамках этапаў развіцця сюжэта.&lt;ref name=&quot;Gamespot Nov Showcase&quot;/&gt; Гульцы могуць набываць баявыя прадметы шляхам гандлю або вырабу, якія могуць быць выкарыстаны для нанясення шкоды ворагам або прымянення бафаў да гульца. Гульцы змогуць прыручаць розных магічных звяроў, у тым ліку гіпагрыфаў і фестралаў, даглядаць за імі і ездзіць верхам. [[Цмок]]і, [[Троль|тролі]], акрамантулы, графарны, месяцовыя цяляты, фвуперы, кнізлы і ніфлеры — чароўныя істоты якія таксама ёсць ў гульне. Некаторых істот можна выкарыстоўваць у баі, напрыклад, выкарыстоўваць мандрагоры для аглушэння ворагаў.&lt;ref name=&quot;Hogwarts Legacy - State of Play Official Gameplay Reveal&quot;&gt;{{Cite web|title=Hogwarts Legacy - State of Play Official Gameplay Reveal|url=https://www.youtube.com/watch?v=2AZmuZNu5LA|archive-date=March 17, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220317233638/https://www.youtube.com/watch?v=2AZmuZNu5LA|subtitle=live}}&lt;/ref&gt;

Персанажы гульцоў могуць пасябраваць з персанажамі, якія не з’яўляюцца гульцамі . Па меры развіцця гэтых адносін школьныя таварышы становяцца кампаньёнамі, якія могуць суправаджаць гульцоў у іх падарожжы, пашыраць іх здольнасці і прапаноўваць унікальныя варыянты дыялогу, калі гульцы вывучаюць іх гісторыі.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hogwartslegacy.com/en-us/faq|title=Q Will players establish friendships in Hogwarts Legacy?|archive-date=March 25, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220325000313/https://www.hogwartslegacy.com/en-us/faq|subtitle=live}}&lt;/ref&gt;

== Сюжэт ==
[[Файл:Hogwarts Legacy – Official 4K Reveal Trailer.webm|міні|Трэйлер ''Hogwarts Legacy''.]]
''Hogwarts Legacy'' разгортваецца ў канцы 1800-х гадоў і расказвае пра студэнта, які пачынае вучыцца ў [[Хогвартс]]е на пятым курсе.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hogwartslegacy.com/en-us/faq|title=Q What is the original story of Hogwarts Legacy?|archive-date=March 25, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220325000313/https://www.hogwartslegacy.com/en-us/faq|subtitle=live}}&lt;/ref&gt; Гульцы бяруць пад кантроль новага вучня Хогвартса, якога агучваюць Себасцьян Крофт або Амелія Гетынг у англійскай агучцы. Паколькі гулец пачынае навучанне ў школе пазней, чым іншыя студэнты, [[Міністэрства магіі]] забяспечвае яго гідам-чараўніком. Завяршэнне раздзелаў гэтага кіраўніцтва шляхам вывучэння дае дадатковую інфармацыю і ачкі вопыту.&lt;ref name=&quot;Gamespot Nov Showcase&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=E-uKPw70j5g|title=Hogwarts Legacy Gameplay Showcase|date=November 11, 2022|archive-date=November 14, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221114190716/https://www.youtube.com/watch?v=E-uKPw70j5g|subtitle=live}}&lt;/ref&gt; Персанаж гульца, які валодае ключом да «старажытнай таямніцы, якая пагражае разарваць свет чараўнікоў», здольны маніпуляваць таямнічай старажытнай магіяй і яму трэба будзе дапамагчы раскрыць, чаму гэтая забытая магія раптоўна адрадзілася і тыя, якія адначасова спрабуюць яго выкарыстаць.&lt;ref name=&quot;Jessop 2023&quot;/&gt;

Новы персанаж, [[прафесар]] Элеазар Фіг выступае ў ролі настаўніка галоўнага героя. Сярод іншых новых персанажаў — студэнты Хогвартса Аміт Таккар (Асіф Алі), Эверэт Клоптан (Люк Янгблад), прафесары Онай (Кандэс Кейн) і Шах (Сом Капіла), Фінеас Нігелус Блэк ([[Сайман Пег|Сайман Пэгг]]) і прафесар Мацільда Уізлі (Леслі Нікал). Падчас сваіх прыгод галоўны герой можа пасябраваць з аднакурснікамі Натсаі Онай, Попі Суітынг і Себасцьянам Салаў, якія суправаджаюць іх у падарожжы ў якасці кампаньёнаў.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ign.com/wikis/hogwarts-legacy/Companions|title=Companions|archive-date=October 19, 2022}}&lt;/ref&gt; Антаганісты, прадстаўленыя ў гульні, ўключаюць Ранрока, лідэра Паўстання Гоблінаў, і Віктара Руквуда, лідэра групы Цёмных Чараўнікоў.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Hogwarts Legacy: Your first look at extended gameplay|date=March 17, 2022|url=https://blog.playstation.com/2022/03/17/hogwarts-legacy-your-first-look-at-extended-gameplay/|archive-date=March 27, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220327070025/https://blog.playstation.com/2022/03/17/hogwarts-legacy-your-first-look-at-extended-gameplay/|subtitle=live}}&lt;/ref&gt;

== Распрацоўка ==
Гульня была распрацавана кампаніяй Avalanche Software, якая была набыта [[Warner Bros. Interactive Entertainment|Warner Bros.]] [[Warner Bros. Interactive Entertainment|Interactive Entertainment]] ад [[The Walt Disney Company|Disney]] у студзені 2017 г.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=September 16, 2020|title=Hogwarts Legacy is an open world Harry Potter game coming to PS5, Xbox Series X, and PC|url=https://www.theverge.com/21440330/harry-potter-hogwarts-legacy-ps5-playstation-5-trailer-open-world-sony|website=[[The Verge]]|archive-date=September 19, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200919100156/https://www.theverge.com/21440330/harry-potter-hogwarts-legacy-ps5-playstation-5-trailer-open-world-sony|subtitle=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://venturebeat.com/2017/01/27/the-deanbeat-avalanche-software-disney-warner-bros/|title=The DeanBeat: How Warner Bros. rescued Avalanche Studios after Disney buried it|website=[[VentureBeat]]|date=January 27, 2017|archive-date=May 8, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210508225237/https://venturebeat.com/2017/01/27/the-deanbeat-avalanche-software-disney-warner-bros/|subtitle=live}}&lt;/ref&gt; У тым жа годзе [[Warner Brothers|Warner Bros.]] стварыла новы выдавецкі лэйбл пад назвай Portkey Games, які быў прысвечаны кіраванню ліцэнзіяй Wizarding World.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://venturebeat.com/2017/11/08/warner-bros-interactive-conjures-up-portkey-games-to-oversee-harry-potter-license/|title=Warner Bros. Interactive conjures up Portkey Games to oversee Harry Potter licence|website=[[VentureBeat]]|date=November 8, 2017|archive-date=January 19, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180119175548/https://venturebeat.com/2017/11/08/warner-bros-interactive-conjures-up-portkey-games-to-oversee-harry-potter-license/|subtitle=live}}&lt;/ref&gt; Стваральніца ''Гары Потэра'' [[Джаан Роўлінг|Джоан Роўлінг]] не ўдзельнічала ў распрацоўцы.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.theverge.com/2020/9/17/21443940/hogwarts-legacy-jk-rowling-transphobia-warner-bros-robert-galbraith|title=Warner Bros. reassures fans that J.&amp;nbsp;K. Rowling isn't directly involved with new Harry Potter game|website=[[The Verge]]|date=September 17, 2020|archive-date=May 8, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210508225218/https://www.theverge.com/2020/9/17/21443940/hogwarts-legacy-jk-rowling-transphobia-warner-bros-robert-galbraith|subtitle=live}}&lt;/ref&gt;

У гульні выкарыстоўваецца рухавік Unreal Engine.&lt;ref name=&quot;UE&quot;&gt;{{Cite web|date=January 6, 2022|title=Awesome Unreal Engine-powered games of 2022|url=https://www.youtube.com/watch?v=YuANN6dPgtQ|subtitle=live|website=YouTube|archive-date=January 16, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220116114218/https://www.youtube.com/watch?v=YuANN6dPgtQ&amp;gl=US&amp;hl=en}}&lt;/ref&gt; Кадры гульнявога працэсу ўпершыню з’явіліся ў 2018 годзе.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ign.com/articles/2018/10/02/harry-potter-rpg-leaked-gameplay-sends-internet-into-speculation|title=Harry Potter RPG Leaked Gameplay Has Fans Freaking Out|website=[[IGN]]|date=October 2, 2018|archive-date=September 25, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200925081519/https://www.ign.com/articles/2018/10/02/harry-potter-rpg-leaked-gameplay-sends-internet-into-speculation|subtitle=live}}&lt;/ref&gt; ''Hogwarts Legacy'' быў абвешчаны на мерапрыемстве PlayStation 5 у верасні 2020 года, з планамі выпусціць яго для [[PlayStation 4]], PlayStation 5, [[Microsoft Windows|Windows]], [[Xbox One]] і [[Xbox Series X and Series S|Xbox Series X/S]] у 2021 годзе.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ign.com/articles/ps5-harry-potter-rpg|title=Harry Potter RPG Hogwarts Legacy Announced, Confirmed for PS5|website=[[IGN]]|date=September 16, 2020|archive-date=September 19, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200919100152/https://www.ign.com/articles/ps5-harry-potter-rpg|subtitle=live}}&lt;/ref&gt; Гульня была адкладзена двойчы, спачатку на 2022 год, а потым на 10 лютага 2023 года.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=January 13, 2021|title=Warner Bros. Delays Harry Potter Video Game Until 2022|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-01-13/warner-brothers-delays-harry-potter-video-game-until-2022?srnd=technology-vp|website=[[Bloomberg News|Bloomberg]]|archive-date=January 16, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116112106/https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-01-13/warner-brothers-delays-harry-potter-video-game-until-2022?srnd=technology-vp|subtitle=live}}&lt;/ref&gt; Версіі для PS4 і Xbox One былі адкладзены з лютага 2023 года на красавік.&lt;ref name=&quot;HL Gem 2022&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.gematsu.com/2022/12/hogwarts-legacy-for-ps4-and-xbox-one-delayed-to-april-4-2023-switch-version-launches-july-25|title=Hogwarts Legacy for PS4 and Xbox One delayed to April 4, 2023; Switch version launches July 25|website=Gematsu|date=December 13, 2022|archive-date=December 13, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221213164734/https://www.gematsu.com/2022/12/hogwarts-legacy-for-ps4-and-xbox-one-delayed-to-april-4-2023-switch-version-launches-july-25|subtitle=live}}&lt;/ref&gt; Выпуск порта [[Nintendo Switch]] запланаваны на 25 ліпеня 2023 года.&lt;ref name=&quot;HL Gem 2022&quot; /&gt; Ранні доступ быў даступны з 7 лютага 2023 года людзям, якія папярэдне заказалі фізічнае калекцыйнае выданне або Digital Deluxe выданне гульні на кансолі або ПК.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Here's The Exact Time 'Hogwarts Legacy' Early Access Begins On PS5, Xbox Series X And PC|url=https://www.forbes.com/sites/erikkain/2023/02/07/heres-the-exact-time-hogwarts-legacy-early-access-begins-on-ps5-xbox-series-x-and-pc/|website=Forbes|language=en}}&lt;/ref&gt;

Музыка ў ''Hogwarts Legacy'' змяняецца ў залежнасці ад месцазнаходжання персанажа ў адкрытым свеце, з прыкметнымі адрозненнямі ў пэўных агульных пакоях, да якіх могуць атрымаць доступ толькі гульцы, якія выбралі адпаведны школьны дом.&lt;ref name=&quot;Gamespot Nov Showcase&quot;/&gt;

== Крытыка ==
 {{Рэйтынгі|rev1=Metecritic|rev1Score=(PC) 84/100&lt;ref name=&quot;MCPC&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.metacritic.com/game/pc/hogwarts-legacy/|title=Hogwarts Legacy for PC Reviews|website=[[Metacritic]]|access-date=February 6, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230206121306/https://www.metacritic.com/game/pc/hogwarts-legacy|archive-date=6 лютага 2023|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;(PS5) 84/100&lt;ref name=&quot;MCPS5&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.metacritic.com/game/playstation-5/hogwarts-legacy/|title=Hogwarts Legacy for PlayStation 5 Reviews|website=[[Metacritic]]|access-date=February 11, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230206063950/https://www.metacritic.com/game/playstation-5/hogwarts-legacy|archive-date=6 лютага 2023|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;(XSXS) 90/100&lt;ref name=&quot;MCXSXS&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.metacritic.com/game/xbox-series-x/hogwarts-legacy/|title=Hogwarts Legacy for Xbox Series X Reviews|website=[[Metacritic]]|access-date=February 6, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230206131708/https://www.metacritic.com/game/xbox-series-x/hogwarts-legacy|archive-date=6 лютага 2023|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;|rev2=Destructoid|rev2Score=7/10&lt;ref&gt;{{cite web|last=Carter|first=Chris|date=February 10, 2023|url=https://www.destructoid.com/reviews/review-hogwarts-legacy/|title=Review: Hogwarts Legacy|website=[[Destructoid]]|access-date=February 10, 2023}}&lt;/ref&gt;|rev3=Game Informer|rev3Score=9/10&lt;ref&gt;{{Cite magazine |last=Miller |first=Matt |date=February 10, 2023 |title=Hogwarts Legacy Review - A Potion Well-Brewed |url=https://www.gameinformer.com/review/hogwarts-legacy/a-potion-well-brewed |access-date=February 14, 2023 |magazine=[[Game Informer]] |language=en |archive-date=12 лютага 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230212193416/https://www.gameinformer.com/review/hogwarts-legacy/a-potion-well-brewed |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;|rev4=IGN|rev4Score=9/10&lt;ref name=&quot;IGN&quot;&gt;{{cite web|last=Northup|first=Travis|date=February 6, 2023|url=https://www.ign.com/articles/hogwarts-legacy-review-harry-potter-ps5-xbox-pc|title=Hogwarts Legacy Review|website=[[IGN]]|access-date=February 6, 2023}}&lt;/ref&gt;|rev5=The Guardian|rev5Score={{Rating|3|5}}&lt;ref&gt;{{cite web|last=MacDonald|first=Keza|date=February 6, 2023|url=https://www.theguardian.com/games/2023/feb/06/hogwarts-legacy-review-wizarding-wish-fulfilment-whose-magic-wears-off|title=Hogwarts Legacy review – wizarding wish-fulfilment whose magic wears off|website=[[The Guardian]]|access-date=February 6, 2023}}&lt;/ref&gt;|rev6=PC Gamer (US)|rev6Score=83/100&lt;ref name=&quot;PCGUS&quot;&gt;{{Cite web |last=Park |first=Morgan |date=February 11, 2023 |title=Hogwarts Legacy review |url=https://www.pcgamer.com/hogwarts-legacy-review/ |access-date=February 14, 2023 |website=[[PC Gamer]] |language=en}}&lt;/ref&gt;|rev7=Digital Trends|rev7Score={{Rating|2.5|5}}&lt;ref&gt;{{cite web|last=Colantonio|first=Giovanni|date=February 9, 2023|url=https://www.digitaltrends.com/gaming/hogwarts-legacy-ps5-review/|title=Hogwarts Legacy review: uninspired Harry Potter game is deathly hollow|website=[[Digital Trends]]|access-date=February 9, 2023}}&lt;/ref&gt;}}Гульня ўвайшла ў некалькі спісаў самых чаканых гульняў 2023 года: ''CNET'',&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Boom|first=Daniel Van|title=Biggest Games Coming in 2023: All the Release Dates You Need to Know|url=https://www.cnet.com/tech/gaming/2023-video-game-release-dates-all-the-playstation-xbox-and-switch-games-to-know-about/|website=CNET|language=en}}&lt;/ref&gt; [[CNN]],&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Cabral|first=Matt|title=The 15 most anticipated games of 2023|url=https://www.cnn.com/cnn-underscored/electronics/most-anticipated-games-2023|website=CNN Underscored|language=en}}&lt;/ref&gt; ComingSoon,&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Leri|first=Michael|title=ComingSoon's 50 Most Anticipated 2023 Video Games|url=https://www.comingsoon.net/games/features/1257187-comingsoon-50-most-anticipated-video-games-of-2023|website=ComingSoon.net - Movie Trailers, TV &amp; Streaming News, and More|language=en-US|archive-date=https://web.archive.org/web/20230105134829/https://www.comingsoon.net/games/features/1257187-comingsoon-50-most-anticipated-video-games-of-2023|subtitle=live}}&lt;/ref&gt; ''Den of Geek'',&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Byrd|first=Matthew|title=The Biggest New Games of 2023|url=https://www.denofgeek.com/games/the-biggest-new-games-in-2023/|website=Den of Geek|language=en-US|archive-date=4 студзеня 2023|subtitle=live|access-date=16 лютага 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230104080005/https://www.denofgeek.com/games/the-biggest-new-games-in-2023/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ''Game Rant'',&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Duckworth|first=Joshua|title=The 20 Most Anticipated Games of 2023|url=https://gamerant.com/most-anticipated-video-game-release-dates-2023-best/|website=Game Rant|language=en|archive-date=https://web.archive.org/web/20230105134829/https://gamerant.com/most-anticipated-video-game-release-dates-2023-best/|subtitle=live}}&lt;/ref&gt; ''GameSpot'',&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Most Anticipated Games of 2023|url=https://www.gamespot.com/most-anticipated-games-of-2023/|website=GameSpot|language=en-US}}&lt;/ref&gt; ''[[IGN]]'',&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Sirani|first=Jordan|title=The Biggest Games Coming in 2023|url=https://www.ign.com/articles/biggest-games-of-2023|website=IGN|language=en|archive-date=https://web.archive.org/web/20230105134828/https://www.ign.com/articles/biggest-games-of-2023|subtitle=live}}&lt;/ref&gt; ''PC Games'',&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Schütz|first=Felix|title=PC-Spiele 2023: Großer Ausblick auf die PC-Highlights des Jahres|url=https://www.pcgames.de/Spiele-Thema-239104/Specials/2023-PC-Ausblick-Termine-Release-1410407/|subtitle=live|archive-date=https://web.archive.org/web/20230105134830/https://www.pcgames.de/Spiele-Thema-239104/Specials/2023-PC-Ausblick-Termine-Release-1410407/|website=PC Games|language=de}}&lt;/ref&gt; [[National Public Radio|NPR]],&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Mastromarino|first=James Perkins|title=NPR's most anticipated video games of 2023|url=https://www.npr.org/2023/01/13/1148436265/most-anticipated-games-2023|website=NPR}}&lt;/ref&gt; ''Polygon'',&lt;ref&gt;{{Cite web|last=McWhertor|first=Michael|title=Polygon's 50 most anticipated games of 2023|url=https://www.polygon.com/gaming/23520658/2023-upcoming-video-games-pc-nintendo-switch-ps4-ps5-xbox|website=Polygon|language=en-US|archive-date=https://web.archive.org/web/20230105134829/https://www.polygon.com/gaming/23520658/2023-upcoming-video-games-pc-nintendo-switch-ps4-ps5-xbox|subtitle=live}}&lt;/ref&gt; ''[[Time]]'', ''VentureBeat'',&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Kaser|first=Rachel|title=The most anticipated video games of 2023|url=https://venturebeat.com/games/the-most-anticipated-video-games-of-2023/|subtitle=live|archive-date=https://web.archive.org/web/20230105134828/https://venturebeat.com/games/the-most-anticipated-video-games-of-2023/|website=VentureBeat|language=en-US}}&lt;/ref&gt; ''VG247'',&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Saed|first=Sherif|title=Upcoming video games and 2023 release schedule|url=https://www.vg247.com/video-game-release-dates-2023|website=VG247|language=en}}&lt;/ref&gt; і ''GamesHub'' .&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Williams|first=Leah J.|title=The biggest video games set to launch in 2023|url=https://www.gameshub.com/news/features/the-biggest-video-games-releasing-2023-27060/|website=GamesHub|language=en-AU|archive-date=https://web.archive.org/web/20230105134830/https://www.gameshub.com/news/features/the-biggest-video-games-releasing-2023-27060/|subtitle=live}}&lt;/ref&gt;

Падчас ранняга доступу гульня дасягнула піка ў больш чым 489 000 адначасовых гульцоў у [[Steam]] . Да гэтага часу ''Hogwarts Legacy'' дасягнула другога па велічыні гульца для любой платнай аднакарыстальніцкай гульні.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2023-02-09|title=Hogwarts Legacy Has One of Steam's Biggest Early Access Launches|url=https://www.ign.com/articles/hogwarts-legacy-has-one-of-steams-biggest-early-access-launches|website=IGN|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Hogwarts Legacy Is Putting Up Huge Numbers On Twitch And Steam|url=https://www.gamespot.com/articles/hogwarts-legacy-is-putting-up-huge-numbers-on-twitch-and-steam/1100-6511327/|website=GameSpot|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

=== Меркаванне крытыкаў ===
Згодна з агрэгатарам рэцэнзій [[Metacritic]], ''Hogwarts Legacy'' атрымаў «у цэлым спрыяльныя» водгукі за свае версіі для ПК і PlayStation 5 і «ўсеагульнае прызнанне» за сваю версію для [[Xbox Series X and Series S|Xbox Series X.]]

''[[IGN]]'' ацаніў розных персанажаў студэнтаў і прафесараў як «запамінальных» і «незаменных», сказаўшы, што яны пераадольваюць слабасць асноўнай сюжэтнай лініі і тэхнічнага выканання, каб стварыць «фантазію Хогвартса». ''PC Gamer'' спадабаўся погляд ''Legacy'' на Wizard Duels, але ён напісаў, што ў гульні можна было б выкарыстоўваць больш тэхнічную дасканаласць, заявіўшы: «Найбольш прыкметнымі з’яўляюцца кароткія, але частыя паўзы каля дзвярэй Хогвартса, калі гульня загружае ўсё, што ёсць на іншы бок». ''PCGamesN'' атрымліваў асалоду ад галаваломак і таямніц Хогвартса, але палічыў, што гульня не ўдалася, калі справа дайшла да пабочных квэстаў, апісваючы іх як «простыя заданні па здабычы, з некалькімі ворагамі, якіх трэба забіць па дарозе».

=== Спрэчкі ===

==== Абвінавачванні ў антысемітызме ====
Пасля выхаду першага геймплэйнага трэйлера ў сакавіку 2022 года, гульня атрымала крытыку за тое, што заснавана на эпохе Паўстання гоблінаў у гісторыі Чарадзейнага свету з сюжэтнай лініяй гульні, засяроджанай на тым, што гулец падаўляе паўстанне гоблінаў. Веды Чарадзейнага свету, якія атачаюць гоблінаў, часта абвінавачвалі ў тым, што яны заснаваныя на антысеміцкіх тропах.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.vice.com/en/article/n7nmzk/hogwarts-legacy-imagines-a-harry-potter-without-jk-rowling|title=Hogwarts Legacy Imagines a Harry Potter Without JK Rowling|website=[[Vice (magazine)|Vice]]|date=March 25, 2022|archive-date=April 3, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220403110531/https://www.vice.com/en/article/n7nmzk/hogwarts-legacy-imagines-a-harry-potter-without-jk-rowling|subtitle=live}}&lt;/ref&gt; Крытыка вынікала з меркаванняў, што асноўны пасыл гульні заключаўся ў тым, што група гоблінаў меншасці павінна лічыцца ворагам за тое, што яны паўсталі супраць свайго прыгнятальніка і змагаліся за свабоду і роўныя правы.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=March 19, 2022|title=Did Hogwarts Legacy Seriously Just Make The Anti-Semitic Goblins The Villains?|url=https://www.thegamer.com/hogwarts-legacy-harry-potter-plot-anti-semitic-goblins-villains/|subtitle=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220325205111/https://www.thegamer.com/hogwarts-legacy-harry-potter-plot-anti-semitic-goblins-villains/|archive-date=March 25, 2022|website=The Gamer}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=March 21, 2022|title=Hogwarts Legacy accused of using an anti-Semitic trope with goblin plot|url=https://www.dailydot.com/unclick/hogwarts-legacy-goblins-antisemitism/|subtitle=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220322072522/https://www.dailydot.com/unclick/hogwarts-legacy-goblins-antisemitism/|archive-date=March 22, 2022|website=Daily Dot}}&lt;/ref&gt; Цэнтральную сюжэтную лінію параўноўвалі з антысеміцкім міфам аб крывавым паклёпе, у якім габрэі крадуць і забіваюць дзяцей, каб выкарыстоўваць іх [[кроў]] у рытуалах, а таксама раскрытыкавалі тэкст пра выдуманае паўстанне гоблінаў у 1612 годзе з-за таго, што адбыўся сапраўдны пагром паміж 1612 і 1616 гг.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2023-02-10|title=Hogwarts Legacy Players Are Already Finding More Troubling Antisemitic References|url=https://www.themarysue.com/hogwarts-legacy-players-are-already-finding-more-troubling-antisemitic-references/|website=The Mary Sue|language=en}}&lt;/ref&gt;

Тым не менш, выява гоблінаў як у гульні, так і ў больш шырокім сусвеце ''Гары Потэра'' была абаронена некаторымі, у тым ліку Англа-габрэйскай кампаніяй супраць антысемітызму, якая выпусціла заяву, у якой гаворыцца, што «вобраз гоблінаў у серыі Гары Потэра з’яўляецца твор з іх адлюстраваннем у заходняй літаратуры ў цэлым і з’яўляецца большым сведчаннем стагоддзяў антысемітызму хрысціянскага свету, чым зласлівасці сучасных мастакоў. Гэтак жа і Джоан Роўлінг, якая за апошнія гады зарэкамендавала сябе як нястомная абаронца габрэйскай супольнасці». Трэвіс Нортап, які піша для ''IGN'', не пагаджаецца з тым, што ў гульні прысутнічаюць антысеміцкія тропы, напісаўшы ў Twitter: «Гісторыя не адлюстроўвае кабалу гоблінаў, якія кантралююць банкі, якія спрабуюць захапіць свет. Гаворка ідзе пра аднаго канкрэтнага гобліна, які паўстае супраць настойлівага патрабавання Чарадзейскага свету не дапускаць магіі да іх роду».&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2023-02-11|language=en}}&lt;/ref&gt; Джон Сцюарт, які раней ствараў у некаторых уражанне, што ён падтрымлівае абвінавачванні, удакладніў, што ён «не абвінавачвае Дж.&amp;nbsp;К. Роўлінг быць антысемітам».&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2022-01-05|language=en}}&lt;/ref&gt;

==== Апазіцыя Дж.&amp;nbsp;К. Роўлінг ====
''Hogwarts Legacy'' стала прадметам спрэчак у адказ на супярэчлівыя погляды Роўлінг на транссэксуалаў.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Byrd|first=Matthew|date=6 February 2023|title=Hogwarts Legacy Controversy Explained: Why Are People Boycotting the Game?|url=https://www.denofgeek.com/games/hogwarts-legacy-controversy-explained-why-are-people-boycotting-the-game/|website=Den of Geek}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Jacobs|first=Julia|date=9 February 2023|title=Hogwarts Legacy Can't Cast Aside Debate Over J.K. Rowling|website=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2023/02/09/arts/hogwarts-legacy-jk-rowling.html}}&lt;/ref&gt; Шмат хто ў апазіцыі да Роўлінг заклікаў байкатаваць гульню як сродак праявы салідарнасці з транссэксуальнай супольнасцю&lt;ref name=&quot;BBC News Controversy&quot;&gt;{{Cite web|last=Powell|first=Steffan|title=Hogwarts Legacy game comes out as online debate continues|url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-64572328|website=BBC News|archive-date=https://web.archive.org/web/20230210040725/https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-64572328|date=February 10, 2023}}&lt;/ref&gt; і каб перашкодзіць фінансавым выгодам, якія яна атрымае ад яе выпуску ў выглядзе выплаты ганарараў.&lt;ref name=&quot;Polygon Controversy&quot;&gt;{{Cite web|last=Good|first=Owen|title=Why is Hogwarts Legacy, a Harry Potter video game, so controversial?|url=https://www.polygon.com/23584328/hogwarts-legacy-controversy-jk-rowling-explainer-transphobia-release-boycott|website=Polygon|archive-date=https://web.archive.org/web/20230204155415/https://www.polygon.com/23584328/hogwarts-legacy-controversy-jk-rowling-explainer-transphobia-release-boycott|date=February 4, 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;The Guardian Controversy&quot;&gt;{{Cite web|last=MacDonald|first=Keza|title=Pushing Buttons: 'We can survive without it' – the gamers boycotting Hogwarts Legacy|url=https://www.theguardian.com/games/2023/feb/08/pushing-buttons-hogwarts-legacy-jk-rowling|website=The Guardian|archive-date=https://web.archive.org/web/20230208120619/https://www.theguardian.com/games/2023/feb/08/pushing-buttons-hogwarts-legacy-jk-rowling|date=February 8, 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IGN Asia Controversy&quot;&gt;{{Cite web|last=Bahri|first=Syazwa|title=Here's Why Some Gamers Are Boycotting 'Hogwarts Legacy'|url=https://sea.ign.com/hogwarts-legacy/195258/news/heres-why-some-gamers-are-boycotting-hogwarts-legacy|website=IGN Southeast Asia|archive-date=https://web.archive.org/web/20230210031820/https://sea.ign.com/hogwarts-legacy/195258/news/heres-why-some-gamers-are-boycotting-hogwarts-legacy|date=February 10, 2023}}&lt;/ref&gt; Іншыя, у тым ліку члены ЛГБТ-супольнасці, лічылі, што ''Hogwarts Legacy'' можна аддзяліць ад поглядаў стваральніка яе сусвету.&lt;ref name=&quot;BBC News Controversy&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;The Guardian Controversy&quot; /&gt; У выніку спрэчкі некаторыя выданні вырашылі не асвятляць і не разглядаць ''Hogwarts Legacy''&lt;ref name=&quot;The Guardian Controversy&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IGN Asia Controversy&quot; /&gt; у той час як вэб-сайт форуму ResetEra забараніў любое абмеркаванне гэтай тэмы.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Dinsdale|first=Ryan|title=Hogwarts Legacy Discussion Banned From ResetEra Forum Site Over J.&amp;nbsp;K. Rowling Controversy|url=https://www.ign.com/articles/hogwarts-legacy-discussion-banned-from-resetera-forum-site-over-jk-rowling-controversy|website=IGN|archive-date=https://web.archive.org/web/20230124155818/https://www.ign.com/articles/hogwarts-legacy-discussion-banned-from-resetera-forum-site-over-jk-rowling-controversy|date=January 24, 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Bergin|first=Laura|title=You can't talk about Hogwarts Legacy on ResetEra|url=https://www.pcgamesn.com/hogwarts-legacy/resetera-ban|website=PCGamesN|archive-date=https://web.archive.org/web/20230124102602/https://www.pcgamesn.com/hogwarts-legacy/resetera-ban|date=January 24, 2023}}&lt;/ref&gt; У адказ на спрэчку, а таксама на меркаваныя антысеміцкія тропы, ''Wired'' прааналізаваў гульню, але паставіў ёй 1/10 бала, заявіўшы, што яна «ў лепшым выпадку сярэдняя, і яе рэальную шкоду немагчыма ігнараваць». За некалькі тыдняў да запуску акцёр Себасцьян Крофт, які агучвае персанажа ў гульні, дыстанцыяваўся ад поглядаў Роўлінг.&lt;ref name=&quot;BBC News Controversy&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;The Guardian Controversy&quot; /&gt; Ютубер-трансгендэр Джэсі Эрл напісала, што абодва бакі дыскусіі павінны вывучыць яе складанасці і прыйсці да ўласных высноў. Яна палічыла, што, хоць хацець згуляць ''у «Hogwarts Legacy»'' не было злом, тыя, хто гэта зрабіў, не павінны сцвярджаць, што падтрымліваюць транссупольнасць.&lt;ref name=&quot;GameSpot Transgender&quot;&gt;{{Cite web|last=Earl|first=Jessie|title=JK Rowling's Anti-Transgender Stance And Hogwarts Legacy|url=https://www.gamespot.com/articles/jk-rowlings-anti-transgender-stance-and-hogwarts-legacy/1100-6501632/|website=GameSpot|archive-date=https://web.archive.org/web/20220317183637/https://www.gamespot.com/articles/jk-rowlings-anti-transgender-stance-and-hogwarts-legacy/1100-6501632/|date=February 6, 2023}}&lt;/ref&gt;

Avalanche і Warner Bros. адмаўлялі ўдзел Роўлінг у распрацоўцы гульні. Каманда таксама прадставіла транс-інклюзіўнага стваральніка персанажаў і першага трансгендэрнага персанажа франшызы, Сірону Раян. Адказваючы на спрэчку, студыя дадала, што «каманда палічыла, што вельмі важна стварыць гульню, якая адлюстроўвала б багаты і разнастайны свет Гары Потэра, а таксама групы людзей, якія гуляюць у гульні, у тым ліку LGBTQIA+ супольнасць.»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nme.com/en_au/news/film/hogwarts-legacy-introduces-first-transgender-character-in-harry-potter-franchise-3394348|title='Hogwarts Legacy' introduces first transgender character in 'Harry Potter' franchise|first=Chris|last=Edwards|work=[[NME]]|date=February 7, 2023|access-date=February 8, 2023}}&lt;/ref&gt; Уключэнне Раяна ў гульню было адхілена некаторымі геймерамі і назіральнікамі як няшчырае. Паведамляецца, што распрацоўшчыкі, звязаныя з ''Hogwarts Legacy,'' таксама заявілі, што Раян быў «перфарматыўным нішто, створаным для таго, каб муціць ваду і адхіляць крытыку».&lt;ref name=&quot;Pink News Ryan&quot;&gt;{{Cite web|last=Hansford|first=Amelia|title=Hogwarts Legacy's trans character Sirona Ryan slammed as 'forced' and 'ungenuine' by gamers|url=https://www.thepinknews.com/2023/02/09/hogwarts-legacy-sirona-ryan-included-to-shut-trans-people-up/|access-date=10 February 2023|archive-date=https://web.archive.org/web/20230209150559/https://www.thepinknews.com/2023/02/09/hogwarts-legacy-sirona-ryan-included-to-shut-trans-people-up/|date=9 February 2023|subtitle=live}}&lt;/ref&gt;

Пасля ранняга выпуску ''Hogwarts Legacy'' у лютым 2023 г. некаторыя стваральнікі кантэнту і стрымеры падвергліся крытыцы і пераследам з боку іншых, якія выступаюць супраць поглядаў Роўлінг, за прасоўванне і трансляцыю гульні.&lt;ref name=&quot;IGN Asia Controversy&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://dotesports.com/streaming/news/asmongold-has-some-advice-for-streamers-that-get-harassed-for-playing-hogwarts-legacy|title=Asmongold has some advice for streamers who get harassed by Hogwarts Legacy boycotters|website=Dot Esports|date=February 7, 2023|access-date=16 лютага 2023|archive-date=8 лютага 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230208220959/https://dotesports.com/streaming/news/asmongold-has-some-advice-for-streamers-that-get-harassed-for-playing-hogwarts-legacy|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Нягледзячы на спробы байкатаваць гульню, 7 лютага яе колькасць праглядаў на сэрвісе жывых трансляцый Twitch дасягнула рэкорднага значэння ў 1,27 мільёна адначасовых гледачоў. Гэта зрабіла ''Hogwarts Legacy'' самай прагляданай аднакарыстальніцкай гульнёй усіх часоў сярод найбольшай колькасці гледачоў на платформе.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2023-02-07|title=Hogwarts Legacy Twitch Viewership Breaks 1 Million Mark|url=https://www.gamerevolution.com/news/934336-hogwarts-legacy-twitch-viewership-concurrent-1-million-watching|website=[[GameRevolution]]|language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Hogwarts Legacy sets Twitch world record, beating Cyberpunk 2077|url=https://www.pcgamesn.com/hogwarts-legacy/twitch-record-cyberpunk-2077-harry-potter-game|website=PCGamesN|language=en}}&lt;/ref&gt;

==== Трой Лівіт ====
У лютым 2021 года шэраг паведамленняў і відэаролікаў у [[Сацыяльная сетка|сацыяльных сетках]], апублікаваных вядучым дызайнерам Avalanche Software і ''Hogwarts Legacy'' Троем Лівітам, у якіх выказвалася падтрымка культурнага прысваення і Gamergate, атрымалі шырокую крытыку.&lt;ref name=&quot;Kotaku Developer&quot;&gt;{{Cite web|last=Walker|first=Ian|date=February 21, 2021|title=Hogwarts Legacy Lead Designer Used To Run Anti-Social Justice YouTube Channel|url=https://kotaku.com/hogwarts-legacy-lead-designer-used-to-run-anti-social-j-1846316222|subtitle=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220325060910/https://kotaku.com/hogwarts-legacy-lead-designer-used-to-run-anti-social-j-1846316222|archive-date=March 25, 2022|website=Kotaku}}&lt;/ref&gt; Пасля спрэчак вакол яго дзейнасці ў сацыяльных сетках Лівіт пакінуў Avalanche Software і праект ''«Hogwarts Legacy»'' ; ён сказаў, што гэта не мае дачынення да спрэчкі. Кампанія Warner Bros. адмовілася ад каментароў.&lt;ref name=&quot;Kotaku Developer&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Robertson|first=Adi|date=March 5, 2021|title=Hogwarts Legacy developer leaves after controversy over reactionary YouTube videos|url=https://www.theverge.com/2021/3/5/22315226/hogwarts-legacy-leavitt-resigns-developer-avalanche-youtube-gamergate|subtitle=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220323091004/https://www.theverge.com/2021/3/5/22315226/hogwarts-legacy-leavitt-resigns-developer-avalanche-youtube-gamergate|archive-date=March 23, 2022|website=The Verge}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Skrebels|first=Joe|date=March 15, 2021|title=Hogwarts Legacy: Troy Leavitt Explains Decision to Leave the Project [Updated]|url=https://www.ign.com/articles/hogwarts-legacy-lead-designer-quits-following-youtube-controversy|subtitle=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220325020100/https://www.ign.com/articles/hogwarts-legacy-lead-designer-quits-following-youtube-controversy|archive-date=March 25, 2022|website=IGN}}&lt;/ref&gt;

=== Падзякі ===
''Hogwarts Legacy'' была намінавана на «Самую чаканую гульню» на Game Awards 2022 і на «Самую жаданую гульню» на Golden Joystick Awards 2022, але абодва разы прайграла «[[The Legend of Zelda: Tears of the Kingdom]]».&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ign.com/articles/the-game-awards-2022-winners|title=The Game Awards 2022 Winners: The Full List|date=December 8, 2022|website=[[IGN]]|last=Plant|first=Logan|archive-url=https://web.archive.org/web/20221209041855/https://www.ign.com/articles/the-game-awards-2022-winners|archive-date=December 9, 2022|subtitle=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Loveridge|first=Sam|date=November 22, 2022|title=Here are all the Golden Joystick Awards 2022 winners|url=https://www.gamesradar.com/golden-joystick-awards-2022-winners/|website=[[GamesRadar+]]|language=en|archive-date=November 22, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221122212535/https://www.gamesradar.com/golden-joystick-awards-2022-winners/|subtitle=live}}&lt;/ref&gt;

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* {{Афіцыйны сайт|https://www.hogwartslegacy.com/}}
* {{Imdb title}}
{{Вонкавыя спасылкі}}
{{Гары Потэр}}

[[Катэгорыя:Гульні для Xbox One]]
[[Катэгорыя:Гульні для Windows]]
[[Катэгорыя:Гульні для PlayStation 4]]
[[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні з адкрытым светам]]
[[Катэгорыя:Action/RPG]]
[[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2023 года]]
[[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]]
[[Катэгорыя:Відэагульні на Unreal Engine 4]]</text>
      <sha1>25e8x9u54anqo9d8x6vpezjc418347i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Б. Шыпіла</title>
    <ns>0</ns>
    <id>737567</id>
    <redirect title="Браніслаў Эпімах-Шыпіла" />
    <revision>
      <id>5153317</id>
      <parentid>4481605</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T03:05:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>10096</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня → [[Браніслаў Эпімах-Шыпіла]]</comment>
      <origin>5153317</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="58" sha1="8ucwrh69oahnfx9g9iqmdnf6p4dn8j7" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Браніслаў Эпімах-Шыпіла]]</text>
      <sha1>8ucwrh69oahnfx9g9iqmdnf6p4dn8j7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2026</title>
    <ns>0</ns>
    <id>739286</id>
    <revision>
      <id>5153262</id>
      <parentid>5152613</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T19:56:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>/* Чэрвень */</comment>
      <origin>5153262</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19818" sha1="ifczlabx1v1tp3zn4qy20xtm6p0i6bg" xml:space="preserve">{{Бягучыя падзеі}}{{Alsonumber|2026}}
{{Навігацыя для года}}
{{Год паводле тэм}}

'''2026 (дзве тысячы дваццаць шосты) год''' па [[Грыгарыянскі каляндар|грыгарыянскім календары]] — [[невысакосны год]], які пачынаецца ў [[чацвер]]. Гэта 2026-ы год [[Наша эра|нашай эры]], 26-ы год [[3 тысячагоддзе|3-га тысячагоддзя]], 26-ы год [[XXI стагоддзе|XXI стагоддзя]], 6-ы год 3-га дзесяцігоддзя XXI стагоддзя, 7-ы год [[2020-я|2020-х гадоў]].

Па рашэнні [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]] 2026 год быў абвешчаны Міжнародны годам [[паша]]вых угоддзяў і пашавай жывёлагадоўлі.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://unric.org/de/internationale-jahre/|title=Internationale Jahre|date=2022-12-31|publisher=[[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|Vereinte Nationen]]|lang=de|accessdate=2023-05-17|archivedate=2023-03-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230317200427/https://unric.org/de/internationale-jahre/|url-status=live|ref=un}}&lt;/ref&gt;

Год беларускай жанчыны ў [[Беларусь|Беларусі]].

== Падзеі ==

=== Студзень ===
[[Файл:Crooke_Ave_Brooklyn_NYC_snow_covered_January_2026.jpg|thumb|[[Бруклін]] пад снегам, 25 студзеня.]]
* [[1 студзеня]]: [[Балгарыя]] далучылася да [[еўразона|еўразоны]].
* [[3 студзеня]]: [[ЗША]] нанеслі [[Удары ЗША па Венесуэле (2026)|авіяўдары]] па [[Венесуэла|Венесуэле]] і заявілі аб затрыманні [[Нікалас Мадура|Нікаласа Мадура]] разам з жонкай.
* [[4 студзеня]]: [[Экватарыяльная Гвінея]] перанесла сталіцу з [[Малаба]] ў [[Сьюдад-дэ-ла-Пас]].
* [[8 студзеня]]: Падкантрольныя міжнародна прызнанаму ўраду войскі ў ходзе [[грамадзянская вайна ў Емене|грамадзянскай вайны]] ў [[Емен]]е занялі [[Адэн]].
* [[17 студзеня]]:
** [[Еўрасаюз]] падпісаў [[Пагадненне аб свабодным гандлі паміж Меркасур і Еўрасаюзам|пагадненне аб свабодным гандлі]] з [[Меркасур]].
** [[Еўрапейская кінапрэмія 2026|Цырымонія ўручэння]] [[Еўрапейская кінапрэмія|Еўрапейскай кінапрэміі]] адбылася ў [[Берлін]]е, найлепшым названы фільм «[[Сентыментальная каштоўнасць]]» [[Ёакім Трыер|Ёакіма Трыера]].
* [[18 студзеня]]:
** У правінцыі [[Кордава (правінцыя, Іспанія)|Кордава]] ([[Іспанія]]) [[Чыгуначная катастрофа ў Адамусе (2026)|сутыкнуліся два цягнікі]].
** Зборная [[Зборная Сенегала па футболе|Сенегала]] ў другі раз запар выйграла {{нп3|Кубак афрыканскіх нацый|Кубак афрыканскіх нацый|en|Africa Cup of Nations}} па [[футбол]]е.
** [[Сутыкненні на паўночным усходзе Сірыі (2026)|Сутыкненні на паўночным усходзе Сірыі]] скончыліся пагадненнем аб спыненні агню паміж [[Пераходны ўрад Сірыі|пераходным урадам]] і курдскімі [[Дэмакратычныя сілы Сірыі|СДС]].
* [[22 студзеня]]:
** Статут [[Савет міру|Савета міру]], створанага паводле ініцыятывы [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]], падпісалі ў [[Давос]]е 18 краін.
** На большую частку [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]] абрынуўся [[Зімовы шторм у Паўночнай Амерыцы (студзень 2026)|зімовы шторм]].
* [[28 студзеня]]: На шахтах Рубая ў правінцыі [[Паўночнае Ківу (правінцыя)|Паўночнае Ківу]] [[ДР Конга|Дэмакратычнай Рэспублікі Конга (ДРК)]] здарыўся [[Абвал на шахце Рубая (2026)|абвал]].
* [[29 студзеня]]: [[Еўрасаюз]] уключыў [[Корпус Вартавых Ісламскай рэвалюцыі]] ў пералік тэрарыстычных арганізацый.
* [[30 студзеня]]: У [[ЗША]] пачаліся [[Пратэсты ў ЗША (2026)|пратэсты]] супраць міграцыйнай палітыкі адміністрацыі [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]].

=== Люты ===
[[Файл:Milano_Cortina_2026_Opening_Ceremony.jpg|thumb|Цырымонія адкрыцця XXV зімовых Алімпійскіх гульняў.]]
[[Файл:Shajareh_Tayyebeh_school_in_Minab_photos_from_Mehr_(3).jpg|thumb|Разбураная школа ў Мінабе.]]
* [[1 лютага]]: {{iw|68-я цырымонія «Грэмі»|Прэмію «Грэмі»|en|68th Annual Grammy Awards}} за найлепшы запіс атрымалі [[Кендрык Ламар]] і {{iw|SZA||en|SZA}} за «{{iw|Luther (песня)|Luther|en|luther (song)}}», лепшым альбомам прызнаны ''{{iw|Debí Tirar Más Fotos||en|Debí Tirar Más Fotos}}«'' {{iw|Бэд Бані||en|Bad Bunny}}», лепшая песня — «Wildflower» [[Білі Айліш]].
* [[3 лютага]]: Забіты [[Саіф аль-Іслам Кадафі]], лівійскі палітык, сын [[Муамар Кадафі|Муамара Кадафі]].
* [[5 лютага]]: У [[Азербайджан]]е да пазбаўлення волі, аж да пажыццёвага, прысуджаны былыя кіраўнікі [[Нагорна-Карабахская Рэспубліка|Нагорна-Карабахскай Рэспублікі]].
* [[6 лютага]]:
** Урачыста адкрыліся [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2026|зімовыя Алімпійскія гульні]] ў [[Мілан]]е і [[Карціна-д’Ампеца]].
** Здзейснены [[Выбух у мячэці Імамбарга (2026)|тэрарыстычны выбух]] у [[шыіты|шыіцкай]] мячэці ў [[Ісламабад]]зе.
* [[8 лютага]]: Аўстрыйскі [[сноўбордынг|снаўбардыст]] [[Беньямін Карл]] стаў самым узроставым пераможцам [[зімовыя Алімпійскія гульні|зімовых Алімпійскіх гульняў]] у асабістых відах спорту.
* [[15 лютага]]: Нарвежскі лыжнік [[Ёханес Хёсфлат Клеба]] стаў рэкардсменам [[зімовыя Алімпійскія гульні|зімовых Алімпіяд]] па колькасці выйграных залатых медалёў.
* [[19 лютага]]:
** Былы прэзідэнт [[Рэспубліка Карэя|Рэспублікі Карэя]] [[Юн Сок Ёль]] прысуджаны да пажыццёвага зняволення за кіраўніцтва [[Ваеннае становішча ў Рэспубліцы Карэя (2024)|мецяжом]].
** Першае пасяджэнне [[Савет міру|Савета міру]] адбылося ў [[Вашынгтон]]е.
* [[20 лютага]]:
** [[Вярхоўны суд ЗША]] прыняў рашэнне аб адмене большасці [[Тарыфная палітыка другой адміністрацыі Трампа|тарыфаў]], уведзеных [[Дональд Трамп|Дональдам Трампам]].
** Храм [[Саграда Фамілія]] ў [[Барселона|Барселоне]] дасягнуў сваёй праектнай вышыні.
* [[22 лютага]]: Завяршэнне [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2026|XXV зімовых Алімпійскіх гульняў]].
* [[27 лютага]]: На фоне памежных сутыкненняў [[Пакістан]] абвясціў аб [[Афгана-пакістанская вайна (2026)|адкрытай вайне]] з [[Афганістан]]ам.
* [[28 лютага]]: [[Ізраіль]] і [[ЗША]] [[Амерыкана-ізраільскія ўдары па Іране (2026)|нанеслі ўдары]] па [[Іран]]е, загінуў духоўны лідар і фактычны правіцель краіны [[Алі Хаменеі]]. Здзейснены [[Удар па школе ў Мінабе|ўдар па школе]] ў [[Мінаб]]е.

=== Сакавік ===
* [[1 сакавіка]]: [[Аятала]] [[Алірэза Арафі]] абвешчаны часовым выканаўцам абавязкаў Вышэйшага кіраўніка [[Іран]]а.
* [[2 сакавіка]]: [[МУС Беларусі]] прызнала [[Вейшнорыя|Вейшнорыю]] «[[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]]».
* [[8 сакавіка]]: [[Маджтаба Хаменеі]] абраны Вышэйшым кіраўніком [[Іран]]а.
* [[10 сакавіка]]: [[Узброеныя сілы Украіны]] нанеслі ракетны ўдар па [[Бранск]]у.
* [[15 сакавіка]]: Адбылася [[Оскар (кінапрэмія, 2026)|98-я цырымонія]] ўручэння амерыканскай кінапрэміі «[[Оскар]]», найлепшым фільмам прызнана «[[Бітва за бітвай]]» рэжысёра [[Пол Томас Андэрсан|Пола Томаса Андэрсана]].
* [[16 сакавіка]]:
** У ходзе [[Афгана-пакістанская вайна (2026)|афгана-пакістанскага канфлікту]] быў нанесены [[Авіяўдар па шпіталі ў Кабуле (2026)|авіяўдар па шпіталі]] ў [[Кабул]]е.
** [[16 сакавіка]]: На [[Куба|Кубе]] поўнасцю прапала электразабеспячэнне.
* [[17 сакавіка]]: Зборная [[Зборная Сенегала па футболе|Сенегала]] пазбаўлена тытула пераможцы {{нп3|Кубак афрыканскіх нацый|Кубка афрыканскіх нацый|en|Africa Cup of Nations}} па [[футбол]]е.
* [[23 сакавіка]]: Пад Пуэрта-Легісама ([[Калумбія]]) [[Катастрофа C-130 пад Пуэрта-Легісама|пацярпеў крушэнне]] ваенна-транспартны самалёт [[Lockheed C-130 Hercules|C-130]].
* [[31 сакавіка]]: У [[Крым]]е [[Катастрофа Ан-26 у Крыме|пацярпеў крушэнне]] расійскі ваенна-транспартны самалёт [[Ан-26]].

=== Красавік ===
[[Файл:Earthset (art002e009288).jpg|thumb|Заход [[Зямля|Зямлі]] за край дыска Месяца. Фота зроблена місіяй «[[Артэміда-2]]» 6&amp;nbsp;красавіка.]]
* [[6 красавіка]]: Касмічная місія «[[Артэміда-2]]» абляцела [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяц]], яна стала самай далёкай пілатуемай місіяй у гісторыі.
* [[7 красавіка]]: [[ЗША]] і [[Іран]] ухвалілі [[Ісламабадскае пагадненне|перамір’е]] на [[Вайна на Блізкім Усходзе (з 2023)|Блізкім Усходзе]].
* [[8 красавіка]]: Рашэнні аб выхадзе [[Малдова|Малдовы]] з базавых дагавораў [[СНД]] былі адобраны прэзідэнтам краіны [[Мая Санду|Маяй Санду]] і ўступілі ў сілу.
* [[11 красавіка]]: 
** Здарылася [[Цісканіна ля цытадэлі Ла-Фер’ер|цісканіна]] ля цытадэлі [[Ла-Фер’ер]] ([[Рэспубліка Гаіці]]).
** На судне MV Hondius ад [[Успышка хантавіруса на MV Hondius|успышкі хантавіруса]] загінуў першы чалавек.
* [[12 красавіка]]: Адбыліся парламенцкія выбары ў [[Венгрыя|Венгрыі]].
* [[15 красавіка]]: Здарылася [[Масавае забойства ў школе Аніктшубата|масавае забойства ў школе]] ў Аніктшубата ([[Турцыя]]).
* [[16 красавіка]]: [[Інтэрвенцыя ЗША і іх саюзнікаў у Сірыі|Міжнародная кааліцыя]], якую ўзначальвалі [[ЗША]], вывела свае войскі з [[Сірыя|Сірыі]].
* [[18 красавіка]]: У [[Кіеў|Кіеве]] зламыснік [[Стральба і захоп закладнікаў у Кіеве (2026)|адкрыў стральбу на вуліцы і захапіў закладнікаў]].
* [[21 красавіка]]: Кабінет міністраў [[Японія|Японіі]] поўнасцю адмяніў забарону 1967 года на экспарт зброі.
* [[25 красавіка]]: Падчас [[напады баевікоў у Малі (2026)|узброеных сутыкненняў]] у [[Малі]] загінуў міністр абароны [[Садзіё Камара]].
* [[26 красавіка]]: На [[Лонданскі марафон|Лонданскім марафоне]] кеніец [[Себасцьян Саве]] ўпершыню ў гісторыі прабег [[марафон]]скую дыстанцыю хутчэй як за дзве гадзіны ў межах афіцыйнага спаборніцтва.
* [[28 красавіка]]: Гродзенская «[[Алімпія Гродна|Алімпія]]» выйграла [[чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026|чэмпіянат Беларусі]] па [[баскетбол]]е сярод жанчын.

=== Май ===
* [[1 мая]]: [[Аб’яднаныя Арабскія Эміраты]] выйшлі з [[АПЕК]].
* [[9 мая]]: [[Прэм’ер-міністр Венгрыі|Прэм’ер-міністрам]] [[Венгрыя|Венгрыі]] абраны [[Петэр Мадзьяр]].
* [[10 мая]]: Ля [[Канарскія астравы|Канарскіх астравоў]] пачалася эвакуацыя з судна MV Hondius, дзе зафіксавана [[Успышка хантавіруса на MV Hondius|ўспышка хантавіруса]].
* [[17 мая]]: [[СААЗ]] абвясціла аб надзвычайнай сітуацыі з-за [[Успышка Эболы ў Ітуры (2026)|эпідэміі Эболы]] ў [[Ітуры (правінцыя)|Ітуры]] ([[ДР Конга]]).
* [[18 мая]]: У ісламскім цэнтры [[Сан-Дыега]] ([[ЗША]]) быў здзейснены [[Тэракт у ісламскім цэнтры Сан-Дыега|масавы расстрэл]].
* [[22 мая]]:
** У кітайскай правінцыі [[Шаньсі]] здарыўся [[Выбух на шахце Люшэньюй|выбух на вугальнай шахце]].
** Украінскія войскі [[Удар БПЛА па Старабельску (2026)|нанеслі ўдар]] па [[Старабельск]]у ў падкантрольнай [[Расія]]й [[Луганская вобласць|Луганскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]].
* [[23 мая]]: Завяршыўся [[Канскі кінафестываль 2026|Канскі кінафестываль]], [[Залатая пальмавая галіна|Залатую пальмавую галіну]] атрымаў фільм «[[Фіёрд (фільм)|Фіёрд]]» рэжысёра [[Крысціян Мунджыў|Крысціяна Мунджыў]].
* [[25 мая]]: [[Папа Рымскі]] [[Леў XIV|Леў XIV]] апублікаваў [[энцыкліка|энцыкліку]] «[[Magnifica humanitas]]», прысвечаную праблеме [[Штучны інтэлект|штучнага інтэлекту]].
* [[29 мая]]: Выпушчаны дваццаты сольны [[Музычны альбом|студыйны альбом]] [[Пол Мак-Картні|Пола Мак-Картні]] — «[[The Boys of Dungeon Lane]]».

=== Чэрвень ===
* [[7 чэрвеня]]: Адбыліся парламенцкія выбары ў [[Арменія|Арменіі]].
* [[8 чэрвеня]]: Здарылася землетрасенне на востраве [[Мінданаа (востраў)|Мінданаа]] ([[Філіпіны]]).
* [[10 чэрвеня]]: У выніку атакі БПЛА практычна знішчана панарама «[[Абарона Севастопаля (панарама)|Абарона Севастопаля]]».

=== Жнівень ===
* [[12 жніўня]]: [[Сонечнае зацьменне 12 жніўня 2026 года|Поўнае сонечнае зацьменне]], якое часткова можна будзе назіраць на тэрыторыі Беларусі.

== Нарадзіліся ==
{{Асноўны артыкул|Спіс народжаных у 2026 годзе}}

== Памерлі ==
{{Асноўны артыкул|Спіс памерлых у 2026 годзе}}
* [[11 студзеня]]: [[Луіс Брус]] — амерыканскі хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі.
* [[30 студзеня]]: [[Кэтрын О’Хара]] — канада-амерыканская актрыса і сцэнарыстка.
* [[28 лютага]]: [[Алі Хаменеі]] — іранскі рэлігійны і дзяржаўны дзеяч.
* [[5 сакавіка]]: [[Уладзімір Іванавіч Карызна|Уладзімір Карызна]] — беларускі паэт, перакладчык.
* [[17 сакавіка]]: [[Алі Ларыджані]] — дзяржаўны дзеяч Ірана.
* [[19 сакавіка]]: [[Чак Норыс]] — амерыканскі акцёр, майстар баявых мастацтваў.
* [[6 мая]]: [[Тэд Цёрнер]] — амерыканскі бізнесмен, заснавальнік тэлеканала [[CNN]].
* [[26 мая]]: [[Раіса Баравікова]] — беларуская пісьменніца, перакладчыца.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Навігацыя}}
{{Вонкавыя спасылкі}}

[[Катэгорыя:2026| ]]</text>
      <sha1>ifczlabx1v1tp3zn4qy20xtm6p0i6bg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153263</id>
      <parentid>5153262</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T19:57:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>/* Жнівень */</comment>
      <origin>5153263</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19815" sha1="d4if6m3in48rqn7q2z0meemin735dse" xml:space="preserve">{{Бягучыя падзеі}}{{Alsonumber|2026}}
{{Навігацыя для года}}
{{Год паводле тэм}}

'''2026 (дзве тысячы дваццаць шосты) год''' па [[Грыгарыянскі каляндар|грыгарыянскім календары]] — [[невысакосны год]], які пачынаецца ў [[чацвер]]. Гэта 2026-ы год [[Наша эра|нашай эры]], 26-ы год [[3 тысячагоддзе|3-га тысячагоддзя]], 26-ы год [[XXI стагоддзе|XXI стагоддзя]], 6-ы год 3-га дзесяцігоддзя XXI стагоддзя, 7-ы год [[2020-я|2020-х гадоў]].

Па рашэнні [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]] 2026 год быў абвешчаны Міжнародны годам [[паша]]вых угоддзяў і пашавай жывёлагадоўлі.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://unric.org/de/internationale-jahre/|title=Internationale Jahre|date=2022-12-31|publisher=[[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|Vereinte Nationen]]|lang=de|accessdate=2023-05-17|archivedate=2023-03-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230317200427/https://unric.org/de/internationale-jahre/|url-status=live|ref=un}}&lt;/ref&gt;

Год беларускай жанчыны ў [[Беларусь|Беларусі]].

== Падзеі ==

=== Студзень ===
[[Файл:Crooke_Ave_Brooklyn_NYC_snow_covered_January_2026.jpg|thumb|[[Бруклін]] пад снегам, 25 студзеня.]]
* [[1 студзеня]]: [[Балгарыя]] далучылася да [[еўразона|еўразоны]].
* [[3 студзеня]]: [[ЗША]] нанеслі [[Удары ЗША па Венесуэле (2026)|авіяўдары]] па [[Венесуэла|Венесуэле]] і заявілі аб затрыманні [[Нікалас Мадура|Нікаласа Мадура]] разам з жонкай.
* [[4 студзеня]]: [[Экватарыяльная Гвінея]] перанесла сталіцу з [[Малаба]] ў [[Сьюдад-дэ-ла-Пас]].
* [[8 студзеня]]: Падкантрольныя міжнародна прызнанаму ўраду войскі ў ходзе [[грамадзянская вайна ў Емене|грамадзянскай вайны]] ў [[Емен]]е занялі [[Адэн]].
* [[17 студзеня]]:
** [[Еўрасаюз]] падпісаў [[Пагадненне аб свабодным гандлі паміж Меркасур і Еўрасаюзам|пагадненне аб свабодным гандлі]] з [[Меркасур]].
** [[Еўрапейская кінапрэмія 2026|Цырымонія ўручэння]] [[Еўрапейская кінапрэмія|Еўрапейскай кінапрэміі]] адбылася ў [[Берлін]]е, найлепшым названы фільм «[[Сентыментальная каштоўнасць]]» [[Ёакім Трыер|Ёакіма Трыера]].
* [[18 студзеня]]:
** У правінцыі [[Кордава (правінцыя, Іспанія)|Кордава]] ([[Іспанія]]) [[Чыгуначная катастрофа ў Адамусе (2026)|сутыкнуліся два цягнікі]].
** Зборная [[Зборная Сенегала па футболе|Сенегала]] ў другі раз запар выйграла {{нп3|Кубак афрыканскіх нацый|Кубак афрыканскіх нацый|en|Africa Cup of Nations}} па [[футбол]]е.
** [[Сутыкненні на паўночным усходзе Сірыі (2026)|Сутыкненні на паўночным усходзе Сірыі]] скончыліся пагадненнем аб спыненні агню паміж [[Пераходны ўрад Сірыі|пераходным урадам]] і курдскімі [[Дэмакратычныя сілы Сірыі|СДС]].
* [[22 студзеня]]:
** Статут [[Савет міру|Савета міру]], створанага паводле ініцыятывы [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]], падпісалі ў [[Давос]]е 18 краін.
** На большую частку [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]] абрынуўся [[Зімовы шторм у Паўночнай Амерыцы (студзень 2026)|зімовы шторм]].
* [[28 студзеня]]: На шахтах Рубая ў правінцыі [[Паўночнае Ківу (правінцыя)|Паўночнае Ківу]] [[ДР Конга|Дэмакратычнай Рэспублікі Конга (ДРК)]] здарыўся [[Абвал на шахце Рубая (2026)|абвал]].
* [[29 студзеня]]: [[Еўрасаюз]] уключыў [[Корпус Вартавых Ісламскай рэвалюцыі]] ў пералік тэрарыстычных арганізацый.
* [[30 студзеня]]: У [[ЗША]] пачаліся [[Пратэсты ў ЗША (2026)|пратэсты]] супраць міграцыйнай палітыкі адміністрацыі [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]].

=== Люты ===
[[Файл:Milano_Cortina_2026_Opening_Ceremony.jpg|thumb|Цырымонія адкрыцця XXV зімовых Алімпійскіх гульняў.]]
[[Файл:Shajareh_Tayyebeh_school_in_Minab_photos_from_Mehr_(3).jpg|thumb|Разбураная школа ў Мінабе.]]
* [[1 лютага]]: {{iw|68-я цырымонія «Грэмі»|Прэмію «Грэмі»|en|68th Annual Grammy Awards}} за найлепшы запіс атрымалі [[Кендрык Ламар]] і {{iw|SZA||en|SZA}} за «{{iw|Luther (песня)|Luther|en|luther (song)}}», лепшым альбомам прызнаны ''{{iw|Debí Tirar Más Fotos||en|Debí Tirar Más Fotos}}«'' {{iw|Бэд Бані||en|Bad Bunny}}», лепшая песня — «Wildflower» [[Білі Айліш]].
* [[3 лютага]]: Забіты [[Саіф аль-Іслам Кадафі]], лівійскі палітык, сын [[Муамар Кадафі|Муамара Кадафі]].
* [[5 лютага]]: У [[Азербайджан]]е да пазбаўлення волі, аж да пажыццёвага, прысуджаны былыя кіраўнікі [[Нагорна-Карабахская Рэспубліка|Нагорна-Карабахскай Рэспублікі]].
* [[6 лютага]]:
** Урачыста адкрыліся [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2026|зімовыя Алімпійскія гульні]] ў [[Мілан]]е і [[Карціна-д’Ампеца]].
** Здзейснены [[Выбух у мячэці Імамбарга (2026)|тэрарыстычны выбух]] у [[шыіты|шыіцкай]] мячэці ў [[Ісламабад]]зе.
* [[8 лютага]]: Аўстрыйскі [[сноўбордынг|снаўбардыст]] [[Беньямін Карл]] стаў самым узроставым пераможцам [[зімовыя Алімпійскія гульні|зімовых Алімпійскіх гульняў]] у асабістых відах спорту.
* [[15 лютага]]: Нарвежскі лыжнік [[Ёханес Хёсфлат Клеба]] стаў рэкардсменам [[зімовыя Алімпійскія гульні|зімовых Алімпіяд]] па колькасці выйграных залатых медалёў.
* [[19 лютага]]:
** Былы прэзідэнт [[Рэспубліка Карэя|Рэспублікі Карэя]] [[Юн Сок Ёль]] прысуджаны да пажыццёвага зняволення за кіраўніцтва [[Ваеннае становішча ў Рэспубліцы Карэя (2024)|мецяжом]].
** Першае пасяджэнне [[Савет міру|Савета міру]] адбылося ў [[Вашынгтон]]е.
* [[20 лютага]]:
** [[Вярхоўны суд ЗША]] прыняў рашэнне аб адмене большасці [[Тарыфная палітыка другой адміністрацыі Трампа|тарыфаў]], уведзеных [[Дональд Трамп|Дональдам Трампам]].
** Храм [[Саграда Фамілія]] ў [[Барселона|Барселоне]] дасягнуў сваёй праектнай вышыні.
* [[22 лютага]]: Завяршэнне [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2026|XXV зімовых Алімпійскіх гульняў]].
* [[27 лютага]]: На фоне памежных сутыкненняў [[Пакістан]] абвясціў аб [[Афгана-пакістанская вайна (2026)|адкрытай вайне]] з [[Афганістан]]ам.
* [[28 лютага]]: [[Ізраіль]] і [[ЗША]] [[Амерыкана-ізраільскія ўдары па Іране (2026)|нанеслі ўдары]] па [[Іран]]е, загінуў духоўны лідар і фактычны правіцель краіны [[Алі Хаменеі]]. Здзейснены [[Удар па школе ў Мінабе|ўдар па школе]] ў [[Мінаб]]е.

=== Сакавік ===
* [[1 сакавіка]]: [[Аятала]] [[Алірэза Арафі]] абвешчаны часовым выканаўцам абавязкаў Вышэйшага кіраўніка [[Іран]]а.
* [[2 сакавіка]]: [[МУС Беларусі]] прызнала [[Вейшнорыя|Вейшнорыю]] «[[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]]».
* [[8 сакавіка]]: [[Маджтаба Хаменеі]] абраны Вышэйшым кіраўніком [[Іран]]а.
* [[10 сакавіка]]: [[Узброеныя сілы Украіны]] нанеслі ракетны ўдар па [[Бранск]]у.
* [[15 сакавіка]]: Адбылася [[Оскар (кінапрэмія, 2026)|98-я цырымонія]] ўручэння амерыканскай кінапрэміі «[[Оскар]]», найлепшым фільмам прызнана «[[Бітва за бітвай]]» рэжысёра [[Пол Томас Андэрсан|Пола Томаса Андэрсана]].
* [[16 сакавіка]]:
** У ходзе [[Афгана-пакістанская вайна (2026)|афгана-пакістанскага канфлікту]] быў нанесены [[Авіяўдар па шпіталі ў Кабуле (2026)|авіяўдар па шпіталі]] ў [[Кабул]]е.
** [[16 сакавіка]]: На [[Куба|Кубе]] поўнасцю прапала электразабеспячэнне.
* [[17 сакавіка]]: Зборная [[Зборная Сенегала па футболе|Сенегала]] пазбаўлена тытула пераможцы {{нп3|Кубак афрыканскіх нацый|Кубка афрыканскіх нацый|en|Africa Cup of Nations}} па [[футбол]]е.
* [[23 сакавіка]]: Пад Пуэрта-Легісама ([[Калумбія]]) [[Катастрофа C-130 пад Пуэрта-Легісама|пацярпеў крушэнне]] ваенна-транспартны самалёт [[Lockheed C-130 Hercules|C-130]].
* [[31 сакавіка]]: У [[Крым]]е [[Катастрофа Ан-26 у Крыме|пацярпеў крушэнне]] расійскі ваенна-транспартны самалёт [[Ан-26]].

=== Красавік ===
[[Файл:Earthset (art002e009288).jpg|thumb|Заход [[Зямля|Зямлі]] за край дыска Месяца. Фота зроблена місіяй «[[Артэміда-2]]» 6&amp;nbsp;красавіка.]]
* [[6 красавіка]]: Касмічная місія «[[Артэміда-2]]» абляцела [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяц]], яна стала самай далёкай пілатуемай місіяй у гісторыі.
* [[7 красавіка]]: [[ЗША]] і [[Іран]] ухвалілі [[Ісламабадскае пагадненне|перамір’е]] на [[Вайна на Блізкім Усходзе (з 2023)|Блізкім Усходзе]].
* [[8 красавіка]]: Рашэнні аб выхадзе [[Малдова|Малдовы]] з базавых дагавораў [[СНД]] былі адобраны прэзідэнтам краіны [[Мая Санду|Маяй Санду]] і ўступілі ў сілу.
* [[11 красавіка]]: 
** Здарылася [[Цісканіна ля цытадэлі Ла-Фер’ер|цісканіна]] ля цытадэлі [[Ла-Фер’ер]] ([[Рэспубліка Гаіці]]).
** На судне MV Hondius ад [[Успышка хантавіруса на MV Hondius|успышкі хантавіруса]] загінуў першы чалавек.
* [[12 красавіка]]: Адбыліся парламенцкія выбары ў [[Венгрыя|Венгрыі]].
* [[15 красавіка]]: Здарылася [[Масавае забойства ў школе Аніктшубата|масавае забойства ў школе]] ў Аніктшубата ([[Турцыя]]).
* [[16 красавіка]]: [[Інтэрвенцыя ЗША і іх саюзнікаў у Сірыі|Міжнародная кааліцыя]], якую ўзначальвалі [[ЗША]], вывела свае войскі з [[Сірыя|Сірыі]].
* [[18 красавіка]]: У [[Кіеў|Кіеве]] зламыснік [[Стральба і захоп закладнікаў у Кіеве (2026)|адкрыў стральбу на вуліцы і захапіў закладнікаў]].
* [[21 красавіка]]: Кабінет міністраў [[Японія|Японіі]] поўнасцю адмяніў забарону 1967 года на экспарт зброі.
* [[25 красавіка]]: Падчас [[напады баевікоў у Малі (2026)|узброеных сутыкненняў]] у [[Малі]] загінуў міністр абароны [[Садзіё Камара]].
* [[26 красавіка]]: На [[Лонданскі марафон|Лонданскім марафоне]] кеніец [[Себасцьян Саве]] ўпершыню ў гісторыі прабег [[марафон]]скую дыстанцыю хутчэй як за дзве гадзіны ў межах афіцыйнага спаборніцтва.
* [[28 красавіка]]: Гродзенская «[[Алімпія Гродна|Алімпія]]» выйграла [[чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026|чэмпіянат Беларусі]] па [[баскетбол]]е сярод жанчын.

=== Май ===
* [[1 мая]]: [[Аб’яднаныя Арабскія Эміраты]] выйшлі з [[АПЕК]].
* [[9 мая]]: [[Прэм’ер-міністр Венгрыі|Прэм’ер-міністрам]] [[Венгрыя|Венгрыі]] абраны [[Петэр Мадзьяр]].
* [[10 мая]]: Ля [[Канарскія астравы|Канарскіх астравоў]] пачалася эвакуацыя з судна MV Hondius, дзе зафіксавана [[Успышка хантавіруса на MV Hondius|ўспышка хантавіруса]].
* [[17 мая]]: [[СААЗ]] абвясціла аб надзвычайнай сітуацыі з-за [[Успышка Эболы ў Ітуры (2026)|эпідэміі Эболы]] ў [[Ітуры (правінцыя)|Ітуры]] ([[ДР Конга]]).
* [[18 мая]]: У ісламскім цэнтры [[Сан-Дыега]] ([[ЗША]]) быў здзейснены [[Тэракт у ісламскім цэнтры Сан-Дыега|масавы расстрэл]].
* [[22 мая]]:
** У кітайскай правінцыі [[Шаньсі]] здарыўся [[Выбух на шахце Люшэньюй|выбух на вугальнай шахце]].
** Украінскія войскі [[Удар БПЛА па Старабельску (2026)|нанеслі ўдар]] па [[Старабельск]]у ў падкантрольнай [[Расія]]й [[Луганская вобласць|Луганскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]].
* [[23 мая]]: Завяршыўся [[Канскі кінафестываль 2026|Канскі кінафестываль]], [[Залатая пальмавая галіна|Залатую пальмавую галіну]] атрымаў фільм «[[Фіёрд (фільм)|Фіёрд]]» рэжысёра [[Крысціян Мунджыў|Крысціяна Мунджыў]].
* [[25 мая]]: [[Папа Рымскі]] [[Леў XIV|Леў XIV]] апублікаваў [[энцыкліка|энцыкліку]] «[[Magnifica humanitas]]», прысвечаную праблеме [[Штучны інтэлект|штучнага інтэлекту]].
* [[29 мая]]: Выпушчаны дваццаты сольны [[Музычны альбом|студыйны альбом]] [[Пол Мак-Картні|Пола Мак-Картні]] — «[[The Boys of Dungeon Lane]]».

=== Чэрвень ===
* [[7 чэрвеня]]: Адбыліся парламенцкія выбары ў [[Арменія|Арменіі]].
* [[8 чэрвеня]]: Здарылася землетрасенне на востраве [[Мінданаа (востраў)|Мінданаа]] ([[Філіпіны]]).
* [[10 чэрвеня]]: У выніку атакі БПЛА практычна знішчана панарама «[[Абарона Севастопаля (панарама)|Абарона Севастопаля]]».

=== Жнівень ===
* [[12 жніўня]]: [[Сонечнае зацьменне 12 жніўня 2026 года|Поўнае сонечнае зацьменне]], часткова даступнае для назірання на тэрыторыі Беларусі.

== Нарадзіліся ==
{{Асноўны артыкул|Спіс народжаных у 2026 годзе}}

== Памерлі ==
{{Асноўны артыкул|Спіс памерлых у 2026 годзе}}
* [[11 студзеня]]: [[Луіс Брус]] — амерыканскі хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі.
* [[30 студзеня]]: [[Кэтрын О’Хара]] — канада-амерыканская актрыса і сцэнарыстка.
* [[28 лютага]]: [[Алі Хаменеі]] — іранскі рэлігійны і дзяржаўны дзеяч.
* [[5 сакавіка]]: [[Уладзімір Іванавіч Карызна|Уладзімір Карызна]] — беларускі паэт, перакладчык.
* [[17 сакавіка]]: [[Алі Ларыджані]] — дзяржаўны дзеяч Ірана.
* [[19 сакавіка]]: [[Чак Норыс]] — амерыканскі акцёр, майстар баявых мастацтваў.
* [[6 мая]]: [[Тэд Цёрнер]] — амерыканскі бізнесмен, заснавальнік тэлеканала [[CNN]].
* [[26 мая]]: [[Раіса Баравікова]] — беларуская пісьменніца, перакладчыца.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Навігацыя}}
{{Вонкавыя спасылкі}}

[[Катэгорыя:2026| ]]</text>
      <sha1>d4if6m3in48rqn7q2z0meemin735dse</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153264</id>
      <parentid>5153263</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T20:28:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>/* Май */</comment>
      <origin>5153264</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19988" sha1="0nefau0h10c2m3l2hofymtzatzon8uh" xml:space="preserve">{{Бягучыя падзеі}}{{Alsonumber|2026}}
{{Навігацыя для года}}
{{Год паводле тэм}}

'''2026 (дзве тысячы дваццаць шосты) год''' па [[Грыгарыянскі каляндар|грыгарыянскім календары]] — [[невысакосны год]], які пачынаецца ў [[чацвер]]. Гэта 2026-ы год [[Наша эра|нашай эры]], 26-ы год [[3 тысячагоддзе|3-га тысячагоддзя]], 26-ы год [[XXI стагоддзе|XXI стагоддзя]], 6-ы год 3-га дзесяцігоддзя XXI стагоддзя, 7-ы год [[2020-я|2020-х гадоў]].

Па рашэнні [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]] 2026 год быў абвешчаны Міжнародны годам [[паша]]вых угоддзяў і пашавай жывёлагадоўлі.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://unric.org/de/internationale-jahre/|title=Internationale Jahre|date=2022-12-31|publisher=[[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|Vereinte Nationen]]|lang=de|accessdate=2023-05-17|archivedate=2023-03-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230317200427/https://unric.org/de/internationale-jahre/|url-status=live|ref=un}}&lt;/ref&gt;

Год беларускай жанчыны ў [[Беларусь|Беларусі]].

== Падзеі ==

=== Студзень ===
[[Файл:Crooke_Ave_Brooklyn_NYC_snow_covered_January_2026.jpg|thumb|[[Бруклін]] пад снегам, 25 студзеня.]]
* [[1 студзеня]]: [[Балгарыя]] далучылася да [[еўразона|еўразоны]].
* [[3 студзеня]]: [[ЗША]] нанеслі [[Удары ЗША па Венесуэле (2026)|авіяўдары]] па [[Венесуэла|Венесуэле]] і заявілі аб затрыманні [[Нікалас Мадура|Нікаласа Мадура]] разам з жонкай.
* [[4 студзеня]]: [[Экватарыяльная Гвінея]] перанесла сталіцу з [[Малаба]] ў [[Сьюдад-дэ-ла-Пас]].
* [[8 студзеня]]: Падкантрольныя міжнародна прызнанаму ўраду войскі ў ходзе [[грамадзянская вайна ў Емене|грамадзянскай вайны]] ў [[Емен]]е занялі [[Адэн]].
* [[17 студзеня]]:
** [[Еўрасаюз]] падпісаў [[Пагадненне аб свабодным гандлі паміж Меркасур і Еўрасаюзам|пагадненне аб свабодным гандлі]] з [[Меркасур]].
** [[Еўрапейская кінапрэмія 2026|Цырымонія ўручэння]] [[Еўрапейская кінапрэмія|Еўрапейскай кінапрэміі]] адбылася ў [[Берлін]]е, найлепшым названы фільм «[[Сентыментальная каштоўнасць]]» [[Ёакім Трыер|Ёакіма Трыера]].
* [[18 студзеня]]:
** У правінцыі [[Кордава (правінцыя, Іспанія)|Кордава]] ([[Іспанія]]) [[Чыгуначная катастрофа ў Адамусе (2026)|сутыкнуліся два цягнікі]].
** Зборная [[Зборная Сенегала па футболе|Сенегала]] ў другі раз запар выйграла {{нп3|Кубак афрыканскіх нацый|Кубак афрыканскіх нацый|en|Africa Cup of Nations}} па [[футбол]]е.
** [[Сутыкненні на паўночным усходзе Сірыі (2026)|Сутыкненні на паўночным усходзе Сірыі]] скончыліся пагадненнем аб спыненні агню паміж [[Пераходны ўрад Сірыі|пераходным урадам]] і курдскімі [[Дэмакратычныя сілы Сірыі|СДС]].
* [[22 студзеня]]:
** Статут [[Савет міру|Савета міру]], створанага паводле ініцыятывы [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]], падпісалі ў [[Давос]]е 18 краін.
** На большую частку [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]] абрынуўся [[Зімовы шторм у Паўночнай Амерыцы (студзень 2026)|зімовы шторм]].
* [[28 студзеня]]: На шахтах Рубая ў правінцыі [[Паўночнае Ківу (правінцыя)|Паўночнае Ківу]] [[ДР Конга|Дэмакратычнай Рэспублікі Конга (ДРК)]] здарыўся [[Абвал на шахце Рубая (2026)|абвал]].
* [[29 студзеня]]: [[Еўрасаюз]] уключыў [[Корпус Вартавых Ісламскай рэвалюцыі]] ў пералік тэрарыстычных арганізацый.
* [[30 студзеня]]: У [[ЗША]] пачаліся [[Пратэсты ў ЗША (2026)|пратэсты]] супраць міграцыйнай палітыкі адміністрацыі [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]].

=== Люты ===
[[Файл:Milano_Cortina_2026_Opening_Ceremony.jpg|thumb|Цырымонія адкрыцця XXV зімовых Алімпійскіх гульняў.]]
[[Файл:Shajareh_Tayyebeh_school_in_Minab_photos_from_Mehr_(3).jpg|thumb|Разбураная школа ў Мінабе.]]
* [[1 лютага]]: {{iw|68-я цырымонія «Грэмі»|Прэмію «Грэмі»|en|68th Annual Grammy Awards}} за найлепшы запіс атрымалі [[Кендрык Ламар]] і {{iw|SZA||en|SZA}} за «{{iw|Luther (песня)|Luther|en|luther (song)}}», лепшым альбомам прызнаны ''{{iw|Debí Tirar Más Fotos||en|Debí Tirar Más Fotos}}«'' {{iw|Бэд Бані||en|Bad Bunny}}», лепшая песня — «Wildflower» [[Білі Айліш]].
* [[3 лютага]]: Забіты [[Саіф аль-Іслам Кадафі]], лівійскі палітык, сын [[Муамар Кадафі|Муамара Кадафі]].
* [[5 лютага]]: У [[Азербайджан]]е да пазбаўлення волі, аж да пажыццёвага, прысуджаны былыя кіраўнікі [[Нагорна-Карабахская Рэспубліка|Нагорна-Карабахскай Рэспублікі]].
* [[6 лютага]]:
** Урачыста адкрыліся [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2026|зімовыя Алімпійскія гульні]] ў [[Мілан]]е і [[Карціна-д’Ампеца]].
** Здзейснены [[Выбух у мячэці Імамбарга (2026)|тэрарыстычны выбух]] у [[шыіты|шыіцкай]] мячэці ў [[Ісламабад]]зе.
* [[8 лютага]]: Аўстрыйскі [[сноўбордынг|снаўбардыст]] [[Беньямін Карл]] стаў самым узроставым пераможцам [[зімовыя Алімпійскія гульні|зімовых Алімпійскіх гульняў]] у асабістых відах спорту.
* [[15 лютага]]: Нарвежскі лыжнік [[Ёханес Хёсфлат Клеба]] стаў рэкардсменам [[зімовыя Алімпійскія гульні|зімовых Алімпіяд]] па колькасці выйграных залатых медалёў.
* [[19 лютага]]:
** Былы прэзідэнт [[Рэспубліка Карэя|Рэспублікі Карэя]] [[Юн Сок Ёль]] прысуджаны да пажыццёвага зняволення за кіраўніцтва [[Ваеннае становішча ў Рэспубліцы Карэя (2024)|мецяжом]].
** Першае пасяджэнне [[Савет міру|Савета міру]] адбылося ў [[Вашынгтон]]е.
* [[20 лютага]]:
** [[Вярхоўны суд ЗША]] прыняў рашэнне аб адмене большасці [[Тарыфная палітыка другой адміністрацыі Трампа|тарыфаў]], уведзеных [[Дональд Трамп|Дональдам Трампам]].
** Храм [[Саграда Фамілія]] ў [[Барселона|Барселоне]] дасягнуў сваёй праектнай вышыні.
* [[22 лютага]]: Завяршэнне [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2026|XXV зімовых Алімпійскіх гульняў]].
* [[27 лютага]]: На фоне памежных сутыкненняў [[Пакістан]] абвясціў аб [[Афгана-пакістанская вайна (2026)|адкрытай вайне]] з [[Афганістан]]ам.
* [[28 лютага]]: [[Ізраіль]] і [[ЗША]] [[Амерыкана-ізраільскія ўдары па Іране (2026)|нанеслі ўдары]] па [[Іран]]е, загінуў духоўны лідар і фактычны правіцель краіны [[Алі Хаменеі]]. Здзейснены [[Удар па школе ў Мінабе|ўдар па школе]] ў [[Мінаб]]е.

=== Сакавік ===
* [[1 сакавіка]]: [[Аятала]] [[Алірэза Арафі]] абвешчаны часовым выканаўцам абавязкаў Вышэйшага кіраўніка [[Іран]]а.
* [[2 сакавіка]]: [[МУС Беларусі]] прызнала [[Вейшнорыя|Вейшнорыю]] «[[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]]».
* [[8 сакавіка]]: [[Маджтаба Хаменеі]] абраны Вышэйшым кіраўніком [[Іран]]а.
* [[10 сакавіка]]: [[Узброеныя сілы Украіны]] нанеслі ракетны ўдар па [[Бранск]]у.
* [[15 сакавіка]]: Адбылася [[Оскар (кінапрэмія, 2026)|98-я цырымонія]] ўручэння амерыканскай кінапрэміі «[[Оскар]]», найлепшым фільмам прызнана «[[Бітва за бітвай]]» рэжысёра [[Пол Томас Андэрсан|Пола Томаса Андэрсана]].
* [[16 сакавіка]]:
** У ходзе [[Афгана-пакістанская вайна (2026)|афгана-пакістанскага канфлікту]] быў нанесены [[Авіяўдар па шпіталі ў Кабуле (2026)|авіяўдар па шпіталі]] ў [[Кабул]]е.
** [[16 сакавіка]]: На [[Куба|Кубе]] поўнасцю прапала электразабеспячэнне.
* [[17 сакавіка]]: Зборная [[Зборная Сенегала па футболе|Сенегала]] пазбаўлена тытула пераможцы {{нп3|Кубак афрыканскіх нацый|Кубка афрыканскіх нацый|en|Africa Cup of Nations}} па [[футбол]]е.
* [[23 сакавіка]]: Пад Пуэрта-Легісама ([[Калумбія]]) [[Катастрофа C-130 пад Пуэрта-Легісама|пацярпеў крушэнне]] ваенна-транспартны самалёт [[Lockheed C-130 Hercules|C-130]].
* [[31 сакавіка]]: У [[Крым]]е [[Катастрофа Ан-26 у Крыме|пацярпеў крушэнне]] расійскі ваенна-транспартны самалёт [[Ан-26]].

=== Красавік ===
[[Файл:Earthset (art002e009288).jpg|thumb|Заход [[Зямля|Зямлі]] за край дыска Месяца. Фота зроблена місіяй «[[Артэміда-2]]» 6&amp;nbsp;красавіка.]]
* [[6 красавіка]]: Касмічная місія «[[Артэміда-2]]» абляцела [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяц]], яна стала самай далёкай пілатуемай місіяй у гісторыі.
* [[7 красавіка]]: [[ЗША]] і [[Іран]] ухвалілі [[Ісламабадскае пагадненне|перамір’е]] на [[Вайна на Блізкім Усходзе (з 2023)|Блізкім Усходзе]].
* [[8 красавіка]]: Рашэнні аб выхадзе [[Малдова|Малдовы]] з базавых дагавораў [[СНД]] былі адобраны прэзідэнтам краіны [[Мая Санду|Маяй Санду]] і ўступілі ў сілу.
* [[11 красавіка]]: 
** Здарылася [[Цісканіна ля цытадэлі Ла-Фер’ер|цісканіна]] ля цытадэлі [[Ла-Фер’ер]] ([[Рэспубліка Гаіці]]).
** На судне MV Hondius ад [[Успышка хантавіруса на MV Hondius|успышкі хантавіруса]] загінуў першы чалавек.
* [[12 красавіка]]: Адбыліся парламенцкія выбары ў [[Венгрыя|Венгрыі]].
* [[15 красавіка]]: Здарылася [[Масавае забойства ў школе Аніктшубата|масавае забойства ў школе]] ў Аніктшубата ([[Турцыя]]).
* [[16 красавіка]]: [[Інтэрвенцыя ЗША і іх саюзнікаў у Сірыі|Міжнародная кааліцыя]], якую ўзначальвалі [[ЗША]], вывела свае войскі з [[Сірыя|Сірыі]].
* [[18 красавіка]]: У [[Кіеў|Кіеве]] зламыснік [[Стральба і захоп закладнікаў у Кіеве (2026)|адкрыў стральбу на вуліцы і захапіў закладнікаў]].
* [[21 красавіка]]: Кабінет міністраў [[Японія|Японіі]] поўнасцю адмяніў забарону 1967 года на экспарт зброі.
* [[25 красавіка]]: Падчас [[напады баевікоў у Малі (2026)|узброеных сутыкненняў]] у [[Малі]] загінуў міністр абароны [[Садзіё Камара]].
* [[26 красавіка]]: На [[Лонданскі марафон|Лонданскім марафоне]] кеніец [[Себасцьян Саве]] ўпершыню ў гісторыі прабег [[марафон]]скую дыстанцыю хутчэй як за дзве гадзіны ў межах афіцыйнага спаборніцтва.
* [[28 красавіка]]: Гродзенская «[[Алімпія Гродна|Алімпія]]» выйграла [[чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026|чэмпіянат Беларусі]] па [[баскетбол]]е сярод жанчын.

=== Май ===
[[Файл:Starobelsk Professional College after attack 2026-05-22.jpg|міні|Разбурэнні ў [[Старабельск]]у пасля атакі 22&amp;nbsp;мая.]]
* [[1 мая]]: [[Аб’яднаныя Арабскія Эміраты]] выйшлі з [[АПЕК]].
* [[9 мая]]: [[Прэм’ер-міністр Венгрыі|Прэм’ер-міністрам]] [[Венгрыя|Венгрыі]] абраны [[Петэр Мадзьяр]].
* [[10 мая]]: Ля [[Канарскія астравы|Канарскіх астравоў]] пачалася эвакуацыя з судна MV Hondius, дзе зафіксавана [[Успышка хантавіруса на MV Hondius|ўспышка хантавіруса]].
* [[17 мая]]: [[СААЗ]] абвясціла аб надзвычайнай сітуацыі з-за [[Успышка Эболы ў Ітуры (2026)|эпідэміі Эболы]] ў [[Ітуры (правінцыя)|Ітуры]] ([[ДР Конга]]).
* [[18 мая]]: У ісламскім цэнтры [[Сан-Дыега]] ([[ЗША]]) быў здзейснены [[Тэракт у ісламскім цэнтры Сан-Дыега|масавы расстрэл]].
* [[22 мая]]:
** У кітайскай правінцыі [[Шаньсі]] здарыўся [[Выбух на шахце Люшэньюй|выбух на вугальнай шахце]].
** Украінскія войскі [[Удар БПЛА па Старабельску (2026)|нанеслі ўдар]] па [[Старабельск]]у ў падкантрольнай [[Расія]]й [[Луганская вобласць|Луганскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]].
* [[23 мая]]: Завяршыўся [[Канскі кінафестываль 2026|Канскі кінафестываль]], [[Залатая пальмавая галіна|Залатую пальмавую галіну]] атрымаў фільм «[[Фіёрд (фільм)|Фіёрд]]» рэжысёра [[Крысціян Мунджыў|Крысціяна Мунджыў]].
* [[25 мая]]: [[Папа Рымскі]] [[Леў XIV|Леў XIV]] апублікаваў [[энцыкліка|энцыкліку]] «[[Magnifica humanitas]]», прысвечаную праблеме [[Штучны інтэлект|штучнага інтэлекту]].
* [[29 мая]]: Выпушчаны дваццаты сольны [[Музычны альбом|студыйны альбом]] [[Пол Мак-Картні|Пола Мак-Картні]] — «[[The Boys of Dungeon Lane]]».

=== Чэрвень ===
* [[7 чэрвеня]]: Адбыліся парламенцкія выбары ў [[Арменія|Арменіі]].
* [[8 чэрвеня]]: Здарылася землетрасенне на востраве [[Мінданаа (востраў)|Мінданаа]] ([[Філіпіны]]).
* [[10 чэрвеня]]: У выніку атакі БПЛА практычна знішчана панарама «[[Абарона Севастопаля (панарама)|Абарона Севастопаля]]».

=== Жнівень ===
* [[12 жніўня]]: [[Сонечнае зацьменне 12 жніўня 2026 года|Поўнае сонечнае зацьменне]], часткова даступнае для назірання на тэрыторыі Беларусі.

== Нарадзіліся ==
{{Асноўны артыкул|Спіс народжаных у 2026 годзе}}

== Памерлі ==
{{Асноўны артыкул|Спіс памерлых у 2026 годзе}}
* [[11 студзеня]]: [[Луіс Брус]] — амерыканскі хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі.
* [[30 студзеня]]: [[Кэтрын О’Хара]] — канада-амерыканская актрыса і сцэнарыстка.
* [[28 лютага]]: [[Алі Хаменеі]] — іранскі рэлігійны і дзяржаўны дзеяч.
* [[5 сакавіка]]: [[Уладзімір Іванавіч Карызна|Уладзімір Карызна]] — беларускі паэт, перакладчык.
* [[17 сакавіка]]: [[Алі Ларыджані]] — дзяржаўны дзеяч Ірана.
* [[19 сакавіка]]: [[Чак Норыс]] — амерыканскі акцёр, майстар баявых мастацтваў.
* [[6 мая]]: [[Тэд Цёрнер]] — амерыканскі бізнесмен, заснавальнік тэлеканала [[CNN]].
* [[26 мая]]: [[Раіса Баравікова]] — беларуская пісьменніца, перакладчыца.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Навігацыя}}
{{Вонкавыя спасылкі}}

[[Катэгорыя:2026| ]]</text>
      <sha1>0nefau0h10c2m3l2hofymtzatzon8uh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Удзельнік:MocnyDuham</title>
    <ns>2</ns>
    <id>747406</id>
    <revision>
      <id>5153313</id>
      <parentid>5152418</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T00:10:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MocnyDuham</username>
        <id>99818</id>
      </contributor>
      <comment>+1</comment>
      <origin>5153313</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10436" sha1="9nsn5w6auqofa37r6iqdjpox0hs6jt7" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;max-width:1100px; margin:0 auto; font-family:system-ui, -apple-system, BlinkMacSystemFont, 'Segoe UI', sans-serif; color:var(--color-base,#202122);&quot;&gt;

&lt;!-- Верхняя картка --&gt;
&lt;div style=&quot;background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); color:var(--color-base,#202122); border:1px solid var(--border-color-subtle,#c8ccd1); border-radius:16px; padding:24px; margin-bottom:18px; box-shadow:0 2px 10px rgba(0,0,0,0.12);&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;display:flex; flex-wrap:wrap; gap:20px; align-items:flex-start; justify-content:space-between;&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;flex:1 1 560px; min-width:260px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:210%; font-weight:800; line-height:1.15; color:var(--color-emphasized,var(--color-base,#202122)); margin-bottom:8px;&quot;&gt;
MocnyDuham
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;font-size:105%; color:var(--color-subtle,#54595d); line-height:1.65;&quot;&gt;
Вітаю! Гэта мая старонка ўдзельніка ў беларускай Вікіпедыі.
Калі я раблю нешта не так — калі ласка, пакіньце паведамленне
[[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|ў размовах]]. Дзякуй!
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:14px; line-height:2.2;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;background:light-dark(#e0f2fe,#10263a); color:light-dark(#075985,#9bd2ff); border:1px solid light-dark(#bae6fd,#2f5f86); border-radius:999px; padding:5px 11px; font-size:90%; white-space:nowrap;&quot;&gt;адміністратар&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;background:light-dark(#eef2ff,#241a3d); color:light-dark(#3730a3,#c4b5fd); border:1px solid light-dark(#c7d2fe,#5b4a91); border-radius:999px; padding:5px 11px; font-size:90%; white-space:nowrap;&quot;&gt;адміністратар інтэрфейсу&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;background:light-dark(#ecfdf5,#123226); color:light-dark(#065f46,#86efac); border:1px solid light-dark(#bbf7d0,#2f7d58); border-radius:999px; padding:5px 11px; font-size:90%; white-space:nowrap;&quot;&gt;удзельнік Discord&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;background:light-dark(#fff7ed,#3a2611); color:light-dark(#9a3412,#fdba74); border:1px solid light-dark(#fed7aa,#9a5b21); border-radius:999px; padding:5px 11px; font-size:90%; white-space:nowrap;&quot;&gt;дапамагаю ўдзельнікам&lt;/span&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;flex:0 1 260px; min-width:220px;&quot;&gt;
{{Userboxtop}}
{{Userbox/Адміністратар}}
{{Userbox/Карыстальнік Discord}}
{{Userboxbottom}}
&lt;/div&gt;

&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;!-- Хуткая сувязь --&gt;
&lt;div style=&quot;display:grid; grid-template-columns:repeat(auto-fit,minmax(260px,1fr)); gap:16px; margin-bottom:18px;&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;background:var(--background-color-base,#fff); color:var(--color-base,#202122); border:1px solid var(--border-color-subtle,#c8ccd1); border-radius:14px; padding:18px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:130%; font-weight:700; color:var(--color-emphasized,var(--color-base,#202122)); margin-bottom:8px;&quot;&gt;Зваротная сувязь&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;color:var(--color-subtle,#54595d); line-height:1.65;&quot;&gt;
Калі вам патрэбна дапамога — не саромейцеся мне напісаць на
[[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|старонцы размоваў]]. Я дапамагу!
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;background:var(--background-color-base,#fff); color:var(--color-base,#202122); border:1px solid var(--border-color-subtle,#c8ccd1); border-radius:14px; padding:18px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:130%; font-weight:700; color:var(--color-emphasized,var(--color-base,#202122)); margin-bottom:8px;&quot;&gt;Канфірмацыя&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;color:var(--color-subtle,#54595d); line-height:1.65;&quot;&gt;
Мая канфірмацыя пройдзе &lt;b&gt;7 верасня 2026 года&lt;/b&gt;, згодна
[[Адмысловае:PermanentLink/5032678#MocnyDuham|з заяўкай]] на статус адміністратара.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;/div&gt;

&lt;!-- Створаныя і перакладзеныя артыкулы --&gt;
&lt;div style=&quot;background:var(--background-color-base,#fff); color:var(--color-base,#202122); border:1px solid var(--border-color-subtle,#c8ccd1); border-radius:16px; padding:22px; margin-bottom:18px;&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;display:flex; flex-wrap:wrap; align-items:center; justify-content:space-between; gap:10px; margin-bottom:14px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:155%; font-weight:800; color:var(--color-emphasized,var(--color-base,#202122));&quot;&gt;
Стварыў / пераклаў
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; color:var(--color-subtle,#54595d);&quot;&gt;
артыкулы
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;height:1px; background:var(--border-color-subtle,#c8ccd1); margin-bottom:16px;&quot;&gt;&lt;/div&gt;

{{Калонкі|4}}&lt;small&gt;
* [[TypeScript]]
* [[Docker]]
* [[Vue.js]]
* [[Django]]
* [[Flask]]
* [[FastAPI]]
* [[Pandas]]
* [[Laravel]]
* [[Vite]]
* [[SaaS]]
* [[Кантэйнерызацыя]]
* [[Мова праграмавання высокага ўзроўню]]
* [[Мова праграмавання нізкага ўзроўню]]
* [[Вэб-фрэймворк]]
* [[Пераменная (інфарматыка)]]
* [[Web3]]
* [[Сацыяльныя медыя]]
* [[LinkedIn]]
* [[Stack Overflow]]
* [[Фонд салідарнасці BYSOL]]
* [[Character.ai]]
* [[LeetCode]]
* [[YouTube Music]]
* [[Binance]]
* [[Беларускі Гаюн]]
* [[Пахне чабор (лозунг)]]
* [[Стоп таракан!]]
* [[Верым, можам, пераможам!]]
* [[Каханую не аддаюць!]]
* [[Сабачку!]]
* [[Час мяняць лысую гуму!]]
* [[Beautiful Soup (парсер HTML)]]
* [[Беларусь галаўнога мозгу]]
* [[Маргарыта Паўлаўна Ворыхава|Маргарыта Ворыхава]]
* [[Барацьба (газета)]]
* [[Смерць фашызму]]
* [[Смерць фашыстам]]
* [[Павел Суслаў]]
* [[Навагодні зварот Святланы Ціханоўскай]]
* [[Маланка Медыя]]
* [[Крыж Адраджэння Беларусі]]
* [[Крыж Добрасуседства]]
* [[Беларусь за МКАДам]]
* [[Партызанскі Народны Крыж]]
* [[Police in Paris]]
* [[Я выходжу]]
* [[Гвіда ван Росум]]
* [[Велікадушны пажыццёвы дыктатар]]
* [[Сустрэча Дональда Трампа і Уладзіміра Зяленскага (2025)]]
* [[Дэфэйсмэнт]]
* [[AniBel]]
* [[Леў XIV]]
* [[Heil Hitler (песня)|Heil Hitler]]
* [[Арцём Ігаравіч Брухан|Арцём Брухан]]
* [[Гжэгаж Браўн]]
* [[Патрыятычны хакінг]]
* [[Доксінг]]
* [[Максім Лепушэнка]]
* [[Вольга Генадзеўна Сітнік|Вольга Сітнік]]
* [[Ваенная энцыклапедыя Беларусі]]
* [[Заслужаны настаўнік Беларускай ССР]]
* [[Хактывізм]]
* [[DoS-напад]]
* [[Віктар Васільевіч Вабішчэвіч|Віктар Вабішчэвіч]]
* [[Павел Уладзіміравіч Баркоўскі|Павел Баркоўскі]]
* [[Аліса Віктараўна Рыжычэнка|Аліса Рыжычэнка]]
* [[Вольга Зазулінская]]
* [[Валерый Валер’евіч Мацкевіч|Валерый Мацкевіч]]
* [[Сяргей Аляксандравіч Бяспалаў|Сяргей Бяспалаў]]
* [[Лізавета Сяргеяўна Пракопчык|Лізавета Пракопчык]]
* [[Прымусовыя пакаянныя відэа ў Беларусі]]
* [[Ахаха]]
* [[Выбуховыя штаны]]
* [[Цімафей (манул)]]
* [[Персанал з’еў гэта пазней]]
* [[Астма]]
* [[Алеся Вячаславаўна Гаўрыленка|Алеся Гаўрыленка]]
* [[Грокіпедыя]]
* [[Сексуальны грумінг]]
* [[Калядны жук]]
* [[Anoplognathus abnormis]]
* [[100 мужчын супраць гарылы]]
* [[Элеўсінскія містэрыі]]
* [[Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду»]]
* [[Еўрапейскі выбар]]
* [[Наступ (фракцыя)]]
* [[Выбары ў Каардынацыйную раду (2026)]]
* [[Хопіць баяцца]]
* [[Аляксандра Мамаева]]
* [[Аліна Аляксандраўна Харысава|Аліна Харысава]]
&lt;/small&gt;{{Калонкі/канец}}

&lt;/div&gt;

&lt;!-- Шаблоны --&gt;
&lt;div style=&quot;background:var(--background-color-base,#fff); color:var(--color-base,#202122); border:1px solid var(--border-color-subtle,#c8ccd1); border-radius:16px; padding:22px; margin-bottom:18px;&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;display:flex; flex-wrap:wrap; align-items:center; justify-content:space-between; gap:10px; margin-bottom:14px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:155%; font-weight:800; color:var(--color-emphasized,var(--color-base,#202122));&quot;&gt;
Шаблоны
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; color:var(--color-subtle,#54595d);&quot;&gt;
створаныя
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;height:1px; background:var(--border-color-subtle,#c8ccd1); margin-bottom:16px;&quot;&gt;&lt;/div&gt;

{{Калонкі|4}}&lt;small&gt;
* [[Шаблон:Беларускія лозунгі]]
* [[Шаблон:Аб’яднаны пераходны кабінет Беларусі]]
* [[Шаблон:Уладзімір Зяленскі]]
* [[Шаблон:Пасведчанне асобы]]
&lt;/small&gt;{{Калонкі/канец}}

&lt;/div&gt;

&lt;!-- Карысныя спасылкі --&gt;
&lt;div style=&quot;background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); color:var(--color-base,#202122); border:1px solid var(--border-color-subtle,#c8ccd1); border-radius:16px; padding:22px; margin-bottom:18px;&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;font-size:155%; font-weight:800; color:var(--color-emphasized,var(--color-base,#202122)); margin-bottom:14px;&quot;&gt;
Карысныя спасылкі
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;height:1px; background:var(--border-color-subtle,#c8ccd1); margin-bottom:16px;&quot;&gt;&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;line-height:1.9;&quot;&gt;
* [[Вікіпедыя:Тэрміналогія]]
* [[Удзельнік:MocnyDuham/Чарнавік|Чарнавік]]
&lt;/div&gt;

&lt;/div&gt;

&lt;!-- Ніжні подпіс --&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center; color:var(--color-subtle,#54595d); font-size:90%; padding:12px 0 4px;&quot;&gt;
Дзякуй, што завіталі на маю старонку.
&lt;/div&gt;

&lt;/div&gt;</text>
      <sha1>9nsn5w6auqofa37r6iqdjpox0hs6jt7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>IPhone 15</title>
    <ns>0</ns>
    <id>748633</id>
    <revision>
      <id>5153341</id>
      <parentid>4583246</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T07:23:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5153341</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2803" sha1="d4w6kl89tg170qzha75x3za9p51zjrl" xml:space="preserve">{{загаловак з малой літары}}
{{Сотавы тэлефон
|Назва = iPhone 15&lt;br&gt;iPhone 15 Plus
|лога = iPhone 15 (logo).svg
|памер_лога = 200
|выява = IPhone 15 Vector.svg
}}
'''«iPhone 15»''' і '''«iPhone 15 Plus»''' — [[смартфон]] вытворчасці карпарацыі «[[Apple]]», які працуе на базе [[Аперацыйная сістэма|аперацыйнай сістэмы]] «{{Не перакладзена 5|iOS 17|iOS 17|ru|IOS 17}}» і працэсара «{{Не перакладзена 5|Apple A16|Apple A16|ru|Apple A16}}». Прэзентацыя смартфонаў была праведзена 12 верасня 2023 года, у гэты ж дзень стартавалі перадзаказы гаджэтаў, смартфоны паступяць у продаж 22 верасня 2023 года. Стартавая цана смартфонаў ад 799 $ і 899 $ адпаведна.&lt;ref name=&quot;CNNInfo&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.cnn.com/cnn-underscored/electronics/should-you-upgrade-iphone-15 |title=The iPhone 15 is coming — here's who should (and shouldn’t) upgrade |date=September 12, 2023 |last=Casey |first=Henry |publisher=[[CNN]] |accessdate=September 12, 2023}}&lt;/ref&gt;

== Гл. таксама ==
* {{Не перакладзена 5|iOS 17|iOS 17|ru|IOS 17}}
* {{Не перакладзена 5|Apple A17 Pro|Apple A17 Pro|ru|Apple A17 Pro}}

== Зноскі ==
{{Reflist}}

== Спасылкі ==
* {{Cite web|url=https://www.apple.com/iphone-15/specs/|title=iPhone 15 / iPhone 15 Plus|website=Афіцыйны сайт «[[Apple]]»|accessdate=2023-09-12|lang=en}}
* {{Cite web|url=https://3dnews.ru/1092930/apple-predstavila-iphone-15-i-15-plus-s-dynamic-island-i-znakomim-novim-dizaynom|title=Apple представила iPhone 15 и 15 Plus — с Dynamic Island, новыми камерами и знакомым дизайном|website={{Не перакладзена 5|3DNews|3DNews|ru|3DNews Daily Digital Digest}}|date=2023-09-12|accessdate=2023-09-12|lang=rus|archive-date=12 верасня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230912194526/https://3dnews.ru/1092930/apple-predstavila-iphone-15-i-15-plus-s-dynamic-island-i-znakomim-novim-dizaynom|url-status=dead}}
* {{Cite web|url=https://www.ixbt.com/news/2023/09/12/iphone-15-iphone-15-plus.html|title=Представлены iPhone 15 и iPhone 15 Plus|website={{Не перакладзена 5|iXBT.com|iXBT.com|ru|iXBT.com}}|date=2023-09-12|accessdate=2023-09-12|lang=rus}}

{{Вонкавыя спасылкі}}
{{IPhone}}
{{ізаляваны артыкул|date=2023-09-18}}

[[Катэгорыя:Сотавыя тэлефоны паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:iPhone]]</text>
      <sha1>d4w6kl89tg170qzha75x3za9p51zjrl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Літвінізм</title>
    <ns>0</ns>
    <id>751779</id>
    <revision>
      <id>5153235</id>
      <parentid>5152798</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T17:53:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5153235</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15898" sha1="frwk2xm6l0qid4bl79ykz4spzhil7e6" xml:space="preserve">{{значэнні|Літвінізм (значэнні){{!}}Літвінізм}}
{{пішу}}

Літвінізм — неадназначны (публіцыстычны) тэрмін, які ў XIX — XXI стагоддзях некалькі разоў змяняў значэнне, застаючыся хутчэй іранічным або дэрагатыўным эпітэтам, чым строга навуковым тэрмінам, і ніколі не ўжываўся як саманазва носьбітамі тых ідэй, якія акрэсліваліся ім іх вонкавымі крытыкамі або інтэрпрэтатарамі.

== Літвінізм у XIX стагоддзі ==

У XIX стагоддзі тэрмін ужываўся спарадычна, змяняючы сваё напаўненне адпаведна зменам пануючага ўяўлення пра змест самога паняцця [[Літва (значэнні)|Літва]]&lt;nowiki/&gt;і яе меркаваных межаў. У першыя дзесяцігоддзі пасля далучэння земляў былога [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] да [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] носьбітамі &quot;літоўскай&quot; (або &quot;літвінскай&quot;) ідэнтычнасці была пераважна польскамоўная [[шляхта]], разуменне якой Літвы вар'іравалася ад польскай (або расійскай) правінцыі да краіны (патэнцыйна асобнай дзяржавы), якая мусіць знаходзіцца ў шчыльнай культурнай сувязі і дзяржаўнай уніі з [[Польшча|Польшчай]]. Пасля разгрому [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]] манаполія шляхты на вызначэнне зместу паняцця &quot;Літва&quot; знікла, у сувязі з рэзкім змяншэннем палітычнай і эканамічнай вагі гэтай сацыяльнай групы, імклівым развіццём этнаграфіі, масавай адукацыяй, эканамічнай і культурнай эмансіпацыяй сялянства, узнікненнем літоўскага нацыянальнага руху або &quot;младалітвінаў&quot; (з 1880-х гадоў) і пазіцыяй расійскай імперскай бюракратыі і навукі. Дамінуючай робіцца ідэя аб тым, што Літва — гэта этнаграфічная тэрыторыя [[Літоўцы|літоўцаў]], асноўная маса насельніцтва якой размаўляе на [[Літоўская мова|літоўскай мове]] і (з пункту гледжання нацыянальнага руху) мае або павінна  мець літоўскую нацыянальную свядомасць. 

Першы дакументальна вядомы выпадак ужывання тэрміну літвінізм (''litwinizm'') — у верасні 1842 г. у рэдакцыйным каментары выдаўца газеты [[Tygodnik Petersburski|Tygodnik Peterburski]] [[Юзаф Эмануэль Працлаўскі|Юзафа Працлаўскага]] да праекту выдання альбому &quot;фізіялагічных&quot; тыпаў &quot;Літвіны&quot;, прапанаванага [[Плацыд Янкоўскі|Плацыдам Янкоўскім]]. Успамінаючы часы свайго студэнцкага юнацтва ў [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскім універсітэце]], Працлаўскі не без гордасці пісаў, што тады моладзь з усіх бакоў Літвы, прыбываючы ва ўніверсітэт і прасякаючыся тут літвінізмам (''przejąwszy się litwinizmem''), затым распаўсюджвала яго ў сваіх родных ваколіцах&lt;ref&gt;Wydawca Tygodnika [Józef Przecławski]. ''Dopisek'' // Tygodnik Petersburski” 1842, nr 78, s. 525.&lt;/ref&gt;. У дадзеным кантэксце пад &quot;літвінізмам&quot; мелася на ўвазе акцэнтаваная ўвага рамантычна настроенай моладзі да літоўскіх (у тагачасным значэнні слова) рэгіянальных асаблівасцяў, адрозненняў ад іншых частак былой [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], не выключаючы і [[Літоўская мова|літоўскай мовы]] і дахрысціянскага мінулага балцкай Літвы, але без разрыву з агульнай гістарычнай і культурнай спадчынай [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. Такі &quot;літвінізм&quot; быў уласцівы значнай частцы &quot;[[Таварыства шубраўцаў|шубраўцаў]]&quot; і [[Таварыства філаматаў|філаматаў]], уключаючы [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]], [[Тамаш Зан (паэт)|Тамаша Зана]], [[Ян Чачот|Яна Чачота]] і іншых. Пасля [[Амністыя 1841 года|амністыі 1841 года]] лакальны літоўскі патрыятызм, які не акцэнтаваў значэння польска-літоўскіх уній і дэманстраваў прынамсі вонкавы [[лаялізм]] да імперыі, пэўны час разглядаўся царскім урадам як больш прымальная з'ява, чым агульнапольскі патрыятызм. У такіх умовах стаў магчымы кароткі і адносны росквіт культуры (пераважна на [[Польская мова|польскай мове]]), заснаванай на праслаўленні дахрысціянскага мінулага Літвы (уключаючы і [[Усходняя Літва|Усходнюю Літву]]), на цікавасці да яе актуальных сімвалічных рэалій у гастранаміі, раслінным і жывёльным свеце, народных звычаях і г.д. Такая пазіцыя знайшла сваё выражэнне ў творчасці [[Уладзіслаў Сыракомля|Уладзіслава Сыракомлі]], [[Станіслаў Манюшка|Станіслава Манюшкі]], [[Адам Ганоры Кіркор|Адама Ганорыя Кіркора]], [[Юзаф Ігнацы Крашэўскі|Юзафа Ігнацыя Крашэўскага]], [[Канут Русецкі|Канута Русецкага]], і іншых. Аднак, на сёння, акрэсленне такой пазіцыі як &quot;літвінізма&quot; — адзіны вядомы па крыніцах выпадак.

== Літвінізм як сінонім &quot;літваманіі&quot; канца XIX стагоддзя ==

Наступны раз тэрмін сустракаецца праз 45 гадоў у рэдакцыйным каментары пецярбургскай газеты Kraj (якая ў цэлым стаяла на пазіцыях [[Лаялізм|лаялізма]]) ад 11 (23) верасня 1887. Так абазначаецца &quot;млада-літоўскі рух&quot; , лейтматывам дзейнасці якога лічыцца рэзкае непрыняцце гістарычнай эліты краю, польскамоўнай літоўскай шляхты: ''Litwinizm powstaje narazie jako antagonyzm względem dawnej klasy uprzywilejowanej''&lt;ref&gt;[https://pbc.biaman.pl/Content/29532/PDF/Kraj_1887_37%20(11%20IX%20-%2023%20IX)%20+%20dodatek.pdf Kraj. Tygodnik polityczny, spoleczny i literacki. Nr 37. 11 (23) wrzesnia 1887]&lt;/ref&gt;. У гэтую эпоху ўжываенне тэрміну &quot;літвінізм&quot; таксама з'яўляецца рэдкасцю, значна больш часта адпаведная з'ява ў польскамоўнай публіцыстыцы абазначаецца як &quot;літваманія&quot; (''litwomania'')&lt;ref&gt;Krzysztof Buchowski. [https://pbc.biaman.pl/Content/2045/litwomani_i_polonizatorzy.pdf Litwomani i polonizatorzy: mity, wzajemne postrzeganie i stereotypy w stosunkach polsko-litewskich w pierwszej połowie XX wieku]. Białystok 2006.&lt;/ref&gt;. У сваю чаргу, гэты тэрмін, або эпітэт, маючы, як правіла, дэрагатыўнае напаўненне, меў 2 асноўныя стылістычныя вароыянты. Яго адносілі або да выхадцаў з народных нізоў,  актывістаў літоўскага нацыянальнага адраджэння (такіх, напрыклад, як [[Ёнас Басанавічус]], [[Вінцас Кудзірка]], часткі рымска-каталіцкага духавенства, такіх як [[Юозас Тумас-Вайжгантас]], якія адкінулі польскую культурную ідэнтычнасць на карысць пабудовы асобнай літоўскай ідэнтычнасці, заснаванай на мове простага народу. Польскія нацыянальныя колы абвінавачвалі іх у разбурэнні антыцарскага адзінства і пабудове ідэнтычнасці, заснаванай на «нянавісці да польскай культуры». У другім варыянце, &quot;літваманію&quot; прыпісвалі асобным прадстаўнікам шляхты, якія, не парываючы цалкам з польскамоўным асяроддзем, актыўна вывучалі літоўскую мову і народныя звычаі. У больш шырокім сэнсе, у межах самога літоўскага руху,  тэрмін &quot;літваманія&quot; часам выкарыстоўваўся для апісання ідэалістычнага, нават некрытычнага, захаплення ўсім этнаграфічна літоўскім (мова, песні, дахрысціянскія традыцыі). З'ява &quot;літваманіі&quot; ідэальна ўпісвалася ў тагачасны еўрапейскі працэс «вынаходніцтва традыцый» і балючага разбурэння былых гістарычных ідэнтычнасцей (такіх як ''gente Lituanus, natione Polonus'') на карысць сучасных, закрытых нацыянальнасцей, заснаваных на моўных бар'ерах.

== Літвінізм у XXI стагоддзі ==

Пасля працяглага, больш за стагоддзе, неўжывання тэрмін быў актуалізаваны напачатку XXI ст. (каля 2005 г.) літоўскім гісторыкам [[Томас Баранаўскас|Томасам Баранаўскасам]] і падхоплены многімі літоўскімі гісторыкамі і публіцыстамі. У першапачатковай трактоўцы тэрмін абазначаў радыкальную беларускую нацыяналістычную плынь у трактоўцы гісторыі (гл. [[Ліцвінства]]), прадстаўнікі якой, асабліва актыўна з канца 1980-х гадоў ([[Мікола Ермаловіч]], [[Вадзім Дзеружынскі]], [[Міхаіл Галдзянкоў]], [[Анатоль Яфімавіч Тарас|Анатоль Тарас]], [[Вітаўт Чаропка]], [[Аляксандр Краўцэвіч|Аляксандр Краўцэвіч,]] [[Зянон Пазьняк]], і іншыя), разглядаюць сучасную Беларусь як адзіную або асноўную спадкаемцу Вялікага Княства Літоўскага, а сучасных літоўцаў («летувісаў») лічаць выключна або пераважна нашчадкамі [[Жамойты|жамойтаў]], якія нібыта неправамерна прысвоілі гістарычны этнонім і тапонім «Літва», а разам з ім і гістарычны цэнтр Літоўскай дзяржавы — [[Вільня|Вільню]] і [[Віленшчына|Віленшчыну]], якія нібыта павінны належаць Беларусі (&quot;гістарычнай Літве&quot;)

Новая хваля актуалізацыі паняцця адбылася напачатку 2020-х гадоў на фоне масавай міграцыі грамадзян Беларусі ў Літву. У літоўскім грамадска-палітычным полі, асабліва ва ўмовах рэзкага пагаршэння рэгіянальнай бяспекі,  праявы &quot;літвінізму&quot; (аж да адкрытага выражэння тэрытарыяльных прэтэнзій на Вільню, спантанных або інспіраваных ці імітаваных спецслужбамі) сталі разглядацца як інструмент [[Гібрыдная вайна|гібрыднай вайны]] з боку Расіі і Беларусі і апраўданне магчымай будучай [[Анексія|анексіі]] часткі тэрыторыі Літвы. Гэта прывяло да істотнага пашырэння семантыкі тэрміна: у публічнай прасторы ім пачалі маркіраваць любыя неафіцыйныя беларускія інтэрпрэтацыі сумеснай гісторыі ВКЛ і Літвы XIX стагоддзя. У выніку, значная частка літоўскага грамадства лічыць &quot;літвінізм&quot; адной з асноўных пагроз існаванню нацыянальнай дзяржавы, хаця і не можа адназначна сфармуляваць сутнасць &quot;літвінізма&quot; і крытэрыі яго адрознасці ад вонкава падобных ідэй.

На сённяшні дзень, у міжнароднай акадэмічнай супольнасці (сярод гісторыкаў, культурных антраполагаў і палітолагаў) адсутнічае кансэнсусная навуковая дэфініцыя «літвінізму». Фактычна тэрмін (ці, хутчэй, эпітэт) часта выкарыстоўваецца як публіцыстычны ярлык для дыскрэдытацыі любых спроб засваення спадчыны ВКЛ і Літвы XIX стагоддзя не-літоўскімі актарамі, незалежна ад іх сапраўднага стаўлення да літоўскіх нацыянальных пачуццяў і інтарэсаў.

== Крыніцы ==
[[Катэгорыя:Артыкулы праекта Літвінскі лексікон]]</text>
      <sha1>frwk2xm6l0qid4bl79ykz4spzhil7e6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Партал:Геаграфія/Новыя артыкулы</title>
    <ns>100</ns>
    <id>753274</id>
    <revision>
      <id>5153203</id>
      <parentid>5152944</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T15:51:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NirvanaBot</username>
        <id>40832</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+6 новых</comment>
      <origin>5153203</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1164" sha1="azwm3edzksims7518bw2s6yu11kpnfd" xml:space="preserve">{{Новы артыкул|Карвіна|2026-06-10T08:09:32Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|Тынец-над-Сазавау|2026-06-10T07:54:16Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|Пішалі|2026-06-10T07:46:44Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|Вельвары|2026-06-10T07:41:35Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|Косцелец-над-Чэрнімі-Лесі|2026-06-10T07:09:02Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|Арктык-Рэд-Рывер|2026-06-10T06:57:40Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|Піс (рака)|2026-06-09T13:26:13Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|Мілавіцы|2026-06-09T11:40:27Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|Ліса-над-Лабем|2026-06-09T11:28:52Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|Добржыхавіцы|2026-06-09T11:23:50Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|Госцівіцы|2026-06-09T11:20:05Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|Розтакі|2026-06-09T10:45:38Z|Autumndancer}}
&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>azwm3edzksims7518bw2s6yu11kpnfd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Партал:Беларусь/Новыя артыкулы</title>
    <ns>100</ns>
    <id>753287</id>
    <revision>
      <id>5153201</id>
      <parentid>5152942</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T15:50:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NirvanaBot</username>
        <id>40832</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+1 новых</comment>
      <origin>5153201</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1963" sha1="76kjakurj6wp6in6v5npk2jhht70utx" xml:space="preserve">{{Новы артыкул|Станіслаў Давойна-Салагуб|2026-06-10T14:02:33Z|Voūk12}}
{{Новы артыкул|Дрозды (гурт)|2026-06-09T15:07:54Z|DzBar}}
{{Новы артыкул|Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2025/2026|2026-06-08T11:52:05Z|Jaŭhien}}
{{Новы артыкул|Янаўскі край (газета)|2026-06-08T11:22:30Z|Андрэй 2403 Б}}
{{Новы артыкул|Уладзімір Аляксандравіч Ляўданскі|2026-06-08T10:07:54Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|Аляксандра Аляксандраўна Мамаева|2026-06-08T01:52:17Z|MocnyDuham}}
{{Новы артыкул|Сцяпан Васілевіч Говін|2026-06-07T19:26:59Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Андрэй Міхайлавіч Арцымовіч|2026-06-07T15:02:29Z|M.L.Bot}}
{{Новы артыкул|Яўгенія Лязо|2026-06-07T10:05:25Z|ZolaSukhar}}
{{Новы артыкул|Аляксандр Сяргеевіч Клачко|2026-06-07T08:32:50Z|~2026-33610-84}}
{{Новы артыкул|Вольга Аляксандраўна Галаўнёва|2026-06-06T20:42:23Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Суд Глускага раёна|2026-06-06T20:26:19Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Завулак Фядотава (Мінск)|2026-06-06T12:49:24Z|Андрэй 2403 Б}}
{{Новы артыкул|Вуліца Фядотава (Мінск)|2026-06-06T12:29:43Z|Андрэй 2403 Б}}
{{Новы артыкул|Уладзімір Іванавіч Скрабатун|2026-06-06T11:29:11Z|M.L.Bot}}
{{Новы артыкул|Знахарства|2026-06-06T09:51:16Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>76kjakurj6wp6in6v5npk2jhht70utx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дыскусія вакол спадчыны Вялікага Княства Літоўскага</title>
    <ns>0</ns>
    <id>755032</id>
    <revision>
      <id>5153241</id>
      <parentid>5141355</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T18:05:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5153241</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="166315" sha1="c2r5er2mdjt3heyfgn3iduer57wtkn5" xml:space="preserve">{{некалькі выяў
| image1            = Grand Duchy of Lithuania 1430.png
| width1            = 175

| image2            = Belarus Lithuania Locator.png
| width2            = 150

| footer_background = 
| footer_align      = 
| footer            = '''Злева:''' максімальнае пашырэнне Вялікага княства Літоўскага (1430)&lt;br/&gt;'''Справа:''' Тэрыторыі Літоўскай Рэспублікі (жоўты) і Рэспублікі Беларусь (зялёны).
}}
'''Дыскусія вакол спадчыны Вялікага Княства Літоўскага''' — праблема ў навуковых і палітычных колах вакол спадчыны [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] (ВКЛ), датычнасці да яго сучасных [[Беларусь|Беларусі]] і [[Літва|Літвы]]. Асноўнымі спрэчнымі момантамі выступаюць нацыянальна-этнічны характар, пытанні генезісу і вытокаў дзяржавы, ролі балта-літоўскіх і беларуска-славянскіх зямель{{sfn|Дмитрачков|1999|с=47}}{{пераход|Канцэпцыі}}. Іншымі супярэчнасцямі сталі спрэчкі аб першай сталіцы, лакалізацыі [[Літва (зямля)|летапіснай Літвы]], паходжанні кіруючай дынастыі, добраахвотным або гвалтоўным уключэнні тэрыторыі Беларусі{{пераход| Навуковыя пытанні}}. У рамках дыскусіі былі супрацьпастаўленыя дзве канцэпцыі аб ВКЛ — адна разглядае яго як [[балты|балцкую]] (літоўскую ў сучасным значэнні) дзяржаву, гэта значыць вынік сацыяльна-палітычнага развіцця старажытналітоўскіх плямёнаў, падчас чаго адбылося заваяванне імі зямель [[Русь|Русі]]{{пераход|Літоўская канцэпцыя}}; іншая ж лічыць яго [[славяне|славянскай]] (беларускім), якая сфармавалася пераважна на беларускай тэрыторыі з перавагай славянскай культуры, дзе балцкае насельніцтва адыгрывала другарадную ролю{{пераход|Беларуская канцэпцыя}}. Аднак усё большае прызнанне атрымлівае пункт гледжання тых, хто ўлічвае ролю і продкаў [[літоўцы|літоўцаў]], і продкаў [[беларусы|беларусаў]], адпрэчваючы крайнія і аднабаковыя падыходы да праблемы{{sfn|Дмитрачков|1999|с=53}}. Гэта трактоўка ўяўляе дзяржаву як аб’яднанне ваеннай моцы балтаў з культурнымі дасягненнямі [[усходнія славяне|ўсходніх славян]]{{пераход|Цэнтрысцкая канцэпцыя}}.

Дыскусія мае вытокі ў XVI стагоддзі, але непасрэдна ўзнікла ў другой палове XIX — пачатку XX стагоддзя. Папярэднічаў гэтаму [[шляхецкі рух|шляхецкі рух за аднаўленне Вялікага Княства Літоўскага]]. Пасля [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]] яно саступіла сваё месца [[Беларускае нацыянальнае адраджэнне|беларускаму]] і [[Літоўскае нацыянальнае абуджэнне|літоўскаму]] нацыянальным рухам, якія сталі канкураваць за палітычную спадчыну дзяржавы{{Пераход|Зараджэнне праблемы. Афармленне пазіцый}}. Першы этап барацьбы скончыўся поспехам літоўцаў: у свеце яны сталі лічыцца адзінымі спадчыннікамі дзяржавы. Беларускі бок не змог атрымаць поспеху з-за праблем з назвай, [[заходнерусізм|непрызнання як самастойнага народа]], разгрому [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]], замацавання [[Вільня|Вільні (Вільнюса)]] за Літвой{{Пераход|Праблемы беларускага боку. Поспехі літоўцаў}}. На мяжы 1980-х і 1990-х пачаўся сучасны этап дыскусіі, які стартаваў з публікацыі [[Мікола Іванавіч Ермаловіч|Міколы Ермаловіча]], які крытыкаваў старыя погляды на вытокі Вялікага Княства Літоўскага. Пасля [[Распад СССР|распаду СССР]] навукоўцы дзвюх краін уступілі ў дыялог для пошуку кампрамісу. Гісторыкі змаглі прыйсці да меркавання, што спадчына дзяржавы ёсць агульным здабыткам. Аднак у такой трактоўкі знайшлося шмат праціўнікаў у Літве. Толькі з часам у краіне сталі паступова адыходзіць ад старога падыходу, пакуль у Беларусі кампрамісная ацэнка ўжо зацвердзілася{{Пераход|Аднаўленне дыскусіі. Пошукі кампрамісу}}. Праз тое, што ў сучаснасці гісторыя стала інструментам маніпулявання грамадскай свядомасцю з боку палітыкаў{{пераход|Пазіцыі ўладаў}}, акрамя навуковай супольнасці, у спрэчку ўцягнутыя дзяржаўныя ўлады, грамадскасць і звычайныя карыстальнікі Інтэрнэту. Сярод дыскусійных момантаў — стаўленне да [[Ліцвінства|літвінізму]] і карыстанне беларусамі гербам «[[Пагоня]]»{{Пераход|Літвінізм}}.

Шэраг сучасных беларускіх і літоўскіх дзеячаў заклікаюць талерантна ставіцца да пунктаў гледжання адзін аднаго, адзначаючы агульнасць спадчыны Вялікага Княства Літоўскага для двух народаў{{пераход|Погляды на мінулае}}. Палякі, рускія і ўкраінцы таксама выказвалі сваю датычнасць да дзяржавы{{пераход|Іншыя канцэпцыі}}. Пры гэтым у Беларусі і Літве ёсць праціўнікі далучэння да спадчыны ВКЛ{{пераход|Апазіцыя}}.

== Канцэпцыі ==
На цяперашні час у навуковых колах вылучаюць тры асноўныя канцэпцыі ўтварэння ВКЛ пад умоўнымі назвамі{{sfn|Сумина|2013|с=14}}: '''«літоўская»''' (таксама ''традыцыйная''{{sfn|Новик|2011|с=61}}, ''«летувіская»'', ''«балцкая»'', ''афіцыйная савецкая''{{sfn|Краўцэвіч|1998|с=86}}), '''«беларуская»'''{{sfn|Сумина|2013|с=15}} (таксама ''канцэпцыя Ермаловіча''{{sfn|Краўцэвіч|1998|с=80}}), '''цэнтрысцкая'''{{sfn|Сумина|2013|с=14}}{{sfn|Новик|2011|с=68}} (таксама ''«беларуска-літоўская»'', ''«літоўска-беларуская»'', ''«літоўска-руская»''{{sfn|Дмитрачков|1999|с=53}}, ''кампрамісная''{{sfn|Сумина|2013|с=14}}). Да ліку іншых канцэпцый адносіцца ''«польская»''. Мяркуецца, што [[Польшча]] таксама мае права на гістарычную спадчыну дзяржавы{{sfn|Сумина|2013|с=15}}.

У «Дзяды. Дайджэст публікацый пра Беларускую гісторыю» сцісла пазіцыі бакоў апісалі так&lt;ref name=&quot;деды&quot;/&gt;:
{{Цытата|Аднак наша гістарыяграфія, якой пакуль не ўдалося выйсці за нацыянальныя межы, упэўненая, што менавіта Беларусь з’яўляецца галоўнай пераемніцай ВКЛ, бо нашы землі складалі большую частку Княства, а [[старабеларуская мова]] была дзяржаўнай. Летувісы кажуць нам, што большасць вялікалітоўскіх князёў былі балтамі, а старабеларуская мова — усяго толькі канцылярскай. Беларусы пярэчаць: як гэта ВКЛ — ваша, калі ў ім балтаў (жамойтаў) было ўсяго 5% насельніцтва?}}

=== Літоўская канцэпцыя ===
{{Асноўны артыкул|Літоўская канцэпцыя ўтварэння Вялікага Княства Літоўскага}}
[[Файл:Mindaugas Dominion.png|міні|Першапачатковая тэрыторыя дзяржавы Міндоўга на думку прыхільнікаў літоўскай канцэпцыі.]]
Галоўная роля адведзена [[Балты|балцкім]] плямёнам [[аўкштайты|аўкштайтаў]] і [[Жамойты|жамойтаў]] (якіх агулам называюць літоўцамі, продкам сучасных літоўцаў), падкрэслена балцкае паходжанне першага ўладара — [[Міндоўг]]а{{sfn|Сумина|2013|с=14}}. У яе аснове закладзена ідэя эвалюцыі старажытналітоўскага грамадства да дзяржавы і заваёвы суседзяў-[[славяне|славян]]. Канцэпцыя зарадзілася ў XVIII—XIX стагоддзях{{sfn|Краўцэвіч|1998|с=39}}, але яе вытокі ў XVI стагоддзі{{sfn|Краўцэвіч|1998|с=86}}.

Дзяржава ўяўляецца як вынік сацыяльна-палітычнага развіцця старажытналітоўскіх плямёнаў. Ключавым момантам у фарміраванні ВКЛ было падпарадкаванне літоўцамі жыхароў [[Русь|Русі]]. Такога пункту гледжання прытрымліваліся многія расійскія, у тым ліку і савецкія гісторыкі, а таксама большасць польскіх і літоўскіх навукоўцаў{{sfn|Дмитрачков|1999|с=47}}. Як адзначаюць прыхільнікі літоўскай канцэпцыі, калі ўсходнія славяне мелі моцную дзяржаўнасць (IX—XI стст.) — [[Кіеўская Русь|Кіеўскую Русь]], сучасная Літва была шэрагам асобных зямель на чале з «кунігасамі» (князямі). Дзяржава тут паўстала толькі ў XIII ст. і адразу ж ператварылася ў магутную палітычную і ваенную арганізацыю. Для паўднёвых і заходніх зямель Русі XII—XIII стст. былі перыядам [[Распад Кіеўскай Русі|феадальнай раздробненасці]], міжусобных войнаў, якія аслаблялі славян. Усё гэта пагаршалі набегі мангола-татараў і крыжакоў. Таму заходнія і паўднёвыя землі Русі, нягледзячы на больш высокі ўзровень развіцця, сталі лёгкай здабычай балтаў{{sfn|Новик|2011|с=64—65}}.

Часткай канцэпцыі выступае гіпотэза пра [[Літоўская дзяржава|раннелітоўскую дзяржаву]], якая меркавана ўзнікла ў [[Аўкштайція|Аўкштайціі]]{{sfn|Краўцэвіч|1998|с=86}} прыкладна да 1183 года. Аднак грунтоўнае станаўленне княства адносяць да сярэдзіны XIII стагоддзя{{sfn|Баранаўскас|2002|loc=События 1183 года}}. Паслабленне Русі ў ходзе феадальнай раздробненасці лічыцца ключавым фактарам, які дазволіў літоўцам пачаць экспансію, у першую чаргу тым, што балты прыцягваліся да канфліктаў князёў як [[найміт]]ы. Розныя княжацкія групоўкі спрабавалі перавабіць літоўскія дружыны на свой бок, і такім чынам яны сталі залежнымі ад іншаземцаў. Мяркуецца, што ў XII ст. пры падтрымцы Полацка, у чые міжусобіцы былі ўцягнутыя найміты, Літва заваявала суседнія княствы [[Нальшаны]], [[Дзяволтва]] і Нерыс. Да 1183 года літоўцы маглі аб’яднаць усе гэтыя землі ў адно княства, пра што сведчыць узмацненне іх моцы ў той перыяд. Імпульсам для кансалідацыі балтаў стала знешняя пагроза: па-першае, стабілізацыя становішча Полацка прывяла да аднаўлення экспансіі палачан у Нальшаны ў напрамку [[Браслаў|Браслава]]; па-другое, у Балтыйскі рэгіён прыходзяць крыжакі. Правёўшы аб’яднанні, з 1183 года літоўская дзяржава пачынае набегі на ўсходніх суседзяў{{sfn|Баранаўскас|2002|loc=Предпосылки образования Великого Княжества Литовского}}. У XII—XIII стст. літоўцы здзяйснялі напады на [[Пскоў]], [[Ноўгарад]], Полацк, [[Вялікія Лукі]]&lt;ref name=&quot;pet&quot;&gt;Петкевич К. / [https://www.socionauki.ru/book/files/early_state_ru/304-336.Pdf Великое княжество Литовское], Университет им. Адама Мицкевича, Познань с. 280—303 {{rp|281}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Баранаўскас|2002|loc=Литовские военные походы в конце XII в.; Литовские военные походы ХІІІ в.}}.

Як прыкмету функцыянавання ВКЛ называюць распаўсюджанне [[Літва (зямля)|паняцця «Літва»]] на новыя тэрыторыі. На думку прыхільнікаў канцэпцыі, цэнтрам дзяржавы была Літва ў вузкім сэнсе — былая тэрыторыя першапачатковага Літоўскага княства, раён пражывання [[Літва (племя)|племя літва]]. З цягам часу назва распаўсюдзілася на тэрыторыю сучаснай Літоўскай Рэспублікі{{sfn|Баранаўскас|2002|loc=Расширение понятия &quot;Литва&quot;}}.

Уклад і роля продкаў беларусаў пры такім падыходзе не разглядаюцца&lt;ref&gt;{{артыкул|аўтар=Антось Жупран|загаловак=«Як зразумець беларуса, калі ён такі складаны». Гутарка з аўтарам першай гісторыі Беларусі на літоўскай мове|спасылка=https://nashaniva.com/323307|выданне=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|год=2023|месяц=жніўня|чысло=8}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;белта&quot;/&gt;.

=== Беларуская канцэпцыя ===
{{Асноўны артыкул|Беларуская канцэпцыя ўтварэння Вялікага Княства Літоўскага}}
[[Файл:Litva (Yermalovich) be.svg|thumb|злева|Летапісная Літва&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=GZ0sg0RDy-w&amp;t=503s Белорусский историк Андрей Катлярчук о задумках Ермаловича]&lt;/ref&gt; на думку Ермаловіча.]]
Галоўная роля адведзена [[Славяне|славянскаму]] насельніцтву [[Русь|Русі]] (продкам сучасных беларусаў), у прыватнасці [[Панямонне|Панямоння]], дзе зарадзілася дзяржава. ВКЛ разглядаецца як уласна беларуская дзяржава, якая сфарміравалася пераважна на беларускай тэрыторыі і з пераважнай роляй беларускага элемента{{sfn|Сумина|2013|с=14}}. Гэта трактоўка зарадзілася на мяжы 1980-х і 1990-х гадоў{{sfn|Краўцэвіч|1998|с=78—79}}, але каранямі ўзыходзіць у [[міжваенны перыяд]]. Большасць беларускіх навукоўцаў яе не падтрымала, але ў цэлым канцэпцыя адыграла велізарную ролю ў вывучэнні айчыннай гісторыі. Так, у прыватнасці, калі ў гістарычных падручніках савецкіх часоў гаворка ішла пра літоўскае заваяванне беларускіх зямель, ВКЛ трактавалася выключна як літоўская дзяржава, а адлік беларускай гісторыі фактычна вялі з 1917 года, то пад уплывам новых ідэй старыя погляды сталі пераглядаць&lt;ref name=&quot;zerkalo&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20240718111959/https://news.zerkalo.io/cellar/53472.html В Вильнюсе боятся носителей идеологии литвинизма. Объясняем, почему в белорусах, которые ее придерживаются, видят угрозу]&lt;/ref&gt;.

Прадстаўнікі беларускай канцэпцыі робяць упор на адсутнасць у гістарычных дакументах сведчанняў пра заваёвы. Разам з тым, станаўленне ВКЛ суправаджалася заваяваннем балцкіх зямель, у прыватнасці Дзяволтвы і Нальшан, знішчэннем і выгнаннем мясцовых феадалаў, што было ў інтарэсах феадалаў беларускіх зямель. Акрамя таго, заяўляецца пра памылковасць атаяснення летапіснай Літвы (ХІ—ХІІІ стст.) з усходняй часткай сучаснай Літвы (тагачаснай Аўкштайціяй). Гістарычныя сведчанні і тапаніміка паказваюць, што ў [[Сярэднія вякі|сярэднявеччы]] пад Літвой разумелася тэрыторыя Верхняга Панямоння, якая размяшчалася паміж Полацкай, Турава-Пінскай і Новагародскай землямі і была разам з імі адной з гістарычных абласцей Беларусі{{sfn|Новик|2011|с=65-67}}{{sfn|Левицкий|2014|loc=Местонахождение летописной Литвы. Взаимоотношения Литвы и Западных земель Руси до середины XIII века}} (тым часам край быў не славянскім, а паўднёвай ускраінай абшару рассялення балтаў). Тут «беларусы» ўступаюць у канфлікт з «літоўцамі», бо для апошніх яна займала тэрыторыю [[Жамойць|Жамойці]], Аўкштайціі, [[Селы]] і [[Земгалы]]{{sfn|Новик|2011|с=61}}.

Ролю Міндоўга ў гісторыі беларуская канцэпцыя лічыць перабольшанай. Аддаецца большае значэнне дзейнасці [[Войшалк]]а. Менавіта ім праведзена аб’яднанне Новагародскай, Пінскай, Полацка-Віцебскай, Нальшанскай, Дзяволтаўскай і іншых летапісных літоўскіх зямель у адзіную дзяржаву. Аднак калі далучэнне балцкіх тэрыторый было гвалтоўным, то далучэнне гарадоў [[Пінск]], Полацк і [[Віцебск]] праходзіла добраахвотна. Падобным чынам да Вялікага Княства Літоўскага далучаліся і іншыя беларускія землі. Вырашальную аб’яднальную ролю ў пачатковы перыяд адыгрываў [[Навагрудак]]{{sfn|Новик|2011|с=68}}. Адзначалася, што [[Усходнія славяне|ўсходнеславянскія]] землі шмат у чым вызначалі культурнае і эканамічнае развіццё ВКЛ. Паводле гэтага пункту гледжання, хоць уладарная дынастыя і частка арыстакратаў мелі літоўскае паходжанне, але феадалы беларускіх і іншых зямель Русі таксама ўдзельнічалі ў кіраванні краінай{{sfn|Дмитрачков|1999|с=52-53}}.

Часам балтаў або не заўважаюць, або перамяншаюць іх ролю ў стварэнні ВКЛ{{sfn|Новик|2011|с=66}}. Больш за тое, продкам сучасных літоўцаў, як і ім самім, адмаўляецца ў праве лічыцца Літвой і літоўцамі, а замест гэтага прапануюцца гістарычныя назвы «Жмудзь» («Жамойць», «Жамойція»{{sfn|Дзярновіч|2012|с=30}}) і «[[жмудзіны]]», якімі раней беларусы іх і называлі. На думку прыхільнікаў гэтай трактоўкі, першыя тэрміны заўсёды адносіліся толькі да продкаў беларусаў&lt;ref&gt;Лёсік Я. Літва — Беларусь: гістарычныя выведы // Школа и культра Советской Белоруссии. — 1921. № 2. — С. 12—22.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;белта&quot;&gt;[https://belta.by/society/view/eta-tema-do-sih-por-budorazhit-i-litovtsev-i-belorusov-istorik-o-sporah-naschet-vkl-660720-2024/ Эта тема до сих пор будоражит и литовцев, и белорусов. Историк о спорах насчет ВКЛ] // Белта, 12 сентября 2024&lt;/ref&gt;. Абазначэнне «Русь» замацоўваецца за тэрыторыяй сучаснай [[Украіна|Украіны]]{{sfn|Дзярновіч|2012|с=30}}. Пры гэтым Жмудзь лічыцца адасобленым ад гістарычнай Літвы, гэта значыць Беларусі, рэгіёнам, таксама як і Аўкштайція{{sfn|Дзярновіч|2012|с=32}}.

Некаторыя прыхільнікі паказваюць, што паводле [[Статуты Вялікага Княства Літоўскага|Статуту ВКЛ]] дзяржаваўтваральнымі народамі былі ліцвіны (беларусы) і русіны (украінцы; хоць насамрэч гэта памылка, русінамі былі беларусы і ўкраінцы), а вось жмудзіны (літоўцы) аб’яўляліся разам з [[габрэі|яўрэямі]] пазбаўленымі правоў нацыянальнымі меншасцямі. Прысваенне назвы Літвы жмудзінам прыйшло пры расійскіх уладах: замест «літвіны» ў значэнні беларусаў царызм увёў у 1870-х паняцце «літоўцы» ў значэнні жмудаў{{sfn|Деружинский|2022|loc=ПРАВО НА СВОЮ ГОСУДАРСТВЕННОСТЬ}}. Балцкі кампанент тлумачыцца прысутнасцю на тэрыторыі сучаснай [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]] [[яцвягі|яцвягаў]], якія беларусізаваліся і ніяк не звязаны з літоўцамі{{sfn|Деружинский|2022|loc=О БАЛТАХ И СЛАВЯНАХ}}.{{Удакладніць|камент=якім чынам Дзяружынскі трапіў у беларускую канцэпцыю, ён маргінал, 30 гадоў піша адно і тое, памылак не выпраўляе, наогул не аўтарытэтная крыніца. Во каго якраз у адэпты &quot;літвінізму&quot; трэба запісваць.}}

=== Цэнтрысцкая канцэпцыя ===
{{Асноўны артыкул|Цэнтрысцкая канцэпцыя ўтварэння Вялікага Княства Літоўскага}}
У цэнтрысцкай канцэпцыі прызнаецца роля як продкаў літоўцаў, так і продкаў беларусаў. ВКЛ разглядаецца як шматнацыянальная дзяржава, якая склалася на балта-славянскай аснове. Свае вытокі яна бярэ ў палемічнай літаратуры першай паловы XVIII стагоддзя, дзе змяшчалася ідэя мірнага характару ўключэння зямель Русі ў літоўскую дзяржаву і гарантаванага [[Прывілей|прывілеямі]] асаблівага статусу для [[праваслаўная царква|праваслаўнай царквы]] і рускай шляхты. На гэтай аснове была сфарміравана «вялікаруская» версія паходжання ВКЛ, якая знайшла сваё адлюстраванне ў працах гісторыкаў наступных перыядаў, у тым ліку традыцыйнай беларускай гістарыяграфіі XX—XXI стагоддзяў{{sfn|Сумина|2013|с=14}}. У другой палове XIX стагоддзя быў зроблены вывад, што працэс далучэння тэрыторый былой Русі не можа быць растлумачаны выключна заваявальнай стратэгіяй літоўцаў або аслабленнем заходнерускіх княстваў&lt;ref&gt;''Мегем М. Е., Давиденко А. А.'' [https://www.noo-journal.ru/nauka-obsestvo-oborona/2021-4-29/article-0295/ Литва — «защитник» русских земель: литовская история в зеркале отечественной медиевистики второй половины XIX — начала XX века] // Наука. Общество. Оборона. 2021. Т. 9, № 4(29). С. 34&lt;/ref&gt;. Яе станаўленне прыпадае на другую палову XIX стагоддзя і звязана са спробамі прадставіць дзяржаву як частку [[Гісторыя Расіі|расійскай гісторыі]]{{sfn|Краўцэвіч|1998|с=39}}.

Прыхільнікі цэнтрысцкай канцэпцыі стварэння Вялікага Княства Літоўскага на аснове адпаведнага канкрэтна-гістарычнага матэрыялу сцвярджаюць, што ў XIII—XIV стст. у стварэнні і развіцці краіны вырашальную ролю гулялі як заходнерускія, так і літоўскія феадалы. Аднак у XV—XVI стст. усталявалася панаванне эліты славянскага паходжання{{sfn|Новик|2011|с=68}}. Астатнія пазіцыі крытыкуюцца за тое, што дзяржаўнасць не разглядаецца як палітычнае ўтварэнне, сукупнасць палітычных інстытутаў, а зводзіцца да тэрыторыі, мовы і іншых этнічных прыкмет{{sfn|Новик|2011|с=66}}. Вялікае Княства Літоўскае ўспрымаецца як поліэтнічная дзяржава{{sfn|Новик|2011|с=69}}, чые фарміраванне ўзводзіцца да ўзнікнення ў літоўцаў перадумоў дзяржаўнасці, імкненню беларускіх зямель пераадолець феадальную раздробленасць і кансалідавацца, знешніх пагрозам у асобе [[Крыжовыя паходы|крыжакоў]] і [[Мангольская імперыя|татара-манголаў]]{{sfn|Дмитрачков|1999|с=49-53}}. Паводле гэтага меркавання, адбылося аб’яднанне ваеннай моцы балтаў з культурнымі дасягненнямі ўсходніх славян. Адмаўляецца заваяванне літоўцамі беларусаў&lt;ref name=&quot;delfi&quot;/&gt;.

Гістарычным ядром ВКЛ называецца Беларускае Панямонне, якое ў той час з’яўлялася зонай актыўнага ўзаемадзеяння балтаў і славян. Летапісная Літва лакалізуецца [[Віленскі край|Віленскім краем]], гэта значыць паўднёвым усходам Літоўскай Рэспублікі і паўночным захадам Рэспублікі Беларусь{{sfn|Дзярновіч|2012|с=31—32}}. Як заяўлялася, стварэнне ВКЛ пачалося з дзейнасці Міндоўга. У міжусобнай барацьбе за ўладу ён пацярпеў паразу і быў вымушаны бегчы з першапачатковай Літвы ў Навагарадак. Мясцовае насельніцтва выбірае Міндоўга сваім князем і ставіць перад ім задачу пашырыць тэрыторыю княства за кошт суседняй Літвы{{sfn|Новик|2011|с=68}}.

На сённяшні дзень у Рэспубліцы Беларусь гістарычны наратыў сфарміраваны на аснове кампрамісу. Беларускія гісторыкі прызналі гэтую дзяржаву як важны элемент фарміравання ўласнай дзяржаўнасці і культуры. Заклікі асобных палітыкаў лічыць яе першаасновай беларускай дзяржаўнасці гісторыкамі не падтрыманы{{sfn|Тихомиров|2014|с=74}}. Літоўскі бок лічыць ВКЛ выключна сваім праектам, хоць прызнаецца факт страты элітай роднай мовы і перахода з [[паганства]] ў [[каталіцызм]]. Асобныя прадстаўнікі пагаджаюцца, што іх продкі супрацоўнічалі са славянамі, будуючы ВКЛ&lt;ref&gt;[https://euroradio.fm/ru/litovskiy-istorik-o-vkl-belorusy-prinosili-kulturu-litovcy-bolshe-voevali Литовский историк о ВКЛ: «Белорусы приносили культуру, литовцы больше воевали»]//Еврорадио,13 октября 2021&lt;/ref&gt;. У цэлым навуковыя колы Літвы, Расіі{{sfn|Краўцэвіч|1998|с=85}} і Польшчы таксама сталі пераходзіць да гэтага падыходу, бо ён адхіляе крайнія і аднабаковыя погляды на праблему{{sfn|Дмитрачков|1999|с=53}}.

=== Іншыя канцэпцыі ===
{{Фотамантаж
| photo1b = 1000 Gediminas.jpg
| photo1c =1000 Vitovt.jpg
| photo2b = 1000 Keistut.jpg
| photo2c = 1000 Dovmont.jpg
| size = 200
| position = right
| color = #F8F9FB
| color_border = #C8CBD0
| text_background = #F8F9FB
| text = Манумент «Тысячагоддзе Расіі». Па гадзіннікавай стрэлцы, пачынаючы з верхняга правага вугла: Альгерд (фігура злева) і Вітаўт (фігура справа); Даўмонт; Кейстут; Гедзімін.
}}
Выключную ролю літоўцаў у пабудове дзяржавы аспрэчваюць таксама рускія і ўкраінцы&lt;ref name=&quot;pet&quot;/&gt;. У сучаснай [[Расія|Расіі]] ў Вялікім Княстве Літоўскім часам бачаць альтэрнатыўны шлях свайго развіцця («іншая Русь»&lt;ref name=&quot;рубалтик2&quot;/&gt;). Для Украіны дзяржава стала важным этапам на шляху фарміравання мовы і народа&lt;ref&gt;{{артыкул|спасылка=https://arzamas.academy/materials/1500|загаловак=Великое княжество Литовское и русские земли|аўтар=Сергей Полехов|выданне=Arzamas}}&lt;/ref&gt;. Дамаганні ўкраінцаў абгрунтаваныя тым, што ў другой палове XIV—XV стст. іх землі пераважалі над беларускімі, літоўскімі і расійскімі. Аднак у цэлым яны не імкнуцца ўступаць у дыскусію вакол ВКЛ, бо задаволены спадчынай Кіеўскай Русі{{sfn|Левицкий|2014|loc=Великое княжество Литовское: чье же это государство?}}. Расійскі бок у сваіх поглядах паказвае, што ў выніку дзейнасці вялікіх князёў паўстала руская (літоўска-руская), па сутнасці, дзяржава, у якой усё было рускім: вера, мова, грамадзянскія статуты, паняцці, норавы, звычаі. Як следства, гісторыя ВКЛ мае непасрэднае дачыненне да гісторыі Расіі&lt;ref&gt;{{артыкул|аўтар=Дворниченко, А.Ю.|спасылка=https://zapadrus.su/zaprus/istbl/2247-prisvoenie-istorii-ili-ee-postizhenie-russkaya-lituanistika-xix-nachala-xx-veka.html#footnote19|загаловак=«Присвоение» истории или ее постижение? (Русская литуанистика XIX - начала XX века)|выданне=Тетради по консерватизму: Альманах|нумар=№ 2|год=2020}}&lt;/ref&gt;, бо яно ў значнай ступені было прадаўжальнікам дзяржаўных традыцый Старажытнарускай дзяржавы&lt;ref name=&quot;рубалтик2&quot;/&gt;. Становішча змянілася толькі праз узмацненне польскага ўплыву&lt;ref&gt;Гильфердинг А. Ф. [http://az.lib.ru/g/gilxferding_a_f/text_1863_litva.shtml Литва и жмудь] // Россия и славянство — М.: Институт русской цивилизации, 2009.&lt;/ref&gt;. Разам з тым княства выступала адным з цэнтраў «[[Аб’яднанне Русі|збірання рускіх зямель]]»{{sfn|Матвеев|2021|с=51}}. Менавіта таму вялікалітоўскія князі Гедзімін, [[Альгерд]], [[Вітаўт]], [[Кейстут]] і нальшанскі князь [[Даўмонт]] патрапілі на манумент «[[Тысячагоддзе Расіі]]» ў [[Вялікі Ноўгарад|Вялікім Ноўгарадзе]]{{sfn|Матвеев|2021|с=51}}&lt;ref name=&quot;гигин&quot;&gt;Вадим Гигин. [https://www.sb.by/articles/litva-protiv-litvinov.html Попытки разделить и переписать историю никогда не доводили до добра] // СБ. Беларусь Сегодня, 31 августа 2023.&lt;/ref&gt;{{efn|Пры гэтым, згодна з [[Алег Уладзіміравіч Мацвееў|Алегам Мацвеевым]], у Расіі ВКЛ пакінула супярэчлівую памяць з-за [[Руска-літоўскія войны|руска-літоўскіх войн]]{{sfn|Матвеев|2021|с=51}}.}}.

У аснову дамаганняў палякаў на ВКЛ ляглі даследаванні гісторыкаў XX стагоддзя, якія тычыліся праблемы заключэння персанальнай і рэальнай уніі ВКЛ і Польшчы. Спецыялісты разглядалі перыяд гісторыі ВКЛ як частку [[гісторыя Польшчы|польскай гісторыі]]. Менавіта тэма юрыдычна-прававой накіраванасці паслужыла абгрунтаваннем для падобных поглядаў&lt;ref&gt;{{артыкул|аўтар=Уваров И. Ю.|загаловак=Изучение истории Великого Княжества Литовского представителями польской историографии XIX–XX вв.|выданне=Мозырщина: люди, события, время|тып=материалы Междунар. науч.-практ. конф.|месца=Мозырь|чысло=22|месяц=мая|год=2020|старонкі=88–91|спасылка=https://docviewer.yandex.by/view/0/?page=3&amp;*=uKp%2FKVDtgIT84%2BMNfFHqPeFoz6F7InVybCI6Imh0dHBzOi8vZWxpYi5nc3R1LmJ5L2JpdHN0cmVhbS9oYW5kbGUvMjIwNjEyLzIzNzQ3L3V2YXJvdi1penVjaGVuaWUtaXN0b3JpaS5wZGY%2Fc2VxdWVuY2U9MSZpc0FsbG93ZWQ9eSIsInRpdGxlIjoidXZhcm92LWl6dWNoZW5pZS1pc3RvcmlpLnBkZj9zZXF1ZW5jZT0xIiwibm9pZnJhbWUiOnRydWUsInVpZCI6IjAiLCJ0cyI6MTczMDUwMDg1OTMwMywieXUiOiI0NjQzNTU3ODcxNzE4Nzk1MDExIiwic2VycFBhcmFtcyI6InRtPTE3MzA1MDA4NTMmdGxkPWJ5Jmxhbmc9cnUmbmFtZT11dmFyb3YtaXp1Y2hlbmllLWlzdG9yaWkucGRmP3NlcXVlbmNlPTEmaXNBbGxvd2VkPXkmdGV4dD0lRDAlQkYlRDAlQkUlRDAlQkIlRDElOEMlRDElODElRDAlQkElRDAlQjglRDAlQjUrJUQwJUI4JUQxJTgxJUQxJTgyJUQwJUJFJUQxJTgwJUQwJUI4JUQwJUJBJUQwJUI4KyVEMCVCRSslRDAlQjIlRDAlQkElRDAlQkImdXJsPWh0dHBzJTNBLy9lbGliLmdzdHUuYnkvYml0c3RyZWFtL2hhbmRsZS8yMjA2MTIvMjM3NDcvdXZhcm92LWl6dWNoZW5pZS1pc3RvcmlpLnBkZiUzRnNlcXVlbmNlJTNEMSUyNmlzQWxsb3dlZCUzRHkmbHI9MTAyNzQmbWltZT1wZGYmbDEwbj1ydSZzaWduPWJlYzEwZmMwZjIyNGQzZmFlOTRlZDk1MTlkNDFkODk4JmtleW5vPTAifQ%3D%3D&amp;lang=ru}}&lt;/ref&gt;. У аснове польскай канцэпцыі легла інтэрпрэтацыя лацінскага слова «applicare» (яго можна перавесці і як «аб’яднанне», і як «далучэнне») з тэксту [[Крэўская унія|Крэўскай уніі 1385 года]], якая меркавала, што вялікі князь [[Ягайла]] зойме адначасова з літоўскім польскі прастол. Гісторык [[Станіслаў Кутшэба]] палічыў, што «applicare» з’яўляецца сінонімам «incorporatio», і такім чынам, Літва была далучана да Польскага каралеўства. Гэтая інтэрпрэтацыя была названая [[Гжэгаж Блашчык|Гжэгажам Блашчыкам]] «інкарпарацыйнай» і была прынятая польскай гістарыяграфіяй{{sfn|Яворский, Шульц|2014|с=125—126}}. Дамаганні абгрунтоўваюцца таксама [[Люблінская унія|Люблінскай уніяй 1569 года]], падчас якой, на думку польскага боку, была інкарпаравана не толькі паўднёвая частка Літвы, тэрыторыя сучаснай Украіны, але і фактычна ўсё княства. Пасля 1569 года нельга казаць пра польска-літоўскую унію, бо ВКЛ у дзяржаўна-прававым значэнні ўжо не існавала. Захаванне назвы Вялікага Княства для яго зямель лічылася захаваннем гістарычнага, традыцыйнага тэрытарыяльнага вызначэння{{sfn|Яворский, Шульц|2014|с=129—130}}.

Усё гэта прывяло да таго, што [[Рэч Паспалітая]] лічыцца некаторымі толькі польскай дзяржавай, а ВКЛ у 1569—1795 гадах успрымаецца як «польская спадчына на ўсходзе»&lt;ref&gt;{{артыкул|загаловак=Речь Посполитая — чье это наследие?|аўтар=Мельхиор Якубовский|выданне=Наша Польша|чысло=29|месяц=июня|год=2020|спасылка=https://novayapolsha.org/article/rech-pospolitaya-che-eto-nasledie/}}&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя ==

=== Зараджэнне праблемы. Афармленне пазіцый ===
Цесныя сувязі Беларусі і Літвы шмат у чым абумоўлены іх гістарычным мінулым і знаходжаннем у складзе Вялікага Княства Літоўскага. Дзяржава стала ключавым элементам нацыянальна-гістарычнага міфа дзвюх рэспублік{{sfn|Шимов|2024|с=57}}. Гісторык [[Аляксандр Канстанцінавіч Краўцэвіч|Алесь Краўцэвіч]] пачатак спрэчак пра Вялікае Княства Літоўскае звязаў з развіццём нацыянальных рухаў — [[Літоўскае нацыянальнае абуджэнне|літоўскага]] і [[Беларускае нацыянальнае адраджэнне|беларускага]]&lt;ref name=&quot;delfi&quot;&gt;Анастасия Хролович. [https://www.delfi.lt/ru/vkl/history/disskusiya-v-minske-raznoe-videnie-istorii-vkl-problema-61335267 Дисскусия в Минске: разное видение истории ВКЛ — проблема?] // Delfi, 8 мая 2013&lt;/ref&gt;. Саму праблему паходжання дзяржавы ён выводзіў з ідэалагічнага канфлікту XVI ст. паміж Літвой і [[Маскоўская дзяржава|Масквой]]{{sfn|Краўцэвіч|1998|с=38}}.

Яго калега [[Сяргей Паўлавіч Марозаў|Сяргей Марозаў]] паказваў, што рэалізацыі ідэй дзяржаўнасці двух народаў папярэднічалі [[Шляхецкі рух|спробы ліцвінскай шляхты адрадзіць дзяржаву]]. Пасля [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]] літоўцы і беларусы адышлі ад гэтага, бо «пачалі ўсведамляць сябе і свае ўласныя інтарэсы»{{sfn|Марозаў|2015|с=94}}. Тым не менш палітычная спадчына краіны заняла важнае месца ў іх ідэалогіях. Пазней, паводле Марозава, «''разыходжанне інтарэсаў нашчадкаў ВКЛ па меры фарміравання нацый і нацыянальнага самаўсведамлення, рознае бачанне будучыні народамі гістарычнай Літвы прывяло да канкурэнцыі з-за агульнай палітычнай спадчыны''»{{sfn|Марозаў|2015|с=103}}. Ужо ў пачатку XX стагоддзя літоўскія палітыкі сталі лічыць сябе адзінымі правапераемнікамі гістарычнай Літвы. Гэты падыход канчаткова зацвердзіўся ў перыяд [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай]]{{sfn|Марозаў|2015|с=98}}. Беларусы ў сваю чаргу, па словах грамадска-палітычнага дзеяча таго перыяду [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]], адчувалі цесную сувязь з суседзямі, чаму спрыяла агульная спадчына ВКЛ{{sfn|Марозаў|2015|с=99}}.

У пятым і шостым пакаленнях спадчыннікаў Вялікага Княства Літоўскага (пачатак XX стагоддзя) з новай сілай абудзілася гістарычная памяць. Гэтаму спрыялі крызісы ў [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] (нацыянальнае пытанне, паражэнне ў [[руска-японская вайна|руска-японскай]], [[першая руская рэвалюцыя|рэвалюцыя 1905—1907 гадоў]] і іншае). У ідэалогіях кожнага нацыянальнага руху сфармаваліся розныя падыходы да праблемы спадчыны. У палітычнай думцы літоўцаў з’явілася канцэпцыя [[этнаграфічная Літва|этнаграфічнай Літвы]], якая трактавала дзяржаву як вотчыну літоўскага народа, хоць асобныя нацыянальныя дзеячы выступалі за працяг традыцыі шматнацыянальнага ВКЛ. Польская федэралісцкая праграма прадугледжвала аднаўленне ВКЛ і яго аб’яднанне праз новую унію з каронай на ўмовах федэрацыі; а праграма нацыянал-дэмакратаў — інкарпарацыю гістарычнай Літвы ў склад Польшчы. Асабліва трывала ідэя адраджэння дзяржавы замацавалася ў розумах беларускіх палітыкаў той эпохі{{sfn|Марозаў|2015|с=103—104}}, якая супрацьпастаўлялася [[заходнерусізм]]у — канцэпцыі, што разглядала беларусаў як субэтнас рускага народа{{sfn|Дэвис|2012|loc=17. Поле битвы - Беларусь}}.

Пры гэтым ідэя аб’яднаць два народы ў рамках адной аўтаноміі ці дзяржавы праіснавала аж да сярэдзіны 1920-х гадоў{{sfn|Марозаў|2015|с=94}} (гл. [[Краёўцы]], [[Вялікае Княства Літоўска-Беларускае]], [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка]]). Яна падсілкоўвалася таксама даследаваннямі этнографаў і фалькларыстаў XIX стагоддзя. Падчас вывучэння высветлілася, што калі відавочная моўная адметнасць літоўцаў і беларусаў не выклікала ніякіх сумневаў, то аднясенне некаторых з’яў народнай культуры да «літоўскай» або «беларускай» стала вельмі складаным і заблытаным заняткам. Падобнае бачанне падабенства і нават поўнай тоеснасці літоўскіх і беларускіх сялян выклікана свядомым нежаданнем мясцовых інтэлігентаў, якія настальгавалі па часах ВКЛ, вынаходзіць і супрацьпастаўляць адзін «этнаграфічны» народ зніклай дзяржавы іншаму, што руйнавала б канцэпцыю адзінай «палітычнай нацыі», уяўнай і пешчанай мясцовай шляхецкай элітай. Іх апаненты шукалі «чыстыя», «класічныя» нацыянальныя тэрыторыі, «не закранутыя вонкавым уплывам». Літоўцы як ідэальны рэгіён вылучылі Жамойць (Жмудзь), каларыт якой дазваляў найбольш эфектыўна выбудоўваць сімвалічную адлегласць ад «іншых» суседзяў і, такім чынам, ствараць выразны вобраз «літоўскага» з максімальным індэксам адметнасці. Падобную ролю ў беларусаў выконвалі [[Беларускае Палессе|Палессе]], [[Беларускае Падняпроўе|Падняпроўе]] і [[Паазер’е (этнаграфічны рэгіён Беларусі)|Падзвінне]]&lt;ref&gt;Внукович Ю. И. [https://www.academia.edu/44695480/_%D0%93%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B5_%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%81%D1%8C_%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0_%D1%83%D0%B6%D0%B5_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B0_%D0%BE%D1%82_%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%B8_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D1%80%D1%83%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%BE%D1%82%D0%BB%D0%B8%D1%87%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8_%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%86%D0%B5%D0%B2_%D0%B8_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BE%D0%B2_%D0%B2_%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC_%D0%B4%D0%B8%D1%81%D0%BA%D1%83%D1%80%D1%81%D0%B5_XIX_%D0%B2%D0%B5%D0%BA%D0%B0 «Главное, здесь Литва уже выделена от Руси». Конструирование отличительности литовцев и белорусов в этнографическом дискурсе XIX века] // Этнокультурная идентичность: феноменология и вариативность в контекстах истории XIX—XXI веков: Материалы Девятнадцатых Международных Санкт-Петербургских этнографических чтений. — СПб.: Российский этнографический музей. — 2020. — С. 70—75.&lt;/ref&gt;.

=== Праблемы беларускага боку. Поспехі літоўцаў ===
{{Фотамантаж
| photo1a = BNR (Ruthienie Blanche) Map 1918.jpg
| photo1b =Lazauskas 1936.jpeg
| size = 500
| position = right
| color = #F8F9FB
| color_border = #C8CBD0
| text_background = #F8F9FB
| text = Тэрытарыяльныя прэтэнзіі Беларускай Народнай Рэспублікі (злева, уключаючы вялікакняскую сталіцу Вільню/Вільнюс на сучаснай літоўскай тэрыторыі) і Першай Літоўскай Рэспублікі (справа, уключаючы землі летапіснай Літвы на сучаснай беларускай тэрыторыі) у [[інтэрбелум]].
}}
[[Вячаслаў Леанідавіч Насевіч|Вячаслаў Насевіч]] адзначыў, што гістарычная спадчына ВКЛ і стаўленне да яго адыграла ключавую ролю ў фарміраванні ідэнтычнасці беларусаў і літоўцаў. Многія з іх сталі ўспрымаць яго як дзяржаву сваіх продкаў. Сучасная літоўская нацыя і нацыянальная дзяржава былі пабудаваныя шмат у чым дзякуючы адчуванню гістарычнай пераемнасці. Вырашальную ролю, на думку даследчыка, адыграла сугучча назваў. У той жа час нацыянальнае будаванне беларусаў першапачаткова апынулася ў больш складаным становішчы, бо была праблема з вызначэннем сваёй нацыянальнай ідэнтычнасці, так як тэрмін «беларусы» амаль не нёс гісторыка-палітычных асацыяцый. У той жа час нельга было ўмацавацца за «Русь» і «рускі/руські», бо на гэтай аснове ўжо трывала грунтаваліся рускія. Больш за тое, з імі за старажытнарускую спадчыну змагаліся ўкраінскія нацыянальныя дзеячы{{sfn|Носевич|2008|с=39}}. Прывязка да ВКЛ адбылася з дапамогай тэрміна «[[ліцвіны]]». Так сябе называлі жыхары беларускіх зямель да таго, як замацавалася найменне «беларусы»&lt;ref name=&quot;деды&quot;/&gt;. Аднак слова мела значэнне [[палітонім]]а, якое абазначала ўсіх жыхароў ВКЛ (як літоўцаў, так і беларусаў){{sfn|Краўцэвіч|1998|с=6}}.

На першым этапе барацьбы за спадчыну дзяржавы, згодна з [[Андрэй Катлярчук|Андрэем Катлярчуком]], літоўцы дасягнулі поспеху. Прычынай таму было тое, што ў другой палове XIX стагоддзя і пачатку XX стагоддзя іх нацыянальны рух апынуўся ў больш выгадным становішчы, чым у суседзяў. Так, у прыватнасці, літоўцы захавалі нацыянальны касцёл, а царскія ўлады не перашкаджалі асвеце і друку на [[літоўская мова|літоўскай мове]], хай нават і кірыліцай. У беларусаў усяго гэтага не было, бо гэты народ як самастойны не разглядаўся. Перашкаджалі таксама праблемы ў выбары сваёй назвы: [[Вацлаў Ластоўскі]] прапагандаваў назву «Крывія», [[Ян Станкевіч]] спрабаваў увесці ва ўжытак тэрмін «Вялікая Літва», іншыя выступалі за «Беларусь». [[Захар Васільевіч Шыбека|Захар Шыбека]] да прычын перамогі літоўскага боку дадаў палітычныя падзеі: захаванне незалежнасці [[Літоўская Рэспубліка (1918—1940)|Першай Літоўскай Рэспублікі]] (у адрозненне ад [[БНР|Беларускай Народнай Рэспублікі]]) і [[Дагавор аб перадачы Літоўскай Рэспубліцы горада Вільні і Віленскай вобласці і аб узаемадапамозе паміж Савецкім Саюзам і Літвой|перадача Вільні ў 1939 годзе]]. У наступным у савецкіх і замежных гісторыкаў «літоўская» канцэпцыя ўмацавалася як дамінуючая пазіцыя&lt;ref name=&quot;деды&quot;&gt;[https://pawet.net/library/o_reflections/15_/%D0%92%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B5_%D0%BA%D0%BD%D1%8F%D0%B6%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE_%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%BE_%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5_%D0%B8%D0%BB%D0%B8_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5.html Великое княжество было литовское или беларуское?] // Деды. Дайджест публикаций о Беларуской истории. № 12-2013. С. 107—117.&lt;/ref&gt;.

Акрамя таго, у дасавецкі перыяд у беларускіх сялян, якія складалі большасць насельніцтва, гістарычная памяць аб Вялікім Княстве Літоўскім практычна адсутнічала. На думку беларуска-расійскага навукоўца [[Аляксандр Дзмітрыевіч Гронскі|Аляксандра Гронскага]], прычына была не ў тым, што царскія чыноўнікі і настаўнікі пазбавілі народ памяці пра мінулае. Гісторык прымеціў, спаслаўшыся на свайго калегу [[Алег Уладзіміравіч Мацвееў|Алега Мацвеева]]{{sfn|Матвеев|2021|с=51}}, што ў беларусаў вобраз дзяржавы прадстаўлены толькі ў пісьмовай культуры шляхты, якая апынулася ў арбіце [[Культура Польшчы|польскай культуры]] і паступова губляла духоўную сувязь з большасцю, а таксама некаторы час захоўвалася ў гарадскога насельніцтва, якое адстойвала [[Магдэбургскае права]]. Для народных уяўленняў беларускіх сялян не характэрна ўслаўленне войнаў і князёў, не абавязковыя гістарычныя падрабязнасці, затое важныя перажыванні простых людзей, на долю якіх выпалі выпрабаванні спусташальных уварванняў, палону, расстання з сям’ёй. Асобныя беларускія паданні пра князя Вітаўта альбо «зазямляюць» яго паходжанне, прадстаўляючы як «народнага кіраўніка», альбо надзяляюць роляй «культурнага героя»{{sfn|Гронский|2025|с=176}}.

Згодна з [[Норман Дэвіс|Норманам Дэвісам]], на Захадзе беларусы не змаглі атрымаць поспех праз падабенства назвы іх краіны з Расіяй. Украіна, да прыкладу (падобная па мове і культуры), трапіла ў больш пераважную пазіцыю. Аж да XXI стагоддзя Беларусь працягваюць не ўспрымаць сур’ёзна. Паводле гісторыка, на Захадзе многія думаюць, што беларусы ніколі не мелі сваёй уласнай дзяржавы, і мала хто ведае пра сувязь народа з ВКЛ{{sfn|Дэвис|2012|loc=1. Неизвестная Беларусь}}.

У 1920-я гады, як пісаў гісторык Андрэй Кіштымаў, беларусы апынуліся ў звыклым для сябе становішчы «паміж». Маючы ў складзе [[БССР]] шэсць паветаў былой [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], вельмі цяжка было пазіцыянаваць сябе гістарычнымі спадкаемцамі дзяржавы «ад мора і да мора». Тым больш савецкім беларусам прапанавалі паверыць у нешта значна больш маштабнае — у [[сусветная рэвалюцыя|сусветную рэвалюцыю]]&lt;ref name=&quot;хартия&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20250125090122/https://charter97.org/ru/news/2024/5/1/593611/ ВКЛ — империя, которой мы гордимся] // Хартия’97, 1 мая 2024&lt;/ref&gt;.

Барацьба за спадчыну дзяржавы знайшла сваё адлюстраванне ў [[Віленскае пытанне|тэрытарыяльнай спрэчцы за Віленскі край]] (1917—1939) паміж Польшчай, Літвой і Беларуссю. Усе тры бакі разглядалі гэтую тэрыторыю ў цэлым і горад [[Вільня]] (Вільнюс) у прыватнасці як жыццёва значныя для сябе не толькі ў культурным, але і ў палітычным плане, па-рознаму інтэрпрэтуючы гістарычныя падставы сваіх прэтэнзій на край. Першая сусветная вайна выплюхнула ўсе тыя супярэчнасці, якія назапашваліся тут у папярэднія дзесяцігоддзі паміж рознымі нацыяналістычнымі праектамі{{sfn|Полякова|2014|с=130}}. У гэтай спрэчцы спадчына ВКЛ актыўна эксплуатавалася. Літоўскія прадстаўнікі паказвалі, што Віленшчына з’яўляецца часткай гістарычнай (летапіснай) Літвы, а мясцовае польска-беларускае насельніцтва, якое складала большасць у краі, з’яўляецца славянізаванымі балтамі. Палякі апеліравалі да Люблінскай уніі, у рамках якой ВКЛ і Каралеўства Польскае ўтварылі адзіную федэрацыю — Рэч Паспалітую. Іншым аргументам з’яўлялася мова: польская дамінавала ў краі. Беларускі нацыянальны рух, які інтэрпрэтаваў Вялікае Княства Літоўскае як сваю палітычную і культурную спадчыну, грунтаваўся на тым, што беларусы складалі больш за палову насельніцтва Віленшчыны{{sfn|Полякова|2014|с=131}}.

У ходзе падзей [[Грамадзянская вайна ў Расіі|грамадзянскай вайны ў Расіі]] (у прыватнасці, [[польска-літоўская вайна|польска-літоўскай]] і [[польска-савецкая вайна|польска-савецкай]] войнаў) Віленшчына апынулася за палякамі. У 1939 годзе [[Польскі паход Чырвонай арміі (1939)|край заняла РСЧА]], а неўзабаве савецкія ўлады перадалі рэгіён Літве{{sfn|Полякова|2014|pp=133—134}}, тым самым умацаваўшы яе пазіцыі ў справе барацьбы за гістарычную спадчыну&lt;ref name=&quot;деды&quot;/&gt;.

=== Аднаўленне дыскусіі. Пошукі кампрамісу ===
Сучасны этап дыскусіі, на думку гісторыка [[Алег Іванавіч Дзярновіч|Алега Дзярновіча]], стартаваў з публікацыі [[Мікола Іванавіч Ермаловіч|Мікалая Ермаловіча]] «Па слядах аднаго міфа: Ці было літоўскае заваяванне Беларусі?». Некаторы час праца цыркулявала ў падполлі ў абмежаваным коле беларускай інтэлігенцыі. У другой палове 1980-х, калі кнігу апублікавалі афіцыйна, яна выклікала абурэнне ў літоўскай акадэмічнай сферы&lt;ref name=&quot;delfi&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;13нумар&quot;&gt;[http://www.secret-r.net/arkhiv-publikatsij/13-2013/belarus-i-letuva-delyat-nasledie-vkl.html Беларусь и Літва делят наследие ВКЛ] // Секретные исследования : газета. — 2013. — № 13.&lt;/ref&gt;.

З канца 1980-х&lt;ref name=&quot;Валкаускас&quot;&gt;{{артыкул|спасылка=https://www.lrt.lt/ru/novosti/17/2068525/strakh-pered-litvinizmom-kakaia-belarus-nuzhna-litve-avtoritarnaia-ili-demokraticheskaia|выданне=Lietuvos nacionalinis radijas ir televizija|загаловак=Страх перед литвинизмом. Какая Беларусь нужна Литве: авторитарная или демократическая?|аўтар=Томас Валкаускас|год=2023|месяц=сентября|чысло=4|archive-date=13 верасня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240913032819/https://www.lrt.lt/ru/novosti/17/2068525/strakh-pered-litvinizmom-kakaia-belarus-nuzhna-litve-avtoritarnaia-ili-demokraticheskaia}}&lt;/ref&gt; і на працягу 1990—1994 гадоў&lt;ref name=&quot;delfi&quot;/&gt; дыскусіі паміж беларусамі і літоўцамі дасягнулі свайго піку. У чэрвені 1992 года ў [[Гервяты|Гервятах]] ([[Астравецкі раён]]) праведзены «круглы стол» з мэтай удакладніць некаторыя пытанні агульнай гісторыі двух народаў. Літва і Беларусь, якія атрымалі незалежнасць, сталі выпрацоўваць уласнае суб’ектнае бачанне мінулага. Навукоўцы палічылі патрэбным уступіць у дыялог, каб узгадніць асобныя моманты ў гісторыі ўзнікнення краіны. На гэтай сустрэчы прафесарам [[Адам Мальдзіс|Адамам Мальдзісам]]&lt;ref name=&quot;комсомолка&quot;&gt;[https://www.kp.ru/daily/26447.5/3317786/ Беларусь и Литву только в ХХ веке разделила граница] // Комсомольская правда, 19 октября 2015&lt;/ref&gt; агучана меркаванне пра ВКЛ як беларуска-літоўскую дзяржаву&lt;ref name=&quot;delfi&quot;/&gt;{{efn|Упершыню тэзіс пра «беларуска-літоўскую» або «літоўска-беларускую» дзяржаву сустракаецца ў даследчыкаў першай траціны XX стагоддзя — [[Вацлаў Ластоўскі|В. Ластоўскага]], [[Усевалад Ігнатоўскі|У. Ігнатоўскага]], [[Мітрафан Доўнар-Запольскі|М. Доўнар-Запольскага]], [[Уладзімір Пічэта|У. Пічэты]].{{sfn|Тихомиров|2014|с=70—71}}}} або, раўназначна, літоўска-беларускую. І было даданне: з улікам фактару ўкраінскага народа. На сустрэчы бакі дасягнулі кампрамісу па гэтым пытанні&lt;ref name=&quot;комсомолка&quot;/&gt;.

Збліжэнне па пытаннях мінулага ішло сумесна з украінскімі і польскімі гісторыкамі. У 1990 годзе па ініцыятыве польскага вучонага [[Ежы Клачоўскі|Ежы Клачоўскага]] была склікана міжнародная канферэнцыя «Рым-1». На сустрэчы спецыялісты прынялі рашэнне стварыць чатыры навукова-папулярныя кнігі, свайго роду падручнікі гісторыі чатырох краін. Ідэі, якія прагучалі на канферэнцыі, атрымалі благаславенне пантыфіка [[Ян Павел II|Яна Паўла II]]. Аб ходзе работы над чатырма гісторыямі ішла размова на наступных штогадовых «рымскіх» сустрэчах: у [[Камянец-Падольскі]]м, [[Люблін]]е, [[Гродна|Гродне]] і [[Тракай|Тракаі]]. Найбольш актыўна ў гэтым напрамку працавалі беларусы. У тэрмін справіліся польскія і ўкраінскія аўтары. Удзельнікі «круглых сталоў» падчас дыскусіі абмяркоўвалі не столькі дзяльбу спадчыны, а неабходнасць успрымаць яе як адзінае, непадзельнае і непаўторнае цэлае. ВКЛ называўся гісторыкамі ідэалам, павучальным прыкладам прагматычнага вырашэння дзяржаўных, этнічных, канфесійных, культурных пытанняў у складаных умовах знаходжання паміж Усходам і Захадам. На пасяджэннях «круглага стала» гаварылася таксама пра тое, што разыходжанне поглядаў гісторыкаў часам непазбежна ў сілу адрознення нацыянальных інтарэсаў&lt;ref name=&quot;гиль и мальдис&quot;/&gt;.

У 1994 годзе ў Тракаі нечакана высветлілася: літоўскія аўтары пад кіраўніцтвам Юозаса Тумяліса «прыватызавалі» ВКЛ, абвясціўшы яго спадчыну выключна здабыткам сучаснай літоўскай дзяржавы. Тракайскай сустрэчай, асабліва пасля абразлівых выказванняў у віленскім друку, і спынілася правядзенне «рымскіх» канферэнцый&lt;ref name=&quot;гиль и мальдис&quot;&gt;Владимир Гиль, Адам Мальдис. [https://www.sb.by/articles/vozmozhen-li-obshchiy-vzglyad-istorikov.html Возможен ли общий взгляд историков?] // СБ. Беларусь сегодня, 1 декабря 2009.&lt;/ref&gt;. Падобнае выклікана тым, што ў многіх дзяржавах [[постсавецкая прастора|постсавецкай прасторы]] ўзрос навуковы і грамадскі інтарэс да пошуку вытокаў нацыянальнай дзяржаўнасці. Негатыўным бокам гэтага працэсу стала міфалагізацыя, а ў шэрагу асобных выпадкаў — і [[фальсіфікацыя гісторыі|фальсіфікацыя нацыянальнай гісторыі]] ў палітычных мэтах. Літоўская гістарычная навука, якая пры савецкай уладзе старалася захоўваць канструктыўны падыход у даследаванні мінулага, у незалежны перыяд змяніла парадыгму. Так, калі ў [[Літоўская ССР|Савецкай Літве]] гісторыкі актыўна вывучалі «сяброўскія повязі», якія злучалі народы, то пазней навукоўцы сталі акцэнтаваць увагу на самабытнасці літоўскага этнасу і літоўскай дзяржаўнасці&lt;ref&gt;{{артыкул|спасылка=https://cyberleninka.ru/article/n/problema-opredeleniya-hronologicheskih-ramok-istorii-velikogo-knyazhestva-litovskogo-v-sovremennoy-zapadnoy-istoriografii|загаловак=ПРОБЛЕМА ОПРЕДЕЛЕНИЯ ХРОНОЛОГИЧЕСКИХ РАМОК ИСТОРИИ ВЕЛИКОГО КНЯЖЕСТВА ЛИТОВСКОГО В СОВРЕМЕННОЙ ЗАПАДНОЙ ИСТОРИОГРАФИИ|аўтар=Старкус Пятрас, Боев Эрадж|выданне=Власть|тып=журнал|год=2021|старонкі=285—288|нумар=2}}&lt;/ref&gt;.

Такім чынам, паняцце «беларуска-літоўская / літоўска-беларуская дзяржава» замацаваць не ўдалося, бо ў падобнай фармулёўкі знайшлося шмат праціўнікаў у Літве, у той час як у Беларусі [[палітычны крызіс у Беларусі (1996)|адбыліся палітычныя перамены]], [[рэферэндум у Беларусі (1995)|змянілася дзяржаўная сімволіка]], і ад барацьбы за спадчыну ВКЛ Мінск адхіліўся. У той жа час літоўскія навукоўцы паказалі, што яны больш сур’ёзна і мэтанакіравана падыходзяць да задачы рэпрэзентацыі сваёй гісторыі, выдаючы свае працы на англійскай і нямецкай мовах. У сувязі з гэтым у свеце спадчыннікам ВКЛ лічыцца менавіта Літоўская Рэспубліка&lt;ref name=&quot;комсомолка&quot;/&gt;. Паступова літоўскія даследчыкі сталі пераглядаць старыя погляды. Антанас Рачыс паказаў, што ва [[Універсальная літоўская энцыклапедыя|Універсальнай літоўскай энцыклапедыі]] адмовіліся ад «рамантычнага падыходу да ВКЛ», бо гэтая дзяржава «не была ў строгім сэнсе Літвой». У 2009 годзе на круглым стале «Тысячагоддзе Літвы. Літва і Беларусь 1000 гадоў разам» гісторык [[Альфрэдас Бумблаўскас]] заявіў, што ''«ВКЛ — наша агульная спадчына, і вы, беларусы, бярыце сабе ад яго столькі, колькі жадаеце''»&lt;ref name=&quot;деды&quot;/&gt;.

Для іншых краін праблема таксама стала актуальнай. Як пісаў Дэвіс, у сувязі з распадам СССР «''свет страпянуўся ад сенсацыйнай навіны, што заходні рэгіён СССР зусім не з’яўляецца Расіяй''». Новыя дзяржавы, такія як [[Латвія]], Літва, Беларусь і Украіна, для абывацеля з далёкага замежжа з’явіліся нібы ніадкуль. Палітычныя каментатары пачалі тлумачыць, адкуль жа яны ўсе ўзяліся{{sfn|Дэвис|2012|loc=15. Жизнь после смерти}}.

[[Пратэсты ў Беларусі (2020)|Пратэсты ў Беларусі 2020 года]] і [[Міграцыйны крызіс на мяжы паміж Беларуссю і Еўрапейскім саюзам (2021)|міграцыйны крызіс 2021 года]] перашкодзілі дыялогу навукоўцаў. У маі 2024 года дырэктар [[Інстытут гісторыі НАН Беларусі|Інстытута гісторыі НАН Беларусі]] [[Вадзім Леанідавіч Лакіза|Вадзім Лакіза]] заявіў, што ўлады Польшчы і Літвы забаранілі сваім гісторыкам кантактаваць з калегамі з суседняй рэспублікі. З яго слоў, навуковая супольнасць апынулася пад уздзеяннем палітыкі, у сувязі з чым Вільнюс стаў «прыватызаваць» гісторыю Вялікага Княства Літоўскага. Лакіза выказаў надзею на аднаўленне кантактаў&lt;ref&gt;[https://tass.ru/obschestvo/20820095 Эксперт: историкам Польши и Литвы запретили контакты с белорусскими учеными] // ТАСС, 16 мая 2024&lt;/ref&gt;.

== Палітыка ==

=== Пазіцыі ўладаў ===
Публіцыст Ян Бертановіч паказваў{{sfn|Деружинский|2022|loc=О БАЛТАХ И СЛАВЯНАХ}}:
{{цытата|І сёння калі кагосьці з сапраўдных гісторыкаў узяць за грудкі і задаць прамое пытанне «Брат, скажы як на духу, дык хто ж стварыў ВКЛ: беларусы ці літоўцы?», ён выразна растлумачыць: тыя, хто яго ствараў, і думаць не меркавалі, што праз шмат стагоддзяў тут раптам з’явяцца нацыянальныя дзяржавы. А ўслед за імі – і палітыкі, якія пачнуць дзяліць мінулае.}}

У сучасным свеце гісторыя любой дзяржавы стала інструментам маніпулявання грамадскай свядомасцю з боку палітыкаў. Пераемнасць сучаснай Літвы ад сярэднявечнага княства была адлюстравана ў [[Канстытуцыя Літвы|Канстытуцыі 1992 года]]:
{{Цытата|Літоўскі народ, які стварыў шмат стагоддзяў таму назад Літоўскую дзяржаву, засноўваючы яе прававы падмурак на Літоўскіх Статутах і канстытуцыях Літоўскай Рэспублікі, стагоддзямі рашуча абараняў сваю свабоду і незалежнасць, захаваў свой дух, родную мову, пісьменнасць і звычаі, увасабляючы натуральнае права чалавека і народа свабодна жыць і тварыць на зямлі сваіх бацькоў і продкаў – у незалежнай Літоўскай дзяржаве, [...] воляй грамадзян адроджанай Літоўскай дзяржавы прымае і абвяшчае гэтую Канстытуцыю.}}
Раней гэта сувязь ускосна акцэнтавалася ў Актах аб аднаўленні незалежнай Літоўскай дзяржавы ад 16 лютага 1918 і 11 сакавіка 1990&lt;ref&gt;[https://docs.yandex.by/docs/view?tm=1733079828&amp;tld=by&amp;lang=ru&amp;name=neona6.pdf&amp;text=%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%86%D0%B5%D0%B2%20%D0%BE%20%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%88%D0%BB%D0%BE%D0%BC&amp;url=http%3A%2F%2Fdo1917.info%2Fsites%2Fdefault%2Ffiles%2Fuser11%2Fneona6.pdf&amp;lr=157&amp;mime=pdf&amp;l10n=ru&amp;sign=6bd396980893b8cc809bcc70b65e2d4d&amp;keyno=0&amp;nosw=1&amp;serpParams=tm%3D1733079828%26tld%3Dby%26lang%3Dru%26name%3Dneona6.pdf%26text%3D%25D0%25BF%25D1%2580%25D0%25B5%25D0%25B4%25D1%2581%25D1%2582%25D0%25B0%25D0%25B2%25D0%25BB%25D0%25B5%25D0%25BD%25D0%25B8%25D1%258F%2B%25D0%25BB%25D0%25B8%25D1%2582%25D0%25BE%25D0%25B2%25D1%2586%25D0%25B5%25D0%25B2%2B%25D0%25BE%2B%25D0%25BF%25D1%2580%25D0%25BE%25D1%2588%25D0%25BB%25D0%25BE%25D0%25BC%26url%3Dhttp%253A%2F%2Fdo1917.info%2Fsites%2Fdefault%2Ffiles%2Fuser11%2Fneona6.pdf%26lr%3D157%26mime%3Dpdf%26l10n%3Dru%26sign%3D6bd396980893b8cc809bcc70b65e2d4d%26keyno%3D0%26nosw%3D1 Историческое прошлое, опрокинутое в настоящее]&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Alhierd monument in Viciebsk - panoramio (3).jpg|міні|[[Помнік Альгерду (Віцебск)|Помнік Альгерду]] ў [[Віцебск]]у — адзін з помнікаў вялікалітоўскім князям, усталяваных у Беларусі ў 2010-я гады.]]
Тым часам [[прэзідэнт Беларусі]] [[Аляксандр Лукашэнка]], паводле Вадзіма Вілейты, на працягу 30 гадоў вёў дваістую палітыку ў дачыненні да беларускай гісторыі: з аднаго боку яна, у яго ўяўленні, пачалася з [[бальшавікі|бальшавікоў]], у пачатку XX стагоддзя, а з другога, сыходзіць у стагоддзі, і аб’яднаная з Літвой і Польшчай. У залежнасці ад палітычнага кантэксту афіцыйны Мінск рэгулярна мяняў лінію. Гэтыя хвалі супадалі з тымі перыядамі, калі краіна імкнулася наладзіць адносіны з Захадам, спрабуючы [[Шматвектарная палітыка (Беларусь)|лавіраваць паміж Еўропай і Расіяй]]. Менавіта пад уздзеяннем падобнай палітыкі ў 2010-я гады пачалі [[мяккая беларусізацыя|ставіць помнікі літоўскім князям у Беларусі і рэстаўраваць замкі ВКЛ]]&lt;ref name=&quot;Валкаускас&quot;/&gt;. Тым самым, нароўні з прарасійскім самавызначэннем, дзе агульнааб’яднальным стала [[Вялікая Айчынная вайна]], савецкая спадчына, інтэграцыя з Расіяй, намецілася другая лінія — тэндэнцыя па далучэнні да гістарычнай спадчыны Вялікага Княства Літоўскага&lt;ref name=&quot;рубалтик&quot;&gt;[https://www.rubaltic.ru/article/kultura-i-istoriya/08062015-mifotvorchestvo/ Литва недовольна белорусским «мифотворчеством»]&lt;/ref&gt;. У 2022 годзе прэзідэнт Лукашэнка назваў Вялікае Княства Літоўскае «першай беларускай дзяржавай», якая сфармавалася «на аснове беларускага этнасу» як «абарончы саюз з прыбалтыйскімі плямёнамі»&lt;ref&gt;[https://www.belta.by/president/view/lukashenko-imenno-na-osnove-belorusskogo-etnosa-bylo-sozdano-vkl-511467-2022/?utm_source=belta&amp;utm_medium=news&amp;utm_campaign=accent Лукашенко: именно на основе белорусского этноса было создано ВКЛ]&lt;/ref&gt;, раскрытыкаваўшы суседнія краіны за адмаўленне ўкладу беларусаў у развіццё ВКЛ і Рэчы Паспалітай&lt;ref name=&quot;Звязда&quot;&gt;Марыя Дадалка. [https://zviazda.by/ru/node/234753 Лукашэнка: Старонкі айчыннай гісторыі ператварыліся ў інфармацыйнае поле бою] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240326111752/https://zviazda.by/ru/node/234753 |date=26 сакавіка 2024 }} // Звязда, 06.01.2022&lt;/ref&gt;.
 
У Літве падобныя крокі выклікалі пратэст&lt;ref name=&quot;Валкаускас&quot;/&gt;. Аналітык Цэнтра даследавання Усходняй Еўропы [[Лінас Каяла]] тлумачыў дзеянні суседзяў імкненнем вырвацца з вонкавай ізаляцыі, бо яны заўсёды ўспрымаліся як «''звязаная з Расіяй тэрытарыяльная і адміністрацыйная адзінка, якая не мае сваёй культуры, гісторыі, параўнальнай з якой-небудзь іншай еўрапейскай краінай''». На думку гісторыка [[Валдас Ракуціс|Валдаса Ракуціса]], такая палітыка ўяўляе пагрозу двухбаковым адносінам, бо нясе нацыяналістычны элемент выхавання новага пакалення ў духу: «''Літва — гэта нейкае непаразуменне, і што Вільнюс трэба далучыць да Беларусі''»&lt;ref name=&quot;рубалтик&quot;/&gt;. Аднак у красавіку 2020 года [[прэзідэнт Літвы]] [[Гітанас Наўседа]] ў тэлефоннай гутарцы з беларускім лідарам адзначыў «агульны гістарычны досвед у Вялікім Княстве Літоўскім», які ўмацоўвае двухбаковыя адносіны. Прыкладам супрацоўніцтва ў гэтым кірунку кіраўнік дзяржавы назваў [[Перапахаванне ўдзельнікаў паўстання 1863—1864 гадоў|цырымонію перапахавання Кастуся Каліноўскага і яго паплечнікаў]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20250320113619/https://www.svaboda.org/a/30571757.html Пра што Лукашэнка пагутарыў з прэзідэнтам Літвы, які раней крытыкаваў яго за «браваду» з COVID-19] // Радыё Свабода, 23 красавіка 2020&lt;/ref&gt;.

Пры тым дзеючае кіраўніцтва Беларусі імкнулася пазбягаць палітызацыі гісторыі і крайніх ацэнак&lt;ref name=&quot;Звязда&quot;/&gt;. Як паказаў журналіст Васіль Маланшэкаў, нават у пачатку 2020-х гадоў, калі адбылося рэзкае пагаршэнне адносін дзвюх дзяржаў, беларускія ўлады не пачалі выбудоўваць антылітоўскі наратыў (у адрозненне ад антыпольскага), а імкнуліся паказаць суседзям на агульнасць спадчыны, хоць літоўскія ўлады ўспрымалі такія крокі як спробу дэканструкцыі нацыянальнага гістарычнага міфа&lt;ref name=&quot;рамблер&quot;&gt;Василий Маланшеков. [https://news.rambler.ru/world/48014462-rabota-nad-oshibkami-belarus-menyaet-podhod-k-istoricheskoy-pamyati/ Работа над ошибками: Беларусь меняет подход к исторической памяти] // Рамблер, 27 января 2022&lt;/ref&gt;. У лютым 2025 года, віншуючы літоўцаў з [[Дзень аднаўлення Літоўскай дзяржавы|Днём аднаўлення дзяржавы]], Лукашэнка падкрэсліў&lt;ref&gt;[https://blr.belta.by/president/view/lukashenka-suvjazi-pamizh-belarusami-i-litoutsami-ne-udalosja-parushyts-ni-palitykam-ni-ih-zahodnim-141989-2025/ Лукашэнка: сувязі паміж беларусамі і літоўцамі не ўдалося парушыць ні палітыкам, ні іх заходнім куратарам] // Белта, 16 лютага 2025&lt;/ref&gt;:
{{Цытата|На працягу многіх стагоддзяў нашы народы заўсёды ішлі побач, узбагачалі адзін аднаго культурна, эканамічна і духоўна. Нягледзячы на сённяшнія цяжкасці, сувязі паміж сучаснымі жыхарамі Беларусі і Літвы не ўдалося парушыць ні адыёзным прыбалтыйскім палітыкам, ні іх заходнім куратарам.}}

=== Літвінізм ===
{{Асноўны артыкул|Канфлікт вакол літвінізму ў Літве}}
Беларускія нацыянальна-арыентаваныя партыі ([[Беларускі народны фронт «Адраджэньне»|Беларускі народны фронт]], [[Беларуская сацыял-дэмакратычная Грамада]]) і грамадскія арганізацыі («[[Талака (таварыства)|Талака]]», «[[Паходня (таварыства)|Паходня]]»), створаныя ў канцы 1980-х, падтрымалі «беларускую» канцэпцыю станаўлення ВКЛ і спрабавалі выкарыстоўваць яе ў сваёй грамадска-палітычнай дзейнасці. Гэта тлумачылася тым, што лідары гэтых арганізацый былі гісторыкамі, археолагамі і філолагамі, якія самі мелі непасрэднае дачыненне да канструявання канцэпцыі&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://textarchive.ru/c-1064505.html|ref=Салей|аўтар=Салей С. М.|загаловак=Великое княжество литовское в исторической памяти современных белорусов|год=2016|мова=ru|выданне=Европейский университет в Санкт-Петербурге. Работы участников 2006.|тып=Исследовательская работа выполнена в рамках программы HESP Regional Seminar for Excellence in Teaching}}&lt;/ref&gt;, якая вырасла ў асобную канцэпцыю — [[ліцвінства]], або літвінізм. Канцэпцыя найперш падкрэслівае значэнне беларусаў у гісторыі ВКЛ, дакладней продкаў сучасных беларусаў, і ВКЛ паўстае, як важны этап нацыянальнай гісторыі&lt;ref name=&quot;Валкаускас&quot;/&gt;.

У самім літвінізме ёсць некалькі ўнутраных плыняў: напрыклад, адны яго прыхільнікі лічаць літвінаў пераважна славянамі, іншыя — славянізаванымі балтамі&lt;ref name=&quot;zerkalo&quot;/&gt;. Прадстаўнікі радыкальнага кірунку ставяць пад сумненні, што сучасныя літоўцы («жамойты») — спадчыннікі ВКЛ. Радыкальны літвінізм нясе пад сабой ідэі таго, што беларусы былі асноўным этнасам у ВКЛ, якіх правільна трэба было б называць літвінамі і адпаведна яны, цяперашнія беларусы, могуць прэтэндаваць на ўсю спадчыну, у тым ліку на сталіцу Вільнюс (Вільню){{efn|Палітолаг Усевалад Шымаў у артыкуле пра адносіны дзвюх краін указаў наступныя падставы, якія выкарыстоўваюць прыхільнікі літвінізму: «''Акрамя таго, этнографы мяжы XIX‒XX стст. фіксавалі шырокую распаўсюджанасць [[дыялекты беларускай мовы|беларускіх дыялектаў]] у ваколіцах Вільні (сёння большасць славян віленскага краю Літвы ідэнтыфікуюць сябе як палякі, а не беларусы). Першыя дзеячы [[Беларускі нацыяналізм|беларускага нацыяналізму]] былі ў асноўным выхадцамі з дробнай шляхты з ваколіц Вільні, а беларускія нацыяналістычныя гурткі былі першапачаткова сканцэнтраваны ў літоўскай сталіцы''».{{sfn|Шимов|2024|с=59—60}}}}. Пры гэтым ёсць і ўмеранае крыло. [[Альфрэдас Бумблаўскас]] назваў гэту плынь «канструктыўнымі літвіністамі». Навуковец да прадстаўнікоў кірунку прылічыў свайго калегу [[Алесь Белы|Алеся Белага]]. Гэтыя літвіністы прызнаюць гістарычныя межы Літвы шырэй, чым межы 1920 года. На думку Вадзіма Вілейты, гістарычная тэорыя ўмеранага літвінізму лічыць ВКЛ літоўска-беларускай дзяржавай, акцэнтуе гістарычную агульнасць літоўцаў і беларусаў, падкрэслівае мірны характар іх суіснавання ў складзе агульнай краіны. Менавіта гэта ўвайшло ў аснову школьнага і вузаўскага тлумачэння гісторыі ВКЛ у Беларусі&lt;ref name=&quot;Валкаускас&quot;/&gt;.

Праціўнікі ліцвінства лічаць яго ў цэлым [[Псеўданавука|маргінальнай псеўданавуковай канцэпцыяй]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20250128124423/https://www.lrt.lt/ru/novosti/17/2099411/istorik-litvinizm-eto-vozmozhnost-dlia-belorusov-stat-blizhe-k-zapadu-a-vil-nius-prinadlezhit-vsem-narodam Историк: «Литвинизм — это возможность для белорусов стать ближе к Западу, а Вильнюс принадлежит всем народам»]&lt;/ref&gt;{{sfn|Деружинский|2022|loc=ЛИТВИНИЗМ И ЛИТВАКИЗМ}}. Беларуская палітычная актывістка [[Святлана Ціханоўская]] ахарактарызавала плынь як «маргінальную тэорыю», якая імкнецца штучна раз’яднаць літоўцаў і беларусаў, і заявіла, што беларусы паважаюць тэрытарыяльную цэласнасць і гістарычную спадчыну Літвы&lt;ref&gt;Gaučaitė-Znutienė, Modesta; Skėrytė, Jūratė (23 August 2023). [https://www.lrt.lt/naujienos/lietuvoje/2/2061072/cichanouskaja-apie-litvinizmo-apraiskas-tai-kuriama-dirbtinai-norint-sukirsinti-lietuvius-ir-baltarusius «Cichanouskaja apie litvinizmo apraiškas: tai kuriama dirbtinai, norint sukiršinti lietuvius ir baltarusius»]. Lithuanian National Radio and Television, Baltic News Service (in Lithuanian).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Valkauskas, Tomas (12 September 2023). [https://www.lrt.lt/naujienos/pasaulyje/6/2074228/litvinizmo-baime-ar-lietuva-labiau-pripratusi-prie-lukasenkos-o-ne-demokratines-baltarusijos «Litvinizmo baimė: ar Lietuva labiau pripratusi prie Lukašenkos, o ne demokratinės Baltarusijos?»]. Lithuanian National Radio and Television (in Lithuanian).&lt;/ref&gt;. Ліцвінства таксама апісвалася сваімі крытыкамі, як форма [[фашызм]]у, спалучаная з экспансіянісцкімі тэрытарыяльнымі прэтэнзіямі Беларусі да суседніх краін&lt;ref&gt;{{cite web |title=Gudijos fašistai atidarė filialą Vilniuj |url=https://alkas.lt/2023/08/28/gudijos-fasistai-atidare-filiala-vilniuj/ |website=Alkas.lt |language=lt |date=28 August 2023}}&lt;/ref&gt;.

Як паказаў Вілейта, пры любых спробах беларусаў дакрануцца да гісторыі ВКЛ, у літоўскім грамадстве і палітычных колах узнікае страх перад літвінізмам&lt;ref name=&quot;Валкаускас&quot;/&gt;. Хоць афіцыйны Мінск не вылучаў тэрытарыяльных прэтэнзій да суседзяў, наяўнасць «літвінскага міфа», папулярнага сярод нацыяналістаў, уносіць напружанасць у адносіны дзвюх дзяржаў{{sfn|Шимов|2024|с=60}}. Праблема абвастрылася ў 2023 годзе&lt;ref name=&quot;Валкаускас&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ng&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;гигин&quot;/&gt;. Выданне «[[Независимая газета]]» адзначыла, што ў сувязі з гэтым стаўленне да [[Беларусы Літвы|беларускай дыяспары]] пагоршылася. Спрэчка спачатку разгарэлася ў сацсетках, затым у яе ўключыліся літоўскія дэпутаты і [[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі|Рада БНР]]. Старшыня парламенцкага камітэта па нацыянальнай бяспецы і абароне [[Лаўрынас Кашчунас]] абурыўся тым, што беларусы «прысвойваюць сабе гісторыю Літвы»&lt;ref name=&quot;ng&quot;&gt;Дмитрий Тараторин. [https://www.ng.ru/cis/2023-08-24/5_8809_belorussia.html Белорусы спорят с литовцами за право отличаться от россиян] // Независимая газета, 24 августа 2023&lt;/ref&gt;. Як следства, беларусаў, якія прыехалі ў Літву, прымушалі расставацца з дамаганнямі на спадчыну ВКЛ. З лістапада 2022 па жнівень 2023 910 грамадзян Беларусі былі прызнаныя пагрозай нацыянальнай бяспецы (для параўнання, расіян з падобным статусам набралася ўсяго 254). [[Дэпартамент дзяржаўнай бяспекі Літвы|Дэпартамент дзяржбяспекі]] канстатаваў, што ідэі літвінізму атрымалі апошнім часам пэўнае распаўсюджванне, аднак дзейнасць прыхільнікаў канцэпцыі не нясе рэальнай небяспекі, хоць яе палажэнні могуць павялічваць міжэтнічнае напружанне і актывізуюць адмоўнае стаўленне да літоўскай дзяржавы ў лаяльнай часткі супольнасці беларусаў Літвы&lt;ref name=&quot;гигин&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Валкаускас&quot;/&gt;. Асноўная прычына такіх падзей — павялічэнне беларускай дыяспары&lt;ref name=&quot;Валкаускас&quot;/&gt;.

У сакавіку 2025 года супярэчнасці зноў абвастрыліся. Старшыня кансерватыўнай партыі «[[Саюз Айчыны — Літоўскія хрысціянскія дэмакраты]]» Лаўрынас Кашчунас выступіў з ініцыятывай зрабіць больш жорсткімі абмежаванні для грамадзян суседняй рэспублікі. Раней, у лютым&lt;ref&gt;[https://lt.sputniknews.ru/20250226/v-litve-khotyat-zapretit-belorusam-ispolzovat-simvol-vremen-vkl-36545420.html В Литве хотят запретить белорусам использовать символ времен ВКЛ] // Sputnik Литва, 26 февраля 2025&lt;/ref&gt;, у парламент звярнулася вялікая група актывістаў з заклікам забараніць беларусам выкарыстоўваць герб «[[Пагоня (герб)|Пагоня]]», падобны да літоўскага «[[Герб Літвы|Віціса]]», чаму папярэднічалі спробы [[Беларуская дэмакратычная апазіцыя|беларускай апазіцыі]] пачаць [[Пашпарт «Новай Беларусі»|выпуск пашпартоў з вершнікам на вокладцы]]&lt;ref name=&quot;тараторин&quot;&gt;Дмитрий Тараторин. [https://www.ng.ru/cis/2025-03-24/1_9129_lithuania.html У Вильнюса все больше вопросов к белорусам] // Независимая газета, 24 марта 2025&lt;/ref&gt;.

Беларускі гісторык [[Аляксандр Васілевіч Пашкевіч|Аляксандр Пашкевіч]], каб зменшыць запал суседзяў, паказваў&lt;ref name=&quot;тараторин&quot;/&gt;:
{{Цытата|«Пагоня» ніколі не выкарыстоўвалася на злосць літоўцам, а, наадварот, была сімвалам еўрапейскага выбару. Такія непаразуменні — вынік перш за ўсё таго, што, нягледзячы на стагоддзі суседскага жыцця і агульнай гісторыі, літоўцы цяпер вельмі мала ведаюць пра беларусаў. Герб «Пагоня» не з’явіўся ў беларускім ужытку нядаўна і не з’яўляецца ў беларускай прасторы новадзелам, які беларусы пры жаданні могуць свабодна замяніць нейкім альтэрнатыўным праектам. «Пагоня» выкарыстоўваецца беларусамі як сімвал нацыянальнага адраджэння і імкнення да свабоды з самага пачатку нацыянальнага руху. Менавіта пад гэтым сімвалам на працягу ўсяго цяжкага ХХ стагоддзя адбывалася станаўленне несавецкай беларускасці. У гэтым лёгка пераканацца, паглядзеўшы на захаваныя да нашых дзён гістарычныя фатаграфіі і іншыя артэфакты: «Пагоня» была і на пячатках, і на пашпартах, і на паштовых марках Беларускай Народнай Рэспублікі, створанай у 1918 годзе, і на многіх фотаздымках з беларускіх мерапрыемстваў 100-гадовай даўніны.}}

Радыкалы з ліку літоўцаў у сувязі з гэтым ладзілі агрэсіўныя вулічныя акцыі: падпал дзвярэй Беларускага дома, акты [[вандалізм]]у ў дачыненні да крамы «Кропка», капліцы Беларускай праваслаўнай парафіі Канстанцінопальскага Патрыярхату. Правакацыйную ролю ў канфлікце адыгралі беларускія графіці, якія перыядычна з’яўляюцца на вуліцах літоўскай сталіцы, уключаючы «Вільня наша». Суправаджаюцца яны, як правіла, выявай [[Бел-чырвона-белы сцяг|бел-чырвона-белага сцяга]]&lt;ref name=&quot;тараторин&quot;/&gt;.

У гэты ж час адзначалася прасоўванне ў [[Англійская Вікіпедыя|англійскай Вікіпедыі]] літоўскага погляду на пытанне спадчыны — са спробай прыраўняць літвінізм да фашызму. Рэдактары звярнулі на гэта ўвагу і перапісалі тэкст у больш нейтральным ключы&lt;ref&gt;{{cite web |title=Истерия вокруг «литвинизма»: как один человек превратил английскую Википедию в оружие против белорусов |url=https://nashaniva.com/ru/383675
|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]] |date=2025-12-17}}&lt;/ref&gt;.

&lt;center&gt;'''[[Герб Вялікага Княства Літоўскага]] «[[Пагоня (герб)|Пагоня]]» стаў асновай для гербаў Літвы і Беларусі.'''{{sfn|Шимов|2024|с=57}}&lt;gallery&gt;
Lithuanian coat of arms Vytis. 16th century.png|Варыянт «Пагоні» XVI стагоддзя.
Coat of arms of Belarusian People's Republic.svg|Герб Беларускай Народнай Рэспублікі.
Coat of arms on the Foreign Passport of the Republic of Lithuania 1940.svg|Герб Першай Літоўскай Рэспублікі.
Coat of arms of Belarus (1991–1995).svg|Былы герб Рэспублікі Беларусь (1991—1995)
Coat of arms of Lithuania (1990–1991).svg|Былы герб Літоўскай Рэспублікі (1990—1991)
Coat of arms of Lithuania.svg|Сучасны герб Літоўскай Рэспублікі (з 1991).
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

== Праблемы ==

=== Навуковыя пытанні ===
Як пісаў Насевіч, пазіцыі бакоў (вучоны назваў іх «канкуруючымі парадыгмамі») адрозніваюцца не столькі якасцю навуковага аналізу або паўнатой уліку наяўных фактаў, колькі розным выбарам зыходных [[аксіёма|аксіём]]. У такой сітуацыі крытыка апанентаў прыводзіць толькі да выпраўлення прыватных недахопаў і тым самым спрыяе ўмацаванню парадыгмы, якую спрабуюць перакуліць. На думку спецыяліста, пазнавальныя магчымасці [[Гістарычная навука|гістарычнай навукі]] па гэтым пытанні блізкія да вычарпання. Наяўныя факты дазваляюць пабудаваць дзве версіі, канчатковы выбар паміж якімі немагчымы{{sfn|Носевич|2008|с=54}}. Зыходзячы са слоў даследчыцы Я. Суміны, нявырашанасць праблемы генезісу ВКЛ звязана з недахопам дакладных звестак{{sfn|Сумина|2013|с=15}}.

Так, напрыклад, Насевіч паказваў на няяснасць лакалізацыі летапіснай Літвы. Крыніцы XI — першай палове XIII стагоддзяў не ўтрымліваюць ясных і несупярэчных указанняў, дзе знаходзілася Літоўская зямля ў вузкім значэнні, гэта значыць першапачатковая вотчына Міндоўга. Таксама ніводная крыніца не тлумачыць, якім чынам Наваградак апынуўся пад уладай Міндоўга і якім быў першапачатковы характар гэтай улады. Любое зацвярджэнне на адну з гэтых тэм будзе меркаваным&lt;ref name=&quot;zerkalo&quot;/&gt;. На думку [[Артурас Дубоніс|Артураса Дубоніса]], агучанага ім у 2009 годзе на круглым стале «Тысячагоддзе Літвы. Літва і Беларусь 1000 гадоў разам», «''вольны зварот з парадыгмай „Літва“ дазваляе беларускім навукоўцам так інтэрпрэтаваць гісторыю і антрапалогію, што Беларусы ператвараюцца і не ў літоўцаў, і не ў славян. Часта таксама тэрміны „балты“ і „літоўцы“ ўжываюцца ў беларускіх гісторыкаў як сінонімы''». Між тым [[Ігар Усеваладавіч Чаквін|Ігар Чаквін]] заявіў, што «''насельніцтва, якое пражывае ад [[Каўнас]]а да тэрыторыі Беларусі ў раёне [[Дняпро|Дняпра]] — адзін [[антрапалагічны тып]]''», а таму падзяліць продкаў двух народаў вельмі складана&lt;ref name=&quot;спасюк&quot;&gt;Елена Спасюк. [https://web.archive.org/web/20180330100747/http://naviny.by/rubrics/society/2009/03/11/ic_articles_116_161624 Миллениум Литвы как белорусский праздник] // Naviny.by, 11 марта 2009&lt;/ref&gt;.

4 мая 2013 года ў [[Мінск]]у адбылася публічная дыскусія пра праблему бачання гісторыі ВКЛ. Ад беларускага боку ў мерапрыемстве ўдзельнічалі Алег Дзярновіч і Алесь Краўцэвіч, літоўскага — Русціс Камунтавічус і [[Дангірас Мачуліс]]. У ходзе сустрэчы гісторыкі спыніліся на тым пытанні, ці быў літоўскі захоп усходнеславянскіх зямель. Беларускія навукоўцы пазначылі сваё бачанне так: станаўленне ВКЛ адбылося ў ходзе аб’яднання балтаў, якія валодалі ваеннай моцай, з больш развітымі ў культурных адносінах усходнімі славянамі, якія мелі сваю дзяржаўнасць. Тым самым мела месца ўзаемавыгаднае партнёрства. Літоўскі бок крытыкаваў пазіцыю калег, бо сумняваўся ў мірным супрацоўніцтве, бо на іх думку літоўцы ў ваеннай справе пераважалі жыхароў беларускіх зямель, і з гэтага літоўскія даследчыкі лічылі лагічным выказаць здагадку пра заваяванне славян. Беларускія даследчыкі адзначылі, што ў пісьмовых крыніцах няма згадак пра заваяванне і нават пра ваенныя сутыкненні ў Панямонні&lt;ref name=&quot;delfi&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;13нумар&quot;/&gt;.

Часткай гэтых спрэчак стала пытанне паходжання ўладарнай дынастыі{{sfn|Краўцэвіч|1998|с=38}}. Ёсць некалькі тэорый:
# Вялікія князі літоўскія паходзяць з дынастыі полацкіх князёў [[Рагвалодавічы|Рагвалодавічаў]]. Тэорыя вядома прынамсі з XVI cт., яна грунтуецца на [[Васкрасенскі летапіс|Васкрасенскім летапісе]]. Паводле гэтай версіі, жыхары Вільні запрасілі на княжанне з [[Візантыя|Візантыі]] князёў [[Давіл Расціславіч|Давіла]] і [[Маўкольд Расціславіч|Маўкольда]], нашчадкаў полацкага князя [[Усяслаў Брачыславіч|Усяслава]]. Маўкольд гэтымі крыніцамі называецца бацькам Міндоўга, заснавальніка дзяржавы&lt;ref name=&quot;kol&quot;&gt;{{артыкул|спасылка=https://cyberleninka.ru/article/n/o-proishozhdenii-praviteley-velikogo-knyazhestva-litovskogo-i-russkogo/viewer|аўтар=С.А. Колтырин|загаловак=О происхождении правителей великого княжества литовского и русского|выдавецтва=Исторический формат|тып =журнал|год=2016|нумар=3}}&lt;/ref&gt;. Версія была папулярная ў [[Вялікае Княства Маскоўскае|Вялікім Княстве Маскоўскім]]{{sfn|Васильев|2011|с=55}}.
# Прускае паходжанне. Грунтуецца на [[Велікапольская хроніка|Велікапольскай хроніцы]], паводле якой, Міндоўг быў [[прусы|прускім]] каралём, які збег ад крыжакоў&lt;ref name=&quot;kol&quot;/&gt;.
# Уладарная дынастыя паходзіць з князёў старажытна-літоўскіх плямёнаў. Грунтуецца на рэканструкцыі імён уладароў літоўскімі даследчыкамі XX стагоддзя&lt;ref&gt;Томас Баранаускас. [https://web.archive.org/web/20120706002029/http://viduramziu.istorija.net/ru/names.htm Древние литовские имена]&lt;/ref&gt;.
# Рымскае паходжанне літоўскай арыстакратыі. Грунтуецца на [[беларуска-літоўскія летапісы|беларуска-літоўскіх летапісах]]&lt;ref name=palemonas&gt;''Ivinskis Z.'' Palemonas // Lietuvių enciklopedija. — Boston, Massachusetts: Lietuvių enciklopedijos leidykla, 1953—1966. — Vol. 21. — P. 400—401.&lt;/ref&gt;, [[Хроніка Быхаўца|Хроніцы Быхаўца]], [[Хроніка Вялікага Княства Літоўскага, Рускага і Жамойцкага|Хроніцы літоўскай і жамойцкай]]. Паводле іх уладарная дынастыя паходзіць ад рымляніна [[Палемон (князь літоўскі)|Палемона]], сваяка [[Нерон]]а, які збег ад жорсткага імператара. (гл. [[Легенда аб Палемоне|Легенда пра Палемона]]){{sfn|Левицкий|2014|loc=Римские корни Великого княжества Литовского?}}
# Паходжанне ад простага чалавека. Таксама была распаўсюджаная ў Масковіі. Заснавана на запісах польскіх храністаў [[Мацей Мяхоўскі|Мацея Мехавіта]] і [[Марцін Кромер|Марціна Кромера]]. Згодна з ёй, князь Віцень быў забіты сваім канюхам Гедымінам, які абвясціў сябе потым князем{{sfn|Васильев|2011|с=55}}.
# Боскае паходжанне. Заснавана на працах [[Тэадор Нарбут|Тэадора Нарбута]]. Паводле версіі, продкам дынастыі быў літоўскі бог Гелон{{sfn|Васильев|2011|с=55}}.
У сучаснай навуцы ніводная з прыведзеных версій паходжання князёў ВКЛ не з’яўляецца даказанай. Вялікакняскія радаводы да XIV стагоддзя можна скласці толькі гіпатэтычна, грунтуючыся на здагадках{{sfn|Васильев|2011|с=55}}.
{{Фотамантаж
| photo1a = Stamps_of_Lithuania,_2010-19.jpg
| photo2b = Stamp of Belarus - 2019 - Colnect 896834 - Navahrudak.jpeg
| size = 210
| position = right
| color = #F8F9FB
| color_border = #C8CBD0
| text_background = #F8F9FB
| text =
[[Кернаўскія курганы|Курганы Кярнаве]] (зверху) і горад Навагрудак (знізу) на паштовых марках.
}}
Таксама вядуцца спрэчкі вакол першай сталіцы дзяржавы. Літоўскі бок настойвае, што гэта быў [[Кярнаве]] (грунтуючыся на працы «Ганец цноты» 1574), у той час як беларускі называе [[Наваградак]] (грунтуючыся на працы «[[Хроніка польская, літоўская, жамойцкая і ўсяе Русі]]» 1582). Пры гэтым абедзве публікацыі належаць гісторыку [[Мацей Стрыйкоўскі|Мацею Стрыйкоўскаму]]. Як адзначаў краязнаўца [[Віктар Андрэевіч Корбут|Віктар Корбут]], акрамя «галаслоўных паўміфічных сцвярджэнняў Стрыйкоўскага» ніякіх сур’ёзных аргументаў бакі так і не прывялі&lt;ref&gt;[https://www.sb.by/articles/korol-ostavil-nam-mnogo-zagadok.html Король оставил нам много загадок] // СБ. Беларусь сегодня, 31 мая 2003&lt;/ref&gt;. Таксама ў ролі сталіцы называлася [[Варута]], але яе месцазнаходжанне не вызначана{{sfn|Краўцэвіч|1998|с=90}}. Крытыкі наваградскай версіі робяць акцэнт на адсутнасці важкіх і надзейных звестак аб тым, што Міндоўг калі-небудзь асабіста наведваў горад. Літоўскі гісторык [[Томас Баранаўскас]] звярнуў увагу на тое, што фактычна населеным пунктам кіраваў сын Міндоўга [[Войшалк]], які ад імя бацькі ў 1254 годзе заключыў дамову з [[Галіцка-Валынскае княства|Галіцка-Валынскім княствам]] і перадаў горад ва ўпраўленне князю [[Раман Данілавіч|Раману Данілавічу]]. Сталіцамі, як пісаў спецыяліст, не кіруюць праз васалаў, і тым больш не перадаюць іх у часовае валоданне чужой дынастыі. На яго думку, Навагрудак часоў Міндоўга быў глыбокай перыферыяй&lt;ref&gt;[https://gazetaby.com/post/ci-byu-navagradak-pershaj-staliczaj-vkl-10-faktau-pra-starazhytny-gora/203187/ Ці быў Наваградак першай сталіцай ВКЛ? 10 фактаў пра старажытны горад, які адзначыў 980 гадоў] // Салідарнасць&lt;/ref&gt;. Беларускі бок, у прыватнасці гісторык-аматар [[Анатоль Яфімавіч Тарас|Анатоль Тарас]], робіць акцэнт на тым, што Кярнаве ўпершыню згадваецца толькі праз 16 гадоў пасля гібелі Міндоўга&lt;ref&gt;Тарас А. Е. Краткий курс истории Беларуси IX—XXI веков // Минск: Харвест, 2013. — 544 с.: илл. — (Неизвестная история). — ISBN 985-18-2214-0&lt;/ref&gt;.

На шэрагу важных момантаў, як прымеціў прафесар Альфрэдас Бумблаўскас у інтэрв’ю 2016 года, бакі не акцэнтуюць увагу. Так, напрыклад, у Літве не ведаюць свайго ўплыву за межамі бягучых этнічных межаў (маюцца на ўвазе моўныя астравы старажытналітоўскіх плямёнаў за Нёманам, пад Мінскам і ля Дняпра), а ў Беларусі няправільна пішуць пра мову, метрыкі і канцылярыю. Па апошнім ён паказаў, што ў Вітаўта ў канцылярыі было шмат пісьмоўцаў з [[Валынь|Валыні]]. Недаказанняў па ўкраінскім фактары хапае як у беларускай, так і ў літоўскай гістарыяграфіі&lt;ref name=&quot;гулевич&quot;&gt;Евгения Гулевич. [https://ehutimes.com/2016/01/25/%D0%BC%D0%B5%D1%87%D1%82%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%BE%D1%80%D0%B0-%D0%B1%D1%83%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%81%D0%B0-%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80/ Мечта профессора Бумблаускаса: история Литвы в семи версиях] // The EHU Times, 25 января 2016.&lt;/ref&gt;. Артурас Дубоніс слабым месцам аргументацыі літоўскага боку ў гэтым аспекце назваў адсутнасць пісьменства ў продкаў да XVI стагоддзя. Бедныя звесткі не дазваляюць у поўнай меры адлюстраваць маштабы яе выкарыстання, а такім чынам не дазваляе раскрыць ролю носьбітаў у жыцці дзяржавы. Як слабасць беларускага боку спецыяліст згадаў заяву, што на сучасных літоўскіх тэрыторыях (у прыватнасці, у [[Кейданскі раён|Кедайняйскім краі]]) і [[шляхта]], і сяляне валодалі старабеларускай мовай. На гэта іх падштурхоўвае факт, што пісьмовыя крыніцы з рэгіёну былі толькі на ёй, а не на літоўскай. Падобнае сцвярджэнне Дубоніс пазначыў як «метадалагічна недакладную інтэрпрэтацыю зыходных даных», бо, са спасылкай на [[Зігмантас Кяупа|Зігмантаса Кяупу]], «''пісьмовая мова — гэта яшчэ не значыць вусная мова''»&lt;ref&gt;{{артыкул|спасылка=http://viduramziu.istorija.net/socium/dubonis2002.htm|аўтар=Artūras Dubonis|загаловак=LIETUVIŲ KALBA: POREIKIS IR VARTOJIMO MASTAI (XV a. antra pusė – XVI a. pirma pusė)|выданне=Naujasis židinys–Aidai|нумар=9–10|старонкі=473–478|archive-date=26 красавіка 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220426000419/http://viduramziu.istorija.net/socium/dubonis2002.htm}}&lt;/ref&gt;.

Артурас Дубоніс крытыкаваў калегаў з суседняй рэспублікі па пункце, што старабеларуская мова была дзяржаўнай. На думку навукоўца, яна з’яўляўся толькі мовай справаводства. Гісторык [[Георгій Якаўлевіч Галенчанка|Георгій Галенчанка]] ў адказ прапанаваў тэрмін «афіцыйная мова ВКЛ»&lt;ref name=&quot;спасюк&quot;/&gt;.

=== Погляды на мінулае ===
Русціс Камунтавічус бачыў корань спрэчкі не ў трактоўках навукоўцаў, а ў школьным выкладанні гісторыі. Паводле яго, адзінае рашэнне праблемы — «''не старацца памяняць мысленне суседа, а паспрабаваць яго зразумець''». У бяседзе для газета «[[Комсомольская правда]]», якая тычылася дыскусіі вакол спадчыны ВКЛ, даследчык надаў асаблівую ўвагу школьнай адукацыі&lt;ref name=&quot;комсомолка&quot;/&gt;:
{{Цытата|Літоўцы з першых класаў школы вучаць, што Вялікае княства пачынаецца з літоўскіх зямель, гэта значыць з Усходняй Літвы. Галоўныя цэнтры гэтага ядра размяшчаюцца на этнічных літоўскіх землях, і адтуль княства пашыраецца, у тым ліку і на тэрыторыю Беларусі. У Беларусі робіцца акцэнт на тым, што ядро ВКЛ зараджалася ў паўднёвых этнічных літоўскіх землях плюс зямля Навагрудка. І першая сталіца дзяржавы была ў Навагрудку.

[...]

Мы склалі анкету і раздалі яе студэнтам [[Універсітэт Вітаўта Вялікага|каўнаскага]] ўніверсітэта і [[Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Янкі Купалы|гродзенскага]]. Адно з пытанняў гучала так: «Дзе былі самыя галоўныя рэзідэнцыі [[Радзівілы|Радзівілаў]]?» І ўсе беларускія студэнты назвалі [[Нясвіж]] і [[Мір (Гродзенская вобласць)|Мір]]. А што літоўцы? Кожны вучань у Літве ведае, што галоўная рэзідэнцыя Радзівілаў у Кейданах ([[Кедайняй]]). Нашы студэнты нічога не ведаюць пра Нясвіж, а вашы — пра Кейданы.}}

Як гаварылася ў артыкуле на партале [[Zerkalo.io]], сістэма адукацыі як частка дзяржапарату абслугоўвае яго ж інтарэсы — у прыватнасці, дапамагае яму данесці да сваіх юных грамадзян тое, што існаванне іх дзяржавы гістарычна наканаванае, справядлівае і неабходнае. Самі ж падзеі і персоны мінулага часта настолькі шматгранныя, што без усякай хлусні і фальсіфікацый іх можна зручна «ўбудаваць» у гісторыі адразу некалькіх дзяржаў або нацый. У той жа час пра «нязручныя» для нейкай дзяржавы грані можна проста змаўчаць. Як падобны з ВКЛ выпадак медыя прывяло кейс [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]]: у Польшчы акцэнтуецца, што ён польскамоўны пісьменнік і адзін з арганізатараў польскага нацыянальна-вызвольнага руху; у Беларусі робіцца ўпор на паходжанне Міцкевіча і яго продкаў з беларускіх зямель і шматлікія [[беларусізмы|беларускія моўныя асаблівасці]] ў польскай мове яго твораў; у Літве ж у першую чаргу звяртаюць увагу на тое, што паэт лічыў сябе ліцвінам і нарадзіўся на гістарычных землях ВКЛ&lt;ref name=&quot;зеркало&quot;&gt;{{артыкул|спасылка=https://news.zerkalo.io/cellar/46838.html|загаловак=В Литве предложили «провести границы» в вопросе наследия ВКЛ. Разбираемся, можно ли это сделать и какими могут быть последствия|выданне=Zerkalo.io|год=2023|месяц=августа|чысло=22|archive-date=21 чэрвеня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240621211254/https://news.zerkalo.io/cellar/46838.html}}&lt;/ref&gt;.

Расійскі гісторык [[Ігар Мікалаевіч Данілеўскі|Ігар Данілеўскі]] лічыў спрэчкі «беспадстаўнымі». Вучоны заявіў: «''Гэта тое ж самае, калі б я пачаў спрачацца са сваім стрыечным братам, чые гэта продкі, мае або яго, а гэта ж агульныя продкі''»&lt;ref name=&quot;рубалтик2&quot;&gt;[https://www.rubaltic.ru/article/kultura-i-istoriya/16022017-velikoe-knyazhestvo-litovskoe/ «Великое княжество Литовское — это часть российской истории»] // RuBaltik.Ru, 16 февраля 2017.&lt;/ref&gt;. Прафесар [[Генадзь Мікалаевіч Сагановіч|Генадзь Сагановіч]] лічыў беларусаў і літоўцаў прамымі нашчадкамі народа ВКЛ. На яго думку, «''усё ж у двух ствалоў сучаснага дрэва ёсць адзін агульны корань''»&lt;ref name=&quot;спасюк&quot;/&gt;. Па заяве Альфрэдаса Бумблаўскаса, галоўнай перашкодай у наладжванні дыялогу стала выкарыстанне паняццяў «нацыянальная дзяржава» або «нацыя» ў тым кантэксце, у якім яны тлумачацца сёння&lt;ref name=&quot;гулевич&quot;/&gt;. Згодна з меркаваннем філосафа [[Валерый Барысавіч Евароўскі|Валерыя Евароўскага]], спрэчка — «школьны ўзровень гонару за сваё мінулае». Ён прапанаваў пакінуць кожнаму народу права верыць у тыя гістарычныя карані, якія яму бліжэй&lt;ref&gt;[https://m.21.by/culture/2010/01/22/446160.html Белорусский философ: Споры белорусов и литовцев о наследии ВКЛ безразличны Европе]&lt;/ref&gt;. Захар Шыбека выказаў падобную думку. Паводле яго, у гісторыі ёсць рэчы, якія немагчыма вырашыць кансэнсусам, і таму два народы маюць права па сваім успрымаць і інтэрпрэтаваць спадчыну&lt;ref name=&quot;деды&quot;/&gt;. Дзеяч [[беларуская дыяспара|беларускай дыяспары]] Алесь Чайчыц адзначаў, што ў беларусаў ніколі не было сіл на раўнапраўную дыскусію, а ў літоўцаў — патрэбы ў гэтай дыскусіі. Аднак гэтая размова павінна адбыцца. Ён прапанаваў праект Адзінага пераходнага кабінета міністраў у сферы нацыянальнага адраджэння: «мірная канферэнцыя» паміж гісторыкамі і палітыкамі дзвюх краін. Чайчыц лічыў, што спадчына ВКЛ павінна аб’ядноўваць народы, а не падзяляць іх&lt;ref&gt;Алесь Чайчыц. [https://web.archive.org/web/20241004220934/https://www.svaboda.org/a/32558403.html Бессэнсоўная, але непазьбежная спрэчка. Чаму настаў час дамовіцца, што ВКЛ — агульная спадчына] // Радыё Свабода, 22 жніўня 2023&lt;/ref&gt;. Падобныя погляды на праблему мелі таксама Адам Мальдзіс, [[Эгідыюс Александравічус]] і Анджэй Пукшта&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20220902232141/https://euroradio.fm/ru/litovskie-istoriki-gotovy-izuchat-belorusskie-skazki-o-vkl Литовские историки готовы изучать «белорусские сказки» о ВКЛ] // Еврорадио, 26 ноября 2009&lt;/ref&gt;.

Гісторык Андрэй Кіштымаў прапаноўваў разглядаць ВКЛ у ролі імперыі. Спецыяліст паказаў, што прызнанне імперскіх рыс можа стаць тым нейтральным полем, на якім магчыма канструктыўнае плённае супрацоўніцтва не толькі беларускіх і літоўскіх гісторыкаў, але і ўкраінскіх, польскіх і расійскіх. Сваю пазіцыю ён абгрунтаваў пазанацыянальнасцю і шматграннасцю імперый&lt;ref name=&quot;хартия&quot;/&gt;. Партал Zerkalo.io прапаноўваў за ўзор збліжэння народаў на аснове мінулага ўзяць прыклад [[Франкская імперыя|Франкскай імперыі]]. Роля дзяржавы ў гісторыі [[Заходняя Еўропа|Заходняй Еўропы]] ў нечым падобная на тую, якую адыграла Вялікае Княства Літоўскае ва [[Усходняя Еўропа|Усходняй Еўропе]]. Невялікае германскае племя [[франкі|франкаў]] здолела аб’яднаць шырокія і этнічна неаднародныя вобласці, большасць з якіх не так даўно ўваходзіла ў склад [[Заходняя Рымская імперыя|Заходняй Рымскай імперыі]]. Хоць германская знаць стала новым пануючым класам на гэтых землях, яна не змагла навязаць свае мову і культуру. Сёння спадчына дзяржавы стала сімвалам агульнаеўрапейскага аб’яднання і інтэграцыі&lt;ref name=&quot;зеркало&quot;/&gt;.

== Апазіцыя ==

=== У Літве ===
[[Файл:Herbarz Kaspra Niesieckiego Жемайтское староство.svg|міні|[[Герб Жамойцкага староства]].]]
У 1920—1930-я гады ў літоўскай прэсе гучалі прапановы змяніць назву краіны на Жамойць, а герб на [[Герб Жамойцкага староства|Жамойцкага мядзведзя]]. У 1935 годзе прэм’ер-міністр Літоўскай Рэспублікі [[Юозас Тубяліс]] заявіў аб нелітоўскім (славянскім) паходжанні герба «Віціса» (варыянту «Пагоні») і абвясціў, што вядзецца праца па стварэнні новага дзяржаўнага герба. Аднак гэтую работу спынілі падзеі 1939—1940 гадоў&lt;ref&gt;Цітоў А. Сфрагістыка і геральдыка Беларусі. — Менск: РІВШ БДУ, 1999. С. 155.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Скобла М. [https://web.archive.org/web/20110811153426/http://www.svaboda.org/PrintView.aspx?Id=872644 Анатоль Цітоў: «Гербу „Пагоня“ — 730 гадоў»], [[Радыё Свабода]], 31 студзеня 2008 г.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Арлоў У. Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае. — KALLIGRAM, 2012. С. 373.&lt;/ref&gt;.

Літоўскі край Жамойць валодае вельмі моцнай гістарычнай, моўнай і культурнай спецыфікай. Рэгіён не ўдзельнічаў у ранняй гісторыі літоўскай дзяржаўнасці, хрысціянства тут з’явілася не раней за XV стагоддзе. У сувязі з мясцовымі асаблівасцямі застаецца пытанне, ці лічыць [[Жамойцкая мова|жамойцкую гаворку]] асобнай мовай ці дыялектам літоўскай. Афіцыйная версія называе яе ніжнелітоўскай гаворкай, супрацьпастаўляючы верхнелітоўскаму — аўкшайцкаму, на аснове якога сфарміравалася літоўская літаратурная норма. Тым не менш яна валодае ўласнай пісьменнасцю і сваёй маладой літаратурнай традыцыяй. У 1997 годзе за ёй быў замацаваны мясцовы статус, і ёсць рух за прызнанне яго афіцыйнага статусу на агульнадзяржаўным узроўні. У адрозненне ад этнічна вельмі аднастайнай Жмудзі, поўдзень літоўскай дзяржавы, і ў першую чаргу Віленшчына, характарызуецца сваёй шматнацыянальнасцю&lt;ref name=&quot;неменский&quot;/&gt;.

У XIX стагоддзі фармаванню жмудскай самасвядомасці нямала перашкодзіў той факт, што літоўскае нацыянальнае адраджэнне адбывалася ў асноўным як раз на жмудскіх землях, што моцна зблізіла іх насельніцтва з уласна літоўскім (аўкшайцкім) нацыянальным праектам. Аднак у першай палове ХХ ст. усё ж з’явілася жмудская пісьменнасць, першыя спробы літаратурнай творчасці. Ідэя аддзялення ад Літвы часам выказваецца ў асяроддзі радыкальных актывістаў, аднак у цэлым цяжка яшчэ казаць пра прыкметны мясцовы сепаратызм. І тым не менш ужо ў паслясавецкія гады Жмудзь прадэманстравала даволі моцную рэгіянальную самасвядомасць і схільнасць да атрымання больш высокага статусу для мясцовай культурнай і моўнай традыцыі&lt;ref name=&quot;неменский&quot;&gt;{{артыкул|спасылка=https://cyberleninka.ru/article/n/regionalnye-i-separatistskie-dvizheniya-v-stranah-tsentralnoy-evropy|аўтар=Неменский О. Б.|загаловак=Региональные и сепаратистские движения в странах Центральной Европы|выданне=Вопросы национализма|тып=журнал|год=2011|нумар=6|старонкі=79—90}}&lt;/ref&gt;.

=== У Беларусі ===
Беларускія прыхільнікі «[[Руская цывілізацыя|Рускай цывілізацыі]]» і «[[Рускі свет|Рускага свету]]» (у прыватнасці, [[Леў Яўстаф’евіч Крыштаповіч|Леў Крыштаповіч]] і [[Уладзімір Ягоравіч Казлякоў|Уладзімір Казлякоў]]) лічаць, што з дапамогай прывязкі каранёў краіны да ВКЛ беларускаму грамадству навязваецца «польска-шляхецкі погляд» на мінулае, бо ў Вялікім Княстве Літоўскім усталявалася ўлада «антырускай палітычнай наменклатуры», якая не мела нічога агульнага з беларускай ментальнасцю&lt;ref&gt;''Криштапович, Л., Козляков, В.'' [https://cyberleninka.ru/article/n/kvaziistoriya-pod-vidom-istorii-belorusskoy-gosudarstvennosti Квазиистория под видом истории белорусской государственности] // Постсоветский материк : журнал. — 1(21)/2019. — C. 100—110.&lt;/ref&gt;. На думку прыхільнікаў канцэпцый, гэта робіцца з мэтай канчатковага расколу ўсходніх славян і пераарыентацыі Беларусі на Захад — палітычна, эканамічна і псіхалагічна, што вельмі небяспечна з пункту гледжання геапалітычных інтарэсаў Расіі&lt;ref&gt;{{артыкул|загаловак=Национализм в Белоруссии: Двуликий Янус|спасылка=https://docs.yandex.by/docs/view?tm=1720467687&amp;tld=by&amp;lang=ru&amp;name=VoprNat112020-Gudimenko.pdf&amp;text=%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%86%D0%B5%D0%BF%D1%86%D0%B8%D1%8F%20%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9%20%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B7%D0%BC&amp;url=https%3A%2F%2Fwww.imemo.ru%2Ffiles%2FFile%2Fru%2FArticles%2F2020%2FVoprNat112020-Gudimenko.pdf&amp;lr=26017&amp;mime=pdf&amp;l10n=ru&amp;sign=4075e115d8af52d6b1a9813ecc2a2390&amp;keyno=0&amp;serpParams=tm%3D1720467687%26tld%3Dby%26lang%3Dru%26name%3DVoprNat112020-Gudimenko.pdf%26text%3D%25D0%25BA%25D0%25BE%25D0%25BD%25D1%2586%25D0%25B5%25D0%25BF%25D1%2586%25D0%25B8%25D1%258F%2B%25D0%25B1%25D0%25B5%25D0%25BB%25D0%25BE%25D1%2580%25D1%2583%25D1%2581%25D1%2581%25D0%25BA%25D0%25BE%25D0%25B9%2B%25D0%25B3%25D0%25BE%25D1%2581%25D1%2583%25D0%25B4%25D0%25B0%25D1%2580%25D1%2581%25D1%2582%25D0%25B2%25D0%25B5%25D0%25BD%25D0%25BD%25D0%25BE%25D1%2581%25D1%2582%25D0%25B8%2B%25D0%25BD%25D0%25B0%25D1%2586%25D0%25B8%25D0%25BE%25D0%25BD%25D0%25B0%25D0%25BB%25D0%25B8%25D0%25B7%25D0%25BC%26url%3Dhttps%253A%2F%2Fwww.imemo.ru%2Ffiles%2FFile%2Fru%2FArticles%2F2020%2FVoprNat112020-Gudimenko.pdf%26lr%3D26017%26mime%3Dpdf%26l10n%3Dru%26sign%3D4075e115d8af52d6b1a9813ecc2a2390%26keyno%3D0|аўтар=Гудименко В. Д.|выданне=Вопросы национальных и федеративных отношений|выпуск=11(68)|год=2020|старонкі=2649—2659|том=10}}{{rp|2654}}&lt;/ref&gt;.

Прадстаўнік вышэй згаданых ідэалогій, палітолаг Усевалад Шымаў выступіў супраць атаяснення дзяржавы з Беларуссю. Сваю пазіцыю ён абгрунтаваў тым, што княства было заснавана паганскай літоўскай арыстакратыяй, якая захапіла значную частку зямель Старажытнай Русі ў ходзе яе паслаблення з-за міжусобіц і мангола-татарскага нашэсця. З прыняццем [[хрысціянізацыя Літвы|каталіцызму ў княстве]], як паказваў Шымаў, пачалася паўзучая дыскрымінацыя праваслаўнага заходнерускага насельніцтва — продкаў сучасных беларусаў&lt;ref&gt;Всеволод Шимов. [https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/20250223-den-zashchitnika-otechestva-i-uroki-proshlogo/ День защитника Отечества и уроки прошлого] // RuBaltic.Ru, 23 февраля 2025&lt;/ref&gt;.

Як паказваў Алег Мацвееў, для беларусаў характэрная дваістая прырода гістарычных уяўленняў аб княстве. З аднаго боку, у межах ВКЛ пачынае афармляцца беларуская этнічная свядомасць, з’яўляюцца такія мысляры як [[Францыск Скарына]], [[Мікола Гусоўскі]], [[Сымон Будны]], [[Васіль Цяпінскі]], якія ўнеслі вялікі ўклад у станаўленне беларускай ідэнтычнасці, узнікае кнігадрукаванне на старабеларускай мове. З іншага боку, беларусы ў гэты перыяд пачынаюць губляць сваю эліту, адбываецца духоўны раскол, прычым мяжа цывілізацыйнага супрацьстаяння ў ВКЛ афармляецца не паміж народамі, а паміж набілітэтам і ніжэйшымі саслоўямі{{sfn|Матвеев|2021|с=51}}.

== Гл. таксама ==
* [[Беларуска-літоўскія адносіны]]
* [[Гістарычная палітыка Беларусі]]
* [[Дыскусія вакол спадчыны Старажытнай Русі]]

== Заўвагі ==
{{notelist}}

== Крыніцы ==
{{Reflist}}

== Літаратура ==
* {{артыкул|аўтар=Вячеслав Носевич|спасылка=https://etalpykla.lituanistika.lt/fedora/objects/LT-LDB-0001:J.04~2008~1367163124157/datastreams/DS.002.2.01.ARTIC/content|загаловак=Проблемы образования Великого княжества Литовского: обзор белорусской историографии|выданне=Lietuvos istorijos studijos|том=22|год=2008|старонкі=39—57|ref=Носевич}}
* {{артыкул|аўтар=Тихомиров, А. В.|спасылка=https://docviewer.yandex.by/view/0/?page=1&amp;*=46WjmiOdtPSm29H76lNjIRe34G17InVybCI6Imh0dHBzOi8vZWxpYi5ic3UuYnkvYml0c3RyZWFtLzEyMzQ1Njc4OS8xMDg2NTYvMS90aWhvbWlyb3ZfVHJ1ZHlfMjAxNC5wZGYiLCJ0aXRsZSI6InRpaG9taXJvdl9UcnVkeV8yMDE0LnBkZiIsIm5vaWZyYW1lIjp0cnVlLCJ1aWQiOiIwIiwidHMiOjE3MTUwMDI0NTA3ODAsInl1IjoiNDc5MjE3MTMzMTYzMDE3NTgzNSIsInNlcnBQYXJhbXMiOiJ0bT0xNzE1MDAyNDM2JnRsZD1ieSZsYW5nPXJ1Jm5hbWU9dGlob21pcm92X1RydWR5XzIwMTQucGRmJnRleHQ9JUQwJTkyJUQwJUJBJUQwJUJCKyVEMCVCQSVEMCVCMCVEMCVCQSslRDAlQjElRDAlQjUlRDAlQkIlRDAlQkUlRDElODAlRDElODMlRDElODElRDElODElRDAlQkElRDAlQkUtJUQwJUJCJUQwJUI4JUQxJTgyJUQwJUJFJUQwJUIyJUQxJTgxJUQwJUJBJUQwJUJFJUQwJUI1KyVEMCVCMyVEMCVCRSVEMSU4MSVEMSU4MyVEMCVCNCVEMCVCMCVEMSU4MCVEMSU4MSVEMSU4MiVEMCVCMiVEMCVCRSslRDAlOTglRDAlQjMlRDAlQkQlRDAlQjAlRDElODIlRDAlQkUlRDAlQjIlRDElODElRDAlQkElRDAlQjglRDAlQjkmdXJsPWh0dHBzJTNBLy9lbGliLmJzdS5ieS9iaXRzdHJlYW0vMTIzNDU2Nzg5LzEwODY1Ni8xL3RpaG9taXJvdl9UcnVkeV8yMDE0LnBkZiZscj0xNTcmbWltZT1wZGYmbDEwbj1ydSZ0eXBlPXRvdWNoJnNpZ249MTdmMmEzMzQ5MTUxODU5NGY3M2MxYTg2OGE2MjQyZDMma2V5bm89MCJ9&amp;lang=ru|загаловак=Формирование исторического нарратива Великого княжества Литовского в белорусской исторической науке|выданне=Труды факультета международных отношений|тып=науч. сборник|выпуск=5|месца=Минск|год=2014|старонкі=70—75|ref=Тихомиров}}
* {{кніга|аўтар=Краўцэвіч, А. К.|загаловак=Стварэнне Вялікага Княства Літоўскага|месца=Менск|год=1998|выданне=Беларуская навука|старонак=228|ISBN=985-08-0249-9|спасылка=https://docviewer.yandex.by/view/0/?page=2&amp;*=S%2F%2FT%2F%2F8w6PNz%2BsVT9B7kb0pWVHl7InVybCI6Imh0dHBzOi8vaXN0ZmFrLWJyc3UubmFyb2QucnUvc3R2X1ZLTC5wZGYiLCJ0aXRsZSI6InN0dl9WS0wucGRmIiwibm9pZnJhbWUiOnRydWUsInVpZCI6IjAiLCJ0cyI6MTcxNzc5MDQ3MjUzMSwieXUiOiIzOTM5NjU1OTMxNjYxNDM0NjkyIiwic2VycFBhcmFtcyI6InRtPTE3MTc3OTA0MzMmdGxkPWJ5Jmxhbmc9YmUmbmFtZT1zdHZfVktMLnBkZiZ0ZXh0PSVEMCVCRiVEMCVCMCVEMSU4NSVEMCVCRSVEMCVCNCVEMCVCNiVEMCVCMCVEMCVCRCVEMCVCRCVEMCVCNSslRDAlQjIlRDAlQkElRDAlQkImdXJsPWh0dHBzJTNBLy9pc3RmYWstYnJzdS5uYXJvZC5ydS9zdHZfVktMLnBkZiZscj0xMDI3NCZtaW1lPXBkZiZsMTBuPXJ1JnNpZ249MTUwMjQyYTIxMzQ0ZmQ4NGE2NTU1MTc5ZmQ4MDhlNTUma2V5bm89MCJ9|ref=Краўцэвіч}}
* {{кніга|спасылка=https://vk.com/doc35528094_475001882?hash=10gNQDPMgZr2eevrQthzbEfXcoy3uHjIiWWLKyuJTWT|аўтар=Е.К. Новик, И.Л. Качалов, Н.Е. Новик|загаловак=История Беларуси с древнейших времён до 2010 г.|месца=Минск|выдавецтва=«Вышэйшая школа»|год=2011|старонак=526|ref=Новик|ISBN=978-985-06-1917-4}}
* {{артыкул
 | аўтар    = П. Ф. Дмитрачков
 | загаловак = Образование Великого княжества Литовского (дискуссионные аспекты)
 | спасылка   =https://docviewer.yandex.by/view/0/?page=1&amp;*=ogDAlquF8YW7H6s8MhgPmVR%2F92d7InVybCI6Imh0dHBzOi8vbGlici5tc3UuYnkvYml0c3RyZWFtLzEyMzQ1Njc4OS8zNTEvMS8xOGQucGRmIiwidGl0bGUiOiIxOGQucGRmIiwibm9pZnJhbWUiOnRydWUsInVpZCI6IjAiLCJ0cyI6MTcwMzQzNzQ1NDExMSwieXUiOiIzOTM5NjU1OTMxNjYxNDM0NjkyIiwic2VycFBhcmFtcyI6InRtPTE3MDM0Mzc0MzYmdGxkPWJ5Jmxhbmc9cnUmbmFtZT0xOGQucGRmJnRleHQ9JUQwJUExJUQwJUJGJUQwJUJFJUQxJTgwJUQxJThCKyVEMCVCMiVEMCVCRSVEMCVCQSVEMSU4MCVEMSU4MyVEMCVCMyslRDAlQjIlRDAlQkElRDAlQkImdXJsPWh0dHBzJTNBLy9saWJyLm1zdS5ieS9iaXRzdHJlYW0vMTIzNDU2Nzg5LzM1MS8xLzE4ZC5wZGYmbHI9MTU3Jm1pbWU9cGRmJmwxMG49cnUmc2lnbj1lN2FiZDU0MTk1MzZkZTdlZTkzM2YyZjRjYTBhZDcwYSZrZXlubz0wIn0%3D&amp;lang=ru
 | выданне  = Веснік МДУ імя А.А.Куляшова
 | год      = 1999
 | нумар    = 1(2)
 | старонкі = 47-53
 | ref    = Дмитрачков
}}
* {{артыкул
 | аўтар    = Я. А. Сумина
 | загаловак = Основные проблемы истории образования ВКЛ в историографии
 | спасылка   = https://libr.msu.by/handle/123456789/2500
 | выданне  = Веснік МДУ імя А.А.Куляшова
 | год      = 2013
 | старонкі = 13-15
 | ref    = Сумина
}}
* {{артыкул|аўтар=Марозаў, А. П.|загаловак=Дзяржаўна-палітычная традыцыя Вялікага Княства Літоўскага ў нацыянальных рухах яго правапераемнікаў у пачатку XX стагоддзя|выданне=Вестник Полоцкого государственного университета|нумар=9|старонкі=94—105|год=2015|спасылка=https://docviewer.yandex.by/view/0/?page=11&amp;*=CvZHcg0YFTknBI2JwWvMcOgb40R7InVybCI6Imh0dHBzOi8vZWxpYi5wc3UuYnkvYml0c3RyZWFtLzEyMzQ1Njc4OS8xMzYzMi8zLzk0LTEwNS5wZGYiLCJ0aXRsZSI6Ijk0LTEwNS5wZGYiLCJub2lmcmFtZSI6dHJ1ZSwidWlkIjoiMCIsInRzIjoxNzE3NDQ2MTU2ODMxLCJ5dSI6IjM5Mzk2NTU5MzE2NjE0MzQ2OTIiLCJzZXJwUGFyYW1zIjoidG09MTcxNzQ0NjE1MyZ0bGQ9YnkmbGFuZz1iZSZuYW1lPTk0LTEwNS5wZGYmdGV4dD0lRDElODElRDAlQkYlRDElODAlRDElOEQlRDElODclRDAlQkElRDElOTYrJUQwJUI3JUQwJUIwKyVEMSU4MSVEMCVCRiVEMCVCMCVEMCVCNCVEMSU4NyVEMSU4QiVEMCVCRCVEMSU4MyslRDAlQjIlRDAlQkElRDAlQkImdXJsPWh0dHBzJTNBLy9lbGliLnBzdS5ieS9iaXRzdHJlYW0vMTIzNDU2Nzg5LzEzNjMyLzMvOTQtMTA1LnBkZiZscj0xNTcmbWltZT1wZGYmbDEwbj1ydSZzaWduPTgwMzI5ZjdmYmI4NjUyMDk4MWNlZjE2ODk4YzE2YjE4JmtleW5vPTAifQ%3D%3D|ref=Марозаў}}
* ''Вячеслав Носевич''. [http://vln.by/node/151 Наследие ВКЛ в исторической памяти современных белорусов] // Lietuvos Didžiosios Kunigaikštijos tradicija ir tautiniai naratyvai / Leidinį sudarė: A. Bumblauskas, G. Potašenko. Vilnius: Vilniaus universiteto leidykla, 2009. — С. 301—320.
* {{артыкул|загаловак=Пошукі Айчыны: “Літва” і “Русь” у сучаснай беларускай гістарыяграфіі|аўтар=Алег Дзярновіч|выданне=Палітычная сфера|нумар=18–19 (1–2)|год=2012|старонкі=30—53|ref=Дзярновіч|спасылка=https://docs.yandex.by/docs/view?tm=1730411029&amp;tld=by&amp;lang=be&amp;name=dz_litva_i_rus.pdf&amp;text=%D0%9F%D0%BE%D1%88%D1%83%D0%BA%D1%96%20%D0%90%D0%B9%D1%87%D1%8B%D0%BD%D1%8B%3A%20%E2%80%9C%D0%9B%D1%96%D1%82%D0%B2%D0%B0%E2%80%9D%20%D1%96%20%E2%80%9C%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%8C%E2%80%9D%20%D1%83%20%D1%81%D1%83%D1%87%D0%B0%D1%81%D0%BD%D0%B0%D0%B9%20%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9%20%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%8F%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D1%96%D1%96&amp;url=https%3A%2F%2Fpawet.net%2Ffiles%2Fdz_litva_i_rus.pdf&amp;lr=10274&amp;mime=pdf&amp;l10n=ru&amp;sign=59d3bbfc2305f2db1938b126b58e4e1c&amp;keyno=0&amp;nosw=1&amp;serpParams=tm%3D1730411029%26tld%3Dby%26lang%3Dbe%26name%3Ddz_litva_i_rus.pdf%26text%3D%25D0%259F%25D0%25BE%25D1%2588%25D1%2583%25D0%25BA%25D1%2596%2B%25D0%2590%25D0%25B9%25D1%2587%25D1%258B%25D0%25BD%25D1%258B%253A%2B%25E2%2580%259C%25D0%259B%25D1%2596%25D1%2582%25D0%25B2%25D0%25B0%25E2%2580%259D%2B%25D1%2596%2B%25E2%2580%259C%25D0%25A0%25D1%2583%25D1%2581%25D1%258C%25E2%2580%259D%2B%25D1%2583%2B%25D1%2581%25D1%2583%25D1%2587%25D0%25B0%25D1%2581%25D0%25BD%25D0%25B0%25D0%25B9%2B%25D0%25B1%25D0%25B5%25D0%25BB%25D0%25B0%25D1%2580%25D1%2583%25D1%2581%25D0%25BA%25D0%25B0%25D0%25B9%2B%25D0%25B3%25D1%2596%25D1%2581%25D1%2582%25D0%25B0%25D1%2580%25D1%258B%25D1%258F%25D0%25B3%25D1%2580%25D0%25B0%25D1%2584%25D1%2596%25D1%2596%26url%3Dhttps%253A%2F%2Fpawet.net%2Ffiles%2Fdz_litva_i_rus.pdf%26lr%3D10274%26mime%3Dpdf%26l10n%3Dru%26sign%3D59d3bbfc2305f2db1938b126b58e4e1c%26keyno%3D0%26nosw%3D1}}
* [https://pawet.net/library/o_reflections/15_/%D0%92%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B5_%D0%BA%D0%BD%D1%8F%D0%B6%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE_%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%BE_%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5_%D0%B8%D0%BB%D0%B8_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5.html Великое княжество было литовское или беларуское?] // Деды. Дайджест публикаций о Беларуской истории. № 12-2013. С. 107—117.
* {{кніга|аўтар=Баранаўскас Т.|загаловак=Вытокі Літоўскай дзяржавы|выдавецтва=Край = Kraj. Polonica – Albaruthenica – Lithuanica|месца=Мінск|год=2002|ref=Баранаўскас|спасылка=http://viduramziu.istorija.net/ru/state.htm|archive-date=5 чэрвеня 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120605044629/http://viduramziu.istorija.net/ru/state.htm}}
* {{артыкул|загаловак=Польско-литовские отношения 1385-1569 гг. в польской историографии XIX-XXI в.|выданне=Исторический вестник|год=2014|нумар=7|выпуск=154|старонкі=114—135|спасылка=https://www.lituanistika.lt/content/60542|аўтар=Р. Яворский, Д. Шульц|ref=Яворский, Шульц}}
* {{кніга|аўтар=Левицкий, Г. М.|загаловак=Великое княжество Литовское|серыя=История. География. Этнография|год=2014|ISBN=978-5-91678-238-7|старонак=244|спасылка=http://samlib.ru/l/lewickij_g_m/awklhtm.shtml|ref=Левицкий}}
* {{артыкул|аўтар=Вадим Деружинский|спасылка=http://www.secret-r.net/index.php/arkhiv-publikatsij/50-2022/spory-o-vkl-2022.html|загаловак=Споры о ВКЛ|выданне=Секретные исследования|тып=газета|год=2022|нумар=17|ref=Деружинский}}
* {{артыкул|аўтар=Полякова Н. В.|спасылка=https://cyberleninka.ru/article/n/pervaya-mirovaya-voyna-i-vilenskiy-vopros-etnopoliticheskiy-kontekst|загаловак=Первая мировая война и виленский вопрос: этнополитический контекст|выданне=Политическая экспертиза|выдавецтва=ПОЛИТЭКС|год=2014|том=20|нумар=2|ref=Полякова}}
* {{артыкул|аўтар=Васильев, Д. Е.|загаловак=Происхождение великих князей литовских|выданне=Информационные технологии и управление : сборник материалов 47-й научной конференции аспирантов, магистрантов и студентов|месца=Минск|чысло=25–29|месяц=апреля|год=2011|выдавецтва=Белорусский государственный университет информатики и радиоэлектроники|адказны=М. П. Батура [и др.]|старонкі=55|ref=Васильев|спасылка=https://libeldoc.bsuir.by/handle/123456789/42263}}
* {{артыкул|спасылка=https://cyberleninka.ru/article/n/velikoe-knyazhestvo-litovskoe-v-narodnyh-istoricheskih-predstavleniyah-russkih-i-belorusov-obschee-i-osobennoe|загаловак=Великое княжество Литовское в народных представлениях русских и белорусов: общее и особенное|аўтар=О. В. Матвеев|выданне=Гуманитарные и юридические исследования|год=2021|старонкі=50—59|ref=Матвеев}}
* {{артыкул|аўтар=Норман Дэвис|загаловак=Литва: Великое Княжество с королями|выданне=Деды|нумар=11|год=2012|старонкі=82—142|спасылка=https://pawet.net/library/history/bel_history/_books/davis/%D0%BD%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D1%8D%D0%B2%D0%B8%D1%81._%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0__%D0%B2%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B5_%D0%BA%D0%BD%D1%8F%D0%B6%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE_%D1%81_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%BB%D1%8F%D0%BC%D0%B8.html|ref=Дэвис}}
* {{артыкул|загаловак=Белорусско-литовские отношения: как политика побеждает экономику|аўтар=Шимов В. В.|спасылка=https://cyberleninka.ru/article/n/belorussko-litovskie-otnosheniya-kak-politika-pobezhdaet-ekonomiku|выданне=Современная Европа|год=2024|нумар=3|старонкі=56‒67|ref=Шимов}}
* {{артыкул|аўтар=Гронский, А. Д.|загаловак=Историческая память о Великом княжестве Литовском в белорусском обществе в XX — начале XXI вв.|спасылка=https://docs.yandex.by/docs/view?tm=1745601934&amp;tld=by&amp;lang=ru&amp;name=Gronsky-1-25.pdf&amp;text=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%86%D1%8B%20%D0%B8%20%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8B%20%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%8B%20%D0%BE%20%D0%B2%D0%BA%D0%BB%202025&amp;url=http%3A%2F%2Fwww.sov-europe.ru%2Fimages%2Fpdf%2F2025%2F1-2025%2FGronsky-1-25.pdf&amp;lr=10274&amp;mime=pdf&amp;l10n=ru&amp;sign=c68c9633f90cc715f589c5ba0785da14&amp;keyno=0&amp;nosw=1&amp;serpParams=tm%3D1745601934%26tld%3Dby%26lang%3Dru%26name%3DGronsky-1-25.pdf%26text%3D%25D0%25BB%25D0%25B8%25D1%2582%25D0%25BE%25D0%25B2%25D1%2586%25D1%258B%2B%25D0%25B8%2B%25D0%25B1%25D0%25B5%25D0%25BB%25D0%25BE%25D1%2580%25D1%2583%25D1%2581%25D1%258B%2B%25D1%2581%25D0%25BF%25D0%25BE%25D1%2580%25D1%258B%2B%25D0%25BE%2B%25D0%25B2%25D0%25BA%25D0%25BB%2B2025%26url%3Dhttp%253A%2F%2Fwww.sov-europe.ru%2Fimages%2Fpdf%2F2025%2F1-2025%2FGronsky-1-25.pdf%26lr%3D10274%26mime%3Dpdf%26l10n%3Dru%26sign%3Dc68c9633f90cc715f589c5ba0785da14%26keyno%3D0%26nosw%3D1|выданне=Современная Европа|год=2025|нумар=1|старонкі=175‒184|ref=Гронский}}

== Спасылкі ==
* [https://www.youtube.com/watch?v=LlhjH1Ci1Aw Як беларусы і літоўцы спрачаюцца за ВКЛ | Русціс Камунтавічус, дырэктар Інстытуту Вялікага Княства Літоўскага ў Коўне] (Видео на Ютуб)
* {{cite news|last=Bakaitė|first=Jurga|date=27 December 2011|title=LRT FAKTAI. Ar lietuviams reikia bijoti baltarusių nacionalinio atgimimo?|language=lt|publisher=Lithuanian National Radio and Television|url=https://www.lrt.lt/naujienos/lietuvoje/2/1128520/lrt-faktai-ar-lietuviams-reikia-bijoti-baltarusiu-nacionalinio-atgimimo}}
* {{Cite web|last1=Baranauskas|first1=Tomas|last2=Ramanauskas|first2=Algis|date=16 July 2015|title=&quot;Greiti Pietūs&quot;: Algis Ramanauskas ir Tomas Baranauskas|url=https://www.youtube.com/watch?v=Hm08Vsa--v8|access-date=23 August 2021|website=[[YouTube]]|publisher=Žinių radijas|language=lt}}
* {{Cite web|last1=Baranauskas|first1=Tomas|last2=Baranauskienė|first2=Inga|last3=Ramanauskas|first3=Algis|date=11 October 2019|title=B&amp;R Pristato: Istorikai Inga ir Tomas Baranauskai. LICVINIZMAS 20191010|url=https://www.youtube.com/watch?v=SrAPFh_fiQ8|access-date=23 August 2021|website=[[YouTube]]|publisher=Bačiulis ir Ramanauskas}}
* {{cite web|last1=Pancerovas|first1=Dovydas|title=Ar perrašinėjamos istorijos pasakų įkvėpta Baltarusija gali kėsintis į Rytų Lietuvą?|trans-title=Can Belarus, inspired by the fairy tales of rewritten history, invade Eastern Lithuania?|url=https://www.15min.lt/naujiena/aktualu/istorija/ar-perrasinejamos-istorijos-pasaku-ikvepta-baltarusija-gali-kesintis-i-rytu-lietuva-582-456877|access-date=1 October 2014|website=15min.lt|language=lt}}
* {{cite web|url=https://lithuaniatribune.com/opinion-why-are-our-neighbours-poaching-our-history/|title= Opinion: Why are our neighbours poaching our history?|date= 17 July 2014|website=Lithuania Tribune}}
{{ВС}}{{Вялікае Княства Літоўскае}}
[[Катэгорыя:Дыскусія вакол спадчыны Вялікага Княства Літоўскага|*]]</text>
      <sha1>c2r5er2mdjt3heyfgn3iduer57wtkn5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Партал:Спорт/Новыя артыкулы</title>
    <ns>100</ns>
    <id>763680</id>
    <revision>
      <id>5153205</id>
      <parentid>5152673</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T15:51:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NirvanaBot</username>
        <id>40832</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+2 новых</comment>
      <origin>5153205</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1535" sha1="nkz3kv53byizniqj12na9c1sqo3ny0a" xml:space="preserve">{{Новы артыкул|Уладас Гарастас|2026-06-10T13:55:36Z|JerzyKundrat}}
{{Новы артыкул|Тамім бін Хамад аль-Тані|2026-06-10T06:38:14Z|StarDeg}}
{{Новы артыкул|Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2025/2026|2026-06-08T11:52:05Z|Jaŭhien}}
{{Новы артыкул|Сверэ Фарстад|2026-06-05T10:26:45Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|Сезон 2025/2026 «Мінска» (баскетбол)|2026-06-04T10:16:22Z|Slavazai1973}}
{{Новы артыкул|Сезон 2025/2026 «Гродна-93»|2026-06-04T10:07:25Z|Slavazai1973}}
{{Новы артыкул|Уладзімір Анатолевіч Клімавец|2026-06-02T15:06:08Z|Паўлюк Шапецька}}
{{Новы артыкул|Сезон 2012/2013 ГК СКА Мінск|2026-06-02T07:32:43Z|Паўлюк Шапецька}}
{{Новы артыкул|Сезон 2012/2013 ГК Вікторыя-Рэгія Мінск|2026-06-01T13:51:26Z|Паўлюк Шапецька}}
{{Новы артыкул|Сезон 2025/2026 «Рубона»|2026-06-01T11:01:42Z|Slavazai1973}}
{{Новы артыкул|Сезон 2025/2026 «Барысфена» Магілёў|2026-06-01T10:42:40Z|Slavazai1973}}
{{Новы артыкул|Сезон 2012/2013 ГК Аркатрон Мінск|2026-06-01T10:29:41Z|Паўлюк Шапецька}}
&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nkz3kv53byizniqj12na9c1sqo3ny0a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>International MXT-MV</title>
    <ns>0</ns>
    <id>764389</id>
    <revision>
      <id>5153347</id>
      <parentid>5105986</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T08:24:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5153347</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10400" sha1="k02pewffwpysjcstb5o9jvkowd4ezyj" xml:space="preserve">{{Універсальная картка}}
'''MXT-MV''' ('''Military Extreme Truck — Military Version''') — амерыканскі бронеаўтамабіль вытворчасці Navistar Defence, даччынай кампаніі [[Navistar International]]. Ваенная версія грамадзянскага аўтамабіля MXT&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.internationaldelivers.com/assets/PDFs/INT_094_Military_MXTMVFAMILY_SS_v1.pdf|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20070926235739/http://www.internationaldelivers.com/assets/PDFs/INT_094_Military_MXTMVFAMILY_SS_v1.pdf|archive-date=2007-09-26|access-date=2017-02-05|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя ==
За распрацоўку адказвалі Джым Бартэль, Дык Рыф, Уэс Шульц, Рон Берд, Джон Глас, Пол Кляйн і Брыт Смарт&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://newatlas.com/international-mxt-mva-extreme-armored-vehicle/6003/|title=International MXT-MVA Extreme Armored Vehicle|website=New Atlas|date=August 15, 2006}}&lt;/ref&gt;.  Першая дэманстрацыя адбылася ў кастрычніку 2005 года на штогадовай выставе [[Асацыяцыя арміі Злучаных Штатаў|Асацыяцыі арміі ЗША]] (AUSA), якая прайшла ў [[Вашынгтонскі канферэнц-цэнтр|Вашынгтонскім канферэнц-цэнтры]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.smallarmsreview.com/display.article.cfm?idarticles=1710|title=Association of the United States Army (AUSA) 2005 Annual Meeting|author=Dockery|first=Kevin|website=SmallArmsReview.com|date=April 2006|access-date=11 March 2021|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite press release|url=https://ir.navistar.com/news/news-details/2005/New-Armored-Personnel-Carrier-Offers-the-Best-Armor-Capability-Available/default.aspx|title=New Armored Personnel Carrier Offers the Best Armor Capability Available|date=October 3, 2005|publisher=Navistar International|access-date=11 March 2021|archive-date=6 мая 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506015447/https://ir.navistar.com/news/news-details/2005/New-Armored-Personnel-Carrier-Offers-the-Best-Armor-Capability-Available/default.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.  У жніўні наступнага года на Абердзінскім палігоне прэзентавана версія MXT-MVA&lt;ref&gt;{{cite press release|url=https://ir.navistar.com/news/news-details/2006/International-Military-and-Government-LLC-Debuts-New-Armored-Military-Truck-for-US-Army-at-Aberdeen-Proving-Grounds-International-MXT-MVA-to-Undergo-Demonstration-for-Top-Military-Officials/default.aspx|title=International Military and Government LLC Debuts New Armored Military Truck for U.S. Army at Aberdeen Proving Grounds; International MXT-MVA to Undergo Demonstration for Top Military Officials|date=August 14, 2006|publisher=Navistar International|access-date=11 March 2021|archive-date=2 мая 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210502162133/https://ir.navistar.com/news/news-details/2006/International-Military-and-Government-LLC-Debuts-New-Armored-Military-Truck-for-US-Army-at-Aberdeen-Proving-Grounds-International-MXT-MVA-to-Undergo-Demonstration-for-Top-Military-Officials/default.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Першапачаткова меркавалася, што бранявік будзе прыняты на ўзбраенне [[Армія ЗША|арміі ЗША]], але замест яго вайскоўцы набылі Oshkosh M-ATV.

У 2009 годзе Узброеныя сілы Вялікабрытаніі заключылі кантракт на пастаўку MXT-MVA (у брытанскіх войсках атрымаў найменне Husky). Бронеаўтамабіль прыйшоў на змену [[Land Rover Snatch]], які апынуўся недастаткова абароненым. Бранявік выкарыстоўваўся падчас [[Вайна ў Афганістане (2001—2021)|вайны ў Афганістане]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.yorkshirepost.co.uk/news/politics/apologies-families-soldiers-killed-iraq-while-travelling-snatch-land-rovers-1771192|title=Apologies for families of soldiers killed in Iraq while travelling in Snatch Land Rovers|author=&lt;!--Not stated--&gt;|website=Yorkshire Post|date=18 August 2017|publisher=JPIMedia Publishing Ltd.|access-date=11 March 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/uk/2011/dec/08/mod-stripped-billions-budget-equipment|title=MoD 'stripped billions from core budget but failed to deliver right equipment'|author=Hopkins|first=Nick|website=The Guardian|date=9 December 2011|publisher=Guardian News &amp; Media Limited|access-date=11 March 2021}}&lt;/ref&gt;.

== Варыянты ==
Даступны варыянты з трыма рознымі канфігурацыямі кабіны. Стандартная небраняваная версія атрымала пазначэнне MV. 

Версія з новым шасі мае найменне M-ATV&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://nems360.com/pages/full_story/push?article-Navistar+axes+275+workers+in+West+Point%20&amp;id=2932933-Navistar+axes+275+workers+in+West+Point&amp;instance=home_news_bullets|title=Navistar axes 275 workers in West Point|publisher=NEMS360.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20110714164654/http://nems360.com/pages/full_story/push?article-Navistar+axes+275+workers+in+West+Point%20&amp;id=2932933-Navistar+axes+275+workers+in+West+Point&amp;instance=home_news_bullets|archive-date=2011-07-14|access-date=2010-07-07|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.defense-aerospace.com/oshkosh-plasan-wins-contract-for-923-m-atv-armor-kits/|title=Oshkosh, Plasan Wins Contract for 923 M-ATV Armor Kits|date=12 October 2009|access-date=2 мая 2024|archive-date=21 снежня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231221114723/https://www.defense-aerospace.com/oshkosh-plasan-wins-contract-for-923-m-atv-armor-kits/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

Ізраільскай кампанія [[Plasan]] распрацавана версія MVA (Military Extreme Truck — Military Version Armored)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.defense-update.com/events/2006/summary/ausa06armor.htm|title=Heavier Armored Platforms are Required - Impressions from AUSA 06&lt;!-- Bot generated title --&gt;|archive-url=https://web.archive.org/web/20170206105625/http://www.defense-update.com/events/2006/summary/ausa06armor.htm|archive-date=2017-02-06|access-date=2007-05-24|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. У машыне прадугледжаны на выбар два камплекты здымнай броні (A-Kit і B-Kit) з павышаным узроўнем абароны ад куль, мін і самаробных выбуховых прылад&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.internationaldelivers.com/site_layout/militarybusiness/Intl_MXT_MV.asp |title=Архіўная копія |access-date=2 мая 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070307165626/http://www.internationaldelivers.com/site_layout/militarybusiness/Intl_MXT_MV.asp |archivedate=7 сакавіка 2007 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

Мадыфікацыя Husky была створана з улікам патрэб брытанскай арміі па праграме Tactical Support Vehicle (TSV)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.euroinvestor.co.uk/news/story.aspx?id=10506795|title=Navistar Defence Debuts Its Husky Tactical Support Vehicle at U.K. Vehicle Show|date=2009-06-24|publisher=Euroinvestor.co.uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20120217025630/http://www.euroinvestor.co.uk/news/story.aspx?id=10506795|archive-date=2012-02-17|access-date=2010-07-07|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== Аператары ==
* {{Сцягафікацыя|Гана}}&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.armyrecognition.com/defense_news_may_2022_global_security_army_industry/uk_to_send_70_husky_tsv_4x4_armored_vehicles_to_ghana.html|title=UK to send 70 Husky TSV 4x4 armored vehicles to Ghana {{!}} Defense News May 2022 Global Security army industry {{!}} Defense Security global news industry army year 2022 {{!}} Archive News year|website=www.armyrecognition.com|date=31 May 2022|access-date=2022-11-09}}&lt;/ref&gt;
* {{Сцягафікацыя|Украіна}}&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://bulgarianmilitary.com/2022/06/12/british-armored-husky-4x4-tsvs-v8-engine-arrived-in-ukraine/|title=British armored Husky 4x4 TSVs, V8 engine arrived in Ukraine|date=2022-06-12|access-date=2022-11-09|archive-date=2 снежня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221202172909/https://bulgarianmilitary.com/2022/06/12/british-armored-husky-4x4-tsvs-v8-engine-arrived-in-ukraine/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.oryxspioenkop.com/2022/02/attack-on-europe-documenting-ukrainian.html|title=Attack on Europe: Documenting Ukrainian Equipment Losses During the Russian Invasion of Ukraine}}&lt;/ref&gt;
* {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}}&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.defenseindustrydaily.com/Navistars-MXT-Makes-Breakthrough-in-Britain-05178/|title=Navistar's MXT Makes Breakthrough in Britain|author=|date=2009-04-07|publisher=Defenseindustrydaily.com|access-date=2010-07-07}}&lt;/ref&gt; (да 2022&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.gov.uk/government/statistics/uk-armed-forces-equipment-and-formations-2022/uk-armed-forces-equipment-and-formations-2022|title=UK armed forces equipment and formations 2022|website=GOV.UK|access-date=2022-11-09}}&lt;/ref&gt;)

== Крыніцы ==
{{Reflist}}

== Спасылкі ==
* [https://web.archive.org/web/20070216200534/http://www.internationaldelivers.com/site_layout/militarybusiness/index.asp International : Military and Government LLC]
* [https://www.navistardefense.com/NavistarDefense/vehicles/?filter=1&amp;v2=v2 Navistar Defense MXT Vehicles] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240502182256/https://www.navistardefense.com/NavistarDefense/vehicles/?filter=1&amp;v2=v2 |date=2 мая 2024 }}
{{сучасныя колавыя БМП, БТР і БА}}
{{ВС}}
[[Катэгорыя:Пазадарожнікі]]
[[Катэгорыя:Бранятэхніка ЗША]]
[[Катэгорыя:Бронеаўтамабілі паводле алфавіта]]</text>
      <sha1>k02pewffwpysjcstb5o9jvkowd4ezyj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Цэнтральная група войск</title>
    <ns>0</ns>
    <id>764852</id>
    <revision>
      <id>5153331</id>
      <parentid>5152884</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T06:48:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5153331</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4039" sha1="t0bqlhc34y2g9euusqz5pxmlfyqqrwr" xml:space="preserve">{{вайсковае фарміраванне}}
'''Цэнтральная група войскаў (ЦГВ)''' – аператыўна-стратэгічнае аб’яднанне (група войск) [[УС СССР|Савецкіх Узброеных Сіл]]. Існавала двойчы: у перыяд з 10 чэрвеня 1945 г. па 14 красавіка 1955 г. на тэрыторыі [[Чэхаславакія|Чэхаславакіі]] (да 1949 г.), [[Аўстрыя|Аўстрыі]] і [[Венгрыя|Венгрыі]]; у перыяд з 24 кастрычніка 1968 г. па 21 чэрвеня 1991 г. на тэрыторыі Чэхаславакіі.

1-е фарміраванне дзейнічала ў адпаведнасці з пагадненнямі, выпрацаванымі саюзнымі дзяржавамі для кантролю за выкананнем патрабаванняў з Акта аб капітуляцыі Германіі, у складзе якой Аўстрыя ўдзельнічала ў [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайне]]. Дырэктывай Стаўкі Вярхоўнага Галоўнакамандавання ад 29.05.1945 г. № 11096 [[1-ы Украінскі фронт]] ператворны ў Цэнтральную групу войск.

Штаб размясціўся ў [[Бадэн (Ніжняя Аўстрыя)|Бадэне]] (Аўстрыя). Да канца лета 1945 г. у склад уваходзілі 6 гвардзейскіх армій сухапутных войск: 3-я і 4-я танкавыя, 4-я, 5-я, 7-я і 9-я агульнавайсковыя. Паветраную падтрымку ажыццяўляла 2-я (з лютага 1949 г. — 59-я) паветраная армія. Пры гэтым усе танкавыя і механізаваныя карпусы сталі аднайменнымі дывізіямі і, акрамя таго, у складзе гвардзейскіх стралковых карпусоў 4-й і 5-й армій на базе стралковых дывізій былі сфарміраваны 6 гвардзейскіх механізаваных дывізій пад нумарамі ад 13-й да 18-й.

2-е фарміраванне са штабам у [[Мілавіцы]] ўтворана пасля «[[Пражская вясна|Пражскай вясны]]» і [[Аперацыя «Дунай»|аперыцыі «Дунай»]]. Прававой асновай знаходжання групы стаў падпісаны дагавор паміж урадамі СССР і Чэхаславакіі аб стварэнні на тэрыторыі краіны Цэнтральнай групы войск.

Аб’яднанне было нацэлена супраць сіл [[НАТА]], размешчаных на поўдні [[ФРГ]], але не выключалася магчымасць супрацьстаяння супраць магчымай агрэсіі з тэрыторыі афіцыйна нейтральнай Аўстрыі.

ЦГВ была расфармаваная да 21.06.1991 г. Пры гэтым вывад войск пачаўся яшчэ ў жніўні 1990 г.

== Літаратура ==
* Феськов В. И., Голиков В. И., Калашников К. А., Слугин С. А. Вооружённые Силы СССР после Второй мировой войны: от Красной Армии к Советской (часть 1: Сухопутные войска) / под науч. ред. В. И. Голикова. — Томск: Изд-во НТЛ, 2013. — 640 с. — 500 экз. — ISBN 978-5-89503-530-6.
{{ВС}}
{{УС СССР за мяжой}}
[[Катэгорыя:Замежныя кантынгенты Узброеных сіл СССР]][[Катэгорыя:Гісторыя Чэхаславакіі]]</text>
      <sha1>t0bqlhc34y2g9euusqz5pxmlfyqqrwr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Валютны курс/Даныя МВФ</title>
    <ns>10</ns>
    <id>766585</id>
    <revision>
      <id>5153301</id>
      <parentid>5144703</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T23:13:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KrBot</username>
        <id>24355</id>
      </contributor>
      <comment>обновление / update</comment>
      <origin>5153301</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1389" sha1="qrzsp0kwd7zjiypq6ajbd4hxus6l7l8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;
&lt;!--
Эта страница автоматически обновляется роботом на основе данных https://www.imf.org/external/np/fin/data/rms_five.aspx?tsvflag=Y.
Пожалуйста не модифицируйте её вручную, ваши изменения будут затёрты при очередном обновлении.

This page is updated automatically. It is based on data from https://www.imf.org/external/np/fin/data/rms_five.aspx?tsvflag=Y.
Please do not modify this page. Your changes will be overwritten by bot during the next update.
--&gt;
{{doc}}

&lt;/noinclude&gt;
{{#switch: {{{1}}}
  | Date = 2026-06-10
  | AED = 5.010070
  | AUD = 1.943320
  | BND = 1.756010
  | BRL = 7.060750
  | BWP = 18.045100
  | CAD = 1.900350
  | CHF = 1.089460
  | CLP = 1250.150000
  | CNY = 9.244190
  | CZK = 28.600700
  | DKK = 8.836810
  | DZD = 182.120000
  | EUR = 1.182260
  | GBP = 1.018710
  | ILS = 4.055810
  | INR = 129.853000
  | JPY = 218.847000
  | KRW = 2071.420000
  | KWD = 0.419154
  | MUR = 65.769100
  | MXN = 23.723400
  | MYR = 5.542810
  | NOK = 12.948200
  | NZD = 2.344810
  | OMR = 0.524541
  | PEN = 4.600110
  | PHP = 84.050600
  | PLN = 5.015800
  | QAR = 4.965740
  | SAR = 5.115800
  | SDR = 1
  | SEK = 12.964100
  | SGD = 1.756010
  | THB = 44.915400
  | TTD = 9.222030
  | USD = 1.364210
  | UYU = 55.488000
}}</text>
      <sha1>qrzsp0kwd7zjiypq6ajbd4hxus6l7l8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Валютны курс/Даныя ЕЦБ</title>
    <ns>10</ns>
    <id>766586</id>
    <revision>
      <id>5153300</id>
      <parentid>5144702</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T23:13:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KrBot</username>
        <id>24355</id>
      </contributor>
      <comment>обновление / update</comment>
      <origin>5153300</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1182" sha1="ot667d0ip5nq7bpuy004fnru30qd7om" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;
&lt;!--
Эта страница автоматически обновляется роботом на основе данных https://www.ecb.europa.eu/stats/eurofxref/eurofxref-daily.xml.
Пожалуйста не модифицируйте её вручную, ваши изменения будут затёрты при очередном обновлении.

This page is updated automatically. It is based on data from https://www.ecb.europa.eu/stats/eurofxref/eurofxref-daily.xml.
Please do not modify this page. Your changes will be overwritten by bot during the next update.
--&gt;
{{doc}}

&lt;/noinclude&gt;
{{#switch: {{{1}}}
  | Date = 2026-06-10
  | AUD = 1.6475
  | BRL = 5.9896
  | CAD = 1.6073
  | CHF = 0.9222
  | CNY = 7.8243
  | CZK = 24.193
  | DKK = 7.4745
  | EUR = 1
  | GBP = 0.86228
  | HKD = 9.0426
  | HUF = 356.58
  | IDR = 20666.12
  | ILS = 3.4368
  | INR = 109.9275
  | ISK = 143.40
  | JPY = 185.19
  | KRW = 1759.12
  | MXN = 20.1688
  | MYR = 4.6964
  | NOK = 10.9520
  | NZD = 1.9879
  | PHP = 70.832
  | PLN = 4.2490
  | RON = 5.2371
  | SEK = 10.9655
  | SGD = 1.4866
  | THB = 38.027
  | TRY = 53.2384
  | USD = 1.1539
  | ZAR = 19.1568
}}</text>
      <sha1>ot667d0ip5nq7bpuy004fnru30qd7om</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Валютны курс/Даныя ЦБ РФ</title>
    <ns>10</ns>
    <id>766592</id>
    <revision>
      <id>5153302</id>
      <parentid>5144704</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T23:13:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KrBot</username>
        <id>24355</id>
      </contributor>
      <comment>обновление / update</comment>
      <origin>5153302</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1438" sha1="kpmcdgy8r5fd4fmrm6tfngt6q3s3tak" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;
&lt;!--
Эта страница автоматически обновляется роботом на основе данных http://www.cbr.ru/scripts/XML_daily.asp?date_req=10.06.2026.
Пожалуйста не модифицируйте её вручную, ваши изменения будут затёрты при очередном обновлении.

This page is updated automatically. It is based on data from http://www.cbr.ru/scripts/XML_daily.asp?date_req=10.06.2026.
Please do not modify this page. Your changes will be overwritten by bot during the next update.
--&gt;
{{doc}}

&lt;/noinclude&gt;
{{#switch: {{{1}}}
  | Date = 2026-06-10
  | AED = 19
  | AMD = 0.19
  | AUD = 50
  | AZN = 42
  | BDT = 0.58
  | BHD = 190
  | BOB = 10
  | BRL = 13
  | BYN = 25
  | CAD = 51
  | CHF = 90
  | CNY = 10
  | CUP = 2.9
  | CZK = 3.4
  | DKK = 11
  | DZD = 0.53
  | EGP = 1.3
  | ETB = 0.45
  | EUR = 82
  | GBP = 95
  | GEL = 26
  | HKD = 9.1
  | HUF = 0.23
  | IDR = 0.0039
  | INR = 0.75
  | IRR = 0.000048
  | JPY = 0.44
  | KGS = 0.82
  | KRW = 0.046
  | KZT = 0.14
  | MDL = 4.1
  | MMK = 0.034
  | MNT = 0.02
  | NGN = 0.052
  | NOK = 7.5
  | NZD = 41
  | OMR = 186
  | PLN = 19
  | QAR = 19
  | RON = 15
  | RSD = 0.7
  | RUB = 1
  | SAR = 19
  | SEK = 7.6
  | SGD = 55
  | THB = 2.1
  | TJS = 7.6
  | TMT = 20
  | TRY = 1.5
  | UAH = 1.5
  | USD = 71
  | UZS = 0.0059
  | VND = 0.0028
  | XDR = 97
  | ZAR = 4.3
}}</text>
      <sha1>kpmcdgy8r5fd4fmrm6tfngt6q3s3tak</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Брэндан Глісан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>772210</id>
    <revision>
      <id>5153191</id>
      <parentid>5000876</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T15:01:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5153191</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2530" sha1="gm8dnqkzo7jtc2grkq8g8i7kkvi2d62" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Глісан}}
{{Кінематаграфіст}}
'''Брэндан Глісан''' ({{lang-en|Brendan Gleeson}}; нар. {{ДН|29|3|1955}}, {{МН|Дублін||}}, [[Ірландыя]]) — ірландскі [[акцёр]] тэатра, кіно, тэлебачання, а таксама рэжысёр, сцэнарыст і музыкант (скрыпач, мандалініст). Намінант на «[[Оскар]]», «[[Залаты глобус]]» і BAFTA, а таксама лаўрэат прэміі «[[Эмі]]». Бацька акцёраў [[Брын Глісан|Брына]] і [[Донал Глісан|Донала Глісанаў]].

== Выбраная фільмаграфія ==
{{УФільмеВерх}}
{{УФільме|2001|[[Штучны розум (фільм)|Штучны розум]]|A.I. Artificial Intelligence|Лорд Джонсан-Джонсан}}
{{УФільме|2003|[[Халодная гара (фільм)|Халодная гара]]|Cold Mountain|Стобрад Цьюз}}
{{УФільме|2004|[[Вёска (фільм, 2004)|Вёска]]|The Village|Аўгуст Нікалсан}}
{{УФільме|2005|[[Гары Потэр і Келіх агню (фільм)|Гары Потэр і Келіх агню]]|Harry Potter and the Goblet of Fire|Аластар Грум}}
{{УФільме|2007|[[Гары Потэр і Ордэн Фенікса (фільм)|Гары Потэр і Ордэн Фенікса]]|Harry Potter and the Order of the Phoenix|Аластар Грум}}
{{УФільме|2008|[[У Бругэ]]|In Bruges|Кен}}
{{УФільме|2010|[[Гары Потэр і Рэліквіі Смерці. Частка 1]]|Harry Potter and the Deathly Hallows – Part 1|Аластар Грум}}
{{УФільме|2017|[[Падынгтан 2]]|Paddington 2|Кастэт Макгінці}}
{{УСерыяле|2026|3=[[Нуарны чалавек-павук (тэлесерыял)|Нуарны чалавек-павук]]|4=Spider-Noir|5=Фінбар Бёрн / Сільвермэйн}}{{УФільмеНіз}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

{{Вонкавыя спасылкі}}
{{Прэмія «Эмі» за найлепшую мужчынскую ролю ў міні-серыяле ці тэлефільме}}
{{Прэмія «Спадарожнік» за найлепшую мужчынскую ролю ў тэлевізійным серыяле — драма}}

{{DEFAULTSORT:Глісан}}
[[Катэгорыя:Акцёры ЗША]]</text>
      <sha1>gm8dnqkzo7jtc2grkq8g8i7kkvi2d62</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153192</id>
      <parentid>5153191</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T15:01:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5153192</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2528" sha1="dfxx8ktgw8eim8betnmbxw5ogh94tw7" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Глісан}}
{{Кінематаграфіст}}
'''Брэндан Глісан''' ({{lang-en|Brendan Gleeson}}; нар. {{ДН|29|3|1955}}, {{МН|Дублін||}}, [[Ірландыя]]) — ірландскі [[акцёр]] тэатра, кіно, тэлебачання, а таксама рэжысёр, сцэнарыст і музыкант (скрыпач, мандалініст). Намінант на «[[Оскар]]», «[[Залаты глобус]]» і BAFTA, а таксама лаўрэат прэміі «[[Эмі]]». Бацька акцёраў [[Брын Глісан|Брына]] і [[Донал Глісан|Донала Глісанаў]].

== Абраная фільмаграфія ==
{{УФільмеВерх}}
{{УФільме|2001|[[Штучны розум (фільм)|Штучны розум]]|A.I. Artificial Intelligence|Лорд Джонсан-Джонсан}}
{{УФільме|2003|[[Халодная гара (фільм)|Халодная гара]]|Cold Mountain|Стобрад Цьюз}}
{{УФільме|2004|[[Вёска (фільм, 2004)|Вёска]]|The Village|Аўгуст Нікалсан}}
{{УФільме|2005|[[Гары Потэр і Келіх агню (фільм)|Гары Потэр і Келіх агню]]|Harry Potter and the Goblet of Fire|Аластар Грум}}
{{УФільме|2007|[[Гары Потэр і Ордэн Фенікса (фільм)|Гары Потэр і Ордэн Фенікса]]|Harry Potter and the Order of the Phoenix|Аластар Грум}}
{{УФільме|2008|[[У Бругэ]]|In Bruges|Кен}}
{{УФільме|2010|[[Гары Потэр і Рэліквіі Смерці. Частка 1]]|Harry Potter and the Deathly Hallows – Part 1|Аластар Грум}}
{{УФільме|2017|[[Падынгтан 2]]|Paddington 2|Кастэт Макгінці}}
{{УСерыяле|2026|3=[[Нуарны чалавек-павук (тэлесерыял)|Нуарны чалавек-павук]]|4=Spider-Noir|5=Фінбар Бёрн / Сільвермэйн}}{{УФільмеНіз}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

{{Вонкавыя спасылкі}}
{{Прэмія «Эмі» за найлепшую мужчынскую ролю ў міні-серыяле ці тэлефільме}}
{{Прэмія «Спадарожнік» за найлепшую мужчынскую ролю ў тэлевізійным серыяле — драма}}

{{DEFAULTSORT:Глісан}}
[[Катэгорыя:Акцёры ЗША]]</text>
      <sha1>dfxx8ktgw8eim8betnmbxw5ogh94tw7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шматнітовае ткацтва</title>
    <ns>0</ns>
    <id>774100</id>
    <revision>
      <id>5153221</id>
      <parentid>4881382</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T17:07:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pabojnia</username>
        <id>135280</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* У Літве */ афармленне</comment>
      <origin>5153221</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41169" sha1="9y1m31v25ka0qj8wqum6l9jyisvasa8" xml:space="preserve">[[Файл:Krosny-nity.jpg|250px|thumb|Ніты {{нп3|Беларускія кросны|беларускіх кроснаў|ru|Белорусские кросны}} ([[Віцебская вобласць]])]]
[[Файл:Kente 79.jpg|250px|міні|Ніты]]
[[Файл:Sienkiewicze, przy warsztacie tkackim 1938 (67555271) (cropped).jpg|250px|міні|Вячоркі ў в. [[Сенькавічы (Івацэвіцкі раён)|Сенькавічы]] [[Івацэвіцкі раён|Івацэвіцкага раёна]]. 1938 год. Ткачыха за ткацкім станком, на шастку вісіць ручнік у тэхніцы шматнітовага ткацтва]]
'''Шматнітовае ткацтва''' — від [[Узорыстае ткацтва|узорыстага ткацтва]], калі ўзор ствараецца на чатырох або болей {{нп3|ніты|ніта́х|mk|Ништи (ткаење)}}. Адпаведна колькасці нітоў вылучаюць двух-, трох-&lt;ref&gt;Звычайна да ўласна шматнітовага ткацтва не далучаюць двух- і трохнітовую тэхніку, але ў гэтым артыкуле яна далучана, бо робіцца на тым самым абсталяванні і тэхналагічна апісваецца прыкладна такім самым чынам.&lt;/ref&gt;, чатырох-, пяці-, шасці-, васьмі- і шаснаццацінітовыя ткацтвы. Тканіна ад кожнага з гэтых тыпаў мела традыцыйныя ўжыванні для розных вырабаў, а таксама называлася адпаведнымі словамі, напрыклад, тканіна, вытканая ў два ніты — двуніт, а тканіна, вытканая ў восем нітоў — асьмярык.

== Гісторыя ==
[[Файл:Даматканая посцілка ў тэхніцы шматнітовага ткацтва з кутасамі.jpg|250px|thumb|Даматканая ільняная посцілка ў тэхніцы чатырохнітовага двухуточнага ткацтва (дымка). Дадатковы ўзорны ўток — белая баваўняная нітка. Па краі — вязаныя кручком махры з кутасікамі.]]
Фарміраванне тэхнікі вырабу ўзорыстых шматнітовых тканін у Еўропе прыйшлося на [[позняе Сярэдневякоўе]] і [[ранняе Адраджэнне]], а вяршыні свайго мастацкага развіцця дасягнула ў [[XVII стагоддзе|XVII стагоддзі]]&lt;ref name=&quot;Лоб294&quot;&gt;Белорусский народный текстиль : художественные основы, взаимосвязи, новации / О. А. Лобачевская. — Минск : Беларуская навука, 2013. — 527 с. : ил., цв. ил. ; 26 см. — Библиография: с. 492―515 (610 назв.). — 2000 экз. — ISBN 978-985-08-1638-2 (в переплете). С. 294&lt;/ref&gt;. Яна была распрацавана ў краінах [[Паўночная Еўропа|Паўночнай Еўропы]] — у [[Нідэрланды|Галандыі]], [[Германія|Германіі]], [[Швецыя|Швецыі]] і іншых [[Скандынавія|скандынаўскіх]] краінах, г.зн. там, дзе тэкстыльны промысел быў заснаваны на ільне, у адрозненне ад [[Італія|Італіі]] і [[Іспанія|Іспаніі]], дзе пад уплывам усходняй тэкстыльнай вытворчасці развівался шаўкаткацтва&lt;ref name=&quot;Лоб294&quot;/&gt;.

Самы ранні музейны ўзор шматнітовых тканін — посцілка на ложак з характэрным шашачным узорам, вытканая на чатырох нітах, з княства [[Шлезвіг-Гольштэйн]] у [[Германія|Германіі]], — датуецца [[XVII стагоддзе|XVII]]—[[XVIII стагоддзе]]м&lt;ref&gt;Tkanina : ornamenty i wzory używane na tkaninach od czasów starożytnych do początków w. XIX-go. Warszawa : T-wo Wydawnicze, 1928. — 320 s. мал. 152.&lt;/ref&gt;. Узоры шматнітовых тканін былі папулярныя ў тэкстылі ў [[XVIII стагоддзе|XVIII]] — [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзях]].

== Ніты ==
[[Файл:Еўдакім Раманаў. Сялянка за ткацкім станам. в. Дзятлавічы. Лунінецкі раён. 1913.webp|250px|міні|Панажы ў [[Беларусь|Беларусі]]]]
[[Файл:Kente Weaving.jpg|250px|міні|Панажы ў [[Гана|Гане]]]]
{{main|Ніты}}
{{нп3|Ніты|Ніты (рэмізкі)|mk|Ништи (ткаење)}} — часткі [[Ткацкі станок|ткацкага станка]], якія служаць для перамяшчэння нітак [[Аснова (ткацтва)|асновы]] ў працэсе ўтварэння {{нп3|Зеў (ткацтва)|зеву|sv|Skäl}}&lt;ref name=&quot;Лоб289&quot;&gt;Белорусский народный текстиль : художественные основы, взаимосвязи, новации / О. А. Лобачевская. — Минск : Беларуская навука, 2013. — 527 с. : ил., цв. ил. ; 26 см. — Библиография: с. 492―515 (610 назв.). — 2000 экз. — ISBN 978-985-08-1638-2 (в переплете). С. 289&lt;/ref&gt;.

Для кіравання нітамі выкарыстоўваюцца панажы — прылада ў ткацкім станку ў выглядзе апор пад кроснамі, злучаных вяроўкай з нітамі, падвешанымі на блоку, націскаючы на якія нагамі прыводзяцца ў рух ніты. Апора можа прадстаўляць сабой дошчачку, прылажаную на манер педалі, пруток, падвешаны перпендыкулярна ступні, або мець іншую канструкцыю, зручную для зладжанага кіравання. Колькасць такіх апор адпавядае колькасці нітоў.

== Апісанне ==

Пры шматнітовым ткацтве ўзнікае магчымасць ствараць тканіны са складаным і разнастайным перапляценнем нітак [[Аснова (ткацтва)|асновы]] і [[Уток|ўтка]]&lt;ref name=&quot;Много&quot;&gt;[https://telarian.ru/?r=interweaving&amp;id=347 Многоремизное ткачество] {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;. Перапляценне пры гэтым залежыць ад таго, як ніткі асновы прапускаюцца ў ніты і ад паслядоўнасці ходу па падножках («хадзіць па панажах»)&lt;ref name=&quot;Много&quot;/&gt;. Тыпалагічнай прыкметай шматнітовых тканін з’яўляецца перапляценне асновы і ўтка без выкарыстання дадатковага ўзорнага ўтка, геаметрычны арнамент з прамавугольных слупкоў ці «шашак», які складае адзінае цэлае са структурай тканіны, і двухбаковы пазітыўна-негатыўны характар узору&lt;ref name=&quot;Лоб289&quot;/&gt;.

== Двухнітовае ткацтва ==
[[Файл:Пінск. Музей Беларускага Палесся. (15).jpg|250px|left|міні|Ткацкі станок, запраўлены ў два ніты ([[Беларусь]])]]
[[Файл:Tools for weaving.jpg|250px|міні|left|Ткацкі станок, запраўлены ў два ніты ([[Гана]])]]
{{main|Двухнітовае ткацтва}}

Простае двухнітовае ткацтва — адна з найбольш старажытных і распаўсюджаных тэхнік народнага ткацтва. Ткацтва на 2 нітах давала магчымасць атрымаць тканіны {{нп3|Палатнянае перапляценне|палатнянага|ru|Splot płócienny}} ці [[Рыпс (тканіна)|рыпсавага перапляцення]]&lt;ref name=&quot;Двухн&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.gants-region.info/index/dvukhnitovae_tkactva/0-2250 |title=Двухнітовае ткацтва |access-date=29 верасня 2024 |archive-date=20 студзеня 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180120213238/http://www.gants-region.info/index/dvukhnitovae_tkactva/0-2250 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Археалагічныя матэрыялы сведчаць, што тканіны палатнянага перапляцення былі вядомыя на тэрыторыі Беларусі яшчэ ў [[Жалезны век|жалезным веку]]&lt;ref name=&quot;Много&quot;/&gt;.

Выкарыстоўвалася самастойна і ў спалучэнні з іншымі відамі ткацтва ([[Закладное ткацтва|закладным]], [[Бранае ткацтва|браным]], [[Выбарнае ткацтва|выбарным]], [[Ажурнае ткацтва|ажурным]], [[Пераборнае ткацтва|пераборным]])&lt;ref name=&quot;Двухн&quot;/&gt;. Двухнітовым спосабам звычайна ткалі льняное палатно (кужаль, зрэб’е, радно), некаторыя ўзорыстыя тканіны ([[Спадніца|спаднічныя]], [[посцілка]]выя) з разнаколернай ільняной або шарсцяной пражы, [[Ручнік традыцыйны|ручнікі]], [[фартух]]і, [[палавік]]і і гэтак далей. Аснова дэкаратыўнага рашэння — клетка і палоска&lt;ref name=&quot;Двухн&quot;/&gt;. На аснове палатнянага перапляцення атрымлівалі розныя дробныя ўзоры, выкарыстоўваючы каляровыя ніткі асновы і розныя камбінацыі двухчаўночнага ўтку&lt;ref name=&quot;Двухн&quot;/&gt;.

Тканіну, вытканую простым палатняным перапляценнем, у два ніты, звалі адпаведна двуніт. Паколькі такая тэхніка была для гарызантальнага ткацкага станка адной з самых базавых і шырока выкарыстаных, то часам пра яе казалі «ткаць у проста, пакі́даць у проста, упроста»&lt;ref&gt;[https://bydialects.org/dicts/zyvoje-slova-1978-r/240?hl=%D1%83%20%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0 Жывое слова (1978). І. Я. Яшкін, Ю. Ф. Мацкевіч]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://bydialects.org/dicts/mova-siennienscyny-tom-2-2015-r/390?hl=%D1%9E%20%D0%B4%D0%B2%D0%B0%20%D0%BD%D1%96%D1%82%D1%8B Мова Сенненшчыны: дыялектны слоўнік (2015). Том 2]&lt;/ref&gt;.

== Трохнітовае ткацтва ==
{{main|Трохнітовае ткацтва}}
Пры трохнітовым ткацтве аснова прапускалася ў два ніты як для звычайнага палатна, а ў трэці бралася адна нітка з кожнай пары. Ніткі асновы, якія знаходзіліся ў вочках першага ніта, не перапляталіся з уточнай, а ішлі верхам&lt;ref name=&quot;Много&quot;/&gt;.

На поўдні тканіны з прадольнымі палосамі ткаліся двухнітовым ткацтвам, а на поўначы і ўсходзе — часцей трохнітовым, таму зваліся «трынітоўкамі». Калі для двухнітовых тканін характэрнае {{нп3|палатнянае перапляценне||pl|Splot płócienny}}, то ў трохнітовых асобныя палосы ткаліся ў выглядзе хвалістых ліній&lt;ref name=&quot;ГМК&quot;&gt;[[Ганна Мікалаеўна Курыловіч|Курыловіч Г. М.]] Беларускае народнае ткацтва. Мн., 1981&lt;/ref&gt;.

== Чатырохнітовае ткацтва ==
[[Файл:Arbeit am Handwebstuhl.jpg|250px|міні|Станок, запраўлены ў чатыры ніты. [[Швейцарыя]]]]
[[Файл:SAMPLER ON A TABLE LOOM WITH 4 HARNESSES.jpg|250px|міні|Узорнік для чатырохнітовага ткацтва]]
{{main|Чатырохнітовае ткацтва}}
Чатырохнітовае ткацтва — адна з самых распаўсюджаных і ўніверсальных тэхнік шматнітовага ткацтва, паколькі пры адносна невялікай складанасці яна давала магчымасць вырабляць тканіны самых розных узораў.

Базавым перапляценнем для чатырохнітовага ткацтва было [[саржа]]вае. Яно атрымлівалася, калі аснову прапускалі ў кожны ніт (пакідалі ў проста), а на панажы націскалі паслядоўна. Нескладанымі па тэхнічным выкананні былі ткацтва ў [[Ёлачка (ткацкі арнамент)|ёлачку]], рады і ромб&lt;ref name=&quot;Много&quot;/&gt;.

Тканіну, вытканую ў чатыры ніты, звалі адпаведна чвараніт&lt;ref&gt;[https://bydialects.org/dicts/narodnyja-skarby-2008-r/106?hl=%D0%B4%D0%B2%D1%83%D0%BD%D1%96%D1%82 Народныя скарбы. Дыялекталагічны зборнік (2008). Л. П. Кунцэвіч]&lt;/ref&gt;, чваранітак&lt;ref&gt;[https://bydialects.org/dicts/narodnaja-slovatvorcasc-1979-r/287?hl=%D1%87%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BE%D1%85%20%D0%BD%D1%96%D1%82 Народная словатворчасць (1979). А. А. Крывіцкі, І. Я. Яшкін]&lt;/ref&gt; або чваранітная тканіна.

== Пяцінітовае ткацтва ==

{{main|Пяцінітовае ткацтва}}
Пры пяцінітовым ткацтве аснова прапускалася ў чатыры ніты, адпаведна задуманаму ўзору, а ў адзін, напрыклад у трэці, кожны раз прапускаліся ўсе ніткі асновы. Па панажах хадзілі так, што спачатку апускаліся першы і другі ніты, а паднімаліся трэці, чацвёрты і пяты, а затым апускаліся другі і трэці, а паднімаліся чацвёрты, пяты і першы. У пяць нітоў ткаліся тканіны, для рукавоў [[Кашуля|кашуль]], [[абрус]]ы і інш&lt;ref name=&quot;Много&quot;/&gt;.

== Шасцінітовае ткацтва ==
[[Файл:6-harness satin weave, 1x1cm lyocell sample.png|250px|left|міні|Шасцінітовае перапляценне]]
[[Файл:Kente 47.jpg|250px|міні|У кадры шэсць запраўленых нітоў. Выраб тканіны {{нп3|кентэ|||Kente cloth}}, [[Гана]]]]
{{main|Шасцінітовае ткацтва}}

Пры шасцінітовым ткацтве ў першыя два ніты прапускалася аснова для палатна, а ў астатнія чатыры — для ўзору&lt;ref name=&quot;Много&quot;/&gt;. Ход па панажах быў даволі складаным, а выніковы выраб меў падвышаную шчыльнасць, таму такая тэхніка выкарыстоўвалася для стварэння посцілак і палавікоў-дарожак&lt;ref name=&quot;Много&quot;/&gt;.

Тканіна, вытканая ў шэсць нітоў, звалася шасцінітоўка&lt;ref&gt;[https://bydialects.org/dicts/materyjaly-dla-slounika-minska-maladziecanskich-havorak-1974-r/148?hl=%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%82 Матэрыялы для слоўніка мінска-маладзечанскіх гаворак (1974). Сшытак 2. М. А. Жыдовіч]&lt;/ref&gt;.

== Васьмінітовае ткацтва ==
{{main|Васьмінітовае ткацтва}}

Пры гэтым спосабе выкарыстоўвалі восем нітоў і адпаведна столькі ж панажоў. Перапляценне атрымлівалася атласнае, а тканіна больш шчыльная. Самы распаўсюджаны ўзор — «шашачка». Калі ў чатырохнітовай тэхніцы на паверхні тканіны колькасць нітак утковых і асноўных усюды аднолькавая, то ў васьмінітовай у адной шашачцы даецца больш нітак асновы, а ў другой — больш нітак утка. Пры васьмінітовым ткацтве ўточныя ніткі не проста пакрываюць ніткі асновы, як у чатырохнітовым, а пераплятаюцца паміж сабой. Таму васьмінітовая тканіна мае больш гладкую паверхню. Як адзначаюць даследчыкі, васьмінітовае ткацтва — гэта ўжо спелая і даволі развітая тэхніка. Васьмінітовым спосабам ткаліся ў асноўным [[абрус]]ы, радзей [[Ручнік традыцыйны|ручнікі]]&lt;ref name=&quot;Много&quot;/&gt;.

Тканіну, вытканую ў восем нітоў, звалі васьмініт (васьмінітовая)&lt;ref&gt;[https://bydialects.org/dicts/skarby-narodnaj-movy-2005-r/63?hl=%D0%B2%D0%B0%D1%81%D1%8C%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%82 Скарбы народнай мовы (2005)]&lt;/ref&gt;, асьмярык&lt;ref&gt;[https://bydialects.org/dicts/narodnyja-skarby-2008-r/103?hl=%D0%B0%D1%81%D1%8C%D0%BC%D1%8F%D1%80%D1%8B%D0%BA Народныя скарбы. Дыялекталагічны зборнік (2008). Л. П. Кунцэвіч]&lt;/ref&gt;.

== Шаснаццацінітовае ткацтва ==
[[Файл:Star and diamond coverlet - DPLA - ea3878c25de1c421fd23c84788ee0a8f (page 9).jpg|250px|thumb|Фрагмент тканага пакрывала з узорам «Зорка і ромб» з белай, сіняй, зялёнай і чырвонай воўны і бавоўны. Было, верагодна, выраблена ў [[Кентукі]] ці [[Індыяна|Паўднёвай Індыяне]] ў 1830-х гадах. Складаны ўзор запатрабаваў шаснаццаці рамізак на ткацкім станку, каб стварыць мудрагелісты дызайн. Захоўваецца ў калекцыі {{нп3|Conner Prairie|||Conner Prairie}}, [[Індыяна]]]]
{{main|Шаснаццацінітовае ткацтва}}

У [[Літва|Літве]] ў рэгіёне [[Дзукія]] мелася спецыяльная назва «адкачай» ({{lang-lt|adkočiai}}) для тканін, вырабленых на шаснаццаці нітах. Падобным словам — «{{lang-lt|adkočinis}}» — называлі рамесленнікаў, якія хадзілі па вёсках са сваімі станкамі. Найбольш старыя тканіны такога тыпу сустракаюцца ў плечавых накідках — «{{lang-lt|drobulės}}»&lt;ref&gt;[https://www.vle.lt/straipsnis/drobule-1/ drobulė] {{ref-lt}}&lt;/ref&gt;, якія датуюцца [[XVIII стагоддзе|XVIII]] — першай палавінай [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]]&lt;ref&gt;Lietuviu moteru drobules : [Lietuvos dailes muziejaus drobuliu rinkinio] katalogas / {{нп3|Даля Бярнатайце-Бяляўскене|Dalia Bernotaite-Beliauskiene|lt|Dalia Bernotaitė-Beliauskienė}}. — Vilnius : Lietuvos dailes muziejus, 2004. — 22 см. — Рэзюмэ на англійскай, нямецкай мовах. — Бібліяграфія: с. 125—129. Бібліяграфія таксама ў падрадковых заўвагах. — Паказальнік: с. 130—131. — ISBN 9986-669-41-3.&lt;/ref&gt;.

== Іншая колькасць выкарыстаных нітоў ==

Для ткацтва з колькасцю нітоў, роўным дзесяці і болей ніткі асновы і ўтку павінны быць вельмі тонкімі, а дасведчанасць ткача — вельмі высокай, таму такія спосабы атрымалі распаўсюд толькі ў XX стагоддзі з павелічэннем узроўню тэхнічнай дасканаласці ткацкай справы&lt;ref name=&quot;Много&quot;/&gt;.

== Рэгіянальныя асаблівасці ==
Арэал распаўсюджання шматнітовых тканін у Еўропе ахоплівае [[Заходняя Беларусь|Заходнюю]] і [[Цэнтральная Беларусь|Цэнтральную Беларусь]], беларуска-польскае памежжа&lt;ref&gt;Polskie druki ludowe na płótnie / {{нп3|Раман Райнфус|Roman Reinfuss|ru|Райнфус, Роман}}. — Warszawa : Państwowy Instytut Wydawniczy, 1953. — 256, [3] с. : іл., карт., партр. ; 26 см. — (Z prac Państwowego Instytutu Sztuki). — Бібліяграфія ў падрадковых заўвагах. — 3178 экз. С. 145.&lt;/ref&gt;, [[Літва|Літву]], [[Латвія|Латвію]], [[Швецыя|Швецыю]], [[Малдова|Малдову]]&lt;ref&gt;[[Алена Аксенцьеўна Пасталакі|Постолаки, Е. А.]] Молдавское народное ткачество (XIX — начало ХХ в.) / АН МССР, Отд. этнографии и искусствоведения. — Кишинев : Штиинца, 1987. — 203, [4] с. С. 70, 132—137&lt;/ref&gt; і частку [[Украіна|Украіны]], у [[Расія|Расіі]] рэдкія&lt;ref name=&quot;Лоб297&quot;&gt;Белорусский народный текстиль : художественные основы, взаимосвязи, новации / О. А. Лобачевская. — Минск : Беларуская навука, 2013. — 527 с. : ил., цв. ил. ; 26 см. — Библиография: с. 492―515 (610 назв.). — 2000 экз. — ISBN 978-985-08-1638-2 (в переплете). С. 297&lt;/ref&gt;.

=== У Беларусі ===
[[Файл:Тканіны ў Слуцкім этнаграфічным музеі 01.JPG|250px|міні|Шматнітовыя тканіны ў [[Слуцкі этнаграфічны музей|Слуцкім этнаграфічным музеі]]]]
На думку даследчыкаў, беларуская народная лексіка шматнітовага ткацтва сведчыць пра тое, што на Беларусі ткацкая тэхналогія была ўспрынята з Захаду, суадносілася з такімі краінамі, як [[Вялікае Княства Літоўскае]], [[Германія]], [[Польшча]], і асацыявалася з народамі, якія былі яе носьбітамі, — літвінамі/літоўцамі, палякамі, немцамі&lt;ref&gt;{{нп3|Ева Макоўска-Гульбінова|Makowska-Gulbinowa E.|pl|Ewa Gulbinowa}}, Wileńskie cechy tkackie do r. 1795, «Ateneum Wileńskie» 1924, t. 2, nr 5-6, s. 69-103&lt;/ref&gt;.

Як лічыць М. Матусек, засваенне сялянамі на тэрыторыі Усходняй Польшчы, Беларусі і Палесся шматнітовага ткацтва магло быць звязана з [[Гродзенскія каралеўскія мануфактуры|Гродзенскай каралеўскай мануфактурай]] у Гарадніцы&lt;ref&gt;[[Малгажата Матусек|Matusek M.]], Ludowe «dywany» przetykane na Lubelszczyźnie, «Polska Sztuka Ludowa» 1961, nr 3, s. 145—152.&lt;/ref&gt;. На фабрыцы сталовай бялізны, якую заснаваў там А. Тызенгаўз, ткалі вырабы рознага памеру, у тым ліку абрусы на 80 асоб, якія па «бялюткасці, тонкасці і прыгажосці» не саступалі галандскім&lt;ref&gt;Grodno : z ilustracjami / [[Юзаф Ядкоўскі|Józef Jodkowski]]. — Гродно : Ламарк, 2010. — 135 с. : іл. ; 20 см. — (Гродненская старина). — Бібліяграфія: с. 132—134. — З гісторыі горада Гродна. — 100 экз. — ISBN 978-985-90187-5-6 °C. 50&lt;/ref&gt;. Вядома, што на палатнянай фабрыцы Каралеўскай мануфактуры працавалі замежныя майстры, а таксама мясцовыя ткачы, напрыклад, ткач Сузановіч з Навагрудскага ваяводства&lt;ref&gt;Граф Антоний Тизенгауз и Гродненские королевские мануфактуры : очерк по экономической истории Польши в эпоху Станислава Августа (1764―1795) на основании архивных источников / [[Ісак Рыгоравіч Гібянскі|И. Г. Гибянский]]; под редакцией и с предисловием [[Пётр Бернгардавіч Струвэ|П. Б. Струве]]; с приложением портрета И. Г. Гибянского. — Петроград : издание Петроградского политехнического института Императора Петра Великого, 1916. — XII, 64 с., [1] л. портр. ; 23 см. — (Труды студентов экономического отделения Петроградского политехнического института Императора Петра Великого ; № 19). — Библиография в предисловии и в подстрочных примечаниях. — Другие взаимосвязанные документы: Труды студентов Экономического отделения С.-Петербургского политехнического института Императора Петра Великого. — Санкт-Петербург, 1909―1916&lt;/ref&gt;. Пасля закрыцця фабрык Гродзенскай каралеўскай мануфактуры некалькі тысяч работнікаў вымушаныя былі шукаць сабе працу&lt;ref&gt;Grodno : z ilustracjami / [[Юзаф Ядкоўскі|Józef Jodkowski]]. — Гродно : Ламарк, 2010. — 135 с. : іл. ; 20 см. — (Гродненская старина). — Бібліяграфія: с. 132—134. — З гісторыі горада Гродна. — 100 экз. — ISBN 978-985-90187-5-6 °C. 54&lt;/ref&gt;. Многія ткачы папоўнілі сялянскае саслоўе, што не магло не паўплываць на ўзровень развіцця народнага ткацтва. Накпрыклад, яшчэ ў 1840-я гады на высокім узроўні стаяла ткацкае рамясло — «рэха ўжо даўно не існавалых гродзенскіх мануфактур» у ваколіцах [[Аўгустаў|Аўгустова]], адкуль шырока разыходзіліся сялянскія ільняныя [[Узорыстае ткацтва|ўзорыстыя тканіны]]&lt;ref&gt;[[Марыя Маркевіч|M. Markiewicz]], Historia polskiej tkaniny do XIXw., w: Tkanina polska, Warszawa 1959/ С. 29&lt;/ref&gt;. Паводле даных на 1905 год, у [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]] было 3186 ткачоў-рамесленнікаў, да якіх адносіліся таксама наёмныя рабочыя і вучні&lt;ref&gt;[[Вольга Аляксандраўна Лабачэўская|Лабачэўская, В. А.]] Зберагаючы самабытнасць : З гісторыі народнага мастацтва і промыслаў Беларусі / Бел.ін-т праблем культуры. — Мінск : Бел.навука, 1998. — 375 с. : іл. — Паказ.іменаў, паказ.прадм.і геагр.назваў:с.361-370. — ISBN 985-08-233-2. С. 47&lt;/ref&gt;, у той час, як у [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] ў 1900 годзе налічвалася ўсяго 174 ткачы&lt;ref&gt;[[Геранім Эдвінавіч Друцкі-Любецкі|Drucki-Lubecki, H.]] Przemysł ludowy w guberniach Litewsko-Białoruskich / H. Drucki-Lubecki // Я nad Wilii i Niemna / Książka zbiorowa (pamięci Adama Mickiewicza i Tomasza Zana w 50-tą rocznicę ich zgonu). — Wilno, 1906. S. 135—142&lt;/ref&gt;.

=== У Латвіі ===
[[Файл:Bergi Ethnografisches Museum Bergi Latgale 33.JPG|250px|міні|Шматнітовыя тканіны ў латвійскім традыцыйным інтэр’еры]]
Працэс пераходу ткачоў, а з імі і іх ведаў і досведу з прафесійных ткацкіх мануфактур на сялянскія падвор’і ў Латвіі праходзіў вельмі падобна да такіх самых рухаў у Беларусі&lt;ref name=&quot;Лоб303&quot;&gt;Белорусский народный текстиль : художественные основы, взаимосвязи, новации / О. А. Лобачевская. — Минск : Беларуская навука, 2013. — 527 с. : ил., цв. ил. ; 26 см. — Библиография: с. 492―515 (610 назв.). — 2000 экз. — ISBN 978-985-08-1638-2 (в переплете). С. 303&lt;/ref&gt;. У выніку шматнітовае ткацтва шырока распаўсюдзілася па краіне. Латышская даследчыца А. Алсупэ лічыць, што галоўным дасягненнем гарадскіх рамесленнікаў і сельскіх саматужнікаў-ткачоў было тое, што яны здолелі прыстасаваць для масавых патрэбаў прыёмы вырабу ільняных палотнаў, распрацаваных рамесленнікамі і мануфактурамі ў перыяд феадалізму&lt;ref&gt;[[Айна Алсупэ|Alsupe, A.]] Audēji Vidzemē 19.gs.otrajā pusē un 20.gs.sākumā / A. Alsupe. Riga : Zinātne, 1982. 256 s. С. 241—246&lt;/ref&gt;.

Захаваліся альбомы латышскіх ткачоў, датаваныя 1771, 1813 і 1856 гадамі&lt;ref&gt;[[Айна Алсупэ|Alsupe, A.]] Audēji Vidzemē 19.gs.otrajā pusē un 20.gs.sākumā / A. Alsupe. Riga : Zinātne, 1982. 256 s. С. 13—17&lt;/ref&gt;.

=== У Літве ===
[[Файл:Weaving, Radviliškis, Lithuania.jpg|250px|міні|Шматнітовая тканіна, [[Радзвілішкіс]]]]
Шматнітовае ткацтва было шырока распаўсюджана па ўсёй тэрыторыі Літвы. Буйным цэнтрам ткацкай вытворчасці з цэхавай арганізацыяй рамяства была [[Вільнюс|Вільня]]&lt;ref&gt;{{нп3|Ева Макоўска-Гульбінова|Makowska-Gulbinowa E.|pl|Ewa Gulbinowa}}, Wileńskie cechy tkackie do r. 1795, «Ateneum Wileńskie» 1924, t. 2, nr 5-6, s. 69-103. С. 69&lt;/ref&gt;. Аснаўным сацыяльным пластом, які забяспечваў попыт на рамесленыя тканіны, якія тут вырабляліся, была шляхта. Для падтрымання і павелічэння попыту на свае вырабы віленскі ткацкі цэх ахвотна прымаў ткачоў-немцаў, якія прыбывалі з [[Прусія|Прусіі]], у прыватнасці з [[Калінінград|Краляўца]], [[Германія|Германіі]] і заходніх раёнаў [[Польшча|Польшчы]]. Лічыцца, што ткацкае рамяство на землях Віленшчыны і Наваградчыны знаходзілася пад моцным уплывам нямецкай экспансіі&lt;ref&gt;[[Люцыян Туркоўскі|Turkowski, L.]] 1984, Tkactwo ludowe a rzemiosło tkackie w Wileńskiem i Nowogródzkiem / L. Turkowski. — Londyn : Polski Uniwersytet na Obczyźnie, 1977. — 35 s. С. 155&lt;/ref&gt;.

=== У Польшчы ===
[[Файл:Podrecznik do nauki tkactwa 1906 (102372684).jpg|250px|міні|Старонка з польскага падручніка па ткацтве, выдадзенага ў [[Львоў|Львове]]. 1906 год.]]
Падобна Беларусі і Літве тэхніку вырабу і кампазіцыю шматнітовых тканін у народнае ткацтва ўсходніх раёнаў [[Польшча|Польшчы]], па сцвярджэнні [[Малгажата Матусек|М. Матусек]], прынеслі прафесійныя ткачы, якія запрашаліся для працы ў ткацкія майстэрні і мануфактуры з краін Заходняй Еўропы, або яны самі прыходзілі ў пошуках працы. Пасля распаду мануфактур у [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] адна частка ткачоў-рамесленікаў перасялілася ў вёскі, іншая — асела ў гарадах і мястэчках, дзе забяспечвала патрэбы ў тканінах местачковай шляхты і заможных сялян. Вучні ткачоў, набраныя з сялян, у сваю чаргу распаўсюджвалі ўменне ткаць узорыстыя тканіны сярод свайго саслоўя, асабліва сярод вясковых жанчын&lt;ref&gt;[[Малгажата Матусек|Matusek M.]], Ludowe «dywany» przetykane na Lubelszczyźnie, «Polska Sztuka Ludowa» 1961, nr 3, s. 145—152. С. 145—146&lt;/ref&gt;.

Захаваўся ўзорнік XVIII стагоддзя з Люблінскага павета ў Польшчы&lt;ref&gt;[[Малгажата Матусек|Matusek M.]], Ludowe «dywany» przetykane na Lubelszczyźnie, «Polska Sztuka Ludowa» 1961, nr 3, s. 145—146.&lt;/ref&gt;.

=== У Расіі ===

Для сялянскага тэкстылю Расіі шматнітовыя тканіны менш характэрныя. Яны сустракаюцца ў [[Наўгародская вобласць|Наўгародскай]] і [[Пскоўская вобласць|Пскоўскай абласцях]], якія прымыкаюць да беларуска-балтыйскага арэалу. У той самы час яны амаль невядомыя на {{нп3|Руская Поўнач|Рускай Поўначы|ru|Русский Север}}&lt;ref&gt;Русское народное ткачество и керамика: кат. выст. — Л. : Гос. Рус. музей, 1976. — 168 с. С. 7&lt;/ref&gt;.

=== Ва Украіне ===
[[Файл:Експонат відділу етнографії Полісся Житомирського краєзнавчого музею.JPG|250px|міні|Шматнітовыя ручнікі ў {{нп3|Жытомірскі краязаўчы музей|Жытомірскім краязнаўчым музеі|uk|Житомирський краєзнавчий музей}}]]
Ва Украіне такія тканіны распаўсюджаны больш за ўсё ў цэнтральнай і ўсходняй частцы {{нп3|Украінскае Палессе|Украінскага Палесся|uk|Українське Полісся}} ([[Жытомірская вобласць|Жытомірская]], [[Чарнігаўская вобласць|Чарнігаўская]], [[Сумская вобласць|Сумская]], [[Кіеўская вобласць|Кіеўская вобласці]]), у меньшай ступені — на паўночна-заходніх землях ([[Камінь-Кашырскі раён]] [[Валынская вобласць|Валынскай вобласці]], [[Ракытнянскі раён]] [[Ровенская вобласць|Ровенскай вобласці]])&lt;ref&gt;Украінська народна тканина XIX—XX ст.: типологія, локалізація, художні особливості. Інтер'єрні тканини : (за матеріалами західних областей України) : автореферат дисертації на здобуття наукового ступеня доктора мистецтвознавства : 17.00.06 / [[Алена Іванаўна Ныкарак|Никорак Олена Іванівна]] ; Львівська Національна академія мистецтв. — Львів, 2006. — 35 с. — Анатацыі на ўкраінскай, англійскай, рускай мовах. — Бібліяграфія: с. 29-31 (38 назв.). С. 256.&lt;/ref&gt;.

=== У ЗША ===
[[Файл:Coverlet made by Laura Theodosia Galloway, c. 1870, High Museum.JPG|250px|міні|Тканая посцілка, вырабленая Лаўрай Тэадосіяй Галаўэй каля 1870 года. {{нп3|Музей мастацтваў Хай||ru|Музей искусств Хай}}]]
У музеях ЗША захоўваюцца шматнітовыя тканіны XVIII стагоддзя, прывезеныя перасяленцамі з Еўропы, і старэйшы ўзор датаваны 1789 годам. У першай траціне XIX стагодзя шматнітовыя тканіны вырабляліся ў Амерыцы майстрамі-ткачамі нямецкага паходжання&lt;ref&gt;Carleton L. Safford and Robert Bishop. America’s quilts and coverlets / L. Carleton, S. and R. Bishop. — N. Y. Weathervane books, 1974. — 313 s. С. 221—241, мал. 334, 337, 348, 359.&lt;/ref&gt;.

Захаваўся альбом 1800 года нямецкага ткача, які працаваў у [[Пенсільванія|Пенсільваніі]], у [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]], у канцы [[XVIII стагоддзе|XVIII]] — пачатку [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]]&lt;ref&gt;Carleton L. Safford and Robert Bishop. America’s quilts and coverlets / L. Carleton, S. and R. Bishop. — N. Y. Weathervane books, 1974. — 313 s. С. 230—231&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы|2}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/Этнаграфія Беларусі|Шматніто́вае тка́цтва|Віннікава М. М.|539—540}}

== Спасылкі ==
{{commonscat}}
* [https://www.youtube.com/watch?v=jW4cXudHLtY Виды ткачества: 2 — ремизное ткачество]

{{Беларускае народнае ткацтва}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Узорыстае ткацтва]]
[[Катэгорыя:Беларускае народнае ткацтва]]</text>
      <sha1>9y1m31v25ka0qj8wqum6l9jyisvasa8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Этнаграфічная Літва</title>
    <ns>0</ns>
    <id>779070</id>
    <revision>
      <id>5153246</id>
      <parentid>5043411</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T18:12:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5153246</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4905" sha1="3c0ppv58exiayxgdklpktnva500j8p5" xml:space="preserve">'''Этнаграфічная Літва''' ({{lang-lt|Etnografinė Lietuva}}) — канцэпцыя, паводле якой этнічная літоўская тэрыторыя займала значную частку тэрыторый [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. З гэтага пункту гледжання [[літоўцы]] — усе сучасныя жыхары гэтых абласцей, незалежна ад таго, размаўляюць яны на [[Літоўская мова|літоўскай мове]] і [[Права на самавызначэнне|лічаць сябе літоўцамі]] ці не&lt;ref&gt;Thomas Lane, ''Lithuania: Stepping Westward'', Routledge, 2001, {{ISBN|0-415-26731-5}}, [https://books.google.com/books?id=fecMC0LXU-sC&amp;pg=PA30&amp;vq=,%22Ethnographic+Lithuania&amp;dq=%22Ethnographic+Lithuania%22&amp;source=gbs_search_s&amp;sig=PIoXSeNZhBf7fWXbM9JeLG4IVDc Google Print, p. 30]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Łoss&quot;/&gt;. 

На думку прыхільнікаў канцэпцыі, асобы іншых нацыянальнасцей, што цяпер пражываюць у межах этнаграфічнай Літвы, у прыватнасці [[беларусы]] і [[палякі]], былі [[Славяне|славянізаваны]], а таму іх патрэбна [[Літуанізацыя|рэлітуанізаваць]]. Сваю пазіцыю яны абгрунтоўваюць тым, што этнічная прыналежнасць вызначаецца не мовай, а паходжаннем&lt;ref name=&quot;Łoss&quot;&gt;{{cite book |first= Piotr |last= Łossowski |title= Konflikt polsko-litewski 1918-1920 |url= https://archive.org/details/konfliktpolskoli0000osso | location = Warszawa | publisher= Książka i Wiedza |year= 1995 | isbn= 83-05-12769-9 |pages=[https://archive.org/details/konfliktpolskoli0000osso/page/n14 13]–19|language=pl}}&lt;/ref&gt;.

Упершыню падобныя погляды былі згаданы ў 1905 годзе, у год [[Вялікі Віленскі сейм|Вялікага Віленскага сойму]], калі старшыня Кабінета міністраў Расійскай імперыі [[Сяргей Юльевіч Вітэ|Сяргей Вітэ]] атрымаў памятку, дзе казалася: «''літоўцы, ведаючы, што населеная імі з гістарычных часоў тэрыторыя складаецца з літоўскіх [[Губерня|губерняў]] [[Паўночна-Заходні край|Паўночна-Заходняга краю]]: [[Віленская губерня|Віленскай]], [[Ковенская губерня|Ковенскай]] і [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерняў]], часткі [[Курляндыя|Курляндыі]] і [[Сувалкаўская губерня|Сувалкаўскай губерні]] (уключаных у [[Царства Польскае]]), лічаць іх у этнаграфічным дачыненні літоўскімі, а іх жыхароў, якія жывуць там разам з літоўцамі, або прышэльцамі — як палякаў, [[яўрэі|яўрэяў]] і [[рускія|рускіх]], — або славянізаванымі літоўцамі, як беларусаў''». Сярод вядомых прадстаўнікоў канцэпцыі быў [[Мікалас Біржышка]]&lt;ref name=&quot;Łoss&quot;/&gt;.

Паводле меркавання польскага гісторыка Пятра Ласоўскага, ідэя этнаграфічнай Літвы супярэчыла правам на [[Права на самавызначэнне|самавызначэнне]] народаў, які пражываюць на гэтых тэрыторыях, асабліва палякаў і беларусаў&lt;ref name=&quot;Łoss&quot;/&gt;.  

&lt;gallery&gt;
Lithuanian_language_in_the_16th_century.png|Арэал старалітоўскай мовы ў XVI ст.
Lazauskas_1936.jpeg|Тэрытарыяльныя прэтэнзіі Літвы ў [[міжваенны перыяд]].
Carte_de_la_Lithuanie_-_btv1b53121255h.jpg|Карта тэрытарыяльнай эвалюцыі Літвы 1920 г., апублікаваная Літоўскім інфармацыйным бюро ў Францыі.
&lt;/gallery&gt;

== Гл. таксама ==
* [[Ліцвінства|Літвінізм]]

== Крыніцы ==
{{Reflist}}
{{ВС}}
[[Катэгорыя:Палітыка Літвы]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Літвы]]
[[Катэгорыя:Ірэдэнтызм]]
[[Катэгорыя:Дыскусія вакол спадчыны Вялікага Княства Літоўскага]]</text>
      <sha1>3c0ppv58exiayxgdklpktnva500j8p5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hogna</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782665</id>
    <revision>
      <id>5153207</id>
      <parentid>4936622</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T16:25:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5153207</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26019" sha1="lnvfqfg6ldozmkwpahfdu6uuln32oaf" xml:space="preserve">{{Таксон
|image file = Hogna frondicola.jpg
|image descr = {{bt-bellat||Hogna frondicola}}
|regnum = Жывёлы
|parent = 
|rang = Род
|latin = Hogna
|author = 
|wikispecies = Hogna
}}
'''Hogna''' — род [[Павукі-ваўкі|павукоў-ваўкоў]], які налічвае больш за 200 апісаных відаў. Прадстаўнікі роду сустракаюцца на ўсіх кантынентах, акрамя [[Антарктыда|Антарктыды]].
[[Файл:Eye_Arrangement_of_a_Hogna_Wolf_Spider.png|міні|250пкс|Тыповы малюнак ''вока'' у віда Hogna: шырыня ніжняга шэрагу вачэй менш шырыні двух самых вялікіх вачэй у сярэднім шэрагу.]]

== Этымалогія ==
Слова ''Hogna'' можа быць грубай лацінізацыяй аднаго з грэчаскіх слоў ''[[wiktionary:fr:ὄχνη|ὄχνη]]'' (''ókhnē'') «груша» або ''[[wiktionary:ὄγχνη|ὄγχνη]]'' (''ónkhnē'') «грушавае дрэва»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lists.ku.edu/pipermail/taxacom/2009-November/114805.html|title=Origin of the name &quot;Hogna&quot;, a genus of wolf spiders|author=Bosselaers|first=Jan|website=Taxacom|date=2009-11-15|publisher=University of Kansas|access-date=2021-03-01|quote=They did not strike me as overly pear-shaped, but who knows.|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== Віды ==
[[Файл:Hogna_lenta_18.jpg|міні|250пкс|{{bt-bellat||Hogna lenta}} (16 міліметраў). Палахлівы, лёгка палохаецца і дэманструе пагрозу. Ад 36° паўночнай шыраты да 80° заходняй даўгаты.]]
{{bt-bellat||Hogna carolinensis}} — адзін з самых буйных павукоў, якія жывуць у Злучаных Штатах; даўжыня цела самак можа складаць ад 22 мм да 35 мм. Панцыр ''H. carolinensis'' характарызуецца агульнай цёмна-карычневай афарбоўкай, звычайна без якіх-небудзь варыяцый малюнка. Яго брушка мае крыху больш цёмную паласу па цэнтры, а брушны бок чорная. Гэты павук звычайна жыве ў вертыкальнай трубе, выкапанай у зямлі, глыбіня якой можа дасягаць 20 см.

На люты 2022 года [[World Spider Catalog]] уключае ў род наступныя віды:{{кал}}
* {{bt-latbel|Hogna ackermanni|}} &lt;small&gt;Logunov, 2020&lt;/small&gt; — [[Афганістан]]
* {{bt-latbel|Hogna adjacens|}} &lt;small&gt;Roewer, 1959&lt;/small&gt; — [[Паўднёвая Афрыка]]
* {{bt-latbel|Hogna agadira|}} &lt;small&gt;(Roewer, 1960)&lt;/small&gt; — [[Марока]]
* {{bt-latbel|Hogna albemarlensis|}} &lt;small&gt;(Banks, 1902)&lt;/small&gt; — [[Галапагоскія астравы]]
* {{bt-latbel|Hogna alexandria|}} &lt;small&gt;(Roewer, 1960)&lt;/small&gt; — [[Егіпет]]
* {{bt-latbel|Hogna ammophila|}} &lt;small&gt;(Wallace, 1942)&lt;/small&gt; — [[ЗША]]
* {{bt-latbel|Hogna andreinii|}} &lt;small&gt;Reimoser, 1937&lt;/small&gt; — [[Эфіопія]]
* {{bt-latbel|Hogna angusta|}} &lt;small&gt;(Tullgren, 1901)&lt;/small&gt; — [[ЗША]]
* {{bt-latbel|Hogna antelucana|}} &lt;small&gt;(Montgomery, 1904)&lt;/small&gt; — [[ЗША]]
* {{bt-latbel|Hogna antiguiana|}} &lt;small&gt;Roewer, 1955&lt;/small&gt; — [[Антыгуа]]
* {{bt-latbel|Hogna arborea|}} &lt;small&gt;(Y.Y. Lo, 2023)&lt;/small&gt; — [[Тайвань]]
* {{bt-latbel|Hogna archaeologica|}} &lt;small&gt;(Chamberlin, 1925)&lt;/small&gt; — [[Мексіка]]
* {{bt-latbel|Hogna argentinensis|}} &lt;small&gt;(Mello-Leitão, 1941)&lt;/small&gt; — [[Аргенціна]]
* {{bt-latbel|Hogna atramentata|}} &lt;small&gt;(Karsch, 1879)&lt;/small&gt; — [[Цэнтральная Афрыка|Цэнтральная]], [[Усходняя Афрыка]]
* {{bt-latbel|Hogna auricoma|}} &lt;small&gt;(Keyserling, 1891)&lt;/small&gt; — [[Бразілія]]
* {{bt-latbel|Hogna badia|}} &lt;small&gt;(Keyserling, 1877)&lt;/small&gt; — [[Куба]], [[Цэнтральная Амерыка]]
* {{bt-latbel|Hogna balearica|}} &lt;small&gt;(Thorell, 1873)&lt;/small&gt; — [[Балеарскія астравы]]
* {{bt-latbel|Hogna baliana|}} &lt;small&gt;Roewer, 1959&lt;/small&gt; — [[Камерун]]
* {{bt-latbel|Hogna baltimoriana|}} &lt;small&gt;(Keyserling, 1877)&lt;/small&gt; — [[ЗША]], [[Канада]]
* {{bt-latbel|Hogna bellatrix|}} &lt;small&gt;(L. Koch, 1865)&lt;/small&gt; — [[Аўстралія]]
* {{bt-latbel|Hogna beniana|}} &lt;small&gt;(Strand, 1913)&lt;/small&gt; — [[Цэнтральная Афрыка|Цэнтральная]], [[Усходняя Афрыка]]
* {{bt-latbel|Hogna bergsoei|}} &lt;small&gt;(Thorell, 1875)&lt;/small&gt; — [[Расія]], [[Цэнтральная Азія]]
* {{bt-latbel|Hogna bhougavia|}} &lt;small&gt;Roewer, 1960&lt;/small&gt; — [[Афганістан]]
* {{bt-latbel|Hogna bicoloripes|}} &lt;small&gt;(Roewer, 1960)&lt;/small&gt; — [[Камерун]]
* {{bt-latbel|Hogna bimaculata|}} &lt;small&gt;(Purcell, 1903)&lt;/small&gt; — [[Паўднёвая Афрыка]]
* {{bt-latbel|Hogna birabeni|}} &lt;small&gt;(Mello-Leitão, 1938)&lt;/small&gt; — [[Аргенціна]]
* {{bt-latbel|Hogna bivittata|}} &lt;small&gt;(Mello-Leitão, 1939)&lt;/small&gt; — [[Аргенціна]]
* {{bt-latbel|Hogna blackwalli|}} &lt;small&gt;(Johnson, 1862)&lt;/small&gt; — [[Мадэйра]]
* {{bt-latbel|Hogna bonifacioi|}} &lt;small&gt;Barrion &amp; Litsinger, 1995&lt;/small&gt; — [[Філіпіны]]
* {{bt-latbel|Hogna bottegoi|}} &lt;small&gt;Caporiacco, 1940&lt;/small&gt; — [[Эфіопія]]
* {{bt-latbel|Hogna bowonglangi|}} &lt;small&gt;(Merian, 1911)&lt;/small&gt; — [[Сулавесі]]
* {{bt-latbel|Hogna brevitarsis|}} &lt;small&gt;(F. O. Pickard-Cambridge, 1902)&lt;/small&gt; — ад [[Мексіка|Мексікі]] да [[Панама|Панамы]]
* {{bt-latbel|Hogna brunnea|}} &lt;small&gt;(Bösenberg, 1895)&lt;/small&gt; — [[Канарскія астравы]]
* {{bt-latbel|Hogna bruta|}} &lt;small&gt;(Karsch, 1880)&lt;/small&gt; — [[Палінезія]]
* {{bt-latbel|Hogna burti|}} &lt;small&gt;(Hickman, 1944)&lt;/small&gt; — Паўднёвая [[Аўстралія]]
* {{bt-latbel|Hogna canariana|}} &lt;small&gt;(Roewer, 1960)&lt;/small&gt; — [[Канарскія астравы]]
* {{bt-latbel|Hogna carolinensis|}} &lt;small&gt;(Walckenaer, 1805)&lt;/small&gt; — [[ЗША]], [[Мексіка]]
* {{bt-latbel|Hogna chickeringi|}} &lt;small&gt;(Chamberlin &amp; Ivie, 1936)&lt;/small&gt; — [[Панама]]
* {{bt-latbel|Hogna cinica|}} &lt;small&gt;(Tongiorgi, 1977)&lt;/small&gt; — [[Востраў Святой Алены]]
* {{bt-latbel|Hogna coloradensis|}} &lt;small&gt;(Banks, 1894)&lt;/small&gt; — [[ЗША]], [[Мексіка]]
* {{bt-latbel|Hogna colosii|}} &lt;small&gt;(Caporiacco, 1947)&lt;/small&gt; — [[Гаяна]]
* {{bt-latbel|Hogna commota|}} &lt;small&gt;(Gertsch, 1934)&lt;/small&gt; — [[Калумбія]]
* {{bt-latbel|Hogna conspersa|}} &lt;small&gt;(L. Koch, 1882)&lt;/small&gt; — [[Балеарскія астравы]]
* {{bt-latbel|Hogna constricta|}} &lt;small&gt;(F. O. Pickard-Cambridge, 1902)&lt;/small&gt; — [[Гватэмала]]
* {{bt-latbel|Hogna cosquin|}} &lt;small&gt;(Mello-Leitão, 1941)&lt;/small&gt; — [[Аргенціна]]
* {{bt-latbel|Hogna crispipes|}} &lt;small&gt;(L. Koch, 1877)&lt;/small&gt; — [[Аўстралія]] (кантынент, [[Норфалкскія астравы]]), [[Новая Гвінея]], [[Вануату]], [[Палінезія]], [[Новая Зеландыя]]
* {{bt-latbel|Hogna dauana|}} &lt;small&gt;Roewer, 1959&lt;/small&gt; — [[Эфіопія]]
* {{bt-latbel|Hogna defucata|}} &lt;small&gt;Roewer, 1959&lt;/small&gt; — Конга
* {{bt-latbel|Hogna denisi|}} &lt;small&gt;Roewer, 1959&lt;/small&gt; — [[Паўднёвая Афрыка]]
* {{bt-latbel|Hogna deweti|}} &lt;small&gt;Roewer, 1959&lt;/small&gt; — [[Паўднёвая Афрыка]]
* {{bt-latbel|Hogna diyari|}} &lt;small&gt;Framenau, Gotch &amp; A[[ЗША]]tin, 2006&lt;/small&gt; — [[Квінсланд]], [[Новы Паўднёвы Уэльс]], Паўднёвая [[Аўстралія]]
* {{bt-latbel|Hogna duala|}} &lt;small&gt;Roewer, 1959&lt;/small&gt; — [[Камерун]]
* {{bt-latbel|Hogna effera|}} &lt;small&gt;(O. Pickard-Cambridge, 1872)&lt;/small&gt; — [[Грэцыя]] ([[Крыт]]), [[Кіпр]], [[Турцыя]], [[Егіпет]], [[Ізраіль]], [[Ліван]], [[Сірыя]], [[Емен]] ([[Сакотра]]), [[Саудаўская Аравія]], [[ААЭ]], [[Ірак]], [[Іран]]
* {{bt-latbel|Hogna efformata|}} &lt;small&gt;Roewer, 1959&lt;/small&gt; — [[Намібія]]
* {{bt-latbel|Hogna electa|}} &lt;small&gt;Roewer, 1959&lt;/small&gt; — [[Танзанія]]
* {{bt-latbel|Hogna enecens|}} &lt;small&gt;Roewer, 1959&lt;/small&gt; — [[Кенія]]
* {{bt-latbel|Hogna ericeticola|}} &lt;small&gt;(Wallace, 1942)&lt;/small&gt; — [[ЗША]]
* {{bt-latbel|Hogna espanola|}} &lt;small&gt;Baert &amp; Maelfait, 2008&lt;/small&gt; — [[Галапагоскія астравы]]
* {{bt-latbel|Hogna estrix|}} &lt;small&gt;Roewer, 1959&lt;/small&gt; — [[Намібія]]
* {{bt-latbel|Hogna etoshana|}} &lt;small&gt;Roewer, 1959&lt;/small&gt; — [[Намібія]]
* {{bt-latbel|Hogna exigua|}} &lt;small&gt;(Roewer, 1960)&lt;/small&gt; — [[Намібія]]
* {{bt-latbel|Hogna exsiccatella|}} &lt;small&gt;(Strand, 1916)&lt;/small&gt; — [[Гватэмала]]
* {{bt-latbel|Hogna felina|}} &lt;small&gt;(L. Koch, 1878)&lt;/small&gt; — [[Азербайджан]]
* {{bt-latbel|Hogna ferocella|}} &lt;small&gt;(Strand, 1916)&lt;/small&gt; — [[Канарскія астравы]]
* {{bt-latbel|Hogna ferox|}} &lt;small&gt;(Lucas, 1838)&lt;/small&gt; — [[Канарскія астравы]], [[Міжземнамор'е]]
* {{bt-latbel|Hogna filicum|}} &lt;small&gt;(Karsch, 1880)&lt;/small&gt; — [[Палінезія]]
* {{bt-latbel|Hogna flava|}} &lt;small&gt;Roewer, 1959&lt;/small&gt; — [[Намібія]]
* {{bt-latbel|Hogna forsteri|}} &lt;small&gt;Caporiacco, 1955&lt;/small&gt; — [[Венесуэла]]
* {{bt-latbel|Hogna fraissei|}} &lt;small&gt;(L. Koch, 1882)&lt;/small&gt; — [[Маёрка]]
* {{bt-latbel|Hogna frondicola|}} &lt;small&gt;(Emerton, 1885)&lt;/small&gt; — [[ЗША]], [[Канада]]
* {{bt-latbel|Hogna furva|}} &lt;small&gt;(Thorell, 1899)&lt;/small&gt; — [[Сьера-Леонэ]], [[Камерун]], [[Экватарыяльная Гвінея]] ([[Біёка]])
* {{bt-latbel|Hogna furvescens|}} &lt;small&gt;(Simon, 1910)&lt;/small&gt; — [[Батсвана]]
* {{bt-latbel|Hogna gabonensis|}} &lt;small&gt;Roewer, 1959&lt;/small&gt; — [[Габон]]
* {{bt-latbel|Hogna galapagoensis|}} &lt;small&gt;(Banks, 1902)&lt;/small&gt; — [[Галапагоскія астравы]]
* {{bt-latbel|Hogna graeca|}} &lt;small&gt;(Roewer, 1951)&lt;/small&gt; — [[Грэцыя]]
* {{bt-latbel|Hogna gratiosa|}} &lt;small&gt;Roewer, 1959&lt;/small&gt; — [[Занзібар]]
* {{bt-latbel|Hogna grazianii|}} &lt;small&gt;(Caporiacco, 1939)&lt;/small&gt; — [[Эфіопія]]
* {{bt-latbel|Hogna gumia|}} &lt;small&gt;(Petrunkevitch, 1911)&lt;/small&gt; — [[Балівія]]
* {{bt-latbel|Hogna guttatula|}} &lt;small&gt;(F. O. Pickard-Cambridge, 1902)&lt;/small&gt; — [[Мексіка]]
* {{bt-latbel|Hogna hawaiiensis|}} &lt;small&gt;(Simon, 1899)&lt;/small&gt; — [[Гаваі]]
* {{bt-latbel|Hogna heeri|}} &lt;small&gt;(Thorell, 1875)&lt;/small&gt; — [[Мадэйра]]
* {{bt-latbel|Hogna hendrickxi|}} &lt;small&gt;Baert &amp; Maelfait, 2008&lt;/small&gt; — [[Галапагоскія астравы]]
* {{bt-latbel|Hogna hereroana|}} &lt;small&gt;(Roewer, 1960)&lt;/small&gt; — [[Намібія]]
* {{bt-latbel|Hogna hibernalis|}} &lt;small&gt;(Strand, 1906)&lt;/small&gt; — [[Эфіопія]]
* {{bt-latbel|Hogna hickmani|}} &lt;small&gt;Caporiacco, 1955&lt;/small&gt; — [[Венесуэла]]
* {{bt-latbel|Hogna hippasimorpha|}} &lt;small&gt;(Strand, 1913)&lt;/small&gt; — [[Цэнтральная Афрыка]]
* {{bt-latbel|Hogna idonea|}} &lt;small&gt;Roewer, 1959&lt;/small&gt; — [[Паўднёвая Афрыка]]
* {{bt-latbel|Hogna indefinida|}} &lt;small&gt;(Mello-Leitão, 1941)&lt;/small&gt; — [[Аргенціна]]
* {{bt-latbel|Hogna inexorabilis|}} &lt;small&gt;(O. Pickard-Cambridge, 1869)&lt;/small&gt; — [[Востраў Святой Алены]]
* {{bt-latbel|Hogna infulata|}} &lt;small&gt;Roewer, 1959&lt;/small&gt; — [[Паўднёвая Афрыка]]
* {{bt-latbel|Hogna ingens|}} &lt;small&gt;(Blackwall, 1857)&lt;/small&gt; — [[Мадэйра]]
* {{bt-latbel|Hogna inhambania|}} &lt;small&gt;Roewer, 1955&lt;/small&gt; — [[Мазамбік]]
* {{bt-latbel|Hogna inominata|}} &lt;small&gt;(Simon, 1886)&lt;/small&gt; — [[Тайланд]]
* {{bt-latbel|Hogna inops|}} &lt;small&gt;(Thorell, 1890)&lt;/small&gt; — [[Суматра]], [[Барнеа]], [[Сулавесі]]
* {{bt-latbel|Hogna insulana|}} &lt;small&gt;(L. Koch, 1882)&lt;/small&gt; — [[Маёрка]]
* {{bt-latbel|Hogna insularum|}} &lt;small&gt;(Kulczyński, 1899)&lt;/small&gt; — [[Мадэйра]]
* {{bt-latbel|Hogna interrita|}} &lt;small&gt;Roewer, 1959&lt;/small&gt; — [[Зімбабвэ]]
* {{bt-latbel|Hogna irascibilis|}} &lt;small&gt;(O. Pickard-Cambridge, 1885)&lt;/small&gt; — [[Туркменістан]]
* {{bt-latbel|Hogna irumua|}} &lt;small&gt;(Strand, 1913)&lt;/small&gt; — [[Цэнтральная Афрыка]]
* {{bt-latbel|Hogna isambertoi|}} &lt;small&gt;Crespo, 2022&lt;/small&gt; — [[Мадэйра]]
* {{bt-latbel|Hogna jacquesbreli|}} &lt;small&gt;Baert &amp; Maelfait, 2008&lt;/small&gt; — [[Галапагоскія астравы]]
* {{bt-latbel|Hogna jiafui|}} &lt;small&gt;Peng et al., 1997&lt;/small&gt; — [[Кітай]]
* {{bt-latbel|Hogna juanensis|}} &lt;small&gt;(Strand, 1907)&lt;/small&gt; — [[Мазамбік]]
* {{bt-latbel|Hogna junco|}} &lt;small&gt;Baert &amp; Maelfait, 2008&lt;/small&gt; — [[Галапагоскія астравы]]
* {{bt-latbel|Hogna kabwea|}} &lt;small&gt;Roewer, 1959&lt;/small&gt; — Конга
* {{bt-latbel|Hogna kankunda|}} &lt;small&gt;Roewer, 1959&lt;/small&gt; — Конга
* {{bt-latbel|Hogna karschi|}} &lt;small&gt;(Roewer, 1951)&lt;/small&gt; — [[Сан-Тамэ]]
* {{bt-latbel|Hogna kuyani|}} &lt;small&gt;Framenau, Gotch &amp; A[[ЗША]]tin, 2006&lt;/small&gt; — [[Аўстралія]]
* {{bt-latbel|Hogna labrea|}} &lt;small&gt;(Chamberlin &amp; Ivie, 1942)&lt;/small&gt; — [[ЗША]]
* {{bt-latbel|Hogna lacertosa|}} &lt;small&gt;(L. Koch, 1877)&lt;/small&gt; — Паўднёвая [[Аўстралія]]
* {{bt-latbel|Hogna lambarenensis|}} &lt;small&gt;(Simon, 1910)&lt;/small&gt; — Конга
* {{bt-latbel|Hogna landanae|}} &lt;small&gt;(Simon, 1877)&lt;/small&gt; — Заходняя Афрыка, [[Ангола]]
* {{bt-latbel|Hogna landanella|}} &lt;small&gt;Roewer, 1959&lt;/small&gt; — [[Ангола]]
* {{bt-latbel|Hogna lenta|}} &lt;small&gt;(Hentz, 1844)&lt;/small&gt; — [[ЗША]]
* {{bt-latbel|Hogna leprieuri|}} &lt;small&gt;(Simon, 1876)&lt;/small&gt; — Algeria
* {{bt-latbel|Hogna leucocephala|}} &lt;small&gt;(L. Koch, 1879)&lt;/small&gt; — [[Казахстан]]
* {{bt-latbel|Hogna levis|}} &lt;small&gt;(Karsch, 1879)&lt;/small&gt; — [[Заходняя Афрыка|Заходняя]], [[Цэнтральная Афрыка]]
* {{bt-latbel|Hogna liberiaca|}} &lt;small&gt;Roewer, 1959&lt;/small&gt; — [[Ліберыя]]
* {{bt-latbel|Hogna ligata|}} &lt;small&gt;(O. Pickard-Cambridge, 1869)&lt;/small&gt; — [[Востраў Святой Алены]]
* {{bt-latbel|Hogna likelikeae|}} &lt;small&gt;(Simon, 1900)&lt;/small&gt; — [[Гаваі]]
* {{bt-latbel|Hogna litigiosa|}} &lt;small&gt;Roewer, 1959&lt;/small&gt; — [[Ангола]]
* {{bt-latbel|Hogna longitarsis|}} &lt;small&gt;(F. O. Pickard-Cambridge, 1902)&lt;/small&gt; — [[Мексіка]], [[Коста-Рыка]], [[Панама]]
* {{bt-latbel|Hogna luctuosa|}} &lt;small&gt;(Mello-Leitão, 1947)&lt;/small&gt; — [[Бразілія]]
* {{bt-latbel|Hogna luederitzi|}} &lt;small&gt;(Simon, 1910)&lt;/small&gt; — [[Намібія]], [[Паўднёвая Афрыка]]
* {{bt-latbel|Hogna lufirana|}} &lt;small&gt;(Roewer, 1960)&lt;/small&gt; — Конга
* {{bt-latbel|Hogna lupina|}} &lt;small&gt;(Karsch, 1879)&lt;/small&gt; — [[Шры-Ланка]]
* {{bt-latbel|Hogna maasi|}} &lt;small&gt;(Gertsch &amp; Wallace, 1937)&lt;/small&gt; — [[Мексіка]]
* {{bt-latbel|Hogna mabwensis|}} &lt;small&gt;Roewer, 1959&lt;/small&gt; — Конга
* {{bt-latbel|Hogna maderiana|}} &lt;small&gt;(Walckenaer, 1837)&lt;/small&gt; — [[Мадэйра]]
* {{bt-latbel|Hogna magnosepta|}} &lt;small&gt;(Guy, 1966)&lt;/small&gt; — [[Марока]]
* {{bt-latbel|Hogna maheana|}} &lt;small&gt;Roewer, 1959&lt;/small&gt; — [[Сейшэльскія астравы]]
* {{bt-latbel|Hogna manicola|}} &lt;small&gt;(Strand, 1906)&lt;/small&gt; — [[Эфіопія]]
* {{bt-latbel|Hogna maroccana|}} &lt;small&gt;(Roewer, 1960)&lt;/small&gt; — [[Марока]]
* {{bt-latbel|Hogna maruana|}} &lt;small&gt;(Roewer, 1960)&lt;/small&gt; — [[Камерун]]
* {{bt-latbel|Hogna massaiensis|}} &lt;small&gt;(Roewer, 1960)&lt;/small&gt; — [[Танзанія]]
* {{bt-latbel|Hogna massauana|}} &lt;small&gt;Roewer, 1959&lt;/small&gt; — [[Эфіопія]]
* {{bt-latbel|Hogna maurusia|}} &lt;small&gt;(Simon, 1909)&lt;/small&gt; — [[Марока]]
* {{bt-latbel|Hogna medellina|}} &lt;small&gt;(Strand, 1914)&lt;/small&gt; — [[Калумбія]]
* {{bt-latbel|Hogna miami|}} &lt;small&gt;(Wallace, 1942)&lt;/small&gt; — [[ЗША]]
* {{bt-latbel|Hogna migdilybs|}} &lt;small&gt;(Simon, 1886)&lt;/small&gt; — [[Сенегал]]
* {{bt-latbel|Hogna morosina|}} &lt;small&gt;(Banks, 1909)&lt;/small&gt; — [[Коста-Рыка]]
* {{bt-latbel|Hogna munoiensis|}} &lt;small&gt;Roewer, 1959&lt;/small&gt; — Конга
* {{bt-latbel|Hogna nairobia|}} &lt;small&gt;(Roewer, 1960)&lt;/small&gt; — [[Кенія]]
* {{bt-latbel|Hogna nefasta|}} &lt;small&gt;Tongiorgi, 1977&lt;/small&gt; — [[Востраў Святой Алены]]
* {{bt-latbel|Hogna nervosa|}} &lt;small&gt;(Keyserling, 1891)&lt;/small&gt; — [[Бразілія]]
* {{bt-latbel|Hogna nigerrima|}} &lt;small&gt;(Roewer, 1960)&lt;/small&gt; — [[Танзанія]]
* {{bt-latbel|Hogna nigrichelis|}} &lt;small&gt;(Roewer, 1955)&lt;/small&gt; — [[Іран]]
* {{bt-latbel|Hogna nigrosecta|}} &lt;small&gt;(Mello-Leitão, 1940)&lt;/small&gt; — [[Аргенціна]]
* {{bt-latbel|Hogna nimia|}} &lt;small&gt;Roewer, 1959&lt;/small&gt; — [[Танзанія]]
* {{bt-latbel|Hogna nonannulata|}} &lt;small&gt;Wunderlich, 1995&lt;/small&gt; — [[Мадэйра]]
* {{bt-latbel|Hogna nychthemera|}} &lt;small&gt;(Bertkau, 1880)&lt;/small&gt; — [[Бразілія]]
* {{bt-latbel|Hogna oaxacana|}} &lt;small&gt;(Gertsch &amp; Wallace, 1937)&lt;/small&gt; — [[Мексіка]]
* {{bt-latbel|Hogna ocellata|}} &lt;small&gt;(L. Koch, 1878)&lt;/small&gt; — [[Азербайджан]]
* {{bt-latbel|Hogna ocyalina|}} &lt;small&gt;(Simon, 1910)&lt;/small&gt; — [[Намібія]]
* {{bt-latbel|Hogna optabilis|}} &lt;small&gt;Roewer, 1959&lt;/small&gt; — Конга
* {{bt-latbel|Hogna ornata|}} &lt;small&gt;(Perty, 1833)&lt;/small&gt; — [[Бразілія]]
* {{bt-latbel|Hogna osceola|}} &lt;small&gt;(Gertsch &amp; Wallace, 1937)&lt;/small&gt; — [[ЗША]]
* {{bt-latbel|Hogna otaviensis|}} &lt;small&gt;(Roewer, 1960)&lt;/small&gt; — [[Намібія]]
* {{bt-latbel|Hogna pardalina|}} &lt;small&gt;(Bertkau, 1880)&lt;/small&gt; — [[Бразілія]]
* {{bt-latbel|Hogna parvagenitalia|}} &lt;small&gt;(Guy, 1966)&lt;/small&gt; — [[Канарскія астравы]]
* {{bt-latbel|Hogna patens|}} &lt;small&gt;Roewer, 1959&lt;/small&gt; — [[Зімбабвэ]]
* {{bt-latbel|Hogna patricki|}} &lt;small&gt;(Purcell, 1903)&lt;/small&gt; — [[Паўднёвая Афрыка]]
* {{bt-latbel|Hogna pauciguttata|}} &lt;small&gt;Roewer, 1959&lt;/small&gt; — [[Мазамбік]]
* {{bt-latbel|Hogna persimilis|}} &lt;small&gt;(Banks, 1898)&lt;/small&gt; — [[Мексіка]]
* {{bt-latbel|Hogna perspicua|}} &lt;small&gt;Roewer, 1959&lt;/small&gt; — [[Эфіопія]]
* {{bt-latbel|Hogna petersi|}} &lt;small&gt;(Karsch, 1878)&lt;/small&gt; — [[Мазамбік]]
* {{bt-latbel|Hogna petiti|}} &lt;small&gt;(Simon, 1876)&lt;/small&gt; — Конга
* {{bt-latbel|Hogna placata|}} &lt;small&gt;Roewer, 1959&lt;/small&gt; — [[Лесота]]
* {{bt-latbel|Hogna planithoracis|}} &lt;small&gt;(Mello-Leitão, 1938)&lt;/small&gt; — [[Аргенціна]]
* {{bt-latbel|Hogna posticata|}} &lt;small&gt;(Banks, 1904)&lt;/small&gt; — [[ЗША]]
* {{bt-latbel|Hogna principum|}} &lt;small&gt;(Simon, 1910)&lt;/small&gt; — [[Прынсіпэ]]
* {{bt-latbel|Hogna propria|}} &lt;small&gt;Roewer, 1959&lt;/small&gt; — [[Танзанія]]
* {{bt-latbel|Hogna proterva|}} &lt;small&gt;Roewer, 1959&lt;/small&gt; — Конга
* {{bt-latbel|Hogna pseudoceratiola|}} &lt;small&gt;(Wallace, 1942)&lt;/small&gt; — [[ЗША]]
* {{bt-latbel|Hogna pseudoradiata|}} &lt;small&gt;(Guy, 1966)&lt;/small&gt; — магчыма [[Марока]]
* {{bt-latbel|Hogna pulchella|}} &lt;small&gt;(Keyserling, 1877)&lt;/small&gt; — [[Калумбія]]
* {{bt-latbel|Hogna pulla|}} &lt;small&gt;(Bösenberg &amp; Lenz, 1895)&lt;/small&gt; — [[Усходняя Афрыка]]
* {{bt-latbel|Hogna pulloides|}} &lt;small&gt;(Strand, 1908)&lt;/small&gt; — [[Эфіопія]]
* {{bt-latbel|Hogna radiata|}} &lt;small&gt;(Latreille, 1817)&lt;/small&gt; ([[тыпавы від]]) — [[Еўропа]], [[Турцыя]], [[Каўказ]], [[Расія]] (ад [[Еўропа|Еўропы]] да [[Паўднёвая Сібір|Паўднёвай Сібіры]]), [[Казахстан]], [[Ірак]], [[Іран]], [[Цэнтральная Азія]]
* {{bt-latbel|Hogna raffrayi|}} &lt;small&gt;(Simon, 1876)&lt;/small&gt; — [[Усходняя Афрыка]], [[Занзібар]]
* {{bt-latbel|Hogna reducta|}} &lt;small&gt;(Bryant, 1942)&lt;/small&gt; — [[Віргінскія астравы]]
* {{bt-latbel|Hogna reimoseri|}} &lt;small&gt;Roewer, 1959&lt;/small&gt; — [[Эфіопія]]
* {{bt-latbel|Hogna rizali|}} &lt;small&gt;Barrion &amp; Litsinger, 1995&lt;/small&gt; — [[Філіпіны]]
* {{bt-latbel|Hogna rubetra|}} &lt;small&gt;(Schenkel, 1963)&lt;/small&gt; — [[Кітай]]
* {{bt-latbel|Hogna rubromandibulata|}} &lt;small&gt;(O. Pickard-Cambridge, 1885)&lt;/small&gt; — [[Ярканд]], [[Каракарум]]
* {{bt-latbel|Hogna rufimanoides|}} &lt;small&gt;(Strand, 1908)&lt;/small&gt; — [[Перу]], [[Балівія]]
* {{bt-latbel|Hogna ruricolaris|}} &lt;small&gt;(Simon, 1910)&lt;/small&gt; — [[Батсвана]]
* {{bt-latbel|Hogna sanctithomasi|}} &lt;small&gt;(Petrunkevitch, 1926)&lt;/small&gt;
* {{bt-latbel|Hogna sanctivincentii|}} &lt;small&gt;(Simon, 1897)&lt;/small&gt; — [[Віргінскія астравы]]
* {{bt-latbel|Hogna sanisabel|}} &lt;small&gt;(Strand, 1909)&lt;/small&gt; — [[Уругвай]]
* {{bt-latbel|Hogna schreineri|}} &lt;small&gt;(Purcell, 1903)&lt;/small&gt; — [[Намібія]], [[Паўднёвая Афрыка]]
* {{bt-latbel|Hogna schultzei|}} &lt;small&gt;(Simon, 1910)&lt;/small&gt; — [[Намібія]]
* {{bt-latbel|Hogna senilis|}} &lt;small&gt;(L. Koch, 1877)&lt;/small&gt; — [[Новы Паўднёвы Уэльс]]
* {{bt-latbel|Hogna simoni|}} &lt;small&gt;Roewer, 1959&lt;/small&gt; — [[Камерун]], Конга, [[Ангола]]
* {{bt-latbel|Hogna simplex|}} &lt;small&gt;(L. Koch, 1882)&lt;/small&gt; — [[Маёрка]]
* {{bt-latbel|Hogna sinaia|}} &lt;small&gt;Roewer, 1959&lt;/small&gt; — [[Егіпет]]
* {{bt-latbel|Hogna snodgrassi|}} &lt;small&gt;Banks, 1902&lt;/small&gt; — [[Галапагоскія астравы]]
* {{bt-latbel|Hogna spenceri|}} &lt;small&gt;(Pocock, 1898)&lt;/small&gt; — [[Руанда]], [[Паўднёвая Афрыка]]
* {{bt-latbel|Hogna sternalis|}} &lt;small&gt;(Bertkau, 1880)&lt;/small&gt; — [[Бразілія]]
* {{bt-latbel|Hogna stictopyga|}} &lt;small&gt;(Thorell, 1895)&lt;/small&gt; — [[Індыя]], [[М'янма]], [[Сінгапур]]
* {{bt-latbel|Hogna straeleni|}} &lt;small&gt;Roewer, 1959&lt;/small&gt; — Конга, [[Руанда]], [[Танзанія]]
* {{bt-latbel|Hogna subaustralis|}} &lt;small&gt;(Strand, 1908)&lt;/small&gt; — [[Перу]]
* {{bt-latbel|Hogna subligata|}} &lt;small&gt;(L. Koch, 1877)&lt;/small&gt; — [[Квінсланд]]
* {{bt-latbel|Hogna subtilis|}} &lt;small&gt;(Bryant, 1942)&lt;/small&gt; — [[Віргінскія астравы]]
* {{bt-latbel|Hogna suprenans|}} &lt;small&gt;(Chamberlin, 1924)&lt;/small&gt; — [[ЗША]]
* {{bt-latbel|Hogna swakopmundensis|}} &lt;small&gt;(Strand, 1916)&lt;/small&gt; — [[Намібія]]
* {{bt-latbel|Hogna tantilla|}} &lt;small&gt;(Bryant, 1948)&lt;/small&gt; — [[Іспаньёла]]
* {{bt-latbel|Hogna taurirtensis|}} &lt;small&gt;(Schenkel, 1937)&lt;/small&gt; — [[Марока]]
* {{bt-latbel|Hogna ternetzi|}} &lt;small&gt;(Mello-Leitão, 1939)&lt;/small&gt; — [[Парагвай]]
* {{bt-latbel|Hogna teteana|}} &lt;small&gt;Roewer, 1959&lt;/small&gt; — [[Мазамбік]]
* {{bt-latbel|Hogna thetis|}} &lt;small&gt;(Simon, 1910)&lt;/small&gt; — [[Прынсіпэ]]
* {{bt-latbel|Hogna tigana|}} &lt;small&gt;(Gertsch &amp; Wallace, 1935)&lt;/small&gt; — [[ЗША]]
* {{bt-latbel|Hogna timuqua|}} &lt;small&gt;(Wallace, 1942)&lt;/small&gt; — [[ЗША]]
* {{bt-latbel|Hogna tivior|}} &lt;small&gt;(Chamberlin &amp; Ivie, 1936)&lt;/small&gt; — [[Панама]]
* {{bt-latbel|Hogna tlaxcalana|}} &lt;small&gt;(Gertsch &amp; Davis, 1940)&lt;/small&gt; — [[Мексіка]]
* {{bt-latbel|Hogna transvaalica|}} &lt;small&gt;(Simon, 1898)&lt;/small&gt; — [[Паўднёвая Афрыка]]
* {{bt-latbel|Hogna travassosi|}} &lt;small&gt;(Mello-Leitão, 1939)&lt;/small&gt; — [[Бразілія]]
* {{bt-latbel|Hogna truculenta|}} &lt;small&gt;(O. Pickard-Cambridge, 1876)&lt;/small&gt; — [[Егіпет]]
* {{bt-latbel|Hogna trunca|}} &lt;small&gt;Yin, Bao &amp; Zhang, 1996&lt;/small&gt; — [[Кітай]]
* {{bt-latbel|Hogna unicolor|}} &lt;small&gt;Roewer, 1959&lt;/small&gt; — [[Мазамбік]]
* {{bt-latbel|Hogna vachoni|}} &lt;small&gt;Caporiacco, 1954&lt;/small&gt; — [[Французская Гвіяна]]
* {{bt-latbel|Hogna variolosa|}} &lt;small&gt;(Mello-Leitão, 1941)&lt;/small&gt; — [[Аргенціна]]
* {{bt-latbel|Hogna ventrilineata|}} &lt;small&gt;Caporiacco, 1954&lt;/small&gt; — [[Французская Гвіяна]]
* {{bt-latbel|Hogna volxemi|}} &lt;small&gt;(Bertkau, 1880)&lt;/small&gt; — [[Бразілія]]
* {{bt-latbel|Hogna vulpina|}} &lt;small&gt;(C. L. Koch, 1847)&lt;/small&gt; — [[Бразілія]]
* {{bt-latbel|Hogna wallacei|}} &lt;small&gt;(Chamberlin &amp; Ivie, 1944)&lt;/small&gt; — [[ЗША]]
* {{bt-latbel|Hogna watsoni|}} &lt;small&gt;(Gertsch, 1934)&lt;/small&gt; — [[ЗША]]
* {{bt-latbel|Hogna willeyi|}} &lt;small&gt;(Pocock, 1899)&lt;/small&gt; — [[Архіпелаг Бісмарка]]
* {{bt-latbel|Hogna yauliensis|}} &lt;small&gt;(Strand, 1908)&lt;/small&gt; — [[Перу]]
* {{bt-latbel|Hogna zorodes|}} &lt;small&gt;(Mello-Leitão, 1942)&lt;/small&gt; — [[Аргенціна]]
* {{bt-latbel|Hogna zuluana|}} &lt;small&gt;Roewer, 1959&lt;/small&gt; — [[Паўднёвая Афрыка]]
{{канец кал}}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==

* {{Кніга|аўтар=Benjamin J. Kaston|загаловак=How to know the spiders|год=1978|выданне=3. ed|месца=Dubuque, Iowa|выдавецтва=Brown|старонак=272|серыя=The Picture key nature series|isbn=978-0-697-04898-1, 978-0-697-04899-8}}
{{Бібліяінфармацыя}} 
{{ізаляваны артыкул|date=2025-02-14}}

[[Катэгорыя:Павукі-ваўкі]]</text>
      <sha1>lnvfqfg6ldozmkwpahfdu6uuln32oaf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Удзельнік:Maksim L./Чарнавік 4</title>
    <ns>2</ns>
    <id>785682</id>
    <revision>
      <id>5153247</id>
      <parentid>4966383</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T18:13:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5153247</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1297" sha1="f5oz37yc7jh4r62zuysuxlzfp6shcft" xml:space="preserve">'''Вадзім Вілейта''' (''Vadim Vileita''; нар. 1983) -- перакладчык, палітолаг.

Нарадзіўся ў Беларусі. З пачатку 2000-х гадоў жыве ў Літве. Скончыў Інстытут міжнародных адносін і палітычных навук Віленскага ўніверсітэта, магістарскую працу «Сек'юрыцізацыя літвінізма ў Літве» прысвяціў рэакцыі літоўскага грамадства на &quot;[[Ліцвінства|літвінізм]]&quot; у розныя часы.&lt;ref name=&quot;Валкаускас&quot;&gt;{{артыкул|спасылка=https://web.archive.org/web/20240913032819/https://www.lrt.lt/ru/novosti/17/2068525/strakh-pered-litvinizmom-kakaia-belarus-nuzhna-litve-avtoritarnaia-ili-demokraticheskaia|аўтар=Томас Валкаускас|загаловак=Страх перед литвинизмом. Какая Беларусь нужна Литве: авторитарная или демократическая?|год=2023|выданне=Lietuvos nacionalinis radijas ir televizija|месяц=сентября|чысло=4}}&lt;/ref&gt;

* http://viaf.org/viaf/30151110822437062906

* https://www.facebook.com/vadzim.vileita/</text>
      <sha1>f5oz37yc7jh4r62zuysuxlzfp6shcft</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gurtam</title>
    <ns>0</ns>
    <id>793210</id>
    <revision>
      <id>5153188</id>
      <parentid>5120193</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T14:16:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5153188</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16544" sha1="c0bedt3urrmd93u5tlahz0wmmpnlssc" xml:space="preserve">{{Short description|Кампанія, якая распрацоўвае праграмнае забеспячэнне для лічбавізацыі аўтапаркаў і тэлематыкі}}
{{Кампанія 
| name = ''Gurtam''
| trading_name = 
| logo = Gurtam Logo 2024.svg
| logo_size = 250px
| type = [[Прыватная кампанія]]
| slogan = 
| parent = 
| foundation = 2002
| location = [[Літва]], [[Вільня]]
| key_people = Аляксей Шчурко (сузаснавальнік, галоўны архітэктар Gurtam)&lt;br&gt;Дзяніс Страх (сузаснавальнік, кіраўнік цэнтра распрацоўкі)&lt;br&gt;Аляксандр Куўшынаў (дырэктар Wialon)
| industry = [[Кіраванне аўтапаркам]]&lt;br&gt;[[Тэлематыка]]&lt;br&gt;[[Інтэрнэт рэчаў|IoT]]
| num_employees = 300 (2022)
| num_locations = 5 офісаў, у тым ліку галоўны:&lt;br&gt;[[Літва]] (Вільня)&lt;br&gt;[[Грузія]] (Тбілісі)&lt;br&gt;[[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] (Бостан)&lt;br&gt;[[Аб’яднаныя Арабскія Эміраты]] (Дубай)&lt;br&gt;[[Аргенціна]] (Буэнас-Айрэс)
| products =
| homepage = 
}}

'''Gurtam''' ({{lang-be|гуртам}}, літаральна «разам») — міжнародная IT-кампанія беларускага паходжання, якая спецыялізуецца на аўтаматызацыі аўтапаркаў, GPS-маніторынгу і [[Інтэрнэт рэчаў|IoT]]-рашэннях.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.forbes.com/councils/forbestechcouncil/2025/06/20/from-tracking-to-intelligence-the-next-leap-in-fleet-digitalization/ |title=From Tracking To Intelligence: The Next Leap In Fleet Digitalization |website=Forbes |date=20 чэрвеня 2025 |access-date=23 верасня 2025}}&lt;/ref&gt; Кампанія найбольш вядомая сваёй платформай [[Wialon]], якая аб’ядноўвае больш за 4 мільёна транспартных сродкаў і іншых актываў па ўсім свеце, што робіць яе адным з сусветных лідараў ў сваёй галіне. Бізнес-сетка кампаніі ўключае больш за 2 500 партнёраў, у тым ліку пастаўшчыкоў паслуг і сістэмных інтэгратараў, у больш чым 150 краінах.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://gurtam.com/en/news/gurtam-in-2023-annual-results |title=Gurtam у 2023 годзе: вынікі года |website=Gurtam |date=29 студзеня 2024 |access-date=23 верасня 2025 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Паводле даследавання Berg Insight, Wialon з’яўляецца вядучай платформай для кіравання аўтапаркамі у краінах Цэнтральнай і Усходняй Еўропы і адной з найбуйнейшых тэлематычных платформаў у свеце.&lt;ref&gt;{{cite report |url=https://media.berginsight.com/2024/03/29160558/bi-globalfm-2024-ps.pdf |title=Global Fleet Management Market |publisher=Berg Insight |date=22 сакавіка 2024 |access-date=23 верасня 2025 |format=pdf |quote=Gurtam з’яўляецца вядучым пастаўшчыком ПЗ для кіравання аўтапаркамі ва Усходняй Еўропе і Цэнтральнай Азіі і ўваходзіць у лік найбуйнейшых пастаўшчыкоў тэлематычнага ПЗ у свеце. |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Кампанія таксама мае моцныя пазіцыі на рынках, якія развіваюцца, у тым ліку ў Лацінскай Амерыцы і Паўднёва-Усходняй Азіі.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.berginsight.com/the-installed-base-of-fleet-management-systems-in-latin-america-will-reach-166-million-units-by-2029 |title=The installed base of fleet management systems in Latin America will reach 16.6 million units by 2029 |website=Berg Insight |date=10 верасня 2024 |access-date=23 верасня 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.berginsight.com/the-installed-base-of-fleet-management-systems-in-southeast-asia-to-reach-54-million-units-by-2028 |title=The installed base of fleet management systems in Southeast Asia to reach 5.4 million units by 2028 |website=Berg Insight |date=27 жніўня 2024 |access-date=23 верасня 2025}}&lt;/ref&gt;

== Гісторыя ==
Кампанія '''Gurtam''' была заснаваная ў 2002 годзе ў [[Мінск]]у, [[Беларусь|Беларусі]]. Першапачаткова яна займалася распрацоўкай праграмнага забеспячэння для сістэм адсочвання транспарту, што прывяло да стварэння асноўнай платформы Wialon.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://gurtam.com/en/blog/gurtam-history-the-beginning |title=Gurtam history. The beginning |website=Gurtam |date=25 ліпеня 2017 |access-date=23 верасня 2025}}&lt;/ref&gt;

=== Ранейшыя часы ===
У 2010-х гадах кампанія актыўна пашырала сваю дзейнасць. Да 2011 года на Wialon адсочвалася 100 тысяч аб’ектаў, а ў лістападзе 2016 года гэтая лічба дасягнула 1 мільёна.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://gurtam.com/en/blog/wialon-hits-a-million |title=Wialon hits a million! |website=Gurtam |date=3 лістапада 2016 |access-date=23 верасня 2025}}&lt;/ref&gt; У гэты перыяд Gurtam адкрыла міжнародныя офісы, у тым ліку ў Дубаі (2013)&lt;ref&gt;https://devby.io/news/idem-na-blizhniy-vostok-novyy-ofis-gurtam-v-dubae#comments&lt;/ref&gt; і Бостане (2014).&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://gurtam.com/en/news/gurtam-office-in-dubai |title=Gurtam office in Dubai |website=Gurtam |date=15 мая 2013 |access-date=23 верасня 2025 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://gurtam.com/en/blog/gurtam-opens-the-us-office-and-becomes-the-iac-member |title=Gurtam Opens the US Office and Becomes the IAC Member |website=Gurtam |date=21 мая 2014 |access-date=23 верасня 2025}}&lt;/ref&gt; У 2016 годзе быў адкрыты офіс у Буэнас-Айрэсе, Аргенціна.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://gurtam.com/en/blog/gurtam-launches-the-new-office-in-latin-america |title=Gurtam Launches the New Office in Latin America |website=Gurtam |date=22 снежня 2016 |access-date=23 верасня 2025 |archive-date=7 чэрвеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230607181157/https://gurtam.com/en/blog/gurtam-launches-the-new-office-in-latin-america |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

У 2015 годзе Gurtam арганізавала культурны праект «32 акцэнты беларускай мовы», у межах якога партнёры кампаніі з 32 краін свету запісалі верш «Дзе мой край» Уладзіміра Караткевіча на беларускай мове. Гэтая ініцыятыва была накіравана на папулярызацыю беларускай мовы і пазнаёмленне з ёй замежных партнёраў.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://devby.io/news/32-aktsenty-belaruskay-movy |title=32 акцэнты беларускай мовы |website=dev.by |date=21 лютага 2015 |access-date=23 верасня 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://budzma.org/news/32-akcenty-byelaruskay-movy.html&lt;/ref&gt;{{YouTube|cQuL99Xts6A}}

У 2017 годзе кампанія адсвяткавала сваё 15-годдзе і запусціла платформу [[Flespi]], якая працуе па мадэлі backend-as-a-service (PaaS) і прызначана для шырокага спектру IoT- і тэлематычных прыкладанняў.&lt;ref&gt;https://devby.io/news/den-rozhdeniya-kompanii-ili-15-gado-myane-nathnyae-gurtam&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://flespi.com/blog/flespi-is-officially-on-the-market |title=Flespi is officially on the market |website=Flespi |date=6 снежня 2017 |access-date=23 верасня 2025}}&lt;/ref&gt; У 2019 годзе колькасць падключаных аб’ектаў на Wialon дасягнула 2 мільёнаў.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://gurtam.com/en/blog/2-million-units-on-wialon-new-height-for-gurtam |title=2 million units on Wialon: a new height for Gurtam |website=Gurtam |date=23 мая 2019 |access-date=23 верасня 2025}}&lt;/ref&gt; У 2020 годзе Gurtam заснавала штогадовы міжнародны конкурс «IoT Project of the Year» для прызнання лепшых тэлематычных праектаў.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://iot-project.com/ |title=IoT Project of the Year |website=iot-project.com |access-date=23 верасня 2025}}&lt;/ref&gt;

=== 2020 і далей ===
[[Файл:Блогер Мікіта Мелказёраў бярэ інтэрв'ю для праекта Жыцьцё-маліна.png|thumb|Блогер [[Мікіта Мелказёраў]] бярэ інтэрв’ю для праекта Жыццё-маліна]]
У 2020 годзе кампанія выказала падтрымку пратэстам у Беларусі. Суаснавальнік кампаніі Аляксей Шчурко быў уключаны ў першы склад Каардынацыйнай рады. &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://nashaniva.com/257278 |title=Апублікаваны склад Каардынацыйнай рады |website=Nasha Niva |date=17 жніўня 2020 |access-date=…}}&lt;/ref&gt; Таксама ён заяўляў пра тое, што кампанія гатова ахвяраваць 500 000 даляраў на рэабілітацыю ахвяр пратэстаў. &lt;ref&gt;https://devby.io/news/gurtam-vydelit-500-tysyach&lt;/ref&gt;
{{blockquote|У жніўні 2020 года адзін з кіраўнікоў кампаніі, Аляксандр Куўшынаў, быў затрыманы падчас пратэстаў у Мінску. Паводле паведамленняў праваабарончага цэнтра «Вясна», яго ў аўтазак несьлі на ровары, а ўжо ў аўтазаку ён выпадкова сустрэў свайго брата — супрацоўніка іншай беларускай IT-кампаніі [[PandaDoc]]. Гэты выпадак атрымаў шырокі розгалас у беларускіх медыя і стаў адным з сімвалаў салідарнасці IT-супольнасці.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://spring96.org/be/news/98318 |title=У аўтазак несьлі на ровары: гісторыя затрымання супрацоўніка Gurtam |website=Вясна |date=14 жніўня 2020 |access-date=23 верасня 2025 |language=be}}&lt;/ref&gt;}}
У канцы 2020 года кампанія Gurtam пачала рэлакацыю сваёй дзейнасці з Беларусі ў Літву. Паводле інтэрв’ю, яна перавезла больш за 200 супрацоўнікаў разам з іх сем’ямі.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://nashaniva.com/296684 |title=«Мы наймаем людзей і ў Мексіцы, і ў Бразіліі — але лепшых за беларусаў няма |website=Nasha Niva |date=3 жніўня 2022 |access-date=23 верасня 2025}}&lt;/ref&gt;

У 2022 у адказ на расійскую агрэсію ва Украіне, кампанія '''Gurtam''' абвясціла, што ўсе абанентскія сэрвісы, у тым ліку Wialon Hosting і flespi, будуць дасяжныя ўкраінскім кампаніям бясплатна.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://devby.io/news/gurtam-for-ukranians1646050366 |title=Gurtam падтрымае ўкраінскіх кліентаў і партнёраў |website=dev.by |date=28 лютага 2022 |access-date=23 верасня 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://wialon.com/ru/blog/reaching-out-a-helping-hand-how-wialon-supports-its-partner-community-in-ukraine |title=Reaching out a helping hand: how Wialon supports its partner community in Ukraine |website=Wialon Blog |date=10 сакавіка 2022 |access-date=23 верасня 2025}}&lt;/ref&gt; Летам 2023 у інтэрв’ю каналу «[[Жыццё-маліна]]» Аляксандр Куўшынаў заявіў, што аб’ём дапамогі, аказанай украінскім партнёрам у 2022 годзе, перавысіў 500 000 еўра.&lt;ref&gt;https://www.youtube.com/watch?v=Mh2EFM4pz5k&amp;t=55s&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://wialon.com/ru/blog/reaching-out-a-helping-hand-how-wialon-supports-its-partner-community-in-ukraine |title=Reaching out a helping hand: how Wialon supports its partner community in Ukraine |website=Wialon Blog |date=10 сакавіка 2022 |access-date=23 верасня 2025}}&lt;/ref&gt; Нягледзячы на тое, што кампанія была лідарам рынка ў Расіі, на падставе гэтых падзей Gurtam спыніў продажы там, і таксама закрыў свой офіс у Маскве. &lt;ref&gt;https://devby.io/news/gurtam-priostanavlivaet-prodazhi-wialon-i-flespi-v-rossii1646557122&lt;/ref&gt;

Пасля пераносу штаб-кватэры ў Літву Gurtam стала адной з найбольш значных IT-кампаній краіны. Паводле адкрытых даных Дзяржаўнай падатковай інспекцыі Літвы і СМІ, кампанія штогод уваходзіць у лік найбуйнейшых падаткаплацельшчыкаў у IT-сектары. У 2023 годзе Gurtam разам з іншымі беларускімі кампаніямі ўвайшла ў пяцёрку найбуйнейшых IT-плацельшчыкаў у Літве.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://devby.io/be/news/nalogi-v-litve-1738761805 |title=Беларускія IT-кампаніі сталі буйнымі падаткаплацельшчыкамі ў Літве |website=dev.by |date=5 лютага 2025 |access-date=7 кастрычніка 2025 |language=be}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.delfi.lt/ru/economy/dve-kompanii-s-belorusskimi-kornyami-voshli-v-pyaterku-krupneyshih-nalogoplatelshchikov-it-otrasli-v-litve-95124299 |title=Две компании с белорусскими корнями вошли в пятёрку крупнейших налогоплательщиков IT-отрасли в Литве |website=Delfi |date=31 мая 2023 |access-date=7 кастрычніка 2025 |language=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://l24.lt/ru/ekonomika/item/397307-belorusskie-it-kompanii-v-litve-voshli-v-pyaterku-krupnejshikh-nalogoplatelshchikov |title=Белорусские IT-компании в Литве вошли в пятёрку крупнейших налогоплательщиков |website=L24 |date=1 чэрвеня 2023 |access-date=7 кастрычніка 2025 |language=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://news.zerkalo.io/economics/98694.html |title=Белорусские IT-компании в Литве попали в список крупнейших налогоплательщиков |website=Zerkalo.io |date=4 лютага 2025 |access-date=7 кастрычніка 2025 |language=ru}}&lt;/ref&gt;

У 2024 годзе кампанія стала партнёрам міжнароднай некамерцыйнай арганізацыі Fleet Forum для падтрымкі дзіджытацізацыі аўтапаркаў гуманітарных місій.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://telematicswire.net/wialon-joins-fleet-forum-as-knowledge-partner/ |title=Wialon joins Fleet Forum as Knowledge Partner |website=Telematics Wire |date=15 красавіка 2024 |access-date=23 верасня 2025}}&lt;/ref&gt;

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

[[Катэгорыя:Аўтамабільныя тэхналогіі]]
[[Катэгорыя:Інтэрнэт рэчаў]]</text>
      <sha1>c0bedt3urrmd93u5tlahz0wmmpnlssc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Girl (песня The Beatles)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>795060</id>
    <revision>
      <id>5153155</id>
      <parentid>5105469</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T13:05:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5153155</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12945" sha1="dgmg84to0m4iiapgnovfjx7dyjvxqr5" xml:space="preserve">{{Песня
  |Назва     = Girl
  |Вокладка      = 
  |Мова = [[англійская мова|англійская]]
  |Выканаўца  = [[The Beatles]] 
  |Альбом       = [[Rubber Soul]]
  |Дата выпуску      = [[3 снежня]] [[1965]] ([[Вялікабрытанія]])&lt;br&gt;[[6 снежня]] [[1965]] ([[ЗША]])
  |Дата запісу = 11 лістапада 1965
  |Жанр         = [[фолк-рок]]&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=t9eocwUfoSoC&amp;pg=PA53|title=The New Rolling Stone Album Guide|last1=Brackett|first1=Nathan|last2=Hoard|first2=Christian David|date=2004|publisher=Simon and Schuster|isbn=978-0-74320-169-8|page=53}}&lt;/ref&gt;
  |Працягласць = 2:33
  |Лэйбл        = [[Parlophone]]
  |Аўтар  = [[Ленан — Мак-Картні]]
  |Прадзюсар     = [[Джордж Генры Марцін|Джордж Марцін]]
  |Папярэдняя   = [[What Goes On]]
  |Нумар1       = 8
  |Нумар2       = 9
  |Наступная    = [[I'm Looking Through You]]
  |Нумар3       = 10
}}

«'''Girl'''» ({{tr|Дзяўчына}}) — песня гурта «[[The Beatles]]», выпушчаная ў альбоме «''[[Rubber Soul]]''». Песня была напісана [[Джон Ленан|Джонам Ленанам]]&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар = Sheff, David.|частка = |загаловак = Усё, што мы кажам: Апошняе вялікае інтэрв'ю з Джонам Ленанам і Ёка Она|арыгінал = All We Are Saying: The Last Major Interview with John Lennon and Yoko Ono|спасылка =https://archive.org/details/paulmccartneyman00mile|адказны = |выданне = |месца = New York|выдавецтва = St. Martin's Press|год = 2000 |том = |старонкі = [https://archive.org/details/paulmccartneyman00mile/page/197 197]|старонак = |серыя = |isbn = 0-8050-5249-6}}&lt;/ref&gt; і [[Пол Мак-Картні|Полам Мак-Картні]]&lt;ref name=Miles&gt;{{кніга|аўтар = Miles, Barry.|частка = |загаловак = Пол Мак-Картні: Праз шмат гадоў|арыгінал = Paul McCartney: Many Years From Now|спасылка =https://archive.org/details/paulmccartneyman00mile|адказны = |выданне = |месца = New York|выдавецтва = Henry Holt &amp; Company |год = 1997 |том = |старонкі = [https://archive.org/details/paulmccartneyman00mile/page/275 275]-276|старонак = |серыя = |isbn = 0-8050-5249-6}}&lt;/ref&gt;, аднак засноўвалася на задуме Ленана&lt;ref name=Miles /&gt;. Песня была апошняй, якую гурт запісаў для гэтага альбома&lt;ref name=Lewisohn&gt;{{кніга|аўтар = Lewisohn, Мark.|частка = |загаловак=Студыйныя сесіі «The Beatles» |арыгінал = The Beatles Recording Sessions | спасылка =https://archive.org/details/beatlesrecording00lewi|адказны = |выданне = |месца = Нью-Ёрк |выдавецтва = Harmony Books |год = 1988 |том = |старонкі = [https://archive.org/details/beatlesrecording00lewi/page/68 68] |старонак = |серыя = |isbn = 0-517-57066-1}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Macdonald&gt;{{кніга|аўтар = MacDonald, Ian.|частка = |загаловак = Пераварот у мазгах: запісы Бітлз і шасцідзясятыя|арыгінал = Revolution in the Head: The Beatles' Records and the Sixties|спасылка = |адказны = |выданне = 2|месца = London|выдавецтва = Pimlico|год = 2005|том = |старонкі = 181|allpages = |серыя = |isbn = 1-844-13828-3}}&lt;/ref&gt;.

== Песня ==
Песня ўяўляе сабой лірычную баладу, у якой выканаўца апавядае пра дзяўчыну, якую ён кахае, аднак наконт якой ён адчувае пэўную асцярогу: «''Яна з тых дзяўчат, якія цябе прыніжаюць, калі сябры побач, і ты адчуваеш сябе дурнем''»&lt;ref&gt;Тэкст арыгіналу: «''She’s the kind of girl who puts you down when friends are there, you feel a fool''».&lt;/ref&gt;. Песня характарызуецца адносна простым музычным суправаджэннем.

Паводле Мак-Картні, радкі «''Was she told when she was young that pain would lead to pleasure?'' (Можа, у дзяцінстве ёй казалі, што боль прывядзе да задавальнення?)» і «''That a man must break his back to earn his day of leisure?'' (Што чалавек мусіць зламаць сваю спіну, каб заслужыць дзень адпачынку?)» былі напісаны ім&lt;ref name=Miles /&gt;, аднак у 1971 годзе Ленан у сваім інтэрв'ю часопісу «[[Rolling Stone]]» заявіў, што гэтыя радкі былі своеасаблівай з'едлівасцю ў дачыненні да каталіцкай царквы — «пакутуй, і тады ўсё будзе добра»&lt;ref name=Int71&gt;[https://web.archive.org/web/20081229194929/http://beatpatrol.wordpress.com/2008/12/21/jann-s-wenner-john-lennon-the-rolling-stone-interview-1971/ Jann S. Wenner — «John Lennon: The Rolling Stone Interview» (1971)] (спасылка праверана 2 снежня 2010)&lt;/ref&gt;.

У [[Брыдж (музыка)|сярэдняй васьмітактавай секцыі]] песні Мак-Картні і Харысан у выглядзе фону прапяваюць склад «tit-tit-tit», што асобнымі аўтарамі разглядалася як жарт&lt;ref name=Miles /&gt;&lt;ref name=Lewisohn /&gt; (слова «tit» з'яўляецца грубым абазначэннем грудзей), аднак сам Ленан пазней абвергнуў падобныя меркаванні&lt;ref name=Int71 /&gt;. Шматлікія чуткі спарадзіў таксама і доўгі ўдых у прыпеве пасля слоў «''Ah, Girl!''» — некаторым у гэтым чуўся гук зацяжкі [[марыхуана|марыхуанай]]&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар = Hertsgaard, Mark.|частка = |загаловак = Дзень у жыцці: Музыка і артыстызм The Beatles|арыгінал = A Day in the Life: The Music and Artistry of The Beatles|спасылка =https://archive.org/details/dayinlifemusicar0000hert|адказны = |выданне = |месца = New York|выдавецтва = Delacorte Press|год = 1995 |том = |старонкі = [https://archive.org/details/dayinlifemusicar0000hert/page/154 154]|старонак = |серыя = |isbn = 0-385-31377-2}}&lt;/ref&gt;. Узнікненню гэтых чутак садзейнічаў і той факт, што падчас запісу альбома «''Rubber Soul''» удзельнікі гурта былі на піку свайго захаплення марыхуанай&lt;ref name=bb&gt;[http://www.beatlesbible.com/songs/girl/ Біблія The Beatles: Girl] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101124074923/http://www.beatlesbible.com/songs/girl/ |date=24 лістапада 2010 }} (спасылка праверана 2 снежня 2010)&lt;/ref&gt;.

Сам Ленан, відаць, даволі высока цаніў гэтую песню. Ва ўсякім выпадку, у сваім інтэрв'ю часопісу «[[Rolling Stone]]» у 1980 годзе ён сказаў, што сваю песню «Woman» ён «''зрабіў гэтак жа, як і „Girl“ шмат гадоў таму. Таму яна з'яўляецца дарослай версіяй „Girl“''»&lt;ref&gt;[http://www.john-lennon.com/1980rollingstoneinterview.htm Jonathan Cott — «Rolling Stone Interview with John Lennon» (1980)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120728173832/http://www.john-lennon.com/1980rollingstoneinterview.htm |date=28 ліпеня 2012 }} (спасылка праверана 2 снежня 2010)&lt;/ref&gt;.

== Запіс песні ==
Песня была запісана ўвечары 11 лістапада 1965 года, у апошнюю сесію, прысвечаную альбому «''Rubber Soul''»&lt;ref name=bb /&gt;. Асноўная рытм-дарожка была запісана ўсяго з дзвюх спроб, за ёй следаваў запіс некалькіх асобных партый, у прыватнасці, партыя гітары Харысана з эфектам [[Фуз (эфект)|фуз]], якая, аднак, не ўвайшла ў канчатковы варыянт звядзення&lt;ref name=bb /&gt;.

'''У запісе ўдзельнічалі:'''&lt;ref name=Macdonald /&gt;
* [[Джон Ленан]] — вакал, акустычная рытм-гітара
* [[Пол Мак-Картні]] — бас-гітара, падгалоскі
* [[Джордж Харысан]] — сола-гітара, падгалоскі&lt;ref name=Lewisohn /&gt;
* [[Рынга Стар]] — ударныя

== Кавер-версіі ==
* Італьянска-французская спявачка [[Даліда]] запісала гэтую песню на італьянскай мове; песня выйшла пад назвай «Amo» у яе альбоме «Piccolo Ragazzo» (1967).
* Бразільскі выканаўца Ранальда Нагейра, вядомы пад псеўданімам Роні Вон ([[:en:Ronnie Von|Ronnie Von]]), запісаў партугальскую версію песні пад назвай «Meu Bem» у 1966 годзе. Яго версія выйшла раней за афіцыйны рэліз альбома ''Rubber Soul'' у Бразіліі і стала папулярнейшай за арыгінал&lt;ref&gt;[http://www.allmusic.com/artist/p517235 Біяграфія Роні Вона на сайце allmusic.com] (спасылка праверана 2 снежня 2010)&lt;/ref&gt;. Калі версія «The Beatles» стала ратыравацца на бразільских радыёстанцыях, каментатары нярэдка аб'яўлялі яе як «А цяпер прагучыць песня Роні Вона „Girl“ у выкананні „The Beatles“».
* [[Серж Танкян]] шматразова выконваў гэтую песню ўжывую на сваіх канцэртах.
* [[Рэмікс|Рэмікшыраваная]] версія песні ўвайшла (у якасці бонус-трэка для [[iTunes]]) у альбом ''[[Love (альбом The Beatles)|Love]]'' (2006). Дадзеная версія амаль нічым не адрозніваецца ад арыгіналу, за выключэннем некалькіх дапаўненняў: у прыпеве чуваць першыя ноты гітарнага [[Рыф (музыка)|рыфа]] з песні «[[And I Love Her]]» і ледзь заўважны барабанны дробат, запазычаны з песні «[[Being for the Benefit of Mr. Kite!]]».
* [[Мікалай Пятровіч Карачанцаў|Мікалай Карачанцаў]] запісаў гэтую песню на рускай мове пад назвай «Если ты идёшь к любимой» для фільма-канцэрта «Один за всех!» (1985).
* Расійскі гурт «Краденое Солнце» запісаў іранічную версію песні на сваім альбоме «Чукча» (1996).

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [http://www.beatlesbible.com/songs/girl/ Біблія The Beatles: Girl] (спасылка праверана 2 снежня 2010)
* [http://www.icce.rug.nl/~soundscapes/DATABASES/AWP/g.shtml Нататкі Alan W. Pollack пра песню «Girl»] (спасылка праверана 2 снежня 2010)
* [http://www.stevesbeatles.com/songs/girl.asp Тэкст песні]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110514105859/http://www.stevesbeatles.com/songs/girl.asp |date=14 мая 2011 }} (спасылка праверана 2 снежня 2010)
* [http://music-facts.ru/song/The_Beatles/Girl/ Цікавыя факты пра песню] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20251211065230/http://music-facts.ru/song/The_Beatles/Girl/ |date=11 снежня 2025 }} (спасылка праверана 2 снежня 2010)

{{ВС}}

[[Катэгорыя:The Beatles]]</text>
      <sha1>dgmg84to0m4iiapgnovfjx7dyjvxqr5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>I’m Looking Through You</title>
    <ns>0</ns>
    <id>795222</id>
    <revision>
      <id>5153353</id>
      <parentid>5105994</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T09:00:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5153353</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11786" sha1="muvxli55r46yi4h66yz1yirtmp0ua3s" xml:space="preserve">{{Песня
  |Назва     = I'm Looking Through You
  |Вокладка      =
  |Мова = [[англійская мова|англійская]]
  |Выканаўца  = [[The Beatles]]
  |Альбом       = [[Rubber Soul]]
  |Дата выпуску      =
* {{Вялікабрытанія}} 3 снежня 1965
* {{ЗША}} 6 снежня 1965
  | Дата запісу = 24 кастрычніка, 6, 10, 11 лістапада 1965
  |Жанр         = [[фолк-рок]]&lt;ref&gt;Pollack, Alan W. (23 July 1993). [http://www.icce.rug.nl/~soundscapes/DATABASES/AWP/ilty.shtml &quot;I'm Looking Through You&quot;] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110116051850/http://www.icce.rug.nl/~soundscapes/DATABASES/AWP/ilty.shtml |date=16 студзеня 2011 }}. Notes On ... Series.]&lt;/ref&gt;
  |Працягласць = 2:27
  |Лэйбл        = [[Parlophone]]
| Аўтар  = [[Ленан — Мак-Картні]]
  |Прадзюсар     = [[Джордж Генры Марцін|Джордж Марцін]]
  |Папярэдняя   = [[Girl (песня The Beatles)|Girl]]
  |Нумар1       = 9
  |Нумар2       = 10
  |Наступная    = [[In My Life]]
  |Нумар3       = 11
}}

'''«I’m Looking Through You»''' ({{tr|Я цябе не заўважаю}}) — песня гурта «[[The Beatles]]», якая ўпершыню выйшла на альбоме ''«[[Rubber Soul]]»''. Збольшага песня была напісана [[Пол Мак-Картні|Полам Мак-Картні]] (прыпісана аўтарскаму дуэту [[Ленан — Мак-Картні]]).

== Песня ==
Песня напісана пра [[Джэйн Эшэр]], дзяўчыну, з якой Мак-Картні сустракаўся пяць гадоў&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар = Spitz, Bob.|частка = |загаловак = «The Beatles»: Біяграфія|арыгінал = The Beatles: The Biography|спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Boston|выдавецтва = Little, Brown|год = 2005|том = |старонкі = 588|allpages = |серыя = |isbn = 0-316-80352-9}}&lt;/ref&gt;. Словы «You don’t look different, but you have changed» ({{tr|Ты не выглядаеш па-іншаму, але ты змянілася}}) адлюстроўваюць яго незадавальненне гэтымі стасункамі.

== Запіс песні ==
Гурт запісаў некалькі версій гэтай песні ў кастрычніку і лістападзе 1965 года. Першая версія, запісаная 24 кастрычніка на працягу 9 гадзін&lt;ref name=BB&gt;[http://www.beatlesbible.com/songs/im-looking-through-you/ Біблія The Beatles: I’m Looking Through You] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101124070316/http://www.beatlesbible.com/songs/im-looking-through-you/ |date=24 лістапада 2010 }} (спасылка праверана 10 снежня 2010)&lt;/ref&gt;, была павольнейшай і характарызавалася іншым рытмам; у ёй таксама адсутнічала [[Брыдж (музыка)|васьмітактавая секцыя]] са словамі «Why, tell me why…»&lt;ref name=Macdonald&gt;{{кніга|аўтар = Ian MacDonald.|частка = |загаловак = Пераварот у мазгах: запісы «The Beatles» і шасцідзясятыя|арыгінал = Revolution in the Head: The Beatles' Records and the Sixties|спасылка = |адказны = |выданне = 2|месца = London|выдавецтва = Pimlico|год = 2005|том = |старонкі = 174|allpages = |серыя = |isbn = 1-844-13828-3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар = Mark Lewisohn.|частка = |загаловак=Студыйныя сесіі «The Beatles»|арыгінал = The Beatles Recording Sessions | спасылка =https://archive.org/details/beatlesrecording00lewi|адказны = |выданне = |месца = Нью-Ёрк |выдавецтва = Harmony Books |год = 1988 |том = |старонкі = [https://archive.org/details/beatlesrecording00lewi/page/65 65] |старонак = |серыя = |isbn =0-517-57066-1}}&lt;/ref&gt; (гэтая версія была ў далейшым апублікавана ў 1996 годзе ў альбоме-кампіляцыі ''«[[Anthology 2]]»''&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар = Mark Lewisohn.|частка = |загаловак=Каментарыі пра альбом «The Beatles» Anthology 2 |арыгінал = Album notes for Anthology 2 by The Beatles | спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Лондан |выдавецтва = Apple Records |год = 1994 |том = |старонкі =  |старонак = |серыя = |isbn = }}&lt;/ref&gt;). Хутчэйшая версія была запісана 6 лістапада&lt;ref name=BB /&gt;, аднак канчатковая версія была запісана 10 і 11 лістапада (10 чысла гурт запісаў базавую версію, тады як 11 чысла дазапісаў да яе некалькі дадатковых партый)&lt;ref name=Lewisohn68&gt;{{кніга|аўтар = Mark Lewisohn.|частка = |загаловак=Студыйныя сесіі «The Beatles» |арыгінал = The Beatles Recording Sessions | спасылка =https://archive.org/details/beatlesrecording00lewi|адказны = |выданне = |месца = Нью-Ёрк |выдавецтва = Harmony Books |год = 1988 |том = |старонкі = [https://archive.org/details/beatlesrecording00lewi/page/68 68] |старонак = |серыя = |isbn = 0-517-57066-1}}&lt;/ref&gt;.

'''У запісе ўдзельнічалі&lt;ref name=Macdonald /&gt;:'''
* [[Пол Мак-Картні]] — вакал (двойчы запісаная і зведзеная ў адну партыя), акустычная рытм-гітара, бас-гітара, сола-гітара
* [[Джон Ленан]] — падгалоскі, акустычная рытм-гітара
* [[Джордж Харысан]] — гітара
* [[Рынга Стар]] — ударныя, бубен, [[арган Хаманда]]

Варта адзначыць, што Іэн Макдональд не ўпэўнены, ці сапраўды Харысан выконваў якую-небудзь партыю на гітары&lt;ref name=Macdonald /&gt;. Гэтак жа супярэчлівыя меркаванні пра тое, ці выконваў Рынга Стар якую-небудзь партыю на аргане Хаманда (нягледзячы на тое, што Іэн Макдональд прыводзіць гэтыя даныя, Марк Льюісан адзначае, што ніякай партыі аргана ў кампазіцыі не чуваць і што гэты інструмент не згадваецца ў інфармацыйных матэрыялах студыі пра гэтую песню&lt;ref name=Lewisohn68 /&gt;; зрэшты, Алан Полак указвае на тое, што партыю аргана ўсё-такі чуваць на першай і другой долі пасля кожнага прыпеву&lt;ref&gt;[http://www.icce.rug.nl/~soundscapes/DATABASES/AWP/ilty.shtml Нататкі Alan W. Pollack пра песню «I’m looking through you»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110116051850/http://www.icce.rug.nl/~soundscapes/DATABASES/AWP/ilty.shtml |date=16 студзеня 2011 }} (спасылка праверана 10 снежня 2010)&lt;/ref&gt;). Існуюць таксама меркаванні, што на бубне граў не Стар, а Харысан&lt;ref name=BB /&gt;.

== Крытыка ==
У сваім сучасным аглядзе альбома «[[Rubber Soul]]» для «[[New Musical Express|NME]]» Ален Эванс напісаў, што «I’m Looking Through You» гучыць, «як ранейшыя нумары The Beatles», дадаўшы: «Ціхая рокавая песня пра дзяўчыну, якая змянілася пасля таго, як падвяла свайго хлопца. Рынга на аргане!»&lt;ref&gt;{{cite magazine|title=Beatles Tops |first=Allen|last=Evans|magazine=[[New Musical Express|NME]]|date=1965-12-03|page=8}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|editor-last=Sutherland|editor-first=Steve|title=[[NME Originals]]: Lennon|year=2003|publisher=IPC Ignite!|location=London|page=34}}&lt;/ref&gt; Рэцэнзент «[[Record Mirror]]» адзначыў нязвыклую ролю Стара як прыклад «духу ўсеагульнай далучанасці да ўсяго» на альбоме. Аўтар высока ацаніў рытм песні, вакал Мак-Картні і «выдатную гітарную працу» [[Джордж Харысан|Джорджа Харысана]]&lt;ref&gt;{{cite magazine|title=It's Rubber Soul Time ...|author=RM Disc Jury|magazine=[[Record Mirror]]|date=1965-12-04|page=7}} Даступна на [http://www.rocksbackpages.com/Library/Article/the-beatles-rubber-soul Rock’s Backpages] (патрабуецца падпіска).&lt;/ref&gt;. Нікі Вайн з «[[KRLA Beat]]» апісала трэк як «сапраўды палымяны запіс» і «цудоўную весялосць» з «амаль блюзавым гучаннем»&lt;ref&gt;{{cite magazine|title=The Lowdown on the British ''Rubber Soul'' |author=Eden|magazine=[[KRLA Beat]]|date=1966-01-01|page=15}}&lt;/ref&gt;.

Томас Уорд з [[AllMusic]] называе «I’m Looking Through You» адной з «лепшых» песень на «Rubber Soul» і адной з «малых жамчужын канона The Beatles». Ён вылучае тэкст Мак-Картні, апісваючы яго як адзін з самых «сталых» за той перыяд, і хваліць яго вядучы вакал&lt;ref name=&quot;AllMusic review&quot;&gt;{{cite web |last1=Ward |first1=Thomas |title=The Beatles 'I'm Looking Through You'|url=https://www.allmusic.com/song/im-looking-through-you-mt0010100273 |publisher=[[AllMusic]]|access-date=2019-03-03}}&lt;/ref&gt;.

== Цікавыя факты ==
* На 1:58 песні выразна чуваць, як у Рынга Стара «выпадае» адзін удар малога барабана&lt;ref&gt;[http://www.stevesbeatles.com/songs/im_looking_through_you.asp Анамаліі песні] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111012100439/http://www.stevesbeatles.com/songs/im_looking_through_you.asp |date=12 кастрычніка 2011 }} (спасылка праверана 10 снежня 2010)&lt;/ref&gt;.
* Песня з'яўляецца адной з прайграваемых кампазіцый у камп'ютарнай гульні ''«[[The Beatles: Rock Band]]»''.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [http://www.beatlesbible.com/songs/im-looking-through-you/ Біблія The Beatles: I’m Looking Through You] {{v|2016|08|30}}
* [http://www.icce.rug.nl/~soundscapes/DATABASES/AWP/ilty.shtml Нататкі Alan W. Pollack пра песню «I’m Looking Through You»] {{v|2016|08|30}}
* [http://www.metrolyrics.com/im-looking-through-you-lyrics-beatles.html Тэкст песні] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190716115807/http://www.metrolyrics.com/im-looking-through-you-lyrics-beatles.html |date=16 ліпеня 2019 }} {{v|2016|08|30}}

{{ВС}}

[[Катэгорыя:The Beatles]]</text>
      <sha1>muvxli55r46yi4h66yz1yirtmp0ua3s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Змрочнае сямігоддзе</title>
    <ns>0</ns>
    <id>795687</id>
    <revision>
      <id>5153320</id>
      <parentid>5152018</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T04:30:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Аляксандр Белы</username>
        <id>46814</id>
      </contributor>
      <comment>[[Катэгорыя:Артыкулы праекта Літвінскі лексікон]]</comment>
      <origin>5153320</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18959" sha1="cwjx376mjhlv0g9hi83y0juj4k0dexi" xml:space="preserve">[[Файл:Franz_Krüger_-_Portrait_of_Emperor_Nicholas_I_-_WGA12289.jpg|міні|Мікалай I.]]
'''Змрочнае сямігоддзе''' (1848—1855; {{lang-ru|Мрачное семилетие}}) — прынятая ў гістарыяграфіі (пераважна расійскай) назва перыяду найбольш рэпрэсіўнай палітыкі [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалая I]], накіраванай на абмежаванне грамадзянскіх і акадэмічных свабод і жорсткае падаўленне іншадумства ў Расійскай імперыі, ў якасці рэакцыі на рэвалюцыйныя падзеі ў Еўропе 1848 году («[[Вясна народаў|Вясну Народаў]]»). Літаратурны крытык [[П. В. Аненкаў]] лічыў, што разам са змрочным сямігоддзем «пачынаецца царства цемры ў Расіі»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://dugward.ru/library/annenkov/annenkov_dve_zimy.html|title=''Анненков П. В.'' Две зимы в провинции и деревне. С генваря 1849 по август 1851 года|website=dugward.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20210929163223/http://dugward.ru/library/annenkov/annenkov_dve_zimy.html|archive-date=2021-09-29|access-date=2021-09-29|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Узмацненне цэнзуры ==

Асцерагаючыся пранікнення «рэвалюцыйнай заразы», Мікалай I у 1848 годзе рэзка ўзмацніў жорсткасць унутранай палітыкі&lt;ref&gt;''Таньшина Н. П.'' Образ власти императора Николая I в представлениях современников-французов // Вестник РГГУ. Серия: Литературоведение. Языкознание. Культурология. — 2017. — № 10—1 (31). Архивировано 29 сентября 2021 года.&lt;/ref&gt;. Іншаземцам быў забаронены ўезд у Расію, а рускім падданым — выезд за мяжу, апроч выпадкаў выключнай дзяржаўнай важнасці. Тыя, хто ўжо знаходзіўся за мяжой, павінны былі вярнуцца пад пагрозай пазбаўлення падданства і канфіскацыі маёнткаў. У лютым 1848 года цар загадаў «скласці камітэт, каб разгледзець, ці правільна дзейнічае цэнзура і выдаюцца часопісы, ці выконваюць дадзеныя кожнаму праграмы»&lt;ref&gt;Русская старина. 1903. Июль. — с. 137.&lt;/ref&gt;. Для нагляду за друкам быў створаны камітэт на чале з вайсковым і дзяржаўным дзеячам [[Д. П. Бутурлін|Д. П. Бутурліным]] — «бутурлінскі камітэт», які правяраў выданні, якія ўжо прайшлі цэнзуру.

== Абмежаванні акадэмічных свабодаў ==

Новым пераследам падвергліся ўніверсітэты (існаваў нават праект іх поўнага закрыцця, але ад яго ўсё ж адмовіліся). У кожным з іх, за выключэннем Маскоўскага, магло вучыцца не больш за трыста студэнтаў. Плата за навучанне ўзрасла, нагляд за студэнтамі і прафесарамі ўзмацніўся. Нават выбітны імперскі дзяржаўнік, міністр народнай асветы, стваральнік ідэалагічнай трыяды «праваслаўе—самадзяржаўе—народнасць» [[С. С. Увараў]] падаўся цару занадта «ліберальным» і быў звольнены. Міністрам асветы стаў надзвычай рэакцыйны князь П. А. Шырынскі-Шыхматаў, які патрабаваў, каб «надалей усе палажэнні і навукі былі заснаваныя не на разумаваннях, а на рэлігійных ісцінах у сувязі з багаслоўем»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://snob.ru/profile/11778/blog/1001354|title=Книга вторая. Загадка николаевской России|author=[[Аляксандр Львовіч Янаў|Александр Янов]]|website=snob.ru|date=2021-09-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20210929163224/https://snob.ru/profile/11778/blog/1001354|archive-date=2021-09-29|access-date=2021-09-29|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Новы міністр распачаў шэраг выключных мерапрыемстваў: устанаўленне камплекта студэнтаў ва ўніверсітэтах; забарона паездак за мяжу з вучонай мэтай; распараджэнне дастаўляць у Публічную Бібліятэку літаграфаваныя лекцыі за подпісамі прафесараў; прыём ва ўніверсітэты асоб выключна дваранскага саслоўя; спыненне чытання філасофіі свецкімі прафесарамі; скасаванне выкладання логікі і псіхалогіі і замена яго багаслоўем, а выкладанне дзяржаўнага права — заняткамі па вайсковай падрыхтоўцы. У адносінах да сярэдніх і ніжэйшых навучальных устаноў галоўным клопатам міністра было выкананне «Найвышэйшай» (царскай) волі — зрабіць Закон Божы асновай усякага карыснага вучэння&lt;ref&gt;{{ВТ-РБС|Ширинский-Шихматов, Платон Александрович|том=23|страницы=302—303}}&lt;/ref&gt;. Да канца эпохі Мікалая I, па словах гісторыка [[С. М. Салаўёў|С. М. Салаўёва]], «фрунтавікі (мянушка страявых афіцэраў) аселі на ўсіх урадавых месцах, і з імі запанавалі невуцтва, самавольства, рабаўніцтва, разнастайныя беспарадкі»&lt;ref&gt;''Соловьев С. М.'' Мои записки для детей моих, а если можно, и для других // Соловьев С. М. Избранные труды. Записки / Подгот. А. А. Левандовский, Н. И. Цимбаев. — М.: Изд-во МГУ, 1983. — С. 233—235.&lt;/ref&gt;. Характэрна, аднак, што акурат у гэты час (1848 год) Вышэйшая сельскагаспадарчая школа ў Горках была ператворана ў [[Беларуская дзяржаўная сельскагаспадарчая акадэмія|Горы-Горацкі земляробчы інстытут]], профіль якога не выклікаў боязі ўраду наконт магчымай нелаяльнасці студэнтаў і выкладчыкаў.

== Становішча ў Літве і Беларусі ==

У жыцці [[Паўночна-Заходні край|Паўночна-Заходняга краю]] (Літвы і Беларусі), як ці не найменш лаяльнага да царызму рэгіёну імперыі, гэты перыяд праявіўся асабліва жорстка, склаўшы рэзкі кантраст з папярэднім 7-годдзем (1841—1848), у якім мясцовае польскамоўнае грамадства, пасля [[Амністыя 1841 года|амністыі 1841 года]], здавалася, намацала межы дазволенага і ў які было створана найбольш знакавых твораў культуры за ўвесь час паміж паўстаннямі. Цікава, што менавіта ў 1848 годзе быў ліквідаваны [[Камітэт заходніх губерняў]], паколькі цар палічыў, што задачы ўніфікацыі заканадаўства, сацыяльнай і культурнай палітыкі ў 9 далучаных у выніку [[Падзелы Рэчы Паспалітай|Падзелаў Рэчы Паспалітай]] губернях цалкам выкананыя, і яны могуць кіравацца гэтаксама як звычайныя расійскія губерні. Вяртанне ў 1848 годзе расійскай арміі фельдмаршала [[Іван Фёдаравіч Паскевіч|Паскевіча]] ў Расію выклікала распаўсюджанне [[Трэцяя халерная пандэмія|эпідэміі халеры]] ў Літве і Беларусі, ахвярамі якой сталі дзясяткі тысяч чалавек, а эфектыўных захадаў па ахове здароўя насельніцтва дзяржава арганізаваць не змагла праз тэхнічную і арганізацыйную адсталасць. Вясной 1849 году быў раскрыты жандарамі [[Братні саюз літоўскай моладзі]], большасць з яго прыкладна 200 сяброў панесла досыць жорсткія пакаранні, найбольш характэрным было прымусовае рэкрутаванне ў рускае войска, як правіла — з накіраваннем на Каўказ або за Каспій. У 1849 годзе квота пабору рэкрутаў з грамадзянаў і аднадворцаў заходніх губерняў дасягнула рэкорднага ўзроўню — 22 чалавекі на 1000&lt;ref&gt;Горизонтов Л. Е. Парадоксы имперской политики: Поляки в России и русские в Польше. М.: &quot;Индрик&quot;, 1999. С. 39.&lt;/ref&gt;. У 1851 годзе быў арыштаваны вядомы журналіст і выдавец [[Рамуальд Андрэевіч Падбярэскі|Рамуальд Падбярэскі]] — і сасланы ў Архангельскую губерню, дзе звар’яцеў і памер&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://palatno.media/ramuald-padbjareski/|title=Ён прыдумаў беларускую літаратуру. Расказваем пра фалькларыста Рамуальда Падбярэскага|first=Настасся|last=Уткіна|website=PALATNO|date=2025-10-22|access-date=2025-12-02}}&lt;/ref&gt;. У тым жа годзе паэт [[Эдвард Жалігоўскі]] быў арыштаваны і сасланы ў Аланецкую губерню, а затым у Арэнбургскую, за сатырычную паэму &quot;Іярдан&quot;. Цэнзары імкнуліся ўсяляк «падстрахавацца» і забаранялі нават самыя бяскрыўдныя выданні ды публічныя мерапрыемствы — напрыклад, камічная опера «[[Сялянка (опера)|Сялянка]]» В. Дуніна-Марцінкевіча і Ст. Манюшкі была забаронена пасля першага ж прадстаўлення ў Мінску (9 лютага 1852 году). Таму многія літаратурныя творы таго перыяду не маглі быць надрукаванымі, а іх аўтары нярэдка хаваліся за псеўданімамі, як напрыклад [[Адэля з Устроні]], аўтарка алегарычнай паэмы &quot;Мачыха&quot; (1850) са схаваным анты-царскім пасылам.

Епіскап [[Іосіф (Сямашка)|Іосіф Сямашка]], які ў 1852 годзе атрымаў тытул мітрапаліта, узмацніў кантроль над паводзінамі былых уніятаў. У прыватнасці, была праведзеная канфіскацыя і знішчэнне ўніяцкіх (грэка-каталіцкіх) богаслужэбных кніг, якія і пасля 1839 году яшчэ заставаліся ва ўжытку ў некаторых прыходах (і ў многіх шараговых вернікаў — але канфіскаваць у іх было значна складаней, і гэты працэс расцягнуўся на дзесяцігоддзі). Іх канчаткова і паўсюдна замянілі маскоўскімі сінадальнымі выданнямі праваслаўнага абраду, выключаючы любую варыятыўнасць у богаслужэнні. У грамадстве назіралася апатыя, часовае падзенне цікавасці да грамадскага і культурнага жыцця, нават да айчыннай гісторыі. Напрыклад, самы папулярны віленскі часопіс 1840-х гадоў [[Athenaeum (1841)|Athenaeum,]] дзе публікавалася шмат навінак краёвай літаратуры і артыкулаў на гістарычную тэматыку, у 1851 годзе спыніў існаванне праз крытычнае падзенне колькасці падпісчыкаў. Яшчэ раней, на самым пачатку гэтага перыяду, перастаў выходзіць альманах [[Rubon (1842)|&quot;Рубон&quot;]].

Пад час гэтага перыяду абвастрылася ідэйная барацьба вакол трактоўкі гісторыі ВКЛ. Праваслаўны гісторык [[Іван Пятровіч Барычэўскі|Іван Барычэўскі]] апісваў яе як гісторыю адвечнай рускай правінцыі, часткі праваслаўнага свету, якая толькі праз збег выпадковых абставінаў часова &quot;адпала&quot; ад адзінай Русі (кніга „Православіе и русская народность въ Литвѣ“, 1851). Асцярожным адказам літвінаў быў зборнік гістарычных нарысаў на рускай мове „Черты изъ исторіи и жизни древнихъ литовцевъ&quot; (Вільня,1854) ў абарону годнасці гістарычнай Літвы, за які яго укладальнік [[Адам Ганоры Кіркор|Адам Кіркор]] (і асабліва за біяграфічны нарыс вялікага князя [[Вітаўт|Вітаўта]]) быў звольнены з пасады ў [[Віленскі статыстычны камітэт|Віленскім статыстычным камітэце]].

== Пробліскі надзеі ==

Як адзначаў адзін з сучаснікаў, у перыяд змрочнага сямігоддзя ''давление сразу и внезапно усилилось настолько, что, очевидно, не могло продолжаться слишком долго; в беспросветном мраке чувствовалось приближение света, но, чтобы дождаться его, надо было пережить семь черных, тяжелых лет''&lt;ref&gt;''Иванов-Разумник''. История русской общественной мысли. / Иванов-Разумник: в 3 т. — М.: Республика; ТЕРРА, 1997. — Т. 1. — с. 194&lt;/ref&gt;. Заканамерным фіналам рэпрэсіўнай палітыкі стала ўзмацненне адсталасці Расіі і яе ганебнае паражэнне ў [[Крымская вайна|Крымскай вайне]]&lt;ref&gt;История России, XIX век. 8 класс: учеб. для учащихся общеобразоват. учреждений / Л. А. Кацва. — М.: Просвещение, 2012. — 336 с.&lt;/ref&gt;. У лютым 1855 года памёр Мікалай I, і яго смерць паклала канец «змрочнаму сямігоддзю». Адчуванне змен у расійскім грамадстве ўзнікла практычна адразу&lt;ref&gt;Предчувствие грядущих перемен возникло ещё двумя годами ранее. См.: Егоров Б. Ф. Борьба эстетических идей в России середины XIX века. — Л., 1982. — С. 62-75.&lt;/ref&gt;. Пачалася эпоха гэтак званых «Вялікіх рэформаў» [[Аляксандр II (імператар расійскі)|Аляксандра ІІ]]. Аднак «адліга» ў «Паўночна-Заходнім краі» была непрацяглай, і ўжо з канца 1850-х гадоў пачынаецца чарговае ўзмацненне рэпрэсій. Гэта выклікала як узмацненне адкрытага супраціву, так і фармаванне канспіратыўных патрыятычных сетак, што ў выніку прывяло да выбуху [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]].

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Мікалай I]]
[[Катэгорыя:Рэпрэсіі ў Расійскай імперыі]]
[[Катэгорыя:Цэнзура ў Расійскай імперыі]]
[[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Расійскай імперыі]] 
[[Катэгорыя:Гістарычныя перыяды]] 
[[Катэгорыя:1848]]
[[Катэгорыя:Артыкулы праекта Літвінскі лексікон]]</text>
      <sha1>cwjx376mjhlv0g9hi83y0juj4k0dexi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Спіс памерлых у 2026 годзе</title>
    <ns>0</ns>
    <id>797104</id>
    <revision>
      <id>5153184</id>
      <parentid>5150738</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T14:04:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>/* Чэрвень */</comment>
      <origin>5153184</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22895" sha1="331amsv6qvuuijmqsx2lgw3n311e713" xml:space="preserve">{{Бягучыя падзеі}}{{Кароткае апісанне|інфармацыйная старонка-спіс у праекце Вікімедыя}}
{{Інфармацыйны спіс}}
У гэтым спісе прадстаўлены пералік персон, памерлых у [[2026]] годзе.

== Студзень ==
[[Файл:Louis_E_Brus.jpg|150px|thumb|[[Луіс Брус]]]]
[[Файл:Catherine_O'Hara_at_the_2024_Toronto_International_Film_Festival_(cropped).jpg|150px|thumb|[[Кэтрын О’Хара]]]]
* [[5 студзеня]]: [[Олдрыч Эймс]] (84) — супрацоўнік контрразведвальнага падраздзялення [[ЦРУ]] [[ЗША]], агент савецкіх і расійскіх спецслужбаў.
* [[8 студзеня]]: [[Ульяна Ларыёнаўна Сямёнава]] (73) — латвійская савецкая баскетбалістка, двукразовая алімпійская чемпіёнка.
* 8 студзеня: [[Антон Іванавіч Ятусевіч]] (79) — беларускі вучоны ў галіне ветэрынарыі і паразіталогіі, рэктар [[Віцебская дзяржаўная акадэмія ветэрынарнай медыцыны|Віцебскай дзяржаўнай акадэміі ветэрынарнай медыцыны]] (1998—2016).
* [[10 студзеня]]: [[Лаянел Расакавіч Адамс]] (31) — расійскі [[футбаліст]]&lt;ref&gt;[https://www.sport-express.ru/football/rfpl/reviews/eks-futbolist-cska-layonel-adams-pogib-posle-padeniya-iz-okna-v-podmoskove-podrobnosti-proisshestviya-2390299/ Трагедия в Подмосковье: воспитанник ЦСКА Адамс выпал из окна высотки и умер до приезда врачей]&lt;/ref&gt;.
* 10 студзеня: [[Анатоль Віктаравіч Кудзельскі]] (91) — беларускі вучоны ў галіне рэгіянальнай геалогіі і гідрагеалогіі, [[член-карэспандэнт НАН Беларусі|член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] (1996).
* [[11 студзеня]]: [[Васіль Іванавіч Бернік]] (79) — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук (1986), прафесар (1992).
* 11 студзеня: [[Луіс Брус]] (82) — амерыканскі хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі (2023).
* [[13 студзеня]]: [[Георгіяс Васіліу]] (94) — кіпрскі палітык, Прэзідэнт Рэспублікі Кіпр (1988—1993).
* [[14 студзеня]]: [[Фелікс Фёдаравіч Гумен]] (84) — беларускі мастак.
* 14 студзеня: [[Ніна Уладзіміраўна Кожар]] (73) — беларускі архітэктар&lt;ref&gt;[http://www.bsa.by/news/BUA/14-yanvarya-2026-g-ushla-iz-jizni-nina-vladimirovna-kojar 14 января 2026 г. ушла из жизни Нина Владимировна Кожар]&lt;/ref&gt;.
* [[15 студзеня]]: [[Юрый Антонавіч Пышнік]] (83) — беларускі футбаліст, майстар спорту Рэспублікі Беларусь міжнароднага класа, [[Заслужаны трэнер Рэспублікі Беларусь]].
* [[16 студзеня]]: [[Анатоль Дзмітрыевіч Забалоцкі]] (90) — беларускі кінааператар-пастаноўшчык, фотамастак, [[Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР]] (1967).
* [[21 студзеня]]: [[Юрый Уладзіміравіч Чонка]] (34) — украінскі [[футбол|футбаліст]], [[паўабаронца (футбол)|паўабаронца]].
* [[25 студзеня]]: [[Аляксандр Фёдаравіч Чарняўскі]] (87) — беларускі вучоны ў галіне інфарматыкі, акадэмік [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] (1994)&lt;ref&gt;[https://niipfp.bsu.by/index.php?p=events&amp;i=0 ﻿Соболезнования в связи со смертью А. Ф. Чернявского]&lt;/ref&gt;.
* 25 студзеня: [[Лі Хе Чхан]] (73) — паўднёвакарэйскі палітык, Прэм’ер-міністр [[Паўднёвая Карэя|Рэспублікі Карэя]] (2004—2006).
* [[30 студзеня]]: [[Кэтрын О’Хара]] (71) — канада-амерыканская актрыса і сцэнарыстка, лаўрэат прэмій «Эмі» (1982, 2020) і «Залаты глобус» (2021).

== Люты ==
[[Файл:Константин Богданов.jpg|thumb|150px|[[Канстанцін Анатолевіч Багданаў|Канстанцін Багданаў]]]]
[[Файл:Meeting of the families of the martyrs of the authority with the Leader of the Revolution on the birthday of Amir al-Mu'minin (peace be upon him) 58 (khamenei.ir, 2026) (cropped 3).jpg|thumb|150px|[[Алі Хаменеі]]]]
* [[1 лютага]]: [[Уладзімір Аляксандравіч Ткачэнка]] (77) — беларускі [[мастак]]-[[жывапіс]]ец.
* [[3 лютага]]: [[Саіф аль-Іслам Кадафі]] (53) — [[Лівія|лівійскі]] інжынер і палітычны дзеяч, доктар філасофіі, сын [[Муамар Кадафі|Муамара Кадафі]].
* [[8 лютага]]: [[Казімір Велікаселец]] (80) — беларускі рымска-каталіцкі царкоўны дзеяч, апостальскі адміністратар [[Мінска-Магілёўская архідыяцэзія|Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі]] (2021)&lt;ref&gt;[https://catholic.by/3/news/18836-na-81-m-godze-zhytstsya-adysho-u-vechnasts-biskup-kazimir-velikaselets-najstarejshy-ierarkh-u-belarusi На 81-м годзе жыцця адышоў у вечнасць біскуп Казімір Велікаселец — найстарэйшы каталіцкі іерарх у Беларусі]&lt;/ref&gt;.
* [[10 лютага]]: [[Уладзімір Іванавіч Акулаў]] (71) — беларускі мастак-авангардыст&lt;ref&gt;[https://s-k.by/%D0%B2-%D1%81%D0%BB%D1%83%D1%86%D0%BA%D0%B5-%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B0-%D0%BA%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%80%D0%B0-3/ В Слуцке горела квартира]&lt;/ref&gt;.
* 10 лютага: [[Міхась Губернатараў]] (79) — беларускі паэт, літаратуразнавец.
* 10 лютага: [[Раман Міхайлавіч Цымбераў]] (44) — беларускі паэт, выдавец і кнігагандляр.
* [[11 лютага]]: [[Дэвід Хейвуд Шварц]] (83) — амерыканскі дыпламат, Пасол ЗША у Беларусі (1992—1994)&lt;ref&gt;[https://www.tlyfh.com/obituary/david-swartz David’s Obituary]&lt;/ref&gt;.
* [[12 лютага]]: [[Бажэна Дыкель]] (77) — польская актрыса тэатра і кіно.
* [[13 лютага]]: [[Рой Аляксандравіч Мядзведзеў]] (100) — савецкі і расійскі публіцыст, педагог, гісторык.
* [[15 лютага]]: [[Роберт Дзюваль]] (95) — амерыканскі акцёр і кінарэжысёр.
* 15 лютага: [[Людміла Уладзіміраўна Юрчанка]] (82) — украінская оперная спявачка.
* [[16 лютага]]: [[Элені Глікадзі-Арвелер]] (99) — грэчаскі гісторык-візантыніст і ўніверсітэцкі прафесар.
* [[21 лютага]]: [[Канстанцін Анатолевіч Багданаў]] (62) — расійскі філолаг, фалькларыст, семіётык, гісторык культуры.
* [[22 лютага]]: [[Біргіта Андэрсан]] (92) — шведская актрыса і комік.
* [[24 лютага]]: [[Цырыл Кола]] (98) — [[Лужычане|лужыцкі]] пісьменнік, перакладчык, драматург, літаратурны крытык і публіцыст.
* [[25 лютага]]: [[Людвіг Скоці]] (77) — [[науру]]анскі палітык, [[Прэзідэнт Науру]] (2003, 2004—2007).
* [[28 лютага]]: [[Азіз Насірзадэ]] (62) — [[іран]]скі дзяржаўны і вайсковы дзеяч, міністр абароны.
* 28 лютага: [[Махамад Пакпур]] (64) — іранскі дзяржаўны і вайсковы дзеяч, генерал-маёр, галоўнакамандуючы [[КВІР|Корпуса вартавых ісламскай рэвалюцыі]].
* 28 лютага: [[Алі Хаменеі]] (86) — іранскі рэлігійны і дзяржаўны дзеяч, Вышэйшы кіраўнік (Рахбар) Ірана&lt;ref&gt;[https://ria.ru/20260301/iran-2077576048.html Верховный лидер Ирана погиб]&lt;/ref&gt;.

== Сакавік ==
[[Файл:KariznaV.jpg|thumb|150px|Уладзімір Карызна]]
[[Файл:Ali_Larijani,_2021-01-12_(cropped).jpg|thumb|150px|Алі Ларыджані]]
[[Файл:Chuck_Norris_May_2015.jpg|thumb|150px|Чак Норыс]]
* [[1 сакавіка]]: [[Давід Одсан]] (78) — [[Ісландыя|ісландскі]] дзяржаўны дзеяч, [[Прэм’ер-міністр Ісландыі]] (1991—2004).
* [[5 сакавіка]]: [[Уладзімір Іванавіч Карызна]] (87) — [[Беларусь|беларускі]] [[паэт]], [[перакладчык]].
* [[6 сакавіка]]: [[Аляксандр Дзмітрыевіч Дулічэнка]] (84) — савецкі і эстонскі лінгвіст.
* [[8 сакавіка]]: [[Энтані Джэймс Легет]] (87) — брытана-амерыканскі [[фізік]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіцы|Нобелеўскай прэміі па фізіцы]] (2003).
* [[9 сакавіка]]: [[Георгій Якаўлевіч Галенчанка]] (89) — [[Беларусь|беларускі]] [[гісторык]]-[[медыявіст]], [[кнігазнавец]], [[скарыназнавец]].
* [[14 сакавіка]]: [[Крыстафер Сімс]] (83) — [[ЗША|амерыканскі]] эканаміст, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па эканоміцы|Нобелеўскай прэміі па эканоміцы]] (2011).
* 14 сакавіка: [[Юрген Хабермас]] (96) — нямецкі [[філосаф]] і сацыёлаг.
* [[16 сакавіка]]: [[Сяргей Апанасавіч Максіменка]] (71) — беларускі фізік, [[Доктар навук|доктар фізіка-матэматычных навук]] (1996), [[прафесар]] (2014)&lt;ref&gt;[https://inp.bsu.by/index.php/ru/institut-ru/novosti/494-sergej-afanasevic-maksimenko-13-08-1954-16-03-2026 Сергей Афанасьевич Максименко 13.08.1954 — 16.03.2026]&lt;/ref&gt;.
* [[17 сакавіка]]: [[Алі Ларыджані]] (67) — іранскі дзяржаўны дзеяч, сакратар Вышэйшага савета нацыянальнай бяспекі [[Ісламская Рэспубліка Іран|Ірана]].
* 17 сакавіка: [[Ілья II (Каталікос-Патрыярх Грузіі)|Ілья II]] (93) — [[Каталікос-Патрыярх Грузіі]].
* [[18 сакавіка]]: [[Хэйсукэ Хіранака]] (94) — японскі і амерыканскі [[матэматык]], лаўрэат Філдсаўскай прэміі (1970).
* [[19 сакавіка]]: [[Чак Норыс]] (86) — [[ЗША|амерыканскі]] акцёр і майстар баявых мастацтваў.
* [[20 сакавіка]]: [[Майкл Бішап]] (90) — [[ЗША|амерыканскі]] [[анколаг]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] (1989).
* 20 сакавіка: [[Роберт Мюлер]] (81) — [[ЗША|амерыканскі]] дзяржаўны дзеяч, дырэктар [[ФБР]] (2001—2013).
* 20 сакавіка: [[Філарэт (Патрыярх Кіеўскі)]] (97) — украінскі [[Праваслаўе|праваслаўны]] царкоўны дзеяч, [[архірэй]].
* 20 сакавіка: [[Уладзімір Канстанцінавіч Шумны]] (92) — савецкі і расійскі генетык, акадэмік [[АН СССР]] (1990)&lt;ref&gt;[https://rberega.info/archives/145176 В Новосибирске ушёл из жизни выдающийся генетик Владимир Шумный]&lt;/ref&gt;.
* [[22 сакавіка]]: [[Ліянель Жаспен]] (88) — французскі дзяржаўны дзеяч, [[Прэм’ер-міністр Францыі]] (1997—2002).
* [[24 сакавіка]]: [[Біруце Галдзікас]] (79) — канадскі антраполаг, прыматолаг.
* [[25 сакавіка]]: [[Мікалай Люцыянавіч Арлоў]] (73) — расійскі герпетолаг.
* [[28 сакавіка]]: [[Зінаіда Дзмітрыеўна Гарачка]] (94) — Герой Сацыялістычнай Працы (1966).
* [[29 сакавіка]]: [[Веслаў Мысліўскі]] (94) — польскі пісьменнік&lt;ref&gt;[https://wyborcza.pl/magazyn/7,124059,14719844,wszystko-co-mialem-do-powiedzenia-napisalem-rozmowa-z.html Wszystko, co miałem do powiedzenia, napisałem. Rozmowa z Wiesławem Myśliwskim]&lt;/ref&gt;.
* [[30 сакавіка]]: [[Алег Барысавіч Сонін]] (77) — беларускі кампазітар.
* [[31 сакавіка]]: [[Эдуард Аляксандравіч Какшароў]] (50) — расійскі гандбаліст, Алімпійскі чэмпіён (2000), галоўны трэнер гандбольнага клуба «[[Мяшкоў Брэст]]» (2023—2026)&lt;ref&gt;[https://sport5.by/news/handball/Stali-izvestny-podrobnosti-smerti-Eduarda-Koksharova/ «Открыли номер — Эдика уже нет»: стали известны подробности смерти Кокшарова]&lt;/ref&gt;.

== Красавік ==
* [[5 красавіка]]: [[Анатоль Леанідавіч Верабей]] (75) — беларускі літаратуразнавец, крытык, даследчык творчасці [[Уладзімір Караткевіч|Уладзіміра Караткевіча]].
* [[7 красавіка]]: [[Мірча Лучэску]] (80) — румынскі футбаліст і футбольны трэнер.
* [[8 красавіка]]: [[Герд Вінер]] (89) — нямецкі жывапісец і графік.
* [[11 красавіка]]: [[Марсель Нія Нджыфенджы]] (91) — камерунскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, Старшыня Сената Камеруна (2013—2026).
* 11 красавіка: [[Ігар Адамавіч Ціткоўскі]] (70) — беларускі мастак-графік, гісторык архітэктуры Беларусі&lt;ref&gt;[https://rcntsluck.by/2026/04/11/ushyol-iz-zhizni-igor-titkovskij-hudozhnik-kraeved-letopisecz-sluczka/ Ушёл из жизни Игорь Титковский: художник, краевед, летописец Слуцка]&lt;/ref&gt;.
* [[13 красавіка]]: [[Уладзімір Сяргеевіч Экнадыёсаў]] (78) — беларускі артыст оперы (лірыка-драматычны тэнар), народны артыст Беларусі (1990).
&lt;ref&gt;[https://www.sb.by/articles/ushel-iz-zhizni-narodnyy-artist-bssr-vladimir-eknadiosov.html Ушел из жизни народный артист БССР Владимир Экнадиосов]&lt;/ref&gt;
* [[14 красавіка]]: [[Галіна Іосіфаўна Марцінкевіч]] (90) — беларускі вучоны-географ&lt;ref&gt;[https://geo.bsu.by/index.php/department/kratk-letopis/fakultet-pomnit/2343-martsinkevich-galina-iosifovna.html Марцинкевич Галина Иосифовна]&lt;/ref&gt;.
* [[16 красавіка]]: [[Кадзуо Іманісі]] (85) — японскі футбаліст.
* 16 красавіка: [[Мікалай Андрэевіч Кавалёў]] (88) — беларускі вучоны ў галіне ветэрынарыі, акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2003).
* [[17 красавіка]]: [[Наталі Бай]] (77) — французская актрыса.
* 17 красавіка: [[Вячаслаў Аляксандравіч Нікіфараў]] (83) — беларускі і расійскі акцёр кіно і тэлебачання, кінарэжысёр, сцэнарыст, педагог, Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларускай ССР (1981).
* 17 красавіка: [[Барыс Алегавіч Юрцін]] (93) — беларускі архітэктар.
* [[19 красавіка]]: [[Мухтар Шаханаў]] (83) — казахскі паэт, драматург і празаік, дэпутат Мажыліса Парламента Рэспублікі Казахстан, палітычны дзеяч.
* [[23 красавіка]]: [[Уладзімір Іванавіч Куліковіч]] (58) — беларускі мовазнаўца, папулярызатар ведаў пра беларускую мову, галоўны рэдактар часопіса «Роднае слова» (2007—2009).
* [[24 красавіка]]: [[Зоф’я Здыбіцка]] (97) — польскі філосаф.
* [[25 красавіка]]: [[Садзіё Камара]] (47) — міністр абароны [[Малі]].
* [[30 красавіка]]: [[Георг Базеліц]] (88) — нямецкі жывапісец, графік і скульптар.

== Май ==
[[Файл:Ted_Turner_April_1985_(cropped).jpg|thumb|150px|Тэд Цёрнер]]
* [[5 мая]]: [[Лі Хон Гу]] (91) — паўднёвакарэйскі палітычны дзеяч і дыпламат, Прэм’ер-міністр Рэспублікі Карэя (1994—1995), Пасол Рэспублікі Карэя ў ЗША (1998—2000).
* [[6 мая]]: [[Кавайе Егіэ Джыбрыл]] (86) — камерунскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, Прэзідэнт Нацыянальнага сходу Камеруна (1992—2026).
* 6 мая: [[Тэд Цёрнер]] (87) — амерыканскі бізнесмен, заснавальнік тэлеканала [[CNN]].
* [[8 мая]]: [[Фестус Магае]] (86) — батсванскі дзяржаўны дзеяч, Прэзідэнт Батсваны (1998—2008).
* [[12 мая]]: [[Уладзімір Кірылавіч Малчанаў]] (75) — расійскі тэле- і радыёвядучы, журналіст.
* [[14 мая]]: [[Кшыштаф Пясевіч]] (80) — польскі адвакат, палітык, сцэнарыст, член Сената Рэспублікі Польшча (1991—1993, 1997—2011).
* [[15 мая]]: [[Эдмунд Фелпс]] (92) — амерыканскі эканаміст, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы (2006).
* [[16 мая]]: [[Фелісьен Кабуга]] (93) — адзін з галоўных абвінавачаных у датычнасці да [[генацыд у Руандзе|генацыду ў Руандзе]] ў 1994 годзе.
* [[18 мая]]: [[Сцяпан Іванавіч Кубіў]] (64) — украінскі дзяржаўны і грамадскі дзеяч, палітык, Першы Віцэ-прэм’ер-міністр Украіны — Міністр эканамічнага развіцця і гандлю Украіны (2016—2019).
* [[19 мая]]: [[Раман (Мацюшын)]] (71) — іераманах Рускай праваслаўнай царквы, паэт.
* [[23 мая]]: [[Міхаіл Іванавіч Старавойтаў]] (74) — беларускі гісторык, кандыдат гістарычных навук (1980), дацэнт
* [[25 мая]]: [[Соні Ролінз]] (95) — амерыканскі джазавы тэнар-саксафаніст.
* [[26 мая]]: [[Раіса Андрэеўна Баравікова]] (79) — беларуская [[пісьменніца]], [[перакладчыца]].
* [[28 мая]]: [[Клод Лем’ё]] (60) — канадскі хакеіст.
* 28 мая: [[Абд Рабу Мансур аль-Хадзі]] (80) — еменскі дзяржаўны, ваенны і палітычны дзеяч? Прэзідэнт Емена (2012—2022).
* [[30 мая]]: [[Хуліа Ле Парк]] (97) — аргенцінскі мастак і скульптар.

== Чэрвень ==
* [[4 чэрвеня]]: [[Маржан Сатрапі]] (56) — [[Францыя|французская]] [[пісьменніца]], карыкатурыстка, ілюстратарка, [[кінарэжысёр]]ка і аўтарка дзіцячых кніг [[іран]]скага паходжання.
* [[10 чэрвеня]]: [[Уладас Гарастас]] (94) — літоўскі трэнер па баскетболе, заслужаны трэнер СССР.

== Гл. таксама ==
* [[Спіс народжаных у 2026 годзе]]

== Крыніцы ==
{{Reflist}}

== Спасылкі ==
{{Навігацыя}}
{{Афіцыйны сайт}}
{{Вонкавыя спасылкі}}
{{Храналагічны пералік}}
[[Катэгорыя:Памерлі ў 2026 годзе| ]]
[[Катэгорыя:Спісы памерлых паводле гадоў|2026]]</text>
      <sha1>331amsv6qvuuijmqsx2lgw3n311e713</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вікіпедыя:Архіў запытаў на выдаленне/2026</title>
    <ns>4</ns>
    <id>798387</id>
    <revision>
      <id>5153249</id>
      <parentid>5152685</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T18:13:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emilia Noah</username>
        <id>155537</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>5153249</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="178935" sha1="7puu1hecj523o3un2ceswclkxrtcvbd" xml:space="preserve">{{Архіў|2026|Вікіпедыя:Архіў запытаў на выдаленне}}
==[[Шчэпан Садурскі]]==
{{закрыта}}
Вынесены да выдалення а 03:03 29 сакавіка 2026 года удзельнікам {{Вікіпедыст|Aca}} з каментарыем: «Cross-wiki spam». [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 15:28, 6 чэрвеня 2026 (+03)
: {{пакінуць}}, не горшы за іншыя машпераклады. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:33, 6 чэрвеня 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Артыкул створаны ў 2011 годзе і з таго часу пашыраўся, падстаў для выдалення няма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:09, 9 чэрвеня 2026 (+03)

== [[Паліна Дваранская]] ==
{{закрыта}}
Удзельнік {{u|Pabojnia}} выставіў артыкул на хуткае выдаленне з пытаннем значнасці. Я бачу некалькі крыніц, таму перанёс сюды на абмеркаванне. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:05, 7 мая 2026 (+03)

:{{Выдаліць}}. Не пабачыў значнасць праз малую колькасць заслуг і твораў. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:02, 14 мая 2026 (+03)
:: [[Удзельнік:Feeleman]], няма ў нас такой практыкі, каб мы лічылі, што заслуг і твораў мае быць найменей, як напр. па чатыры ці сем. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 08:42, 18 мая 2026 (+03)
:{{Пакінуць}}. [https://zviazda.by/editions/news/z-ya-lenne-debyutnaga-zbornika-padzeya-khvalyuyuchaya-a-kali-tabe-tolki-tolki-spo-nilasya-dzevyatnats/ Крытыка &quot;ЛіМ&quot;] змясціла рэцэнзію на яе зборнік, так што значнасць для беларускамоўнага творцы відавочна пацверджана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 08:41, 18 мая 2026 (+03)
:{{Пакінуць}}, крыніцы ёсць -- крытычныя матэрыялы, сяброўства з СПБ, і як для 20 гадоў [[ВП:АКЗ]] вытрыманы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:58, 6 чэрвеня 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Артыкул дапоўнены і захаваны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:45, 6 чэрвеня 2026 (+03)

== [[Музы́чны кура́тар]] ==
{{закрыта}}
: {{выдаліць}}, уласнае даследаванне, тэкст з самарэкламай неаўтарытэтных асоб. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:38, 31 мая 2026 (+03)
:: Сёння ж артыкул [https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=Музыкальный_куратор Музыкальный куратор] хутка выдалены з РуВікі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:44, 31 мая 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Не энцыклапедычны артыкул. Выдалена --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 13:22, 5 чэрвеня 2026 (+03)

== [[Мікалай Міхайлавіч Зуеў]] ==
{{закрыта}}
: {{выдаліць}}. Значнасць не паказана. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:45, 2 мая 2026 (+03)
: {{пакінуць}}. Кандыдат навук, выдаў беларускамоўны дапаможнік «Тэорыя iмавернасцей i матэматычная статыстыка». Для БелВікі гэта істотна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:21, 3 мая 2026 (+03)
: {{пакінуць}}. У яго шмат прац, звычайна столькi прац у прафесароў. Ён даказаў вельмi важную тэарэму. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 01:45, 5 мая 2026 (+03)
:: Тут не прынята разглядаць пладавітасць аўтара як доказ значнасці. [[Удзельнік:James M Irons]], пра тэарэму распавядзіце падрабязней, калі ласка. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:51, 5 мая 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Артыкул пакінуты. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:19, 3 чэрвеня 2026 (+03)

== [[NGC 894]] ==
{{закрыта}}
: {{выдаліць}}, не артыкул. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:49, 30 мая 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Старонка без карыснага зместу ператворана ў перасылку. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:42, 30 мая 2026 (+03)

== [[Арцём Артуравіч Паддубны]] ==
{{Закрыта}}
Энцыклапедычная значнасць адсутнічае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:03, 8 мая 2026 (+03)

:{{Выдаліць}}. Акрамя таго, што адсутнічае значнасць, дык і артыкул выглядае бедна. Няма крыніц, зносак. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:00, 14 мая 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:24, 27 мая 2026 (+03)

== [[Рэанімацыйны пакет рэформаў для Беларусі]] ==
{{Закрыта}}
Адна з ініцыятыў, якіх туча. Не паказана значнасць. Вікіпедыя — не дошка для рэкламы. Калі б была значнасць і грамадская зацікаўленасць — іншая справа. Тут проста справа стварыць артыкул пра праект. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:15, 18 мая 2026 (+03)
: {{выдаліць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 08:34, 18 мая 2026 (+03)
:{{Выдаліць}}. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:24, 18 мая 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць не паказана. З 2020 года да цяперашняга часу — толькі праект аб намерах. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:20, 27 мая 2026 (+03) 

== [[Тымаці Оліфант]] ==
{{Закрыта}}
: {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 07:43, 26 сакавіка 2026 (+03)
: {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць, крыніцы ёсць тут https://en.wikipedia.org/wiki/Timothy_Olyphant. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 20:27, 29 сакавіка 2026 (+03)
:: [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]], тое што яны ёсць у АнглВікі добра, але Беларуская Вікіпедыя, гэта іншы праект. Артыкул нават на стаб не цягне.
: {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць. Крыніцы таксама. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 17:36, 31 сакавіка 2026 (+03)
:: Крыніцы ёсць, але адпаведнасць асобы адмысловым крытэрыям значнасці зусім невідавочная, таму, каб пацвердзіць [[Вікіпедыя:Значнасць]], маем падаць біяграфічную інфармацыю «досыць падрабязна», чаго ў артыкуле пакуль няма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:06, 26 красавіка 2026 (+03)
:::згодзен, трэба дапісаць артыкул хоць мінімальна. У іншых вікі інфармацыі багата, трэба браць і перакладаць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:30, 26 красавіка 2026 (+03)
:::Згодны. Калі аўтар артыкула не працягне дадаваць інфармацыю туды - {{Зраблю| 28.04.2026}} [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:37, 26 красавіка 2026 (+03)
::::{{Зроблена}}, хоць і спазніўся на два дні. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 16:48, 30 красавіка 2026 (+03)
{{Закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Артыкул дапрацаваны. Дзякуй вялікі {{u|Feeleman}}! Застаўлена. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:52, 1 мая 2026 (+03)

== [[Індустрыялізацыя і калектывізацыя ў БССР]] ==
{{закрыта}}
Няма крыніц, няма нейтральнасці. Мяркую, сам тэкст скапіяваны аднекуль, чым парушае аўтарскія правы. Увогуле, выглядае як нейкая савецкая агітка.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:23, 28 студзеня 2026 (+03)
: Я папрацую з артыкулам. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:20, 28 студзеня 2026 (+03)
:Іх трэба раздзяліць на два. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:59, 12 сакавіка 2026 (+03)
:: [[Індустрыялізацыя ў БССР]] і [[Калектывізацыя ў БССР]]. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:05, 13 сакавіка 2026 (+03)
:::згодзен, што трэба раздзяліць. Хоць і аб’ём пакуль невялікі [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:28, 26 красавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Крыніцы з’явіліся. ДобрыБрат трошкі яго дапрацаваў. Праблемы ёсць, але яны ўжо не звязаныя з выдаленнем. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:49, 1 мая 2026 (+03)

== [[Марфінізм Пылку (музычны артыст)]] ==
{{закрыта}}
: {{выдаліць}}, пустышка. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:25, 24 красавіка 2026 (+03)
::{{выдаліць}}, прычым хутка [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:31, 26 красавіка 2026 (+03)
: {{выдаліць}} пуста. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 12:01, 24 красавіка 2026 (+03)
: {{выдаліць}} пуста, няма значнасці асобы.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:55, 27 красавіка 2026 (+03)
{{Закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Вельмі коратка, значнасць не паказана. Дапісваць, здаецца, ніхто не будзе. Выдалена. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:46, 1 мая 2026 (+03) 

== [[Цемраборцы (настольная гульня)]] ==
{{закрыта}}
: {{выдаліць}}, значнасці хіба зусім няма, нейкая самастойна выдадзеная гульня ад аматараў.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:02, 27 красавіка 2026 (+03)
::{{Пакінуць}}, пагаджуся, што прадукт даволі спецыфічны, але выдаліўшы гэты артыкул мы страцім інфармацыю аб пэўных фактах, звязаных са станаўленнем беларускага ролевага руху і настолак, якіх і так не так было шмат, і створым у будучыні глебу для чарговых папулісцкіх маніпуляцый а-ля &quot;Мы, кантора ХХХ, першымі выпусцілі бел настольную картачную гульню&quot;. [[Удзельнік:Shurix-noise|Shurix-noise]] ([[Размовы з удзельнікам:Shurix-noise|размовы]]) 14:43, 30 красавіка 2026 (+03)
:: Я ўжо бачу, што ёсць і АК за розныя часы, і нейкія даклады. Яшчэ пазней пагляджу наколькі рэкламнае ўсё, але пакуль выглядае як нешта значнае. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:49, 30 красавіка 2026 (+03)
::Абмяркоўвалі [[Вікіпедыя:Архіў запытаў на выдаленне/2023#Цемраборцы (настольная гульня)|ў 2023 годзе і пакінулі]], з таго часу яшчэ дадаліся крыніцы, ненавінавая цікавасць паказана. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:56, 30 красавіка 2026 (+03)
::{{Пакінуць}}, пагаджуся з аргументацыяй @[[Удзельнік:Shurix-noise|Shurix-noise]]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:40, 30 красавіка 2026 (+03)
::{{Пакінуць}} Крыніцы ёсць + ужо абмяркоўвалася. Не бачу сэнсу кідаць не сметнішча гісторыі хоць і малыя, але свае, беларускія, праекты. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:57, 30 красавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Гэты артыкул раней выстаўляўся на выдаленне і быў пакінуты. Змен абставін вакол прадмета артыкула ці змен правілаў Вікіпедыі не адбылося. Старонка захавана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:49, 1 мая 2026 (+03) 

== [[Парыж — Рубэ]] ==
{{закрыта}}
: {{выдаліць}}, вельмі кароткі артыкул. --[[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 18:26, 26 красавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Пратэстная намінацыя хутка закрытая. Ніводзін з зазначаных артыкулаў не з’яўляецца занадта кароткім. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:30, 26 красавіка 2026 (+03)

== [[Смерць фашызму]] ==
{{закрыта}}
: {{выдаліць}}, вельмі кароткі артыкул. --[[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 18:21, 26 красавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Пратэстная намінацыя хутка закрытая. Ніводзін з зазначаных артыкулаў не з’яўляецца занадта кароткім. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:30, 26 красавіка 2026 (+03)

== [[Vite]] ==
{{закрыта}}
: {{выдаліць}}, вельмі кароткі артыкул. --[[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 18:20, 26 красавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Пратэстная намінацыя хутка закрытая. Ніводзін з зазначаных артыкулаў не з’яўляецца занадта кароткім. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:30, 26 красавіка 2026 (+03)

== [[Depo DIY]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}}, камерцыйная рэклама, кросвікіспам. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:02, 5 лютага 2026 (+03)
::Я б усё ж прапанаваў {{пакінуць}}. Стыль уласна артыкула не рэкламны. Найвялікшая сетка будаўляных крамаў у Латвіі, да таго ж і міжнароднай можна лічыць. Чаму тут выдаліць, а [[IKEA]] ці [[Lidl]] заставіць? [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:00, 5 лютага 2026 (+03)
::Бачу, што стваральнік у розных вікі прасоўвае артыкул - ну так, не вельмі добра выглядае. Але ўсё ж не спам, тэкст чытэльны, інфармацыя карысная. Можна было б па [[ВП:НЕДАВЕДНІК]] выдаляць, але ўсё ж фірма не шараговая, нейкая значнасць ёсць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:05, 5 лютага 2026 (+03)
::: З аднога боку 2200 супрацоўнікаў, з іншага — ''Page on [eswiki] deleted'', ''Page on [enwiki] deleted''. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:38, 5 лютага 2026 (+03)
::::Дивись мій акаунт в Українській та Латиській вікіпедії. Ти справді думаєш, що я тут рекламою займаюся? [[Удзельнік:Votre Provocateur|Votre Provocateur]] ([[Размовы з удзельнікам:Votre Provocateur|размовы]]) 22:33, 5 лютага 2026 (+03)
::::: Тут абмяркоўваем артыкул, а не тваю персону. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:55, 5 лютага 2026 (+03)
::::Выдаленне ў іншых раздзелах, шчыра кажучы, не аргумент. Іх там можа і не цікавяць мелкія па іх мерках фірмы з усходняй Еўропы. Гэтак жа бы выдалілі пра наш [[Еўраопт]] ці [[А-100 (кампанія)|А-100]]. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:22, 6 лютага 2026 (+03)
::::: Існуе кансэнсус аб тым, што ў БелВікі дапушчальны пэўны беларусацэнтрызм, але як гэта прыцягнуць да дадзенага кейса, невядома. Таксама мабыць [[Еўраопт]] ці [[А-100 (кампанія)|А-100]] паводле маштабаў дзейнасці пасалідней будуць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:34, 6 лютага 2026 (+03)
::::::Мяркую, што А-100 і Еўраопт можна аднесці да лідараў ў сваіх галінах эканомікі ўнутры Беларусі, і таму маем пра іх артыкулы, а не толькі праз беларусацэнтрызм.
::::::Аналагічна з гэтым Depo: у сваёй нішы лічыцца лідарам, недзе у топах латвійскіх кампаній. Я б і артыкулы пра Rimi і Maxima прывітаў, калі б хто стварыў, хоць яны да Беларусі ніякага дачынення не маюць. Дадаць толькі ў артыкул [[Эканоміка Латвіі]] параграф пра рытэйл і цалкам натуральна будзе мець артыкулы пра згаданыя там фірмы.
::::::Я ўвогуле лічу, што можна пісаць хоць пра найвялікшыя фірмы Науру. Толькі каб захоўвалася структура: спачатку пра эканоміку краіны і яе галіны, а потым дэталі. Але гэта так, рэмарка. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:29, 7 лютага 2026 (+03)
::::::: Калі казаць пра лідараў рынку паводле краін, то Науру не падтрымаю, карлікавымі прынята лічыць краіны меншыя за [[Люксембург]]. Depo DIY здэцца сапраўды лідар у нішы, але не лідар у галіне. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:53, 7 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} Няма значнасці [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:48, 7 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} Рэкламны змест. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:32, 11 сакавіка 2026 (+03)
: {{Пакінуць}}. 2-е месца сярод DIY-рытэйлераў краін Балтыі. Доля рынку, прыкладна каля 40%--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 18:39, 13 красавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Паказана, што кампанія займае істотнае месца сярод DIY-рытэйлераў краін Балтыі. Пакуль што няма кансэнсэнсусу наконт прызнання гэтай галіны як самастойнай у эканоміцы, таму значнасць прадмету артыкула ставіцца пад сумненне. Старонка захавана з даданнем адпаведнага шаблону. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:53, 25 красавіка 2026 (+03)

== [[Вакол ліхтарнага слупа (гурт)]] ==
{{закрыта}}
: Выдалены раней паводле абмеркавання, гл. [[Вікіпедыя:Хуткае выдаленне]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:53, 16 красавіка 2026 (+03)
::{{Пакінуць}}. Раней не былі пакінуты прычыны для выдалення. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 16:28, 16 красавіка 2026 (+03)
::: Таксама я нядаўна дадаў &quot;значнасць&quot; у артыкул і цяпер ён не падыходзіць да хуткага выдалення: Хутка могуць выдаляцца артыкулы, калі: Выдаленыя раней паводле абмеркавання артыкулы, створаныя наноў з тым жа ці неістотна адрозным зместам '''без новых акалічнасцяў''', якія б прымусілі пераглядзець папярэдняе рашэнне аб выдаленні. (з [[Вікіпедыя:Хуткае выдаленне]]) [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 16:42, 16 красавіка 2026 (+03)
: {{выдаліць}} Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:26, 19 красавіка 2026 (+03)
: Знайшоў адзін артыкул на The Village, які апісваў дзейнасць групы. Больш нічога не знайшоў, хаця можа я і не вельмі добра шукаў. Думаю, што пакуль гэта выдаленне, бо значнасці (у межах Вікі) не хапае. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:38, 19 красавіка 2026 (+03)
:: {{Пакінуць}} Яшчэ быў [https://dtf.ru/music/2582003-vokrug-fonarnogo-stolba-videoigry-2019 кароткі артыкул] на dtf.ru і [https://www.youtube.com/watch?v=eAEelhW7e6s выпуск] &quot;Музыка в Кубе&quot; на Ютубе. Таксама я не зразумеў, што азначае &quot;у межах Вікі&quot;. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 18:41, 20 красавіка 2026 (+03)
::: [[Вікіпедыя:Значнасць]] — Традыцыйна лічаць, што энцыклапедычнага апісання вартыя не ўсе аб’екты і тэмы, а толькі найболей значныя, якія чымсьці істотна вылучаюцца з агульнага шэрагу. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:47, 20 красавіка 2026 (+03)
::: DTF - не [[ВП:АК]], &quot;Музыка в Кубе&quot; - таксама. The Village пакуль самая добрая крыніца. Можа ёсць яшчэ нешта? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:56, 20 красавіка 2026 (+03)
::::[https://m.vk.com/@ppbvfs-priyatno-poznakomitsya-yoo Пост] у ВК ад Winter Mute Music, [https://podster.fm/podcasts/muzykalnoe-korolevstvo/e/337203/muzykalnoe-korolevstvo-vokrug-fonarnogo-stolba-1-vypusk эпізод] падкаста &quot;Музыкальное королевство&quot;, здаецца усё. Але артыкула The Village можа хопіць? [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 19:12, 20 красавіка 2026 (+03)
:::Перастаньце пакідаць шаблон «пакінуць» па некалькі разоў. Абмеркаванне працуе не так, колькасць «пакінуць» ад аднаго ўдзельніка не паўплывае. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 11:51, 22 красавіка 2026 (+03)
:{{Выдаліць}}, створаны па-за працэдурай аднаўлення выдаленых старонак. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 22:06, 23 красавіка 2026 (+03)
::Гэта забаронена? [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 10:40, 24 красавіка 2026 (+03)
::: Пажадана ўсё ж такі прытрымлівацца хоць нейкіх [[Вікіпедыя:Выдаленне старонак#Пасля выдалення|правілаў]]. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 14:53, 24 красавіка 2026 (+03)
::::Не ведаў. Прабачце, але артыкул ўжо адноўлены і асабіста я не бачу відавочных прычын для выдалення. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 15:53, 24 красавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Па-першае, артыкул раней ужо выдаляўся, таму, згодна з працэдурай, спачатку варта было стварыць запыт на [[ВП:АВС]]. Па-другое, каб не разводзіць бюракратыю, на гэты момант артыкул не адпавядае крытэрыям значнасці беларускай Вікіпедыі. Сярод прыведзеных крыніц толькі адна (спасылка на «The Village») адпавядае патрабаванням [[ВП:АК]]. Астатнія матэрыялы не з’яўляюцца аўтарытэтнымі крыніцамі. Такім чынам, значнасці ў межах Вікіпедыі недастаткова. Выдалена. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:12, 25 красавіка 2026 (+03) 

== [[EIZVA]] ==
{{закрыта}}
* {{выдаліць}}, значнасць прадмету артыкула не пацвярджаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:19, 8 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць не паказана. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 07:16, 17 красавіка 2026 (+03)

== [[Крысціна Віталеўна Лядская]] ==
{{закрыта}}
З дасягненняў покуль чырвоны дыплом і аспірантура. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:51, 8 красавіка 2026 (+03)

:Я не успела ещё дописать статью, не надо делать поспешных выводов. Мне из-за границы не открываются белорусские источники. Приеду в Минск — допишу. [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Tatiana Matlina]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 00:39, 10 красавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Артыкул дапоўнены, намінацыя закрыта ініцыятарам. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:14, 14 красавіка 2026 (+03)

== [[Фарыс Німр]] ==
{{закрыта}}
Не артыкул, старонка да хуткага выдалення. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:37, 9 красавіка 2026 (+03)
: Спроба заліць туды аўтапераклад незачотная. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:54, 9 красавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Артыкул створаны, вычытаны і захаваны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:12, 14 красавіка 2026 (+03)

== Казахі у ==
{{закрыта}}
Артыкулы аўтаматычнага перакладу з памылкамі ўжо ў назве, іх немагчыма вычытаць нават з вялікім жаданнем.
* [[Казахі у Манголіі]]
* [[Казахі у Туркменіі]]
* [[Казахі у Іране]]--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:10, 20 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:48, 3 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Даволі відавочны [[ВП:МАШПЕР]], які ніхто за гэты час не выправіў. Выдалена. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:33, 14 красавіка 2026 (+03)

== [[Вакол ліхтарнага слупа (гурт)]] ==
{{Закрыта}}
: {{Выдаліць}}, значнасць прадмету артыкула не пацвярджаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:33, 3 красавіка 2026 (+03)
::Гэты гурт даволі папулярны, каб пра яго быў артыкул. Па [https://music.yandex.by/artist/5578874 звесткам] Яндекс Музыкі зараз ён мае 75 565 слухачоў у месяц. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 15:14, 5 красавіка 2026 (+03)
::: Почему бы о нём не написать статью по-русски? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:17, 5 красавіка 2026 (+03)
::::Можна. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 15:29, 5 красавіка 2026 (+03)
::::Але гэта праца удзельнікаў рускай Вікіпедыі. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 15:36, 5 красавіка 2026 (+03)
::::: Очень жаль. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:39, 5 красавіка 2026 (+03)
{{Канец закрытай секцыі}}
===Вынік===
20:07, 12 красавіка 2026 {{у|J-ka Zadzvinski}} выдаліў старонку Вакол ліхтарнага слупа (гурт). [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 12:44, 13 красавіка 2026 (+03)

== [[Валер Віктаравіч Руселік]] ==
{{закрыта}}
Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:49, 25 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} няма значнасць. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:45, 3 сакавіка 2026 (+03)
: Не праходзіць як журналіст ды блогер? Усё ж нават &quot;зоркай&quot; Белсата яго [https://nashaniva.com/372748 называюць]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:16, 4 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Старонка выдалена ўдзельнікам [[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]]. Таму вынік фармальны. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:14, 12 красавіка 2026 (+03)

== [[Аляксандр Іосіфавіч Урбановіч]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}}, кандыдат навук, дацэнт, меў навуковыя інтарэсы, усё. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:51, 29 сакавіка 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} значнасць не падмацаваны крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:53, 30 сакавіка 2026 (+03)
: {{Пакінуць}}, вядомы навуковец, шмат навуковых прац. Ёсць крынiцы. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 12:52, 30 сакавіка 2026 (+03)
:: [[Удзельнік:James M Irons]], колькасць навуковых прац не мае асаблівай ролі, важней паказаць прызнанне яго заслуг у навуковым свеце. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:17, 30 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць асобы не паказана. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:48, 10 красавіка 2026 (+03)

== [[TDK]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} Машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:46, 23 сакавіка 2026 (+03)
::Артыкул невялікі, можна выправіць. Я папрацую бліжэйшым часам.
::{{Зраблю|10-04-2026}} [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:16, 28 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Артыкул выпраўлены і захаваны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:56, 9 красавіка 2026 (+03)

== [[King Promise]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} значнасць не падмацаваны крыніцамі, толькі сайт творцы. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:51, 23 сакавіка 2026 (+03)
: {{Пакінуць}}. Крыніцы ёсць.--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]]  15:33, 2 красавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Спасылкі на незалежныя крыніцы нароўні з сайтам творцы пададзены, старока захавана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:54, 9 красавіка 2026 (+03)

== [[Ruslan Saberov]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}}, значнасць не пацвярджаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:18, 8 сакавіка 2026 (+03)
:: [https://ru.wikipedia.org/wiki/Ruslan_Saberov неоднократное воссоздание вместо повторного обсуждения]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:11, 11 сакавіка 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:01, 9 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць не паказана, артыкул выдалены. Неаднаразовае аднаўленне замест паўторнага абмеркавання — пастаўлена бестэрміновая ахова ад стварэння. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:53, 1 красавіка 2026 (+03)

== [[Сезон 2022/2023 «Цмокі-Мінск-2»]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} Пуста. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:34, 31 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
гэта карэктная перасылка. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:50, 31 сакавіка 2026 (+03)

== [[MakEditor:81-717/714/Чарнавік]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 11:55, 30 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Хутка выдалена. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:04, 30 сакавіка 2026 (+03)

== [[Раавітса (прыпыначны пункт)]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} Памылковы рэдырэкт. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:52, 30 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Хутка выдалена. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:00, 30 сакавіка 2026 (+03)

== [[A optima/Чарнавік]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} Не артыкул. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:54, 26 сакавіка 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 11:32, 26 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Хутка выдалена. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:20, 26 сакавіка 2026 (+03)

== [[Сехемкара II]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} пустая старонка. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:55, 23 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Хутка выдалена. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:47, 23 сакавіка 2026 (+03)

== [[Святлана Іванаўна Загнетава]] ==
{{закрыта}}
Відавочна, што агульны крытэрый значнасці не выконваецца. Таксама асоба не настолькі выдатная, каб можна было падцягнуць [[Вікіпедыя:Значнасць асоб #Дадатковыя крытэрыі]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:40, 18 сакавіка 2026 (+03)
: У артыкул [[Хлебапякарная прамысловасць Беларусі]] шмат што можна перанесці. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:13, 18 сакавіка 2026 (+03)
:Так, усё можна перанесці, згадаць саму Загнетаву. У раздзеле Вядомыя асобы артыкула пра Смаргонь даць яе біяграму, бо літаральна будзе пару сказаў. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:10, 18 сакавіка 2026 (+03)
:: {{зроблена}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:20, 19 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Змест са старонкі вынесены, адміны могуць яе выдаляць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:49, 20 сакавіка 2026 (+03) 

== [[:Катэгорыя:Змагары з літвінізмам]] ==
{{закрыта}}
* {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:13, 22 лютага 2026 (+03)
*:Людзі змаюгаюцца з літвінізмам, што прама вынікае з іх біяграфій, у чым уласнае даследаванне? Калі мы дадаем людзей у катэгорыю &quot;Анархісты N-краіны&quot; ці &quot;Антыфашысты N-краіны&quot;, то гэта таксам арыгінальнае даследаванне? [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 13:22, 22 лютага 2026 (+03)
*:: Ты, калега, мабыць таксама шмат з чым і шмат з кім змагаешся. І ў Беларусі ты не адзін такі, але катэгорыі &quot;Змагары з Беларусі&quot; мы не будзем ствараць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:24, 22 лютага 2026 (+03)
*:Няма тут уласнага даследавання, літвінізм сфармуляваны Баранаўскасам, то-бок прынамсі ў нейкай паралельнай рэчаіснасці ён ёсць. На гэта лёгка знайсці аўтарытэтныя крыніцы ў адпаведным артыкуле. Практычна &quot;з'ява&quot; ў гэтай рэальнасці прызнана пагрозай нацыянальнай бяспецы Літвы і з ёю змагаюцца, ёсць заявы ад Дэпартамента бяспекі і іншых ведамстваў. Адпаведна, ёсць змагары. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:10, 12 сакавіка 2026 (+03)
:: Змагары ёсць, і што з таго вынікае? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:19, 12 сакавіка 2026 (+03)
::: Катэгорыю &quot;Змагары&quot; створым? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:22, 12 сакавіка 2026 (+03)
::::[[:Катэгорыя:Праціўнікі літвінізму]] або [[:Катэгорыя:Крытыкі літвінізму]]. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:24, 12 сакавіка 2026 (+03)
:::Нічога не вынікае, проста змагары, як Партос казаў: &quot;я б'юся, бо б'юся&quot;, -- значыць, яны бачаць у гэтым сэнс. Калі &quot;змагары&quot; здаюцца ўжо занятымі, можна &quot;праціўнікі&quot;, рэдкая наогул катэгорыя ў Вікіпедыі, але ёсць [[:fr:Catégorie:Opposant|Catégorie:Opposant]]. Звычайна абмяжоўваецца ўсё прыхільнікамі розных плыняў, але тут здаецца ніяк не абмяжуешся. [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:22, 12 сакавіка 2026 (+03)
:::: Абмяжуешся. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:25, 12 сакавіка 2026 (+03)
::::: Не трэба навешваць на сучаснікаў ярлыкоў. Рэдактарам Вікіпедыі не стае для гэтага аўтарытэту. Хай спачатку вырашыць экспертная супольнасць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:30, 12 сакавіка 2026 (+03)
:::::Здаецца, &quot;крытыкі&quot; якраз тая форма, што прызнаецца як ВП:НПГ [[:en:Category:Writers_of_social_and_political_criticism|Category:Writers of social and political criticism]]. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:31, 12 сакавіка 2026 (+03)
:::::: Critics of liberalism (1 P) — вось дык напаўненне катэгорыі! Не чытаюць англамоўныя беларускай прэсы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:37, 12 сакавіка 2026 (+03)
:::::::Яны іншае чытаюць &lt;bdi&gt;Critics of feminism&lt;/bdi&gt; (2 C, 217 P). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:41, 12 сакавіка 2026 (+03)
:::::::: Critics of artificial intelligence — цэлых 22, на чале з Папам Рымскім. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:44, 12 сакавіка 2026 (+03)
::::::::: Наконт непрыняцця фемінізму — харошы прыклад, комплексы ВікіРэдактараў раскрывае красамоўна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:57, 12 сакавіка 2026 (+03)
:::::::::: Змагары з мультыкультуралізмам ёсць, а змагароў з нацыяналізмам няма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:09, 12 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Ператварыў на [[:Катэгорыя:Крытыкі літвінізму]] і далучыў да адпаведнай надкатэгорыі. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:59, 13 сакавіка 2026 (+03)

== [[:Катэгорыя:Культурныя спрэчкі]] ==
{{закрыта}}
* {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:20, 22 лютага 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Знайшліся інтэрвікі, намінацыю закрыў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:39, 12 сакавіка 2026 (+03)

== [[Дыльнозахон Каттахонова]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} Машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:35, 10 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Хутка выдалена, дрэнны машынны пераклад, таксама пытанні па значнасці. Можаце нармальна перапісаць у сваёй прасторы імёнаў і паведаміць адміністратарам, калі напішаце нешта адэкватнае. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:02, 12 сакавіка 2026 (+03)

== [[Саунтрэс]] ==
{{закрыта}}
* {{выдаліць}}, значнасць не пераўзыходзіць навіннай. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:09, 28 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} Вікіпедыя - не слоўнік. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:46, 3 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Хутка выдалена па тых жа прычынах, што і чыназес. Значнасці не паказана.[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:01, 12 сакавіка 2026 (+03)

== [[Чыназес]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} Не слоўнік. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:44, 3 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Артыкул быў хутка выдалены, значнасць выразна не паказана. Да таго ж, зноскі на Вікіпедыю — гэта вяршыня. Калі нехта захоча аднавіць старонку і будзе паказана выразна значнасць, спачатку перапішыце нармальна на сваёй падстаронцы і потым паведамце адміністратарам.[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:59, 12 сакавіка 2026 (+03)

== [[Жан-Луі Гасэ]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} Машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:00, 9 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Каб выставіць артыкул да выдалення, трэба зайсці праз закладку ''правіць'' у акенца рэдагавання артыкула, у першым радку паставіць '''&lt;nowiki&gt;{{да выдалення|}}&lt;/nowiki&gt;'''. Працэдура выстаўлення старонкі да выдалення не была выканана, прапанова засталася без рэагавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:06, 9 сакавіка 2026 (+03)

== [[Мачулішчы (аэрадром)]] ==
{{закрыта}}
Большая частка тэкста абаронена аўтарскімі правамі і супадае з тэкстам, размешчаным у выданні «Наша Ніва» (артыкул  «Мачулішчы, Мачулішчы… А што значыць па-беларуску „мачулішча“?»). Не быў прадстаўлены відавочны дазвол ад уладальнікаў матэрыялу на яго свабоднае распаўсюджанне. Як патэнцыйнае парушэнне аўтарскіх правоў прыйдзецца выдаліць інфармацыю, якая слова ў слова супадае з інфармацыяй у гэтым артыкуле. Тое, што застанецца, да артыкула не будзе дацягваць. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:38, 7 сакавіка 2026 (+03)

:па-першае, я сам і ёсць аўтарам таго тэксту ў НН. па-другое, я цяпер істотна дапоўніў артыкул, ён павялічыўся ў некалькі разоў. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:43, 7 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Артыкул дапрацаваны і захаваны. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:47, 8 сакавіка 2026 (+03)

== [[Янка Тарчэўскі]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}}, няма значнасці. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 23:02, 14 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}. Жахліва аформлена, няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:08, 20 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} Значнасці няма. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:49, 3 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Ёсць кансэнсус за выдаленне. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:24, 4 сакавіка 2026 (+03)

== [[AniBel]] ==
{{закрыта}}
Аматарская суполка. Распаўсюджванне пірацкага кантэнту. Вікіпедыя — не каталог.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:59, 7 лютага 2026 (+03)

:Ого, некалькі месяцаў вісеў артыкул і толькі зараз апомніліся. Прам сьмешна з гэтага  [[Удзельнік:Bilbo&amp;#39;smanha|Bilbo&amp;#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&amp;#39;smanha|размовы]]) 21:57, 7 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}, аргументаў дзеля захавання артыкула не бачна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:26, 7 лютага 2026 (+03)
:{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:46, 10 лютага 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 01:06, 16 лютага 2026 (+03)

== [[Лагодны Цмок]] ==
{{закрыта}}
Значнасць прадмету артыкула пастаўлена пад сумненне. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:32, 7 лютага 2026 (+03)
:{{выдаліць}}. Гэта звесткі не для Вікіпедыі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:26, 9 лютага 2026 (+03)
:{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:45, 10 лютага 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць не паказана. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 01:05, 16 лютага 2026 (+03)

== [[СонейкаПрадакшн]] ==
{{закрыта}}
Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:00, 7 лютага 2026 (+03)

:Новы этап у перакладніцкай сферы (дубляваньне і адаптацыя тэксту). Таксама гэтая і ўсе іншыя каманды з'яўляюцца часткай гісторыі і рабілі у той ці іншай ступені ўклад у беларускую культуру. [[Удзельнік:Bilbo&amp;#39;smanha|Bilbo&amp;#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&amp;#39;smanha|размовы]]) 22:01, 7 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:22, 8 лютага 2026 (+03)
:{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:58, 16 лютага 2026 (+03)

== [[Скрынка (сеціва)]] ==
{{закрыта}}
Няма значнасці. Вікіпедыя — не каталог.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:56, 7 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}, проста старонка ў сеціве. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:15, 7 лютага 2026 (+03)
:Таксама трэба выдаліць старонкі пра Анібел і Лагодны Цмок, бо Вікіпедыя — не каталог [[Удзельнік:Bilbo&amp;#39;smanha|Bilbo&amp;#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&amp;#39;smanha|размовы]]) 21:48, 7 лютага 2026 (+03)
:{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:46, 10 лютага 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:56, 16 лютага 2026 (+03)

== [[Зьнічка (сеціва)]] ==
{{закрыта}}
Проста сайт з пірацкім кантэнтам. Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:55, 7 лютага 2026 (+03)

:Anibel і Лагодны Цмок таксама проста сайты з пірацкім кантэнтам, але старонкі пра іх існуюць  [[Удзельнік:Bilbo&amp;#39;smanha|Bilbo&amp;#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&amp;#39;smanha|размовы]]) 21:47, 7 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:06, 8 лютага 2026 (+03)
:{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:53, 16 лютага 2026 (+03)

== [[Bilbo's]] ==
{{закрыта}}
Аматарская суполка. няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:57, 7 лютага 2026 (+03)

:Анібел і Лагодны Цмок таксама аматарскія суполкі, але старонкі пра іх існуюць. Пра значнасьць напісана ў адпаведным разьдзеле. Ініцыятыва з'яўлялася новым этапам у перакладніцкай сферы. [[Удзельнік:Bilbo&amp;#39;smanha|Bilbo&amp;#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&amp;#39;smanha|размовы]]) 21:55, 7 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:23, 8 лютага 2026 (+03)
:&lt;nowiki&gt;{{Супраць}}&lt;/nowiki&gt; 	&lt;nowiki&gt;{{Пакінуць}}&lt;/nowiki&gt; Учора не адразу ўбачыў як гэтыя знакі ставіць. Я адкажу за ўсе артыкулы, якія перанёс учора з іншай беларускай Вікіпедыі. Галоўная значнасьць гэта гісторыя. Усе гэтыя праэкты з'яўляюцца часткай гісторыі. Так, для звычайнай гісторыі (якую сабе людзі ўяўляюць) гэта ня мае каштоўнасьці. Аднак сёньня ё розныя гісторыі, напрыклад: гісторыя навукі, паўсядзёнасьці, мастацтва і г.д. І ўжо для гісторыі аматарскага перакладу гэтыя старонкі прадстаўляюць каштоўнасьць, бо з'яўляюцца крыніцай у дасьледаваньнях. Таксама гэтыя артыкулы даюць зразумець як разьвіваўся аматарскі пераклад, пасьлядоўнасьць падзей. Таксама ўклад у беларускую культуру, новыя падыходы ў аматарскім перакладзе, што зноў жа карысна для гісторыі і дасьледаваньняў.
:Таму ўсе артыкулы пра праэкты варта пакінуць! [[Удзельнік:Bilbo&amp;#39;smanha|Bilbo&amp;#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&amp;#39;smanha|размовы]]) 14:39, 8 лютага 2026 (+03)
::Мда... штосьці не працуюць гэтыя шаблоны [[Удзельнік:Bilbo&amp;#39;smanha|Bilbo&amp;#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&amp;#39;smanha|размовы]]) 14:39, 8 лютага 2026 (+03)
::: [[Вікіпедыя:Значнасць]] — вось неяк так. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:06, 9 лютага 2026 (+03)
::::Пачытаў, і артыкул мае значнасьць. У публічных крыніцах не напісана (і ня будзе), але значнасьць апісана вышэй, што таксама дазваляецца як значнасьць. [[Удзельнік:Bilbo&amp;#39;smanha|Bilbo&amp;#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&amp;#39;smanha|размовы]]) 18:43, 9 лютага 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:42, 16 лютага 2026 (+03)

== [[Кінакіпа]] ==
{{закрыта}}
Няма значнасці, проста сайт з пірацкім кантэнтам. Хоць для беларускай мовы ў сённяшніх умовах гэта і мае пэўную значнасць, але для энцыклапедыі каталог пірацкага відэа — перабор.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:54, 7 лютага 2026 (+03)

:Анібел і Лагодны Цмок таксама проста сайты з пірацкім кантэнтам. Тыя артыкулы таксама варта выдаліць. [[Удзельнік:Bilbo&amp;#39;smanha|Bilbo&amp;#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&amp;#39;smanha|размовы]]) 21:50, 7 лютага 2026 (+03)
:{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Рэклама сайта с пірацкім кантэнтам. Значасці няма. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:35, 16 лютага 2026 (+03)

== [[На чатырох Верацеях]] ==
{{закрыта}}
Вікіпедыя — не даведнік для вандроўнікаў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:10, 16 лютага 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Хутка выдалена. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:32, 16 лютага 2026 (+03)

== [[Арцём Халяеў]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}}, не артыкул. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:28, 14 лютага 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
У вызначэнні — толькі тры словы. Значнасць асобы не паказана. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:30, 16 лютага 2026 (+03)

== [[Уладзіслаў Шылюк]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}}, значнасць не паказана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:43, 4 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}, згодны, што проста быць удзельнікам каманды недастаткова. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:24, 5 лютага 2026 (+03)
:: Калега [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]], тут больш істотна, што агульны крытэрый значнасці не выконваецца, то бок асоба ў артыкуле бадай не апісана. А ў прынцыпе мы прафесійных спартоўцаў паважаем, і якасныя артыкулы пра іх у БелВікі могуць існаваць, нават калі людзі й не мелі шматгадовай выбітнай кар'еры. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:30, 5 лютага 2026 (+03)
:::Зразумела, дзякуй. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:23, 6 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}  [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:31, 7 лютага 2026 (+03)
:{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:47, 10 лютага 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць асобы не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:23, 14 лютага 2026 (+03)

== [[Леанід Цітоў]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}}, значнасць не паказана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:46, 4 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}, энцыклапедычная значнасць не паказана, быць удзельнікам каманды недастаткова. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:25, 5 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}  [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:32, 7 лютага 2026 (+03)
:{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:47, 10 лютага 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць асобы не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:22, 14 лютага 2026 (+03)

== [[Аляксей Сірчанка]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}}, значнасць не паказана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:51, 4 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}, энцыклапедычная значнасць не паказана, быць удзельнікам каманды недастаткова. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:26, 5 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:32, 7 лютага 2026 (+03)
:{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:47, 10 лютага 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць асобы не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:20, 14 лютага 2026 (+03)

== [[Антон Самсонаў]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}}, значнасць не паказана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:51, 4 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}, энцыклапедычная значнасць не паказана, быць удзельнікам каманды недастаткова. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:26, 5 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:32, 7 лютага 2026 (+03)
:{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:47, 10 лютага 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць асобы не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:19, 14 лютага 2026 (+03)

== [[Іван Кухарэнка]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}}, значнасць не паказана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:55, 4 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}, энцыклапедычная значнасць не паказана, быць удзельнікам каманды недастаткова. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:27, 5 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:33, 7 лютага 2026 (+03)
:{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:46, 10 лютага 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць асобы не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:16, 14 лютага 2026 (+03)

== [[Марыя Пархімчык]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} Значнасць? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:46, 21 студзеня 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} Рэкламны артыкул без нармальных крыніц.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:05, 21 студзеня 2026 (+03)
: {{Пакінуць}} Вы лічыце, што сябра Саюзу пісьменьнікаў не можа быць адзначаны ў вікіпэдыі? А калі яе жыцьцяпіс пазначаны на Міжнароднага саюзу беларускіх пісьменьнікаў? [https://bellit.info/persons/abukhovich-alhjerd.html Міжнародны саюз беларускіх пісьменьнікаў// Асобы] Ці гэта таксама не значна? :) --[[Удзельнік:Dzejka|Dzejka]] ([[Размовы з удзельнікам:Dzejka|размовы]]) 22:36, 21 студзеня 2026 (+03)
:: Калега [[Удзельнік:Dzejka|Dzejka]], сапраўды такі склаўся ў БелВікі звычай, што адной толькі прыналежнасці да пісьменніцкага саюза недастаткова для пацвярджэння энцыклапедычнай значнасці творцы. Тут бы пашукаць рэцэнзій на яе творы ў аўтарытэтных крыніцах ці нейкіх іншых сведчанняў прызнання яе творчасці крытыкай. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:48, 21 студзеня 2026 (+03)
{{Выдаліць}} Пагаджуся, што можна выдаліць [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 19:50, 28 студзеня 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} Пакуль што энцыклапедычная значнасць не паказана. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:22, 5 лютага 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць асобы не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:07, 9 лютага 2026 (+03)

== [[Павел Слюнькін]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} Значнасць? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:47, 16 студзеня 2026 (+03)
::'''Асоба лічыцца значнай, калі яна досыць падрабязна апісана ў [[Вікіпедыя:Аўтарытэтныя крыніцы|надзейных]] [[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|другасных крыніцах]], [[Вікіпедыя:Правяральнасць|незалежных]] ад яе, што наўпрост задавальняе крытэр значнасці:'''
::https://rm.coe.int/report-addressing-the-specific-challenges-faced-by-the-belarusians-in-/1680ab3442 
::https://www.ibanet.org/Belarus-the-human-cost-of-the-crackdown-on-dissent
::https://www.gmfus.org/belarus-change-tracker-seeing-trends-through-news-fog
::https://bct.expert/be/about/
::https://lmc.icds.ee/speaker/pavel-slunkin/
::https://georgiatoday.ge/pavel-slunkin-belarus-lessons-for-georgia/
::https://cepa.org/author/pavel-slunkin/
::https://ecfr.eu/profile/pavel_slunkin/
::https://belinstitute.com/en/news/review-2021-forecast-2022 
::https://ex-press.live/rubrics/politika/2024/06/19/eks-diplomat-pavel-slyunkin-zapad-ne-gotov-idti-na-ustupki-lukashenko-no-ostorozhnichaet-opasayas-ego-sprovocirovat
::https://www.dw.com/ru/jeks-diplomat-zadacha-es-nashhupat-protivorechija-mezhdu-lukashenko-i-putinym/a-59295981
::https://nashaniva.com/ru/328408
::https://pozirk.online/ru/longreads/85750/
::https://newbelarus.vision/artykuly/pavel-slyunkin-ob-izmeneniyax-v-mide-vedomstvo-mozhet-nabirat-luchshix-specialistov/
::https://gazetaby.com/post/slyunkin-esli-svoboda-mnenij-dlya-vas-ne-priemlemy-to-poluchitsya-ne-g/202762/
::https://news.zerkalo.io/life/86489.html
::??? [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 19:47, 19 студзеня 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}. Значнасці няма.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:21, 16 студзеня 2026 (+03)
::Значнасць асоб у Вікіпедыі вызначаецца па наступных крытэрах:
::Асоба лічыцца значнай, калі яна досыць падрабязна апісана ў [[Вікіпедыя:Аўтарытэтныя крыніцы|надзейных]] [[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|другасных крыніцах]], [[Вікіпедыя:Правяральнасць|незалежных]] ад яе (+).
::Асоба зрабіла шырокавядомы ўнёсак, які стаў прызнаным фактам у яе галіне дзейнасці (+).
::Навукоўцы, '''даследнікі''', філосафы (для зручнасці назавем іх «[[навуковы свет]]») даволі ўплывовыя ў навуковым свеце без згадвання іх біяграфій у другасных крыніцах (+). 
::'''На сённяшні дзень беларусаў-экспертаў у замежных аналітычных цэнтрах можна пералічыць па пальцах адной рукі. Не разумею вашую пазіцыю па «нязначнасці».'''  [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 19:28, 19 студзеня 2026 (+03)
::: тут трэба дадаткова паказаць, наколькі гэта асоба ўплывовая ў навуковым свеце; покуль што значнасць даследчыка прамалёўваецца, але не пацвярджаецца. Аднога факту работы ў даследчым цэнтры недастаткова. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:46, 21 студзеня 2026 (+03)
::::Эксперт па Беларусі якога цытуюць the New York Times, DW, France24, Atlantic Council, etc падаецца значнай асобай у галіне.
::::: Асоба лічыцца значнай, калі яна досыць падрабязна апісана ў [[Вікіпедыя:Аўтарытэтныя крыніцы|надзейных]] [[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|другасных крыніцах]], [[Вікіпедыя:Правяральнасць|незалежных]] ад яе (+).
::::[[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 17:25, 21 студзеня 2026 (+03)
::::: [[Удзельнік:Francišak Skaryna]], ты пачтай, што ніжэй напісана вялікімі чырвонымі літарамі пра т.зв. ''Агенцтва еўраатлантычнага супрацоўніцтва''. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:35, 21 студзеня 2026 (+03)
:::::: Калі ты не хочаш артыкул пра асобу дапрацаваць, то і гэта старонка будзе выдалена. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:38, 21 студзеня 2026 (+03)
:::::::Сторонка будзе выделеная таму што:
:::::::а) вы паводзіце сябе як хамло
:::::::б) вам не падабаецца персаналія
:::::::? [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 17:58, 21 студзеня 2026 (+03)
:::::::Прашу вас звяртацца да мяне на «вы» і спыніць хамства ў мой бок. Тое, што вы даўні карыстальнік Вікіпкедыі не дае вам аніякага права па-хамску ставіцца да іншых удзельнікаў.  [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 18:00, 21 студзеня 2026 (+03)
::::::Мне падаецца, што выдаленне артыкулаў праз суб'ектыўнае меркаванне і стаўленне асобных карыстальнікаў да персаналіяў і аб'ектаў з'яўляецца вандалізмам. Няма ўпэўненнасці, што шантаж удзельнікаў адпавядае духу Википедыі. Чаму вы грубіце замест таго, каб разам дапрацаваць артыкул і зрабіць Вікіпедыю лепш для карыстальнікаў не абазнаных у беларускіх арганізацыях і асобах? [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 18:05, 21 студзеня 2026 (+03)
: {{выдаліць}}, не бачна жадаючых палепшыць артыкул, а ў існым выглядзе яго змест не пацвярджае энцыклапедычнай значнасці асобы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:07, 21 студзеня 2026 (+03)
::Калі ласка, прапануйце катэгорыі для паляпшэння. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 18:38, 21 студзеня 2026 (+03)
::У артыкуле 10 спасылак на аўтарытэтныя незалежныя крыніцы, якія апісваюць асобу і спасылаюцца на публікацыі даследчыка ў ягонай галіне экспертызы – што, безумоўна, пацвярджае энцыклапедычную значнасць асобы. Я з задавальненнем дадам патрэбныя катэгорыі, але давайце працаваць канструктыўна разам, а не антаганістычна. Дзякуй, калегі. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 18:42, 21 студзеня 2026 (+03)
{{Выдаліць}} Пагаджуся, што трэба выдаліць  [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 19:43, 28 студзеня 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць асобы не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:05, 9 лютага 2026 (+03)

== [[Таццяна Мiкалаеўна Мiкушына]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} Значнасць? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:38, 21 студзеня 2026 (+03)
::Дадзены артыкул можа адпавядаць крытэрам значнасці для пісьменнікаў. У правілах вызначана, што значнымі з'яўляюцца &quot;Аўтары … і іншыя прадстаўнікі творчых прафесій  ... твор (або творы) якіх прыцягнулі значную ўвагу крытыкаў.&quot;
::У артыкуле ёсць спасылкі на 5 рэцэнзій профільных навукоўцаў на кнігі Т. Мікушынай: рэлігіязнаўцы і філосафа на кнігі духоўнага зместу, гісторыка на кнігу гістарычнага зместу і г.д.
::На старонцы абмеркавання дадзенага артыкула як на загану ўказвалася на тое, што дадзены артыкул раней выдаляўся ў расійскай вікіпедыі. Аднак у тыя гады, калі ён выдаляўся, яшчэ не было тых крыніц, якія азначаныя ў беларускім артыкуле, або былі адзінкі з іх. Палова крыніц датуецца 2019-2022 гадамі.
::Апроч рэцэнзій навукоўцаў інфармацыя пра Т. Мікушыну ёсць у рэлігіязнаўчай  манаграфіі &quot;Тэасофiя без межаў: мiжкультурныя i мiждысцыплiнарныя перспектывы сучаснага эзатэрычнага руху&quot;, у дакладзе профільнага дзярж. дэпартамента прэм’ер-міністру Францыі пра стан спраў у асяроддзі новых рэлігійных рухаў, у аналітычных артыкулах нацыянальнага інфарм. агенцтва Украіны &quot;УкрІнфарм&quot;, агульнарасійскай газеты &quot;Новыя весткі&quot;. [[Удзельнік:Алесандр Бусел|Алесандр Бусел]] ([[Размовы з удзельнікам:Алесандр Бусел|размовы]]) 15:24, 21 студзеня 2026 (+03)
::Таксама ў зносках дадзенага артыкула ёсць інфармацыя, што кнігі гэтага аўтара перакладзеныя і апублікаваныя на 11 мовах (крыніца з назвай &quot;Бiяграфiя Мікушынай Таццяны Мікалаеўны&quot;). [[Удзельнік:Алесандр Бусел|Алесандр Бусел]] ([[Размовы з удзельнікам:Алесандр Бусел|размовы]]) 12:34, 22 студзеня 2026 (+03)
: {{Пакінуць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:32, 21 студзеня 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} Значнасць не паказана.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:03, 21 студзеня 2026 (+03)
:: Пане [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], то мо прагаласуйце і наконт гандбалістаў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:15, 26 студзеня 2026 (+03)
{{Выдаліць}} Аўтарка тэасофскай макулатуры  [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:10, 28 студзеня 2026 (+03)
: [[Удзельнік:DenisBorum]], у Вікіпедыі маюць існаваць артыкулы пра асоб з экстравагантнымі поглядамі, калі іх меркаванне асветлена ў дастатковым аб'ёме ў аўтарытэтных крыніцах. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:13, 28 студзеня 2026 (+03)

: {{Выдаліць}} па [[ВП:БС]], аўтарытэтнасць крыніц сумнеўная. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:35, 5 лютага 2026 (+03)
: {{Пакінуць}} Дадаў у артыкул інфармацыю пра тое, што кнігі дадзенага аўтара перакладзеныя і апублікаваныя на 11 мовах. Шырокае распаўсюджанне кніг па краінах свету выяўляецца і ў крыніцах. Рэцэнзіі напісаныя навукоўцамі розных краін: Украіна (Ю. Заўгародны), Германія (B. Seidel-Dreffke), Партугалія (D. Metilka), Расія (А. Салаўёў, М. Скуратоўская). Таксама і аналітычныя матэрыялы: Германія (H. Krämer), Францыя (G. Fenech), Украіна (Укрiнформ), Расія (Книжная Индустрия, Новые Известия).--[[Удзельнік:Алесандр Бусел|Алесандр Бусел]] ([[Размовы з удзельнікам:Алесандр Бусел|размовы]]) 15:00, 5 лютага 2026 (+03)
: {{Пакінуць}} артыкул напісаны не бездакорна, пра каштоўнасць творчасці таксама можна спрачацца, але найбольш мяне цікавяць крыніцы, дзе я не бачу спасылак на першасныя крыніцы, што ўжо надае ўпэўненасці ў тым, што гэты артыкул на галаву вышэй большасці намінантаў тут, хаця вядома, што частку крыніц можна назваць афіляванай. Як варыянт, можна пакінуць шаблон пра тое, што значнасць асобы ставіцца пад пытанне. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:36, 6 лютага 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Цікавасць з боку навуковага свету дадае значнасці дзейнасці асобы. Старонка захавана, але значнасць аб’екта артыкула ставіцца пад сумненне. Адпаведны шаблон на старонцы захаваны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:43, 6 лютага 2026 (+03)

== [[Губбет Аннет Алексееўна]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} Машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:01, 3 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}, тэкст нечытальны, ды й значнасці ў персоны няма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:44, 3 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}, энцыклапедычная значнасць не паказана ([[ВП:ЗА]]), біяграфія сучасніка ўвогуле без крыніц ([[ВП:БС]]). --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:41, 5 лютага 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}

=== Вынік ===
Машынны пераклад, значнасць асобы не паказана. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:45, 5 лютага 2026 (+03)

== [[Нізам DRedd]] ==
{{закрыта}}
Значнасць прадмету артыкула не пацвярджаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 10:08, 22 лістапада 2025 (+03)

:Значымасць асоб у Вікіпедыі не з’яўляецца вынікам аднаразовага згадвання ў СМІ. Паводле прынцыпаў энцыклапедычнай значнасці, яна павінна пацвярджацца шматразовым, незалежным і надзейным асвятленнем у аўтарытэтных крыніцах. У выпадку з Нізамам DRedd гэтая ўмова цалкам выконваецца. Яго дзейнасць асвятлялася неаднаразова і ў розных фарматах:
:публікацыі ў медыя, рецэнзіі на музычныя рэлізы, інтэрв’ю і асобныя матэрыялы пра творчасць.
:Такі аб’ём незалежнай інфармацыі сведчыць пра тое, што Нізам DRedd мае ўстойлівую публічную прысутнасць, а яго праца атрымала заўважную ўвагу з боку розных крыніц, што адпавядае крытэрыям значымасці для артыкулаў пра дзеячоў культуры. [[Удзельнік:Viktorius001|Viktorius001]] ([[Размовы з удзельнікам:Viktorius001|размовы]]) 14:34, 22 лістапада 2025 (+03)
:: Асоба мае чымсьці істотна вылучаюцца з агульнага шэрагу творцаў. Тут не бачна нічога асаблівага, акрамя згадак у медыях. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:38, 22 лістапада 2025 (+03)
::: Ні ў рускім, ні ў казахскім раздзелах артыкула няма, чаго так? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:40, 22 лістапада 2025 (+03)
::::Паважаны калега, хачу звярнуць увагу, што патрабаванне «асоба павінна істотна вылучацца з агульнага шэрагу творцаў» не з’яўляецца часткай крытэрыяў значнасці ў Вікіпедыі. Гэта суб’ектыўная ацэнка, якая не замацавана ў правілах. Паводле дзеючых палітык — у тым ліку ВП:Значнасць і ВП:Аўтарытэтныя крыніцы — єдыным крытэрыем значнасці для асоб з’яўляецца шматразовае, істотнае і незалежнае асвятленне дзейнасці асобы ў аўтарытэтных крыніцах.
::::У артыкуле гэтая ўмова выконваецца: існуюць
::::- шматразовыя публікацыі,
::::- незалежныя рэцэнзіі,
::::- інтэрв’ю,
::::- асобныя матэрыялы пра творчасць,
::::што сведчыць пра наяўнасць устойлівага, значнага і незалежнага асвятлення, менавіта таго, што патрабуюць правілы.
::::Правілы не прадугледжваюць дадатковага крытэрыя (асаблівай унікальнасці) або (вылучэння з агульнага шэрагу), такая ацэнка можа быць асабістым меркаваннем, але яна не можа замяняць сабой нормы Вікіпедыі. Калі ў Вас ёсць заўвагі да канкрэтных крыніц,  гатовы абмеркаваць і дапоўніць артыкул, але, паводле палітык Вікіпедыі, наяўнасць шматлікіх незалежных і надзейных матэрыялаў ужо пацвярджае энцыклапедычную значнасць. [[Удзельнік:Viktorius001|Viktorius001]] ([[Размовы з удзельнікам:Viktorius001|размовы]]) 14:51, 22 лістапада 2025 (+03)
:У артыкуле, відавочна, можна пачысціць шмат інфармацыі з першасных крыніц, ёсць сцверджанні без крыніц. Але нібы ёсць нейкія другасныя, хоць і выглядаюць досыць слабавата. У любым выпадку, бачу нейкую зацікаўленасць грамадскасці, таму я хутчэй {{супраць}} выдалення. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:59, 22 лістапада 2025 (+03)
::Дзякуй, калега. Я без праблем дапрацую артыкул, прыбяру з яго неадпаведныя першасныя звесткі і забяспечу актуалізацыю інфармацыі ў адпаведнасці з патрабаваннямі Вікіпедыі. [[Удзельнік:Viktorius001|Viktorius001]] ([[Размовы з удзельнікам:Viktorius001|размовы]]) 11:06, 23 лістапада 2025 (+03)
: [[Удзельнік:Viktorius001]], назвы сінглаў і альбомаў мусяць быць перакладзены на беларускую мову. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:07, 24 лістапада 2025 (+03)
::Добры дзень, прашу прабачэння, я выправлю. Скажыце, калі ласка, ці можна пісаць арыгінальную назву побач у дужках? Ці патрабуецца толькі беларускамоўны варыянт? [[Удзельнік:Viktorius001|Viktorius001]] ([[Размовы з удзельнікам:Viktorius001|размовы]]) 11:38, 24 лістапада 2025 (+03)
:::так, можна, нават трэба. Нават я бы сказаў, што пераклад трэба ў дужкі [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:34, 24 лістапада 2025 (+03)
::Усё гатова, калегі. Калі будуць яшчэ пытанні, я гатовы абмеркаваць і дапрацаваць. [[Удзельнік:Viktorius001|Viktorius001]] ([[Размовы з удзельнікам:Viktorius001|размовы]]) 18:19, 24 лістапада 2025 (+03)
:::Нічога не гатова. Пачысціў вельмі артыкул, вельмі шмат смецця. Цяпер крыху адэкватней выглядае, але, вядома, слаба. Таксама адчуваю, што вы ўсё робіце праз інструменты генератыўнага штучнага інтэлекту. Давайце хаця б тут, у размовах, пазбягайце гэтага, гэта маветон, непрыемна ад такога [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:10, 24 лістапада 2025 (+03)
::::Так, бачу, вы добра пачысцілі, дзякуй, але я проста спрабаваў выстроіць храналогію [[Удзельнік:Viktorius001|Viktorius001]] ([[Размовы з удзельнікам:Viktorius001|размовы]]) 21:56, 24 лістапада 2025 (+03)
: {{Выдаліць}} Адсутнасць крыніц, якія пацвярджаюць значнасць. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 07:47, 25 лістапада 2025 (+03)
::Паважаны калега, грамадскі інтарэс гэты сабджэкт, безумоўна, мае. У абарону артыкула скажу, што я буду весці актуалізацыю ўсіх сваіх артыкулаў і абавязкова буду іх дапоўніваць. [[Удзельнік:Viktorius001|Viktorius001]] ([[Размовы з удзельнікам:Viktorius001|размовы]]) 20:55, 28 лістапада 2025 (+03)
: [[Удзельнік:Plaga med]], але ж дзе тут мы бачым гэтага рэпера вышэй за 34-ю пазіцыю? Нейкі культ асобы местачковы ў яго, кшталту сябры ў клуб прыйшлі, а так не хадзілі, покуль ён хварэў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:23, 21 студзеня 2026 (+03)
::нельга ігнараваць публікацыі на розных сайтах рознай ступені ангажаванасці. Але пагаджаюся, што слабенька гэта ўсё. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:10, 21 студзеня 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Можна сказаць, што дзейнасць творчай асобы досыць падрабязна асветлена, але невідавочна, што яна выбіваецца з агульнага шэрагу. Таму значнасць аб’екта артыкула пастаўлена пад сумненне. Старонка захавана з даданнем адпаведнага шаблону. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:20, 4 лютага 2026 (+03)

== [[Святлана Абдулаева]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} Значнасць? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:47, 21 студзеня 2026 (+03)
: {{Пакінуць}}, фактаў публікацый у аўтарытэтных беларускіх выданнях можа быць дастаткова, каб прызнаць, што творца выбіваецца з агульнага шэрагу; біяграфічных звестак на старонцы таксама даволі багата. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:42, 21 студзеня 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} Ізноў нейкая значнасць асоба толькі з той нагоды, што ў яе ёсць кніга.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:04, 21 студзеня 2026 (+03)
:: [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], не толькі з той нагоды, што ў яе ёсць кніга. Абзац перад вашым пастом перачытайце, калі ласка. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:14, 21 студзеня 2026 (+03)
::: Наконт значнасці літаратараў лакальны кансэнсус дасягаўся напр. тут, гл. &lt;s&gt;[[Вікіпедыя:Архіў_запытаў_на_выдаленне/2024 #Канстанцін Пятровіч Бадак]]&lt;/s&gt; [[Вікіпедыя:Архіў_запытаў_на_выдаленне/2024 #Кастусь Станіслававіч Турко]] і падобныя. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:22, 21 студзеня 2026 (+03)
::::Пра што вы? Там партызан. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:03, 21 студзеня 2026 (+03)
:::: ''фактаў публікацый у аўтарытэтных беларускіх выданнях можа быць дастаткова, каб прызнаць, што творца выбіваецца з агульнага шэрагу; біяграфічных звестак на старонцы таксама даволі багата'', навошта выдуоняцца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:10, 21 студзеня 2026 (+03)
: {{Пакінуць}} Трохі яшчэ дадаў інфы. --[[Удзельнік:Dzejka|Dzejka]] ([[Размовы з удзельнікам:Dzejka|размовы]]) 23:13, 21 студзеня 2026 (+03)
:: [[Удзельнік:Dzejka|Dzejka]], вычытайце артыкул, калі ласка, правапіс трэба прывесці ў норму. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:58, 28 студзеня 2026 (+03)
: {{Пакінуць}} Дададзена спасылка на сайт СБП
{{Выдаліць}} У такім выглядзе як цяпер (правапіс, непрацоўныя крыніцы, афармленне), я б артыкул выдаліў [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:04, 28 студзеня 2026 (+03)
: З правапісам ёсць нюансы, але не крытычныя, тэкст чытальны. Крыніц хапае, спасылкі працуюць. Афармленне прыкладна як у іншых артыкулаў. Не разумею, дзеля чаго кідацца так адразу ў выдалізм. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:22, 28 студзеня 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
У артыкуле дзейнасць асобы паказана досыць падрабязна. Як літаратарка друкавалася ў агульнанацыянальных выданнях, як лідарка мясцовай супольнасці фігуравала ў навінах. Для прызнання значнасці ў нашым беларускацэнтрычным праекце гэтага дастаткова. Прастаўлены шаблон аб неабходнасці праверкі арфаграфіі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:55, 3 лютага 2026 (+03)

== [[Пашпарт грамадзяніна Паўднёвай Асеціі]] ==
{{закрыта}}
{{Выдаліць}} Адсутнасць значнасці [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 21:53, 27 студзеня 2026 (+03)
: Калі ўзяць пад увагу міжмоўную каардынацыю, то гэтыя прадметы маюць значнасць — артыкулы пра іх маюцца ў буйных моўных раздзелах. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:04, 27 студзеня 2026 (+03)
: {{Пакінуць}} ёсць артыкулы ў іншых моўных раздзелах. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:55, 28 студзеня 2026 (+03)
::{{пакінуць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:00, 3 лютага 2026 (+03)

== [[Пашпарт грамадзяніна Абхазіі]] ==
{{Выдаліць}} Адсутнасць значнасці [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 21:51, 27 студзеня 2026 (+03)
: {{Пакінуць}} ёсць артыкулы ў іншых моўных раздзелах. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:55, 28 студзеня 2026 (+03)
:{{пакінуць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:00, 3 лютага 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Прадметы і з'явы ў Вікіпедыі прынята паказваць даволі шырока. Таму склаўся кансэнсус, што атрыбуты часткова прызнаных дзяржаў могуць быць тут апісаныя. Старонкі захаваны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:47, 3 лютага 2026 (+03)

== Гандбалісты ==
{{закрыта}}
* [[Алег Тарасевіч]]
* [[Алег Луня]]
* &lt;s&gt;[[Аляксандр Станіслававіч Лукашэвіч]]&lt;/s&gt; — выклікаўся ў зборную Беларусі --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:10, 27 студзеня 2026 (+03)
* [[Багдан Пазняк]]
* [[Мацвей Крэўчык]]
* [[Мікіта Шалешка]]
Гандбалісты гродзенскага клуба [[ГК Кронан Гродна|«Кронан»]], пра якіх у артыкулах сказана толькі, што яны правялі ў камндзе адзін (не чэмпіёнскі) сезон. Агульны крытэрый значнасці не выконваецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:24, 22 студзеня 2026 (+03)
* {{выдаліць}} Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:33, 27 студзеня 2026 (+03)
* {{выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:54, 28 студзеня 2026 (+03)
* {{выдаліць}} Пустыя артыкулы, акрамя загалоўкаў наогул нічога [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:22, 28 студзеня 2026 (+03)

:{{выдаліць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:09, 3 лютага 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Выразны кансэнсус за выдаленне нязначных гульцоў зборнай. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:11, 3 лютага 2026 (+03)
: [[Удзельнік:Plaga med]], старонак пра гульцоў нацыянальнай зборнай сярод выдаленых няма. Прыналежнасць да яе можа надаць спартоўцу значнасці безумоўна. І кансэнсус дагэтуль складваўся менавіта так. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:13, 3 лютага 2026 (+03)
::выбачаюся, не так сфармуляваў. Гаворка была пра клуб. Таму Лукашэвіча не кранаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:52, 3 лютага 2026 (+03)

== [[Макар Валынкін]] ==
{{закрыта}}
{{выдаліць}} Не бачу значнасці. Будуць прыводзіць прыклад траплення ў доўгі спіс Прэміі Гедройца, але гэта далей не кароткі спіс, куды заходзяць творы, якія суддзі прынамсі чытаюць. Пры такім падыходзе і вузкім літаратурным працэсе ў Беларусі, любога аўтара кнігі можна абазначыць значным толькі паводле таго, што ён выдаў кнігу і трапіў у доўгі спіс якой-небудзь прэміі. Я так падазраю, сапраўдным аўтарам артыкула і ёсць сам герой.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:02, 21 студзеня 2026 (+03)

* {{Пакінуць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:12, 21 студзеня 2026 (+03)

:Якраз пра ўсіх, хто трапіў у лонг-лісты прэмій з аўтарытэтным журы, хачу артыкул і стварыць, як пра аўтараў, так і пра дызайнераў-ілюстратараў. Калі пра іх будзе дастаткова інфы ў адпаведнасці з [[Вікіпедыя:Значнасць#Агульны_крытэрый_значнасці|агульным крытэрыем значнасці]]. У гэтым выпадку дастаткова як да чалавека, якому 25 гадоў толькі пагатоў. У нас пра спартсменаў наогул толькі вага і пол, проста за факт дасягнення, а тут як па мне поўны спіс патрэбнага. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 16:24, 21 студзеня 2026 (+03)
::Я б спартоўцаў таксама выдаляў, вельмі шкада, што склаўся такі міжмоўны кансэнсус наконт іх. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:59, 21 студзеня 2026 (+03)
::: Старонкі пра спартоўцаў без энцыклапедычнай значнасці з БелВікі выдаляліся шматразова, часамі і без абмеркавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:08, 21 студзеня 2026 (+03)
::Аўтар артыкула я, гэта з гісторыі ж бачна. У тэксце няма ацэнак, толькі апісальнае апавяданне. Наконт лонг-ліста, ён фарміруецца з шырэйшага спісу, то-бок журы чытае ўсё, што дасылаюць/намінуюць і ў лонг-ліст выбіраюць ўжо ўдзельнікаў на наступны тур (шорт-ліст) выбару. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 17:31, 21 студзеня 2026 (+03)
::: Пане Максіме, дазволь часамі называць цябе Макарам. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:33, 21 студзеня 2026 (+03)
:::Нібы я не ведаю выпадкаў, калі просяць стварыць артыкул на ўжо падрыхтаваным загадзя матэрыяле. Але калі твае ўласныя памкненні — то няхай. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:33, 27 студзеня 2026 (+03)
{{Устрымліваюся}} Малады хлопец, я б даў яму шанец і не спяшаўся б зараз выдаляць артыкул пра яго [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:19, 28 студзеня 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Дзейнасць асобы апісана ў другасных крыніцах даволі падрабязна, прыклад траплення ў доўгі спіс Прэміі Гедройца таксама пацвярджае, што асоба выбіваецца з агульнага шэрагу. Старонка захавана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:06, 2 лютага 2026 (+03)

== [[Пекла на Венеры]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} Значнасць? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 07:50, 2 снежня 2025 (+03)
::Прабачайце канешне, але ў чым вымяраецца значнасць літаратурнага твору?  [[Удзельнік:HK-47|HK-47]] ([[Размовы з удзельнікам:HK-47|размовы]]) 18:55, 2 снежня 2025 (+03)
::: Калі не задумвацца пра значнасць, то можна наствараць артыкулаў пра кожны верш Янкі Купалы і Аляксандра Пушкіна, агульнапрызнаных класікаў беларускай і рускай літаратур, не кажучы нават пра значна менш вядомых аўтараў. Наяўнасць надрукаванага ці апублікаванага ў сеціве верша, апавядання, нават кнігі (цяпер за грошы можна надрукаваць амаль усё, што заўгодна) аўтаматычна не надае значнасць гэтаму твору. Раю паглядзець [[:ru:Википедия:Критерии значимости литературных произведений|тут]] і [[:uk:Вікіпедія:Критерії значущості/Книги|тут]]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 19:59, 2 снежня 2025 (+03)
::::трэба на беларускую перакласці :)
::::Можа асобны праект зрабіць па перакладзе такіх старонак, а тое шмат спасылаемся на іншыя моўныя версіі. Ствараецца фальшывае ўражанне, што правілы з іншых вікі аўтаматычна стасуюцца ў беларускай вікі, што не праўда [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:33, 3 снежня 2025 (+03)
::::: [[Удзельнік:Plaga med]], вы падтрымліваеце выдаленне гэтага артыкула праз адсутнасць значнасці, ці не? Маем канкрэтны кейс і маем знайсці кансэнсус. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:13, 3 снежня 2025 (+03)
::::::так, забыў напісаць. Адносна намінацыі, значнасць не паказана, таму калі не будзе выпраўлена на працягу намінацыі — {{выдаліць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:59, 3 снежня 2025 (+03)
: {{выдаліць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:15, 3 снежня 2025 (+03)
* На сайце {{Не перакладзена 5|Лаборатория Фантастики|Лаборатория Фантастики|ru|Лаборатория Фантастики}} рэйтынг твора 7,8 з 10,0; на сайце {{Не перакладзена 5|LiveLib.ru|LiveLib.ru|ru|LiveLib.ru}} — 3,3 з 5,0. ([https://fantlab.ru/work28843] і [https://www.livelib.ru/book/1008522568-ad-na-venere-yurij-brajder-nikolaj-chadovich]) [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 22:06, 6 снежня 2025 (+03)
** [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]], і як мы маем гэта інтэрпрэтаваць? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:26, 6 снежня 2025 (+03)
**:Я не ведаю, наколькі гэтыя агрэгатары аўтарытэтныя, але там ёсць рэцэнзіі, на падставе якіх будуецца гэтая адзнака. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 14:26, 7 снежня 2025 (+03)
**:: Дык ацаніце аўтарытэтнасць рэцэнзентаў, ці гэта размова дзеля размовы? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:32, 7 снежня 2025 (+03)
**:::Я не ведаю, як гэта зрабіць. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 14:43, 7 снежня 2025 (+03)
*:факт наяўнасці ацэнак чытачоў на агрэгатарах не з’яўляецца крытэрыем значнасці [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:41, 7 снежня 2025 (+03)
*::Значнасць літаратурнага твору вымяраецца не самім фактам апублікавання, а тым, што пішуць наконт яго (рэцэнзіі, навуковыя артыкулы і гэтак далей). Пры гэтым водгукі чытачоў значнасць той жа аповесці канешне не паказваюць. Прывяду прыклад твору: «[[Пакахай мяне, салдацік]]» Васіля Быкава, дзе можна бачыць і артыкул (нават не адзін), які тычацца аповесці, і намінацыю на «Рускі Букер». З аповесцю «Пекла на Венеры» усё цяжка. У пошуку я знайшоў артыкул «Повесть Ю. Брайдера и Н. Чадовича «Ад на Венере»: жанровые особенности, конфликт, проблематика», які датаваны 2021 годам, аднак праблема ў тым, што [https://elib.gsu.by/bitstream/123456789/46204/1/Дробышевская_Повесть.pdf гэта спасылка] не адкрываецца. Таму і дапоўніць не атрымаецца. [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 22:47, 7 снежня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць не паказана. Інфармацыя не пацверджана крыніцамі. Адзіная спасылка да тэксту &quot;У першыню апублікавана ў журнале «Парус» у 1988 годзе&quot; не змяшчае пацвярджэнне факта, што гэта было першае апублікаванне. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:23, 28 студзеня 2026 (+03)

== [[Іван Чумачэнка]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} значнасць? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:10, 24 кастрычніка 2025 (+03)
::Дзень добры! Ці шмат вы ведаеце беларускіх аўтарак (асабліва жанчын) дзіцячых анімацыйных серыялаў, якія сталі вядомыя на ўвесь свет і дасягнулі такой папулярнасці? Вось вам і “значнасць”. [[Адмысловае:Contributions/&amp;#126;2025-30317-95|&amp;#126;2025-30317-95]] ([[Размовы з удзельнікам:&amp;#126;2025-30317-95|размова]]) 13:52, 27 кастрычніка 2025 (+03)
::: А нічога, ананіме, што размова ідзе менавіта пра мужчыну, а не акторку Цітову? Як і іншыя ўдзельнікі я не бачу значнасці. [[Адмысловае:Contributions/&amp;#126;2025-30195-20|&amp;#126;2025-30195-20]] ([[Размовы з удзельнікам:&amp;#126;2025-30195-20|размова]]) 16:51, 27 кастрычніка 2025 (+03)
: {{Выдаліць}}, значнасці няма [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 14:59, 27 кастрычніка 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Пра асобу ёсць літаратуразнаўчыя артыкулы ў аўтарытэтных выданнях, вершы яго перакладзены на іншыя мовы, у тым ліку беларускую. Старонка дапоўнена і захавана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:24, 26 студзеня 2026 (+03)

== [[Баран (хімія)]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} Фрагмент, карэктнасць назвы? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:00, 20 кастрычніка 2025 (+03)
::Пытанне ў тым, з якой мовы адаптаваць назву гэтых злучэнняў. Калі мы перакладаем з англійскай мовы, то націск усё ж на першы склад: &quot;bOranes&quot;. І, як мне здаецца, такая адаптацыя больш карэктная, чым адаптаваць назву з рускай мовы, у якой націск на другі склад: &quot;борАны&quot;.  Нажаль, хімічная тэрміналогія на беларускай мове занадта кволая, каб дзесьці пашукаць ужо існуючы варыянт артыкулаў пра дадзеныя злучэнні. [[Удзельнік:Tojtooj|Tojtooj]] ([[Размовы з удзельнікам:Tojtooj|размовы]]) 21:13, 23 кастрычніка 2025 (+03)
: У &quot;Слоўніку навучэнца&quot; у арт. &quot;Бор&quot; узгадваюцца ''боравадароды''. Трэба дадаць інфармацыю. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:28, 24 кастрычніка 2025 (+03)
:{{Пакінуць}}, але змяніць загаловак на «Гідрыды бора», тады адпадзе пытанне «О ці А?» [https://old.bigenc.ru/chemistry/text/1878901] [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 14:56, 27 кастрычніка 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Артыкул дапрацаваны, перанесены пад новую назву і захаваны. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:07, 26 студзеня 2026 (+03)

== [[Сцяпаныч]] ==
{{закрыта}}
Значнасць праекта не пацверджана, можна пра яго распавесці ў артыкуле пра стваральнікаў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:13, 11 кастрычніка 2025 (+03)

:перанесці кароткую інфармацыю з белсата ў артыкул пра стваральнікаў. Артыкул — {{выдаліць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:58, 11 кастрычніка 2025 (+03)
: {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:49, 21 студзеня 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:07, 21 студзеня 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}, беларускі серыял пра паліцыю ніякіх водгукаў не атрымаў, нічога не прападзе, калі гэта старонка будзе выдалена. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:10, 22 студзеня 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць не пацверджана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:23, 26 студзеня 2026 (+03)

== [[Марыя Феліцыя Друцкая-Любецкая]] ==
{{закрыта}}
Выдаліць Няма значнасці. Яна не мастачка і не літаратар. Уся інфармацыя зводзіцца толькі да інфармацыі пра бацькоў, мужа і дзяцей, што ёсць у артыкуле [[Аляксандр Ксавер’евіч Друцкі-Любецкі]]. --[[Адмысловае:Contributions/&amp;#126;2025-28448-24|&amp;#126;2025-28448-24]] ([[Размовы з удзельнікам:&amp;#126;2025-28448-24|размова]]) 16:02, 11 кастрычніка 2025 (+03)
: Шаноўны ананім, [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%90%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%9A%D1%81%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D1%80%E2%80%99%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%94%D1%80%D1%83%D1%86%D0%BA%D1%96-%D0%9B%D1%8E%D0%B1%D0%B5%D1%86%D0%BA%D1%96&amp;diff=5044184&amp;oldid=5037296 хіба лепш] яе партрэтную галерэю змясціць у артыкул пра мужа? Ён жа здэцца тэж не мастак і не літаратар? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:33, 11 кастрычніка 2025 (+03)

* {{пакінуць}}, княгіня, вобраз у мастацтве. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:48, 11 кастрычніка 2025 (+03)

Пры падвядзенні вынікаў [[Вікіпедыя:Архіў запытаў на выдаленне/2017|у 2017 годзе]] кансэнсус складваўся на грунце, што ''практыку пісаць асобныя артыкулы пра жонак прадстаўнікоў шляхты, калі яны не маюць асобнай ад мужа/бацькі значнасці, варта прызнаць дэструктыўнай''. Але ў дадзеным выпадку старонка не пра дваранку, а пра арыстакратку. Мяркую, артыкулы пра арыстакратак варта пакідаць нават у выпадку, каоі яны не нашмат перасягаюць слоўнікавыя (адпаведна, агульны крытэрый значнасці не выконваецца). --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:16, 11 кастрычніка 2025 (+03)

:крыніц бы дадаць хоць якіх… [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:50, 11 кастрычніка 2025 (+03)
* {{пакінуць}}. Генеалогію можна прасачыць з шаблона ў вонкавых спасылках, там і даты нараджэння-смерці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:24, 16 студзеня 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Зыходзячы з кансэнсусу наконт дапушчальнасці існавання артыкулаў не адпаведных агульнаму крытэрыю значнасці, калі прадмет артыкула яўна выбіваецца з агульнага шэрагу, можам захаваць артыкулы пра арыстакратаў, нават калі іх тэкст ледзь перасягае слоўнікавае азначэнне. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:04, 22 студзеня 2026 (+03)

== [[Старажытная казка (гурт)]] ==
{{закрыта}}
Пацвярджэння значнасці прадмету артыкула не відаць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:26, 5 студзеня 2026 (+03)

:Тобто білоруською цю статтю ліпше не перекладати [[Удзельнік:NT2007|NT2007]] ([[Размовы з удзельнікам:NT2007|размовы]]) 08:04, 6 студзеня 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} Няма значнасці. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:27, 14 студзеня 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} Самарэклама. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 16:08, 19 студзеня 2026 (+03)
::Де тут реклама? Немає там ніякої реклами [[Удзельнік:NT2007|NT2007]] ([[Размовы з удзельнікам:NT2007|размовы]]) 16:31, 19 студзеня 2026 (+03)
::І тим паче немає самореклами. Я до цього гурту прямого відношення не маю, максимум лише цікавлюся їх творчістю. [[Удзельнік:NT2007|NT2007]] ([[Размовы з удзельнікам:NT2007|размовы]]) 15:34, 20 студзеня 2026 (+03)
{{Закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць не паказана. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 07:57, 21 студзеня 2026 (+03)

== [[Агенцтва еўраатлантычнага супрацоўніцтва]] ==
{{закрыта}}
Не бачна дзейнасці гэтага гуртка, значнасць прадмета артыкула адсутнічае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:15, 13 студзеня 2026 (+03)

:так, пакуль што значнасць не вырысоўваецца, {{выдаліць}}. Як будзе нешта там адбывацца, зробіцца нармальны артыкул ад пачатку [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:16, 13 студзеня 2026 (+03)
:{{выдаліць}} Значнасці няма.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:22, 16 студзеня 2026 (+03)
:{{выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 16:07, 19 студзеня 2026 (+03)
::Агульны крытэрый значнасці – '''аб’ект або тэма меркавана значныя, калі яны дастаткова падрабязна асветлены ў незалежных [[Вікіпедыя:АК|аўтарытэтных крыніцах]]. Наколькі бачу, у крытэрах значнасці няма параметра «не падабаецца асобным удзельнікам» таму што «не бачна дзейнасці гэтага гуртка» ([https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%90%D0%9A%D0%97&amp;redirect=no ВП:АКЗ]).''' 
::Калі ласка, прытрымлівайцеся правілаў. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 19:33, 19 студзеня 2026 (+03)
:Не згодны, крытэр значнасці прадмета не ацэньваецца па суб'ектыўным незадавальненні дзейнасцю. 
:'''Прадмет падрабязна асветлены ў незалежных аўтарытэтных крыніцах, што наўпрост задавальняе крытэр значнасці:'''
:https://racyja.com/by/palityka/valer-kavaleuski-pra-ahenctva-euraatlantycnaha-supracounictva/
:https://nashaniva.com/348357 
:https://pozirk.online/be/news/98626/
:https://tsikhanouskaya.org/be/event/meeting-of-the-alliance-of-parliamentary-groups-for-democratic-belarus 
:https://euroradio.fm/pakarac-lukashenku-ci-pachue-tramp-prosbu-cikhanouskay-efir [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 19:38, 19 студзеня 2026 (+03)
:: ''Традыцыйна лічаць, што энцыклапедычнага апісання вартыя не ўсе аб’екты і тэмы, а толькі найболей значныя, якія чымсьці істотна вылучаюцца з агульнага шэрагу''. А гэта ініцыятыва местачковая, новая, малапрыкметная, і цікавасць да яе покуль не выбіваецца за межы навіннай. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:52, 19 студзеня 2026 (+03)
:::Я паўтаруся, калі ласка, выконвайце правілы, якія '''''&lt;u&gt;агульныя для ўсіх&lt;/u&gt;''''' – незалежна ад вашага персанальнага стаўлення да асобаў ці арганізацыі. Агульны крытэрый значнасці ў Вікіпедыі – '''аб’ект або тэма меркавана значныя, калі яны дастаткова падрабязна асветлены ў незалежных [[Вікіпедыя:АК|аўтарытэтных крыніцах]].''' У дадзеным выпадку прадмет падрабязна асветлены ў незалежных аўтарытэтных крыніцах, што наўпрост задавальняе крытэр значнасці.  [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 19:05, 20 студзеня 2026 (+03)
:::: [[Удзельнік:Francišak Skaryna]], паўтарацца не трэба, але варта перачытаць мой допіс абзацам вышэй. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:53, 20 студзеня 2026 (+03)
::::: І таксама вашая гульня са шрыфтамі, гэта абы-што, бо Вікіпедыя не мае цвёрдых правілаў, апроч пяці агульных прынцыпаў, выкладзеных тут — [[Вікіпедыя:Пяць слупоў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:26, 20 студзеня 2026 (+03)
::::::Я паўтаруся ў трэці раз, бо два было мала. Агульны крытэрый значнасці ў Вікіпедыі – аб’ект або тэма меркавана значныя, калі яны дастаткова падрабязна асветлены ў незалежных [[Вікіпедыя:АК|аўтарытэтных крыніцах]]. У дадзеным выпадку прадмет падрабязна асветлены ў незалежных аўтарытэтных крыніцах, што наўпрост задавальняе крытэр значнасці. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 22:35, 20 студзеня 2026 (+03)
::::::: Гэта не прадмет для апісання ў энцыклапедыі. Старонка мае быць выдалена. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:54, 20 студзеня 2026 (+03)
::::::::Чацвёрты раз: агульны крытэрый значнасці ў Вікіпедыі – аб’ект або тэма меркавана значныя, калі яны дастаткова падрабязна асветлены ў незалежных аўтарытэтных крыніцах. У дадзеным выпадку прадмет падрабязна асветлены ў незалежных аўтарытэтных крыніцах, што наўпрост задавальняе крытэр значнасці. 
::::::::Аргументуйце сваю пазіцыю. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 23:09, 20 студзеня 2026 (+03)
{{Закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць не паказана. Акрамя заявы пра стварэнне арганізацыі і трох асоб, якія ўвайшлі ў яе склад, у артыкуле нічога няма. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 07:29, 21 студзеня 2026 (+03)

== [[Вярыгі]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} Прапаную перанесці ў Вікі-слоўнік. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 12:28, 19 студзеня 2026 (+03)
::Добрая ідэя, дзякуй. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 20:04, 19 студзеня 2026 (+03)
{{Закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Артыкул выдалены. У Вікіслоўніку створана адпаведная старонка. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 07:14, 21 студзеня 2026 (+03)

:Дзякуй! [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 17:34, 21 студзеня 2026 (+03)

== [[:Файл:CTV-Belarus-radio-amateurs-treason-case-collage-Krasko-EW1AEH-Repiecij-EW1ABT.jpg]] ==
{{закрыта}}
Несвабодны файл, які нельга грузіць для «добрасумленнага выкарыстання».--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:31, 16 студзеня 2026 (+03)
*{{Выдаліць}} . [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 12:03, 18 студзеня 2026 (+03)
{{Закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Несвабодны файл выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 06:50, 21 студзеня 2026 (+03)

== [[Аркадзь Люксембург]] ==
{{закрыта}}
Аўтаматычны пераклад. Прасцей выдаліць і стварыць наноў.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 00:02, 23 жніўня 2025 (+03)
: {{Выдаліць}} Машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:11, 1 верасня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Артыкул шматразова рэдагаваўся, у тым ліку цягам намінацыі, арфаграфія засталася вельмі слабая, але сэнс тэксту зразумелы. Закладаючы добрыя намеры рэдактараў артыкула, старонка захавана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:14, 20 студзеня 2026 (+03)

== [[Саша, что ты несёшь?!]] ==
{{закрыта}}
Звычайны расійскі юцьюб-канал. Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:21, 12 студзеня 2026 (+03)

:Гэта youTube-праект беларускага медыя reform.news. Паводле маніторынга ''[[Information Policy]]'', канал «Саша, что ты несёшь?!» у 2025 годзе ўвайшоў у топ‑10 стрымаў беларускага YouTube па колькасці праглядаў. За адзін месяц праект набраў сотні тысяч праглядаў, дзясяткі тысяч лайкаў і вялікую актыўнасць каментароў, што сведчыць пра значны інтарэс аўдыторыі. 
:https://infopolicy.net/youtube_streams_in_belarus_092025/ [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 18:43, 12 студзеня 2026 (+03)
::Давайце цяпер пра ўсе расійскія юцьюб-каналы ствараць артыкулы. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:01, 13 студзеня 2026 (+03)
:{{пакінуць}}, як для беларускіх медыя, то значнае шоў, а з такім фарматам хіба адзінае, але са стылем папрацаваць і не такой бязлітаснай вікіфікацыю зрабіць, у яго вынесці інфу пра гэтае шоў з артыкула пра СЧТН. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 00:11, 13 студзеня 2026 (+03)
: Чаму расійскі? Беларускі. Ну мова руская, так, але ж гэта не крытэрый. Трэба глядзець на крыніцы, каб вызначыць значнасць. Мала, канешне, але нешта ёсць. Артыкул мае права на існаванне. Калі нехта захоча дапоўніць: [https://baj.media/be/svetlana-tihanovskaja-ja-smotrju-sasha-chto-ty-nesesh-mne-ochen-nravitsja/], [https://ijnet.org/ru/story/%D0%BA%D0%B0%D0%BA-%D0%B8-%D0%BF%D0%BE%D1%87%D0%B5%D0%BC%D1%83-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5-%D0%B6%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%8B-%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B2%D1%80%D0%B0%D1%89%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%81%D1%8F-%D0%BA-%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B5-%D0%BF%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%B5-%D1%82%D1%8E%D1%80%D1%8C%D0%BC%D1%8B], [https://nashaniva.com/ru/378537], [https://ru.belsat.eu/80770013/pervaya-ugolovka-za-repost-i-psihushka-za-oskorblenie-lukashenko-hronika-repressij]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:25, 13 студзеня 2026 (+03)
:Артыкул яўна напісаны больш чым цалкам з дапамогай ШІ. Пры тым ёсць месцы, якія выглядаюць як неверагодныя, і не маюць пацвярджэння крыніцамі, запрошаны госць Пятрухін, бо Пятрухіна Паўлючэнка і Атрошчанкаў хуясосяць з выпуску ў выпуск. Тут не пытанне значнасці, а проста машынны твор. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:34, 13 студзеня 2026 (+03)
::Але ізноў жа гэта ніхто не будзе перапісваць. Крыху здзіўляюць аргументы «можна перапісаць, таму пакідаем», пры тым што перапісваць ніхто не будзе. Мяркую, дзесьці ў правілах выдалення трэба прапісаць тое, што для пакідання артыкула яго спачатку трэба перапісаць, але потым ужо выказвацца аб тым, што яго можна пакінкуць. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:58, 14 студзеня 2026 (+03)
::: [[Удзельнік:Francišak Skaryna]] ўжо вынік падвёў, артыкул больш не прапануецца да выдалення. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:02, 15 студзеня 2026 (+03)
::::Дзякуй! [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 22:06, 15 студзеня 2026 (+03)
:::::@[[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] Пятрухін так і застаецца сярод гасцей праграмы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 23:01, 16 студзеня 2026 (+03)
::::: Шаблон нельга выдаляць пакуль трывае абмеркаванне. Трэба пачакаць на вынік. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:08, 18 студзеня 2026 (+03)
{{Закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Я трохі паглыбіўся ў артыкул і вырашыў яго дапрацаваць. Пачысціў тэкст ад ШІ, і вось што мы маем: дзве крыніцы ад «Рэформу» з аўтабіяграфічнай інфармацыяй пра праект, звесткі пра тое, што яны ўвайшлі ў топ-10 стрымаў (нават без апісання праекта, гэта проста маніторынг), і дзве крыніцы пра ўключэнне ў спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў (усё ў кантэксце самога «Рэформу»). Вядома, уключэнне ў спіс дадае значнасці, але без іншых [[ВП:АК]], дзе апісваўся б сам праект — яны не гуляюць такой значнай ролі (усё ж у гэтых спісах ужо сотні ці тысячы медыяпраектаў). У рэшце рэшт засталося чатыры сказы інфармацыі. Пакуль яна перанесена ў артыкул [[Reformation]]. Раю зноў стварыць асобную старонку пра праект, калі з’явяцца крыніцы з апісаннем яго працы, тэм або крытыкай. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:39, 18 студзеня 2026 (+03)

:Дзякуй! [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 19:48, 19 студзеня 2026 (+03)

== [[Don’t dance!]] ==
{{закрыта}}
Перанёс з хуткага, бо пытанне да значнасці. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 03:11, 7 студзеня 2026 (+03)
: {{выдаліць}}, значнасці не відаць зусім. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:23, 7 студзеня 2026 (+03)
: {{выдаліць}} адсутнасць значнасці. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:26, 14 студзеня 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Ёсць кансэнсус за выдаленне. Выдалена. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 05:04, 16 студзеня 2026 (+03)

== [[:Файл:Uladzislava Lucevič.jpg]] ==
{{закрыта}}
Не выкарыстоўваецца. Заменены свабодным файлам.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:37, 14 студзеня 2026 (+03)
{{Закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Ёсць свабодная замена. Выдалена. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 05:01, 16 студзеня 2026 (+03)

== [[:Файл:Аляксей Нічыпаравіч Карпюк.png]] ==
{{закрыта}}
Не выкарыстоўваецца. Заменены больш прыдатным здымкам, дзе відаць твар асобы.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:35, 14 студзеня 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Ёсць свабодная замена. Выдалена. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 05:00, 16 студзеня 2026 (+03)

== [[Міхаіл Федасеевіч Луцэнка]] ==
{{закрыта}}
Відавочна, мільёны герояў варты памяці ўсе разам і паасобку, але тут проста парушаецца правіла «[[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя|Вікіпедыя — '''не мемарыялы''']]». Прынамсі цяпер не раскрыта значнасць асобы (гл. [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]]. Такім чынам, можна будзе стварыць 7 млн артыкулаў, а можа і 20+ млн, а не гэта задача Вікіпедыі. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:20, 11 студзеня 2026 (+03)
: Гісторыю жыцця і гібелі лётчыка можна змясціць у артыкул [[Параслішча]], там ужо створаны раздзел пра памятныя мясціны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:51, 11 студзеня 2026 (+03)
:: Калі значнасць асобы не будзе паказана, артыкул будзе выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:26, 11 студзеня 2026 (+03)
::падтрымліваю прапанову перанесці інфармацыю ў артыкул пра населены пункт [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:20, 13 студзеня 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Інфармацыя пра асобу перанесена ў артыкул [[Параслішча]], у раздзел пра помнік. Старонка пра асобы ператворана ў перасылку. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:46, 13 студзеня 2026 (+03)

== [[:Файл:604729180 25404301542530606 2996882043193254815 n.jpg]] ==
{{закрыта}}
Несвабодны файл. Выява чалавека ёсць сярод свабодных. Аўтару навучыцца нармальна называць файлы.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:00, 13 студзеня 2026 (+03)
{{Закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Несвабодны файл можа выкарыстоўвацца толькі ў тым выпадку, калі свабодная, адпаведная ўмовам энцыклапедычнасці, замена (альтэрнатыва) для яго няма ў цяперашні момант або ня можа з’явіцца ў будучыні. Свабодная замена ёсць, несвабодны файл выдалены. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:29, 13 студзеня 2026 (+03)

== [[:Файл:6d5fbb733faf664235f203bde044368f.jpg]] ==
{{закрыта}}
Несвабодны файл, у якога ёсць вольная замена.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:00, 13 студзеня 2026 (+03)
{{Закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Несвабодны файл можа выкарыстоўвацца толькі ў тым выпадку, калі свабодная, адпаведная ўмовам энцыклапедычнасці, замена (альтэрнатыва) для яго няма ў цяперашні момант або ня можа з’явіцца ў будучыні. Свабодная замена ёсць, несвабодны файл выдалены. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:29, 13 студзеня 2026 (+03)

== [[Міхаіл Уладзіміравіч Шчукін]] ==
{{закрыта}}
: Значнасць асобы не паказана. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:57, 28 лістапада 2025 (+03)
: {{Выдаліць}} Вікіпедыя - не мемарыял. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 07:51, 2 снежня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць асобы не паказана. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:12, 6 студзеня 2026 (+03)

== [[Сяргей Усцінаў]] ==
{{закрыта}}
Значнасць асобы пад сумневам. Артыкул абсалютна неэнцыклапедычны, нейкая поўная храналогія жыцця, а не артыкул энцыклапедыі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 01:09, 8 кастрычніка 2025 (+03)
* {{Пакінуць}}, агульны крытэрый значнасці выконваецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:09, 8 кастрычніка 2025 (+03)
*:Які менавіта? У такім выглядзе артыкул у Вікіпедыі існаваць не можа, калі вы не збіраецеся яго перапісаць — яго трэба выдаліць. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:24, 8 кастрычніка 2025 (+03)
::: ''агульны крытэрый значнасці'' — ён адзін. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:32, 8 кастрычніка 2025 (+03)
::::Які? Дык выпраўляць збіраецеся? Мне падаецца, пісала нейрасетка. Там трэба пераправяраць кожны факт. Чытаем: «заснавальнік праваабарончай арганізацыі «Прававая ініцыятыва».», потым чытаем біяграфію «Праваабарончую дзейнасць пачаў у 2005 годзе, уступіўшы ў праваабарончую арганізацыю «Прававая ініцыятыва»». Гэта як? Напісана, што арганізацыя заснавана ў 1996 годзе. Мяркую, асоба дзесьці тады ў школу хадзіла. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:53, 8 кастрычніка 2025 (+03)
::::: Не трэба ўжываць ментарскі тон у размовах, правіць артыкул не буду. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:55, 8 кастрычніка 2025 (+03)
::::::Я зразумеў, на вашую думку варта пакідаць любы набор літар пад выглядам артыкула, калі на вашую думку ён адпавядае «крытэрыям». [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:59, 8 кастрычніка 2025 (+03)
:якая асоба пад сумневам? Лепей дапамажыце напісаць правільна.
:А не ставіць пад сумнеў &quot;значаць асобы&quot;. [[Удзельнік:Kresy67|Kresy67]] ([[Размовы з удзельнікам:Kresy67|размовы]]) 18:29, 8 кастрычніка 2025 (+03)
:Прынамсі прызнанне ў сваёй &quot;галіне&quot; ёсць, староннія крыніцы ёсць, дастаткова поўнае апісанне жыцця і дзейнасці ёсць, то-бок асноўнаму крытэрыю: &quot;Асоба лічыцца значнай, калі яна досыць падрабязна апісана ў надзейных другасных крыніцах, незалежных ад яе&quot;, -- і праўда адпавядае. Напісана таксама нармальна, хаця заўсёды можна лепей. Па мне, было б добра дадаць крыніц не з праваабарончай галіны, недзе ж пра яго пісалі напэўна не калегі. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:51, 8 кастрычніка 2025 (+03)
:{{Пакінуць}} Вядомы праваабаронца, значная асоба. Калі ў артыкуле памылкі, то трэба выправіць, а не выдаляць артыкул. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 14:37, 31 кастрычніка 2025 (+03)
::Месяц прайшоў, а вы так і не выправілі. Навошта тады пакідаць? [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:47, 3 снежня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
[[Вікіпедыя:Значнасць #Значнасць датычыцца тэм артыкулаў, а не іх зместу]]. Агульны крытэрый значнасці выковаецца. Старонка захавана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:30, 5 студзеня 2026 (+03)</text>
      <sha1>7puu1hecj523o3un2ceswclkxrtcvbd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153252</id>
      <parentid>5153249</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T18:14:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emilia Noah</username>
        <id>155537</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>5153252</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="179835" sha1="7yj31xfh0pk1u0kv18pucb95324aq6r" xml:space="preserve">{{Архіў|2026|Вікіпедыя:Архіў запытаў на выдаленне}}
== [[Цукеркавы дождж (Брэст)]] ==
{{закрыта}}
Спасылкі з 2013 года, то бок значнасць падзеі не выйшла за межы навіннай. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:10, 2 чэрвеня 2026 (+03)
*{{Выдаліць}}, згодна з аргументацыяй. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 13:14, 5 чэрвеня 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць падзеі не выйшла за межы навіннай. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 18:00, 9 чэрвеня 2026 (+03)

==[[Шчэпан Садурскі]]==
{{закрыта}}
Вынесены да выдалення а 03:03 29 сакавіка 2026 года удзельнікам {{Вікіпедыст|Aca}} з каментарыем: «Cross-wiki spam». [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 15:28, 6 чэрвеня 2026 (+03)
: {{пакінуць}}, не горшы за іншыя машпераклады. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:33, 6 чэрвеня 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Артыкул створаны ў 2011 годзе і з таго часу пашыраўся, падстаў для выдалення няма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:09, 9 чэрвеня 2026 (+03)

== [[Паліна Дваранская]] ==
{{закрыта}}
Удзельнік {{u|Pabojnia}} выставіў артыкул на хуткае выдаленне з пытаннем значнасці. Я бачу некалькі крыніц, таму перанёс сюды на абмеркаванне. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:05, 7 мая 2026 (+03)

:{{Выдаліць}}. Не пабачыў значнасць праз малую колькасць заслуг і твораў. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:02, 14 мая 2026 (+03)
:: [[Удзельнік:Feeleman]], няма ў нас такой практыкі, каб мы лічылі, што заслуг і твораў мае быць найменей, як напр. па чатыры ці сем. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 08:42, 18 мая 2026 (+03)
:{{Пакінуць}}. [https://zviazda.by/editions/news/z-ya-lenne-debyutnaga-zbornika-padzeya-khvalyuyuchaya-a-kali-tabe-tolki-tolki-spo-nilasya-dzevyatnats/ Крытыка &quot;ЛіМ&quot;] змясціла рэцэнзію на яе зборнік, так што значнасць для беларускамоўнага творцы відавочна пацверджана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 08:41, 18 мая 2026 (+03)
:{{Пакінуць}}, крыніцы ёсць -- крытычныя матэрыялы, сяброўства з СПБ, і як для 20 гадоў [[ВП:АКЗ]] вытрыманы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:58, 6 чэрвеня 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Артыкул дапоўнены і захаваны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:45, 6 чэрвеня 2026 (+03)

== [[Музы́чны кура́тар]] ==
{{закрыта}}
: {{выдаліць}}, уласнае даследаванне, тэкст з самарэкламай неаўтарытэтных асоб. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:38, 31 мая 2026 (+03)
:: Сёння ж артыкул [https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=Музыкальный_куратор Музыкальный куратор] хутка выдалены з РуВікі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:44, 31 мая 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Не энцыклапедычны артыкул. Выдалена --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 13:22, 5 чэрвеня 2026 (+03)

== [[Мікалай Міхайлавіч Зуеў]] ==
{{закрыта}}
: {{выдаліць}}. Значнасць не паказана. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:45, 2 мая 2026 (+03)
: {{пакінуць}}. Кандыдат навук, выдаў беларускамоўны дапаможнік «Тэорыя iмавернасцей i матэматычная статыстыка». Для БелВікі гэта істотна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:21, 3 мая 2026 (+03)
: {{пакінуць}}. У яго шмат прац, звычайна столькi прац у прафесароў. Ён даказаў вельмi важную тэарэму. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 01:45, 5 мая 2026 (+03)
:: Тут не прынята разглядаць пладавітасць аўтара як доказ значнасці. [[Удзельнік:James M Irons]], пра тэарэму распавядзіце падрабязней, калі ласка. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:51, 5 мая 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Артыкул пакінуты. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:19, 3 чэрвеня 2026 (+03)

== [[NGC 894]] ==
{{закрыта}}
: {{выдаліць}}, не артыкул. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:49, 30 мая 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Старонка без карыснага зместу ператворана ў перасылку. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:42, 30 мая 2026 (+03)

== [[Арцём Артуравіч Паддубны]] ==
{{Закрыта}}
Энцыклапедычная значнасць адсутнічае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:03, 8 мая 2026 (+03)

:{{Выдаліць}}. Акрамя таго, што адсутнічае значнасць, дык і артыкул выглядае бедна. Няма крыніц, зносак. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:00, 14 мая 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:24, 27 мая 2026 (+03)

== [[Рэанімацыйны пакет рэформаў для Беларусі]] ==
{{Закрыта}}
Адна з ініцыятыў, якіх туча. Не паказана значнасць. Вікіпедыя — не дошка для рэкламы. Калі б была значнасць і грамадская зацікаўленасць — іншая справа. Тут проста справа стварыць артыкул пра праект. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:15, 18 мая 2026 (+03)
: {{выдаліць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 08:34, 18 мая 2026 (+03)
:{{Выдаліць}}. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:24, 18 мая 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць не паказана. З 2020 года да цяперашняга часу — толькі праект аб намерах. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:20, 27 мая 2026 (+03) 

== [[Тымаці Оліфант]] ==
{{Закрыта}}
: {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 07:43, 26 сакавіка 2026 (+03)
: {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць, крыніцы ёсць тут https://en.wikipedia.org/wiki/Timothy_Olyphant. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 20:27, 29 сакавіка 2026 (+03)
:: [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]], тое што яны ёсць у АнглВікі добра, але Беларуская Вікіпедыя, гэта іншы праект. Артыкул нават на стаб не цягне.
: {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць. Крыніцы таксама. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 17:36, 31 сакавіка 2026 (+03)
:: Крыніцы ёсць, але адпаведнасць асобы адмысловым крытэрыям значнасці зусім невідавочная, таму, каб пацвердзіць [[Вікіпедыя:Значнасць]], маем падаць біяграфічную інфармацыю «досыць падрабязна», чаго ў артыкуле пакуль няма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:06, 26 красавіка 2026 (+03)
:::згодзен, трэба дапісаць артыкул хоць мінімальна. У іншых вікі інфармацыі багата, трэба браць і перакладаць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:30, 26 красавіка 2026 (+03)
:::Згодны. Калі аўтар артыкула не працягне дадаваць інфармацыю туды - {{Зраблю| 28.04.2026}} [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:37, 26 красавіка 2026 (+03)
::::{{Зроблена}}, хоць і спазніўся на два дні. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 16:48, 30 красавіка 2026 (+03)
{{Закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Артыкул дапрацаваны. Дзякуй вялікі {{u|Feeleman}}! Застаўлена. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:52, 1 мая 2026 (+03)

== [[Індустрыялізацыя і калектывізацыя ў БССР]] ==
{{закрыта}}
Няма крыніц, няма нейтральнасці. Мяркую, сам тэкст скапіяваны аднекуль, чым парушае аўтарскія правы. Увогуле, выглядае як нейкая савецкая агітка.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:23, 28 студзеня 2026 (+03)
: Я папрацую з артыкулам. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:20, 28 студзеня 2026 (+03)
:Іх трэба раздзяліць на два. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:59, 12 сакавіка 2026 (+03)
:: [[Індустрыялізацыя ў БССР]] і [[Калектывізацыя ў БССР]]. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:05, 13 сакавіка 2026 (+03)
:::згодзен, што трэба раздзяліць. Хоць і аб’ём пакуль невялікі [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:28, 26 красавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Крыніцы з’явіліся. ДобрыБрат трошкі яго дапрацаваў. Праблемы ёсць, але яны ўжо не звязаныя з выдаленнем. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:49, 1 мая 2026 (+03)

== [[Марфінізм Пылку (музычны артыст)]] ==
{{закрыта}}
: {{выдаліць}}, пустышка. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:25, 24 красавіка 2026 (+03)
::{{выдаліць}}, прычым хутка [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:31, 26 красавіка 2026 (+03)
: {{выдаліць}} пуста. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 12:01, 24 красавіка 2026 (+03)
: {{выдаліць}} пуста, няма значнасці асобы.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:55, 27 красавіка 2026 (+03)
{{Закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Вельмі коратка, значнасць не паказана. Дапісваць, здаецца, ніхто не будзе. Выдалена. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:46, 1 мая 2026 (+03) 

== [[Цемраборцы (настольная гульня)]] ==
{{закрыта}}
: {{выдаліць}}, значнасці хіба зусім няма, нейкая самастойна выдадзеная гульня ад аматараў.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:02, 27 красавіка 2026 (+03)
::{{Пакінуць}}, пагаджуся, што прадукт даволі спецыфічны, але выдаліўшы гэты артыкул мы страцім інфармацыю аб пэўных фактах, звязаных са станаўленнем беларускага ролевага руху і настолак, якіх і так не так было шмат, і створым у будучыні глебу для чарговых папулісцкіх маніпуляцый а-ля &quot;Мы, кантора ХХХ, першымі выпусцілі бел настольную картачную гульню&quot;. [[Удзельнік:Shurix-noise|Shurix-noise]] ([[Размовы з удзельнікам:Shurix-noise|размовы]]) 14:43, 30 красавіка 2026 (+03)
:: Я ўжо бачу, што ёсць і АК за розныя часы, і нейкія даклады. Яшчэ пазней пагляджу наколькі рэкламнае ўсё, але пакуль выглядае як нешта значнае. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:49, 30 красавіка 2026 (+03)
::Абмяркоўвалі [[Вікіпедыя:Архіў запытаў на выдаленне/2023#Цемраборцы (настольная гульня)|ў 2023 годзе і пакінулі]], з таго часу яшчэ дадаліся крыніцы, ненавінавая цікавасць паказана. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:56, 30 красавіка 2026 (+03)
::{{Пакінуць}}, пагаджуся з аргументацыяй @[[Удзельнік:Shurix-noise|Shurix-noise]]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:40, 30 красавіка 2026 (+03)
::{{Пакінуць}} Крыніцы ёсць + ужо абмяркоўвалася. Не бачу сэнсу кідаць не сметнішча гісторыі хоць і малыя, але свае, беларускія, праекты. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:57, 30 красавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Гэты артыкул раней выстаўляўся на выдаленне і быў пакінуты. Змен абставін вакол прадмета артыкула ці змен правілаў Вікіпедыі не адбылося. Старонка захавана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:49, 1 мая 2026 (+03) 

== [[Парыж — Рубэ]] ==
{{закрыта}}
: {{выдаліць}}, вельмі кароткі артыкул. --[[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 18:26, 26 красавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Пратэстная намінацыя хутка закрытая. Ніводзін з зазначаных артыкулаў не з’яўляецца занадта кароткім. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:30, 26 красавіка 2026 (+03)

== [[Смерць фашызму]] ==
{{закрыта}}
: {{выдаліць}}, вельмі кароткі артыкул. --[[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 18:21, 26 красавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Пратэстная намінацыя хутка закрытая. Ніводзін з зазначаных артыкулаў не з’яўляецца занадта кароткім. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:30, 26 красавіка 2026 (+03)

== [[Vite]] ==
{{закрыта}}
: {{выдаліць}}, вельмі кароткі артыкул. --[[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 18:20, 26 красавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Пратэстная намінацыя хутка закрытая. Ніводзін з зазначаных артыкулаў не з’яўляецца занадта кароткім. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:30, 26 красавіка 2026 (+03)

== [[Depo DIY]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}}, камерцыйная рэклама, кросвікіспам. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:02, 5 лютага 2026 (+03)
::Я б усё ж прапанаваў {{пакінуць}}. Стыль уласна артыкула не рэкламны. Найвялікшая сетка будаўляных крамаў у Латвіі, да таго ж і міжнароднай можна лічыць. Чаму тут выдаліць, а [[IKEA]] ці [[Lidl]] заставіць? [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:00, 5 лютага 2026 (+03)
::Бачу, што стваральнік у розных вікі прасоўвае артыкул - ну так, не вельмі добра выглядае. Але ўсё ж не спам, тэкст чытэльны, інфармацыя карысная. Можна было б па [[ВП:НЕДАВЕДНІК]] выдаляць, але ўсё ж фірма не шараговая, нейкая значнасць ёсць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:05, 5 лютага 2026 (+03)
::: З аднога боку 2200 супрацоўнікаў, з іншага — ''Page on [eswiki] deleted'', ''Page on [enwiki] deleted''. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:38, 5 лютага 2026 (+03)
::::Дивись мій акаунт в Українській та Латиській вікіпедії. Ти справді думаєш, що я тут рекламою займаюся? [[Удзельнік:Votre Provocateur|Votre Provocateur]] ([[Размовы з удзельнікам:Votre Provocateur|размовы]]) 22:33, 5 лютага 2026 (+03)
::::: Тут абмяркоўваем артыкул, а не тваю персону. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:55, 5 лютага 2026 (+03)
::::Выдаленне ў іншых раздзелах, шчыра кажучы, не аргумент. Іх там можа і не цікавяць мелкія па іх мерках фірмы з усходняй Еўропы. Гэтак жа бы выдалілі пра наш [[Еўраопт]] ці [[А-100 (кампанія)|А-100]]. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:22, 6 лютага 2026 (+03)
::::: Існуе кансэнсус аб тым, што ў БелВікі дапушчальны пэўны беларусацэнтрызм, але як гэта прыцягнуць да дадзенага кейса, невядома. Таксама мабыць [[Еўраопт]] ці [[А-100 (кампанія)|А-100]] паводле маштабаў дзейнасці пасалідней будуць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:34, 6 лютага 2026 (+03)
::::::Мяркую, што А-100 і Еўраопт можна аднесці да лідараў ў сваіх галінах эканомікі ўнутры Беларусі, і таму маем пра іх артыкулы, а не толькі праз беларусацэнтрызм.
::::::Аналагічна з гэтым Depo: у сваёй нішы лічыцца лідарам, недзе у топах латвійскіх кампаній. Я б і артыкулы пра Rimi і Maxima прывітаў, калі б хто стварыў, хоць яны да Беларусі ніякага дачынення не маюць. Дадаць толькі ў артыкул [[Эканоміка Латвіі]] параграф пра рытэйл і цалкам натуральна будзе мець артыкулы пра згаданыя там фірмы.
::::::Я ўвогуле лічу, што можна пісаць хоць пра найвялікшыя фірмы Науру. Толькі каб захоўвалася структура: спачатку пра эканоміку краіны і яе галіны, а потым дэталі. Але гэта так, рэмарка. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:29, 7 лютага 2026 (+03)
::::::: Калі казаць пра лідараў рынку паводле краін, то Науру не падтрымаю, карлікавымі прынята лічыць краіны меншыя за [[Люксембург]]. Depo DIY здэцца сапраўды лідар у нішы, але не лідар у галіне. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:53, 7 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} Няма значнасці [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:48, 7 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} Рэкламны змест. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:32, 11 сакавіка 2026 (+03)
: {{Пакінуць}}. 2-е месца сярод DIY-рытэйлераў краін Балтыі. Доля рынку, прыкладна каля 40%--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 18:39, 13 красавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Паказана, што кампанія займае істотнае месца сярод DIY-рытэйлераў краін Балтыі. Пакуль што няма кансэнсэнсусу наконт прызнання гэтай галіны як самастойнай у эканоміцы, таму значнасць прадмету артыкула ставіцца пад сумненне. Старонка захавана з даданнем адпаведнага шаблону. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:53, 25 красавіка 2026 (+03)

== [[Вакол ліхтарнага слупа (гурт)]] ==
{{закрыта}}
: Выдалены раней паводле абмеркавання, гл. [[Вікіпедыя:Хуткае выдаленне]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:53, 16 красавіка 2026 (+03)
::{{Пакінуць}}. Раней не былі пакінуты прычыны для выдалення. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 16:28, 16 красавіка 2026 (+03)
::: Таксама я нядаўна дадаў &quot;значнасць&quot; у артыкул і цяпер ён не падыходзіць да хуткага выдалення: Хутка могуць выдаляцца артыкулы, калі: Выдаленыя раней паводле абмеркавання артыкулы, створаныя наноў з тым жа ці неістотна адрозным зместам '''без новых акалічнасцяў''', якія б прымусілі пераглядзець папярэдняе рашэнне аб выдаленні. (з [[Вікіпедыя:Хуткае выдаленне]]) [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 16:42, 16 красавіка 2026 (+03)
: {{выдаліць}} Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:26, 19 красавіка 2026 (+03)
: Знайшоў адзін артыкул на The Village, які апісваў дзейнасць групы. Больш нічога не знайшоў, хаця можа я і не вельмі добра шукаў. Думаю, што пакуль гэта выдаленне, бо значнасці (у межах Вікі) не хапае. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:38, 19 красавіка 2026 (+03)
:: {{Пакінуць}} Яшчэ быў [https://dtf.ru/music/2582003-vokrug-fonarnogo-stolba-videoigry-2019 кароткі артыкул] на dtf.ru і [https://www.youtube.com/watch?v=eAEelhW7e6s выпуск] &quot;Музыка в Кубе&quot; на Ютубе. Таксама я не зразумеў, што азначае &quot;у межах Вікі&quot;. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 18:41, 20 красавіка 2026 (+03)
::: [[Вікіпедыя:Значнасць]] — Традыцыйна лічаць, што энцыклапедычнага апісання вартыя не ўсе аб’екты і тэмы, а толькі найболей значныя, якія чымсьці істотна вылучаюцца з агульнага шэрагу. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:47, 20 красавіка 2026 (+03)
::: DTF - не [[ВП:АК]], &quot;Музыка в Кубе&quot; - таксама. The Village пакуль самая добрая крыніца. Можа ёсць яшчэ нешта? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:56, 20 красавіка 2026 (+03)
::::[https://m.vk.com/@ppbvfs-priyatno-poznakomitsya-yoo Пост] у ВК ад Winter Mute Music, [https://podster.fm/podcasts/muzykalnoe-korolevstvo/e/337203/muzykalnoe-korolevstvo-vokrug-fonarnogo-stolba-1-vypusk эпізод] падкаста &quot;Музыкальное королевство&quot;, здаецца усё. Але артыкула The Village можа хопіць? [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 19:12, 20 красавіка 2026 (+03)
:::Перастаньце пакідаць шаблон «пакінуць» па некалькі разоў. Абмеркаванне працуе не так, колькасць «пакінуць» ад аднаго ўдзельніка не паўплывае. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 11:51, 22 красавіка 2026 (+03)
:{{Выдаліць}}, створаны па-за працэдурай аднаўлення выдаленых старонак. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 22:06, 23 красавіка 2026 (+03)
::Гэта забаронена? [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 10:40, 24 красавіка 2026 (+03)
::: Пажадана ўсё ж такі прытрымлівацца хоць нейкіх [[Вікіпедыя:Выдаленне старонак#Пасля выдалення|правілаў]]. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 14:53, 24 красавіка 2026 (+03)
::::Не ведаў. Прабачце, але артыкул ўжо адноўлены і асабіста я не бачу відавочных прычын для выдалення. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 15:53, 24 красавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Па-першае, артыкул раней ужо выдаляўся, таму, згодна з працэдурай, спачатку варта было стварыць запыт на [[ВП:АВС]]. Па-другое, каб не разводзіць бюракратыю, на гэты момант артыкул не адпавядае крытэрыям значнасці беларускай Вікіпедыі. Сярод прыведзеных крыніц толькі адна (спасылка на «The Village») адпавядае патрабаванням [[ВП:АК]]. Астатнія матэрыялы не з’яўляюцца аўтарытэтнымі крыніцамі. Такім чынам, значнасці ў межах Вікіпедыі недастаткова. Выдалена. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:12, 25 красавіка 2026 (+03) 

== [[EIZVA]] ==
{{закрыта}}
* {{выдаліць}}, значнасць прадмету артыкула не пацвярджаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:19, 8 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць не паказана. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 07:16, 17 красавіка 2026 (+03)

== [[Крысціна Віталеўна Лядская]] ==
{{закрыта}}
З дасягненняў покуль чырвоны дыплом і аспірантура. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:51, 8 красавіка 2026 (+03)

:Я не успела ещё дописать статью, не надо делать поспешных выводов. Мне из-за границы не открываются белорусские источники. Приеду в Минск — допишу. [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Tatiana Matlina]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 00:39, 10 красавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Артыкул дапоўнены, намінацыя закрыта ініцыятарам. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:14, 14 красавіка 2026 (+03)

== [[Фарыс Німр]] ==
{{закрыта}}
Не артыкул, старонка да хуткага выдалення. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:37, 9 красавіка 2026 (+03)
: Спроба заліць туды аўтапераклад незачотная. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:54, 9 красавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Артыкул створаны, вычытаны і захаваны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:12, 14 красавіка 2026 (+03)

== Казахі у ==
{{закрыта}}
Артыкулы аўтаматычнага перакладу з памылкамі ўжо ў назве, іх немагчыма вычытаць нават з вялікім жаданнем.
* [[Казахі у Манголіі]]
* [[Казахі у Туркменіі]]
* [[Казахі у Іране]]--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:10, 20 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:48, 3 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Даволі відавочны [[ВП:МАШПЕР]], які ніхто за гэты час не выправіў. Выдалена. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:33, 14 красавіка 2026 (+03)

== [[Вакол ліхтарнага слупа (гурт)]] ==
{{Закрыта}}
: {{Выдаліць}}, значнасць прадмету артыкула не пацвярджаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:33, 3 красавіка 2026 (+03)
::Гэты гурт даволі папулярны, каб пра яго быў артыкул. Па [https://music.yandex.by/artist/5578874 звесткам] Яндекс Музыкі зараз ён мае 75 565 слухачоў у месяц. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 15:14, 5 красавіка 2026 (+03)
::: Почему бы о нём не написать статью по-русски? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:17, 5 красавіка 2026 (+03)
::::Можна. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 15:29, 5 красавіка 2026 (+03)
::::Але гэта праца удзельнікаў рускай Вікіпедыі. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 15:36, 5 красавіка 2026 (+03)
::::: Очень жаль. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:39, 5 красавіка 2026 (+03)
{{Канец закрытай секцыі}}
===Вынік===
20:07, 12 красавіка 2026 {{у|J-ka Zadzvinski}} выдаліў старонку Вакол ліхтарнага слупа (гурт). [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 12:44, 13 красавіка 2026 (+03)

== [[Валер Віктаравіч Руселік]] ==
{{закрыта}}
Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:49, 25 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} няма значнасць. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:45, 3 сакавіка 2026 (+03)
: Не праходзіць як журналіст ды блогер? Усё ж нават &quot;зоркай&quot; Белсата яго [https://nashaniva.com/372748 называюць]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:16, 4 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Старонка выдалена ўдзельнікам [[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]]. Таму вынік фармальны. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:14, 12 красавіка 2026 (+03)

== [[Аляксандр Іосіфавіч Урбановіч]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}}, кандыдат навук, дацэнт, меў навуковыя інтарэсы, усё. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:51, 29 сакавіка 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} значнасць не падмацаваны крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:53, 30 сакавіка 2026 (+03)
: {{Пакінуць}}, вядомы навуковец, шмат навуковых прац. Ёсць крынiцы. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 12:52, 30 сакавіка 2026 (+03)
:: [[Удзельнік:James M Irons]], колькасць навуковых прац не мае асаблівай ролі, важней паказаць прызнанне яго заслуг у навуковым свеце. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:17, 30 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць асобы не паказана. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:48, 10 красавіка 2026 (+03)

== [[TDK]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} Машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:46, 23 сакавіка 2026 (+03)
::Артыкул невялікі, можна выправіць. Я папрацую бліжэйшым часам.
::{{Зраблю|10-04-2026}} [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:16, 28 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Артыкул выпраўлены і захаваны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:56, 9 красавіка 2026 (+03)

== [[King Promise]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} значнасць не падмацаваны крыніцамі, толькі сайт творцы. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:51, 23 сакавіка 2026 (+03)
: {{Пакінуць}}. Крыніцы ёсць.--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]]  15:33, 2 красавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Спасылкі на незалежныя крыніцы нароўні з сайтам творцы пададзены, старока захавана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:54, 9 красавіка 2026 (+03)

== [[Ruslan Saberov]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}}, значнасць не пацвярджаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:18, 8 сакавіка 2026 (+03)
:: [https://ru.wikipedia.org/wiki/Ruslan_Saberov неоднократное воссоздание вместо повторного обсуждения]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:11, 11 сакавіка 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:01, 9 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць не паказана, артыкул выдалены. Неаднаразовае аднаўленне замест паўторнага абмеркавання — пастаўлена бестэрміновая ахова ад стварэння. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:53, 1 красавіка 2026 (+03)

== [[Сезон 2022/2023 «Цмокі-Мінск-2»]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} Пуста. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:34, 31 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
гэта карэктная перасылка. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:50, 31 сакавіка 2026 (+03)

== [[MakEditor:81-717/714/Чарнавік]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 11:55, 30 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Хутка выдалена. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:04, 30 сакавіка 2026 (+03)

== [[Раавітса (прыпыначны пункт)]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} Памылковы рэдырэкт. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:52, 30 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Хутка выдалена. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:00, 30 сакавіка 2026 (+03)

== [[A optima/Чарнавік]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} Не артыкул. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:54, 26 сакавіка 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 11:32, 26 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Хутка выдалена. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:20, 26 сакавіка 2026 (+03)

== [[Сехемкара II]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} пустая старонка. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:55, 23 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Хутка выдалена. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:47, 23 сакавіка 2026 (+03)

== [[Святлана Іванаўна Загнетава]] ==
{{закрыта}}
Відавочна, што агульны крытэрый значнасці не выконваецца. Таксама асоба не настолькі выдатная, каб можна было падцягнуць [[Вікіпедыя:Значнасць асоб #Дадатковыя крытэрыі]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:40, 18 сакавіка 2026 (+03)
: У артыкул [[Хлебапякарная прамысловасць Беларусі]] шмат што можна перанесці. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:13, 18 сакавіка 2026 (+03)
:Так, усё можна перанесці, згадаць саму Загнетаву. У раздзеле Вядомыя асобы артыкула пра Смаргонь даць яе біяграму, бо літаральна будзе пару сказаў. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:10, 18 сакавіка 2026 (+03)
:: {{зроблена}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:20, 19 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Змест са старонкі вынесены, адміны могуць яе выдаляць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:49, 20 сакавіка 2026 (+03) 

== [[:Катэгорыя:Змагары з літвінізмам]] ==
{{закрыта}}
* {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:13, 22 лютага 2026 (+03)
*:Людзі змаюгаюцца з літвінізмам, што прама вынікае з іх біяграфій, у чым уласнае даследаванне? Калі мы дадаем людзей у катэгорыю &quot;Анархісты N-краіны&quot; ці &quot;Антыфашысты N-краіны&quot;, то гэта таксам арыгінальнае даследаванне? [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 13:22, 22 лютага 2026 (+03)
*:: Ты, калега, мабыць таксама шмат з чым і шмат з кім змагаешся. І ў Беларусі ты не адзін такі, але катэгорыі &quot;Змагары з Беларусі&quot; мы не будзем ствараць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:24, 22 лютага 2026 (+03)
*:Няма тут уласнага даследавання, літвінізм сфармуляваны Баранаўскасам, то-бок прынамсі ў нейкай паралельнай рэчаіснасці ён ёсць. На гэта лёгка знайсці аўтарытэтныя крыніцы ў адпаведным артыкуле. Практычна &quot;з'ява&quot; ў гэтай рэальнасці прызнана пагрозай нацыянальнай бяспецы Літвы і з ёю змагаюцца, ёсць заявы ад Дэпартамента бяспекі і іншых ведамстваў. Адпаведна, ёсць змагары. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:10, 12 сакавіка 2026 (+03)
:: Змагары ёсць, і што з таго вынікае? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:19, 12 сакавіка 2026 (+03)
::: Катэгорыю &quot;Змагары&quot; створым? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:22, 12 сакавіка 2026 (+03)
::::[[:Катэгорыя:Праціўнікі літвінізму]] або [[:Катэгорыя:Крытыкі літвінізму]]. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:24, 12 сакавіка 2026 (+03)
:::Нічога не вынікае, проста змагары, як Партос казаў: &quot;я б'юся, бо б'юся&quot;, -- значыць, яны бачаць у гэтым сэнс. Калі &quot;змагары&quot; здаюцца ўжо занятымі, можна &quot;праціўнікі&quot;, рэдкая наогул катэгорыя ў Вікіпедыі, але ёсць [[:fr:Catégorie:Opposant|Catégorie:Opposant]]. Звычайна абмяжоўваецца ўсё прыхільнікамі розных плыняў, але тут здаецца ніяк не абмяжуешся. [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:22, 12 сакавіка 2026 (+03)
:::: Абмяжуешся. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:25, 12 сакавіка 2026 (+03)
::::: Не трэба навешваць на сучаснікаў ярлыкоў. Рэдактарам Вікіпедыі не стае для гэтага аўтарытэту. Хай спачатку вырашыць экспертная супольнасць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:30, 12 сакавіка 2026 (+03)
:::::Здаецца, &quot;крытыкі&quot; якраз тая форма, што прызнаецца як ВП:НПГ [[:en:Category:Writers_of_social_and_political_criticism|Category:Writers of social and political criticism]]. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:31, 12 сакавіка 2026 (+03)
:::::: Critics of liberalism (1 P) — вось дык напаўненне катэгорыі! Не чытаюць англамоўныя беларускай прэсы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:37, 12 сакавіка 2026 (+03)
:::::::Яны іншае чытаюць &lt;bdi&gt;Critics of feminism&lt;/bdi&gt; (2 C, 217 P). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:41, 12 сакавіка 2026 (+03)
:::::::: Critics of artificial intelligence — цэлых 22, на чале з Папам Рымскім. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:44, 12 сакавіка 2026 (+03)
::::::::: Наконт непрыняцця фемінізму — харошы прыклад, комплексы ВікіРэдактараў раскрывае красамоўна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:57, 12 сакавіка 2026 (+03)
:::::::::: Змагары з мультыкультуралізмам ёсць, а змагароў з нацыяналізмам няма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:09, 12 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Ператварыў на [[:Катэгорыя:Крытыкі літвінізму]] і далучыў да адпаведнай надкатэгорыі. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:59, 13 сакавіка 2026 (+03)

== [[:Катэгорыя:Культурныя спрэчкі]] ==
{{закрыта}}
* {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:20, 22 лютага 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Знайшліся інтэрвікі, намінацыю закрыў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:39, 12 сакавіка 2026 (+03)

== [[Дыльнозахон Каттахонова]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} Машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:35, 10 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Хутка выдалена, дрэнны машынны пераклад, таксама пытанні па значнасці. Можаце нармальна перапісаць у сваёй прасторы імёнаў і паведаміць адміністратарам, калі напішаце нешта адэкватнае. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:02, 12 сакавіка 2026 (+03)

== [[Саунтрэс]] ==
{{закрыта}}
* {{выдаліць}}, значнасць не пераўзыходзіць навіннай. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:09, 28 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} Вікіпедыя - не слоўнік. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:46, 3 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Хутка выдалена па тых жа прычынах, што і чыназес. Значнасці не паказана.[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:01, 12 сакавіка 2026 (+03)

== [[Чыназес]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} Не слоўнік. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:44, 3 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Артыкул быў хутка выдалены, значнасць выразна не паказана. Да таго ж, зноскі на Вікіпедыю — гэта вяршыня. Калі нехта захоча аднавіць старонку і будзе паказана выразна значнасць, спачатку перапішыце нармальна на сваёй падстаронцы і потым паведамце адміністратарам.[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:59, 12 сакавіка 2026 (+03)

== [[Жан-Луі Гасэ]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} Машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:00, 9 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Каб выставіць артыкул да выдалення, трэба зайсці праз закладку ''правіць'' у акенца рэдагавання артыкула, у першым радку паставіць '''&lt;nowiki&gt;{{да выдалення|}}&lt;/nowiki&gt;'''. Працэдура выстаўлення старонкі да выдалення не была выканана, прапанова засталася без рэагавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:06, 9 сакавіка 2026 (+03)

== [[Мачулішчы (аэрадром)]] ==
{{закрыта}}
Большая частка тэкста абаронена аўтарскімі правамі і супадае з тэкстам, размешчаным у выданні «Наша Ніва» (артыкул  «Мачулішчы, Мачулішчы… А што значыць па-беларуску „мачулішча“?»). Не быў прадстаўлены відавочны дазвол ад уладальнікаў матэрыялу на яго свабоднае распаўсюджанне. Як патэнцыйнае парушэнне аўтарскіх правоў прыйдзецца выдаліць інфармацыю, якая слова ў слова супадае з інфармацыяй у гэтым артыкуле. Тое, што застанецца, да артыкула не будзе дацягваць. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:38, 7 сакавіка 2026 (+03)

:па-першае, я сам і ёсць аўтарам таго тэксту ў НН. па-другое, я цяпер істотна дапоўніў артыкул, ён павялічыўся ў некалькі разоў. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:43, 7 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Артыкул дапрацаваны і захаваны. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:47, 8 сакавіка 2026 (+03)

== [[Янка Тарчэўскі]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}}, няма значнасці. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 23:02, 14 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}. Жахліва аформлена, няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:08, 20 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} Значнасці няма. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:49, 3 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Ёсць кансэнсус за выдаленне. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:24, 4 сакавіка 2026 (+03)

== [[AniBel]] ==
{{закрыта}}
Аматарская суполка. Распаўсюджванне пірацкага кантэнту. Вікіпедыя — не каталог.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:59, 7 лютага 2026 (+03)

:Ого, некалькі месяцаў вісеў артыкул і толькі зараз апомніліся. Прам сьмешна з гэтага  [[Удзельнік:Bilbo&amp;#39;smanha|Bilbo&amp;#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&amp;#39;smanha|размовы]]) 21:57, 7 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}, аргументаў дзеля захавання артыкула не бачна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:26, 7 лютага 2026 (+03)
:{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:46, 10 лютага 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 01:06, 16 лютага 2026 (+03)

== [[Лагодны Цмок]] ==
{{закрыта}}
Значнасць прадмету артыкула пастаўлена пад сумненне. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:32, 7 лютага 2026 (+03)
:{{выдаліць}}. Гэта звесткі не для Вікіпедыі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:26, 9 лютага 2026 (+03)
:{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:45, 10 лютага 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць не паказана. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 01:05, 16 лютага 2026 (+03)

== [[СонейкаПрадакшн]] ==
{{закрыта}}
Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:00, 7 лютага 2026 (+03)

:Новы этап у перакладніцкай сферы (дубляваньне і адаптацыя тэксту). Таксама гэтая і ўсе іншыя каманды з'яўляюцца часткай гісторыі і рабілі у той ці іншай ступені ўклад у беларускую культуру. [[Удзельнік:Bilbo&amp;#39;smanha|Bilbo&amp;#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&amp;#39;smanha|размовы]]) 22:01, 7 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:22, 8 лютага 2026 (+03)
:{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:58, 16 лютага 2026 (+03)

== [[Скрынка (сеціва)]] ==
{{закрыта}}
Няма значнасці. Вікіпедыя — не каталог.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:56, 7 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}, проста старонка ў сеціве. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:15, 7 лютага 2026 (+03)
:Таксама трэба выдаліць старонкі пра Анібел і Лагодны Цмок, бо Вікіпедыя — не каталог [[Удзельнік:Bilbo&amp;#39;smanha|Bilbo&amp;#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&amp;#39;smanha|размовы]]) 21:48, 7 лютага 2026 (+03)
:{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:46, 10 лютага 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:56, 16 лютага 2026 (+03)

== [[Зьнічка (сеціва)]] ==
{{закрыта}}
Проста сайт з пірацкім кантэнтам. Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:55, 7 лютага 2026 (+03)

:Anibel і Лагодны Цмок таксама проста сайты з пірацкім кантэнтам, але старонкі пра іх існуюць  [[Удзельнік:Bilbo&amp;#39;smanha|Bilbo&amp;#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&amp;#39;smanha|размовы]]) 21:47, 7 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:06, 8 лютага 2026 (+03)
:{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:53, 16 лютага 2026 (+03)

== [[Bilbo's]] ==
{{закрыта}}
Аматарская суполка. няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:57, 7 лютага 2026 (+03)

:Анібел і Лагодны Цмок таксама аматарскія суполкі, але старонкі пра іх існуюць. Пра значнасьць напісана ў адпаведным разьдзеле. Ініцыятыва з'яўлялася новым этапам у перакладніцкай сферы. [[Удзельнік:Bilbo&amp;#39;smanha|Bilbo&amp;#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&amp;#39;smanha|размовы]]) 21:55, 7 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:23, 8 лютага 2026 (+03)
:&lt;nowiki&gt;{{Супраць}}&lt;/nowiki&gt; 	&lt;nowiki&gt;{{Пакінуць}}&lt;/nowiki&gt; Учора не адразу ўбачыў як гэтыя знакі ставіць. Я адкажу за ўсе артыкулы, якія перанёс учора з іншай беларускай Вікіпедыі. Галоўная значнасьць гэта гісторыя. Усе гэтыя праэкты з'яўляюцца часткай гісторыі. Так, для звычайнай гісторыі (якую сабе людзі ўяўляюць) гэта ня мае каштоўнасьці. Аднак сёньня ё розныя гісторыі, напрыклад: гісторыя навукі, паўсядзёнасьці, мастацтва і г.д. І ўжо для гісторыі аматарскага перакладу гэтыя старонкі прадстаўляюць каштоўнасьць, бо з'яўляюцца крыніцай у дасьледаваньнях. Таксама гэтыя артыкулы даюць зразумець як разьвіваўся аматарскі пераклад, пасьлядоўнасьць падзей. Таксама ўклад у беларускую культуру, новыя падыходы ў аматарскім перакладзе, што зноў жа карысна для гісторыі і дасьледаваньняў.
:Таму ўсе артыкулы пра праэкты варта пакінуць! [[Удзельнік:Bilbo&amp;#39;smanha|Bilbo&amp;#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&amp;#39;smanha|размовы]]) 14:39, 8 лютага 2026 (+03)
::Мда... штосьці не працуюць гэтыя шаблоны [[Удзельнік:Bilbo&amp;#39;smanha|Bilbo&amp;#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&amp;#39;smanha|размовы]]) 14:39, 8 лютага 2026 (+03)
::: [[Вікіпедыя:Значнасць]] — вось неяк так. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:06, 9 лютага 2026 (+03)
::::Пачытаў, і артыкул мае значнасьць. У публічных крыніцах не напісана (і ня будзе), але значнасьць апісана вышэй, што таксама дазваляецца як значнасьць. [[Удзельнік:Bilbo&amp;#39;smanha|Bilbo&amp;#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&amp;#39;smanha|размовы]]) 18:43, 9 лютага 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:42, 16 лютага 2026 (+03)

== [[Кінакіпа]] ==
{{закрыта}}
Няма значнасці, проста сайт з пірацкім кантэнтам. Хоць для беларускай мовы ў сённяшніх умовах гэта і мае пэўную значнасць, але для энцыклапедыі каталог пірацкага відэа — перабор.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:54, 7 лютага 2026 (+03)

:Анібел і Лагодны Цмок таксама проста сайты з пірацкім кантэнтам. Тыя артыкулы таксама варта выдаліць. [[Удзельнік:Bilbo&amp;#39;smanha|Bilbo&amp;#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&amp;#39;smanha|размовы]]) 21:50, 7 лютага 2026 (+03)
:{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Рэклама сайта с пірацкім кантэнтам. Значасці няма. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:35, 16 лютага 2026 (+03)

== [[На чатырох Верацеях]] ==
{{закрыта}}
Вікіпедыя — не даведнік для вандроўнікаў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:10, 16 лютага 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Хутка выдалена. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:32, 16 лютага 2026 (+03)

== [[Арцём Халяеў]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}}, не артыкул. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:28, 14 лютага 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
У вызначэнні — толькі тры словы. Значнасць асобы не паказана. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:30, 16 лютага 2026 (+03)

== [[Уладзіслаў Шылюк]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}}, значнасць не паказана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:43, 4 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}, згодны, што проста быць удзельнікам каманды недастаткова. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:24, 5 лютага 2026 (+03)
:: Калега [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]], тут больш істотна, што агульны крытэрый значнасці не выконваецца, то бок асоба ў артыкуле бадай не апісана. А ў прынцыпе мы прафесійных спартоўцаў паважаем, і якасныя артыкулы пра іх у БелВікі могуць існаваць, нават калі людзі й не мелі шматгадовай выбітнай кар'еры. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:30, 5 лютага 2026 (+03)
:::Зразумела, дзякуй. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:23, 6 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}  [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:31, 7 лютага 2026 (+03)
:{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:47, 10 лютага 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць асобы не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:23, 14 лютага 2026 (+03)

== [[Леанід Цітоў]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}}, значнасць не паказана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:46, 4 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}, энцыклапедычная значнасць не паказана, быць удзельнікам каманды недастаткова. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:25, 5 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}  [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:32, 7 лютага 2026 (+03)
:{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:47, 10 лютага 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць асобы не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:22, 14 лютага 2026 (+03)

== [[Аляксей Сірчанка]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}}, значнасць не паказана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:51, 4 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}, энцыклапедычная значнасць не паказана, быць удзельнікам каманды недастаткова. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:26, 5 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:32, 7 лютага 2026 (+03)
:{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:47, 10 лютага 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць асобы не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:20, 14 лютага 2026 (+03)

== [[Антон Самсонаў]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}}, значнасць не паказана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:51, 4 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}, энцыклапедычная значнасць не паказана, быць удзельнікам каманды недастаткова. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:26, 5 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:32, 7 лютага 2026 (+03)
:{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:47, 10 лютага 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць асобы не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:19, 14 лютага 2026 (+03)

== [[Іван Кухарэнка]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}}, значнасць не паказана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:55, 4 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}, энцыклапедычная значнасць не паказана, быць удзельнікам каманды недастаткова. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:27, 5 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:33, 7 лютага 2026 (+03)
:{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:46, 10 лютага 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць асобы не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:16, 14 лютага 2026 (+03)

== [[Марыя Пархімчык]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} Значнасць? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:46, 21 студзеня 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} Рэкламны артыкул без нармальных крыніц.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:05, 21 студзеня 2026 (+03)
: {{Пакінуць}} Вы лічыце, што сябра Саюзу пісьменьнікаў не можа быць адзначаны ў вікіпэдыі? А калі яе жыцьцяпіс пазначаны на Міжнароднага саюзу беларускіх пісьменьнікаў? [https://bellit.info/persons/abukhovich-alhjerd.html Міжнародны саюз беларускіх пісьменьнікаў// Асобы] Ці гэта таксама не значна? :) --[[Удзельнік:Dzejka|Dzejka]] ([[Размовы з удзельнікам:Dzejka|размовы]]) 22:36, 21 студзеня 2026 (+03)
:: Калега [[Удзельнік:Dzejka|Dzejka]], сапраўды такі склаўся ў БелВікі звычай, што адной толькі прыналежнасці да пісьменніцкага саюза недастаткова для пацвярджэння энцыклапедычнай значнасці творцы. Тут бы пашукаць рэцэнзій на яе творы ў аўтарытэтных крыніцах ці нейкіх іншых сведчанняў прызнання яе творчасці крытыкай. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:48, 21 студзеня 2026 (+03)
{{Выдаліць}} Пагаджуся, што можна выдаліць [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 19:50, 28 студзеня 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} Пакуль што энцыклапедычная значнасць не паказана. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:22, 5 лютага 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць асобы не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:07, 9 лютага 2026 (+03)

== [[Павел Слюнькін]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} Значнасць? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:47, 16 студзеня 2026 (+03)
::'''Асоба лічыцца значнай, калі яна досыць падрабязна апісана ў [[Вікіпедыя:Аўтарытэтныя крыніцы|надзейных]] [[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|другасных крыніцах]], [[Вікіпедыя:Правяральнасць|незалежных]] ад яе, што наўпрост задавальняе крытэр значнасці:'''
::https://rm.coe.int/report-addressing-the-specific-challenges-faced-by-the-belarusians-in-/1680ab3442 
::https://www.ibanet.org/Belarus-the-human-cost-of-the-crackdown-on-dissent
::https://www.gmfus.org/belarus-change-tracker-seeing-trends-through-news-fog
::https://bct.expert/be/about/
::https://lmc.icds.ee/speaker/pavel-slunkin/
::https://georgiatoday.ge/pavel-slunkin-belarus-lessons-for-georgia/
::https://cepa.org/author/pavel-slunkin/
::https://ecfr.eu/profile/pavel_slunkin/
::https://belinstitute.com/en/news/review-2021-forecast-2022 
::https://ex-press.live/rubrics/politika/2024/06/19/eks-diplomat-pavel-slyunkin-zapad-ne-gotov-idti-na-ustupki-lukashenko-no-ostorozhnichaet-opasayas-ego-sprovocirovat
::https://www.dw.com/ru/jeks-diplomat-zadacha-es-nashhupat-protivorechija-mezhdu-lukashenko-i-putinym/a-59295981
::https://nashaniva.com/ru/328408
::https://pozirk.online/ru/longreads/85750/
::https://newbelarus.vision/artykuly/pavel-slyunkin-ob-izmeneniyax-v-mide-vedomstvo-mozhet-nabirat-luchshix-specialistov/
::https://gazetaby.com/post/slyunkin-esli-svoboda-mnenij-dlya-vas-ne-priemlemy-to-poluchitsya-ne-g/202762/
::https://news.zerkalo.io/life/86489.html
::??? [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 19:47, 19 студзеня 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}. Значнасці няма.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:21, 16 студзеня 2026 (+03)
::Значнасць асоб у Вікіпедыі вызначаецца па наступных крытэрах:
::Асоба лічыцца значнай, калі яна досыць падрабязна апісана ў [[Вікіпедыя:Аўтарытэтныя крыніцы|надзейных]] [[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|другасных крыніцах]], [[Вікіпедыя:Правяральнасць|незалежных]] ад яе (+).
::Асоба зрабіла шырокавядомы ўнёсак, які стаў прызнаным фактам у яе галіне дзейнасці (+).
::Навукоўцы, '''даследнікі''', філосафы (для зручнасці назавем іх «[[навуковы свет]]») даволі ўплывовыя ў навуковым свеце без згадвання іх біяграфій у другасных крыніцах (+). 
::'''На сённяшні дзень беларусаў-экспертаў у замежных аналітычных цэнтрах можна пералічыць па пальцах адной рукі. Не разумею вашую пазіцыю па «нязначнасці».'''  [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 19:28, 19 студзеня 2026 (+03)
::: тут трэба дадаткова паказаць, наколькі гэта асоба ўплывовая ў навуковым свеце; покуль што значнасць даследчыка прамалёўваецца, але не пацвярджаецца. Аднога факту работы ў даследчым цэнтры недастаткова. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:46, 21 студзеня 2026 (+03)
::::Эксперт па Беларусі якога цытуюць the New York Times, DW, France24, Atlantic Council, etc падаецца значнай асобай у галіне.
::::: Асоба лічыцца значнай, калі яна досыць падрабязна апісана ў [[Вікіпедыя:Аўтарытэтныя крыніцы|надзейных]] [[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|другасных крыніцах]], [[Вікіпедыя:Правяральнасць|незалежных]] ад яе (+).
::::[[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 17:25, 21 студзеня 2026 (+03)
::::: [[Удзельнік:Francišak Skaryna]], ты пачтай, што ніжэй напісана вялікімі чырвонымі літарамі пра т.зв. ''Агенцтва еўраатлантычнага супрацоўніцтва''. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:35, 21 студзеня 2026 (+03)
:::::: Калі ты не хочаш артыкул пра асобу дапрацаваць, то і гэта старонка будзе выдалена. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:38, 21 студзеня 2026 (+03)
:::::::Сторонка будзе выделеная таму што:
:::::::а) вы паводзіце сябе як хамло
:::::::б) вам не падабаецца персаналія
:::::::? [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 17:58, 21 студзеня 2026 (+03)
:::::::Прашу вас звяртацца да мяне на «вы» і спыніць хамства ў мой бок. Тое, што вы даўні карыстальнік Вікіпкедыі не дае вам аніякага права па-хамску ставіцца да іншых удзельнікаў.  [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 18:00, 21 студзеня 2026 (+03)
::::::Мне падаецца, што выдаленне артыкулаў праз суб'ектыўнае меркаванне і стаўленне асобных карыстальнікаў да персаналіяў і аб'ектаў з'яўляецца вандалізмам. Няма ўпэўненнасці, што шантаж удзельнікаў адпавядае духу Википедыі. Чаму вы грубіце замест таго, каб разам дапрацаваць артыкул і зрабіць Вікіпедыю лепш для карыстальнікаў не абазнаных у беларускіх арганізацыях і асобах? [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 18:05, 21 студзеня 2026 (+03)
: {{выдаліць}}, не бачна жадаючых палепшыць артыкул, а ў існым выглядзе яго змест не пацвярджае энцыклапедычнай значнасці асобы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:07, 21 студзеня 2026 (+03)
::Калі ласка, прапануйце катэгорыі для паляпшэння. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 18:38, 21 студзеня 2026 (+03)
::У артыкуле 10 спасылак на аўтарытэтныя незалежныя крыніцы, якія апісваюць асобу і спасылаюцца на публікацыі даследчыка ў ягонай галіне экспертызы – што, безумоўна, пацвярджае энцыклапедычную значнасць асобы. Я з задавальненнем дадам патрэбныя катэгорыі, але давайце працаваць канструктыўна разам, а не антаганістычна. Дзякуй, калегі. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 18:42, 21 студзеня 2026 (+03)
{{Выдаліць}} Пагаджуся, што трэба выдаліць  [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 19:43, 28 студзеня 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць асобы не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:05, 9 лютага 2026 (+03)

== [[Таццяна Мiкалаеўна Мiкушына]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} Значнасць? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:38, 21 студзеня 2026 (+03)
::Дадзены артыкул можа адпавядаць крытэрам значнасці для пісьменнікаў. У правілах вызначана, што значнымі з'яўляюцца &quot;Аўтары … і іншыя прадстаўнікі творчых прафесій  ... твор (або творы) якіх прыцягнулі значную ўвагу крытыкаў.&quot;
::У артыкуле ёсць спасылкі на 5 рэцэнзій профільных навукоўцаў на кнігі Т. Мікушынай: рэлігіязнаўцы і філосафа на кнігі духоўнага зместу, гісторыка на кнігу гістарычнага зместу і г.д.
::На старонцы абмеркавання дадзенага артыкула як на загану ўказвалася на тое, што дадзены артыкул раней выдаляўся ў расійскай вікіпедыі. Аднак у тыя гады, калі ён выдаляўся, яшчэ не было тых крыніц, якія азначаныя ў беларускім артыкуле, або былі адзінкі з іх. Палова крыніц датуецца 2019-2022 гадамі.
::Апроч рэцэнзій навукоўцаў інфармацыя пра Т. Мікушыну ёсць у рэлігіязнаўчай  манаграфіі &quot;Тэасофiя без межаў: мiжкультурныя i мiждысцыплiнарныя перспектывы сучаснага эзатэрычнага руху&quot;, у дакладзе профільнага дзярж. дэпартамента прэм’ер-міністру Францыі пра стан спраў у асяроддзі новых рэлігійных рухаў, у аналітычных артыкулах нацыянальнага інфарм. агенцтва Украіны &quot;УкрІнфарм&quot;, агульнарасійскай газеты &quot;Новыя весткі&quot;. [[Удзельнік:Алесандр Бусел|Алесандр Бусел]] ([[Размовы з удзельнікам:Алесандр Бусел|размовы]]) 15:24, 21 студзеня 2026 (+03)
::Таксама ў зносках дадзенага артыкула ёсць інфармацыя, што кнігі гэтага аўтара перакладзеныя і апублікаваныя на 11 мовах (крыніца з назвай &quot;Бiяграфiя Мікушынай Таццяны Мікалаеўны&quot;). [[Удзельнік:Алесандр Бусел|Алесандр Бусел]] ([[Размовы з удзельнікам:Алесандр Бусел|размовы]]) 12:34, 22 студзеня 2026 (+03)
: {{Пакінуць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:32, 21 студзеня 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} Значнасць не паказана.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:03, 21 студзеня 2026 (+03)
:: Пане [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], то мо прагаласуйце і наконт гандбалістаў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:15, 26 студзеня 2026 (+03)
{{Выдаліць}} Аўтарка тэасофскай макулатуры  [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:10, 28 студзеня 2026 (+03)
: [[Удзельнік:DenisBorum]], у Вікіпедыі маюць існаваць артыкулы пра асоб з экстравагантнымі поглядамі, калі іх меркаванне асветлена ў дастатковым аб'ёме ў аўтарытэтных крыніцах. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:13, 28 студзеня 2026 (+03)

: {{Выдаліць}} па [[ВП:БС]], аўтарытэтнасць крыніц сумнеўная. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:35, 5 лютага 2026 (+03)
: {{Пакінуць}} Дадаў у артыкул інфармацыю пра тое, што кнігі дадзенага аўтара перакладзеныя і апублікаваныя на 11 мовах. Шырокае распаўсюджанне кніг па краінах свету выяўляецца і ў крыніцах. Рэцэнзіі напісаныя навукоўцамі розных краін: Украіна (Ю. Заўгародны), Германія (B. Seidel-Dreffke), Партугалія (D. Metilka), Расія (А. Салаўёў, М. Скуратоўская). Таксама і аналітычныя матэрыялы: Германія (H. Krämer), Францыя (G. Fenech), Украіна (Укрiнформ), Расія (Книжная Индустрия, Новые Известия).--[[Удзельнік:Алесандр Бусел|Алесандр Бусел]] ([[Размовы з удзельнікам:Алесандр Бусел|размовы]]) 15:00, 5 лютага 2026 (+03)
: {{Пакінуць}} артыкул напісаны не бездакорна, пра каштоўнасць творчасці таксама можна спрачацца, але найбольш мяне цікавяць крыніцы, дзе я не бачу спасылак на першасныя крыніцы, што ўжо надае ўпэўненасці ў тым, што гэты артыкул на галаву вышэй большасці намінантаў тут, хаця вядома, што частку крыніц можна назваць афіляванай. Як варыянт, можна пакінуць шаблон пра тое, што значнасць асобы ставіцца пад пытанне. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:36, 6 лютага 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Цікавасць з боку навуковага свету дадае значнасці дзейнасці асобы. Старонка захавана, але значнасць аб’екта артыкула ставіцца пад сумненне. Адпаведны шаблон на старонцы захаваны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:43, 6 лютага 2026 (+03)

== [[Губбет Аннет Алексееўна]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} Машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:01, 3 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}, тэкст нечытальны, ды й значнасці ў персоны няма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:44, 3 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}, энцыклапедычная значнасць не паказана ([[ВП:ЗА]]), біяграфія сучасніка ўвогуле без крыніц ([[ВП:БС]]). --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:41, 5 лютага 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}

=== Вынік ===
Машынны пераклад, значнасць асобы не паказана. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:45, 5 лютага 2026 (+03)

== [[Нізам DRedd]] ==
{{закрыта}}
Значнасць прадмету артыкула не пацвярджаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 10:08, 22 лістапада 2025 (+03)

:Значымасць асоб у Вікіпедыі не з’яўляецца вынікам аднаразовага згадвання ў СМІ. Паводле прынцыпаў энцыклапедычнай значнасці, яна павінна пацвярджацца шматразовым, незалежным і надзейным асвятленнем у аўтарытэтных крыніцах. У выпадку з Нізамам DRedd гэтая ўмова цалкам выконваецца. Яго дзейнасць асвятлялася неаднаразова і ў розных фарматах:
:публікацыі ў медыя, рецэнзіі на музычныя рэлізы, інтэрв’ю і асобныя матэрыялы пра творчасць.
:Такі аб’ём незалежнай інфармацыі сведчыць пра тое, што Нізам DRedd мае ўстойлівую публічную прысутнасць, а яго праца атрымала заўважную ўвагу з боку розных крыніц, што адпавядае крытэрыям значымасці для артыкулаў пра дзеячоў культуры. [[Удзельнік:Viktorius001|Viktorius001]] ([[Размовы з удзельнікам:Viktorius001|размовы]]) 14:34, 22 лістапада 2025 (+03)
:: Асоба мае чымсьці істотна вылучаюцца з агульнага шэрагу творцаў. Тут не бачна нічога асаблівага, акрамя згадак у медыях. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:38, 22 лістапада 2025 (+03)
::: Ні ў рускім, ні ў казахскім раздзелах артыкула няма, чаго так? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:40, 22 лістапада 2025 (+03)
::::Паважаны калега, хачу звярнуць увагу, што патрабаванне «асоба павінна істотна вылучацца з агульнага шэрагу творцаў» не з’яўляецца часткай крытэрыяў значнасці ў Вікіпедыі. Гэта суб’ектыўная ацэнка, якая не замацавана ў правілах. Паводле дзеючых палітык — у тым ліку ВП:Значнасць і ВП:Аўтарытэтныя крыніцы — єдыным крытэрыем значнасці для асоб з’яўляецца шматразовае, істотнае і незалежнае асвятленне дзейнасці асобы ў аўтарытэтных крыніцах.
::::У артыкуле гэтая ўмова выконваецца: існуюць
::::- шматразовыя публікацыі,
::::- незалежныя рэцэнзіі,
::::- інтэрв’ю,
::::- асобныя матэрыялы пра творчасць,
::::што сведчыць пра наяўнасць устойлівага, значнага і незалежнага асвятлення, менавіта таго, што патрабуюць правілы.
::::Правілы не прадугледжваюць дадатковага крытэрыя (асаблівай унікальнасці) або (вылучэння з агульнага шэрагу), такая ацэнка можа быць асабістым меркаваннем, але яна не можа замяняць сабой нормы Вікіпедыі. Калі ў Вас ёсць заўвагі да канкрэтных крыніц,  гатовы абмеркаваць і дапоўніць артыкул, але, паводле палітык Вікіпедыі, наяўнасць шматлікіх незалежных і надзейных матэрыялаў ужо пацвярджае энцыклапедычную значнасць. [[Удзельнік:Viktorius001|Viktorius001]] ([[Размовы з удзельнікам:Viktorius001|размовы]]) 14:51, 22 лістапада 2025 (+03)
:У артыкуле, відавочна, можна пачысціць шмат інфармацыі з першасных крыніц, ёсць сцверджанні без крыніц. Але нібы ёсць нейкія другасныя, хоць і выглядаюць досыць слабавата. У любым выпадку, бачу нейкую зацікаўленасць грамадскасці, таму я хутчэй {{супраць}} выдалення. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:59, 22 лістапада 2025 (+03)
::Дзякуй, калега. Я без праблем дапрацую артыкул, прыбяру з яго неадпаведныя першасныя звесткі і забяспечу актуалізацыю інфармацыі ў адпаведнасці з патрабаваннямі Вікіпедыі. [[Удзельнік:Viktorius001|Viktorius001]] ([[Размовы з удзельнікам:Viktorius001|размовы]]) 11:06, 23 лістапада 2025 (+03)
: [[Удзельнік:Viktorius001]], назвы сінглаў і альбомаў мусяць быць перакладзены на беларускую мову. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:07, 24 лістапада 2025 (+03)
::Добры дзень, прашу прабачэння, я выправлю. Скажыце, калі ласка, ці можна пісаць арыгінальную назву побач у дужках? Ці патрабуецца толькі беларускамоўны варыянт? [[Удзельнік:Viktorius001|Viktorius001]] ([[Размовы з удзельнікам:Viktorius001|размовы]]) 11:38, 24 лістапада 2025 (+03)
:::так, можна, нават трэба. Нават я бы сказаў, што пераклад трэба ў дужкі [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:34, 24 лістапада 2025 (+03)
::Усё гатова, калегі. Калі будуць яшчэ пытанні, я гатовы абмеркаваць і дапрацаваць. [[Удзельнік:Viktorius001|Viktorius001]] ([[Размовы з удзельнікам:Viktorius001|размовы]]) 18:19, 24 лістапада 2025 (+03)
:::Нічога не гатова. Пачысціў вельмі артыкул, вельмі шмат смецця. Цяпер крыху адэкватней выглядае, але, вядома, слаба. Таксама адчуваю, што вы ўсё робіце праз інструменты генератыўнага штучнага інтэлекту. Давайце хаця б тут, у размовах, пазбягайце гэтага, гэта маветон, непрыемна ад такога [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:10, 24 лістапада 2025 (+03)
::::Так, бачу, вы добра пачысцілі, дзякуй, але я проста спрабаваў выстроіць храналогію [[Удзельнік:Viktorius001|Viktorius001]] ([[Размовы з удзельнікам:Viktorius001|размовы]]) 21:56, 24 лістапада 2025 (+03)
: {{Выдаліць}} Адсутнасць крыніц, якія пацвярджаюць значнасць. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 07:47, 25 лістапада 2025 (+03)
::Паважаны калега, грамадскі інтарэс гэты сабджэкт, безумоўна, мае. У абарону артыкула скажу, што я буду весці актуалізацыю ўсіх сваіх артыкулаў і абавязкова буду іх дапоўніваць. [[Удзельнік:Viktorius001|Viktorius001]] ([[Размовы з удзельнікам:Viktorius001|размовы]]) 20:55, 28 лістапада 2025 (+03)
: [[Удзельнік:Plaga med]], але ж дзе тут мы бачым гэтага рэпера вышэй за 34-ю пазіцыю? Нейкі культ асобы местачковы ў яго, кшталту сябры ў клуб прыйшлі, а так не хадзілі, покуль ён хварэў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:23, 21 студзеня 2026 (+03)
::нельга ігнараваць публікацыі на розных сайтах рознай ступені ангажаванасці. Але пагаджаюся, што слабенька гэта ўсё. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:10, 21 студзеня 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Можна сказаць, што дзейнасць творчай асобы досыць падрабязна асветлена, але невідавочна, што яна выбіваецца з агульнага шэрагу. Таму значнасць аб’екта артыкула пастаўлена пад сумненне. Старонка захавана з даданнем адпаведнага шаблону. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:20, 4 лютага 2026 (+03)

== [[Святлана Абдулаева]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} Значнасць? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:47, 21 студзеня 2026 (+03)
: {{Пакінуць}}, фактаў публікацый у аўтарытэтных беларускіх выданнях можа быць дастаткова, каб прызнаць, што творца выбіваецца з агульнага шэрагу; біяграфічных звестак на старонцы таксама даволі багата. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:42, 21 студзеня 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} Ізноў нейкая значнасць асоба толькі з той нагоды, што ў яе ёсць кніга.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:04, 21 студзеня 2026 (+03)
:: [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], не толькі з той нагоды, што ў яе ёсць кніга. Абзац перад вашым пастом перачытайце, калі ласка. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:14, 21 студзеня 2026 (+03)
::: Наконт значнасці літаратараў лакальны кансэнсус дасягаўся напр. тут, гл. &lt;s&gt;[[Вікіпедыя:Архіў_запытаў_на_выдаленне/2024 #Канстанцін Пятровіч Бадак]]&lt;/s&gt; [[Вікіпедыя:Архіў_запытаў_на_выдаленне/2024 #Кастусь Станіслававіч Турко]] і падобныя. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:22, 21 студзеня 2026 (+03)
::::Пра што вы? Там партызан. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:03, 21 студзеня 2026 (+03)
:::: ''фактаў публікацый у аўтарытэтных беларускіх выданнях можа быць дастаткова, каб прызнаць, што творца выбіваецца з агульнага шэрагу; біяграфічных звестак на старонцы таксама даволі багата'', навошта выдуоняцца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:10, 21 студзеня 2026 (+03)
: {{Пакінуць}} Трохі яшчэ дадаў інфы. --[[Удзельнік:Dzejka|Dzejka]] ([[Размовы з удзельнікам:Dzejka|размовы]]) 23:13, 21 студзеня 2026 (+03)
:: [[Удзельнік:Dzejka|Dzejka]], вычытайце артыкул, калі ласка, правапіс трэба прывесці ў норму. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:58, 28 студзеня 2026 (+03)
: {{Пакінуць}} Дададзена спасылка на сайт СБП
{{Выдаліць}} У такім выглядзе як цяпер (правапіс, непрацоўныя крыніцы, афармленне), я б артыкул выдаліў [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:04, 28 студзеня 2026 (+03)
: З правапісам ёсць нюансы, але не крытычныя, тэкст чытальны. Крыніц хапае, спасылкі працуюць. Афармленне прыкладна як у іншых артыкулаў. Не разумею, дзеля чаго кідацца так адразу ў выдалізм. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:22, 28 студзеня 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
У артыкуле дзейнасць асобы паказана досыць падрабязна. Як літаратарка друкавалася ў агульнанацыянальных выданнях, як лідарка мясцовай супольнасці фігуравала ў навінах. Для прызнання значнасці ў нашым беларускацэнтрычным праекце гэтага дастаткова. Прастаўлены шаблон аб неабходнасці праверкі арфаграфіі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:55, 3 лютага 2026 (+03)

== [[Пашпарт грамадзяніна Паўднёвай Асеціі]] ==
{{закрыта}}
{{Выдаліць}} Адсутнасць значнасці [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 21:53, 27 студзеня 2026 (+03)
: Калі ўзяць пад увагу міжмоўную каардынацыю, то гэтыя прадметы маюць значнасць — артыкулы пра іх маюцца ў буйных моўных раздзелах. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:04, 27 студзеня 2026 (+03)
: {{Пакінуць}} ёсць артыкулы ў іншых моўных раздзелах. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:55, 28 студзеня 2026 (+03)
::{{пакінуць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:00, 3 лютага 2026 (+03)

== [[Пашпарт грамадзяніна Абхазіі]] ==
{{Выдаліць}} Адсутнасць значнасці [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 21:51, 27 студзеня 2026 (+03)
: {{Пакінуць}} ёсць артыкулы ў іншых моўных раздзелах. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:55, 28 студзеня 2026 (+03)
:{{пакінуць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:00, 3 лютага 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Прадметы і з'явы ў Вікіпедыі прынята паказваць даволі шырока. Таму склаўся кансэнсус, што атрыбуты часткова прызнаных дзяржаў могуць быць тут апісаныя. Старонкі захаваны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:47, 3 лютага 2026 (+03)

== Гандбалісты ==
{{закрыта}}
* [[Алег Тарасевіч]]
* [[Алег Луня]]
* &lt;s&gt;[[Аляксандр Станіслававіч Лукашэвіч]]&lt;/s&gt; — выклікаўся ў зборную Беларусі --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:10, 27 студзеня 2026 (+03)
* [[Багдан Пазняк]]
* [[Мацвей Крэўчык]]
* [[Мікіта Шалешка]]
Гандбалісты гродзенскага клуба [[ГК Кронан Гродна|«Кронан»]], пра якіх у артыкулах сказана толькі, што яны правялі ў камндзе адзін (не чэмпіёнскі) сезон. Агульны крытэрый значнасці не выконваецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:24, 22 студзеня 2026 (+03)
* {{выдаліць}} Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:33, 27 студзеня 2026 (+03)
* {{выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:54, 28 студзеня 2026 (+03)
* {{выдаліць}} Пустыя артыкулы, акрамя загалоўкаў наогул нічога [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:22, 28 студзеня 2026 (+03)

:{{выдаліць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:09, 3 лютага 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Выразны кансэнсус за выдаленне нязначных гульцоў зборнай. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:11, 3 лютага 2026 (+03)
: [[Удзельнік:Plaga med]], старонак пра гульцоў нацыянальнай зборнай сярод выдаленых няма. Прыналежнасць да яе можа надаць спартоўцу значнасці безумоўна. І кансэнсус дагэтуль складваўся менавіта так. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:13, 3 лютага 2026 (+03)
::выбачаюся, не так сфармуляваў. Гаворка была пра клуб. Таму Лукашэвіча не кранаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:52, 3 лютага 2026 (+03)

== [[Макар Валынкін]] ==
{{закрыта}}
{{выдаліць}} Не бачу значнасці. Будуць прыводзіць прыклад траплення ў доўгі спіс Прэміі Гедройца, але гэта далей не кароткі спіс, куды заходзяць творы, якія суддзі прынамсі чытаюць. Пры такім падыходзе і вузкім літаратурным працэсе ў Беларусі, любога аўтара кнігі можна абазначыць значным толькі паводле таго, што ён выдаў кнігу і трапіў у доўгі спіс якой-небудзь прэміі. Я так падазраю, сапраўдным аўтарам артыкула і ёсць сам герой.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:02, 21 студзеня 2026 (+03)

* {{Пакінуць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:12, 21 студзеня 2026 (+03)

:Якраз пра ўсіх, хто трапіў у лонг-лісты прэмій з аўтарытэтным журы, хачу артыкул і стварыць, як пра аўтараў, так і пра дызайнераў-ілюстратараў. Калі пра іх будзе дастаткова інфы ў адпаведнасці з [[Вікіпедыя:Значнасць#Агульны_крытэрый_значнасці|агульным крытэрыем значнасці]]. У гэтым выпадку дастаткова як да чалавека, якому 25 гадоў толькі пагатоў. У нас пра спартсменаў наогул толькі вага і пол, проста за факт дасягнення, а тут як па мне поўны спіс патрэбнага. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 16:24, 21 студзеня 2026 (+03)
::Я б спартоўцаў таксама выдаляў, вельмі шкада, што склаўся такі міжмоўны кансэнсус наконт іх. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:59, 21 студзеня 2026 (+03)
::: Старонкі пра спартоўцаў без энцыклапедычнай значнасці з БелВікі выдаляліся шматразова, часамі і без абмеркавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:08, 21 студзеня 2026 (+03)
::Аўтар артыкула я, гэта з гісторыі ж бачна. У тэксце няма ацэнак, толькі апісальнае апавяданне. Наконт лонг-ліста, ён фарміруецца з шырэйшага спісу, то-бок журы чытае ўсё, што дасылаюць/намінуюць і ў лонг-ліст выбіраюць ўжо ўдзельнікаў на наступны тур (шорт-ліст) выбару. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 17:31, 21 студзеня 2026 (+03)
::: Пане Максіме, дазволь часамі называць цябе Макарам. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:33, 21 студзеня 2026 (+03)
:::Нібы я не ведаю выпадкаў, калі просяць стварыць артыкул на ўжо падрыхтаваным загадзя матэрыяле. Але калі твае ўласныя памкненні — то няхай. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:33, 27 студзеня 2026 (+03)
{{Устрымліваюся}} Малады хлопец, я б даў яму шанец і не спяшаўся б зараз выдаляць артыкул пра яго [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:19, 28 студзеня 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Дзейнасць асобы апісана ў другасных крыніцах даволі падрабязна, прыклад траплення ў доўгі спіс Прэміі Гедройца таксама пацвярджае, што асоба выбіваецца з агульнага шэрагу. Старонка захавана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:06, 2 лютага 2026 (+03)

== [[Пекла на Венеры]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} Значнасць? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 07:50, 2 снежня 2025 (+03)
::Прабачайце канешне, але ў чым вымяраецца значнасць літаратурнага твору?  [[Удзельнік:HK-47|HK-47]] ([[Размовы з удзельнікам:HK-47|размовы]]) 18:55, 2 снежня 2025 (+03)
::: Калі не задумвацца пра значнасць, то можна наствараць артыкулаў пра кожны верш Янкі Купалы і Аляксандра Пушкіна, агульнапрызнаных класікаў беларускай і рускай літаратур, не кажучы нават пра значна менш вядомых аўтараў. Наяўнасць надрукаванага ці апублікаванага ў сеціве верша, апавядання, нават кнігі (цяпер за грошы можна надрукаваць амаль усё, што заўгодна) аўтаматычна не надае значнасць гэтаму твору. Раю паглядзець [[:ru:Википедия:Критерии значимости литературных произведений|тут]] і [[:uk:Вікіпедія:Критерії значущості/Книги|тут]]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 19:59, 2 снежня 2025 (+03)
::::трэба на беларускую перакласці :)
::::Можа асобны праект зрабіць па перакладзе такіх старонак, а тое шмат спасылаемся на іншыя моўныя версіі. Ствараецца фальшывае ўражанне, што правілы з іншых вікі аўтаматычна стасуюцца ў беларускай вікі, што не праўда [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:33, 3 снежня 2025 (+03)
::::: [[Удзельнік:Plaga med]], вы падтрымліваеце выдаленне гэтага артыкула праз адсутнасць значнасці, ці не? Маем канкрэтны кейс і маем знайсці кансэнсус. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:13, 3 снежня 2025 (+03)
::::::так, забыў напісаць. Адносна намінацыі, значнасць не паказана, таму калі не будзе выпраўлена на працягу намінацыі — {{выдаліць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:59, 3 снежня 2025 (+03)
: {{выдаліць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:15, 3 снежня 2025 (+03)
* На сайце {{Не перакладзена 5|Лаборатория Фантастики|Лаборатория Фантастики|ru|Лаборатория Фантастики}} рэйтынг твора 7,8 з 10,0; на сайце {{Не перакладзена 5|LiveLib.ru|LiveLib.ru|ru|LiveLib.ru}} — 3,3 з 5,0. ([https://fantlab.ru/work28843] і [https://www.livelib.ru/book/1008522568-ad-na-venere-yurij-brajder-nikolaj-chadovich]) [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 22:06, 6 снежня 2025 (+03)
** [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]], і як мы маем гэта інтэрпрэтаваць? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:26, 6 снежня 2025 (+03)
**:Я не ведаю, наколькі гэтыя агрэгатары аўтарытэтныя, але там ёсць рэцэнзіі, на падставе якіх будуецца гэтая адзнака. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 14:26, 7 снежня 2025 (+03)
**:: Дык ацаніце аўтарытэтнасць рэцэнзентаў, ці гэта размова дзеля размовы? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:32, 7 снежня 2025 (+03)
**:::Я не ведаю, як гэта зрабіць. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 14:43, 7 снежня 2025 (+03)
*:факт наяўнасці ацэнак чытачоў на агрэгатарах не з’яўляецца крытэрыем значнасці [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:41, 7 снежня 2025 (+03)
*::Значнасць літаратурнага твору вымяраецца не самім фактам апублікавання, а тым, што пішуць наконт яго (рэцэнзіі, навуковыя артыкулы і гэтак далей). Пры гэтым водгукі чытачоў значнасць той жа аповесці канешне не паказваюць. Прывяду прыклад твору: «[[Пакахай мяне, салдацік]]» Васіля Быкава, дзе можна бачыць і артыкул (нават не адзін), які тычацца аповесці, і намінацыю на «Рускі Букер». З аповесцю «Пекла на Венеры» усё цяжка. У пошуку я знайшоў артыкул «Повесть Ю. Брайдера и Н. Чадовича «Ад на Венере»: жанровые особенности, конфликт, проблематика», які датаваны 2021 годам, аднак праблема ў тым, што [https://elib.gsu.by/bitstream/123456789/46204/1/Дробышевская_Повесть.pdf гэта спасылка] не адкрываецца. Таму і дапоўніць не атрымаецца. [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 22:47, 7 снежня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць не паказана. Інфармацыя не пацверджана крыніцамі. Адзіная спасылка да тэксту &quot;У першыню апублікавана ў журнале «Парус» у 1988 годзе&quot; не змяшчае пацвярджэнне факта, што гэта было першае апублікаванне. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:23, 28 студзеня 2026 (+03)

== [[Іван Чумачэнка]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} значнасць? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:10, 24 кастрычніка 2025 (+03)
::Дзень добры! Ці шмат вы ведаеце беларускіх аўтарак (асабліва жанчын) дзіцячых анімацыйных серыялаў, якія сталі вядомыя на ўвесь свет і дасягнулі такой папулярнасці? Вось вам і “значнасць”. [[Адмысловае:Contributions/&amp;#126;2025-30317-95|&amp;#126;2025-30317-95]] ([[Размовы з удзельнікам:&amp;#126;2025-30317-95|размова]]) 13:52, 27 кастрычніка 2025 (+03)
::: А нічога, ананіме, што размова ідзе менавіта пра мужчыну, а не акторку Цітову? Як і іншыя ўдзельнікі я не бачу значнасці. [[Адмысловае:Contributions/&amp;#126;2025-30195-20|&amp;#126;2025-30195-20]] ([[Размовы з удзельнікам:&amp;#126;2025-30195-20|размова]]) 16:51, 27 кастрычніка 2025 (+03)
: {{Выдаліць}}, значнасці няма [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 14:59, 27 кастрычніка 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Пра асобу ёсць літаратуразнаўчыя артыкулы ў аўтарытэтных выданнях, вершы яго перакладзены на іншыя мовы, у тым ліку беларускую. Старонка дапоўнена і захавана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:24, 26 студзеня 2026 (+03)

== [[Баран (хімія)]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} Фрагмент, карэктнасць назвы? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:00, 20 кастрычніка 2025 (+03)
::Пытанне ў тым, з якой мовы адаптаваць назву гэтых злучэнняў. Калі мы перакладаем з англійскай мовы, то націск усё ж на першы склад: &quot;bOranes&quot;. І, як мне здаецца, такая адаптацыя больш карэктная, чым адаптаваць назву з рускай мовы, у якой націск на другі склад: &quot;борАны&quot;.  Нажаль, хімічная тэрміналогія на беларускай мове занадта кволая, каб дзесьці пашукаць ужо існуючы варыянт артыкулаў пра дадзеныя злучэнні. [[Удзельнік:Tojtooj|Tojtooj]] ([[Размовы з удзельнікам:Tojtooj|размовы]]) 21:13, 23 кастрычніка 2025 (+03)
: У &quot;Слоўніку навучэнца&quot; у арт. &quot;Бор&quot; узгадваюцца ''боравадароды''. Трэба дадаць інфармацыю. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:28, 24 кастрычніка 2025 (+03)
:{{Пакінуць}}, але змяніць загаловак на «Гідрыды бора», тады адпадзе пытанне «О ці А?» [https://old.bigenc.ru/chemistry/text/1878901] [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 14:56, 27 кастрычніка 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Артыкул дапрацаваны, перанесены пад новую назву і захаваны. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:07, 26 студзеня 2026 (+03)

== [[Сцяпаныч]] ==
{{закрыта}}
Значнасць праекта не пацверджана, можна пра яго распавесці ў артыкуле пра стваральнікаў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:13, 11 кастрычніка 2025 (+03)

:перанесці кароткую інфармацыю з белсата ў артыкул пра стваральнікаў. Артыкул — {{выдаліць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:58, 11 кастрычніка 2025 (+03)
: {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:49, 21 студзеня 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:07, 21 студзеня 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}, беларускі серыял пра паліцыю ніякіх водгукаў не атрымаў, нічога не прападзе, калі гэта старонка будзе выдалена. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:10, 22 студзеня 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць не пацверджана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:23, 26 студзеня 2026 (+03)

== [[Марыя Феліцыя Друцкая-Любецкая]] ==
{{закрыта}}
Выдаліць Няма значнасці. Яна не мастачка і не літаратар. Уся інфармацыя зводзіцца толькі да інфармацыі пра бацькоў, мужа і дзяцей, што ёсць у артыкуле [[Аляксандр Ксавер’евіч Друцкі-Любецкі]]. --[[Адмысловае:Contributions/&amp;#126;2025-28448-24|&amp;#126;2025-28448-24]] ([[Размовы з удзельнікам:&amp;#126;2025-28448-24|размова]]) 16:02, 11 кастрычніка 2025 (+03)
: Шаноўны ананім, [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%90%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%9A%D1%81%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D1%80%E2%80%99%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%94%D1%80%D1%83%D1%86%D0%BA%D1%96-%D0%9B%D1%8E%D0%B1%D0%B5%D1%86%D0%BA%D1%96&amp;diff=5044184&amp;oldid=5037296 хіба лепш] яе партрэтную галерэю змясціць у артыкул пра мужа? Ён жа здэцца тэж не мастак і не літаратар? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:33, 11 кастрычніка 2025 (+03)

* {{пакінуць}}, княгіня, вобраз у мастацтве. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:48, 11 кастрычніка 2025 (+03)

Пры падвядзенні вынікаў [[Вікіпедыя:Архіў запытаў на выдаленне/2017|у 2017 годзе]] кансэнсус складваўся на грунце, што ''практыку пісаць асобныя артыкулы пра жонак прадстаўнікоў шляхты, калі яны не маюць асобнай ад мужа/бацькі значнасці, варта прызнаць дэструктыўнай''. Але ў дадзеным выпадку старонка не пра дваранку, а пра арыстакратку. Мяркую, артыкулы пра арыстакратак варта пакідаць нават у выпадку, каоі яны не нашмат перасягаюць слоўнікавыя (адпаведна, агульны крытэрый значнасці не выконваецца). --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:16, 11 кастрычніка 2025 (+03)

:крыніц бы дадаць хоць якіх… [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:50, 11 кастрычніка 2025 (+03)
* {{пакінуць}}. Генеалогію можна прасачыць з шаблона ў вонкавых спасылках, там і даты нараджэння-смерці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:24, 16 студзеня 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Зыходзячы з кансэнсусу наконт дапушчальнасці існавання артыкулаў не адпаведных агульнаму крытэрыю значнасці, калі прадмет артыкула яўна выбіваецца з агульнага шэрагу, можам захаваць артыкулы пра арыстакратаў, нават калі іх тэкст ледзь перасягае слоўнікавае азначэнне. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:04, 22 студзеня 2026 (+03)

== [[Старажытная казка (гурт)]] ==
{{закрыта}}
Пацвярджэння значнасці прадмету артыкула не відаць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:26, 5 студзеня 2026 (+03)

:Тобто білоруською цю статтю ліпше не перекладати [[Удзельнік:NT2007|NT2007]] ([[Размовы з удзельнікам:NT2007|размовы]]) 08:04, 6 студзеня 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} Няма значнасці. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:27, 14 студзеня 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} Самарэклама. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 16:08, 19 студзеня 2026 (+03)
::Де тут реклама? Немає там ніякої реклами [[Удзельнік:NT2007|NT2007]] ([[Размовы з удзельнікам:NT2007|размовы]]) 16:31, 19 студзеня 2026 (+03)
::І тим паче немає самореклами. Я до цього гурту прямого відношення не маю, максимум лише цікавлюся їх творчістю. [[Удзельнік:NT2007|NT2007]] ([[Размовы з удзельнікам:NT2007|размовы]]) 15:34, 20 студзеня 2026 (+03)
{{Закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць не паказана. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 07:57, 21 студзеня 2026 (+03)

== [[Агенцтва еўраатлантычнага супрацоўніцтва]] ==
{{закрыта}}
Не бачна дзейнасці гэтага гуртка, значнасць прадмета артыкула адсутнічае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:15, 13 студзеня 2026 (+03)

:так, пакуль што значнасць не вырысоўваецца, {{выдаліць}}. Як будзе нешта там адбывацца, зробіцца нармальны артыкул ад пачатку [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:16, 13 студзеня 2026 (+03)
:{{выдаліць}} Значнасці няма.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:22, 16 студзеня 2026 (+03)
:{{выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 16:07, 19 студзеня 2026 (+03)
::Агульны крытэрый значнасці – '''аб’ект або тэма меркавана значныя, калі яны дастаткова падрабязна асветлены ў незалежных [[Вікіпедыя:АК|аўтарытэтных крыніцах]]. Наколькі бачу, у крытэрах значнасці няма параметра «не падабаецца асобным удзельнікам» таму што «не бачна дзейнасці гэтага гуртка» ([https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%90%D0%9A%D0%97&amp;redirect=no ВП:АКЗ]).''' 
::Калі ласка, прытрымлівайцеся правілаў. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 19:33, 19 студзеня 2026 (+03)
:Не згодны, крытэр значнасці прадмета не ацэньваецца па суб'ектыўным незадавальненні дзейнасцю. 
:'''Прадмет падрабязна асветлены ў незалежных аўтарытэтных крыніцах, што наўпрост задавальняе крытэр значнасці:'''
:https://racyja.com/by/palityka/valer-kavaleuski-pra-ahenctva-euraatlantycnaha-supracounictva/
:https://nashaniva.com/348357 
:https://pozirk.online/be/news/98626/
:https://tsikhanouskaya.org/be/event/meeting-of-the-alliance-of-parliamentary-groups-for-democratic-belarus 
:https://euroradio.fm/pakarac-lukashenku-ci-pachue-tramp-prosbu-cikhanouskay-efir [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 19:38, 19 студзеня 2026 (+03)
:: ''Традыцыйна лічаць, што энцыклапедычнага апісання вартыя не ўсе аб’екты і тэмы, а толькі найболей значныя, якія чымсьці істотна вылучаюцца з агульнага шэрагу''. А гэта ініцыятыва местачковая, новая, малапрыкметная, і цікавасць да яе покуль не выбіваецца за межы навіннай. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:52, 19 студзеня 2026 (+03)
:::Я паўтаруся, калі ласка, выконвайце правілы, якія '''''&lt;u&gt;агульныя для ўсіх&lt;/u&gt;''''' – незалежна ад вашага персанальнага стаўлення да асобаў ці арганізацыі. Агульны крытэрый значнасці ў Вікіпедыі – '''аб’ект або тэма меркавана значныя, калі яны дастаткова падрабязна асветлены ў незалежных [[Вікіпедыя:АК|аўтарытэтных крыніцах]].''' У дадзеным выпадку прадмет падрабязна асветлены ў незалежных аўтарытэтных крыніцах, што наўпрост задавальняе крытэр значнасці.  [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 19:05, 20 студзеня 2026 (+03)
:::: [[Удзельнік:Francišak Skaryna]], паўтарацца не трэба, але варта перачытаць мой допіс абзацам вышэй. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:53, 20 студзеня 2026 (+03)
::::: І таксама вашая гульня са шрыфтамі, гэта абы-што, бо Вікіпедыя не мае цвёрдых правілаў, апроч пяці агульных прынцыпаў, выкладзеных тут — [[Вікіпедыя:Пяць слупоў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:26, 20 студзеня 2026 (+03)
::::::Я паўтаруся ў трэці раз, бо два было мала. Агульны крытэрый значнасці ў Вікіпедыі – аб’ект або тэма меркавана значныя, калі яны дастаткова падрабязна асветлены ў незалежных [[Вікіпедыя:АК|аўтарытэтных крыніцах]]. У дадзеным выпадку прадмет падрабязна асветлены ў незалежных аўтарытэтных крыніцах, што наўпрост задавальняе крытэр значнасці. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 22:35, 20 студзеня 2026 (+03)
::::::: Гэта не прадмет для апісання ў энцыклапедыі. Старонка мае быць выдалена. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:54, 20 студзеня 2026 (+03)
::::::::Чацвёрты раз: агульны крытэрый значнасці ў Вікіпедыі – аб’ект або тэма меркавана значныя, калі яны дастаткова падрабязна асветлены ў незалежных аўтарытэтных крыніцах. У дадзеным выпадку прадмет падрабязна асветлены ў незалежных аўтарытэтных крыніцах, што наўпрост задавальняе крытэр значнасці. 
::::::::Аргументуйце сваю пазіцыю. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 23:09, 20 студзеня 2026 (+03)
{{Закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць не паказана. Акрамя заявы пра стварэнне арганізацыі і трох асоб, якія ўвайшлі ў яе склад, у артыкуле нічога няма. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 07:29, 21 студзеня 2026 (+03)

== [[Вярыгі]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} Прапаную перанесці ў Вікі-слоўнік. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 12:28, 19 студзеня 2026 (+03)
::Добрая ідэя, дзякуй. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 20:04, 19 студзеня 2026 (+03)
{{Закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Артыкул выдалены. У Вікіслоўніку створана адпаведная старонка. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 07:14, 21 студзеня 2026 (+03)

:Дзякуй! [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 17:34, 21 студзеня 2026 (+03)

== [[:Файл:CTV-Belarus-radio-amateurs-treason-case-collage-Krasko-EW1AEH-Repiecij-EW1ABT.jpg]] ==
{{закрыта}}
Несвабодны файл, які нельга грузіць для «добрасумленнага выкарыстання».--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:31, 16 студзеня 2026 (+03)
*{{Выдаліць}} . [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 12:03, 18 студзеня 2026 (+03)
{{Закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Несвабодны файл выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 06:50, 21 студзеня 2026 (+03)

== [[Аркадзь Люксембург]] ==
{{закрыта}}
Аўтаматычны пераклад. Прасцей выдаліць і стварыць наноў.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 00:02, 23 жніўня 2025 (+03)
: {{Выдаліць}} Машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:11, 1 верасня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Артыкул шматразова рэдагаваўся, у тым ліку цягам намінацыі, арфаграфія засталася вельмі слабая, але сэнс тэксту зразумелы. Закладаючы добрыя намеры рэдактараў артыкула, старонка захавана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:14, 20 студзеня 2026 (+03)

== [[Саша, что ты несёшь?!]] ==
{{закрыта}}
Звычайны расійскі юцьюб-канал. Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:21, 12 студзеня 2026 (+03)

:Гэта youTube-праект беларускага медыя reform.news. Паводле маніторынга ''[[Information Policy]]'', канал «Саша, что ты несёшь?!» у 2025 годзе ўвайшоў у топ‑10 стрымаў беларускага YouTube па колькасці праглядаў. За адзін месяц праект набраў сотні тысяч праглядаў, дзясяткі тысяч лайкаў і вялікую актыўнасць каментароў, што сведчыць пра значны інтарэс аўдыторыі. 
:https://infopolicy.net/youtube_streams_in_belarus_092025/ [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 18:43, 12 студзеня 2026 (+03)
::Давайце цяпер пра ўсе расійскія юцьюб-каналы ствараць артыкулы. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:01, 13 студзеня 2026 (+03)
:{{пакінуць}}, як для беларускіх медыя, то значнае шоў, а з такім фарматам хіба адзінае, але са стылем папрацаваць і не такой бязлітаснай вікіфікацыю зрабіць, у яго вынесці інфу пра гэтае шоў з артыкула пра СЧТН. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 00:11, 13 студзеня 2026 (+03)
: Чаму расійскі? Беларускі. Ну мова руская, так, але ж гэта не крытэрый. Трэба глядзець на крыніцы, каб вызначыць значнасць. Мала, канешне, але нешта ёсць. Артыкул мае права на існаванне. Калі нехта захоча дапоўніць: [https://baj.media/be/svetlana-tihanovskaja-ja-smotrju-sasha-chto-ty-nesesh-mne-ochen-nravitsja/], [https://ijnet.org/ru/story/%D0%BA%D0%B0%D0%BA-%D0%B8-%D0%BF%D0%BE%D1%87%D0%B5%D0%BC%D1%83-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5-%D0%B6%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%8B-%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B2%D1%80%D0%B0%D1%89%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%81%D1%8F-%D0%BA-%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B5-%D0%BF%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%B5-%D1%82%D1%8E%D1%80%D1%8C%D0%BC%D1%8B], [https://nashaniva.com/ru/378537], [https://ru.belsat.eu/80770013/pervaya-ugolovka-za-repost-i-psihushka-za-oskorblenie-lukashenko-hronika-repressij]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:25, 13 студзеня 2026 (+03)
:Артыкул яўна напісаны больш чым цалкам з дапамогай ШІ. Пры тым ёсць месцы, якія выглядаюць як неверагодныя, і не маюць пацвярджэння крыніцамі, запрошаны госць Пятрухін, бо Пятрухіна Паўлючэнка і Атрошчанкаў хуясосяць з выпуску ў выпуск. Тут не пытанне значнасці, а проста машынны твор. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:34, 13 студзеня 2026 (+03)
::Але ізноў жа гэта ніхто не будзе перапісваць. Крыху здзіўляюць аргументы «можна перапісаць, таму пакідаем», пры тым што перапісваць ніхто не будзе. Мяркую, дзесьці ў правілах выдалення трэба прапісаць тое, што для пакідання артыкула яго спачатку трэба перапісаць, але потым ужо выказвацца аб тым, што яго можна пакінкуць. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:58, 14 студзеня 2026 (+03)
::: [[Удзельнік:Francišak Skaryna]] ўжо вынік падвёў, артыкул больш не прапануецца да выдалення. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:02, 15 студзеня 2026 (+03)
::::Дзякуй! [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 22:06, 15 студзеня 2026 (+03)
:::::@[[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] Пятрухін так і застаецца сярод гасцей праграмы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 23:01, 16 студзеня 2026 (+03)
::::: Шаблон нельга выдаляць пакуль трывае абмеркаванне. Трэба пачакаць на вынік. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:08, 18 студзеня 2026 (+03)
{{Закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Я трохі паглыбіўся ў артыкул і вырашыў яго дапрацаваць. Пачысціў тэкст ад ШІ, і вось што мы маем: дзве крыніцы ад «Рэформу» з аўтабіяграфічнай інфармацыяй пра праект, звесткі пра тое, што яны ўвайшлі ў топ-10 стрымаў (нават без апісання праекта, гэта проста маніторынг), і дзве крыніцы пра ўключэнне ў спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў (усё ў кантэксце самога «Рэформу»). Вядома, уключэнне ў спіс дадае значнасці, але без іншых [[ВП:АК]], дзе апісваўся б сам праект — яны не гуляюць такой значнай ролі (усё ж у гэтых спісах ужо сотні ці тысячы медыяпраектаў). У рэшце рэшт засталося чатыры сказы інфармацыі. Пакуль яна перанесена ў артыкул [[Reformation]]. Раю зноў стварыць асобную старонку пра праект, калі з’явяцца крыніцы з апісаннем яго працы, тэм або крытыкай. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:39, 18 студзеня 2026 (+03)

:Дзякуй! [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 19:48, 19 студзеня 2026 (+03)

== [[Don’t dance!]] ==
{{закрыта}}
Перанёс з хуткага, бо пытанне да значнасці. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 03:11, 7 студзеня 2026 (+03)
: {{выдаліць}}, значнасці не відаць зусім. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:23, 7 студзеня 2026 (+03)
: {{выдаліць}} адсутнасць значнасці. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:26, 14 студзеня 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Ёсць кансэнсус за выдаленне. Выдалена. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 05:04, 16 студзеня 2026 (+03)

== [[:Файл:Uladzislava Lucevič.jpg]] ==
{{закрыта}}
Не выкарыстоўваецца. Заменены свабодным файлам.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:37, 14 студзеня 2026 (+03)
{{Закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Ёсць свабодная замена. Выдалена. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 05:01, 16 студзеня 2026 (+03)

== [[:Файл:Аляксей Нічыпаравіч Карпюк.png]] ==
{{закрыта}}
Не выкарыстоўваецца. Заменены больш прыдатным здымкам, дзе відаць твар асобы.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:35, 14 студзеня 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Ёсць свабодная замена. Выдалена. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 05:00, 16 студзеня 2026 (+03)

== [[Міхаіл Федасеевіч Луцэнка]] ==
{{закрыта}}
Відавочна, мільёны герояў варты памяці ўсе разам і паасобку, але тут проста парушаецца правіла «[[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя|Вікіпедыя — '''не мемарыялы''']]». Прынамсі цяпер не раскрыта значнасць асобы (гл. [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]]. Такім чынам, можна будзе стварыць 7 млн артыкулаў, а можа і 20+ млн, а не гэта задача Вікіпедыі. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:20, 11 студзеня 2026 (+03)
: Гісторыю жыцця і гібелі лётчыка можна змясціць у артыкул [[Параслішча]], там ужо створаны раздзел пра памятныя мясціны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:51, 11 студзеня 2026 (+03)
:: Калі значнасць асобы не будзе паказана, артыкул будзе выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:26, 11 студзеня 2026 (+03)
::падтрымліваю прапанову перанесці інфармацыю ў артыкул пра населены пункт [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:20, 13 студзеня 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Інфармацыя пра асобу перанесена ў артыкул [[Параслішча]], у раздзел пра помнік. Старонка пра асобы ператворана ў перасылку. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:46, 13 студзеня 2026 (+03)

== [[:Файл:604729180 25404301542530606 2996882043193254815 n.jpg]] ==
{{закрыта}}
Несвабодны файл. Выява чалавека ёсць сярод свабодных. Аўтару навучыцца нармальна называць файлы.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:00, 13 студзеня 2026 (+03)
{{Закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Несвабодны файл можа выкарыстоўвацца толькі ў тым выпадку, калі свабодная, адпаведная ўмовам энцыклапедычнасці, замена (альтэрнатыва) для яго няма ў цяперашні момант або ня можа з’явіцца ў будучыні. Свабодная замена ёсць, несвабодны файл выдалены. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:29, 13 студзеня 2026 (+03)

== [[:Файл:6d5fbb733faf664235f203bde044368f.jpg]] ==
{{закрыта}}
Несвабодны файл, у якога ёсць вольная замена.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:00, 13 студзеня 2026 (+03)
{{Закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Несвабодны файл можа выкарыстоўвацца толькі ў тым выпадку, калі свабодная, адпаведная ўмовам энцыклапедычнасці, замена (альтэрнатыва) для яго няма ў цяперашні момант або ня можа з’явіцца ў будучыні. Свабодная замена ёсць, несвабодны файл выдалены. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:29, 13 студзеня 2026 (+03)

== [[Міхаіл Уладзіміравіч Шчукін]] ==
{{закрыта}}
: Значнасць асобы не паказана. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:57, 28 лістапада 2025 (+03)
: {{Выдаліць}} Вікіпедыя - не мемарыял. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 07:51, 2 снежня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць асобы не паказана. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:12, 6 студзеня 2026 (+03)

== [[Сяргей Усцінаў]] ==
{{закрыта}}
Значнасць асобы пад сумневам. Артыкул абсалютна неэнцыклапедычны, нейкая поўная храналогія жыцця, а не артыкул энцыклапедыі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 01:09, 8 кастрычніка 2025 (+03)
* {{Пакінуць}}, агульны крытэрый значнасці выконваецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:09, 8 кастрычніка 2025 (+03)
*:Які менавіта? У такім выглядзе артыкул у Вікіпедыі існаваць не можа, калі вы не збіраецеся яго перапісаць — яго трэба выдаліць. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:24, 8 кастрычніка 2025 (+03)
::: ''агульны крытэрый значнасці'' — ён адзін. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:32, 8 кастрычніка 2025 (+03)
::::Які? Дык выпраўляць збіраецеся? Мне падаецца, пісала нейрасетка. Там трэба пераправяраць кожны факт. Чытаем: «заснавальнік праваабарончай арганізацыі «Прававая ініцыятыва».», потым чытаем біяграфію «Праваабарончую дзейнасць пачаў у 2005 годзе, уступіўшы ў праваабарончую арганізацыю «Прававая ініцыятыва»». Гэта як? Напісана, што арганізацыя заснавана ў 1996 годзе. Мяркую, асоба дзесьці тады ў школу хадзіла. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:53, 8 кастрычніка 2025 (+03)
::::: Не трэба ўжываць ментарскі тон у размовах, правіць артыкул не буду. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:55, 8 кастрычніка 2025 (+03)
::::::Я зразумеў, на вашую думку варта пакідаць любы набор літар пад выглядам артыкула, калі на вашую думку ён адпавядае «крытэрыям». [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:59, 8 кастрычніка 2025 (+03)
:якая асоба пад сумневам? Лепей дапамажыце напісаць правільна.
:А не ставіць пад сумнеў &quot;значаць асобы&quot;. [[Удзельнік:Kresy67|Kresy67]] ([[Размовы з удзельнікам:Kresy67|размовы]]) 18:29, 8 кастрычніка 2025 (+03)
:Прынамсі прызнанне ў сваёй &quot;галіне&quot; ёсць, староннія крыніцы ёсць, дастаткова поўнае апісанне жыцця і дзейнасці ёсць, то-бок асноўнаму крытэрыю: &quot;Асоба лічыцца значнай, калі яна досыць падрабязна апісана ў надзейных другасных крыніцах, незалежных ад яе&quot;, -- і праўда адпавядае. Напісана таксама нармальна, хаця заўсёды можна лепей. Па мне, было б добра дадаць крыніц не з праваабарончай галіны, недзе ж пра яго пісалі напэўна не калегі. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:51, 8 кастрычніка 2025 (+03)
:{{Пакінуць}} Вядомы праваабаронца, значная асоба. Калі ў артыкуле памылкі, то трэба выправіць, а не выдаляць артыкул. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 14:37, 31 кастрычніка 2025 (+03)
::Месяц прайшоў, а вы так і не выправілі. Навошта тады пакідаць? [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:47, 3 снежня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
[[Вікіпедыя:Значнасць #Значнасць датычыцца тэм артыкулаў, а не іх зместу]]. Агульны крытэрый значнасці выковаецца. Старонка захавана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:30, 5 студзеня 2026 (+03)</text>
      <sha1>7yj31xfh0pk1u0kv18pucb95324aq6r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Канфлікт вакол літвінізму ў Літве</title>
    <ns>0</ns>
    <id>802965</id>
    <revision>
      <id>5153242</id>
      <parentid>5118656</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T18:06:58Z</timestamp>
      <contributor deleted="deleted" />
      <minor />
      <comment deleted="deleted" />
      <origin>5153242</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43054" sha1="am6mt5umk2rsdrs0yphr7cwx32j7j30" xml:space="preserve">{{Асноўны артыкул|Дыскусія вакол спадчыны Вялікага Княства Літоўскага}}
'''Канфлікт вакол літвінізму ў Літве''' (таксама вядомы ў публіцыстыцы як «'''істэрыя вакол літвінізму'''»&lt;ref name=&quot;nn_wiki_lit&quot;/&gt;) — серыя грамадска-палітычных дыскусій, інфармацыйных кампаній і правакацый у [[Літва|Літоўскай Рэспубліцы]] ў 2023—2026 гадах, звязаных са стаўленнем да [[беларусы ў Літве|беларускай дыяспары]] і гістарычнай спадчыны [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]].

Падставай для напружанасці сталі абвінавачванні з боку часткі літоўскіх палітыкаў і грамадскіх дзеячаў на адрас беларусаў у пашырэнні ідэалогіі «[[Ліцвінства|літвінізму]]» — плыні, якая, на думку літоўскага боку, прысвойвае гісторыю Літвы, адмаўляе балцкае паходжанне ВКЛ і выказвае тэрытарыяльныя прэтэнзіі на [[Вільня|Вільню]]. Канфлікт суправаджаўся актамі [[вандалізм|вандалізму]] супраць [[Беларусы ў Вільні|беларускіх асяродкаў у Вільні]], пагрозамі, дыскусіямі аб забароне выкарыстання беларусамі герба «[[Пагоня (герб)|Пагоня]]» і ўзмацненнем міграцыйных абмежаванняў для грамадзян Беларусі&lt;ref name=&quot;sv_shupa&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/32571173.html|title=«Гісторыя на Свабодзе». Чаму літоўцы баяцца беларускіх «літвінаў»|publisher=Радыё Свабода|date=30 жніўня 2023|lang=be}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nn_vandal&quot;&gt;{{cite web|url=https://nashaniva.com/350739|title=МЗС Літвы: Асуджаем акты вандалізму ў адносінах да беларускай грамады, здзейсненыя па метадычцы КДБ|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=5 верасня 2024|lang=be}}&lt;/ref&gt;. Спецслужбы Літвы і [[Беларуская дэмакратычная апазіцыя|прадстаўнікі беларускіх дэмакратычных сіл]] неаднаразова заяўлялі, што штучнае распальванне канфлікту з'яўляецца вынікам працы расійскіх і беларускіх спецслужбаў з мэтай унясення расколу паміж народамі&lt;ref name=&quot;sv_vsd&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/33358313.html|title=Беларускія і расейскія спэцслужбы арганізуюць напады на беларусаў у Літве, — Дэпартамэнт дзяржаўнай бясьпекі краіны|publisher=Радыё Свабода|date=23 красавіка 2025|lang=be}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nn_ddb&quot;&gt;{{cite web|url=https://nashaniva.com/338809|title=Дэпартамент дзяржбяспекі Літвы не знайшоў груп ліцвіністаў, якія пагражаюць бяспецы краіне|publisher=Наша Ніва|date=20 сакавіка 2024|lang=be}}&lt;/ref&gt;.

== Перадумовы ==
Пасля задушэння [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|масавых пратэстаў у Беларусі ў 2020 годзе]] і пачатку [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|поўнамаштабнага ўварвання Расіі ва Украіну ў 2022 годзе]] ў Літву [[Міграцыя з Беларусі пасля 2020 года|пераехала вялікая колькасць беларускіх палітычных і эканамічных эмігрантаў]]. Паводле даных [[Дэпартамент міграцыі МУС Літвы|Дэпартамента міграцыі МУС Літвы]], на пачатак 2024 года ў краіне пражывала больш за 62 тысячы грамадзян Беларусі, што зрабіла іх другой паводле колькасці групай замежнікаў пасля [[Украінцы ў Літве|ўкраінцаў]]&lt;ref name=&quot;nn_ddb&quot;/&gt;. Рэзкі рост колькасці рускамоўных і беларускамоўных мігрантаў у Вільні выклікаў занепакоенасць у пэўнай часткі літоўскага грамадства і палітыкума на фоне агульнай пагрозы з боку Расіі і [[рэжым Лукашэнкі|рэжыму Аляксандра Лукашэнкі]]&lt;ref name=&quot;sv_puksta&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/32626500.html|title=Як падзяліць спадчыну ВКЛ? І ці варта яе дзяліць? Дыскусія палітолягаў|publisher=Радыё Свабода|date=6 кастрычніка 2023|lang=be}}&lt;/ref&gt;.

Гістарычна беларускі і літоўскі нацыянальныя наратывы маюць розныя погляды на [[Вялікае Княства Літоўскае]]. Калі літоўская гістарыяграфія разглядае ВКЛ пераважна як выключна літоўскую дзяржаву, створаную балтамі, то [[беларуская гістарычная навука]] і грамадская думка лічыць ВКЛ супольнай літоўска-беларускай ці беларуска-літоўскай дзяржавай, дзе [[Русіны (гістарычны этнонім)|славянскае (русінскае) насельніцтва]] і культура адыгрывалі значную ролю. Крайнія формы [[беларускі нацыяналізм|беларускага нацыяналізму]] («радыкальны літвінізм») сцвярджаюць, што ВКЛ было выключна славянскай дзяржавай, сярэднявечныя [[літвіны]] былі беларусамі, а сучасная Літва і яе сталіца Вільня гістарычна належаць беларусам&lt;ref name=&quot;sv_shupa&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;nn_last&quot;&gt;{{cite web|url=https://nashaniva.com/325816|title=Чаму літоўцы баяцца літвінізму|publisher=Наша Ніва|date=6 верасня 2023|lang=be}}&lt;/ref&gt;. Нягледзячы на тое, што падобныя радыкальныя тэорыі з'яўляюцца маргінальнымі сярод беларусаў, менавіта яны сталі трыгерам для пачатку маштабнай дыскусіі ў літоўскай інфармацыйнай прасторы&lt;ref name=&quot;sv_puksta&quot;/&gt;.

== Храналогія канфлікту ==

=== Пачатак кампаніі (жнівень — кастрычнік 2023 года) ===
Актыўная фаза дыскусій пачалася ў жніўні 2023 года. Тэму пагрозы «літвінізму» пачалі ўздымаць літоўскія актывісты, у прыватнасці, блогер і валанцёр [[Жыльвінас Світоюс]], якія звярнулі ўвагу на дзейнасць у Літве добраахвотніцкага ваенізаванага клуба беларусаў «[[Ліцвіны (клуб)|Ліцьвіны]]» (кіраўнік — былы беларускі вайсковец [[Сяргей Шалыгін]]). Нягледзячы на тое, што клуб займаўся фізічнай падрыхтоўкай і дапамогай ваярам ва Украіне, яго назва і сімволіка выклікалі абурэнне ў сацыяльных сетках Літвы&lt;ref name=&quot;sv_litviny&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/32619725.html|title=Кіруе падпалкоўнік запасу, трэніруюцца з дронамі. Расказваем пра клюб «Ліцьвіны», які выклікаў крытыку ў Літве|publisher=Радыё Свабода|date=2 кастрычніка 2023|lang=be}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nn_shalygin&quot;&gt;{{cite web|url=https://nashaniva.com/338803|title=«Калі б хацелі стаць нядобрымі для Літвы, сядзелі б ўпотайкі» Пагутарылі з кіраўніком клуба «Ліцвіны», якому першаму прылятае за ліцвінізм|publisher=Наша Ніва|date=22 сакавіка 2024|lang=be}}&lt;/ref&gt;. 

Старшыня парламенцкага Камітэта па нацыянальнай бяспецы і абароне Літвы [[Лаўрынас Кашчунас]] заявіў, што беларуская апазіцыя павінна быць занепакоеная праявамі «літвінства», якое прысвойвае гісторыю Літвы. Палітык прапанаваў пазбаўляць дазволаў на жыхарства тых асоб, якія публічна сцвярджаюць, што Літва з'яўляецца прадуктам Масковіі&lt;ref name=&quot;sv_kasciunas&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/32555228.html|title=Літоўскі дэпутат занепакоены «ліцьвінствам» беларусаў. Гісторык Пашкевіч: Небясьпека для Літвы — ад схаваных агентаў «русского мира»|publisher=Радыё Свабода|date=19 жніўня 2023|lang=be}}&lt;/ref&gt;. 

У адказ на гэта прадстаўнікі [[Аб'яднаны пераходны кабінет Беларусі|Аб'яднанага пераходнага кабінета Беларусі]] і асабіста [[Святлана Георгіеўна Ціханоўская|Святлана Ціханоўская]] неаднаразова заяўлялі, што беларусы не маюць тэрытарыяльных прэтэнзій да суседзяў, паважаюць тэрытарыяльную цэласнасць Літвы, а сам канфлікт з'яўляецца штучным і выгадным толькі рэжымам у Мінску і Маскве&lt;ref name=&quot;sv_kasciunas&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;sv_kovshyk&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/32559228.html|title=Прадстаўніца Кабінэту: Узмацненьне дыскрымінацыйных і ксэнафобскіх меркаваньняў у Літве дэматывуе дэмакратычна настроеных беларусаў|publisher=Радыё Свабода|date=22 жніўня 2023|lang=be}}&lt;/ref&gt;. [[Дэпартамент дзяржаўнай бяспекі Літвы|Дэпартамент дзяржаўнай бяспекі Літвы (ДДБ)]] апублікаваў аналіз, у якім пазначыў, што дзейнасць прыхільнікаў ідэалогіі літвінізму не ўяўляе рэальнай пагрозы суверэнітэту Літвы, але можа павялічваць міжэтнічнае напружанне&lt;ref name=&quot;nn_vsd23&quot;&gt;{{cite web|url=https://nashaniva.com/324859|title=Дзяржбяспека Літвы апублікавала сваю ацэнку ліцвінізму і рызыкі, з ім звязанай|publisher=Наша Ніва|date=24 жніўня 2023|lang=be}}&lt;/ref&gt;. У кастрычніку 2023 года ў [[Сейм Літвы|Сейме Літвы]] адбылася спецыяльная дыскусія з удзелам літоўскіх і беларускіх гісторыкаў (у тым ліку [[Андрэй Казакевіч|Андрэя Казакевіча]], [[Аляксандр Васілевіч Пашкевіч|Аляксандра Пашкевіча]], [[Павел Церашковіч|Паўла Церашковіча]]), прысвечаная праблеме літвінізму&lt;ref name=&quot;nn_dyskus&quot;&gt;{{cite web|url=https://nashaniva.com/327682|title=Дыскусія аб «літвінізме». Што рабіць з беларускай перспектывы?|publisher=Наша Ніва|date=5 кастрычніка 2023|lang=be}}&lt;/ref&gt;.

=== Правакацыі і акты вандалізму (2024 год) ===
На працягу 2024 года сітуацыя абвастрылася з-за серыі правакацый і актаў вандалізму супраць беларускіх асяродкаў у Вільні. Літоўскія і беларускія спецслужбы сышліся ў меркаванні, што гэта была спланаваная псіхалагічна-інфармацыйная аперацыя варожых дзяржаў, такіх як [[КДБ РБ]] і [[ФСБ РФ]]&lt;ref name=&quot;sv_vsd&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;nn_ddb&quot;/&gt;.

* Увесну студэнты [[Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт|Еўрапейскага гуманітарнага ўніверсітэта]] (ЕГУ) пачалі атрымліваць у Telegram пагрозы расправы ад ананімных акаўнтаў, якія імітавалі літоўскіх ультранацыяналістаў (група ''«Švarus Vilnius. Už rasę ir tautą!»''). Тэксты пагроз былі напісаныя на літоўскай мове з відавочнымі памылкамі, характэрнымі для машыннага перакладу з рускай&lt;ref name=&quot;nn_egu_threats&quot;&gt;{{cite web|url=https://nashaniva.com/342586|title=Невядомыя з памылкамі ў літоўскай мове заклікаюць вешаць студэнтаў ЕГУ, якія жывуць у Літве|publisher=Наша Ніва|date=10 мая 2024|lang=be}}&lt;/ref&gt;.
* У ліпені невядомыя разбілі шыбы ў краме беларускіх сувеніраў «Кропка», якая належыць былому палітвязню Змітру Фурманаву, і пакінулі надпіс на літоўскай мове: ''«Вяртайцеся дадому, беларускія свінні»''&lt;ref name=&quot;sv_kropka&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/33184272.html|title=Літоўская паліцыя пачала расьсьледаваньне нападу на краму беларускіх сувэніраў у Вільні|publisher=Радыё Свабода|date=30 ліпеня 2024|lang=be}}&lt;/ref&gt;.
* У жніўні на будынку ЕГУ з'явіўся надпіс ''«Ціханоўская, прэч з нашага горада»'' з памылкай у граматыцы&lt;ref name=&quot;nn_egu_tih&quot;&gt;{{cite web|url=https://nashaniva.com/348413|title=У цэнтры Вільні на сцяну ЕГУ нанеслі правакацыйны надпіс, адрасаваны Святлане Ціханоўскай|publisher=Наша Ніва|date=2 жніўня 2024|lang=be}}&lt;/ref&gt;.
* У верасні на працягу адных сутак былі выбітыя шыбы ў [[Беларускі дом (Вільня)|Цэнтры беларускай супольнасці і культуры (Беларускім доме)]], абстраляныя з пнеўматыкі вокны памяшкання [[беларускі праваслаўны прыход Канстанцінопальскага патрыярхата|беларускага праваслаўнага прыходу Канстанцінопальскага патрыярхата]] і пакінуты абразлівы надпіс каля шэлтара арганізацыі «[[Дапамога (арганізацыя)|Дапамога]]»&lt;ref name=&quot;nn_vandal&quot;/&gt;.
* У кастрычніку невядомыя падпалілі дзверы Беларускага дома і сапсавалі мурал з «Дыджэямі перамен» каля будынка&lt;ref name=&quot;nn_fire&quot;&gt;{{cite web|url=https://nashaniva.com/354104|title=У Вільні невядомыя падпалілі дзверы Беларускага дома ФОТЫ|publisher=Наша Ніва|date=26 кастрычніка 2024|lang=be}}&lt;/ref&gt;. Таксама была апаганена магіла беларускага добраахвотніка палка Каліноўскага Аляксандра Царука на віленскіх могілках: разбіты партрэт, перакулены знічы, сарваны бел-чырвона-белы сцяжок&lt;ref name=&quot;sv_mogila&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/33273662.html|title=У Вільні невядомыя разьбілі партрэт і перавярнулі зьнічкі на магіле беларускага добраахвотніка|publisher=Радыё Свабода|date=1 лістапада 2024|lang=be}}&lt;/ref&gt;.
[[Файл:Вільня наша на агароджы Віленскай езуіцкай гімназіі (02).jpg|thumb|Надпіс «[[Вільня наша]]» на мураванай агароджы [[Віленская езуіцкая гімназія|Віленскай езуіцкай гімназіі]] па Аўгусцінскай вуліцы]]
* У розных частках Вільні з'яўляліся трафарэтныя графіці па-беларуску [[Вільня наша|''«Вільня наша»'' ці з выявай герба «Пагоня»]]. Журналісцкія расследаванні, у прыватнасці, выданняў «[[Беларуская служба Радыё «Свабода»|Радыё Свабода]]» і «[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]», выявілі, што выкананне такіх надпісаў замаўлялася праз ананімныя Telegram-чаты за грошы (каля 50 еўра ў [[Крыптавалюта|крыптавалюце]]), прычым замоўцы дрэнна валодалі кірыліцай&lt;ref name=&quot;sv_investigation&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/32957789.html|title=«Літвінізм». Хто спрабуе пасварыць беларусаў і літоўцаў. Расьсьледаваньне Свабоды|publisher=Радыё Свабода|date=21 мая 2024|lang=be}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nn_graffiti&quot;&gt;{{cite web|url=https://nashaniva.com/338935|title=На ўездзе ў Вільню намалявалі надпіс «Вільня наша» з бчб-сцягам. Вось як замаўляюць такія графіці|publisher=Наша Ніва|date=21 сакавіка 2024|lang=be}}&lt;/ref&gt;.

[[МЗС Літвы]] і Офіс Ціханоўскай рашуча асудзілі гэтыя акты вандалізму, назваўшы іх правакацыямі КДБ&lt;ref name=&quot;nn_vandal&quot;/&gt;. Разам з тым, на фоне гэтых падзей узмацніліся праверкі беларусаў пры выдачы ці падаўжэнні дазволаў на жыхарства. Сотні чалавек былі прызнаныя «пагрозай нацыянальнай бяспецы» з-за ранейшай службы ў арміі ці дзяржаўных установах Беларусі (у тым ліку былы міліцыянер А. Маціевіч і добраахвотнік [[В. Верамейчык]])&lt;ref name=&quot;sv_dubavec&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/32840742.html|title=Заяц у воўчай шкуры. Ці нясуць Літве пагрозу беларусы, якія ўцяклі ад Лукашэнкі|publisher=Радыё Свабода|date=28 лютага 2024|lang=be}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sv_tih_sejm&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/33394365.html|title=Ціханоўская прапанавала Літве прыняць сумесную дэклярацыю пра гістарычную спадчыну|publisher=Радыё Свабода|date=4 чэрвеня 2025|lang=be}}&lt;/ref&gt;.

=== Спрэчка вакол пашпарта Новай Беларусі і «Пагоні» (2025 год) ===
Новы віток напружанасці адбыўся ў пачатку 2025 года ў сувязі з праектам «[[пашпарт Новай Беларусі|пашпарта Новай Беларусі]]», на вокладцы якога выкарыстоўваецца гістарычны герб «Пагоня». Літоўскія палітыкі настойвалі што гэты герб ёсць дзяржаўным гербам Літвы — «[[Віціс (герб)|Віцісам]]». 

25 лютага 2025 года 67 літоўскіх грамадскіх дзеячаў, гісторыкаў, журналістаў і бізнесоўцаў, сярод якіх тэлевядучы [[Альгіс Раманаўскас]], гісторык [[Арунас Бубніс]] і іншыя, [[Зварот літоўскіх грамадскіх дзеячаў аб забароне выкарыстання беларусамі герба «Пагоня»|апублікавалі адкрыты ліст]] да прэзідэнта [[Гітанас Наўседа|Гітанаса Наўседы]], МЗС і Сейма Літвы. Яны запатрабавалі забараніць беларускай дыяспары выкарыстоўваць «сімвалы літоўскай дзяржаўнасці» (Віціс/Пагоню), замацаваць законам канон гісторыі Літвы і ідэнтыфікаваць прадстаўнікоў эміграцыі, якія распаўсюджваюць ідэі літвінізму. Аўтары ліста заявілі, што карані беларускай дзяржаўнасці ляжаць у [[Полацкае княства|Полацкім]] і [[Тураўскае княства|Тураўскім]] княствах, а не ў ВКЛ&lt;ref name=&quot;belsat_pahonia&quot;&gt;{{cite web|url=https://belsat.eu/85276759/gramadskiya-dzeyachy-litvy-prosyats-zabaranits-belarusam-vykarystouvats-pagonyu|title=Грамадскія дзеячы Літвы просяць забараніць беларусам выкарыстоўваць Пагоню|publisher=Белсат|date=25 лютага 2025|lang=be}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pozirk_pahonia&quot;&gt;{{cite web|url=https://pozirk.online/be/news/127757/|title=У Літве прапануюць забараніць беларусам выкарыстоўваць “Пагоню”|publisher=Позірк|date=25 лютага 2025|lang=be}}&lt;/ref&gt;.

У адказ [[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі]] выступіла з афіцыйнай заявай, у якой назвала дыскусію «недарэчнай і неабгрунтаванай». Рада БНР нагадала, што «Пагоня» з'яўляецца нацыянальным гербам беларускага народа, выкарыстоўвалася на пячатках урада БНР у 1920-х гадах у Коўне, а таксама была дзяржаўным гербам Рэспублікі Беларусь у 1991—1995 гадах, прычым тады з боку Літвы ніякіх прэтэнзій не ўзнікала. Спробы забараніць выкарыстанне «Пагоні» Рада БНР ахарактарызавала як праяву дыскрымінацыі&lt;ref name=&quot;sv_rada_bnr&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/33324017.html|title=Рада БНР пракамэнтавала заявы палітыкаў Літвы, што беларусы ня маюць права выкарыстоўваць «Пагоню»|publisher=Радыё Свабода|date=22 лютага 2025|lang=be}}&lt;/ref&gt;. Выбітны літоўскі дысідэнт і паэт [[Томас Венцлава]] таксама абараніў права беларусаў на сімвал, адзначыўшы, што «Пагоню», як і саму Вільню, трэба дзяліць з іншымі народамі&lt;ref name=&quot;zbsb_venclova&quot;&gt;{{cite web|url=https://zbsb.info/?p=19805|title=“Дзяліць можна” — літоўскі дысідэнт Томас Венцлава пра беларускі герб “Пагоня”|publisher=Згуртаванне беларусаў свету «Бацькаўшчына»|date=27 лютага 2025|lang=be}}&lt;/ref&gt;.

[[Прэзідэнт Літвы]] [[Гітанас Наўседа]] пракаментаваў, што «Віціс» з'яўляецца літоўскім сімвалам, але ім могуць карыстацца «народы, якія вызнаюць свабоду і не схіляюцца перад Пуціным». Аднак Сейм Літвы ў закрытым рэжыме прыняў рашэнне не прызнаваць «пашпарт Новай Беларусі» як юрыдычны дакумент&lt;ref name=&quot;sv_nauseda&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/33281125.html|title=Прэзыдэнт Літвы пракамэнтаваў сымболіку «пашпарта новай Беларусі»|publisher=Радыё Свабода|date=19 студзеня 2025|lang=be}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sv_sejm_passport&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/33284800.html|title=У Сейме Літвы ў закрытым рэжыме абмеркавалі пытаньне «пашпарта новай Беларусі» з Пагоняй. Дакумэнт не прызнаюць|publisher=Радыё Свабода|date=22 студзеня 2025|lang=be}}&lt;/ref&gt;.

=== Інцыдэнт з англамоўнай Вікіпедыяй (2025 год) ===
Напружанасць перамясцілася і ў віртуальную прастору. У канцы 2025 года ў [[Англійская Вікіпедыя|англамоўнай Вікіпедыі]] адбыўся канфлікт вакол артыкула «Litvinism». Гэты тэкст быў фактычна манапалізаваны літоўскім карыстальнікам пад нікам ''Pofka'', які раней быў заблакаваны ў [[літоўская Вікіпедыя|літоўскім]] і [[жамойцкая Вікіпедыя|жамойцкім]] раздзелах за аналагічны ўнёсак, і ўтрымліваў выразны [[беларусафобія|антыбеларускі ўхіл]], эмацыйныя ацэнкі і выкарыстанне ненадзейных крыніц, прыраўноўваючы беларускі погляд на ВКЛ да [[фашызм|фашызму]] і расійскага імперыялізму. Пасля ўмяшання незалежных рэдактараў артыкул быў выдалены і перапісаны з нуля ў нейтральным ключы, дзе літвінізм пазначаны як ярлык, што часта выкарыстоўваецца ў палеміцы&lt;ref name=&quot;nn_wiki_lit&quot;&gt;{{cite web|url=https://nashaniva.com/383675|title=Істэрыя вакол «літвінізму»: як адзін чалавек ператварыў англійскую Вікіпедыю ў зброю супраць беларусаў|publisher=Наша Ніва|date=17 снежня 2025|lang=be}}&lt;/ref&gt;. 

Раней, у жніўні 2021 года, намаганнямі таго ж карыстальніка быў знішчаны англамоўны артыкул пра герб «Пагоня» (''Pahonia''), ператвораны ў перасылку на артыкул пра герб Літвы (''Coat of arms of Lithuania'')&lt;ref name=&quot;wiki_rfc_pahonia&quot;&gt;{{cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Talk:Pahonia#RFC:_Pahonia|title=RFC: Pahonia|publisher=English Wikipedia|lang=en|accessdate=22 лютага 2026}}&lt;/ref&gt;. 

Адначасова ў Беларусі рэжымам Лукашэнкі быў арыштаваны і асуджаны на 2 гады пазбаўлення волі за «дыскрэдытацыю Беларусі» адміністратар [[Беларуская Вікіпедыя (тарашкевіца)|беларускай Вікіпедыі (класічным правапісам)]] [[Ілья Барыскевіч]] (нікмнэйм ''Kazimier Lachnovič''). Раней гэты рэдактар неаднаразова ўступаў у вострыя дыскусіі з літоўскімі ўдзельнікамі (у тым ліку з ''Pofka'') на [[Вікісховішча|Вікісховішчы]] з-за спроб выдаліць слова «Пагоня» з апісанняў гістарычных файлаў. У літоўскіх нацыяналістычных суполках яго арышт сустрэлі з радасцю, называючы яго адным з галоўных апалагетаў «літвінізму»&lt;ref name=&quot;nn_wiki_admin&quot;&gt;{{cite web|url=https://nashaniva.com/381442|title=Хто той рэдактар беларускай Вікіпедыі, якога пасадзілі на два гады за «дыскрэдытацыю Беларусі»|publisher=Наша Ніва|date=17 лістапада 2025|lang=be}}&lt;/ref&gt;.

=== Пераезд Офіса Святланы Ціханоўскай (2026 год) ===
{{асноўны артыкул|Пераезд Офіса Святланы Ціханоўскай у Варшаву}}
На фоне пастаяннай дыскусіі аб нацыянальнай бяспецы, у кастрычніку 2025 года Літва знізіла ўзровень фізічнай аховы Святланы Ціханоўскай. У лютым 2026 года стала вядома, што Ціханоўская і частка яе каманды, у тым ліку [[Францішак Валянцінавіч Вячорка|Франак Вячорка]] і [[Аляксандр Дабравольскі|Аляксандр Дабравольскі]], пераязджаюць працаваць у [[Варшава|Варшаву]], хоць офіс у Вільні захаваў сваю дыпламатычную акрэдытацыю. Рашэнне было матывавана наяўнасцю вялікай [[беларусы ў Польшчы|беларускай дыяспары ў Польшчы]] і зменамі ў сістэме бяспекі ў Літве&lt;ref name=&quot;sv_relocation&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/33672108.html|title=Сьвятлана Ціханоўская пачала працу ў Варшаве|publisher=Радыё Свабода|date=6 лютага 2026|lang=be}}&lt;/ref&gt;. На слуханнях [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйнай рады]] Ціханоўская прызнала, што дэмакратычныя сілы, магчыма, недапрацавалі з літоўскім грамадствам у супрацьстаянні [[Прапаганда ў Беларусі|прапагандысцкай машыне]], якая раскруціла наратыў пра «літвінізм»&lt;ref name=&quot;sv_tih_rada&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/33590900.html|title=Ціханоўская на слуханьнях Каардынацыйнай рады: «Многія ўнутры сыстэмы падзяляюць нашы погляды»|publisher=Радыё Свабода|date=7 лютага 2026|lang=be}}&lt;/ref&gt;. 

== Ацэнкі гісторыкаў і аналітыкаў ==
Літоўскі гісторык [[Русціс Камунтавічус]] адзначаў, што спробы забараніць беларусам у Літве выкарыстоўваць нацыянальныя сімвалы нагадваюць [[таталітарызм|таталітарныя метады]] і [[цэнзура|цэнзуру]]. На яго думку, розныя інтэрпрэтацыі супольнай гісторыі ўзбагачаюць абодва народы, а агульны сімвал павінен аб'ядноўваць у барацьбе супраць маскоўскага імперыялізму&lt;ref name=&quot;sv_kamuntavicius&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/33330477.html|title=«Літва прызнала БНР з „Пагоняй“ у 1918, і РБ у 1991-ым». Гісторык Русьціс Камунтавічус пра матыў таго самага ліста|publisher=Радыё Свабода|date=27 лютага 2025|lang=be}}&lt;/ref&gt;.

Беларускі гісторык [[Аляксандр Васілевіч Пашкевіч|Аляксандр Пашкевіч]] падкрэслівае, што праблема страчаных тэрыторый, як Вільня, не займае сур'ёзнага месца ў беларускай грамадскай свядомасці, беларусам «не цесна ў цяперашніх межах», таму літвінізм не можа стаць рэальнай палітычнай пагрозай для суседзяў. У сваю чаргу, прэтэнзіі на спадчыну ВКЛ з'яўляюцца неад'емнай часткай беларускай нацыянальнай канцэпцыі, якая адмаўляе прыналежнасць да «[[Рускі свет|рускага свету]]»&lt;ref name=&quot;nn_pashkievich&quot;&gt;{{cite web|url=https://nashaniva.com/328870|title=Праблема «ліцвінізму» не можа стаць палітычнай, бо беларусам не цесна ў межах сваёй краіны — гісторык Пашкевіч|publisher=Наша Ніва|date=23 кастрычніка 2023|lang=be}}&lt;/ref&gt;.

Палітолаг [[Андрэй Казакевіч|Андрэй Казакевіч]] звяртае ўвагу, што паняцце «літвінізм» у літоўскім дыскурсе зведала моцную інфляцыю: калі спачатку гаворка ішла пра радыкальныя тэорыі інтэрнэт-маргіналаў, то пазней пад гэты тэрмін пачалі падводзіць ледзь не любую праяву цікавасці беларусаў да спадчыны ВКЛ, што ставіць у тупік многіх назіральнікаў. Ён тлумачыць страхі літоўцаў тым, што агрэсіўныя каментары асобных інтэрнэт-троляў праецыруюцца на ўсю беларускую дыяспару&lt;ref name=&quot;nn_dyskus&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;nn_last&quot;/&gt;.

Беларускі публіцыст [[Сяргей Дубавец|Сяргей Дубавец]] назваў кампанію па дыскрэдытацыі беларусаў «падступнай аперацыяй Крамля і ягонага менскага сатэліта», мэта якой — зрабіць з уцекачоў «страшылку» і адцягнуць увагу Літвы ад рэальных пагроз з боку Расіі&lt;ref name=&quot;sv_dubavec&quot;/&gt;.

Сусветна вядомы літоўскі інтэлектуал [[Томас Венцлава]] адзначыў, што Літва і Беларусь гістарычна ніколі не варагавалі, што з'яўляецца рэдкім выпадкам, і заклікаў не дзяліць супольную спадчыну, бо ў часы ВКЛ культуры і мовы былі моцна пераплецены&lt;ref name=&quot;nn_venclova2&quot;&gt;{{cite web|url=https://nashaniva.com/386421|title=Томас Венцлава: «Літва і Беларусь ніколі не варагавалі. Гэта рэдкі выпадак для адносін двух народаў»|publisher=Наша Ніва|date=23 студзеня 2026|lang=be}}&lt;/ref&gt;. Літоўскі інтэлектуал Аўдрус Сабунас раскрытыкаваў літоўскіх папулістаў, заявіўшы, што «ліцвінам лічыўся той, хто бароніць свабоду і кіруецца [[Статуты ВКЛ|Статутамі ВКЛ]]», і што больш правоў на спадчыну ВКЛ маюць тыя беларусы, якія змагаюцца за свабоду на справе&lt;ref name=&quot;nn_sabunas&quot;&gt;{{cite web|url=https://nashaniva.com/387893|title=Літоўскі інтэлектуал: Беларусы любяць свабоду не толькі на словах, але і на справе|publisher=Наша Ніва|date=11 лютага 2026|lang=be}}&lt;/ref&gt;.

== Сацыялагічныя апытанні і стаўленне літоўскага грамадства ==
У пачатку 2026 года інстытут «[[Палітычная сфера (інстытут)|Палітычная сфера]]» сумесна з кампаніяй «Spinter tyrimai» і [[Універсітэт Вітаўта Вялікага|Універсітэтам Вітаўта Вялікага]] правялі сацыялагічнае даследаванне «Беларусь і беларусы ў вачах жыхароў Літвы: вымярэнне сімпатыі і пагрозы». Вынікі апытання паказалі, што стаўленне да беларусаў у літоўскім грамадстве носіць асцярожна-прагматычны характар і падзяляецца амаль пароўну: 37,2&amp;nbsp;% рэспандэнтаў ацэньваюць грамадзян Беларусі пазітыўна, а 36,6&amp;nbsp;%&amp;nbsp;— негатыўна. Аднак да тых беларусаў, якія ўжо пражываюць у Літве, стаўленне лепшае: станоўча іх ацэньваюць 41,9&amp;nbsp;%, адмоўна&amp;nbsp;— 30,9&amp;nbsp;%&lt;ref name=&quot;nn_migr&quot;&gt;{{cite web|url=https://nashaniva.com/390906|title=Пагоня, ліцвінізм і міграцыя: як літоўцы бачаць беларусаў і Беларусь|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=20 сакавіка 2026|lang=be|accessdate=29 сакавіка 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;dw_opros2&quot;&gt;{{cite web|lang=ru|url=https://www.dw.com/ru/opros-lis-cetvert-litovcev-vidat-v-belorusah-ugrozu-nacbezopasnosti/a-76502873|title=Опрос: лишь четверть литовцев видят в белорусах угрозу|date=24 сакавіка 2026|publisher=Deutsche Welle|accessdate=29 сакавіка 2026}}&lt;/ref&gt;. 

Даследчыкі выявілі пэўны сацыялагічны парадокс: найбольш крытычна да беларусаў ставяцца людзі з вышэйшай адукацыяй, высокім узроўнем даходаў і жыхары буйных гарадоў (асабліва ва ўзроставай групе 26—35 гадоў). Наадварот, моладзь (18—25 гадоў) і людзі старэйшага пакалення з сярэднімі і нізкімі даходамі дэманструюць найбольш пазітыўнае стаўленне. Палітолаг [[Андрэй Казакевіч]] патлумачыў гэта тым, што маладыя людзі менш уключаныя ў палітычныя інфармацыйныя патокі і мэйнстрымныя медыя, дзе часта канцэнтруецца негатыў&lt;ref name=&quot;nn_migr&quot; /&gt;.

Нягледзячы на актыўнае абмеркаванне пагрозы «літвінізму» ў палітычных і медыя-колах, апытанне паказала, што пра гэтыя дыскусіі чулі толькі 29&amp;nbsp;% жыхароў Літвы, у той час як 54,8&amp;nbsp;% нічога пра гэта не ведалі. Толькі каля чвэрці апытаных (25,5&amp;nbsp;%) пагадзіліся з тым, што беларусы могуць уяўляць пагрозу нацыянальнай бяспецы Літвы, тады як амаль палова (48,8&amp;nbsp;%) такую пагрозу адмаўляюць. Адносна гістарычнай спадчыны [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] адносная большасць літоўцаў (34,4&amp;nbsp;%) лічыць яе супольнай для ўсіх народаў, якія там жылі, хоць 25,8&amp;nbsp;% прызнаюць яе выключна літоўскай. Магчымасць вяртання герба «[[Пагоня (герб)|Пагоня]]» ў якасці дзяржаўнага сімвала Беларусі негатыўна або хутчэй негатыўна ўспрымаюць каля 47&amp;nbsp;% літоўцаў&lt;ref name=&quot;nn_migr&quot; /&gt;. 
== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [https://www.svaboda.org/a/32957789.html «Літвінізм». Хто спрабуе пасварыць беларусаў і літоўцаў. Расьсьледаваньне Свабоды]

[[Катэгорыя:Беларуска-літоўскія адносіны]]
[[Катэгорыя:Вялікае Княства Літоўскае]]
[[Катэгорыя:Палітыка Літвы]]
[[Катэгорыя:Канфлікт вакол літвінізму ў Літве]]
[[Катэгорыя:Беларусы ў Літве]]</text>
      <sha1>am6mt5umk2rsdrs0yphr7cwx32j7j30</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Зварот літоўскіх грамадскіх дзеячаў аб забароне выкарыстання беларусамі герба «Пагоня»</title>
    <ns>0</ns>
    <id>802973</id>
    <revision>
      <id>5153243</id>
      <parentid>5118107</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T18:09:17Z</timestamp>
      <contributor deleted="deleted" />
      <minor />
      <comment deleted="deleted" />
      <origin>5153243</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27776" sha1="ixl06djs8nthmis5fabq0wf4lb945hy" xml:space="preserve">{{падвойная выява|справа|Coat_of_arms_of_Belarus_(1991–1995).svg|180|Coat_of_arms_of_Lithuania.svg|185|[[Герб «Пагоня»]] — дзяржаўны [[герб Беларусі]] ў 1991—1995 гадах і герб беларускіх дэмакратычных сіл|[[Віціс|Герб «Віціс»]], сучасны герб [[Літва|Літвы]] }}
'''Зваро́т літо́ўскіх грама́дскіх дзе́ячаў аб забаро́не выкарыста́ння герба́ «Паго́ня»''' — адкрыты ліст 67 прадстаўнікоў літоўскай грамадскасці, навукоўцаў, журналістаў і бізнесоўцаў, накіраваны [[25 лютага]] [[2025]] года [[Прэзідэнт Літвы|Прэзідэнту Літвы]] [[Гітанас Наўседа|Гітанасу Наўседу]], [[Міністэрства замежных спраў Літвы|Міністэрству замежных спраў]] і [[Сейм Літоўскай Рэспублікі|Сейму Літвы]]. Зварот стаў адной з найбольш рэзанансных падзей у рамках [[Канфлікт вакол літвінізму ў Літве|канфлікту вакол «літвінізму»]], выклікаўшы вострую дыскусію ў Літве і сярод [[Беларуская дыяспара|беларускай дыяспары]].

== Перадумовы ==
Дыскусія аб межах выкарыстання беларускіх і літоўскіх гістарычных сімвалаў абвастрылася пасля таго, як [[беларускія дэмакратычныя сілы]] на чале са [[Святлана Георгіеўна Ціханоўская|Святланай Ціханоўскай]] анансавалі тэрміны прыёму заяў на «[[пашпарт Новай Беларусі]]» і апублікавалі яго макет. На вокладцы дакумента быў змешчаны гістарычны герб «[[Пагоня (герб)|Пагоня]]», які быў дзяржаўным гербам Беларусі да [[Рэжым Лукашэнкі|прыходу да ўлады Аляксандра Лукашэнкі]]. Шэраг літоўскіх грамадскіх актывістаў і прадстаўнікоў кансерватыўных палітычных колаў абурыліся выкарыстаннем гэтага сімвала, сцвярджаючы, што ён з’яўляецца выключна літоўскім («[[Віціс (герб)|Віціс]]»), а яго выкарыстанне беларусамі ўяўляе сабой замах на нацыянальныя сімвалы і [[Гісторыя Літвы|гісторыю Літвы]]&lt;ref name=&quot;belsat_2502&quot;&gt;{{cite web|url=https://belsat.eu/85276759/gramadskiya-dzeyachy-litvy-prosyats-zabaranits-belarusam-vykarystouvats-pagonyu|title=Грамадскія дзеячы Літвы просяць забараніць беларусам выкарыстоўваць Пагоню|publisher=Белсат|date=25 лютага 2025|lang=be}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sv_2201&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/33284800.html|title=У Сейме Літвы ў закрытым рэжыме абмеркавалі пытаньне «пашпарта новай Беларусі» з Пагоняй. Дакумэнт не прызнаюць|publisher=Радыё Свабода|date=22 студзеня 2025|lang=be}}&lt;/ref&gt;.

== Змест звароту ==
Аўтары ліста заявілі, што Літва не можа дзяліць [[Дзяржаўныя сімвалы Літвы|сімвалы дзяржаўнасці]] і нацыянальнай ідэнтычнасці з супольнасцямі, значная частка якіх, на іх думку, настроена супраць Літвы і падтрымлівае дэзынфармацыйныя наратывы «[[Ліцвінства|літвінізму]]», нібыта створаныя Расіяй. У дакуменце сцвярджаецца, што незалежна ад назвы, літоўскі «Віціс» і беларуская «Пагоня» з’яўляюцца адным і тым жа сімвалам. Ініцыятары звароту падкрэслілі неабходнасць дакладна ацаніць, як беларусы ўспрымаюць гэты сімвал: як знак балцкіх язычнікаў, якія сілай далучылі продкаў-русінаў, ці ў «літвінісцкім ключы» — як знак славянскага кіраўніка, які знаходзіўся ў «старажытным беларускім горадзе» Вільні&lt;ref name=&quot;pozirk_2502&quot;&gt;{{cite web|url=https://pozirk.online/be/news/127757/|title=У Літве прапануюць забараніць беларусам выкарыстоўваць “Пагоню”|publisher=Позірк|date=25 лютага 2025|lang=be}}&lt;/ref&gt;.

Падпісанты заявілі, што карані беларускай дзяржаўнасці і нацыянальнай ідэнтычнасці палягаюць не ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]], а выключна ў [[Полацкае княства|Полацкім]], [[Віцебскае княства|Віцебскім]], [[Смаленскае княства|Смаленскім]], [[Тураўскае княства|Тураўскім]] і [[Валынскае княства|Валынскім]] княствах. Паводле іх слоў, свае сімвалы гістарычнай ідэнтычнасці беларусы павінны браць з [[Крыж Ефрасінні Полацкай|крыжа Еўфрасінні Полацкай]], [[Пячатка Ізяслава Уладзіміравіча|пячаткі Ізяслава]] або герба [[Белая Русь|Белай Русі]]. Адзначалася, што чым больш літвінізму ў свядомасці беларусаў, тым больш там Расіі&lt;ref name=&quot;belsat_2502&quot;/&gt;.

Сярод галоўных патрабаванняў звароту была прапанова забараніць арганізацыям беларускай дыяспары выкарыстоўваць «сімвалы літоўскай дзяржаўнасці» на тэрыторыі [[Еўрапейскі Саюз|Еўрапейскага Саюза]]. Таксама аўтары ліста заклікалі ўзмацніць інфармацыйную ўстойлівасць літоўскага грамадства да гістарычных фальсіфікацый, абараніць дзяржаўныя сімвалы ад [[плагіят]]у на міжнароднай арэне і замацаваць праз законы канон гісторыі Літоўскай дзяржавы. Акрамя таго, прапаноўвалася выяўляць прадстаўнікоў [[Беларуская эміграцыя|беларускай эміграцыі]], якія распаўсюджваюць літвінскі наратыў, і пры неабходнасці абмяжоўваць іх дзейнасць у Літве&lt;ref name=&quot;belsat_2502&quot;/&gt;.

== Спіс падпісантаў ==
Пад адкрытым лістом паставілі подпісы 67 прадстаўнікоў літоўскага грамадства. Сярод іх 14 гісторыкаў, а таксама грамадскія дзеячы, бізнесоўцы, журналісты, дзеячы культуры і мастацтва.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! Імя і прозвішча
! Імя на літоўскай
! Род дзейнасці
|-
| data-sort-value=&quot;Абуховічус&quot; | [[Повілас Абуховічус]]|| Povilas Obuchovičius || фотамастак
|-
| data-sort-value=&quot;Арманавічус&quot; | [[Гядзімінас Арманавічус]]|| Gediminas Armonavičius || заснавальнік грамадскай установы «LDK palikuonys», удзельнік [[Еўрамайдан]]а, адзін з арганізатараў [[Полк «Азоў»|палка «Азоў»]], супрацоўнічае з украінскімі добраахвотнікамі
|-
| data-sort-value=&quot;Арвасявічус&quot; | [[Саўлюс Арвасявічус]]|| Saulius Arvasevičius || журналіст, выдавец
|-
| data-sort-value=&quot;Баранаўскас&quot; | [[Томас Баранаўскас]] || Tomas Baranauskas || доктар філасофіі, гісторык, спецыяліст па гісторыі сярэднявечнай Літвы
|-
| data-sort-value=&quot;Баранаўскене&quot; | [[Інга Баранаўскене]]|| Inga Baranauskienė || гісторык, пісьменніца
|-
| data-sort-value=&quot;Барнішкіс&quot; | [[Альгімантас Барнішкіс]]|| Algimantas Barniškis || музыкант
|-
| data-sort-value=&quot;Барткявічус&quot; | [[Валдас Барткявічус]]|| Valdas Bartkevičius || грамадскі дзеяч, кіраўнік грамадскай установы «Tarptautinis Ukrainos Draugų Fondas»
|-
| data-sort-value=&quot;Башкене&quot; | [[Раса Башкене]]|| Rasa Baškienė || член Рады Віленскай гарадской управы
|-
| data-sort-value=&quot;Бубніс&quot; | [[Арунас Бубніс]] || Arūnas Bubnys || доктар філасофіі, гісторык, генеральны дырэктар Цэнтра даследаванняў генацыду і супраціўлення жыхароў Літвы
|-
| data-sort-value=&quot;Буожыс&quot; | [[Валдас Буожыс]]|| Valdas Buožys || член Савета Літоўскай супольнасці ў ЗША, гісторык
|-
| data-sort-value=&quot;Буржынскас&quot; | [[Жыгімантас Буржынскас]]|| Žygimantas Buržinskas || дырэктар Музея Мяркінскага краю, археолаг, блогер
|-
| data-sort-value=&quot;Буткус&quot; | [[Альвідас Буткус]]|| Alvydas Butkus || доктар філасофіі, балтыст, лаўрэат Балцкай прэміі (2019), ганаровы прафесар Віленскага ўніверсітэта
|-
| data-sort-value=&quot;Бучыс&quot; | [[Альгімантас Аніцятас Бучыс]]|| Algimantas Anicetas Bučys || доктар філасофіі, пісьменнік, літаратуразнаўца, гісторык культуры, лаўрэат прэміі ўрада Літоўскай Рэспублікі ў галіне культуры і мастацтва
|-
| data-sort-value=&quot;Валанчаўскас&quot; | [[Донатас Валанчаўскас]]|| Donatas Valančiauskas || літаратар, тэлевядучы, былы віцэ-міністр культуры Літвы
|-
| data-sort-value=&quot;Відмантас&quot; | [[Донатас Відмантас]]|| Donatas Vydmantas || афіцэр запасу, патрыёт Літвы
|-
| data-sort-value=&quot;Вілімас&quot; | [[Мантас Вілімас]]|| Mantas Vilimas || тэлепрадзюсар, тэлевядучы
|-
| data-sort-value=&quot;Візбарас&quot; | [[Крысціёнас Візбарас]]|| Kristijonas Vizbaras || бізнесмен
|-
| data-sort-value=&quot;Вішунскас&quot; | [[Эгландас Вішунскас]]|| Eglandas Višinskas || рэканструктар ваеннай гісторыі, блогер
|-
| data-sort-value=&quot;Гаруоліс&quot; | [[Рычардас Гаруоліс]]|| Ričardas Garuolis || старшыня прафсаюза гідаў і турыстычных кіраўнікоў «Solidarumas»
|-
| data-sort-value=&quot;Гузявічус&quot; | [[Саўлюс Гузявічус]]|| Saulius Guzevičius || абаронца свабоды, высокапастаўлены афіцэр Літоўскай арміі, заснавальнік Сіл спецыяльных аперацый Літоўскіх узброеных сіл
|-
| data-sort-value=&quot;Гяндвілас&quot; | [[Мадзястас Гяндвілас]]|| Modestas Gendvilas || блогер, афіцэр KASP
|-
| data-sort-value=&quot;Даняла&quot; | [[Томас Даняла]]|| Tomas Donela || рэжысёр, прадзюсар, член [[Еўрапейская кінаакадэмія|Еўрапейскай кінаакадэміі]] (EFA)
|-
| data-sort-value=&quot;Жаконіс&quot; | [[Юсцінас Жаконіс]]|| Justinas Žekonis || аўтар блога «Grand Duchy of Lithuaniaball»
|-
| data-sort-value=&quot;Жура&quot; | [[Дарус Жура]]|| Darius Žiūra || мастак
|-
| data-sort-value=&quot;Жэкас&quot; | [[Юлюс Жэкас]]|| Julius Žėkas || аўтар і кіраўнік праекта інсталяцыі «Tautiška giesmė»
|-
| data-sort-value=&quot;Іванюшына&quot; | [[Вікторыя Іванюшына]]|| Viktorija Ivaniušina || выкладчыца моў, перакладчыца, грамадская дзяячка
|-
| data-sort-value=&quot;Ігнатавічус&quot; | [[Стасіс Ігнатавічус]]|| Stasys Ignatavičius || прэзідэнт клуба LŠS V. Putvinskio-Pūtvio, кавалер ордэна Віцісава крыжа
|-
| data-sort-value=&quot;Каралюс&quot; | [[Аўдрыс Каралюс]]|| Audrys Karalius || архітэктар, архітэктурны эксперт, галоўны рэдактар электроннага часопіса Pilotas.LT
|-
| data-sort-value=&quot;Карвяліс&quot; | [[Дзяймантас Карвяліс]]|| Deimantas Karvelis || доктар філасофіі, гісторык, педагог
|-
| data-sort-value=&quot;Каўтунец&quot; | [[Павел Каўтунец]]|| Pavel Kovtunec || грамадскі дзеяч, адзін з заснавальнікаў «Psy Help Ukraine»
|-
| data-sort-value=&quot;Кветкаўскас&quot; | [[Гядзімінас Кветкаўскас]]|| Gediminas Kvietkauskas || грамадскі дзеяч, кіраўнік AB «East West Agro», член Сената Віленскага ўніверсітэта, бізнес-ментар
|-
| data-sort-value=&quot;Кркаўскас&quot; | [[Мантаўтас Крукаўскас]]|| Mantautas Krukauskas || кампазітар, гукавы мастак
|-
| data-sort-value=&quot;Кузняцовайце&quot; | [[Аста Кузняцовайце]]|| Asta Kuznecovaitė || журналістка
|-
| data-sort-value=&quot;Кюрэ&quot; | [[Вілма Фёкла Кюрэ]]|| Vilma Fiokla Kiurė || грамадская дзяячка, кіраўнік «Laisvė arba mirtis»
|-
| data-sort-value=&quot;Кяўлакіс&quot; | [[Гедрус Кяўлакіс]]|| Giedrius Kiaulakis || гісторык
|-
| data-sort-value=&quot;Лішкявічус&quot; | [[Дайнюс Лішкявічус]]|| Dainius Liškevičius || міждысцыплінарны мастак
|-
| data-sort-value=&quot;Малішаўскас&quot; | [[Эрыкас Малішаўскас]]|| Erikas Mališauskas || прадпрымальнік, сузаснавальнік «Kaching Appz»
|-
| data-sort-value=&quot;Маляўскас&quot; | [[Сігітас Маляўскас]]|| Sigitas Maliauskas || ваенны аглядальнік, кіраўнік грамадскай установы «Gyvačių sala»
|-
| data-sort-value=&quot;Маляўскене&quot; | [[Айва Маляўскене]]|| Aiva Maliauskienė || кіраўнік грамадскай установы «Iki pergalės»
|-
| data-sort-value=&quot;Мантвілас&quot; | [[Міндаўгас Мантвілас]]|| Mindaugas Montvilas || палітычны аглядальнік
|-
| data-sort-value=&quot;Мялянас&quot; | [[Імантас Мялянас]]|| Imantas Melianas || гісторык, былы кіраўнік аднаго з падраздзяленняў Дэпартамента дзяржаўнай бяспекі Літвы
|-
| data-sort-value=&quot;Няфас&quot; | [[Міндаўгас Няфас]]|| Mindaugas Nefas || доктар філасофіі, гісторык
|-
| data-sort-value=&quot;Падзярыс&quot; | [[Саўлюс Падзярыс]]|| Saulius Poderis || грамадскі дзеяч, даследчык і рэстаўратар
|-
| data-sort-value=&quot;Палтарокас&quot; | [[Алкас Палтарокас]]|| Alkas Paltarokas || кіраўнік грамадзянскай ініцыятывы «Vanago Lietuva»
|-
| data-sort-value=&quot;Пашуконіс&quot; | [[Дарус Пашуконіс]]|| Darius Pašukonis || добраахвотнік, адзін з заснавальнікаў Літоўскай арміі, абаронца свабоды
|-
| data-sort-value=&quot;Плячкайціс&quot; | [[Марус Плячкайціс]]|| Marius Plečkaitis || фінансіст, журналіст
|-
| data-sort-value=&quot;Раманаўскас&quot; | [[Альгіс Раманаўскас]] || Algis Ramanauskas || тэлевядучы, акцёр
|-
| data-sort-value=&quot;Раманаўскайце&quot; | [[Лаўра Раманаўскайце]]|| Laura Ramanauskaitė || старшыня «Žaliasis Ąžuolynas»
|-
| data-sort-value=&quot;Рамяйка&quot; | [[Паўлюс Рамяйка]] (Паўль Духі) || Paulius Remeika (Paul Duchy) || інфлюенсар на платформах TikTok і YouTube
|-
| data-sort-value=&quot;Руткаўскене&quot; | [[Віялета Руткаўскене]]|| Violeta Rutkauskienė || гісторык геральдыкі, член Савета Літоўскай супольнасці ў ЗША
|-
| data-sort-value=&quot;Савукінас&quot; | [[Рычардас Савукінас]]|| Ričardas Savukynas || аўтар блога «Rokiškis Rabinovičius»
|-
| data-sort-value=&quot;Саўка&quot; | [[Артурас Саўка]]|| Artūras Savko || гісторык, аўтар блога «Sostinės Lobiai»
|-
| data-sort-value=&quot;Світоюс&quot; | [[Жыльвінас Світоюс]]|| Žilvinas Svitojus || спецыяліст па стратэгічных камунікацыях, кіраўнік «Hoplon Foundation», блогер
|-
| data-sort-value=&quot;Станенас&quot; | [[Юозас Станенас]]|| Juozas Stanėnas || старшыня LPKTS Grigiškių sk.
|-
| data-sort-value=&quot;Станёніс&quot; | [[Донатас Станёніс]]|| Donatas Stanionis || настаўнік, блогер
|-
| data-sort-value=&quot;Сцяпене&quot; | [[Рыманце Сцяпене]]|| Rimantė Stepienė || адна з заснавальніц дабрачыннага фонду «Mušk maskvėną sotus»
|-
| data-sort-value=&quot;Тулявічус&quot; | [[Саўлюс Вінцянтас Тулявічус]]|| Saulius Vincentas Tulevičius || абаронца свабоды
|-
| data-sort-value=&quot;Урбанавічус&quot; | [[Дайнюс Урбанавічус]]|| Dainius Urbanavičius || грамадскі дзеяч, бізнесмен
|-
| data-sort-value=&quot;Усене&quot; | [[Аўкшэ Усене]]|| Auksė Ūsienė || аналітык прапаганды, гісторык
|-
| data-sort-value=&quot;Чывіліс&quot; | [[Дамінікас Чывіліс]]|| Dominykas Čivilis || грамадскі дзеяч, каардынатар карпаратыўных мерапрыемстваў і кіраўнік праектаў
|-
| data-sort-value=&quot;Шарка&quot; | [[Бянас Шарка]]|| Benas Šarka || майстар па вырабе свечак, культурны магістр Клайпеды
|-
| data-sort-value=&quot;Шымкус&quot; | [[Бянас Шымкус]]|| Benas Šimkus || заснавальнік музея гісторыі куршаў, кіраўнік клуба «Pilsots»
|-
| data-sort-value=&quot;Язавіта&quot; | [[Сімонас Язавіта]]|| Simonas Jazavita || доктар філасофіі, гісторык
|-
| data-sort-value=&quot;Якубайціс&quot; | [[Донатас Якубайціс]]|| Donatas Jokūbaitis || гісторык мастацтва, аўтар блога «Rūstus Gids»
|-
| data-sort-value=&quot;Янкаўскас&quot; | [[Крыстафорас Вайдуціс Янкаўскас]]|| Kristoforas Vaidutis Jankauskas || актыўны рэзервіст, стваральнік кантэнту
|-
| data-sort-value=&quot;Янушаўскас&quot; | [[Лінас Янушаўскас]]|| Linas Jonušauskas || доктар філасофіі, палітычны каментатар, аўтар падкаста «Lintrovert Lietuviškai»
|-
| data-sort-value=&quot;Ясюкявічус&quot; | [[Шарунас Ясюкявічус]]|| Šarūnas Jasiukevičius || грамадскі дзеяч, журналіст, бізнесмен
|}

== Рэакцыя на зварот ==
[[Беларуская Народная Рэспубліка|Рада БНР]] выступіла з афіцыйнай заявай, назваўшы дыскусіі вакол забароны «Пагоні» «недарэчнымі і неабгрунтаванымі». Рада падкрэсліла, што герб з’яўляецца нацыянальным сімвалам беларускага народа, афіцыйна выкарыстоўваўся ўрадам БНР у эміграцыі ў 1920-х гадах у [[Коўна|Коўне]], а таксама быў дзяржаўным [[Герб Беларусі|гербам незалежнай Рэспублікі Беларусь]] у 1991—1995 гадах. У заяве адзначалася, што пасля [[Распад СССР|распаду СССР]] Літва і Беларусь усталявалі [[Беларуска-літоўскія адносіны|дыпламатычныя адносіны]] пад гербамі «Віціс» і «Пагоня», і ніякіх прэтэнзій тады не ўзнікала. Любыя спробы забараніць беларусам карыстацца гэтым сімвалам Рада БНР ахарактарызавала як праяву [[Дыскрымінацыя|дыскрымінацыі]] і ўскосную салідарнасць з рэжымамі [[Пуцінізм|Пуціна]] і [[Рэжым Лукашэнкі|Лукашэнкі]]&lt;ref name=&quot;sv_2202&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/33324017.html|title=Рада БНР пракамэнтавала заявы палітыкаў Літвы, што беларусы ня маюць права выкарыстоўваць «Пагоню»|publisher=Радыё Свабода|date=22 лютага 2025|lang=be}}&lt;/ref&gt;.

Выбітны літоўскі дысідэнт, літаратуразнаўца і паэт [[Томас Венцлава]] раскрытыкаваў пазіцыю аўтараў ліста, адзначыўшы, што Літва і Беларусь гістарычна ніколі не варагавалі. Згадваючы свае размовы з польскімі дзеячамі часоў распаду СССР, Венцлава прывёў аналогію з [[Ерусалім]]ам, заявіўшы, што Вільня і гістарычныя сімвалы павінны належаць усяму свету, і іх неабходна дзяліць у тым ліку з беларусамі і палякамі&lt;ref name=&quot;zbsb&quot;&gt;{{cite web|url=https://zbsb.info/?p=19805|title=“Дзяліць можна” — літоўскі дысідэнт Томас Венцлава пра беларускі герб “Пагоня”|publisher=Згуртаванне беларусаў свету «Бацькаўшчына»|date=27 лютага 2025|lang=be}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://nashaniva.com/386421|title=Томас Венцлава: «Літва і Беларусь ніколі не варагавалі. Гэта рэдкі выпадак для адносін двух народаў»|publisher=Наша Ніва|date=23 студзеня 2026|lang=be}}&lt;/ref&gt;.

Літоўскі гісторык [[Русціс Камунтавічус]] быў шакаваны заклікамі ўвесці заканадаўчы канон гісторыі. Ён параўнаў гэтую ініцыятыву з палітыкай Уладзіміра Пуціна па замацаванні «гістарычнай праўды» ў [[Канстытуцыя Расіі|Канстытуцыі Расіі]] і нагадаў пра [[спаленне кніг у нацысцкай Германіі]]. На яго думку, розныя інтэрпрэтацыі супольнай гісторыі не пагражаюць, а наадварот, узбагачаюць абодва народы, тады як ініцыятыва падпісантаў іграе на карысць Масквы, спрабуючы пасварыць літоўцаў з дэмакратычна настроенымі беларусамі&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/33330477.html|title=«Літва прызнала БНР з „Пагоняй“ у 1918, і РБ у 1991-ым». Гісторык Русьціс Камунтавічус пра матыў таго самага ліста|publisher=Радыё Свабода|date=27 лютага 2025|lang=be}}&lt;/ref&gt;. Сваё абурэнне лістом выказаў і літоўскі інтэлектуал [[Аўдрус Сабунас]], які назваў страхі перад літвінізмам праявай [[правінцыялізм]]у і [[папулізм]]у&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://nashaniva.com/387893|title=Літоўскі інтэлектуал: Беларусы любяць свабоду не толькі на словах, але і на справе|publisher=Наша Ніва|date=11 лютага 2026|lang=be}}&lt;/ref&gt;.

Прэзідэнт Літвы Гітанас Наўседа ў каментары да сітуацыі адзначыў, што «Віціс» з’яўляецца літоўскім сімвалам, аднак дадаў, што яго могуць выкарыстоўваць тыя народы, якія «вызнаюць свабоду і не схіляюцца перад Пуціным»&lt;ref name=&quot;sv_nauseda&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/33281125.html|title=Прэзыдэнт Літвы пракамэнтаваў сымболіку «пашпарта новай Беларусі»|publisher=Радыё Свабода|date=19 студзеня 2025|lang=be}}&lt;/ref&gt;. Тым не менш, у закрытым рэжыме Камітэт у замежных справах Сейма Літвы пацвердзіў, што згодна з літоўскім заканадаўствам «пашпарт Новай Беларусі» не можа быць прызнаны юрыдычным дакументам на тэрыторыі краіны&lt;ref name=&quot;sv_2201&quot;/&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

[[Катэгорыя:Беларуска-літоўскія адносіны]]
[[Катэгорыя:Пагоня]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 2025 годзе]]
[[Катэгорыя:2025 год у Літве]]
[[Катэгорыя:Люты 2025 года]]
[[Катэгорыя:Канфлікт вакол літвінізму ў Літве]]</text>
      <sha1>ixl06djs8nthmis5fabq0wf4lb945hy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жыльвінас Світоюс</title>
    <ns>0</ns>
    <id>802979</id>
    <revision>
      <id>5153244</id>
      <parentid>5111800</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T18:10:54Z</timestamp>
      <contributor deleted="deleted" />
      <minor />
      <comment deleted="deleted" />
      <origin>5153244</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15245" sha1="gl3to2odauereq6fzjoxmga22thqw3s" xml:space="preserve">{{Асоба
|імя                  = Жыльвінас Світоюс
|арыгінал імя         = {{lang-lt|Žilvinas Svitojus}}
|фота                 = 
|шырыня               = 
|подпіс               = 
|грамадзянства        = {{Сцягафікацыя|Літва}}
|род дзейнасці        = [[блогер]], [[грамадскі дзеяч]], спецыяліст па стратэгічных камунікацыях
|месца працы          = VšĮ «Hoplon Foundation»
|вядомы як            = ініцыятар кампаніі супраць «літвінізму» ў Літве
}}
'''Жыльвінас Світоюс''' ({{lang-lt|Žilvinas Svitojus}}) — літоўскі [[грамадскі актывіст]], [[блогер]], спецыяліст па стратэгічных камунікацыях і [[валанцёр]]. З’яўляецца кіраўніком грамадскай установы «Hoplon Foundation». Набыў шырокую вядомасць у 2023—2026 гадах як адзін з галоўных ініцыятараў і ўдзельнікаў [[Канфлікт вакол літвінізму ў Літве|грамадскай кампаніі супраць «літвінізму»]] сярод [[Беларусы Літвы|беларускай дыяспары ў Літве]]. У сацыяльных сетках і СМІ яго часта называюць «паляўнічым на [[Літвіністы|літвіністаў]]»&lt;ref name=&quot;sv_interview&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/32869794.html|title=«Хачу зрабіць Пазьняка пэрсонай нон-грата», — літоўскі актывіст|publisher=Радыё Свабода|date=7 сакавіка 2024|lang=be}}&lt;/ref&gt;.

== Грамадская дзейнасць ==
Жыльвінас Світоюс пазіцыянуе сябе як актывіст, які абараняе інтарэсы [[Нацыянальная бяспека|нацыянальнай бяспекі]] [[Літва|Літвы]]. Ён займаецца дапамогай Украіне, а таксама маніторынгам сацыяльных сетак, дзе вышуквае прарасійскія элементы і прыхільнікаў радыкальных ідэалогій.

Шырокую вядомасць актывіст атрымаў у жніўні 2023 года, калі ініцыяваў у Літве маштабную дыскусію адносна дзейнасці ваенізаванага клуба беларусаў «[[Ліцвіны (клуб)|Ліцьвіны]]» (кіраўнік [[Сяргей Шалыгін]]). Світоюс апублікаваў допіс, у якім звязаў дзейнасць арганізацыі з ідэалогіяй «[[Ліцвінства|літвінізму]]», абвінаваціўшы беларусаў у выказванні прэтэнзій да літоўцаў. Гэта выклікала хвалю абурэння ў літоўскім грамадстве і прывяло да таго, што клуб пазбавіўся магчымасці праводзіць мерапрыемствы на літоўскіх пляцоўках, а [[Саюз стралкоў Літвы]] прыпыніў з ім супрацоўніцтва&lt;ref name=&quot;sv_litviny&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/32619725.html|title=Кіруе падпалкоўнік запасу, трэніруюцца з дронамі. Расказваем пра клюб «Ліцьвіны», які выклікаў крытыку ў Літве|publisher=Радыё Свабода|date=2 кастрычніка 2023|lang=be}}&lt;/ref&gt;.

== Барацьба з «літвінізмам» ==
Світоюс рэгулярна публікуе на сваёй старонцы ў Facebook маніторынг варожай да Літвы рыторыкі, якую ён знаходзіць у каментарыях і публікацыях беларусаў. Сваю дзейнасць ён тлумачыць тым, што «[[Ліцвінства|літвінізм]]» з’яўляецца пагрозай для існавання літоўскай дзяржаўнасці, падобнай да расійскіх псеўдагістарычных ідэалогій, якімі апраўдваецца [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|генацыд ва Украіне]]&lt;ref name=&quot;alfa_interview&quot;&gt;{{cite web|url=https://ve.lt/pasaulis/zilvinas-svitojus-litvinizmas-yra-pats-lengviausias-ideologinis-pasirinkimas-todel-daliai|title=Žilvinas Svitojus: litvinizmas yra pats lengviausias ideologinis pasirinkimas, todėl daliai gudų jis toks patrauklus|publisher=Alfa.lt / Vakarų ekspresas|date=26 студзеня 2024|lang=lt}}&lt;/ref&gt;.

Актывіст неаднаразова наведваў мерапрыемствы [[Беларусы ў Вільні|беларускай дыяспары ў Вільні]] з мэтай канфрантацыі з беларускімі дзеячамі. У сакавіку 2024 года ён прыйшоў на сустрэчу з пісьменнікам [[Уладзімір Аляксеевіч Арлоў|Уладзімірам Арловым]], якога назваў «галоўным ідэолагам літвінізму», і задаваў правакацыйныя пытанні на ўкраінскай мове пра тое, чаму сучасную Літву трэба адасобіць ад [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]&lt;ref name=&quot;nn_arlou&quot;&gt;{{cite web|url=https://nashaniva.com/339005|title=Хлопцы ў чорным і пытанні пра нацыянальнасць князёў ВКЛ. Як Уладзімір Арлоў усё ж выступіў у Вільні|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=23 сакавіка 2024|lang=be}}&lt;/ref&gt;. У чэрвені таго ж года Світоюс наведаў выступленне [[Зянон Станіслававіч Пазняк|Зянона Пазняка]]. Падчас дыскусіі блогер абурыўся выкарыстаннем тэрміна «Летува», назваў Пазняка і ўсіх прысутных беларусаў фашыстамі, пасля чаго заявіў, што хоча зрабіць палітыка персонай нон-грата ў Літве&lt;ref name=&quot;nn_pazniak&quot;&gt;{{cite web|url=https://nashaniva.com/345009|title=Пазняк выступіў у Вільні — расказаў пра будучыню Беларусі, а літоўскі радыкал назваў яго фашыстам|publisher=Наша Ніва|date=15 чэрвеня 2024|lang=be}}&lt;/ref&gt;.

Жыльвінас Світоюс таксама арганізоўваў інфармацыйныя кампаніі супраць беларускіх бізнесаў у Літве. У пачатку 2024 года ён раскрытыкаваў віленскія ўстановы «[[Karčma 1863]]» і бар «[[Pahonia (бар)|Pahonia]]» за тое, што персанал слаба валодае [[Літоўская мова|літоўскай мовай]], а ў саміх установах адзначаюцца толькі беларускія святы і выкарыстоўваецца герб «[[Пагоня (герб)|Пагоня]]». У выніку маштабнага хейту ў сацыяльных сетках, справакаванага яго допісам, уладальнік бара «Pahonia» быў вымушаны змяніць назву ўстановы на «Poliklinika»&lt;ref name=&quot;er_bars&quot;&gt;{{cite web|url=https://euroradio.fm/litouski-bloger-znayshou-pagrozu-u-belaruskikh-barakh-vilni-u-chym-prablema|title=Літоўскі блогер знайшоў пагрозу ў беларускіх барах Вільні. У чым праблема?|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|date=27 лютага 2024|lang=be}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nn_poliklinika&quot;&gt;{{cite web|url=https://nashaniva.com/362571|title=Бар «Пагоня» ў Вільні змяніў назву. Што здарылася?|publisher=Наша Ніва|date=26 лютага 2025|lang=be}}&lt;/ref&gt;. Пазней актывіст абвінаваціў варшаўскі беларускі футбольны клуб «[[Пагоня (футбольны клуб, Варшава)|Пагоня]]» ў крадзяжы і плагіяце лагатыпа [[Зборная Літвы па футболе|зборнай Літвы па футболе]], што вымусіла каманду аб’явіць конкурс на стварэнне новай эмблемы&lt;ref name=&quot;nn_football&quot;&gt;{{cite web|url=https://nashaniva.com/378933|title=Новы канфлікт вакол «Пагоні». Літоўцы вінавацяць беларускі футбольны клуб у крадзяжы іх сімволікі|publisher=Наша Ніва|date=10 кастрычніка 2025|lang=be}}&lt;/ref&gt;.

У лютым 2025 года Жыльвінас Світоюс выступіў адным з ініцыятараў і падпісантаў адкрытага [[Ліст 67 літоўскіх грамадскіх дзеячаў|ліста 67 літоўскіх грамадскіх дзеячаў]] да [[Гітанас Наўседа|Прэзідэнта]], [[Сейм Літвы|Сейма]] і [[МЗС Літвы]]. У звароце ўтрымлівалася патрабаванне забараніць беларусам выкарыстоўваць гістарычны герб «Пагоня» (у тым ліку на «[[Пашпарт Новай Беларусі|пашпарце Новай Беларусі]]»), а таксама ідэнтыфікаваць і абмежаваць дзейнасць тых беларускіх эмігрантаў, якія распаўсюджваюць ідэі літвінізму&lt;ref name=&quot;voruta&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.voruta.lt/musis-del-vycio-tesiasi-visuomene-kyla-i-kova-pries-valdzios-abejinguma/|title=Mūšis dėl Vyčio tęsiasi: visuomenė kyla į kovą prieš valdžios abejingumą|publisher=Voruta|date=25 лютага 2025|lang=lt}}&lt;/ref&gt;.

== Палітычныя погляды ==
Світоюс рэзка крытыкуе [[беларускія дэмакратычныя сілы]] і [[офіс Святланы Ціханоўскай]] за тое, што яны, на яго думку, не змагаюцца з літвінізмам унутры дыяспары. Ён таксама папракаў Ціханоўскую за тое, што яна за чатыры гады жыцця ў Літве не вывучыла [[Літоўская мова|літоўскую мову]], даючы «дрэнны прыклад» іншым мігрантам&lt;ref name=&quot;sv_interview&quot;/&gt;.

Актывіст лічыць, што ўжыванне беларусамі слоў «[[Летува]]» і «[[летувісы]]» з’яўляецца прыкметай варожасці, бо такім чынам нібыта робіцца спроба даказаць, што сучасныя літоўцы скралі назву і гісторыю ў ВКЛ. Ён перакананы, што беларусам і ўкраінцам неабходна больш актыўна інтэгравацца ў літоўскае грамадства, у першую чаргу праз вывучэнне літоўскай мовы. Пры гэтым ён адзначае, што не выступае супраць усіх беларусаў, а змагаецца толькі з «варожымі элементамі»&lt;ref name=&quot;alfa_interview&quot;/&gt;.

== Ацэнка дзейнасці ==
Дзейнасць Світоюса неаднаразова падвяргалася крытыцы з боку беларускіх і некаторых літоўскіх інтэлектуалаў. Беларускі публіцыст [[Севярын Квяткоўскі]] параўнаў яго з [[Лукашэнкаўская прапаганда|лукашэнкаўскімі прапагандыстамі]], адзначыўшы, што абодва бакі выконваюць адну і тую ж ролю — змагаюцца з праявамі [[Беларушчына|беларушчыны]], выконваючы ролю «[[Карысны ідыёт|карысных ідыётаў]]»&lt;ref name=&quot;nn_kviatko2&quot;&gt;{{cite web|lang=be|url=https://novychas.online/poviaz/litvinizm-i-karysnyja-idyjoty|title=«Літвінізм» і карысныя ідыёты|date=31 сакавіка 2024|publisher=Новы Час}}&lt;/ref&gt;.

Літоўскі гісторык [[Русціс Камунтавічус]], каментуючы ліст, падпісаны Світоюсам і яго паплечнікамі, заявіў, што такія дзеянні выключна «спараджаюць [[Распальванне варожасці|нянавісць]] да беларусаў, якія жывуць у Літве», а штучныя спрэчкі паміж дэмакратычнымі сіламі і літоўцамі «акурат карысныя Маскве»&lt;ref name=&quot;sv_kamuntavicius&quot;&gt;{{cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/33330477.html|title=«Літва прызнала БНР з „Пагоняй“ у 1918, і РБ у 1991-ым». Гісторык Русьціс Камунтавічус пра матыў таго самага ліста|date=27 лютага 2025|publisher=Радыё Свабода}}&lt;/ref&gt;. У сваю чаргу, літоўскі інтэлектуал Аўдрус Сабунас раскрытыкаваў дзейнасць «актывістаў, якія называюць сябе праціўнікамі літвінізму і змагаюцца супраць беларускіх нацыянальных сімвалаў», адзначыўшы, што яны змагаюцца з прапагандай метадамі прапаганды, паддаючыся спакусе [[этнацэнтрызм]]у і [[папулізм]]у&lt;ref name=&quot;nn_sabunas&quot;&gt;{{cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/387893|title=Літоўскі інтэлектуал: Беларусы любяць свабоду не толькі на словах, але і на справе|date=11 лютага 2026|publisher=Наша Ніва}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

{{DEFAULTSORT:Світоюс Жыльвінас}}

[[Катэгорыя:Асобы]]
[[Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Літвы]]
[[Катэгорыя:Блогеры Літвы]]
[[Катэгорыя:Крытыкі літвінізму]]</text>
      <sha1>gl3to2odauereq6fzjoxmga22thqw3s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чамара</title>
    <ns>0</ns>
    <id>803514</id>
    <revision>
      <id>5153319</id>
      <parentid>5111915</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T04:20:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Аляксандр Белы</username>
        <id>46814</id>
      </contributor>
      <comment>[[Катэгорыя:Артыкулы праекта Літвінскі лексікон]]</comment>
      <origin>5153319</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3229" sha1="2tvujur3huryyvavsyqb3zem3u9t0qx" xml:space="preserve">{{Вікікрыніцы|Encyklopedia staropolska/Czamara|hasło ''Czamara'' w Encyklopedii staropolskiej}}
'''Чамара,''' чамарка ({{lang-fa|''dżamera'', ''czamera''}}, {{lang-de|Tschamare}} ад {{lang-ar|''samur''}} — кажух) — мужчынскае верхняе адзенне венгерскага паходжання, якое ў [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] насілі з [[XVI стагоддзе|XVI стагоддзя]].

Дасягала сцёгнаў або трохі вышэй за калені. Мела крой падобны на [[кунтуш]], з [[Поўсць|футравай]] падкладкай, з доўгімі, прамымі, вузкімі рукавамі, адкладным, вузкім, высокім каўняром, дэкаратыўнымі [[Гузік|гузікамі]] і зашпількамі тыпу [[Брандэнбургс]] ({{lang-pl|szamerunek}}).

У Рэчы Паспалітай чамару спачатку насілі [[канонік]]і і [[прэлат]]ы, але з [[XVIII]] стагоддзя яна стала асабліва папулярнай сярод гараджанаў. У XIX стагоддзі яна лічылася польскім нацыянальным і патрыятычным адзеннем, у паўстаннях супраць царскай улады часта адыгрывала ролю ўніформы. [[Адам Міцкевіч]] у «Кнігах народу польскага і пілігрымства польскага» (1832), напісаных па гарачых слядах [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстання 1830—1831 гадоў]], звяртаўся да палякаў і літвінаў, асабліва да эмігрантаў:

''Вы носіце паўстанцкія чамары, і старыя і маладыя; бо ўсе вы — жаўнеры паўстання Айчыны''.

Партрэт або фатаграфія асобы ў чамары яўна сведчылі пра патрыятычныя, апазіцыйныя да царызму настроі. У 1860-х гадах на знак нацыянальнай жалобы сукенкі або жакеты, якія нагадвалі чамары, часта насілі жанчыны.
[[Файл:Wincenty Dunin-Marcinkiewicz 2.jpg|міні|[[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч]] у чамары]]

&lt;gallery&gt;
Файл:Чимари_1848.jpg|alt=Мужчыны ў чамарах| Мужчыны ў чамарах
Файл:Чимара_1848.jpg|alt=Мужчына ў чамары| Мужчына ў чамары
&lt;/gallery&gt;

== Бібліяграфія ==

* Krystyna Kubalska-Sulkiewicz, Monika Bielska-Łach, Anna Manteuffel-Szarota: Słownik terminologiczny sztuk pięknych. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1996. ISBN 83-01-11785-0.
* ''Encyklopedia Polski'', Kraków, 1996, s. 110.

{{ізаляваны артыкул|date=2026-03-07}}

[[Катэгорыя:Мужчынскае адзенне]]
[[Катэгорыя:Артыкулы праекта Літвінскі лексікон]]</text>
      <sha1>2tvujur3huryyvavsyqb3zem3u9t0qx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Амністыя 1841 года</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805203</id>
    <revision>
      <id>5153321</id>
      <parentid>5152019</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T04:32:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Аляксандр Белы</username>
        <id>46814</id>
      </contributor>
      <comment>[[Катэгорыя:Артыкулы праекта Літвінскі лексікон]]</comment>
      <origin>5153321</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20783" sha1="juvoyzf6viyjgm2ku06znqdx8ja8ju9" xml:space="preserve">[[Амністыя]] 1841 года — акт вызвалення ад пакарання (або яго частковага змякчэння) некаторых катэгорый дзяржаўных злачынцаў [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] з адносна лёгкай ступенню віны, абвешчаны 16 (28) красавіка 1841 году расійскім імператарам [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалаем I]] з нагоды шлюбу спадкаемцы трону, будучага імператара [[Аляксандр II (імператар расійскі)|Аляксандра II]], з вялікай княгіняй [[Марыя Аляксандраўна (імператрыца)|Марыяй Аляксандраўнай]] (дачкой вялікага герцага Людвіга II Гесенскага Максіміліянай), які адбыўся ў гэты дзень. Амністыя аблегчыла становішча некаторых былых сяброў [[Таварыства філаматаў]], удзельнікаў змовы [[Шыман Канарскі|Шымана Канарскага]] і [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|Паўстання 1830—1831 гадоў]]: менш небяспечныя, з пункту гледжання царскіх уладаў, злачынцы былі вызваленыя са зняволення, змаглі вярнуцца на радзіму з ссылкі ўглыб Расіі, або змаглі ўладкавацца на лепшую працу, ім былі аблегчаныя ўмовы паліцэйскага нагляду і гэтак далей. Афіцыйна гэты акт называўся Манифест. ''О всемилостивейше дарованных милостях и облегчениях по случаю бракосочетания Его Императорского Высочества Государя Наследника Цесаревича и Великого Князя Александра Николаевича''&lt;ref&gt;''Николай I.'' [https://nlr.ru/e-res/law_r/search.php?part=431®im=3 Манифест. О всемилостивейше дарованных милостях и облегчениях по случаю бракосочетания Его Императорского Высочества Государя Наследника Цесаревича и Великого Князя Александра Николаевича] // Полное собрание законов Российской империи. Собрание второе. — СПб.: Типография II отделения Собственной Его Императорского Величества канцелярии, 1842. — Т. XVI, отделение первое, 1841, № 14460. — С. 308—313.

&lt;/ref&gt;, пазней таксама ''Всемилостивейший манифест, состоявшийся в 16 день апреля 1841 года''&lt;ref&gt;''[https://www.prlib.ru/item/1404127 Всемилостивейший манифест, состоявшийся в 16 день апреля 1841 года]''&lt;/ref&gt;.

== Перадумовы амністыі ==

З амністыяй завяршылася дзесяцігоддзе жорсткіх імперскіх рэпрэсій пасля падаўлення паўстання, накіраваных на ўніфікацыю сацыяльна-палітычнага ладу, адукацыі і культуры «заходніх губерняў» з астатняй Расіяй: закрыцця [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта,]] скасавання царкоўнай [[Уніяцкая царква на Беларусі|Уніі]] і дзеяння [[Літоўскі статут|Літоўскага статуту]], закрыцця каталіцкіх кляштараў, «разбору шляхты» і абазначыўся пераход да адносна больш мягкай палітыкі, якая спалучала працяг жорсткага пераследу нелаяльных элементаў са стварэннем пэўных нішаў для дзейнасці (у прыватнасці, культурнай), лаяльнай да агульнай палітыкі ўраду. Дасягнутая ступень «замірэння» Літвы, Беларусі, Правабярэжнай Украіны была палічаная ў цэлым дастатковай і на павестку дня быў высунуты пошук форм інтэграцыі каталіцкай шляхты і духавенства ў агульнаімперскае жыццё. «Апошнім акордам» рэпрэсіўнага дзесяцігоддзя 1831—1841 было закрыццё [[Віленская медыка-хірургічная акадэмія|Віленскай медыка-хірургічнай акадэміі]] з пераводам яе ў Кіеў (1842), але гэтае рашэнне было прынятае яшчэ ў 1840, і чакала толькі завяршэння пабудовы адпаведнага будынку ў Кіеве.

== Характар амністыі ==

Амністыя не была ўсеагульнай; яна насіла выбарачны характар і дзяліла раней рэпрэсаваных на разрады. Некаторым асобам, якія знаходзіліся ў ссылцы ў аддаленых губернях Расіі (пад наглядам паліцыі), дазвалялася вярнуцца на радзіму ў заходнія губерні. Шмат каму вярталіся ранейшыя саслоўныя правы і дваранства, калі яны не былі замяшаныя ў «цяжкіх крымінальных злачынствах» падчас паўстання. Для тых, хто ўжо вярнуўся раней, але знаходзіўся пад строгім сакрэтным наглядам, рэжым кантролю мякчэў або адмяняўся зусім.

Расейскія ўлады, аднак, захоўвалі жорсткую пазіцыю ў дачыненні да лідэраў і найбольш актыўных удзельнікаў паўстання і змоў. Амністыя практычна не тычылася чальцоў польскага Часовага ўрада 1830 году, кіраўнікоў буйных паўстанцкіх атрадаў і тых, хто знаходзіўся ў эміграцыі і працягваў палітычную дзейнасць (напрыклад, асяроддзя [[Адам Ежы Чартарыйскі|Адама Ежы Чартарыйскага]]). Тым, хто знаходзіўся за мяжой імперыі, шлях дадому быў па-ранейшаму зачынены, за выключэннем вельмі рэдкіх выпадкаў падачы асабістага прашэння на імя імператара з выразам «глыбокага раскаяння».

== Асобы амніставаных ==

Рашэнні па лёсе канкрэтных асобаў прымаліся на месцах і не вызначаліся дакладнымі крытэрыямі. Сярод тых, хто змог скарыстацца амністыяй, былі, у прыватнасці:

[[Ян Чачот]], філамат (фактычна ён яшчэ ў 1840 годзе пераехаў з [[Лепель|Лепеля]] ў [[Шчорсы]], дзеля працы ў бібліятэцы [[Адам Храптовіч|Адама Храптовіча]], але цяпер змог узаконіць новае месца жыхарства)&lt;ref&gt;Marian Pacholak. Trzy listy Jana Czeczota z lat 1844—1845 do Adolfa Kobylińskiego z Cieszewli. Kręgi poszukiwań archiwalnych i materiały dotyczące sylwetek korespondentów z Nowogródczyzny (część druga)&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt;// Prace Literackie LXIII, 2024. S. 139. &lt;/ref&gt;

[[Тамаш Зан (паэт)|Тамаш Зан]], філамат — у 1841 годзе вярнуўся на радзіму

[[Эдвард Жалігоўскі]], удзельнік змовы Шымана Канарскага — быў вызвалены са зняволення і ў 1842 годзе змог вярнуцца на радзіму

[[Адольф Міхайлавіч Янушкевіч|Адольф Янушкевіч]], паўстанец 1830 году: у жніўні 1841 змог пераехаць з [[Ішым]]а ў [[Омск]], дзе яму дазволілі паступіць на дзяржаўную службу з прысваеннем чыну «калежскі рэгістратар».

[[Юзаф Ігнацы Крашэўскі]], паўстанец 1830 году: у 1841 з яго быў канчаткова зняты паліцэйскі нагляд і ён змог атрымаць дазвол на выданне альманаха [[Athenaeum (1841)|Athenaeum]] [[Athenaeum (1841)|(1841)]].

[[Рамуальд Падбярэскі]], сын паўстанца — у 1841 змог пераехаць у Пецярбург з планам выдання ўласнага альманаха Rocznik literacki.

== Адносная «адліга» 1841—1848 гадоў ==

Новая грамадская сітуацыя, якая склалася пасля амністыі, выклікала да жыцця ўплывовую лаялісцкую плынь у жыцці заходніх губерняў, асабліва літоўскіх. У ёй асабліва вылучалася стала гэтак званая [[Пецярбургская катэрыя|«Пецярбургская катэрыя»]], нефармальная лаялісцкая групоўка на чале з [[Генрык Жавускі|Генрыхам Жавускім]], якая ў траўні 1841 правяла ўстаноўчы сход у [[Чудніў|Чудніве]]. Таксама ў лаялісцкім духу дзейнічалі «літвіны» [[Фадзей Булгарын|Фадзей '''Булгарын''']]''',''' [[Восіп Іванавіч Сянкоўскі|Восіп Сянкоўскі,]] [[Плацыд Янкоўскі]] і іншыя, якія даводзілі, што Літва (як і Беларусь) — гэта адвечная гістарычная правінцыя Расіі, якая толькі праз нешчаслівы збег абставінаў апынулася ў уніі з Польшчай і на пэўны час стала перыферыяй заходняй цывілізацыі. Аднак, наступныя 7 гадоў у Літве і Беларусі былі самымі спрыяльнымі для культурнай дзейнасці за ўсё 30-гадовае праўленне Мікалая I. Паміж імперскай уладай (і адданымі ёй лаялістамі) і вонкава лаяльнай патрыятычнай інтэлігенцыяй у гэты час вялася складаная гульня за сэнсавае напаўненне паняццяў «Літва» і «літвіны». (На гэтым этапе гісторыі царызм не выступаў супраць гэтых тэрмінаў, але хацеў іх пераасэнсавання ў патрэбным Расіі духу). Лаялісты імкнуліся стварыць як мага больш пра-імперскі вобраз краю, яго жыхароў і гісторыі, максімальна скампраметаваць і абарваць яго даўнія культурныя сувязі з Польшчай. Патрыёты жа, распрацоўваючы «літвінскую» тэматыку, стваралі аўтаномную мясцовую культуру, лакальную «літвінскую» ідэнтычнасць, нятоесную польскай, набыткі якой пазней былі часткова выкарыстаныя ў літоўскім і беларускім нацыянальных праектах. Найбольш бяспечнымі, з пункту гледжання цэнзуры, выглядалі даследаванні і публікацыі на тэмы паганскай, да-Крэўскай гісторыі Літвы, а таксама на тэмы мясцовай кухні, хатняй гаспадаркі, палявання, пошук этнаграфічных асаблівасцяў Літвы і Беларусі.

== Новыя твары і знакавыя творы ==

 У 7-годдзе пасля амністыі дэбютавалі, або сталі шырока вядомымі публіцы такія творцы, як Юзаф Ігнацы Крашэўскі, [[Станіслаў Манюшка]], [[Уладзіслаў Сыракомля]], [[Адам Ганоры Кіркор|Адам Ганоры Кіркор,]] [[Ян Баршчэўскі]], [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч,]] [[Рамуальд Падбярэскі]], і іншыя. Многія створаныя ў 1841—1848 гадах творы літаратуры, гістарыяграфіі, музыкі, выяўленчага мастацтва склалі канон «літвінскай» культуры XIX стагоддзя. Сярод іх, у прыватнасці:

[[Хатні спеўнік|Хатнія спеўнікі]] (з 1843), опера «Галька» і кантата «Мілда» (1848) Станіслава Манюшкі

Літаратурны дэбют Уладзіслава Сыракомлі з вершам «Паштальён» (1844)

«[[Альбом Віленскі]]» Яна Казіміра Вільчыньскага (пачынаючы з 1842)

Першая кніга Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча «Ідылія» (1846)

Адзіная арыгінальная кніга Яна Чачота «Земянін» (1846) і (невыдадзеныя) гістарычныя балады «Спевы пра даўніх літвінаў да 1434 году» (1842—1844)

Карціны [[Канут Русецкі|Канута Русецкага]] «Жняя» (1844) і «Літвінка з вербамі» (1847)

Энцыклапедыя хатняй гаспадаркі «[[Літоўская гаспадыня|Літоўская гаспадыня»]] Ганны Цюндзявіцкай (1848)

У гэты ж час з’явіліся і капітальныя працы па гісторыі Літвы:

Першы том працы «Starożytna Polska pod względem historycznym, geograficznym i statystycznym…» [[Міхал Ігнатавіч Балінскі|Міхала Баліньскага]] і Тыматэўша Ліпіньскага, прысвечаны гісторыі ВКЛ (1843)

Litwa: Starożytne dzieje, ustawy, język, wiara, obyczaje, pieśni, przysłowia, podania itd. T. I—II Ю. І. Крашэўскага (Т. 1-2, 1847—1850)

і ''Obraz Litwy pod względem jéj cywilizacyi, od czasów najdawniejszych do końca wieku XVIII'' [[Юзаф Ярашэвіч|Юзафа Ярашэвіча]]. (Апошні, 9 том аматарскай «Гісторыі літоўскага народу» [[Тэадор Нарбут|Тэадора Нарбута]] таксама ўбачыў святло ў 1841 годзе).

У меншым маштабе, але аналагічныя працэсы адбываліся і ва ўласна літоўскамоўным асяроддзі: у 1845 годзе ў Пецярбургу выйшла першая гісторыя Літвы па-літоўску [[Сіманас Даўкантас|Сімонаса Даўкантаса]] «''Аблічча старажытных літоўцаў, горных і ніжніх (жамойтаў)»'', у 1846 годзе пачаў выходзіць штогадовы каляндар «Metų skaitlius» Лаўрына Івінскіса і самая значная этнаграфічная праца [[Людвік Адам Дзям’янавіч Юцэвіч|Людвіка Юцэвіча]] «Літва з пункту погляду рэштак старажытнасці, звычаяў i нораваў» (напісаная па польску).

Фактычна, за 1841—1848 гады былі распрацаваныя контуры мадэрнай літвінскай прота-нацыянальнай ідэнтычнасці — з дапамогай як навуковага інструментарыя (гістарычнага і этнаграфічнага), так і мастацкімі сродкамі. Яшчэ ніколі раней у гісторыі пра Літву так шмат не пісалі, не ўяўлялі, не адлюстроўвалі яе рознымі мастацкімі сродкамі, як у гэтае сямігоддзе. Імперскія ўлады далі зразумець што для іх Літва (якая тады ўключала і [[Усходняя Літва|Усходнюю Літву]]) нашмат больш прымальная, чым Польшча, і творчая інтэлігенцыя гэтай эпохі прыняла гэтыя ўмовы гульні, пасля дзесяцігоддзя няспынных жорсткіх рэпрэсій.

У гэтым жа гістарычным перыядзе выйшла кніга Яна Баршчэўскага «[[Шляхціц Завальня, або Беларусь у фантастычных апавяданнях|Шляхціч Завальня]]» (1844—1846, культывуе вобраз Беларусі, а не Літвы) і музычная сюіта [[Антон Іванавіч Абрамовіч|Антона Абрамовіча]] «Беларускае вяселле».

7-гадовая адносная «адліга», запачаткаваная амністыяй 1841 году, скончылася ў 1848 годзе ў сувязі з жахам Мікалая I перад еўрапейскай [[Вясна народаў|«Вясной Народаў»]] і вяртаннем да палітыкі жорсткіх рэпрэсій (гл. [[Змрочнае сямігоддзе|«Змрочнае сямігоддзе»]]).

== Іншыя аспекты амністыі ==

Мікалай I таксама скарыстаўся нагодай, каб знізіць сацыяльнае напружанне ў грамадстве. Былі спісаны даўгі (нядоімкі) па многіх дзяржаўных падатках, якія назапасіліся ў сялянаў і мяшчанаў пэўных губерняў і паветаў за папярэднія гады. Маніфест ад 16 красавіка адмяняў многія судовыя штрафы і пені па казённых спагнаннях. Быў адменены ці скарочаны шэраг чарговых рэкруцкіх набораў у некаторых губернях. Многія чыноўнікі, якія знаходзіліся пад судом за адміністрацыйныя парушэнні (не звязаныя з буйным раскраданнем маёмасці або хабарніцтвам), атрымалі прабачэнне.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

[[Катэгорыя:1841]]
[[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Расійскай імперыі]]
[[Катэгорыя:Мікалай I]]
[[Катэгорыя:Паўстанні ў Расійскай імперыі]]
[[Катэгорыя:Гістарычныя перыяды]]
[[Катэгорыя:Артыкулы праекта Літвінскі лексікон]]</text>
      <sha1>juvoyzf6viyjgm2ku06znqdx8ja8ju9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Размовы з удзельнікам:Autumndancer</title>
    <ns>3</ns>
    <id>807769</id>
    <revision>
      <id>5153333</id>
      <parentid>5140617</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T06:53:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <comment>/* Мілавіца */ новы падраздзел</comment>
      <origin>5153333</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="677" sha1="2i37897hdbpypoda8x4lbn1hxuaebsc" xml:space="preserve">{{вітаем}}
--[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:01, 12 мая 2026 (+03)

== Мілавіца ==

Вітаю. Яшчэ Мілавіца -- народная назва [[Венера (планета)|Венеры]], можа, гэта ўжо і пазнейшыя прыдумкі, але крыніцы яе даюць. Магчыма, &quot;Мілавіца (Чэхія)&quot; не кепскі быў варыянт прапанаваны. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:53, 11 чэрвеня 2026 (+03)</text>
      <sha1>2i37897hdbpypoda8x4lbn1hxuaebsc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Пушча</title>
    <ns>0</ns>
    <id>808464</id>
    <revision>
      <id>5153322</id>
      <parentid>5152017</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T04:34:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Аляксандр Белы</username>
        <id>46814</id>
      </contributor>
      <comment>[[Катэгорыя:Артыкулы праекта Літвінскі лексікон]]</comment>
      <origin>5153322</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5930" sha1="oa2m54sdttmvi861f4nkhpclk5169gq" xml:space="preserve">{{значэнні|Пушча (значэнні){{!}}Пушча}}
[[Файл:Puszcza_białowieska_fragmenty_rezerwatu_ścisłego_a6.JPG|thumb|[[Белавежская пушча]].]]
'''Пу́шча''' — вялікі масіў цяжкапраходнага [[лес]]у, нетры.{{sfn|БелЭн|2001|с=140}}

Часцей складаецца з забалочаных, у мінулым {{нп5|Рэліктавы лес|рэліктавых (першабытных) высокаўзроставых лясоў|en|Old-growth forest}}.{{sfn|БелЭн|2001|с=140}}

''Пушчамі'' называюць пераважна лясныя масівы заходняй часткі Беларусі, Польшчы, паўднёва-ўсходняй часткі Літвы, Латвіі.{{sfn|БелЭн|2001|с=140}}

Слова 'пушча' паходзіць ад пусткі, пустэчы — у сэнсе спрадвеку незаселенай, неасвоенай чалавекам вялікай лясной прасторы&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://verbum.by/esbm/pushcha|title=Пушча - Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)|website=verbum.by|access-date=2026-05-26}}&lt;/ref&gt;.

У сярэднявеччы большасць такіх лясных масіваў належала ўладарным князям, пазней дзяржаве і выкарыстоўвалася пераважна як паляўнічая ўгоддзі ўладароў. Іншая гаспадарчая дзейнасць у пушчах была забароненая, або значна абмежавана, што рабіла іх прататыпамі будучых ахоўных прыродных тэрыторый.

У 1559 годзе [[Рыгор Багданавіч Валовіч|Рыгор Валовіч]] загадам караля [[Жыгімонт II Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] склаў «[[Ревизия пущ и переходов звериных в бывшем Великом Княжестве Литовском...|Реистр списанья и выведанья пущ и переходов звериных]]» для ўпарадкавання дзяржаўных лясных угоддзяў і вяртання дзяржаве незаконна захопленых шляхтай зямель. З часам праз наданні вялікіх князёў у руках некаторых магнацкіх родаў сканцэнтраваліся вялікія лясныя масівы, яны мелі статус прыватных пушчаў. Напрыклад, у 2-й палове XVI стагоддзя так узнікла [[Налібоцкая пушча]] [[Радзівілы|Радзівілаў]]. Маштаб гаспадарчай дзейнасці ў пушчах паступова ўзрастаў: тут пачыналі здабываць балотную жалезную руду, нарыхтоўваць драўніну, закладаць смалакурні і буды, Але ў агулам магнаты-ўладальнікі і асабліва дзяржава разумелі неабходнасць абмежаванняў такой дзейнасці, каб падтрымліваць баланс паміж даходнасцю і захаванасцю прыродных комплексаў.

У пушчах захаваліся ўнікальныя прыродныя комплексы з багатай флорай і фаўнай, некаторым з іх у Беларусі нададзены [[Ахоўны статус|статус]] [[Асабліва ахоўныя прыродныя тэрыторыі Беларусі|ахоўных прыродных тэрыторый]] — [[Белавежская пушча (нацыянальны парк)|нацыянальны парк «Белавежская пушча»]], заказнікі — «Аўгустоўская пушча», «Галубіцкая пушча», «Графская пушча», «Катранская пушча», «Ліпічанская пушча», «Налібоцкая пушча».{{sfn|БелЭн|2001|с=140}}

Большасць гістарычных пушчаў не толькі вялізныя помнікамі прыроды, але і месцы канцэнтрацыі гістарычнай памяці, лакальнай ідэнтычнасці. У XIX стагоддзі вобраз некранутай чалавекам пушчы, незалежнага «царства» звяроў і птушак, векавых дрэў («матэчнік літоўскі») з паэмы Адама Міцкевіча «[[Пан Тадэвуш]]» стаў адным з цэнтральных элементаў рамантычнага вобразу гістарычнай Літвы.

== Некаторыя захаваныя пушчы ==
* [[Аўгустоўская пушча]]
* [[Белавежская пушча]]
* [[Галубіцкая пушча]]
* [[Графская пушча]]
* [[Гродзенская пушча]]
* [[Катранская пушча]]
* [[Ліпічанская пушча]]
* [[Налібоцкая пушча]]
* [[Ружанская пушча]]
* [[Свіслацкая пушча]]
* [[Старая пушча]]
* [[Цёмная пушча]]
* [[Шарашоўская пушча]]

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|13|Пушча|[[А. В. Пугачэўскі|Пугачэўскі А. В.]]|140|А. В. Пугачэўскі}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Лясы]]
[[Катэгорыя:Артыкулы праекта Літвінскі лексікон]]</text>
      <sha1>oa2m54sdttmvi861f4nkhpclk5169gq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hürriyet</title>
    <ns>0</ns>
    <id>808614</id>
    <revision>
      <id>5153223</id>
      <parentid>5151047</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T17:21:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5153223</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8231" sha1="os4fomj56xhfchcs5dvv4bmem5fj40p" xml:space="preserve">{{Газета}}

'''''Hürriyet''''' («Хюррыет», бел. ''Свабода'') — буйная турэцкая газета, заснаваная ў 1948 годзе. Штаб-кватэра газеты знаходзіцца ў [[Стамбул|Стамбуле.]] ''«Хюррыет»'' спалучае забаўляльную тэматыку з навінамі і прытрымліваецца кансерватыўных поглядаў. З 2018 года яна належыць холдынгу ''Demirören Holding''.

== Гісторыя ==
''«Хюррыет»'' была заснавана журналістам Седатам Сімаві 1 мая 1948 года, штат складаўся з 48 чалавек. У першы тыдзень было прададзена 50 000 асобнікаў&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=tr|url=http://www.hurriyetkurumsal.com/tr/tarihce_km_taslar.asp?tarih=4859|title=Hürriyet'in Kilometre Taşları|website=Hürriyet Kurumsal|archive-url=https://web.archive.org/web/20080323070646/http://www.hurriyetkurumsal.com/tr/tarihce_km_taslar.asp?tarih=4859|archive-date=2008-03-23|access-date=2008-10-09|url-status=dead|year=2005}}&lt;/ref&gt;. 13 студзеня 1965 года газета была канфіскавана турэцкімі ўладамі неўзабаве пасля публікацыі ліста прэзідэнта ЗША [[Ліндан Джонсан|Ліндана Б. Джонсана]] да [[Ісмет Інёню|Ісмета Інёню]]&lt;ref name=&quot;mej662&quot;&gt;{{cite journal|title=Chronology December 1, 1965-February 28, 1966|url=https://archive.org/details/sim_middle-east-journal_spring-1966_20_2/page/207|journal=[[The Middle East Journal]]|date=Spring 1966|volume=20|issue=2|pages=207–226|jstor=4323989}}&lt;/ref&gt;. У лісце Джонсан адкрыта заявіў, што Турцыя не павінна арганізоўваць ніякай ваеннай інтэрвенцыі на Кіпры&lt;ref name=&quot;mej662&quot; /&gt;.

Па стане на 2008 год ''«Хюррыет»'' мела рэгіянальныя офісы ў [[Анкара|Анкары]], [[Ізмір|Ізміры]], [[Адана|Адане]], [[Анталья|Анталліі]] і [[Трабзон|Трабзоне]], а таксама навінавую сетку, якая складалася з 52 офісаў і 600 рэпарцёраў у Турцыі і за мяжой, усе яны былі звязаны з інфармацыйным агенцтвам Doğan, якое ў асноўным абслугоўвае газеты і тэлеканалы, якія раней знаходзіліся пад кіраваннем Doğan Media Group (Doğan Yayın Holding). ''«Хюррыет»'' друкуецца ў шасці гарадах Турцыі і ў [[Франкфурт-на-Майне|Франкфурце]], Германія.&lt;ref&gt;[http://www.hurriyetkurumsal.com/eng/Throughout_60_years.asp Throughout 60 years, Hürriyet from past to present] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080904120819/http://www.hurriyetkurumsal.com/eng/Throughout_60_years.asp|date=2008-09-04}}. &lt;/ref&gt;

21 сакавіка 2018 г. Doğan Yayın Holding, мацярынская кампанія ''Hürriyet'', была прададзеная Demirören Holding прыкладна за 1,2 мільярда долараў. Demirören Group вядомая сваёй праўрадавай пазіцыяй; сям'я Дэмірэрэн лічыцца блізкай да [[Рэджэп Таіп Эрдаган|прэзідэнта Эрдагана]].&lt;ref name=&quot;New York Times2&quot;&gt;{{cite news|last1=New York Times|title=Turkish Media Group Bought by Pro-Government Conglomerate.|website=[[The New York Times]]|date=21 March 2018|url=https://www.nytimes.com/2018/03/21/world/europe/turkey-media-erdogan-dogan.html|access-date=4 April 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.turkishminute.com/2025/12/15/opinion-with-peace-talks-stalled-ankara-weighs-military-action-in-syria/|title=&amp;#91;OPINION&amp;#93; with peace talks stalled, Ankara weighs military action in Syria}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://monitoring.bbc.co.uk/product/b0003m0b|title=BBC Monitoring – Essential Media Insight|website=monitoring.bbc.co.uk|access-date=2026-04-16}}&lt;/ref&gt;

== Апісанне ==
''«Хюррыет»'' спалучае забаўляльную тэматыыку з навінамі і мае мэйнстрымны, ліберальны&lt;ref name=&quot;esra2006&quot;&gt;[[Esra Özyürek]] {{Cite web |url=http://www.anthro.ucsd.edu/Faculty_Profiles/ozyurek.html |title=Архіўная копія |access-date=27 мая 2026 |archive-date=22 красавіка 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120422171050/http://www.anthro.ucsd.edu/Faculty_Profiles/ozyurek.html |url-status=bot: unknown }}, ''Nostalgia for the Modern: State Secularism and Everyday Politics in Turkey'', 2006, [https://books.google.com/books?id=B9J3JC5H70sC&amp;pg=PA197 p. 197], [[Duke University Press]], 2006, {{ISBN|0822338955}}&lt;/ref&gt; і кансерватыўны погляд. 

Лічыцца газетай з высокім тыражом у Турцыі.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.todayszaman.com/columnist-119554-news-fit-to-print.html|access-date=2008-08-03|title=News fit to print?|work=[[Today's Zaman]]|date=2007-08-16|first=Andrew|last=Finkel|quote=I am no great fan of ''Hürriyet'' as a newspaper. I believe it abuses the considerable authority it wields.|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150527231540/http://www.todayszaman.com/columnist-119554-news-fit-to-print.html|archive-date=2015-05-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://taraf.com.tr/yazar.asp?mid=3171|archive-url=https://web.archive.org/web/20090122033511/http://taraf.com.tr/makale/3171.htm|url-status=dead|archive-date=22 Jan 2009|access-date=2008-12-19|title=Konu: Ergenekon haberciliği... Soru: Hürriyet bunu neden göze alıyor?|work=[[Taraf]]|first=Alper|last=Görmüş|language=tr|date=2008-12-19|quote=...Türkiye'nin en etkili gazetesi...}}&lt;/ref&gt; Паводле звестак [[Alexa Internet|Alexa]]{{На|1|2017}}, вэб-сайт газеты быў дзесятым па наведвальнасці ў Турцыі, другім па наведвальнасці сярод газет і чацвёртым па наведвальнасці навінавым вэб-сайтам.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.alexa.com/topsites/countries;0/TR|title=Top Sites in Turkey|publisher=Alexa|archive-url=https://web.archive.org/web/20170105085312/http://www.alexa.com/topsites/countries;0/TR|archive-date=5 January 2017|access-date=4 January 2017|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; {{На|1|2018|вр=так}} яе тыраж быў самым высокім сярод газет Турцыі — каля 319 000.&lt;ref name=&quot;medyatava&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.medyatava.com/tiraj|title=08 Ocak 2018 – 14 Ocak 2018 haftası Tiraj Tablosu|archive-url=https://web.archive.org/web/20160325184913/http://www.medyatava.com/tiraj|archive-date=25 March 2016|access-date=27 March 2018|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Прэмія «Golden Butterfly» ==
Па стане на 2016 год ''«Хюррыет»'' разам з брэндам Pantene з'яўляецца спонсарам штогадовай прэміі «Golden Butterfly», на якой чытачы галасуюць за намінантаў у галіне турэцкага тэлебачання і музыкі.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Golden Butterfly Awards recognize best of Turkey's TV and music world|url=http://www.hurriyetdailynews.com/golden-butterfly-awards-recognize-best-of-turkeys-tv-and-music-world-106092|access-date=1 November 2019|work=Hürriyet|date=14 November 2016}}&lt;/ref&gt;

== Спасылкі ==
&lt;references /&gt;

== Спасылкі ==

* {{Афіцыйны сайт|схаваць=а|link_text=Афіцыйны сайт}} {{In lang|tr}}
{{Вонкавыя спасылкі}}
[[Катэгорыя:Газеты на турэцкай мове]]
[[Катэгорыя:Друкаваныя выданні, якія ўзніклі ў 1948 годзе]]
[[Катэгорыя:Газеты Турцыі]]</text>
      <sha1>os4fomj56xhfchcs5dvv4bmem5fj40p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уілау Сміт</title>
    <ns>0</ns>
    <id>808671</id>
    <revision>
      <id>5153196</id>
      <parentid>5148740</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T15:03:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5153196</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7245" sha1="ozby9jqv4j5fq91zext7skt0vix0iv1" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Сміт}}
{{Кінематаграфіст
|Гады актыўнасці=[[2006]] – наш час
}}

'''Уілау Сміт''' ({{Lang-en|Willow Smith}}; {{ВД-Прэамбула}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканская]] [[Спявак|спявачка]], [[Акцёр|актрыса]] і [[Танцы|танцорка]]. Дачка [[Уіл Сміт|Уіла Сміта]] і [[Джада Пінкет-Сміт|Джады Пінкет-Сміт]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm2405238/awards/?ref_=nm_awd|title=Willow Smith {{!}} Biography|website=www.imdb.com|access-date=2026-05-28}}&lt;/ref&gt;.

Нарадзілася і вырасла ў Лос-Анджэлесе. У кіно дэбютавала ў фільме «[[Я — легенда (фільм, 2007)|Я — легенда]]», дзе здымалася разам са сваім бацькам, а пазней з’явілася ў стужцы «{{Не перакладзена 5|Кіт Кітрыдж: Амерыканская дзяўчына|4=Kit Kittredge: An American Girl}}» разам з [[Эбігейл Брэслін]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=http://www.people.com/people/article/0,,20163838,00.html|title=Will Smith: My Daughter Wants to Be Paris Hilton|website=People|date=2007-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20080117052321/http://www.people.com/people/article/0,,20163838,00.html|archive-date=2008-01-17|access-date=2026-05-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.vanityfair.com/news/2010/06/jaden-smith-201006|title=Rising Son: The New Karate Kid|first=Krista|last=Smith|website=Vanity Fair|date=2010-05-14|access-date=2026-05-28}}&lt;/ref&gt;.

Музычную кар’еру пачала з сінгла «[[Whip My Hair]]» (2010), які дасягнуў 11-га месца ў чарце [[Billboard Hot 100]]. Раней Сміт падпісала кантракт з лэйблам [[Roc Nation]], які належыць яе настаўніку [[Jay-Z]], стаўшы самай маладой выканаўцай у гісторыі кампаніі. У 2011 годзе яна выпусціла сінглы «[[21st Century Girl]]» і «[[Fireball]]», запісаны пры ўдзеле [[Нікі Мінаж]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=http://www.huffingtonpost.com/2011/12/08/willow-smith-wants-to-emp_0_n_1136308.html|title=Willow Smith On Her New Album, Inspiration and Style|website=The Huffington Post|access-date=2026-05-28|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=http://www.teen.com/2012/05/02/news/entertainment-news/willow-smith-do-it-like-me-rockstar-video/|title=Willow Smith Debuts Her First Ever Music Video for &quot;Do It Like Me (Rockstar)&quot; - Teen.com|last=Teen.com|website=Teen.com|date=2012-05-02|access-date=2026-05-28}}&lt;/ref&gt;.

Дэбютны студыйны альбом Сміт — «{{Не перакладзена 5|Ardipithecus (альбом)|Ardipithecus|4=Ardipithecus (album)}}» (2015) — быў натхнёны [[неасоўл]]ам&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://music.apple.com/us/album/ardipithecus/1440923499|title=ARDIPITHECUS by WILLOW on Apple Music|date=2015-12-11|access-date=2026-05-28}}&lt;/ref&gt;. У яго ўвайшоў сінгл «[[Wait a Minute!]]», які атрымаў двойчы плацінавы статус ад [[Амерыканская асацыяцыя гуказапісных кампаній|Амерыканскай асацыяцыі гуказапісных кампаній]] (RIAA)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.hollywoodreporter.com/lists/daytime-emmy-awards-2020-full-list-nominees-1289414/|title=Daytime Emmy Awards: ‘General Hospital’ Tops Nominations|first=Kimberly Nordyke,Annie|last=Howard|website=The Hollywood Reporter|date=2020-05-21|access-date=2026-05-28}}&lt;/ref&gt;.

Пазней спявачка выпусціла альбомы «{{Не перакладзена 5|The 1st (альбом)|The 1st|4=The 1st (album)}}» (2017) і «{{Не перакладзена 5|Willow (альбом)|Willow|4=Willow (Willow album)}}» (2019), якія былі высока ацэнены музычнымі крытыкамі. Чацвёрты альбом — «[[Lately I Feel Everything]]» (2021) — стаў першай працай Сміт, што трапіла ў чарт [[Billboard 200]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://defpen.com/willow-smith-announces-new-album-mini-tour/|title=Willow Smith Announces New Album and Mini-Tour|first=Fatima|last=Barrie|website=Def Pen|date=2019-06-25|access-date=2026-05-28}}&lt;/ref&gt;. У яго ўвайшоў сінгл «[[Transparent Soul]]», сертыфікаваны як [[Сертыфікацыя RIAA|залаты RIAA]].

У тым жа годзе яна атрымала другі ў сваёй кар’еры хіт у Billboard Hot 100 з песняй «[[Meet Me at Our Spot]]», запісанай у складзе дуэта [[The Anxiety]] разам з Тайлерам Коўлам&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.billboard.com/charts/hot-100/|title=Billboard Hot 100™|last=tolsen|website=Billboard|date=2013-01-02|access-date=2026-05-28}}&lt;/ref&gt;.

Пяты альбом спявачкі — «[[Coping Mechanism]]» (2022) — стаў яе апошнім рэлізам на лэйбле Roc Nation. Пасля гэтага яна падпісала кантракт з кампаніяй [[Gamma]], на якой выпусціла свой шосты альбом «{{Не перакладзена 5|Empathogen (альбом)|Empathogen|4=Empathogen (album)}}» (2024)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://pitchfork.com/reviews/albums/willow-empathogen/|title=Willow: empathogen|first=Dylan|last=Green|website=Pitchfork|access-date=2026-05-28}}&lt;/ref&gt;.

== Абраная фільмаграфія ==
{{УФільмеВерх}}
{{У фільме|2007|[[Я — легенда (фільм, 2007)|Я — легенда]]|I Am Legend|Марлі Нэвіл}}
{{У мультсерыяле|2018||[[Час прыгод]]|Adventure Time|Бэт}}
{{УФільмеНіз}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{Афіцыйны сайт}}
* {{Imdb імя|2405238}}

{{Вонкавыя спасылкі}}
{{DEFAULTSORT:Сміт Уілау}}
[[Катэгорыя:Актрысы агучвання ЗША]]
[[Катэгорыя:Кінаактрысы ЗША]]
[[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання ЗША]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]]
[[Катэгорыя:Актрысы паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 2000 годзе]]
[[Катэгорыя:Актрысы XXI стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Дзеці-акцёры ЗША]]
[[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі ЗША]]
[[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Малады акцёр»]]
[[Катэгорыя:Музыканты паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Музыканты ЗША]]</text>
      <sha1>ozby9jqv4j5fq91zext7skt0vix0iv1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уладзімір Іванавіч Скрабатун</title>
    <ns>0</ns>
    <id>809046</id>
    <revision>
      <id>5153332</id>
      <parentid>5151994</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T06:49:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5153332</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9542" sha1="2l46pbl0lgft34lfkprwqmt8wvi4j59" xml:space="preserve">{{асоба}}

'''Уладзімір Іванавіч Скрабатун''' ({{ВДП}}) — беларускі журналіст, краязнавец і выдавец{{sfn|Півавар|2010|p=263}}.

== Біяграфія ==
Нарадзіўся 23 студзеня 1955 года ў [[Кавалеўшчына (Глыбоцкі раён)|Кавалеўшчыне]] Глыбоцкага раёна Маладзечанскай вобласці (цяпер Віцебская вобласць){{sfn|Півавар|2010|p=263}}. У 1972 годзе скончыў Глыбоцкую сярэднюю школу № 2 і паступіў у [[Мінскі архітэктурна-будаўнічы тэхнікум]]. У 1973—1975 гадах праходзіў тэрміновую службу ў Савецкай Арміі ў складзе [[Цэнтральная група войск|Цэнтральнай групы войск]] у Чэхаславакіі. У 1978 годзе скончыў Мінскі архітэктурна-будаўнічы тэхнікуме{{sfn|Півавар|2010|p=263}}.

Пасля сканчэння тэхнікума па ўсесаюзным размеркаванні накіраваны ў [[Вентспілс]] (Латвійская ССР), дзе жыў і працаваў да 1993 года{{sfn|Півавар|2010|p=263}}. Працаваў майстрам, прарабам і начальнікам будаўнічага ўчастка. Адначасова вучыўся на вячэрнім аддзяленні [[Рыжскі політэхнічны інстытут|Рыжскага політэхнічнага інстытута]]{{sfn|Півавар|2010|p=263}}.

У 1993 годзе вярнуўся ў Беларусь і жыве ў [[Глыбокае|Глыбокім]]{{sfn|Півавар|2010|p=263}}. Са студзеня 1994 года выдаваў прыватную незалежную газету «[[Вольнае Глыбокае]]», быў яе рэдактарам да спынення выпуску 31 снежня 2020 года{{sfn|Півавар|2010|p=263}}{{sfn|БАЖ|2021|p=}}. Таксама быў дырэктарам прыватнага інфармацыйна-рэкламнага ўнітарнага прадпрыемства «Дарога на Вільню плюс»{{sfn|БАЖ|2019|p=}}.

== Сям’я ==
Жонка — Іна Сяргееўна Сядова (1959 — 19 мая 2026), паплечніца па рэдакцыі газеты «Вольнае Глыбокае», займалася бухгалтэрыяй, рэкламай і лагістыкай выдання{{sfn|БАЖ|2019|p=}}{{sfn|БАЖ|2026|p=}}.

Сужэнцы маюць дзвюх дачок — Надзею і Наталлю, якія таксама ўдзельнічалі ў падтрымцы і распаўсюджанні газеты{{sfn|БАЖ|2019|p=}}{{sfn|БАЖ|2026|p=}}.

== Грамадская і выдавецкая дзейнасць ==
У Латвіі быў сябрам і членам Рады Латвійскага таварыства беларускай культуры «Сьвітанак». У 1990 годзе абраны дэлегатам ад беларусаў Латвіі на Устаноўчы з’езд беларусаў свету «[[Згуртаванне беларусаў свету «Бацькаўшчына»|Бацькаўшчына]]».

Газета «[[Вольнае Глыбокае]]», заснаваная Скрабатуном, спачатку зарэгістравана як орган Глыбоцкай суполкі партыі [[Беларускі народны фронт «Адраджэньне»|БНФ]]{{sfn|БАЖ|2019|p=}}. Станам на 2019 год выданне была адзінай незалежнай беларускамоўнай папяровай газетай на Віцебшчыне{{sfn|БАЖ|2019|p=}}. У 2006 годзе газету выключылі з дзяржаўнай сістэмы распаўсюджання (каталогаў «Белпошты»){{sfn|БАЖ|2019|p=}}. Наклад выдання ў розныя гады вагаўся ад 800 да 5000 асобнікаў{{sfn|БАЖ|2019|p=}}{{sfn|БАЖ|2021|p=}}. Апошні нумар (№ 1029) выйшаў 31 снежня 2020 года, рэдакцыя перайшла на электронны фармат (сайт vglybokaye.by){{sfn|БАЖ|2021|p=}}{{sfn|БАЖ|2025|p=}}. У кастрычніку 2021 года доступ да сайта абмежаваны з ініцыятывы пракуратуры Віцебскай вобласці{{sfn|БАЖ|2025|p=}}.

28 мая 2025 года ў сюжэце тэлеканала АНТ Уладзіміра Скрабатуна абвінавацілі ў атрыманні 17 тысяч долараў ад пасольства Германіі ў Беларусі праз юрыдычную асобу «Дарога на Вільню плюс» за публікацыю матэрыялаў{{sfn|БАЖ|2025|p=}}. Допыт Скрабатуна, паказаны ў эфіры, быў запісаны 3 красавіка 2025 года{{sfn|БАЖ|2025|p=}}.

== Краязнаўчая і навуковая дзейнасць ==
Уладзімір Скрабатун вывучае шэраг раёнаў (Браслаўскі, Докшыцкі, Міёрскі, Пастаўскі, Шаркоўшчынскі), землі гістарычнай Віленшчыны, што ўвайшлі ў склад Віцебскай вобласці, даследуе гісторыю населеных пунктаў Глыбоччыны, помнікі архітэктуры і біяграфіі землякоў{{sfn|Півавар|2010|p=263}}.

Удзельнічаў у стварэнні кнігі з серыі «[[Памяць (серыя кніг)|Памяць]]» для Глыбоцкага раёна. Уваходзіў у склад рэдакцыйнай рады ілюстраванага часопіса краязнаўцаў Паазер’я «Нашы карані»{{sfn|Півавар|2010|p=263}}.

Аўтар кнігі «Глыбокае на старых паштоўках» (Мінск-Глыбокае, 1998), з відарысамі горада са збораў Мінска, Рыгі і Варшавы{{sfn|Півавар|2010|p=263}}. Аўтар артыкулаў для [[Беларуская энцыклапедыя|Беларускай энцыклапедыі]], а таксама шматлікіх матэрыялаў для газет «Шлях перамогі» (цяпер «Веснік Глыбоччыны»), «Вентас Балс» (Латвія), «[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]», «Вольнае Глыбокае» і іншых{{sfn|Півавар|2010|p=264}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{кніга|ref = Півавар|аўтар = Півавар, М. В.|частка = Скрабатун Уладзімір Іванавіч|загаловак = Краязнаўцы Віцебшчыны другой паловы XX - пачатку XXI ст. : біябібліяграфічны даведнік|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Кнігазбор|год = 2010|том = |pages = 263-264|allpages = 372|серыя = |isbn = 978-985-6976-46-2|тыраж = }}

== Спасылкі ==
* {{h|БАЖ|2019|{{cite web|ref = БАЖ| url = https://baj.media/be/volnamu-glybokamu-25-gadou/ |title = “Вольнаму Глыбокаму” — 25 гадоў |first = |last = |authorlink = |date = 2019-12-31|work = |publisher = БАЖ|location = |page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = |url-status = |quote =  }}}}
* {{h|БАЖ|2021|{{cite web|ref = БАЖ| url = https://baj.media/be/uladzimir-skrabatun-lyudzyam-budze-ne-da-gazet/ |title = Уладзімір Скрабатун: Людзям будзе не да газет |first = |last = |authorlink = |date = 2021-01-06|work = |publisher = БАЖ|location = |page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = |url-status = |quote =  }}}}
* {{h|БАЖ|2025|{{cite web|ref = БАЖ| url = https://baj.media/be/silaviki-varvalisja-rjedakcyi-rjegijanalnyh-smi/ |title = Сілавікі ўварваліся ў рэдакцыі рэгіянальных СМІ і абвінавацілі іх у супрацы з Нямеччынай |first = |last = |authorlink = |date = 2025-05-29|work = |publisher = БАЖ|location = |page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = |url-status = |quote =  }}}}
* {{h|БАЖ|2026|{{cite web|ref = БАЖ| url = https://baj.media/be/pamerla-zhonka-rjedaktara/ |title = Памерла жонка і паплечніца рэдактара газеты «Вольнае Глыбокае» |first = |last = |authorlink = |date = 2026-05-27|work = |publisher = БАЖ|location = |page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = |url-status = |quote =  }}}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Скрабатун Уладзімір Іванавіч}}</text>
      <sha1>2l46pbl0lgft34lfkprwqmt8wvi4j59</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Metal Gear Solid 3: Snake Eater</title>
    <ns>0</ns>
    <id>809092</id>
    <revision>
      <id>5153245</id>
      <parentid>5152318</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T18:11:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emilia Noah</username>
        <id>155537</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Зноскі */</comment>
      <origin>5153245</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10092" sha1="3uww6wjnwud3jtvjq6ilqfe101t3vqg" xml:space="preserve">{{да выдалення|машынны недапераклад}}{{Картка гульні}}
'''''Metal Gear Solid 3: Snake Eater'''''{{Efn|Known in Japan as {{nihongo|''Metaru Gia Soriddo Surī Sunēku Ītā''|{{ruby|METAL GEAR SOLID|メタルギアソリッド}}3 {{ruby|SNAKE EATER|スネークイーター}}|extra=&quot;Metal Gear Solid 3: Snake Eater&quot;}}}} гэта [[:en:Action-adventure|прыгодніцкая]] [[:en:Stealth_game|стэлс-гульня]] 2004 года выпуску, распрацаваная і выдадзеная кампаніяй [[:en:Konami|Konami]] для [[:en:PlayStation_2|PlayStation 2]]. Яна была выпушчана напрыканцы 2004 года ў Паўночнай Амерыцы і Японіі, а таксама напачатку 2005 года ў Еўропе і Аўстраліі. Гэта была пятая гульня ''[[:en:Metal_Gear|Metal Gear]]'', напісаная, спрадзюсаваная і зрэжысаваная [[:en:Hideo_Kojima|Хідэа Кадзімай]] і якая з'яўляецца прыквелам да ўсёй серыі ''Metal Gear''. Пашыранае выданне пад назвай '''''Metal Gear Solid 3: Subsistence''''' было выпушчана ў Японіі ў канцы 2005 года, а потым у Паўночнай Амерыцы, Еўропе і Аўстраліі ў 2006 годзе. [[:en:Video_game_remaster|Рэмайстраваная]] версія гульні, '''''Metal Gear Solid 3: Snake Eater - HD Edition''''', пазней была ўлучана ў калекцыю ''[[:en:Metal_Gear_Solid_HD_Collection|Metal Gear Solid HD Collection]]'' для [[:en:PlayStation_3|PlayStation 3]], [[Xbox 360]], і [[PlayStation Vita]], тым часам як перапрацаваная версія пад назвай '''''Metal Gear Solid: Snake Eater 3D''''' была выпушчана для [[:en:Nintendo_3DS|Nintendo 3DS]] у 2012 годзе. ''HD-версія'' гульні была ўлучана ў зборнік ''[[:en:Metal_Gear_Solid:_Master_Collection|Metal Gear Solid: Master Collection Vol. 1]]'' для [[:en:Nintendo_Switch|Nintendo Switch]], [[PlayStation 4]], [[PlayStation 5]], [[Microsoft Windows|Windows]], і [[Xbox Series X and Series S|Xbox Series X/S]] 24 кастрычніка 2023 году.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ign.com/articles/metal-gear-solid-collection-vol-1-confirmed-for-nintendo-switch|title=Metal Gear Solid Collection Vol. 1 Confirmed for Nintendo Switch|author=Yin-Poole|first=Wesley|website=[[IGN]]|date=June 21, 2023|access-date=June 21, 2023}}&lt;/ref&gt; У тым жа годзе Konami анансавала [[:en:Video_game_remake|рэмэйк]] пад назвай ''[[:en:Metal_Gear_Solid_Delta:_Snake_Eater|Metal Gear Solid Delta: Snake Eater]]'', які выйшаў для [[:en:PlayStation_5|PlayStation 5]], [[:en:Xbox_Series_X/S|Xbox Series X/S]] і [[:en:Windows|Windows]] у жніўні 2025 года.

Дзеянні адбываюцца ў 1964 годзе, за 31 год да падзей арыгінальнай ''[[:en:Metal_Gear_(video_game)|Metal Gear]]'', у цэнтры сюжэта аператыўнік FOX пад кодавым імем &quot;[[:en:Big_Boss_(Metal_Gear)|Нэйкед Снэйк]]&quot; (Голы змей), які павінен выратаваць рускага вучонага-ракетчыка Мікалая Сцяпанавіча Сакалова, сабатаваць эксперыментальную суперзброю і забіць свайго былога боса дэзерціра. Тым часам як папярэднія гульні адбываліся галоўным чынам у [[:en:Urban_area|гарадскім]] асяроддзі, ''Snake Eater'' пераносіць гульца ў [[:en:Soviet_Union|савецкія]] джунглі 1960-х гадоў, дзе [[:en:High_tech|высокатэхналагічныя]] атрыбуты найблізшай будучыні з папярэдніх гульняў ''Metal Gear Solid'' змяняюцца дзікай мясцовасцю. Нягледзячы на тое, што навакольнае асяроддзе змянілася, асноўная ўвага ў гульні па-ранейшаму надаецца ўтойлівасці і [[:en:Espionage|інфільтрацыі]] (тактыка пранікнення), захоўваючы пры гэтым уласцівае серыі пачуццё гумару, які ломіць [[:en:Fourth_wall|чацвёртую сцяну.]] Гісторыя ''Snake Eater'' расказваецца праз шматлікія [[:en:Cutscene|кат-сцэны]] і радыёперамовы.

Лічачыся адной з [[:en:List_of_video_games_considered_the_best|найлепшых відэагульняў усіх часоў]], ''Metal Gear Solid 3'' была сустрэта ўхвальнымі водгукамі крытыкаў і мела камерцыйны поспех: па стане на сакавік 2010 года па ўсім свеце было прададзена больш за чатыры мільёны копій.

== Сінопсіс ==

=== Сэтынг ===
''Snake Eater'' адбываецца ў [[:en:Alternate_history|альтэрнатыўнай версіі]] гістарычных падзей, што разгортваюцца на фоне [[:en:Cold_War|Халоднай вайны]] ў 1960-х гадах. Сюжэт гульні выступае ў якасці прыквела да ўсёй серыі ''[[:en:Metal_Gear|Metal Gear]]'', тлумачачы прычыну некаторых падзей, апісаных у папярэдніх гульнях, а таксама з'яўляецца першай храналагічнай часткай ва ўсёахопнай гісторыі Біг Боса

=== Персанажы ===
Пратаганіст ''Snake Eater'', [[:en:Big_Boss_(Metal_Gear)|Нэйкед Снэйк]], вядомы ў наступных гульнях як Біг Бос - малады былы вайсковец [[:en:United_States_Army_Special_Forces|Зялёных берэтаў]], прызначаны да падраздзялення [[:en:Central_Intelligence_Agency|ЦРУ]] &quot;[[:en:List_of_Metal_Gear_characters#FOX|FOX]]&quot;. Падчас сваёй місіі Снэйк атрымлівае падтрымку па рацыі ад іншых членаў падраздзялення FOX: [[:en:List_of_Metal_Gear_characters#Zero|маёр Зіра]] (камандзір FOX, былы баец брытанскай [[:en:Special_Air_Service|Спецыяльнай Aвіяцыйнай Службы]]), які дае Снэйку парады па выкананні місіі і тактыцы бою; [[:en:List_of_Metal_Gear_characters#Para-Medic|Пара-Медык]], якая забяспечвае медыцынскай інфармацыяй, а таксама парадамі па флоры і фауне; і [[:en:List_of_Metal_Gear_characters#Donald_Anderson|Сігінт]], які кансультуе па пытаннях узбраення і рыштунку.

Двума галоўнымі антаганістамі гульні з'яўляюцца - Волгін, палкоўнік ГРУ,  член экстрэмісцкай фракцыі Брэжнева, якая жадае зрынуць Мікіту Хрушчова, каб перадаць уладу Леаніду Брэжневу і Аляксею Касыгіну, і бос, былы настаўнік Нейкеда Снейк і сузаснавальнік падраздзялення FOX. Атрад &quot;Кобра&quot; - спецпадраздзяленне пад камандаваннем боса, у склад якога ўваходзяць:

The End (фінал): масціты снайпер-эксперт, які лічыцца «бацькам сучаснай снайперскай стральбы».

The Fear (Страх): валодае звышнатуральнай гнуткасцю і спрытам.

The Fury( Лютасць): знявечаны былы касманаўт, узброены агнямётам і ранцавым рэактыўным рухавіком.

The Pain (Боль): кіруе роем шэршняў для абароны і напады.

The Sorrow (Смутак): дух памерлага медыума.

Сярод іншых персанажаў — [[:en:List_of_Metal_Gear_characters#Sokolov|доктар Сакалоў]], [[Ядзерная вайна|навуковец-ракетчык]], якога Снэйк павінен выратаваць; навуковец cапернік Аляксандр Гранін; Ева, каханая Снэйка, амерыканскі перабежчык і агент [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі СССР|КДБ]], пасланая яму на дапамогу, і малады ацэлот ( Джош Кітан / Такумі Ямадзакі ), камандзір элітнага падраздзялення ацэлотаў у ГРУ Волгіна. &lt;ref&gt;{{Cite video game|title=Metal Gear Solid 3: Snake Eater}}&lt;/ref&gt;

== Зноскі ==
{{Вонкавыя спасылкі}}
{{ізаляваны артыкул|date=2026-06-07}}

[[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні, распрацаваныя ў Японіі]]
[[Катэгорыя:Відэагульні-прыквелы]]
[[Катэгорыя:Аднакарыстальніцкія камп’ютарныя гульні]]
[[Катэгорыя:Гульні для PlayStation 2]]
[[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні жанру прыгодніцкі экшан]]
[[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2004 года]]
[[Катэгорыя:Артыкулы, якія ўжываюць шаблон Video game reviews у рэжыме адной платформы]]</text>
      <sha1>3uww6wjnwud3jtvjq6ilqfe101t3vqg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Яўгенія Лязо</title>
    <ns>0</ns>
    <id>809133</id>
    <revision>
      <id>5153324</id>
      <parentid>5152643</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T06:03:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Біяграфія */</comment>
      <origin>5153324</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8012" sha1="dxfskxwvncuzr6xrlh4dyl0i4u6d142" xml:space="preserve">{{пісьменнік}}

'''Яўгенія Лязо''', сапраўднае імя '''Яўгенія Дзмітрыеўна Касіловіч''' ({{ВДП}}) — беларуская літаратарка. Аўтарка прозы і паэзіі, крытычных артыкулаў, а таксама навуковых прац па старажытнабеларускай літаратуры.

== Біяграфія ==
Нарадзілася 4 ліпеня 2004 года ў Мінску&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Артыкул|аўтар=Лязо, Я.|загаловак=Пані Канрадайн|год=2023|мова=be|выданне=Маладосць|тып=часопіс|месяц=|чысло=|нумар=5}}&lt;/ref&gt;.

Працавала настаўніцай беларускай мовы і літаратуры СШ № 2 аг. [[Сеніца]] [[Мінскі раён|Мінскага раёна]]&lt;ref&gt;{{Артыкул|аўтар=Бельскі І., Касіловіч Я.|загаловак=Біблейскія вобразы і хрысціянскія матывы ў паэзіі Гальяша Леўчыка|год=2025|мова=be|выданне=Роднае слова|тып=часопіс|месяц=|чысло=|нумар=7}}&lt;/ref&gt;.

У 2025 скончыла [[філалагічны факультэт БДУ]] па спецыяльнасці «Беларуская філалогія». Тэма дыпломнай працы: «„Слова на Антыпасху“ [[Кірыла Тураўскі|Кірыла Тураўскага]]: біблейска-хрысціянская аснова» пад кіраўніцтвам пісьменніка, прафесара [[Аляксандр Іванавіч Бельскі|Аляксандра Бельскага]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://elib.bsu.by/handle/123456789/340117|title=“Слова на Антыпасху” Кірыла Тураўскага: біблейска-хрысціянская аснова: анатацыя да дыпломнай работы}}&lt;/ref&gt;, які таксама суаўтар некалькіх яе літаратуразнаўчых артыкулаў па сучаснай і старажытнай літаратуры&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://rod-slova.by/naviny/anons-lipenskaga-numara-za-2025-g/|title=Анонс ліпеньскага нумара &quot;Роднага слова&quot; за 2025 г.}}&lt;/ref&gt;.

У 2025 годзе паступіла ў магістратуру. Працавала спецыялістам кафедры прыкладной лінгвістыкі філалагічнага факультэта&lt;ref&gt;{{Артыкул|аўтар=Касіловіч, Я.|загаловак=Біблейскія вобразы і матывы ў &quot;Слове на Антыпасху&quot; свяціцеля Кірылы Тураўскага|год=2026|мова=be|выданне=Полымя|тып=часопіс|нумар=2}}&lt;/ref&gt;.

== Творчасць ==
Дэбют у перыядычным друку адбыўся ў часопісе «[[Маладосць (часопіс)|Маладосць]]» у 2023 з публікацыяй першага раздзела [[Рытміка (літаратура)|рытмізаванай]] [[Аповесць|аповесці]] «Час зламанага крыжа» — «Пані Канрадайн»&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Цалкам твор выйшаў у першым зборніку «Пальба па галубах»&lt;ref&gt;{{Кніга|аўтар=Лязо, Я.|загаловак=Пальба па галубах|год=2023}}&lt;/ref&gt;. У гэтым жа годзе адбылася прэзентацыя выдання ў літаратурным клубе «Вежа» на філалагічным факультэце БДУ. У сваёй рэцэнзіі, апублікаванай у «Маладосці», Дзмітрый Цалко піша пра жанравую спецыфіку твораў, якія напісаны [[верлібр]]ам&lt;ref&gt;{{Артыкул|аўтар=Цалко, Дз.|загаловак=Ваўкі і галубы|год=2024|мова=be|выданне=Маладосць|тып=часопіс|нумар=4}}&lt;/ref&gt;.

У інтэрв’ю газеце «[[Звязда (газета)|Звязда]]» галоўны рэдактар «Маладосці» Вольга Рацэвіч таксама адзначае незвычайны вершаваны памер аўтара:

«Не так даўно ў рэдакцыю „Маладосці“ даслала вершы студэнтка другога курса БДУ Яўгенія Касіловіч. Што здзівіла: яны напісаныя [[гекзаметр]]ам — амаль забытым антычным метрам. Цікавы і даволі складаны выбар 20-гадовай дзяўчыны»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=http://www.oo-spb.by/index.php?id=4236|title=Вольга Рацэвіч аб літаб’яднаннях і конкурсе «БрамаМар»|website=www.oo-spb.by|access-date=2026-06-08}}&lt;/ref&gt;.

== Бібліяграфія ==
* «Пальба па галубах» (2023, зборнік паэзіі)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://archive.org/details/jauhienija-liazo-palba-pa-halubach|title=Яўгенія Лязо - Пальба па галубах (Jauhienija Liazo - Palba pa halubach) : Яўгенія Лязо Jauhienija Liazo : Free Download, Borrow, and Streaming|website=Internet Archive|access-date=2026-06-08}}&lt;/ref&gt;
* «Гульня з агнём» (2024)&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=http://archive.org/details/jauhienija-liazo-hulnia-z-ahniom|аўтар=Яўгенія Лязо Jauhienija Liazo|загаловак=Яўгенія Лязо - Гульня з агнём (Jauhienija Liazo - Hulnia z ahniom)|год=2024}}&lt;/ref&gt;

=== Публікацыі ===
* Маладосць 2022 № 10. Анкета
* Маладосць 2023 № 5. Пані Канрадайн (урывак з паэмы)
* Маладосць 2024 № 1. Максім Ісаеў: У пошуках страчанага золата Чынгісхана (рэцэнзія)
* Роднае слова 2025 № 7. Біблейскія вобразы і хрысціянскія матывы ў паэзіі Гальяша Леўчыка (суаўтар праф. Алесь Бельскі) (навуковы артыкул)
* Маладосць 2025 № 7. Шкло, святло і робаты (рэцэнзія)
* Маладосць 2025 № 8. Фантастычныя беражніцы і дзе яны жывуць (рэцэнзія)
* Полымя 2025 № 9. Самы галоўны скарб (рэцэнзія)
* Маладосць 2025 № 12. Гульня з агнём (вершы)
* Маладосць 2026 № 1. Паразумецца з Цмокам (рэцэнзія)
* Полымя 2026 № 2. Біблейскія вобразы і матывы ў «Слове на Антыпасху» Свяціцеля Кірылы Тураўскага (навуковы артыкул)
* Полымя 2026 № 5. Слова цэліць, як куля (рэцэнзія)
* Маладосць 2026 № 5. На памежжы ўсіх узростаў (рэцэнзія)

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі XXI стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Пісьменніцы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Пісьменніцы XXI стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Паэтэсы Беларусі XXI стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Паэтэсы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Паэты XXI стагоддзя]]</text>
      <sha1>dxfskxwvncuzr6xrlh4dyl0i4u6d142</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Джунглі-банда: Фільм</title>
    <ns>0</ns>
    <id>809164</id>
    <revision>
      <id>5153298</id>
      <parentid>5152730</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T22:41:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NarcisoFan2026</username>
        <id>169322</id>
      </contributor>
      <comment>нет</comment>
      <origin>5153298</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="711" sha1="juv369skvvpogbhjd6mwzlrgk4y0ydx" xml:space="preserve">{{Фільм}}
'''Джунглі-банда: Фільм''' ({{lang-fr|Les As de la Jungle}}) — французскі анімацыйны [[прыгодніцкі|прыгодніцкі]] [[камедыйны]] фільм [[2017]] года рэжысёра [[Давіда Ало]].

== Харатэрс ==
* '''Морыс'''
* '''Джуніёр'''
* '''Мігель'''
* '''Бэтарэя'''
* '''Гілберт'''
* '''Ал'''
* '''Боб'''
* '''Кул'''

== Заўвага ==

{{ізаляваны артыкул|date=2026-06-08}}

[[Катэгорыя:Фільмы 2017 года]]
[[Катэгорыя:Фільмы Францыі 2017 года]]
[[Катэгорыя:Мультфільмы 2017 года]]</text>
      <sha1>juv369skvvpogbhjd6mwzlrgk4y0ydx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Джэрард Батлер</title>
    <ns>0</ns>
    <id>809227</id>
    <revision>
      <id>5153195</id>
      <parentid>5152904</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T15:03:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Фільмаграфія */ афармленне</comment>
      <origin>5153195</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7352" sha1="4a3qpl05xzun1ejcrtk9vgaq2jbj20z" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Батлер}}
{{Кінематаграфіст
|Гады актыўнасці=1992 – наш час
}}

'''Джэрард Джэймс Батлер''' ({{Lang-en|Gerard James Butler}}; {{ВД-Прэамбула}}) — [[Шатландыя|шатландскі]] {{Акцёр|Вялікабрытаніі|XX стагоддзя|XXI стагоддзя}} і {{Кінапрадзюсар|Вялікабрытаніі|XX стагоддзя}}. Пасля вывучэння [[Юрыспрудэнцыя|права]] ў сярэдзіне 1990-х гадоў звярнуўся да акцёрства, атрымаўшы невялікія ролі ў такіх кінастужках, як «{{Не перакладзена 5|Місіс Браўн|4=Mrs Brown}}» (1997), «{{Не перакладзена 5|Заўтра ніколі не памрэ|4=Tomorrow Never Dies}}» (1997) і «{{Не перакладзена 5|Мумія: Прынц Егіпта|4=Tale of the Mummy}}» (1998). У 2000 годзе зыграў [[Дракула|графа Дракулу]] ў гатычным фільме жахаў «{{Не перакладзена 5|Дракула 2000|4=Dracula 2000}}». Зыграў [[Атыла|Атылу]] ў [[міні-серыял]]е «{{Не перакладзена 5|Атыла (міні-серыял)|Атыла|4=Attila (miniseries)}}» (2001), затым з’явіўся ў фільмах «{{Не перакладзена 5|Панаванне агню (фільм)|Панаванне агню|4=Reign of Fire (film)}}» (2002) і «{{Не перакладзена 5|Лара Крофт: Раскрадальніца магільняў — Калыска жыцця|4=Lara Croft: Tomb Raider – The Cradle of Life}}» (2003), перш чым зняцца ў [[Кінафантастыка|навукова-фантастычным фільме]] «{{Не перакладзена 5|Храналогія (фільм, 2003)|Храналогія|4=Timeline (2003 film)}}» (2003)&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm0124930/|title=Gerard Butler {{!}} Biography|website=www.imdb.com|access-date=2026-06-09}}&lt;/ref&gt;.

Батлер атрымаў шырокае прызнанне дзякуючы ролі [[Леанід I|цара Леаніда]] у [[Ваенны фільм|ваенным фільме]] [[Зак Снайдэр|Зака Снайдэра]] «{{Не перакладзена 5|300 спартанцаў (фільм)|300 спартанцаў|4=300 (film)}}» (2006). У 2010 годзе пачаў агучваць персанажаў [[Франшыза|франшызы]] «{{Не перакладзена 5|Як прыручыць дракона (франшыза)|Як прыручыць дракона|4=How to Train Your Dragon}}». Таксама ў 2010-я гады сыграў агента [[Сакрэтная служба ЗША|Сакрэтнай службы]] ў серыі [[Баявік (кінажанр)|баевікоў]] «{{Не перакладзена 5|Падзенне (франшыза)|Падзенне|4=Has Fallen}}», ваеннага кіраўніка ў фільме «{{Не перакладзена 5|Карыялан (фільм)|Карыялан|4=Coriolanus (film)}}» (2011) і [[Сэм Чылдэрз|Сэма Чылдэрза]] у баевіку «{{Не перакладзена 5|Прапаведнік з кулямётам|4=Machine Gun Preacher}}» (2011)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Біяграфія ==
Батлер нарадзіўся ў горадзе [[Пейслі]], [[Шатландыя]]&lt;ref name=&quot;esq&quot;&gt;{{cite web|lang=en|url=http://www.esquire.com/features/gerard-butler-interview-0809-2|title=300 Things We Didn't Know About Gerard Butler|date=13 чэрвеня 2009|publisher=Esquire.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20100330201934/http://www.esquire.com/features/gerard-butler-interview-0809-2|archive-date=30 сакавіка 2010|access-date=2026-06-09|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Ён быў малодшым з трох дзяцей Маргарэт і Эдварда Батлераў&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/film/starsandstories/5836476/Gerard-Butler-interview-for-The-Ugly-Truth.html|title=Gerard Butler interview for The Ugly Truth|date=2009-07-19|publisher=The Daily Telegraph|access-date=2026-06-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://wrathofgods.com/gerard-butler-interview/|title=Gerard Butler {{!}} Gerard Butler in Wrath of Gods|website=wrathofgods.com|access-date=2026-06-09}}&lt;/ref&gt;, якія былі [[Рымска-Каталіцкая царква|католікамі]] [[Ірландцы|ірландскага паходжання]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=MJJmoYp_2tw|title=Gerard Butler Apologises for Irish Accent|last=Movies Ireland|date=2009-01-26|access-date=2026-06-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Gerard Butler: 'Why I am still single'|url=http://www.no1magazine.co.uk/interviews/60_gerardbutler.html|access-date=9 чэрвеня 2026|publisher=Now Magazine|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150330034813/http://www.no1magazine.co.uk/interviews/60_gerardbutler.html|archive-date=30 сакавіка 2015}}&lt;/ref&gt;. Калі Джэрарду было шэсць месяцаў, сям’я пераехала ў [[Манрэаль]], [[Канада]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.hellomagazine.com/profiles/20091008956/gerard-butler/|title=Gerard Butler - Biography|website=HELLO!|date=2009-10-08|access-date=2026-06-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Daily News. «[http://www.dailynews.com/celebrities/ci_12901408 Gerard Butler breaks the mold] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100304143137/http://www.dailynews.com/celebrities/ci_12901408|date=4 сакавіка 2010}}»&lt;/ref&gt;. Праз год шлюб бацькоў распаўся, і маці вярнулася з Джэйсам у Шатландыю&lt;ref name=&quot;telegraph&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/film/starsandstories/5836476/Gerard-Butler-interview-for-The-Ugly-Truth.htm|title=Gerard Butler interview for The Ugly Truth|first=Chloe|last=Fox|work=Daily Telegraph|date=20 ліпеня 2009|archive-date=4 сакавіка 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100304140942/http://www.telegraph.co.uk/culture/film/starsandstories/5836476/Gerard-Butler-interview-for-The-Ugly-Truth.html}}&lt;/ref&gt;.

== Абраная фільмаграфія ==
{{УФільмеВерх}}
{{У фільме|2009|[[Законапаслухмяны грамадзянін]]|Law Abiding Citizen|Клайд Шэлтан}}
{{УФільмеНіз}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{Imdb імя|0124930}}

{{Вонкавыя спасылкі}}

{{DEFAULTSORT:Батлер Джэрард}}
[[Катэгорыя:Выпускнікі ўніверсітэта Глазга]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1969 годзе]]
[[Катэгорыя:Акцёры тэатра Вялікабрытаніі]]
[[Катэгорыя:Акцёры тэлебачання Вялікабрытаніі]]
[[Катэгорыя:Акцёры агучвання Вялікабрытаніі]]</text>
      <sha1>4a3qpl05xzun1ejcrtk9vgaq2jbj20z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дрозды (гурт)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>809242</id>
    <revision>
      <id>5153306</id>
      <parentid>5152936</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T23:51:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KrBot</username>
        <id>24355</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+ {{ізаляваны артыкул}}</comment>
      <origin>5153306</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6618" sha1="1wll6744ekcbvvvcdbm93p1opopcpob" xml:space="preserve">{{Іншыя значэнні|Дразды}}{{Музычны калектыў
| Назва = «Дразды»
| Фота = 
| Подпіс = 
| Гады = 2005-цяпер
| Адкуль = [[Беларусь]], [[Мінск]]
| Мова = [[расійская мова|расійская]],&lt;br&gt;[[Беларуская мова|беларуская]]
| Жанр = 
| Выдавец = 
| Іншыя праекты = 
| Удзельнікі = [[Віталь Карпанаў]] і інш.
| Былыя_ўдзельнікі = 
| Сайт = drozdymusic.ru
}}'''Дрозды'''&lt;ref&gt;назва гурта напісана рускай мовай у тым ліку [https://music.apple.com/ru/artist/дрозды/1457552035 на анлайн-пляцоўках] і вокладках беларускамоўных рэлізаў&lt;/ref&gt; — беларускі гурт, створаны ў 2005 годзе.

== Гісторыя ==
Заснаваны ў 2005 годзе студэнтамі [[Беларуская дзяржаўная акадэмія музыкі|Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі]] Віталём Карпанавым і Ільлём Нямыткам. У тым жа годзе ў Кіеве выйшаў дэбютны альбом «Прилетели». Пачыналі з выключна расійскамоўнай творчасці. У 2013 годзе выканалі першую беларускую песню «Каханая дзяўчына»&lt;ref name=&quot;тузінвёсак&quot; /&gt;, напісаную яшчэ ў школьныя часы для гурта Віталя Карпанава «ГБС» (Героі будучага стагодздзя)&lt;ref name=&quot;сямейная&quot; /&gt;.

Шмат гастралюе па беларускіх мястэчках, выконвае патрыятычныя сьпевы, падтрымлівае дзейную ўладу&lt;ref name=&quot;katolik&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;сьпяваюць&quot; /&gt;.

== Склад ==

* Віталь Карпанаў (вакал, балалайка)
* Ільля Нямыцька (баян)
* Андрэй Маўрын (бубны)
* Сяргей Храмцоў (бас-гітара)

== Дыскаграфія ==

* Прилетели (2005)
* Любовник-герой (2008)
* Три рубля (2012)
* Счастье (2014)
* Не танцую (2020)
* Всё будет ОК! Новогодние песни (2020)
* Концерт в Друзьях (2021)
* Хачу дамоў (2023)
* Беларусь, ты — мая! (2023)
* Маё дзяцінства (2024)

== Прэміі і ўзнагароды ==

* 3-е месца і прыз глядацкіх сымпатый музычнага конкурсу «5 звёзд» (2005, Сочы, Расія)
* Прэмія ўрада Рэспублікі Беларусь за песню і кліп «Увезу в деревню» (2015)

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|refs=&lt;ref name=&quot;сьпяваюць&quot;&gt;{{Спасылка | аўтар = Сямён Чугун.| прозьвішча = Чугун| імя = Сямён| аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 2 верасьня 2023| url = https://belsat.eu/news/01-09-2023-dyk-pra-shto-spyavayuts-drazdy-i-chym-yany-zatsikavili-prapagandystau| копія = | дата копіі = | загаловак = Дык пра што сьпяваюць „Дразды“ і чым зацікавілі прапагандыстаў?| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Белсат]]| дата доступу = 10 кастрычніка 2023 | мова = | камэнтар = }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;сямейная&quot;&gt;{{Спасылка | аўтар = Надзея Зуева.| прозьвішча = Зуева| імя = Надзея| аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 23 сьнежня 2022| url = https://zviazda.by/be/news/20221221/1671633459-vital-karpanau-nikoli-ne-saromeusya-shto-ya-z-vyoski-u-chym-sakret| копія = | дата копіі = | загаловак = Віталь Карпанаў: Ніколі не саромеўся, што я зь вёскі| фармат = | назва праекту = Сямейная газэта| выдавец = [[Зьвязда]]| дата доступу = 10 кастрычніка 2023 | мова = | камэнтар = }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;тузінвёсак&quot;&gt;{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 13 верасьня 2017| url = https://old.tuzinfm.by/videos/3960/vioska.html| копія = | дата копіі = | загаловак = Віталь Карпанаў: „Жыве беларуская вёска!“ (прэм’ера)| фармат = | назва праекту = [[TuzinFM]]| выдавец = | дата доступу = 10 кастрычніка 2023 | мова = | камэнтар = }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;katolik&quot;&gt;{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 20 ліпеня 2023| url = https://katolik.life/bel/news/sotsium/item/5105-dali-kantsert-pry-tsarkve-nastupny-pry-kastsjole-gurt-drazdy-pachali-zaprashats-na-religijnyya-merapryemstvy.html| копія = | дата копіі = | загаловак = Канцэрт пры царкве, пры касьцёле. Гурт „Дразды“ пачалі запрашаць на рэлігійныя мерапрыемствы| фармат = | назва праекту = Соцыюм| выдавец = Katolik.life| дата доступу = 10 кастрычніка 2023 | мова = | камэнтар = }}&lt;/ref&gt;}}

== Спасылкі ==

* {{Facebook|drazdy|Гурт „Дразды“}}
* [https://vk.com/drazdy Гурт „Дразды“] [[VK|УКантакце]]
* [https://m.ok.ru/profile/346327729181 Гурт «Дразды»] у [[Одноклассники|Аднакласніках]]
* [https://web.archive.org/web/20231010170509/https://www.dokshitsy.by/2023/01/drozdy-dali-ognya-v-dokshicax/ «Дразды» далі вагню ў Докшыцах] // «Родныя вытокі», 30 студзеня 2023

{{Вонкавыя спасылкі}}
{{ізаляваны артыкул|date=2026-06-10}}

[[Катэгорыя:Гурты Мінскай вобласці]]
[[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2005 годзе]]
[[Катэгорыя:Поп-гурты Беларусі]]</text>
      <sha1>1wll6744ekcbvvvcdbm93p1opopcpob</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sp5der</title>
    <ns>0</ns>
    <id>809267</id>
    <revision>
      <id>5153305</id>
      <parentid>5153092</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T23:50:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KrBot</username>
        <id>24355</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+ {{ізаляваны артыкул}}</comment>
      <origin>5153305</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3256" sha1="6i0sucpjh27djvmveu9fidkukevj1ur" xml:space="preserve">'''Sp5der''' — амерыканскі стрытвэр- і модны брэнд, заснаваны ў 2019 годзе амерыканскім рэперам Джэфры Ламарам Уільямсам. Штаб-кватэра брэнда знаходзіцца ў [[Лос-Анджэлес|Лос-Анджэлесе, штат Каліфорнія]], а карані — у [[Атланта|Атланце, штат Джорджыя]].
[[Файл:Sp5der-Beluga-Tracksuit-Gold-1.webp|alt=Sp5der Beluga Tracksuit Gold|міні|{{Center|Спортыўны камплект Sp5der}}]]
Да 2023 года Sp5der выйшаў на сусветны рынак, пашырыўшы яго за межы Злучаных Штатаў на Азію і Еўропу. У 2024 годзе Sp5der прадставіў калекцыю падчас Тыдня моды ў Нью-Ёрку. Брэнд паказаў больш за 35 дызайнаў для мужчын і жанчын. &lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.thecoolhour.com/sp5der-fw24-nocturnal-highway-makes-nyfw-runway-debut/?|title=SP5DER FW24 &quot;Nocturnal Highway&quot; Makes NYFW Runway Debut|website=www.thecoolhour.com|author=Yuna Seong|date=2024-09-10|access-date=2025-02-24}}&lt;/ref&gt; З 5 па 10 мая 2026 года SP5DER распачаў шасцідзённае разгортванне, якое ўключала штодзённыя анлайн-рэлізы і фізічнае мерапрыемства ў [[Нью-Ёрк|Нью-Ёрку]].&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://hypebeast.com/2026/5/sp5der-worldwide-five-day-nyc-popup|title=How To Secure the SP5DER &quot;Worldwide Five Day&quot; Drops and NYC Pop-Up Exclusives|website=Hypebeast
|access-date=2026-05-04}}&lt;/ref&gt;

== Як адрозніць падробку ==

* Аўтэнтычныя худзі Sp5der важыць 23 унцыі (каля 780 г/м²), і выраблены з цяжкага амерыканскага флісу.
* Вага [[Фліс|флісу]] — 780 г/м². Падробленая флісавая куртка важыць менш за 600 г (розмер M).
* Сапраўдныя цэны пачынаюцца ад 200 долараў на афіцыйным сайце kingspider.co. Прадукцыю таксама можна набыць па больш высокай цане на [[eBay]], StockX і Grail.
* Знешні бок сапраўднага Sp5der — плоскі [[трыкатаж]] з французскага трыліну або флісу — ніколі не з [[плюш|плюшу]], ніколі не пухнаты. Унутраны бок шліфаваны: кароткі ворс, мяккі навобмацак, з вышыняй ворсу 1–2 мм.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://dripheat.com/blog/should-a-real-sp5der-hoodie-feel-soft-or-rough-texture-guide/|title=Should a Real Sp5der Hoodie Feel Soft or Rough?|website=dripheat.com|date=2026-06-08|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;

== Зноскі ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==

* [https://spiderhoodieshop.org Афіцыйны дыстрыб'ютар Sp5der]

{{ізаляваны артыкул|date=2026-06-10}}

[[Катэгорыя:Гандлёвыя маркі ЗША]]</text>
      <sha1>6i0sucpjh27djvmveu9fidkukevj1ur</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вораг грамадства (фільм, 1931)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>809274</id>
    <revision>
      <id>5153318</id>
      <parentid>5153104</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T03:38:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <origin>5153318</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1888" sha1="0pc4q1dqtldztref3c2zemxkvodytjc" xml:space="preserve">{{Фільм}}
'''«Вораг грамадства»''' ({{lang-en|The Public Enemy}}, у Вялікабрытаніі — Enemies of the Public, «Ворагі грамадства») (1931) — класічная чорна-белая гангстарская драма [[Уільям Уэлман|Уільяма Уэлмана]], экранізацыя неапублікаванага твора «Піва і кроў» двух газетчыкаў — Джона Брайды і Кубэ Капонэ, якая працуе ў Чыкага. Галоўныя ролі выканалі [[Джэймс Кэгні]] і [[Эдвард Вудс]]. Намінант на прэмію «[[Оскар]]» за «Найлепшы арыгінальны сюжэт».

«Вораг грамадства» — адзін з фільмаў своеасаблівай трылогіі (разам з «Тварам са шрамам» і «Маленькім Цэзарам»), якімі Галівуд адгукнуўся на разгул злачыннасці ў гады Вялікай дэпрэсіі.

У 1998 годзе ўключаны ў Нацыянальны рэестр фільмаў, валодаючы «культурным, гістарычным або эстэтычным значэннем».

Па версіі Амерыканскага інстытута кіно карціна займае шэраг месцаў:

* 8-е месца спісу мужчын 100 зорак (Джэймс Кэгні)
* 42-е месца ў спісе зладзеяў спісу 100 герояў і зладзеяў (Том Паўэрс)
* 8-е месца ў спісе «10 найлепшых гангстарскіх фільмаў» 10 фільмаў з 10 жанраў.
{{зноскі}}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Фільмы 1931 года]]</text>
      <sha1>0pc4q1dqtldztref3c2zemxkvodytjc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Каланізацыя Стэпавай Украіны ў XVI–XVIII стагоддзях</title>
    <ns>0</ns>
    <id>809277</id>
    <revision>
      <id>5153304</id>
      <parentid>5153130</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T23:50:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KrBot</username>
        <id>24355</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+ {{ізаляваны артыкул}}</comment>
      <origin>5153304</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26227" sha1="t6uqpijeujveag4303crxahcsm8mb39" xml:space="preserve">'''Каланізацыя Стэпавай Украіны ў XVI–XVIII стагоддзях''' .

== Пачаткі ==
[[Файл:Lob_Карта_татарских_княжеств_XV_в.svg|справа|міні|250x250пкс|Мапа татарскіх княстваў у Чарнігава-Северскай зямлі ў першай палове XV стагоддзя паводле Станіслава Кучынскага.]]
Мангола-татарскія заваёвы ва [[Усходняя Еўропа|Усходняй]] і [[Цэнтральная Еўропа|Цэнтральнай Еўропе]] прывялі да буйных палітычных і дэмаграфічных зменаў. Пад ціскам войскаў [[Батый|Батыя]] значная частка насельніцтва са стэпавай і лесастэпавай зон адышла ў больш абароненыя месцы ў Карпатах, на сучасныя землі [[Палессе|Палесся]], Беларусі і Расеі, што прывяло да абязлюднення не толькі Паўночнага Прычарнамор'я, але і паўднёварускіх княстваў, якія ўваходзілі ў склад [[Залатая Арда|Залатой Арды]]. Татары пасцілі на гэтых абшарах быдла і палявалі.

Вялікалітоўскія князі, пасля бітвы на [[Бітва на Сініх Водах (1362)|Сініх водах]] пасадзіўшы прадстаўнікоў сваіх дынастый у Кіеве і на Валыні ўмацоўваючы паўднёвыя межы сваёй дзяржавы, будавалі ўмацаваныя [[Крэпасць|крэпасці]] ў [[Подністров'я (регіон)|Прыднястроўі]], на ўзбярэжжы [[Чорнае мора|Чорнага мора]], у Падняпроўі і размяшчалі ў іх [[Гарнізон|гарнізоны]]. Гэта спрыяла перасяленню пераважна ўкраінскага насельніцтва ў стэпавую зону. Аднак гэты працэс аказаўся даволі кароткачасовым. Ужо ў канцы XV стагоддзя пад ціскам асманска-татарскай экспансіі Літва губляла свае пазіцыі ў Прычарнамор'і. У [[1482|1482 годзе]] крымскі хан [[Менглі-Гірэй I|Менглі I Герай]] падчас паходу на [[Кіеў]] з вялікім войскам спустошыў значную частку паселішчаў Стэпавай Украіны. Пасля гэтага паходу адбыўся шэраг іншых набегаў крымскіх орд на розныя рэгіёны Украіны, пад ударамі якіх украінскае насельніцтва было вымушана адступаць у больш абароненыя месцы. Таму за Паўночным Прычарнамор'ем замацавалася назва [[Дзікае поле|«Дзікае поле»]], а ў рускай дакументацыі — «Поле».

Каб змагацца з экспансіянісцкімі памкненнямі асманска-татарскіх феадалаў, магнаты ВКЛ на правым беразе [[Дняпро|Дняпра]] з канца XIV стагоддзя пачалі будаваць новыя замкі, а для іх абароны фармавалі з падданых легкай кавалерыі - [[Казацтва|казацкія]] атрады, вызваляючы казакоў ад сялянскіх павіннасцей. Запрыгоньванне сялян і натуральны прырост насельніцтва выклікалі масавыя ўцёкі ад сваіх паноў на ўскраіны і паступовае засваенне незаселеных раёнаў.

Важную ролю ў пранікненні хрысціянскага насельніцтва ў прычарнаморскія стэпы адыграла [[Запарожская Сеч|Запароская Сеч]] . Пабудаваная за дняпроўскімі парогамі на Ніжняй плыні Дняпра &quot;Нізе&quot;, Сеч з другой паловы [[XVI стагоддзе|XVI стагоддзя]] стала не толькі цэнтрам казацтва, але і фарпостам і абаронай народнай каланізацыі прычарнаморскіх стэпаў. Тыя, каго выгналі са сваіх аселых месцаў як сацыяльным, так і нацыянальным прыгнётам, шукалі прытулку на Запарожжы. Тут яны станавіліся не толькі воінамі — ахоўнікамі сваёй зямлі, але і распрацоўшчыкамі прыродных рэсурсаў рэгіёна.

У XV стагоддзі ўкраінскія сяляне ўсё часцей уцякалі ад сваіх паноў, галоўным чынам з заходніх і беларускіх абласцей ВКЛ, дзе феадальны прыгнёт быў больш жорсткім. Са свайго боку, феадалы ўсходніх абласцей сучаснай Украіны, маючы патрэбу ў рабочай сіле, спрабавалі прыцягнуць уцекачоў у свае маёнткі рознымі прывілеямі і абяцаннямі. Гэта рабілі і кіраўнікі маёнткаў магнаты Вялікага княства Літоўскага, а пазней Кароны Польскай (Вішнявецкія, Любамірскія, Копці, Катлы, Балабаны), якім належалі велізарныя зямельныя ўчасткі; эканамічнае асваенне гэтых участкаў расцягнулася надоўга. У ім удзельнічалі тысячы і тысячы людзей, значную частку якіх складалі перасяленцы з Заходняга Палесся і навакольных тэрыторый сучаснай Гомельшчыны і Смаленшчыны

Беларускія сяляне якіх на украінцы называлі  &quot;літвінамі&quot; прынеслі з сабой касу з большым касавішчам і серп, якія называліся &quot;літоўскімі&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.polissya.eu/2007/03/pohodzhennja-nazv-sil-sivershhyny.html|title=Історія, походження назв міст, сіл і річок Чернігівщини та Сіверщини|archive-url=https://web.archive.org/web/20121126081221/http://www.polissya.eu/2007/03/pohodzhennja-nazv-sil-sivershhyny.html|archive-date=26 листопада 2012|access-date=24 січня 2013}}&lt;/ref&gt;.

Пасля няўдач у [[Паўстанне Хмяльніцкага|Вызваленчай вайне]] супраць Польшчы, вяртання шляхты і паваеннага ўладкавання у спраў яе інтарэсах на [[Валынь]], [[Падолле]] і [[Правабярэжная Украіна|Правабярэжную Украіну, а з іншага боку,]] стварэння [[Гетманшчына|Гетманшчыны]] і прапагандысцкіх гульняў Масквы міграцыйныя працэсы ва Украіне ўзмацніліся. Пачалася масавая міграцыя ўкраінскага насельніцтва на [[Левабярэжная Украіна|левабярэжжа]] і ў стэпавую зону. Дзякуючы гэтаму актыўна асвойвалася міжрэчча Дняпра і [[Дон|Дона]]. Гэта дазволіла царскаму ўраду пачаць рэалізацыю вылучаных у [[1640-я|40-х гадах]] XVII стагоддзя планаў па будаўніцтве ў гэтай мясцовасці ўмацаваных паселішчаў — фарпостаў расійскай урадавай каланізацыі ва ўсходняй частцы Запарожскіх вольнасцяў ([[Маяк]], Саляны - Тор, [[Гарадок (значэнні)|Гарадок]] — у Падонцоўе, [[Багародзіцк]] і [[Сергіївськ|Сергіеўск]] — у Падняпроўі), што яшчэ больш актывізавала засваенне стэпавай часткі левага берага Дняпра.

Разгром царскімі войскамі Старой Сечы, пераход запарожцаў у межы [[Крымскае ханства|Крымскага ханства]], і, нарэшце, перанос межаў Расіі з узбярэжжа [[Азоўскае мора|Азоўскага мора]] ў міжрэчча Арла і [[Самара (прыток Дняпра)|Самары]] пасля няўдач [[Пётр I (імператар расійскі)|Пятра I]] на [[Прут|Пруце]] затармазілі засяленне рэгіёна і прывялі да скарачэння колькасці яго насельніцтва.

== Уздым імперскай каланізацыі. Новасербія. ==
З канца 1720-х — пачатку [[1730-я|1730-х гадоў]] пачалося далейшае засяленне [[Стэп|стэпаў]], звязанае са стыхійнай міграцыяй [[Украінцы|украінцаў]] на поўдзень, арганізаваным перасяленнем [[Дзяржаўныя сяляне (Расійская імперыя)|дзяржаўных сялян]] царскім урадам, вяртаннем [[Запарожская Сеч|казакоў]] на старыя месцы і засяленнем на поўдні перасяленцаў з суседніх дзяржаў. На гэты працэс істотна паўплываў перанос расійска-асманскай мяжы пасля вайны [[1735|1735–1739]] [[1739|гадоў]] з міжрэчча Арла і Самары да ўзбярэжжа Азоўскага мора.

Каб паскорыць засяленне рэгіёна і ўмацаваць свае пазіцыі ў Прычарнамор'і, царскі ўрад у [[1750-я|1750-х гадах]] звярнуўся да пасялення тут замежных вайскоўцаў ([[Сербы|сербаў]], [[Харваты|харватаў]], [[Македонцы|македонцаў]], [[Малдаване|малдаван]] і іншых), якія пагадзіліся перайсці на ваенную службу ў Расію і пасяліцца на яе ўскраінах, а таксама рускіх [[Стараверства|раскольнікаў]], якія пражывалі ў Рэчы Паспалітай і [[Асманская імперыя|Асманскай імперыі]] . З замежных вайскоўцаў было вырашана сфарміраваць два ваенна-сельскагаспадарчыя паселішчы (Новая Сербія і [[1735|Славянская Сербія) і размясціць іх на флангах пабудаванай у 1731-1735 гадах украінскай лініі]] , [[1731|каб]] ''такім'' чынам прыкрыць паўднёвыя рубяжы і ўзмацніць ціск на Запарожжа. Паколькі неабходная колькасць замежнікаў для ўкамплектавання 4 палкоў не была сабраная, царскі ўрад дазволіў запісвацца ў іх мясцовым жыхарам і перасяленцам з іншых рэгіёнаў Украіны і суседніх дзяржаў, за выключэннем памешчыцкіх сялян, якія пражывалі пад сваімі гаспадарамі больш за 10 гадоў. Аднак масавая дзяржаўная каланізацыя пачалася толькі пасля ліквідацыі Запарожскай Сечы.

== Пасяленне ==
У [[1776|1776-1782 гадах]] у межах [[Азоўская губерня|Азоўскай]] і [[Наварасійская губерня|Наварасійскай губерняў]], створаных на Запарожскіх землях[[1782|,]] было заснавана 569 паселішчаў, у тым ліку 488 на землях, якія належалі да [[Кіш|коша]]. Сярод іх 478 знаходзіліся ў прыватнай уласнасці. На пачатак 1784 года ў Екацярынаслаўскім намесніцтве, у якое ўваходзілі Азоўская і Наварасійская губерні, налічвалася 2209 паселішчаў, у тым ліку 45 гарадскіх, у якіх пражывала 708 190 чалавек. Сярод іх украінцы складалі 73,77%, расіяне — 12,23, малдаване і румыны — 6,22, грэкі — 3,47, армяне — 2,62, а астатнія (прадстаўнікі больш чым 30 этнічных груп) складалі толькі 1,69%. Такім чынам, асноўны цяжар развіцця рэгіёна на пачатковым этапе ляжаў на ўкраінцах. Да канца XVIII стагоддзя насельніцтва ў рэгіёне дасягнула амаль 1 мільёна чалавек, але доля ўкраінцаў знізілася да 64,76%.

Праект П. Румянцава-Задунайскага па перасяленні хрысціян з Крыма адпавядаў намерам Кацярыны II анексаваць Крым і каланізаваць стэпавую Украіну. 9 сакавіка 1778 г. імператрыца падпісала два рэскрыпты на імёны П. Румянцава і Г. Пацёмкіна з загадам перасяліць усіх хрысціян (грэкаў, грузінаў, армян і валахаў), якія пражывалі ў Крыме, на свабодныя землі Наварасійскай губерні і Азоўскай губерні. Рэалізацыя гэтых планаў была даручана генерал-лейтэнанту князю О. Празароўскаму, а з красавіка 1778 г. — генерал-лейтэнанту графу О. Сувораву.

Агітацыя за перасяленне суправаджалася прамым і ўскосным прымусам праз распаўсюджванне дэзінфармацыі і выкарыстанне пагроз з боку расійскіх урадавых чыноўнікаў і іх эмісараў. Аднак значная колькасць хрысціян станоўча ставілася да прыняцця расійскага грамадзянства, свядома ідучы на матэрыяльныя ахвяры. Асноўнымі матывамі іх выбару былі магчымасць пазбавіцца ад наступстваў палітычнай і эканамічнай нестабільнасці на радзіме, а таксама перспектыва атрымання ад расійскага ўрада значных сацыяльна-эканамічных выгод, звязаных з набыццём статусу замежных пасяленцаў у адпаведнасці з расійскімі законамі (1751, 1762 і 1763 гг.): прадастаўленне павялічаных зямельных надзелаў, доўгатэрміновае вызваленне ад падаткаў і павіннасці і г.д. Акрамя таго, крымскія хрысціяне патрабавалі, каб асобная царская грамата гарантавала ім свабоднае эканамічнае, эканамічнае, культурнае і нацыянальнае развіццё на ўмовах адміністрацыйнай, судовай і канфесійнай аўтаноміі (сярод найважнейшых патрабаванняў — перасяленне за кошт расійскай дзяржаўнай казны; магчымасць стварэння паселішча на аснове адміністрацыйна-тэрытарыяльнай аўтаноміі, кіраванай уласным абраным органам самакіравання; пастаяннае вызваленне ад павіннасці і на 10 гадоў ад усіх падаткаў і г.д.).

Перасяленчая кампанія пачалася 28 ліпеня 1778 года, калі першая група хрысціян адправілася ў Азоўскую губерню, і завяршылася 18 верасня 1778 года. Паводле няпоўных афіцыйных звестак, да канца года Крымскае ханства пакінула 31 386 хрысціян (у тым ліку 18 395 грэкаў, 12 612 армян, 218 грузінаў і 161 валах). Расійскі ўрад больш за год марудзіў з вызначэннем месца для перасялення крымскіх перасяленцаў. У чаканні загаду ім давялося перажыць суровую зіму 1778/79 года. Вясной 1779 года перасяленцы пачалі патрабаваць пасялення на землях паміж Дняпром, Самарай і Арлом (у адпаведнасці з папярэднімі рашэннямі хрысціянскай абшчыны, прынятымі ў Крыме). Але паколькі да таго часу гэтыя тэрыторыі ўжо былі заселеныя, урад серыяй указаў восенню 1779 г. — вясной 1780 г. загадаў вылучыць іншыя землі для пасялення былых крымскіх перасяленцаў. Армянам была аддадзена тэрыторыя ў ніжнім цячэнні ракі Дон, дзе быў заснаваны горад Нахічэвань (з 1838 г. Нахічэвань-на-Доне, з 1928 г. у складзе горада Растоў-на-Доне, РФ) і некалькі вёсак вакол яго — Нахічэванскі павет. Грэкі, грузіны і валахі атрымалі землі на поўначы Азоўскага мора, абмежаваныя з захаду ракой Берда, з усходу — ракой Кальміус, з поўначы — ракой Воўча (прыток ракі Самара). 15 жніўня 1780 г. быў заснаваны горад Марыупаль, які стаў цэнтрам новаўтворанага павета (пазней — Марыупальскі павет). Тут перасяленцы заснавалі 21 вёску: Бешава, Багатыр, Вялікая Каракуба, Вялікая Янісоль, Георгіеўка, Камара, Каран, Керменчык, Царград, Ласпа, Малы Янісоль, Мангуш, Сартана, Стары Крым, Стыла, Улаклы, Чэмрэк (або Джэмрэк, 1781 г. далучаны да вёскі Малы Янісоль), Чэрдаклы, Чэрмалык, Урзуф і Ялта. Паводле афіцыйных дадзеных, у 1781 г. у Марыупальскім павеце пражывала 14 483 грэкі, што амаль на 3 912 чалавек менш, чым тых, хто пакінуў Крым у 1778 г. Працяглыя хваляванні і неўпарадкаванае становішча перасяленцаў на новым месцы, высокая смяротнасць прывялі да грамадскіх хваляванняў і распаўсюджвання сярод іх настрояў рээміграцыі. Урад Кацярыны II спыніў спробы вярнуць хрысціян у Крым, выкарыстоўваючы паліцэйскія метады.


У выніку перасялення хрысціянскага насельніцтва з Крыма эканоміка краіны, пазбаўленая асноўнай часткі вытворцаў, была значна падарваная, што спрыяла паскарэнню анексіі ханства Расійскай імперыяй (1783 г.) &lt;ref&gt;''Бацак Н. І.'' [http://history.org.ua/?termin=Pereselennya_hristiyan_nas_1778_1779 Переселення християн Кримського ханату до північного приазов'я 1778—1780] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160413195456/http://history.org.ua/?termin=Pereselennya_hristiyan_nas_1778_1779|date=13 квітня 2016}} // {{Крыніцы/ЕІУ|8|}}&lt;/ref&gt; .
[[Файл:Aivasovsky_Ivan_Constantinovich_-_Chumaks_in_Little_Russia.jpg|злева|міні|300x300пкс|Айвазоўскі. Чумакі]]
Дзякуючы працавітасці насельніцтва былі асвоены розныя віды [[Прыродныя рэсурсы|прыродных рэсурсаў]] рэгіёна. Найважнейшым з іх была [[зямля]]. З больш чым 14,5 мільёна дзесяцін зямлі каля 60% да канца XVIII стагоддзя было адведзена пад ворыва, што сведчыць пра значныя дасягненні насельніцтва ў [[Земляробства|сельскай гаспадарцы]]. Важную ролю працягвала адыгрываць [[жывёлагадоўля]] . Найбольш разводзілі буйную рагатую [[Буйная рагатая жывёла|жывёлу]], [[Конь свойскі|коней]] і [[Авечка свойская|авечак]].

Развіццё [[Сельская гаспадарка|сельскай гаспадаркі]] стымулявала стварэнне [[Прадпрыемства|прадпрыемстваў]] па перапрацоўцы сельскагаспадарчай прадукцыі . У пачатку [[1790-я|90-х гадоў]] [[XVIII стагоддзе|18 стагоддзя]] тут працавала каля 3 тысяч розных тыпаў [[Млын|млыноў]], некаторыя з якіх мелі больш за 10 камянёў для памола збожжа, вырабу [[Крупы|круп]] і г.д. У рэгіёне працавала 113 вінакурняў і 56 розных тыпаў прадпрыемстваў, у тым ліку два [[Цукровая прамысловасць|цукровыя заводы]], якія перапрацоўвалі спачатку імпартны цукровы трыснёг.

Вялікую ролю ў асваенні прыродных рэсурсаў адыгралі Торская і Бахмутская саляныя шахты, якія забяспечвалі [[Кухонная соль|соллю]] не толькі [[Слабадская Украіна|Слобажаншчыну]] і часткова [[Левабярэжная Украіна|Левабярэжную Украіну]], але і паўднёва-заходнія паветы Расіі. Іх праца была цесна звязана з пошукамі [[Каменны вугаль|вугалю]] і [[Жалезныя руды|жалезнай руды]], што паклала пачатак развіццю [[Вугледобувна промисловість|вугальнай]] і [[Металургія|металургічнай прамысловасці]] сучаснага [[Данбас|Данбаса]] .


== Зноскі ==
{{Крыніцы}}

== Крыніцы ==

** [[:uk:Пірко_Василь_Олексійович|Пірко В. О.]] [http://vesna.org.ua/c/r.pl?c_=conq&amp;textus=%EF%B3%F0%EA%EE Заселення Донеччини у XVI—XVIII ст. (короткий історичний нарис і уривки з джерел)]/ [[:uk:Український_культурологічний_центр|Український культурологічний центр]]. — Донецьк: [[:uk:Східний_видавничий_дім|Східний видавничий дім]], 2003. — 180 с. [[:uk:Special:BookSources/9667804569|ISBN 966-7804-56-9]]
** Абліцов В. Донбас: європейська Україна чи азійське Дикопілля? — К.: Інститут історії України НАН України, 2014, — 97 с.

{{ізаляваны артыкул|date=2026-06-10}}

[[Катэгорыя:XVIII стагоддзе]]
[[Катэгорыя:XVII стагоддзе]]
[[Катэгорыя:XVI стагоддзе]]
[[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]]</text>
      <sha1>t6uqpijeujveag4303crxahcsm8mb39</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вясковая дзяўчына</title>
    <ns>0</ns>
    <id>809278</id>
    <revision>
      <id>5153141</id>
      <timestamp>2026-06-10T12:01:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Autumndancer</username>
        <id>168015</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Фільм}} '''«Вясковая дзяўчына»''' ({{lang-en|The Country Girl}}) — амерыканскі мастацкі фільм, драма рэжысёра [[Джордж Сітан|Джорджа Сітана]], прэм’ера якой адбылася ў снежні 1954 года. Галоўныя ролі выконваюць [[Бінг Кросбі]], [[Грэйс Келі]] і [[Уільям Холдэн]]. Экранізацыя...»</comment>
      <origin>5153141</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1638" sha1="231aj9kvszy14yffvkvxdwmbco0qgt1" xml:space="preserve">{{Фільм}}
'''«Вясковая дзяўчына»''' ({{lang-en|The Country Girl}}) — амерыканскі мастацкі фільм, драма рэжысёра [[Джордж Сітан|Джорджа Сітана]], прэм’ера якой адбылася ў снежні 1954 года. Галоўныя ролі выконваюць [[Бінг Кросбі]], [[Грэйс Келі]] і [[Уільям Холдэн]]. Экранізацыя аднайменнай п’есы Кліфарда Адэса. Фільм стаў адным з найболей паспяховых у 1954 годзе. Шануецца кіназнаўцамі за рэалістычныя і сумленныя дыялогі, моцна зроблены сцэнарый, які прынёс Сітану «[[Оскар]]», і акцёрскія працы. Пераўвасабленне Бінга Кросбі пазней неаднаразова прызнавалася адным з лепшых у яго кар’еры.

Карціна ўдастоена дзвюх прэмій Амерыканскай кінаакадэміі «[[Оскар]]»: за найлепшую жаночую ролю (Грэйс Келі) і найлепшы адаптаваны сцэнарый (Джордж Сітан); намінавалася яшчэ на пяць, у тым ліку за найлепшы фільм года. Акрамя «Оскара», Келі забрала «[[Залаты глобус]]» і была прадстаўлена да атрымання [[BAFTA]].
[[Катэгорыя:Фільмы 1954 года]]</text>
      <sha1>231aj9kvszy14yffvkvxdwmbco0qgt1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153142</id>
      <parentid>5153141</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T12:03:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Autumndancer</username>
        <id>168015</id>
      </contributor>
      <origin>5153142</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1895" sha1="cayzscrvt4lhevtauo3vtepgxi4e0lg" xml:space="preserve">{{Фільм}}
'''«Вясковая дзяўчына»''' ({{lang-en|The Country Girl}}) — амерыканскі мастацкі фільм, драма рэжысёра [[Джордж Сітан|Джорджа Сітана]], прэм’ера якой адбылася ў снежні 1954 года. Галоўныя ролі выконваюць [[Бінг Кросбі]], [[Грэйс Келі]] і [[Уільям Холдэн]]. Экранізацыя аднайменнай п’есы Кліфарда Адэса. Фільм стаў адным з найболей паспяховых у 1954 годзе. Шануецца кіназнаўцамі за рэалістычныя і сумленныя дыялогі, моцна зроблены сцэнарый, які прынёс Сітану «[[Оскар]]», і акцёрскія працы. Пераўвасабленне Бінга Кросбі пазней неаднаразова прызнавалася адным з лепшых у яго кар’еры.

Карціна ўдастоена дзвюх прэмій Амерыканскай кінаакадэміі «[[Оскар]]»: за найлепшую жаночую ролю (Грэйс Келі) і найлепшы адаптаваны сцэнарый (Джордж Сітан); намінавалася яшчэ на пяць, у тым ліку за найлепшы фільм года. Акрамя «Оскара», Келі забрала «[[Залаты глобус]]» і была прадстаўлена да атрымання [[BAFTA]].

== У ролях ==
* [[Бінг Кросбі]] — ''Фрэнк Элджын''
* [[Грэйс Келі]] — ''Джорджы Элджын''
* [[Уільям Холдэн]] — ''Берні Дод''
* [[Энтані Рос]] — ''Філіп Кук''
[[Катэгорыя:Фільмы 1954 года]]</text>
      <sha1>cayzscrvt4lhevtauo3vtepgxi4e0lg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153143</id>
      <parentid>5153142</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T12:04:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Autumndancer</username>
        <id>168015</id>
      </contributor>
      <origin>5153143</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1912" sha1="aihike1jhe1wy3sojedb8rdz1ms9wsk" xml:space="preserve">{{Фільм}}
'''«Вясковая дзяўчына»''' ({{lang-en|The Country Girl}}) — амерыканскі мастацкі фільм, драма рэжысёра [[Джордж Сітан|Джорджа Сітана]], прэм’ера якой адбылася ў снежні 1954 года. Галоўныя ролі выконваюць [[Бінг Кросбі]], [[Грэйс Келі]] і [[Уільям Холдэн]]. Экранізацыя аднайменнай п’есы Кліфарда Адэса. Фільм стаў адным з найболей паспяховых у 1954 годзе. Шануецца кіназнаўцамі за рэалістычныя і сумленныя дыялогі, моцна зроблены сцэнарый, які прынёс Сітану «[[Оскар]]», і акцёрскія працы. Пераўвасабленне Бінга Кросбі пазней неаднаразова прызнавалася адным з лепшых у яго кар’еры.

Карціна ўдастоена дзвюх прэмій Амерыканскай кінаакадэміі «[[Оскар]]»: за найлепшую жаночую ролю (Грэйс Келі) і найлепшы адаптаваны сцэнарый (Джордж Сітан); намінавалася яшчэ на пяць, у тым ліку за найлепшы фільм года. Акрамя «Оскара», Келі забрала «[[Залаты глобус]]» і была прадстаўлена да атрымання [[BAFTA]].

== У ролях ==
* [[Бінг Кросбі]] — ''Фрэнк Элджын''
* [[Грэйс Келі]] — ''Джорджы Элджын''
* [[Уільям Холдэн]] — ''Берні Дод''
* [[Энтані Рос]] — ''Філіп Кук''
{{зноскі}}
[[Катэгорыя:Фільмы 1954 года]]</text>
      <sha1>aihike1jhe1wy3sojedb8rdz1ms9wsk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153147</id>
      <parentid>5153143</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T12:23:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+[[Катэгорыя:Фільмы-драмы ЗША]]; +[[Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове]]; +[[Катэгорыя:Фільмы ЗША 1954 года]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5153147</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2094" sha1="mwe614ehia8br6k6n1hyx4fn0vemcxp" xml:space="preserve">{{Фільм}}
'''«Вясковая дзяўчына»''' ({{lang-en|The Country Girl}}) — амерыканскі мастацкі фільм, драма рэжысёра [[Джордж Сітан|Джорджа Сітана]], прэм’ера якой адбылася ў снежні 1954 года. Галоўныя ролі выконваюць [[Бінг Кросбі]], [[Грэйс Келі]] і [[Уільям Холдэн]]. Экранізацыя аднайменнай п’есы Кліфарда Адэса. Фільм стаў адным з найболей паспяховых у 1954 годзе. Шануецца кіназнаўцамі за рэалістычныя і сумленныя дыялогі, моцна зроблены сцэнарый, які прынёс Сітану «[[Оскар]]», і акцёрскія працы. Пераўвасабленне Бінга Кросбі пазней неаднаразова прызнавалася адным з лепшых у яго кар’еры.

Карціна ўдастоена дзвюх прэмій Амерыканскай кінаакадэміі «[[Оскар]]»: за найлепшую жаночую ролю (Грэйс Келі) і найлепшы адаптаваны сцэнарый (Джордж Сітан); намінавалася яшчэ на пяць, у тым ліку за найлепшы фільм года. Акрамя «Оскара», Келі забрала «[[Залаты глобус]]» і была прадстаўлена да атрымання [[BAFTA]].

== У ролях ==
* [[Бінг Кросбі]] — ''Фрэнк Элджын''
* [[Грэйс Келі]] — ''Джорджы Элджын''
* [[Уільям Холдэн]] — ''Берні Дод''
* [[Энтані Рос]] — ''Філіп Кук''
{{зноскі}}
[[Катэгорыя:Фільмы 1954 года]]
[[Катэгорыя:Фільмы-драмы ЗША]]
[[Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове]]
[[Катэгорыя:Фільмы ЗША 1954 года]]</text>
      <sha1>mwe614ehia8br6k6n1hyx4fn0vemcxp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Абарона Севастопаля, панарама</title>
    <ns>0</ns>
    <id>809279</id>
    <redirect title="Абарона Севастопаля (панарама)" />
    <revision>
      <id>5153149</id>
      <timestamp>2026-06-10T12:53:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>Перасылае да [[Абарона Севастопаля (панарама)]]</comment>
      <origin>5153149</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70" sha1="twafgq3ejgu5akbwd242rurwttnlvyq" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Абарона Севастопаля (панарама)]]</text>
      <sha1>twafgq3ejgu5akbwd242rurwttnlvyq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Панарама «Абарона Севастопаля 1854-1855 гг.»</title>
    <ns>0</ns>
    <id>809280</id>
    <redirect title="Абарона Севастопаля (панарама)" />
    <revision>
      <id>5153150</id>
      <timestamp>2026-06-10T12:53:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>Перасылае да [[Абарона Севастопаля (панарама)]]</comment>
      <origin>5153150</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70" sha1="twafgq3ejgu5akbwd242rurwttnlvyq" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Абарона Севастопаля (панарама)]]</text>
      <sha1>twafgq3ejgu5akbwd242rurwttnlvyq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Абарона Севастопаля (панарама)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>809281</id>
    <revision>
      <id>5153151</id>
      <timestamp>2026-06-10T12:55:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Музей}} {{пішу}} [[Катэгорыя:Севастопаль]]»</comment>
      <origin>5153151</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="73" sha1="q49kd006t6d36ku0fxp3vojmyb8srbt" xml:space="preserve">{{Музей}}
{{пішу}}
[[Катэгорыя:Севастопаль]]</text>
      <sha1>q49kd006t6d36ku0fxp3vojmyb8srbt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153156</id>
      <parentid>5153151</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T13:07:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5153156</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1281" sha1="dj4tqxvjc0h3ua7uaxyjqhojn5k5lj1" xml:space="preserve">{{Музей}}
'''Панарама «Абарона Севастопаля»''' — музей-панарама, прысвечаны абароне [[Севастопаль|Севастополя]] (1854—1855) ў ходзе [[Крымская вайна|Крымскай вайны]].

[[Файл:Crimea Sevastopol Istorychny boulevard Memorial complex-52.jpg|thumb|left|Фрагмент панарамы.]]
Панарама [[Франц Рубо|Франца Рубо]] «Абарона Севастопаля» — твор батальнага жывапісу, адлюстроўвае ключавую бітву Крымскай вайны, штурм Малахава кургана 6 чэрвеня 1855 года, калі рускія войскі здолелі адбіць атаку пераўзыходзячых сіл англа-французскай арміі. 

Панарама практычна знішчана ў выніку атакі БПЛА&lt;ref&gt;[https://blr.belta.by/world/view/zaharava-panarama-abarona-sevastopalja-praktychna-znishchana-u-vyniku-ataki-bpla-158921-2026/ belta.by]&lt;/ref&gt; 10 чэрвеня 2026 года.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Севастопаль]]</text>
      <sha1>dj4tqxvjc0h3ua7uaxyjqhojn5k5lj1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153166</id>
      <parentid>5153156</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T13:22:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <comment>удакладненне</comment>
      <origin>5153166</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1866" sha1="pug50fvaoj6jvk6tykzss0cq9kd7lcy" xml:space="preserve">{{Музей}}
'''Панарама «Абарона Севастопаля»''' — музей-панарама, прысвечаны абароне [[Севастопаль|Севастополя]] (1854—1855) ў ходзе [[Крымская вайна|Крымскай вайны]].

[[Файл:Crimea Sevastopol Istorychny boulevard Memorial complex-52.jpg|thumb|left|Фрагмент панарамы.]]
Панарама [[Франц Рубо|Франца Рубо]] «Абарона Севастопаля» — твор батальнага жывапісу, адлюстроўвае ключавую бітву Крымскай вайны, штурм Малахава кургана 6 чэрвеня 1855 года, калі рускія войскі здолелі адбіць атаку пераўзыходзячых сіл англа-французскай арміі. 

Першапачаткова СМІ паведамлялі, што панарама практычна знішчана ў выніку атакі БПЛА&lt;ref&gt;[https://blr.belta.by/world/view/zaharava-panarama-abarona-sevastopalja-praktychna-znishchana-u-vyniku-ataki-bpla-158921-2026/ belta.by]&lt;/ref&gt; 10 чэрвеня 2026 года, але пазней з'явілася інфармацыя, што арыгінальныя часткі панарамы не былі пашкоджаны&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://tass.ru/obschestvo/27714467|title=Фрагменты оригинала панорамы обороны Севастополя авторства Рубо уцелели|website=[[ТАСС]]|date=10 чэрвеня 2026 года}}&lt;/ref&gt;, бо на момант атакі знаходзіліся ў іншым будынку.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Севастопаль]]</text>
      <sha1>pug50fvaoj6jvk6tykzss0cq9kd7lcy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153173</id>
      <parentid>5153166</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T13:34:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>капіпапаст з крыніц, ад сябе не трэба пісаць</comment>
      <origin>5153173</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1745" sha1="jffo7wgzpu1txzevg59uaxykhyhnlo8" xml:space="preserve">{{Музей}}
'''Панарама «Абарона Севастопаля»''' — музей-панарама, прысвечаны абароне [[Севастопаль|Севастополя]] (1854—1855) ў ходзе [[Крымская вайна|Крымскай вайны]].

[[Файл:Crimea Sevastopol Istorychny boulevard Memorial complex-52.jpg|thumb|left|Фрагмент панарамы.]]
Панарама [[Франц Рубо|Франца Рубо]] «Абарона Севастопаля» — твор батальнага жывапісу, адлюстроўвае ключавую бітву Крымскай вайны, штурм Малахава кургана 6 чэрвеня 1855 года, калі рускія войскі здолелі адбіць атаку пераўзыходзячых сіл англа-французскай арміі. 

Панарама практычна знішчана ў выніку атакі БПЛА&lt;ref&gt;[https://blr.belta.by/world/view/zaharava-panarama-abarona-sevastopalja-praktychna-znishchana-u-vyniku-ataki-bpla-158921-2026/ belta.by]&lt;/ref&gt; 10 чэрвеня 2026 года. Арыгінальныя часткі панарамы ацалелі, паколькі палотны рыхтаваліся да экспазіцыі ў іншым філіяле музея&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://tass.ru/obschestvo/27714467|title=Фрагменты оригинала панорамы обороны Севастополя авторства Рубо уцелели|website=[[ТАСС]]|date=10 чэрвеня 2026 года}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Севастопаль]]</text>
      <sha1>jffo7wgzpu1txzevg59uaxykhyhnlo8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153210</id>
      <parentid>5153173</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T16:29:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5153210</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2386" sha1="10wvgchk4ihaydwy3g4zrp412c5slx1" xml:space="preserve">{{Музей}}
'''Панарама «Абарона Севастопаля»''' — музей-панарама, прысвечаны абароне [[Севастопаль|Севастополя]] (1854—1855) ў ходзе [[Крымская вайна|Крымскай вайны]].

[[Файл:Crimea Sevastopol Istorychny boulevard Memorial complex-52.jpg|thumb|left|Фрагмент панарамы.]]
Панарама [[Франц Рубо|Франца Рубо]] «Абарона Севастопаля» — твор батальнага жывапісу, адлюстроўвае ключавую бітву Крымскай вайны, штурм Малахава кургана 6 чэрвеня 1855 года, калі рускія войскі здолелі адбіць атаку пераўзыходзячых сіл англа-французскай арміі.

Палатно панарамы, напісанай Рубо ў пачатку XIX стагоддзz, было знішчана падчас пажару 1942 года, атрымалася выратаваць фрагменты, іх праз некалькі дзесяцігоддзяў пасля рэстаўрацыі вярнулі ў Севастопаль. Палатно «Абарона Севастопаля 1854—1855 гадоў», якое пасля выстаўлялі ў будынку панарамы, напісана савецкімі мастакамі з выкарыстаннем ацалелых частак.

Панарама практычна знішчана ў выніку атакі БПЛА&lt;ref&gt;[https://blr.belta.by/world/view/zaharava-panarama-abarona-sevastopalja-praktychna-znishchana-u-vyniku-ataki-bpla-158921-2026/ belta.by]&lt;/ref&gt; 10 чэрвеня 2026 года. Арыгінальныя часткі панарамы ацалелі, паколькі палотны рыхтаваліся да экспазіцыі ў іншым філіяле музея&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://tass.ru/obschestvo/27714467|title=Фрагменты оригинала панорамы обороны Севастополя авторства Рубо уцелели|website=[[ТАСС]]|date=10 чэрвеня 2026 года}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Севастопаль]]</text>
      <sha1>10wvgchk4ihaydwy3g4zrp412c5slx1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153211</id>
      <parentid>5153210</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T16:29:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5153211</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2387" sha1="hkqw28sjm0a4mprvgpyg9yks6qjuhj3" xml:space="preserve">{{Музей}}
'''Панарама «Абарона Севастопаля»''' — музей-панарама, прысвечаны абароне [[Севастопаль|Севастополя]] (1854—1855) ў ходзе [[Крымская вайна|Крымскай вайны]].

[[Файл:Crimea Sevastopol Istorychny boulevard Memorial complex-52.jpg|thumb|left|Фрагмент панарамы.]]
Панарама [[Франц Рубо|Франца Рубо]] «Абарона Севастопаля» — твор батальнага жывапісу, адлюстроўвае ключавую бітву Крымскай вайны, штурм Малахава кургана 6 чэрвеня 1855 года, калі рускія войскі здолелі адбіць атаку пераўзыходзячых сіл англа-французскай арміі.

Палатно панарамы, напісанай Рубо ў пачатку XIX стагоддзя, было знішчана падчас пажару 1942 года, атрымалася выратаваць фрагменты, іх праз некалькі дзесяцігоддзяў пасля рэстаўрацыі вярнулі ў Севастопаль. Палатно «Абарона Севастопаля 1854—1855 гадоў», якое пасля выстаўлялі ў будынку панарамы, напісана савецкімі мастакамі з выкарыстаннем ацалелых частак.

Панарама практычна знішчана ў выніку атакі БПЛА&lt;ref&gt;[https://blr.belta.by/world/view/zaharava-panarama-abarona-sevastopalja-praktychna-znishchana-u-vyniku-ataki-bpla-158921-2026/ belta.by]&lt;/ref&gt; 10 чэрвеня 2026 года. Арыгінальныя часткі панарамы ацалелі, паколькі палотны рыхтаваліся да экспазіцыі ў іншым філіяле музея&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://tass.ru/obschestvo/27714467|title=Фрагменты оригинала панорамы обороны Севастополя авторства Рубо уцелели|website=[[ТАСС]]|date=10 чэрвеня 2026 года}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Севастопаль]]</text>
      <sha1>hkqw28sjm0a4mprvgpyg9yks6qjuhj3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153212</id>
      <parentid>5153211</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T16:30:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5153212</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2386" sha1="eu2r7yvh1mtv93o6m34q2x394bcr2ul" xml:space="preserve">{{Музей}}
'''Панарама «Абарона Севастопаля»''' — музей-панарама, прысвечаны абароне [[Севастопаль|Севастополя]] (1854—1855) ў ходзе [[Крымская вайна|Крымскай вайны]].

[[Файл:Crimea Sevastopol Istorychny boulevard Memorial complex-52.jpg|thumb|left|Фрагмент панарамы.]]
Панарама [[Франц Рубо|Франца Рубо]] «Абарона Севастопаля» — твор батальнага жывапісу, адлюстроўвае ключавую бітву Крымскай вайны, штурм Малахава кургана 6 чэрвеня 1855 года, калі рускія войскі здолелі адбіць атаку пераўзыходзячых сіл англа-французскай арміі.

Палатно панарамы, напісанай Рубо ў пачатку XX стагоддзя, было знішчана падчас пажару 1942 года, атрымалася выратаваць фрагменты, іх праз некалькі дзесяцігоддзяў пасля рэстаўрацыі вярнулі ў Севастопаль. Палатно «Абарона Севастопаля 1854—1855 гадоў», якое пасля выстаўлялі ў будынку панарамы, напісана савецкімі мастакамі з выкарыстаннем ацалелых частак.

Панарама практычна знішчана ў выніку атакі БПЛА&lt;ref&gt;[https://blr.belta.by/world/view/zaharava-panarama-abarona-sevastopalja-praktychna-znishchana-u-vyniku-ataki-bpla-158921-2026/ belta.by]&lt;/ref&gt; 10 чэрвеня 2026 года. Арыгінальныя часткі панарамы ацалелі, паколькі палотны рыхтаваліся да экспазіцыі ў іншым філіяле музея&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://tass.ru/obschestvo/27714467|title=Фрагменты оригинала панорамы обороны Севастополя авторства Рубо уцелели|website=[[ТАСС]]|date=10 чэрвеня 2026 года}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Севастопаль]]</text>
      <sha1>eu2r7yvh1mtv93o6m34q2x394bcr2ul</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уладзімір Аляксандравіч Салагуб</title>
    <ns>0</ns>
    <id>809282</id>
    <revision>
      <id>5153153</id>
      <timestamp>2026-06-10T13:01:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <comment>Створана перакладам старонкі «[[:pl:Special:Redirect/revision/77057797|Władimir Sołłogub]]»</comment>
      <origin>5153153</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6499" sha1="r3qaazy7n7oaf0wgizjfkqqhhmaof6m" xml:space="preserve">[[Файл:Sollogub VA.jpg|міні|Уладзімір Аляксандравіч Салагуб 1856 г.]]
[[Файл:Le Comte Alexandre Ivanowitch Sollogoub.jpg|міні|граф Аляксандр Салагуб]]
'''Уладзімір Аляксандравіч Салагуб''' (таксама Салагуб, ros. Владимир Александрович Соллогуб (нар. [[20 жніўня]] [[1813|1813 г.]] у [[Санкт-Пецярбург|Санкт-Пецярбургу]], пам. [[17 чэрвеня]] [[1882|1882 г.]] у [[Гамбург|Гамбургу]] ) — [[Расія|расійскі]] граф, [[пісьменнік]], адзін з пачынальнікаў расейскай свецкай прозы.

Належаў да шляхецкага роду [[Салагубы|Салагубаў]], быў унукам [[Ян Салагуб|Яна Салагуба,]] які зрабіў кар'еру пры Станіславе Панятоўскім і дзякуючы шлюбу з Нарышкінай атрымаў 80 000 душ сялян і стаў часткай расейскай імперскай эліты. Бацька пісменіка -Аляксандр Салагуб (1787-1843), бацька пісьменніка, хутка змарнатравіў грошы бацькі. Але ён атрымаў прыдворны чын цырымонімейстра і свецкаму Пецярбургу быў найбольш вядомы як узорны дэндзі. Так, менавіта пра яго гаворыцца ў чарнавіку першай главы «Яўгена Анегіна» А. С. Пушкіна — «Гуляе вечны Салагуб»&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Черейский Л. А. Пушкин и его окружение / Отв. ред. В. Вацуро. — 2-е изд., доп. и перераб. — Л.: Наука, 1988. — 544 с. — ISBN 5-02-028016-X.}}&lt;/ref&gt;. Яго любоў да тэатра, музыкі і жывапісу паўплывала на выхаванне сына&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Немзер А. С. Соллогуб Владимир Александрович // Русские писатели. 1800—1917. Биографический словарь / Главный ред. П. А. Николаев. — М.: Большая российская энциклопедия, 2007. — Т. 5: П—С. — С. 722—729. — 816 с. — ISBN 978-5-85270-340-8.}}&lt;/ref&gt;, Маці Сафія Архарава належала да прыдворнай расейскай &quot;старамаскоўскай&quot; арыстакаратыі&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Якушин Н. И. Писатель с замечательным дарованием // Повести и рассказы / В. А. Соллогуб. — М. : Советская Россия, 1988. — 352 с. — ISBN 5-268-00537-5.}}&lt;/ref&gt;. Адукацыю атрымаў спачатку дома у Пецярбурзе і Паўлаўску, пазней у [[Тартускі ўніверсітэт|Дэрпцкім універсітэце]]. Паспрабаваў сябе у якасці супрацоўніка расейскай дыпламатычнай службы у Вене (дзе добрую кар'еру зрабіў яго старэйшы брад [[Леў Салагуб]]), але вярнуўся ў Расею, дзе пачаў працаваць у МІністэрстве унутраных справаў, ездзячы ў частыя камандзіроўкі у тл. у Віцебск, Смаленск, Харкаў, Цвер, Сімбірск і апісваючы губерніі&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Кийко Е. И. В. А. Соллогуб // Повести и рассказы / В. А. Соллогуб ; Сост. Е. Кийко. — М.—Л. : Государственное издательство художественной литературы, 1962. — 388 с.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Немзер А. С. Соллогуб Владимир Александрович // Русские писатели. 1800—1917. Биографический словарь / Главный ред. П. А. Николаев. — М.: Большая российская энциклопедия, 2007. — Т. 5: П—С. — С. 722—729. — 816 с. — ISBN 978-5-85270-340-8.}}&lt;/ref&gt;. У 1845 годзе атрымаў чын надворнага саветніка, у 1846 калежскага саветніка, а у 1848 выйшаў у адстаўку.

Быў удзельнікам літаратурнага салону Карамзіных і пушкінскіх паэтычных колаў&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Вацуро В. Э. Беллетристика Владимира Соллогуба [1977 г.] // В. Э. Вацуро. Материалы к биографии / Сост. Т. Селезнева. — М. : Новое литературное обозрение, 2005. — 688 с. — (Филологическое наследие). — ISBN 5-86793-295-8.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Вацуро, 2005, с. 252}}&lt;/ref&gt;. Дэбютаваў у штомесячніку «Сучаснік» у 1837 годзе. Пісаў спачатку вершы пра [[Арыстакратыя|арыстакратыю]], пазней ствараў [[Камедыя|камедыі]] і вадэвілі, а таксама [[Лібрэта|напісаў лібрэта]] да знакавай расейскай оперы М.Глінкі  ''«Жыццё за цара», якое кампазітару не спадабалася''&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Немзер, 2007, с. 723}}&lt;/ref&gt;. У 1887 годзе былі апублікаваныя яго мемуары&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=pl|url=https://archive.is/20140421073105/http://portalwiedzy.onet.pl/5917,,,,sollogub_wladimir_aleksandrowicz,haslo.html|title=Sołłogub Władimir Aleksandrowicz|website=Grupa Onet.pl SA|date=5 stycznia 2012-}}&lt;/ref&gt;. 

== Зноскі ==
{{Крыніцы}}
[[Катэгорыя:Салагубы]]
[[Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі XIX стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Памерлі ў 1882 годзе]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1813 годзе]]</text>
      <sha1>r3qaazy7n7oaf0wgizjfkqqhhmaof6m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Франц Рубо</title>
    <ns>0</ns>
    <id>809283</id>
    <redirect title="Франц Аляксеевіч Рубо" />
    <revision>
      <id>5153154</id>
      <timestamp>2026-06-10T13:04:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>Перасылае да [[Франц Аляксеевіч Рубо]]</comment>
      <origin>5153154</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54" sha1="g728bnyy3497g7mfu75vkn9rtadklkn" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Франц Аляксеевіч Рубо]]</text>
      <sha1>g728bnyy3497g7mfu75vkn9rtadklkn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нуарны чалавек-павук (тэлесерыял)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>809284</id>
    <revision>
      <id>5153157</id>
      <timestamp>2026-06-10T13:12:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <comment>Створана перакладам старонкі «[[:en:Special:Redirect/revision/1358522404|Spider-Noir]]»</comment>
      <origin>5153157</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7421" sha1="2ouw1f8vshbxp9gertv5qwp2bvsfkui" xml:space="preserve">
{{Тэлесерыял|Выява=Лога нуар ЧП.png}}

«'''Нуарны чалавек-павук'''» ({{Lang-en|Spider-Noir}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] неа-нуарны [[Фільмы пра супергерояў|супергеройскі]] серыял, распрацаваны [[Орэн Узіл|Орэнам Узілам]] для [[MGM+]] і [[Prime Video]]. Заснаваны на коміксах [[Marvel Comics|Marvel]] з [[Нуарны чалавек-павук (персанаж)|нуарным чалавекам-павуком]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://screenrant.com/spider-man-universe-sony-movie-franchise-official-title/|title=Sony’s Spider-Man Universe Is Official Title For Non-MCU Marvel Movies|first=Brendan|last=Kim|website=ScreenRant|date=2021-08-24|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;.

Серыял расказвае пра састарэлага прыватнага дэтэктыва і супергероя ў [[Нью-Ёрк|Нью-Ёрку]] 1930-х гадоў, які змагаецца са сваім мінулым&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://deadline.com/2024/05/spider-man-noir-live-action-series-amazon-nicolas-cage-1235914747/|title=Spider-Man ‘Noir’ Starring Nicolas Cage Gets Amazon Series Order|first=Denise|last=Petski|website=Deadline|date=2024-05-14|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;. Узіл і [[Стыў Лайтфут]] з'яўляюцца [[Шоўранер|шоўранерамі]] серыяла, які вырабляецца [[Sony Pictures Television]] сумесна з [[Amazon MGM Studios]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://variety.com/2023/tv/news/spider-man-noir-series-amazon-steve-lightfoot-co-showrunner-1235820898/|title=Spider-Man Noir Series at Amazon Enlists ‘The Punisher’s’ Steve Lightfoot as Co-Showrunner (EXCLUSIVE)|first=Joe|last=Otterson|website=Variety|date=2023-12-04|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://variety.com/2023/tv/news/spider-man-noir-live-action-series-amazon-1235515943/|title=Spider-Man Noir Live-Action Series in the Works at Amazon (EXCLUSIVE)|first=Joe|last=Otterson|website=Variety|date=2023-02-09|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;. Падзеі адбываюцца ў рамках {{Не перакладзена 5|Сусвет чалавека-павука ад Sony|сусвету чалавека-павука ад Sony|4=Sony's Spider-Man Universe}}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Стала вядома, што серыял знаходзіцца ў распрацоўцы ў лютым 2023 года — з удзелам Узіла; у снежні таго ж года быў наняты Лайтфут&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Зацвярджэнне Кейджа ў ролі было пацверджана ў маі 2024 года, калі серыял быў заказаны пад назвай «Нуарны» ({{Lang-en|Noir}}), а ў ліпені таго ж года перайменаваны ў «Нуарны чалавек-павук»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://collider.com/spider-noir-series-nicolas-cage-phil-lord-chris-miller-comments/|title=‘Spider Noir’ Live-Action Series Is Still Happening, Say Lord &amp; Miller|first=Marco Vito|last=Oddo|website=Collider|date=2023-05-24|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;. Здымкі праходзілі ў [[Лос-Анджэлес|Лос-Анджэлесе]] з жніўня 2024 па сакавік 2025 года&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://deadline.com/2024/07/lamorne-morris-spider-noir-robbie-robertson-amazon-marvel-1236004206/|title=‘Spider-Noir’: Lamorne Morris Joins Nicolas Cage In Amazon’s Marvel Series As Robbie Robertson|first=Nellie|last=Andreeva|website=Deadline|date=2024-07-09|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;.

«Нуарны чалавек-павук» быў цалкам выпушчаны 25 мая 2026 года на MGM+ у ЗША у каляровай версіі і складаецца з васьмі эпізодаў&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.tvline.com/casting-news/spider-man-noir-tv-series-cast-lamorne-morris-nicolas-cage-mgm-plus-1235280137/|title=Nicolas Cage's Spider-Man Noir Series Adds Lamorne Morris As Robbie Robertson|first=Ryan|last=Schwartz|website=TVLine|date=2024-07-09|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;. Пазней, 27 мая, серыял выйшаў па ўсім свеце на Prime Video — як у чорна-белай, так і ў каляровай версіях&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;. Серыял атрымаў станоўчыя водгукі [[Крытык|крытыкаў]], асаблівую пахвалу заслужыла акцёрская праца Кейджа&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://deadline.com/2026/02/spider-noir-release-date-trailer-nicolas-cage-1236716717/|title=‘Spider-Noir’ Gets Release Date &amp; First-Look Teaser With Nicolas Cage’s Ben Reilly Experiencing An Existential Crisis|first=Denise|last=Petski|website=Deadline|date=2026-02-12|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;.

== Спіс акцёраў ==

* [[Мікалас Кейдж]] — [[Нуарны чалавек павук (персанаж)|Бен Райлі / Нуарны чалавек-павук]]&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* [[Ламорн Морыс]] — Джо «Робі» Робертсан&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
* [[Лі Цзюнь Лі]] — [[Чорная кошка|Феліцыя «Кет» Хардзі/ Чорная кошка]]&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.esquire.com/entertainment/tv/a70288166/spider-noir-spider-verse-color-transformation-explained-exclusive/|title=Exclusive: How 'Spider-Noir' Refashioned Marvel Lore Into a 1930s Gumshoe Flick|website=Esquire|date=2026-02-10|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;
* [[Карэн Радрыгес]] — Джэнэт Руіс&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;
* [[Абрахам Папула]] — [[Магільшчык|Лані Лінкальн / Магільшчык]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.ign.com/articles/spider-noir-villains-revealed-exclusive-first-look-at-the-shows-sandman-tombstone-and-more|title=How the New Spider-Noir Series Reimagines Classic Villains Like Sandman and Tombstone for a Gritty, 1930s New York Setting: Exclusive First Look|first=Jim|last=Vejvoda|website=IGN|date=2026-04-23|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;
* [[Джэк Х'юстан]] — [[Пясочны чалавек|Флінт Марка / Пясчаны чалавек]]&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
* [[Брэндан Глісан]] — [[Сільвермэйн|Фінбар «Фін» Бёрн / Сільвермэйн]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://variety.com/2024/tv/news/spider-man-noir-series-amazon-nicolas-cage-brendan-gleeson-1236064019/|title=Spider-Man Noir Series at Amazon, MGM+ Casts Brendan Gleeson|first=Joe|last=Otterson|website=Variety|date=2024-07-09|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== Крыніцы ==

== Спасылкі ==

* {{Афіцыйны сайт|https://www.amazon.com/gp/video/detail/B0FVGCDZ7Q|link_text=Prime video}}
* {{Imdb title}}
[[Катэгорыя:Тэлесерыялы пра паралельныя сусветы]]
[[Катэгорыя:Дэтэктыўныя тэлесерыялы ЗША]]
[[Катэгорыя:Тэлесерыялы на англійскай мове]]</text>
      <sha1>2ouw1f8vshbxp9gertv5qwp2bvsfkui</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153158</id>
      <parentid>5153157</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T13:15:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <comment>афармленне, арфаграфія, вікіфікацыя</comment>
      <origin>5153158</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7468" sha1="88bsnne3q61vohm3kt2r4d2mqzqy258" xml:space="preserve">{{Тэлесерыял
|Выява=Лога нуар ЧП.png
}}

«'''Нуарны чалавек-павук'''» ({{Lang-en|Spider-Noir}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[неануар]]ны [[Фільмы пра супергерояў|супергеройскі]] [[тэлесерыял]], распрацаваны [[Орэн Узіл|Орэнам Узілам]] для [[MGM+]] і [[Prime Video]]. Заснаваны на коміксах [[Marvel Comics|Marvel]] з [[Нуарны чалавек-павук (персанаж)|нуарным чалавекам-павуком]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://screenrant.com/spider-man-universe-sony-movie-franchise-official-title/|title=Sony’s Spider-Man Universe Is Official Title For Non-MCU Marvel Movies|first=Brendan|last=Kim|website=ScreenRant|date=2021-08-24|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;.

Серыял расказвае пра састарэлага прыватнага дэтэктыва і супергероя ў [[Нью-Ёрк]]у 1930-х гадоў, які змагаецца са сваім мінулым&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://deadline.com/2024/05/spider-man-noir-live-action-series-amazon-nicolas-cage-1235914747/|title=Spider-Man ‘Noir’ Starring Nicolas Cage Gets Amazon Series Order|first=Denise|last=Petski|website=Deadline|date=2024-05-14|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;. Узіл і [[Стыў Лайтфут]] з’яўляюцца [[Шоўранер|шоўранерамі]] серыяла, які вырабляецца [[Sony Pictures Television]] сумесна з [[Amazon MGM Studios]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://variety.com/2023/tv/news/spider-man-noir-series-amazon-steve-lightfoot-co-showrunner-1235820898/|title=Spider-Man Noir Series at Amazon Enlists ‘The Punisher’s’ Steve Lightfoot as Co-Showrunner (EXCLUSIVE)|first=Joe|last=Otterson|website=Variety|date=2023-12-04|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://variety.com/2023/tv/news/spider-man-noir-live-action-series-amazon-1235515943/|title=Spider-Man Noir Live-Action Series in the Works at Amazon (EXCLUSIVE)|first=Joe|last=Otterson|website=Variety|date=2023-02-09|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;. Падзеі адбываюцца ў рамках {{Не перакладзена 5|Сусвет чалавека-павука ад Sony|сусвету чалавека-павука ад Sony|4=Sony's Spider-Man Universe}}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Стала вядома, што серыял знаходзіцца ў распрацоўцы ў лютым 2023 года — з удзелам Узіла; у снежні таго ж года быў наняты Лайтфут&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Зацвярджэнне Кейджа ў ролі было пацверджана ў маі 2024 года, калі серыял быў заказаны пад назвай «Нуарны» ({{Lang-en|Noir}}), а ў ліпені таго ж года перайменаваны ў «Нуарны чалавек-павук»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://collider.com/spider-noir-series-nicolas-cage-phil-lord-chris-miller-comments/|title=‘Spider Noir’ Live-Action Series Is Still Happening, Say Lord &amp; Miller|first=Marco Vito|last=Oddo|website=Collider|date=2023-05-24|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;. Здымкі праходзілі ў [[Лос-Анджэлес]]е з жніўня 2024 па сакавік 2025 года&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://deadline.com/2024/07/lamorne-morris-spider-noir-robbie-robertson-amazon-marvel-1236004206/|title=‘Spider-Noir’: Lamorne Morris Joins Nicolas Cage In Amazon’s Marvel Series As Robbie Robertson|first=Nellie|last=Andreeva|website=Deadline|date=2024-07-09|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;.

«Нуарны чалавек-павук» быў цалкам выпушчаны 25 мая 2026 года на MGM+ у ЗША у каляровай версіі і складаецца з васьмі эпізодаў&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.tvline.com/casting-news/spider-man-noir-tv-series-cast-lamorne-morris-nicolas-cage-mgm-plus-1235280137/|title=Nicolas Cage's Spider-Man Noir Series Adds Lamorne Morris As Robbie Robertson|first=Ryan|last=Schwartz|website=TVLine|date=2024-07-09|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;. Пазней, 27 мая, серыял выйшаў па ўсім свеце на Prime Video — як у чорна-белай, так і ў каляровай версіях&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;. Серыял атрымаў станоўчыя водгукі [[Крытык|крытыкаў]], асаблівую пахвалу заслужыла акцёрская праца Кейджа&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://deadline.com/2026/02/spider-noir-release-date-trailer-nicolas-cage-1236716717/|title=‘Spider-Noir’ Gets Release Date &amp; First-Look Teaser With Nicolas Cage’s Ben Reilly Experiencing An Existential Crisis|first=Denise|last=Petski|website=Deadline|date=2026-02-12|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;.

== Спіс акцёраў ==

* [[Мікалас Кейдж]] — [[Нуарны чалавек павук (персанаж)|Бен Райлі / Нуарны чалавек-павук]]&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* [[Ламорн Морыс]] — Джо «Робі» Робертсан&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
* [[Лі Цзюнь Лі]] — [[Чорная кошка|Феліцыя «Кет» Хардзі/ Чорная кошка]]&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.esquire.com/entertainment/tv/a70288166/spider-noir-spider-verse-color-transformation-explained-exclusive/|title=Exclusive: How 'Spider-Noir' Refashioned Marvel Lore Into a 1930s Gumshoe Flick|website=Esquire|date=2026-02-10|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;
* [[Карэн Радрыгес]] — Джэнэт Руіс&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;
* [[Абрахам Папула]] — [[Магільшчык|Лані Лінкальн / Магільшчык]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.ign.com/articles/spider-noir-villains-revealed-exclusive-first-look-at-the-shows-sandman-tombstone-and-more|title=How the New Spider-Noir Series Reimagines Classic Villains Like Sandman and Tombstone for a Gritty, 1930s New York Setting: Exclusive First Look|first=Jim|last=Vejvoda|website=IGN|date=2026-04-23|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;
* [[Джэк Х'юстан]] — [[Пясочны чалавек|Флінт Марка / Пясчаны чалавек]]&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
* [[Брэндан Глісан]] — [[Сільвермэйн|Фінбар «Фін» Бёрн / Сільвермэйн]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://variety.com/2024/tv/news/spider-man-noir-series-amazon-nicolas-cage-brendan-gleeson-1236064019/|title=Spider-Man Noir Series at Amazon, MGM+ Casts Brendan Gleeson|first=Joe|last=Otterson|website=Variety|date=2024-07-09|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{Афіцыйны сайт|https://www.amazon.com/gp/video/detail/B0FVGCDZ7Q|link_text=Prime video}}
* {{Imdb title}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Тэлесерыялы пра паралельныя сусветы]]
[[Катэгорыя:Дэтэктыўныя тэлесерыялы ЗША]]
[[Катэгорыя:Тэлесерыялы на англійскай мове]]</text>
      <sha1>88bsnne3q61vohm3kt2r4d2mqzqy258</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153159</id>
      <parentid>5153158</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T13:16:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Спіс акцёраў */ арфаграфія</comment>
      <origin>5153159</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7468" sha1="kabruuzshsdvzg92dx0u6cj6bv2ihcv" xml:space="preserve">{{Тэлесерыял
|Выява=Лога нуар ЧП.png
}}

«'''Нуарны чалавек-павук'''» ({{Lang-en|Spider-Noir}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[неануар]]ны [[Фільмы пра супергерояў|супергеройскі]] [[тэлесерыял]], распрацаваны [[Орэн Узіл|Орэнам Узілам]] для [[MGM+]] і [[Prime Video]]. Заснаваны на коміксах [[Marvel Comics|Marvel]] з [[Нуарны чалавек-павук (персанаж)|нуарным чалавекам-павуком]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://screenrant.com/spider-man-universe-sony-movie-franchise-official-title/|title=Sony’s Spider-Man Universe Is Official Title For Non-MCU Marvel Movies|first=Brendan|last=Kim|website=ScreenRant|date=2021-08-24|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;.

Серыял расказвае пра састарэлага прыватнага дэтэктыва і супергероя ў [[Нью-Ёрк]]у 1930-х гадоў, які змагаецца са сваім мінулым&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://deadline.com/2024/05/spider-man-noir-live-action-series-amazon-nicolas-cage-1235914747/|title=Spider-Man ‘Noir’ Starring Nicolas Cage Gets Amazon Series Order|first=Denise|last=Petski|website=Deadline|date=2024-05-14|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;. Узіл і [[Стыў Лайтфут]] з’яўляюцца [[Шоўранер|шоўранерамі]] серыяла, які вырабляецца [[Sony Pictures Television]] сумесна з [[Amazon MGM Studios]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://variety.com/2023/tv/news/spider-man-noir-series-amazon-steve-lightfoot-co-showrunner-1235820898/|title=Spider-Man Noir Series at Amazon Enlists ‘The Punisher’s’ Steve Lightfoot as Co-Showrunner (EXCLUSIVE)|first=Joe|last=Otterson|website=Variety|date=2023-12-04|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://variety.com/2023/tv/news/spider-man-noir-live-action-series-amazon-1235515943/|title=Spider-Man Noir Live-Action Series in the Works at Amazon (EXCLUSIVE)|first=Joe|last=Otterson|website=Variety|date=2023-02-09|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;. Падзеі адбываюцца ў рамках {{Не перакладзена 5|Сусвет чалавека-павука ад Sony|сусвету чалавека-павука ад Sony|4=Sony's Spider-Man Universe}}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Стала вядома, што серыял знаходзіцца ў распрацоўцы ў лютым 2023 года — з удзелам Узіла; у снежні таго ж года быў наняты Лайтфут&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Зацвярджэнне Кейджа ў ролі было пацверджана ў маі 2024 года, калі серыял быў заказаны пад назвай «Нуарны» ({{Lang-en|Noir}}), а ў ліпені таго ж года перайменаваны ў «Нуарны чалавек-павук»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://collider.com/spider-noir-series-nicolas-cage-phil-lord-chris-miller-comments/|title=‘Spider Noir’ Live-Action Series Is Still Happening, Say Lord &amp; Miller|first=Marco Vito|last=Oddo|website=Collider|date=2023-05-24|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;. Здымкі праходзілі ў [[Лос-Анджэлес]]е з жніўня 2024 па сакавік 2025 года&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://deadline.com/2024/07/lamorne-morris-spider-noir-robbie-robertson-amazon-marvel-1236004206/|title=‘Spider-Noir’: Lamorne Morris Joins Nicolas Cage In Amazon’s Marvel Series As Robbie Robertson|first=Nellie|last=Andreeva|website=Deadline|date=2024-07-09|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;.

«Нуарны чалавек-павук» быў цалкам выпушчаны 25 мая 2026 года на MGM+ у ЗША у каляровай версіі і складаецца з васьмі эпізодаў&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.tvline.com/casting-news/spider-man-noir-tv-series-cast-lamorne-morris-nicolas-cage-mgm-plus-1235280137/|title=Nicolas Cage's Spider-Man Noir Series Adds Lamorne Morris As Robbie Robertson|first=Ryan|last=Schwartz|website=TVLine|date=2024-07-09|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;. Пазней, 27 мая, серыял выйшаў па ўсім свеце на Prime Video — як у чорна-белай, так і ў каляровай версіях&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;. Серыял атрымаў станоўчыя водгукі [[Крытык|крытыкаў]], асаблівую пахвалу заслужыла акцёрская праца Кейджа&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://deadline.com/2026/02/spider-noir-release-date-trailer-nicolas-cage-1236716717/|title=‘Spider-Noir’ Gets Release Date &amp; First-Look Teaser With Nicolas Cage’s Ben Reilly Experiencing An Existential Crisis|first=Denise|last=Petski|website=Deadline|date=2026-02-12|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;.

== Спіс акцёраў ==

* [[Нікалас Кейдж]] — [[Нуарны чалавек павук (персанаж)|Бен Райлі / Нуарны чалавек-павук]]&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* [[Ламорн Морыс]] — Джо «Робі» Робертсан&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
* [[Лі Цзюнь Лі]] — [[Чорная кошка|Феліцыя «Кет» Хардзі/ Чорная кошка]]&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.esquire.com/entertainment/tv/a70288166/spider-noir-spider-verse-color-transformation-explained-exclusive/|title=Exclusive: How 'Spider-Noir' Refashioned Marvel Lore Into a 1930s Gumshoe Flick|website=Esquire|date=2026-02-10|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;
* [[Карэн Радрыгес]] — Джэнэт Руіс&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;
* [[Абрахам Папула]] — [[Магільшчык|Лані Лінкальн / Магільшчык]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.ign.com/articles/spider-noir-villains-revealed-exclusive-first-look-at-the-shows-sandman-tombstone-and-more|title=How the New Spider-Noir Series Reimagines Classic Villains Like Sandman and Tombstone for a Gritty, 1930s New York Setting: Exclusive First Look|first=Jim|last=Vejvoda|website=IGN|date=2026-04-23|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;
* [[Джэк Х'юстан]] — [[Пясочны чалавек|Флінт Марка / Пясчаны чалавек]]&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
* [[Брэндан Глісан]] — [[Сільвермэйн|Фінбар «Фін» Бёрн / Сільвермэйн]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://variety.com/2024/tv/news/spider-man-noir-series-amazon-nicolas-cage-brendan-gleeson-1236064019/|title=Spider-Man Noir Series at Amazon, MGM+ Casts Brendan Gleeson|first=Joe|last=Otterson|website=Variety|date=2024-07-09|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{Афіцыйны сайт|https://www.amazon.com/gp/video/detail/B0FVGCDZ7Q|link_text=Prime video}}
* {{Imdb title}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Тэлесерыялы пра паралельныя сусветы]]
[[Катэгорыя:Дэтэктыўныя тэлесерыялы ЗША]]
[[Катэгорыя:Тэлесерыялы на англійскай мове]]</text>
      <sha1>kabruuzshsdvzg92dx0u6cj6bv2ihcv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153161</id>
      <parentid>5153159</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T13:18:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5153161</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7607" sha1="6nbl1imglge4mb79em6niz3ujway4kz" xml:space="preserve">{{Гэты артыкул|пра тэлесерыял|Нуарны чалавек-павук (персанаж)|Пра персанажа}}{{Тэлесерыял
|Выява=Лога нуар ЧП.png
}}

«'''Нуарны чалавек-павук'''» ({{Lang-en|Spider-Noir}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[неануар]]ны [[Фільмы пра супергерояў|супергеройскі]] [[тэлесерыял]], распрацаваны [[Орэн Узіл|Орэнам Узілам]] для [[MGM+]] і [[Prime Video]]. Заснаваны на коміксах [[Marvel Comics|Marvel]] з [[Нуарны чалавек-павук (персанаж)|нуарным чалавекам-павуком]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://screenrant.com/spider-man-universe-sony-movie-franchise-official-title/|title=Sony’s Spider-Man Universe Is Official Title For Non-MCU Marvel Movies|first=Brendan|last=Kim|website=ScreenRant|date=2021-08-24|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;.

Серыял расказвае пра састарэлага прыватнага дэтэктыва і супергероя ў [[Нью-Ёрк]]у 1930-х гадоў, які змагаецца са сваім мінулым&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://deadline.com/2024/05/spider-man-noir-live-action-series-amazon-nicolas-cage-1235914747/|title=Spider-Man ‘Noir’ Starring Nicolas Cage Gets Amazon Series Order|first=Denise|last=Petski|website=Deadline|date=2024-05-14|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;. Узіл і [[Стыў Лайтфут]] з’яўляюцца [[Шоўранер|шоўранерамі]] серыяла, які вырабляецца [[Sony Pictures Television]] сумесна з [[Amazon MGM Studios]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://variety.com/2023/tv/news/spider-man-noir-series-amazon-steve-lightfoot-co-showrunner-1235820898/|title=Spider-Man Noir Series at Amazon Enlists ‘The Punisher’s’ Steve Lightfoot as Co-Showrunner (EXCLUSIVE)|first=Joe|last=Otterson|website=Variety|date=2023-12-04|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://variety.com/2023/tv/news/spider-man-noir-live-action-series-amazon-1235515943/|title=Spider-Man Noir Live-Action Series in the Works at Amazon (EXCLUSIVE)|first=Joe|last=Otterson|website=Variety|date=2023-02-09|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;. Падзеі адбываюцца ў рамках {{Не перакладзена 5|Сусвет чалавека-павука ад Sony|сусвету чалавека-павука ад Sony|4=Sony's Spider-Man Universe}}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Стала вядома, што серыял знаходзіцца ў распрацоўцы ў лютым 2023 года — з удзелам Узіла; у снежні таго ж года быў наняты Лайтфут&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Зацвярджэнне Кейджа ў ролі было пацверджана ў маі 2024 года, калі серыял быў заказаны пад назвай «Нуарны» ({{Lang-en|Noir}}), а ў ліпені таго ж года перайменаваны ў «Нуарны чалавек-павук»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://collider.com/spider-noir-series-nicolas-cage-phil-lord-chris-miller-comments/|title=‘Spider Noir’ Live-Action Series Is Still Happening, Say Lord &amp; Miller|first=Marco Vito|last=Oddo|website=Collider|date=2023-05-24|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;. Здымкі праходзілі ў [[Лос-Анджэлес]]е з жніўня 2024 па сакавік 2025 года&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://deadline.com/2024/07/lamorne-morris-spider-noir-robbie-robertson-amazon-marvel-1236004206/|title=‘Spider-Noir’: Lamorne Morris Joins Nicolas Cage In Amazon’s Marvel Series As Robbie Robertson|first=Nellie|last=Andreeva|website=Deadline|date=2024-07-09|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;.

«Нуарны чалавек-павук» быў цалкам выпушчаны 25 мая 2026 года на MGM+ у ЗША у каляровай версіі і складаецца з васьмі эпізодаў&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.tvline.com/casting-news/spider-man-noir-tv-series-cast-lamorne-morris-nicolas-cage-mgm-plus-1235280137/|title=Nicolas Cage's Spider-Man Noir Series Adds Lamorne Morris As Robbie Robertson|first=Ryan|last=Schwartz|website=TVLine|date=2024-07-09|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;. Пазней, 27 мая, серыял выйшаў па ўсім свеце на Prime Video — як у чорна-белай, так і ў каляровай версіях&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;. Серыял атрымаў станоўчыя водгукі [[Крытык|крытыкаў]], асаблівую пахвалу заслужыла акцёрская праца Кейджа&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://deadline.com/2026/02/spider-noir-release-date-trailer-nicolas-cage-1236716717/|title=‘Spider-Noir’ Gets Release Date &amp; First-Look Teaser With Nicolas Cage’s Ben Reilly Experiencing An Existential Crisis|first=Denise|last=Petski|website=Deadline|date=2026-02-12|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;.

== Спіс акцёраў ==

* [[Нікалас Кейдж]] — [[Нуарны чалавек павук (персанаж)|Бен Райлі / Нуарны чалавек-павук]]&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* [[Ламорн Морыс]] — Джо «Робі» Робертсан&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
* [[Лі Цзюнь Лі]] — [[Чорная кошка|Феліцыя «Кет» Хардзі/ Чорная кошка]]&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.esquire.com/entertainment/tv/a70288166/spider-noir-spider-verse-color-transformation-explained-exclusive/|title=Exclusive: How 'Spider-Noir' Refashioned Marvel Lore Into a 1930s Gumshoe Flick|website=Esquire|date=2026-02-10|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;
* [[Карэн Радрыгес]] — Джэнэт Руіс&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;
* [[Абрахам Папула]] — [[Магільшчык|Лані Лінкальн / Магільшчык]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.ign.com/articles/spider-noir-villains-revealed-exclusive-first-look-at-the-shows-sandman-tombstone-and-more|title=How the New Spider-Noir Series Reimagines Classic Villains Like Sandman and Tombstone for a Gritty, 1930s New York Setting: Exclusive First Look|first=Jim|last=Vejvoda|website=IGN|date=2026-04-23|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;
* [[Джэк Х'юстан]] — [[Пясочны чалавек|Флінт Марка / Пясчаны чалавек]]&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
* [[Брэндан Глісан]] — [[Сільвермэйн|Фінбар «Фін» Бёрн / Сільвермэйн]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://variety.com/2024/tv/news/spider-man-noir-series-amazon-nicolas-cage-brendan-gleeson-1236064019/|title=Spider-Man Noir Series at Amazon, MGM+ Casts Brendan Gleeson|first=Joe|last=Otterson|website=Variety|date=2024-07-09|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{Афіцыйны сайт|https://www.amazon.com/gp/video/detail/B0FVGCDZ7Q|link_text=Prime video}}
* {{Imdb title}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Тэлесерыялы пра паралельныя сусветы]]
[[Катэгорыя:Дэтэктыўныя тэлесерыялы ЗША]]
[[Катэгорыя:Тэлесерыялы на англійскай мове]]</text>
      <sha1>6nbl1imglge4mb79em6niz3ujway4kz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153162</id>
      <parentid>5153161</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T13:20:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>арфаграфія</comment>
      <origin>5153162</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7593" sha1="sbr0pa47lcgioy1t8a9jcaj156cieyt" xml:space="preserve">{{Гэты артыкул|пра тэлесерыял|Нуарны чалавек-павук (персанаж)|Пра персанажа}}{{Тэлесерыял
|Выява=Лога нуар ЧП.png
}}

«'''Нуарны чалавек-павук'''» ({{Lang-en|Spider-Noir}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[неануар]]ны [[Фільмы пра супергерояў|супергеройскі]] [[тэлесерыял]], зняты [[Орэн Узіл|Орэнам Узілам]] для [[MGM+]] і [[Prime Video]]. Заснаваны на коміксах [[Marvel Comics|Marvel]] з [[Нуарны чалавек-павук (персанаж)|нуарным чалавекам-павуком]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://screenrant.com/spider-man-universe-sony-movie-franchise-official-title/|title=Sony’s Spider-Man Universe Is Official Title For Non-MCU Marvel Movies|first=Brendan|last=Kim|website=ScreenRant|date=2021-08-24|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;.

Серыял расказвае пра састарэлага прыватнага дэтэктыва і супергероя ў [[Нью-Ёрк]]у 1930-х гадоў, які змагаецца са сваім мінулым&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://deadline.com/2024/05/spider-man-noir-live-action-series-amazon-nicolas-cage-1235914747/|title=Spider-Man ‘Noir’ Starring Nicolas Cage Gets Amazon Series Order|first=Denise|last=Petski|website=Deadline|date=2024-05-14|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;. Узіл і [[Стыў Лайтфут]] з’яўляюцца [[Шоўранер|шоўранерамі]] серыяла, які вырабляецца [[Sony Pictures Television]] сумесна з [[Amazon MGM Studios]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://variety.com/2023/tv/news/spider-man-noir-series-amazon-steve-lightfoot-co-showrunner-1235820898/|title=Spider-Man Noir Series at Amazon Enlists ‘The Punisher’s’ Steve Lightfoot as Co-Showrunner (EXCLUSIVE)|first=Joe|last=Otterson|website=Variety|date=2023-12-04|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://variety.com/2023/tv/news/spider-man-noir-live-action-series-amazon-1235515943/|title=Spider-Man Noir Live-Action Series in the Works at Amazon (EXCLUSIVE)|first=Joe|last=Otterson|website=Variety|date=2023-02-09|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;. Падзеі адбываюцца ў рамках {{Не перакладзена 5|Сусвет чалавека-павука ад Sony|сусвету чалавека-павука ад Sony|4=Sony's Spider-Man Universe}}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Стала вядома, што серыял знаходзіцца ў распрацоўцы ў лютым 2023 года — з удзелам Узіла; у снежні таго ж года быў наняты Лайтфут&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Зацвярджэнне Кейджа ў ролі было пацверджана ў маі 2024 года, калі серыял быў заказаны пад назвай «Нуарны» ({{Lang-en|Noir}}), а ў ліпені таго ж года перайменаваны ў «Нуарны чалавек-павук»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://collider.com/spider-noir-series-nicolas-cage-phil-lord-chris-miller-comments/|title=‘Spider Noir’ Live-Action Series Is Still Happening, Say Lord &amp; Miller|first=Marco Vito|last=Oddo|website=Collider|date=2023-05-24|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;. Здымкі праходзілі ў [[Лос-Анджэлес]]е з жніўня 2024 па сакавік 2025 года&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://deadline.com/2024/07/lamorne-morris-spider-noir-robbie-robertson-amazon-marvel-1236004206/|title=‘Spider-Noir’: Lamorne Morris Joins Nicolas Cage In Amazon’s Marvel Series As Robbie Robertson|first=Nellie|last=Andreeva|website=Deadline|date=2024-07-09|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;.

«Нуарны чалавек-павук» быў цалкам выпушчаны 25 мая 2026 года на MGM+ у ЗША у каляровай версіі і складаецца з васьмі эпізодаў&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.tvline.com/casting-news/spider-man-noir-tv-series-cast-lamorne-morris-nicolas-cage-mgm-plus-1235280137/|title=Nicolas Cage's Spider-Man Noir Series Adds Lamorne Morris As Robbie Robertson|first=Ryan|last=Schwartz|website=TVLine|date=2024-07-09|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;. Пазней, 27 мая, серыял выйшаў па ўсім свеце на Prime Video — як у чорна-белай, так і ў каляровай версіях&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;. Серыял атрымаў станоўчыя водгукі [[Крытык|крытыкаў]], асаблівую пахвалу заслужыла акцёрская праца Кейджа&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://deadline.com/2026/02/spider-noir-release-date-trailer-nicolas-cage-1236716717/|title=‘Spider-Noir’ Gets Release Date &amp; First-Look Teaser With Nicolas Cage’s Ben Reilly Experiencing An Existential Crisis|first=Denise|last=Petski|website=Deadline|date=2026-02-12|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;.

== Спіс акцёраў ==

* [[Нікалас Кейдж]] — [[Нуарны чалавек павук (персанаж)|Бен Райлі / Нуарны чалавек-павук]]&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* [[Ламорн Морыс]] — Джо «Робі» Робертсан&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
* [[Лі Цзюнь Лі]] — [[Чорная кошка|Феліцыя «Кет» Хардзі/ Чорная кошка]]&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.esquire.com/entertainment/tv/a70288166/spider-noir-spider-verse-color-transformation-explained-exclusive/|title=Exclusive: How 'Spider-Noir' Refashioned Marvel Lore Into a 1930s Gumshoe Flick|website=Esquire|date=2026-02-10|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;
* [[Карэн Радрыгес]] — Джэнэт Руіс&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;
* [[Абрахам Папула]] — [[Магільшчык|Лані Лінкальн / Магільшчык]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.ign.com/articles/spider-noir-villains-revealed-exclusive-first-look-at-the-shows-sandman-tombstone-and-more|title=How the New Spider-Noir Series Reimagines Classic Villains Like Sandman and Tombstone for a Gritty, 1930s New York Setting: Exclusive First Look|first=Jim|last=Vejvoda|website=IGN|date=2026-04-23|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;
* [[Джэк Х'юстан]] — [[Пясочны чалавек|Флінт Марка / Пясчаны чалавек]]&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
* [[Брэндан Глісан]] — [[Сільвермэйн|Фінбар «Фін» Бёрн / Сільвермэйн]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://variety.com/2024/tv/news/spider-man-noir-series-amazon-nicolas-cage-brendan-gleeson-1236064019/|title=Spider-Man Noir Series at Amazon, MGM+ Casts Brendan Gleeson|first=Joe|last=Otterson|website=Variety|date=2024-07-09|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{Афіцыйны сайт|https://www.amazon.com/gp/video/detail/B0FVGCDZ7Q|link_text=Prime video}}
* {{Imdb title}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Тэлесерыялы пра паралельныя сусветы]]
[[Катэгорыя:Дэтэктыўныя тэлесерыялы ЗША]]
[[Катэгорыя:Тэлесерыялы на англійскай мове]]</text>
      <sha1>sbr0pa47lcgioy1t8a9jcaj156cieyt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153164</id>
      <parentid>5153162</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T13:21:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5153164</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7607" sha1="874jltigbe9z1s5hlnzcgfbtd4ciebr" xml:space="preserve">{{Гэты артыкул|пра тэлесерыял|Нуарны чалавек-павук (персанаж)|Пра персанажа}}{{Тэлесерыял
|Выява=Лога нуар ЧП.png
}}

«'''Нуарны чалавек-павук'''» ({{Lang-en|Spider-Noir}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[неануар]]ны [[Фільмы пра супергерояў|супергеройскі]] [[тэлесерыял]] 2026 года, зняты [[Орэн Узіл|Орэнам Узілам]] для [[MGM+]] і [[Prime Video]]. Заснаваны на коміксах [[Marvel Comics|Marvel]] з [[Нуарны чалавек-павук (персанаж)|нуарным чалавекам-павуком]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://screenrant.com/spider-man-universe-sony-movie-franchise-official-title/|title=Sony’s Spider-Man Universe Is Official Title For Non-MCU Marvel Movies|first=Brendan|last=Kim|website=ScreenRant|date=2021-08-24|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;.

Серыял расказвае пра састарэлага прыватнага дэтэктыва і супергероя ў [[Нью-Ёрк]]у 1930-х гадоў, які змагаецца са сваім мінулым&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://deadline.com/2024/05/spider-man-noir-live-action-series-amazon-nicolas-cage-1235914747/|title=Spider-Man ‘Noir’ Starring Nicolas Cage Gets Amazon Series Order|first=Denise|last=Petski|website=Deadline|date=2024-05-14|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;. Узіл і [[Стыў Лайтфут]] з’яўляюцца [[Шоўранер|шоўранерамі]] серыяла, які вырабляецца [[Sony Pictures Television]] сумесна з [[Amazon MGM Studios]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://variety.com/2023/tv/news/spider-man-noir-series-amazon-steve-lightfoot-co-showrunner-1235820898/|title=Spider-Man Noir Series at Amazon Enlists ‘The Punisher’s’ Steve Lightfoot as Co-Showrunner (EXCLUSIVE)|first=Joe|last=Otterson|website=Variety|date=2023-12-04|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://variety.com/2023/tv/news/spider-man-noir-live-action-series-amazon-1235515943/|title=Spider-Man Noir Live-Action Series in the Works at Amazon (EXCLUSIVE)|first=Joe|last=Otterson|website=Variety|date=2023-02-09|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;. Падзеі адбываюцца ў рамках {{Не перакладзена 5|Сусвет чалавека-павука ад Sony|сусвету чалавека-павука ад Sony|4=Sony's Spider-Man Universe}}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Стала вядома, што серыял знаходзіцца ў распрацоўцы ў лютым 2023 года — з удзелам Узіла; у снежні таго ж года быў наняты Лайтфут&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Зацвярджэнне Кейджа ў ролі было пацверджана ў маі 2024 года, калі серыял быў заказаны пад назвай «Нуарны» ({{Lang-en|Noir}}), а ў ліпені таго ж года перайменаваны ў «Нуарны чалавек-павук»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://collider.com/spider-noir-series-nicolas-cage-phil-lord-chris-miller-comments/|title=‘Spider Noir’ Live-Action Series Is Still Happening, Say Lord &amp; Miller|first=Marco Vito|last=Oddo|website=Collider|date=2023-05-24|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;. Здымкі праходзілі ў [[Лос-Анджэлес]]е з жніўня 2024 па сакавік 2025 года&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://deadline.com/2024/07/lamorne-morris-spider-noir-robbie-robertson-amazon-marvel-1236004206/|title=‘Spider-Noir’: Lamorne Morris Joins Nicolas Cage In Amazon’s Marvel Series As Robbie Robertson|first=Nellie|last=Andreeva|website=Deadline|date=2024-07-09|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;.

«Нуарны чалавек-павук» быў цалкам выпушчаны 25 мая 2026 года на MGM+ у ЗША у каляровай версіі і складаецца з васьмі эпізодаў&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.tvline.com/casting-news/spider-man-noir-tv-series-cast-lamorne-morris-nicolas-cage-mgm-plus-1235280137/|title=Nicolas Cage's Spider-Man Noir Series Adds Lamorne Morris As Robbie Robertson|first=Ryan|last=Schwartz|website=TVLine|date=2024-07-09|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;. Пазней, 27 мая, серыял выйшаў па ўсім свеце на Prime Video — як у чорна-белай, так і ў каляровай версіях&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;. Серыял атрымаў станоўчыя водгукі [[Крытык|крытыкаў]], асаблівую пахвалу заслужыла акцёрская праца Кейджа&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://deadline.com/2026/02/spider-noir-release-date-trailer-nicolas-cage-1236716717/|title=‘Spider-Noir’ Gets Release Date &amp; First-Look Teaser With Nicolas Cage’s Ben Reilly Experiencing An Existential Crisis|first=Denise|last=Petski|website=Deadline|date=2026-02-12|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;.

== Спіс акцёраў ==

* [[Нікалас Кейдж]] — [[Нуарны чалавек павук (персанаж)|Бен Райлі / Нуарны чалавек-павук]]&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* [[Ламорн Морыс]] — Джо «Робі» Робертсан&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
* [[Лі Цзюнь Лі]] — [[Чорная кошка|Феліцыя «Кет» Хардзі/ Чорная кошка]]&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.esquire.com/entertainment/tv/a70288166/spider-noir-spider-verse-color-transformation-explained-exclusive/|title=Exclusive: How 'Spider-Noir' Refashioned Marvel Lore Into a 1930s Gumshoe Flick|website=Esquire|date=2026-02-10|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;
* [[Карэн Радрыгес]] — Джэнэт Руіс&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;
* [[Абрахам Папула]] — [[Магільшчык|Лані Лінкальн / Магільшчык]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.ign.com/articles/spider-noir-villains-revealed-exclusive-first-look-at-the-shows-sandman-tombstone-and-more|title=How the New Spider-Noir Series Reimagines Classic Villains Like Sandman and Tombstone for a Gritty, 1930s New York Setting: Exclusive First Look|first=Jim|last=Vejvoda|website=IGN|date=2026-04-23|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;
* [[Джэк Х'юстан]] — [[Пясочны чалавек|Флінт Марка / Пясчаны чалавек]]&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
* [[Брэндан Глісан]] — [[Сільвермэйн|Фінбар «Фін» Бёрн / Сільвермэйн]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://variety.com/2024/tv/news/spider-man-noir-series-amazon-nicolas-cage-brendan-gleeson-1236064019/|title=Spider-Man Noir Series at Amazon, MGM+ Casts Brendan Gleeson|first=Joe|last=Otterson|website=Variety|date=2024-07-09|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{Афіцыйны сайт|https://www.amazon.com/gp/video/detail/B0FVGCDZ7Q|link_text=Prime video}}
* {{Imdb title}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Тэлесерыялы пра паралельныя сусветы]]
[[Катэгорыя:Дэтэктыўныя тэлесерыялы ЗША]]
[[Катэгорыя:Тэлесерыялы на англійскай мове]]</text>
      <sha1>874jltigbe9z1s5hlnzcgfbtd4ciebr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153165</id>
      <parentid>5153164</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T13:22:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>стыль</comment>
      <origin>5153165</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7545" sha1="4uuhl6u5f3mszi698mhbc1q07o0xe5o" xml:space="preserve">{{Гэты артыкул|пра тэлесерыял|Нуарны чалавек-павук (персанаж)|Пра персанажа}}{{Тэлесерыял
|Выява=Лога нуар ЧП.png
}}

«'''Нуарны чалавек-павук'''» ({{Lang-en|Spider-Noir}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[неануар]]ны [[Фільмы пра супергерояў|супергеройскі]] [[тэлесерыял]] 2026 года, зняты [[Орэн Узіл|Орэнам Узілам]] для [[MGM+]] і [[Prime Video]]. Заснаваны на коміксах [[Marvel Comics|Marvel]] з нуарным чалавекам-павуком&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://screenrant.com/spider-man-universe-sony-movie-franchise-official-title/|title=Sony’s Spider-Man Universe Is Official Title For Non-MCU Marvel Movies|first=Brendan|last=Kim|website=ScreenRant|date=2021-08-24|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;.

Серыял расказвае пра састарэлага прыватнага дэтэктыва і супергероя ў [[Нью-Ёрк]]у 1930-х гадоў, які змагаецца са сваім мінулым&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://deadline.com/2024/05/spider-man-noir-live-action-series-amazon-nicolas-cage-1235914747/|title=Spider-Man ‘Noir’ Starring Nicolas Cage Gets Amazon Series Order|first=Denise|last=Petski|website=Deadline|date=2024-05-14|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;. Узіл і [[Стыў Лайтфут]] з’яўляюцца [[Шоўранер|шоўранерамі]] серыяла, які вырабляецца [[Sony Pictures Television]] сумесна з [[Amazon MGM Studios]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://variety.com/2023/tv/news/spider-man-noir-series-amazon-steve-lightfoot-co-showrunner-1235820898/|title=Spider-Man Noir Series at Amazon Enlists ‘The Punisher’s’ Steve Lightfoot as Co-Showrunner (EXCLUSIVE)|first=Joe|last=Otterson|website=Variety|date=2023-12-04|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://variety.com/2023/tv/news/spider-man-noir-live-action-series-amazon-1235515943/|title=Spider-Man Noir Live-Action Series in the Works at Amazon (EXCLUSIVE)|first=Joe|last=Otterson|website=Variety|date=2023-02-09|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;. Падзеі адбываюцца ў рамках {{Не перакладзена 5|Сусвет чалавека-павука ад Sony|сусвету чалавека-павука ад Sony|4=Sony's Spider-Man Universe}}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Стала вядома, што серыял знаходзіцца ў распрацоўцы ў лютым 2023 года — з удзелам Узіла; у снежні таго ж года быў наняты Лайтфут&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Зацвярджэнне Кейджа ў ролі было пацверджана ў маі 2024 года, калі серыял быў заказаны пад назвай «Нуарны» ({{Lang-en|Noir}}), а ў ліпені таго ж года перайменаваны ў «Нуарны чалавек-павук»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://collider.com/spider-noir-series-nicolas-cage-phil-lord-chris-miller-comments/|title=‘Spider Noir’ Live-Action Series Is Still Happening, Say Lord &amp; Miller|first=Marco Vito|last=Oddo|website=Collider|date=2023-05-24|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;. Здымкі праходзілі ў [[Лос-Анджэлес]]е з жніўня 2024 па сакавік 2025 года&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://deadline.com/2024/07/lamorne-morris-spider-noir-robbie-robertson-amazon-marvel-1236004206/|title=‘Spider-Noir’: Lamorne Morris Joins Nicolas Cage In Amazon’s Marvel Series As Robbie Robertson|first=Nellie|last=Andreeva|website=Deadline|date=2024-07-09|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;.

«Нуарны чалавек-павук» быў цалкам выпушчаны 25 мая 2026 года на MGM+ у ЗША у каляровай версіі і складаецца з васьмі эпізодаў&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.tvline.com/casting-news/spider-man-noir-tv-series-cast-lamorne-morris-nicolas-cage-mgm-plus-1235280137/|title=Nicolas Cage's Spider-Man Noir Series Adds Lamorne Morris As Robbie Robertson|first=Ryan|last=Schwartz|website=TVLine|date=2024-07-09|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;. Пазней, 27 мая, серыял выйшаў па ўсім свеце на Prime Video — як у чорна-белай, так і ў каляровай версіях&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;. Серыял атрымаў станоўчыя водгукі [[Крытык|крытыкаў]], асаблівую пахвалу заслужыла акцёрская праца Кейджа&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://deadline.com/2026/02/spider-noir-release-date-trailer-nicolas-cage-1236716717/|title=‘Spider-Noir’ Gets Release Date &amp; First-Look Teaser With Nicolas Cage’s Ben Reilly Experiencing An Existential Crisis|first=Denise|last=Petski|website=Deadline|date=2026-02-12|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;.

== Спіс акцёраў ==

* [[Нікалас Кейдж]] — [[Нуарны чалавек павук (персанаж)|Бен Райлі / Нуарны чалавек-павук]]&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* [[Ламорн Морыс]] — Джо «Робі» Робертсан&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
* [[Лі Цзюнь Лі]] — [[Чорная кошка|Феліцыя «Кет» Хардзі/ Чорная кошка]]&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.esquire.com/entertainment/tv/a70288166/spider-noir-spider-verse-color-transformation-explained-exclusive/|title=Exclusive: How 'Spider-Noir' Refashioned Marvel Lore Into a 1930s Gumshoe Flick|website=Esquire|date=2026-02-10|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;
* [[Карэн Радрыгес]] — Джэнэт Руіс&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;
* [[Абрахам Папула]] — [[Магільшчык|Лані Лінкальн / Магільшчык]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.ign.com/articles/spider-noir-villains-revealed-exclusive-first-look-at-the-shows-sandman-tombstone-and-more|title=How the New Spider-Noir Series Reimagines Classic Villains Like Sandman and Tombstone for a Gritty, 1930s New York Setting: Exclusive First Look|first=Jim|last=Vejvoda|website=IGN|date=2026-04-23|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;
* [[Джэк Х'юстан]] — [[Пясочны чалавек|Флінт Марка / Пясчаны чалавек]]&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
* [[Брэндан Глісан]] — [[Сільвермэйн|Фінбар «Фін» Бёрн / Сільвермэйн]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://variety.com/2024/tv/news/spider-man-noir-series-amazon-nicolas-cage-brendan-gleeson-1236064019/|title=Spider-Man Noir Series at Amazon, MGM+ Casts Brendan Gleeson|first=Joe|last=Otterson|website=Variety|date=2024-07-09|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{Афіцыйны сайт|https://www.amazon.com/gp/video/detail/B0FVGCDZ7Q|link_text=Prime video}}
* {{Imdb title}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Тэлесерыялы пра паралельныя сусветы]]
[[Катэгорыя:Дэтэктыўныя тэлесерыялы ЗША]]
[[Катэгорыя:Тэлесерыялы на англійскай мове]]</text>
      <sha1>4uuhl6u5f3mszi698mhbc1q07o0xe5o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153167</id>
      <parentid>5153165</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T13:22:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Feeleman перанёс старонку [[Нуарны чалавек-павук]] у [[Нуарны чалавек-павук (тэлесерыял)]]: Вырашэнне неадназначнасці</comment>
      <origin>5153165</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7545" sha1="4uuhl6u5f3mszi698mhbc1q07o0xe5o" xml:space="preserve">{{Гэты артыкул|пра тэлесерыял|Нуарны чалавек-павук (персанаж)|Пра персанажа}}{{Тэлесерыял
|Выява=Лога нуар ЧП.png
}}

«'''Нуарны чалавек-павук'''» ({{Lang-en|Spider-Noir}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[неануар]]ны [[Фільмы пра супергерояў|супергеройскі]] [[тэлесерыял]] 2026 года, зняты [[Орэн Узіл|Орэнам Узілам]] для [[MGM+]] і [[Prime Video]]. Заснаваны на коміксах [[Marvel Comics|Marvel]] з нуарным чалавекам-павуком&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://screenrant.com/spider-man-universe-sony-movie-franchise-official-title/|title=Sony’s Spider-Man Universe Is Official Title For Non-MCU Marvel Movies|first=Brendan|last=Kim|website=ScreenRant|date=2021-08-24|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;.

Серыял расказвае пра састарэлага прыватнага дэтэктыва і супергероя ў [[Нью-Ёрк]]у 1930-х гадоў, які змагаецца са сваім мінулым&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://deadline.com/2024/05/spider-man-noir-live-action-series-amazon-nicolas-cage-1235914747/|title=Spider-Man ‘Noir’ Starring Nicolas Cage Gets Amazon Series Order|first=Denise|last=Petski|website=Deadline|date=2024-05-14|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;. Узіл і [[Стыў Лайтфут]] з’яўляюцца [[Шоўранер|шоўранерамі]] серыяла, які вырабляецца [[Sony Pictures Television]] сумесна з [[Amazon MGM Studios]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://variety.com/2023/tv/news/spider-man-noir-series-amazon-steve-lightfoot-co-showrunner-1235820898/|title=Spider-Man Noir Series at Amazon Enlists ‘The Punisher’s’ Steve Lightfoot as Co-Showrunner (EXCLUSIVE)|first=Joe|last=Otterson|website=Variety|date=2023-12-04|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://variety.com/2023/tv/news/spider-man-noir-live-action-series-amazon-1235515943/|title=Spider-Man Noir Live-Action Series in the Works at Amazon (EXCLUSIVE)|first=Joe|last=Otterson|website=Variety|date=2023-02-09|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;. Падзеі адбываюцца ў рамках {{Не перакладзена 5|Сусвет чалавека-павука ад Sony|сусвету чалавека-павука ад Sony|4=Sony's Spider-Man Universe}}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Стала вядома, што серыял знаходзіцца ў распрацоўцы ў лютым 2023 года — з удзелам Узіла; у снежні таго ж года быў наняты Лайтфут&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Зацвярджэнне Кейджа ў ролі было пацверджана ў маі 2024 года, калі серыял быў заказаны пад назвай «Нуарны» ({{Lang-en|Noir}}), а ў ліпені таго ж года перайменаваны ў «Нуарны чалавек-павук»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://collider.com/spider-noir-series-nicolas-cage-phil-lord-chris-miller-comments/|title=‘Spider Noir’ Live-Action Series Is Still Happening, Say Lord &amp; Miller|first=Marco Vito|last=Oddo|website=Collider|date=2023-05-24|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;. Здымкі праходзілі ў [[Лос-Анджэлес]]е з жніўня 2024 па сакавік 2025 года&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://deadline.com/2024/07/lamorne-morris-spider-noir-robbie-robertson-amazon-marvel-1236004206/|title=‘Spider-Noir’: Lamorne Morris Joins Nicolas Cage In Amazon’s Marvel Series As Robbie Robertson|first=Nellie|last=Andreeva|website=Deadline|date=2024-07-09|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;.

«Нуарны чалавек-павук» быў цалкам выпушчаны 25 мая 2026 года на MGM+ у ЗША у каляровай версіі і складаецца з васьмі эпізодаў&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.tvline.com/casting-news/spider-man-noir-tv-series-cast-lamorne-morris-nicolas-cage-mgm-plus-1235280137/|title=Nicolas Cage's Spider-Man Noir Series Adds Lamorne Morris As Robbie Robertson|first=Ryan|last=Schwartz|website=TVLine|date=2024-07-09|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;. Пазней, 27 мая, серыял выйшаў па ўсім свеце на Prime Video — як у чорна-белай, так і ў каляровай версіях&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;. Серыял атрымаў станоўчыя водгукі [[Крытык|крытыкаў]], асаблівую пахвалу заслужыла акцёрская праца Кейджа&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://deadline.com/2026/02/spider-noir-release-date-trailer-nicolas-cage-1236716717/|title=‘Spider-Noir’ Gets Release Date &amp; First-Look Teaser With Nicolas Cage’s Ben Reilly Experiencing An Existential Crisis|first=Denise|last=Petski|website=Deadline|date=2026-02-12|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;.

== Спіс акцёраў ==

* [[Нікалас Кейдж]] — [[Нуарны чалавек павук (персанаж)|Бен Райлі / Нуарны чалавек-павук]]&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* [[Ламорн Морыс]] — Джо «Робі» Робертсан&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
* [[Лі Цзюнь Лі]] — [[Чорная кошка|Феліцыя «Кет» Хардзі/ Чорная кошка]]&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.esquire.com/entertainment/tv/a70288166/spider-noir-spider-verse-color-transformation-explained-exclusive/|title=Exclusive: How 'Spider-Noir' Refashioned Marvel Lore Into a 1930s Gumshoe Flick|website=Esquire|date=2026-02-10|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;
* [[Карэн Радрыгес]] — Джэнэт Руіс&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;
* [[Абрахам Папула]] — [[Магільшчык|Лані Лінкальн / Магільшчык]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.ign.com/articles/spider-noir-villains-revealed-exclusive-first-look-at-the-shows-sandman-tombstone-and-more|title=How the New Spider-Noir Series Reimagines Classic Villains Like Sandman and Tombstone for a Gritty, 1930s New York Setting: Exclusive First Look|first=Jim|last=Vejvoda|website=IGN|date=2026-04-23|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;
* [[Джэк Х'юстан]] — [[Пясочны чалавек|Флінт Марка / Пясчаны чалавек]]&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
* [[Брэндан Глісан]] — [[Сільвермэйн|Фінбар «Фін» Бёрн / Сільвермэйн]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://variety.com/2024/tv/news/spider-man-noir-series-amazon-nicolas-cage-brendan-gleeson-1236064019/|title=Spider-Man Noir Series at Amazon, MGM+ Casts Brendan Gleeson|first=Joe|last=Otterson|website=Variety|date=2024-07-09|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{Афіцыйны сайт|https://www.amazon.com/gp/video/detail/B0FVGCDZ7Q|link_text=Prime video}}
* {{Imdb title}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Тэлесерыялы пра паралельныя сусветы]]
[[Катэгорыя:Дэтэктыўныя тэлесерыялы ЗША]]
[[Катэгорыя:Тэлесерыялы на англійскай мове]]</text>
      <sha1>4uuhl6u5f3mszi698mhbc1q07o0xe5o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153170</id>
      <parentid>5153167</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T13:24:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5153170</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7550" sha1="s15wkxp0wrbk9evt8jyx9tw81do21wn" xml:space="preserve">{{Гэты артыкул|пра тэлесерыял|Нуарны чалавек-павук|Пра персанажа}}{{Тэлесерыял
|Выява=Лога нуар ЧП.png
}}

«'''Нуарны чалавек-павук'''» ({{Lang-en|Spider-Noir}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[неануар]]ны [[Фільмы пра супергерояў|супергеройскі]] [[тэлесерыял]] 2026 года, зняты [[Орэн Узіл|Орэнам Узілам]] для [[MGM+]] і [[Prime Video]]. Заснаваны на коміксах [[Marvel Comics|Marvel]] з [[Нуарны чалавек-павук|нуарным чалавекам-павуком]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://screenrant.com/spider-man-universe-sony-movie-franchise-official-title/|title=Sony’s Spider-Man Universe Is Official Title For Non-MCU Marvel Movies|first=Brendan|last=Kim|website=ScreenRant|date=2021-08-24|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;.

Серыял расказвае пра састарэлага прыватнага дэтэктыва і супергероя ў [[Нью-Ёрк]]у 1930-х гадоў, які змагаецца са сваім мінулым&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://deadline.com/2024/05/spider-man-noir-live-action-series-amazon-nicolas-cage-1235914747/|title=Spider-Man ‘Noir’ Starring Nicolas Cage Gets Amazon Series Order|first=Denise|last=Petski|website=Deadline|date=2024-05-14|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;. Узіл і [[Стыў Лайтфут]] з’яўляюцца [[Шоўранер|шоўранерамі]] серыяла, які вырабляецца [[Sony Pictures Television]] сумесна з [[Amazon MGM Studios]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://variety.com/2023/tv/news/spider-man-noir-series-amazon-steve-lightfoot-co-showrunner-1235820898/|title=Spider-Man Noir Series at Amazon Enlists ‘The Punisher’s’ Steve Lightfoot as Co-Showrunner (EXCLUSIVE)|first=Joe|last=Otterson|website=Variety|date=2023-12-04|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://variety.com/2023/tv/news/spider-man-noir-live-action-series-amazon-1235515943/|title=Spider-Man Noir Live-Action Series in the Works at Amazon (EXCLUSIVE)|first=Joe|last=Otterson|website=Variety|date=2023-02-09|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;. Падзеі адбываюцца ў рамках {{Не перакладзена 5|Сусвет чалавека-павука ад Sony|сусвету чалавека-павука ад Sony|4=Sony's Spider-Man Universe}}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Стала вядома, што серыял знаходзіцца ў распрацоўцы ў лютым 2023 года — з удзелам Узіла; у снежні таго ж года быў наняты Лайтфут&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Зацвярджэнне Кейджа ў ролі было пацверджана ў маі 2024 года, калі серыял быў заказаны пад назвай «Нуарны» ({{Lang-en|Noir}}), а ў ліпені таго ж года перайменаваны ў «Нуарны чалавек-павук»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://collider.com/spider-noir-series-nicolas-cage-phil-lord-chris-miller-comments/|title=‘Spider Noir’ Live-Action Series Is Still Happening, Say Lord &amp; Miller|first=Marco Vito|last=Oddo|website=Collider|date=2023-05-24|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;. Здымкі праходзілі ў [[Лос-Анджэлес]]е з жніўня 2024 па сакавік 2025 года&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://deadline.com/2024/07/lamorne-morris-spider-noir-robbie-robertson-amazon-marvel-1236004206/|title=‘Spider-Noir’: Lamorne Morris Joins Nicolas Cage In Amazon’s Marvel Series As Robbie Robertson|first=Nellie|last=Andreeva|website=Deadline|date=2024-07-09|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;.

«Нуарны чалавек-павук» быў цалкам выпушчаны 25 мая 2026 года на MGM+ у ЗША у каляровай версіі і складаецца з васьмі эпізодаў&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.tvline.com/casting-news/spider-man-noir-tv-series-cast-lamorne-morris-nicolas-cage-mgm-plus-1235280137/|title=Nicolas Cage's Spider-Man Noir Series Adds Lamorne Morris As Robbie Robertson|first=Ryan|last=Schwartz|website=TVLine|date=2024-07-09|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;. Пазней, 27 мая, серыял выйшаў па ўсім свеце на Prime Video — як у чорна-белай, так і ў каляровай версіях&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;. Серыял атрымаў станоўчыя водгукі [[Крытык|крытыкаў]], асаблівую пахвалу заслужыла акцёрская праца Кейджа&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://deadline.com/2026/02/spider-noir-release-date-trailer-nicolas-cage-1236716717/|title=‘Spider-Noir’ Gets Release Date &amp; First-Look Teaser With Nicolas Cage’s Ben Reilly Experiencing An Existential Crisis|first=Denise|last=Petski|website=Deadline|date=2026-02-12|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;.

== Спіс акцёраў ==

* [[Нікалас Кейдж]] — [[Нуарны чалавек-павук|Бен Райлі / Нуарны чалавек-павук]]&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* [[Ламорн Морыс]] — Джо «Робі» Робертсан&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
* [[Лі Цзюнь Лі]] — [[Чорная кошка|Феліцыя «Кет» Хардзі/ Чорная кошка]]&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.esquire.com/entertainment/tv/a70288166/spider-noir-spider-verse-color-transformation-explained-exclusive/|title=Exclusive: How 'Spider-Noir' Refashioned Marvel Lore Into a 1930s Gumshoe Flick|website=Esquire|date=2026-02-10|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;
* [[Карэн Радрыгес]] — Джэнэт Руіс&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;
* [[Абрахам Папула]] — [[Магільшчык|Лані Лінкальн / Магільшчык]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.ign.com/articles/spider-noir-villains-revealed-exclusive-first-look-at-the-shows-sandman-tombstone-and-more|title=How the New Spider-Noir Series Reimagines Classic Villains Like Sandman and Tombstone for a Gritty, 1930s New York Setting: Exclusive First Look|first=Jim|last=Vejvoda|website=IGN|date=2026-04-23|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;
* [[Джэк Х'юстан]] — [[Пясочны чалавек|Флінт Марка / Пясчаны чалавек]]&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
* [[Брэндан Глісан]] — [[Сільвермэйн|Фінбар «Фін» Бёрн / Сільвермэйн]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://variety.com/2024/tv/news/spider-man-noir-series-amazon-nicolas-cage-brendan-gleeson-1236064019/|title=Spider-Man Noir Series at Amazon, MGM+ Casts Brendan Gleeson|first=Joe|last=Otterson|website=Variety|date=2024-07-09|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{Афіцыйны сайт|https://www.amazon.com/gp/video/detail/B0FVGCDZ7Q|link_text=Prime video}}
* {{Imdb title}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Тэлесерыялы пра паралельныя сусветы]]
[[Катэгорыя:Дэтэктыўныя тэлесерыялы ЗША]]
[[Катэгорыя:Тэлесерыялы на англійскай мове]]</text>
      <sha1>s15wkxp0wrbk9evt8jyx9tw81do21wn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153172</id>
      <parentid>5153170</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T13:29:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Спіс акцёраў */ афармленне</comment>
      <origin>5153172</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7550" sha1="nduik1mkr9qacr77xffp61vdgx080nf" xml:space="preserve">{{Гэты артыкул|пра тэлесерыял|Нуарны чалавек-павук|Пра персанажа}}{{Тэлесерыял
|Выява=Лога нуар ЧП.png
}}

«'''Нуарны чалавек-павук'''» ({{Lang-en|Spider-Noir}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[неануар]]ны [[Фільмы пра супергерояў|супергеройскі]] [[тэлесерыял]] 2026 года, зняты [[Орэн Узіл|Орэнам Узілам]] для [[MGM+]] і [[Prime Video]]. Заснаваны на коміксах [[Marvel Comics|Marvel]] з [[Нуарны чалавек-павук|нуарным чалавекам-павуком]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://screenrant.com/spider-man-universe-sony-movie-franchise-official-title/|title=Sony’s Spider-Man Universe Is Official Title For Non-MCU Marvel Movies|first=Brendan|last=Kim|website=ScreenRant|date=2021-08-24|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;.

Серыял расказвае пра састарэлага прыватнага дэтэктыва і супергероя ў [[Нью-Ёрк]]у 1930-х гадоў, які змагаецца са сваім мінулым&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://deadline.com/2024/05/spider-man-noir-live-action-series-amazon-nicolas-cage-1235914747/|title=Spider-Man ‘Noir’ Starring Nicolas Cage Gets Amazon Series Order|first=Denise|last=Petski|website=Deadline|date=2024-05-14|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;. Узіл і [[Стыў Лайтфут]] з’яўляюцца [[Шоўранер|шоўранерамі]] серыяла, які вырабляецца [[Sony Pictures Television]] сумесна з [[Amazon MGM Studios]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://variety.com/2023/tv/news/spider-man-noir-series-amazon-steve-lightfoot-co-showrunner-1235820898/|title=Spider-Man Noir Series at Amazon Enlists ‘The Punisher’s’ Steve Lightfoot as Co-Showrunner (EXCLUSIVE)|first=Joe|last=Otterson|website=Variety|date=2023-12-04|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://variety.com/2023/tv/news/spider-man-noir-live-action-series-amazon-1235515943/|title=Spider-Man Noir Live-Action Series in the Works at Amazon (EXCLUSIVE)|first=Joe|last=Otterson|website=Variety|date=2023-02-09|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;. Падзеі адбываюцца ў рамках {{Не перакладзена 5|Сусвет чалавека-павука ад Sony|сусвету чалавека-павука ад Sony|4=Sony's Spider-Man Universe}}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Стала вядома, што серыял знаходзіцца ў распрацоўцы ў лютым 2023 года — з удзелам Узіла; у снежні таго ж года быў наняты Лайтфут&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Зацвярджэнне Кейджа ў ролі было пацверджана ў маі 2024 года, калі серыял быў заказаны пад назвай «Нуарны» ({{Lang-en|Noir}}), а ў ліпені таго ж года перайменаваны ў «Нуарны чалавек-павук»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://collider.com/spider-noir-series-nicolas-cage-phil-lord-chris-miller-comments/|title=‘Spider Noir’ Live-Action Series Is Still Happening, Say Lord &amp; Miller|first=Marco Vito|last=Oddo|website=Collider|date=2023-05-24|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;. Здымкі праходзілі ў [[Лос-Анджэлес]]е з жніўня 2024 па сакавік 2025 года&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://deadline.com/2024/07/lamorne-morris-spider-noir-robbie-robertson-amazon-marvel-1236004206/|title=‘Spider-Noir’: Lamorne Morris Joins Nicolas Cage In Amazon’s Marvel Series As Robbie Robertson|first=Nellie|last=Andreeva|website=Deadline|date=2024-07-09|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;.

«Нуарны чалавек-павук» быў цалкам выпушчаны 25 мая 2026 года на MGM+ у ЗША у каляровай версіі і складаецца з васьмі эпізодаў&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.tvline.com/casting-news/spider-man-noir-tv-series-cast-lamorne-morris-nicolas-cage-mgm-plus-1235280137/|title=Nicolas Cage's Spider-Man Noir Series Adds Lamorne Morris As Robbie Robertson|first=Ryan|last=Schwartz|website=TVLine|date=2024-07-09|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;. Пазней, 27 мая, серыял выйшаў па ўсім свеце на Prime Video — як у чорна-белай, так і ў каляровай версіях&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;. Серыял атрымаў станоўчыя водгукі [[Крытык|крытыкаў]], асаблівую пахвалу заслужыла акцёрская праца Кейджа&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://deadline.com/2026/02/spider-noir-release-date-trailer-nicolas-cage-1236716717/|title=‘Spider-Noir’ Gets Release Date &amp; First-Look Teaser With Nicolas Cage’s Ben Reilly Experiencing An Existential Crisis|first=Denise|last=Petski|website=Deadline|date=2026-02-12|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;.

== Спіс акцёраў ==

* [[Нікалас Кейдж]] — [[Нуарны чалавек-павук|Бен Райлі / Нуарны чалавек-павук]]&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* [[Ламорн Морыс]] — Джо «Робі» Робертсан&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
* [[Лі Цзюнь Лі]] — [[Чорная кошка|Феліцыя «Кет» Хардзі/ Чорная кошка]]&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.esquire.com/entertainment/tv/a70288166/spider-noir-spider-verse-color-transformation-explained-exclusive/|title=Exclusive: How 'Spider-Noir' Refashioned Marvel Lore Into a 1930s Gumshoe Flick|website=Esquire|date=2026-02-10|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;
* [[Карэн Радрыгес]] — Джэнэт Руіс&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;
* [[Абрахам Папула]] — [[Магільшчык|Лані Лінкальн / Магільшчык]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.ign.com/articles/spider-noir-villains-revealed-exclusive-first-look-at-the-shows-sandman-tombstone-and-more|title=How the New Spider-Noir Series Reimagines Classic Villains Like Sandman and Tombstone for a Gritty, 1930s New York Setting: Exclusive First Look|first=Jim|last=Vejvoda|website=IGN|date=2026-04-23|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;
* [[Джэк Х'юстан]] — [[Пясочны чалавек|Флінт Марка / Пясочны чалавек]]&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
* [[Брэндан Глісан]] — [[Сільвермэйн|Фінбар «Фін» Бёрн / Сільвермэйн]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://variety.com/2024/tv/news/spider-man-noir-series-amazon-nicolas-cage-brendan-gleeson-1236064019/|title=Spider-Man Noir Series at Amazon, MGM+ Casts Brendan Gleeson|first=Joe|last=Otterson|website=Variety|date=2024-07-09|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{Афіцыйны сайт|https://www.amazon.com/gp/video/detail/B0FVGCDZ7Q|link_text=Prime video}}
* {{Imdb title}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Тэлесерыялы пра паралельныя сусветы]]
[[Катэгорыя:Дэтэктыўныя тэлесерыялы ЗША]]
[[Катэгорыя:Тэлесерыялы на англійскай мове]]</text>
      <sha1>nduik1mkr9qacr77xffp61vdgx080nf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153175</id>
      <parentid>5153172</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T13:42:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>арфаграфія</comment>
      <origin>5153175</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7554" sha1="o1iajmbgyt9hyw9k3ts8hioaxepnp3q" xml:space="preserve">{{Гэты артыкул|пра тэлесерыял|Нуарны чалавек-павук|Пра персанажа}}{{Тэлесерыял
|Выява=Лога нуар ЧП.png
}}

«'''Нуарны чалавек-павук'''» ({{Lang-en|Spider-Noir}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[неануар]]ны [[Фільмы пра супергерояў|супергеройскі]] [[тэлесерыял]] 2026 года, зняты [[Орэн Узіл|Орэнам Узілам]] для [[MGM+]] і [[Prime Video]]. Заснаваны на коміксах [[Marvel Comics|Marvel]] з [[Нуарны чалавек-павук|нуарным чалавекам-павуком]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://screenrant.com/spider-man-universe-sony-movie-franchise-official-title/|title=Sony’s Spider-Man Universe Is Official Title For Non-MCU Marvel Movies|first=Brendan|last=Kim|website=ScreenRant|date=2021-08-24|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;.

Серыял расказвае пра састарэлага прыватнага дэтэктыва і супергероя ў [[Нью-Ёрк]]у 1930-х гадоў, які змагаецца са сваім мінулым&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://deadline.com/2024/05/spider-man-noir-live-action-series-amazon-nicolas-cage-1235914747/|title=Spider-Man ‘Noir’ Starring Nicolas Cage Gets Amazon Series Order|first=Denise|last=Petski|website=Deadline|date=2024-05-14|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;. Узіл і [[Стыў Лайтфут]] з’яўляюцца [[Шоўранер|шоўранерамі]] серыяла, які вырабляецца [[Sony Pictures Television]] сумесна з [[Amazon MGM Studios]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://variety.com/2023/tv/news/spider-man-noir-series-amazon-steve-lightfoot-co-showrunner-1235820898/|title=Spider-Man Noir Series at Amazon Enlists ‘The Punisher’s’ Steve Lightfoot as Co-Showrunner (EXCLUSIVE)|first=Joe|last=Otterson|website=Variety|date=2023-12-04|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://variety.com/2023/tv/news/spider-man-noir-live-action-series-amazon-1235515943/|title=Spider-Man Noir Live-Action Series in the Works at Amazon (EXCLUSIVE)|first=Joe|last=Otterson|website=Variety|date=2023-02-09|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;. Падзеі адбываюцца ў рамках {{Не перакладзена 5|Сусвет чалавека-павука ад Sony|сусвету чалавека-павука ад Sony|4=Sony's Spider-Man Universe}}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Стала вядома, што серыял знаходзіцца ў распрацоўцы ў лютым 2023 года — з удзелам Узіла; у снежні таго ж года быў наняты Лайтфут&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Зацвярджэнне Кейджа ў ролі было пацверджана ў маі 2024 года, калі серыял быў заказаны пад назвай «Нуарны» ({{Lang-en|Noir}}), а ў ліпені таго ж года перайменаваны ў «Нуарны чалавек-павук»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://collider.com/spider-noir-series-nicolas-cage-phil-lord-chris-miller-comments/|title=‘Spider Noir’ Live-Action Series Is Still Happening, Say Lord &amp; Miller|first=Marco Vito|last=Oddo|website=Collider|date=2023-05-24|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;. Здымкі праходзілі ў [[Лос-Анджэлес]]е з жніўня 2024 па сакавік 2025 года&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://deadline.com/2024/07/lamorne-morris-spider-noir-robbie-robertson-amazon-marvel-1236004206/|title=‘Spider-Noir’: Lamorne Morris Joins Nicolas Cage In Amazon’s Marvel Series As Robbie Robertson|first=Nellie|last=Andreeva|website=Deadline|date=2024-07-09|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;.

«Нуарны чалавек-павук» быў цалкам выпушчаны 25 мая 2026 года на MGM+ у ЗША у каляровай версіі і складаецца з васьмі эпізодаў&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.tvline.com/casting-news/spider-man-noir-tv-series-cast-lamorne-morris-nicolas-cage-mgm-plus-1235280137/|title=Nicolas Cage's Spider-Man Noir Series Adds Lamorne Morris As Robbie Robertson|first=Ryan|last=Schwartz|website=TVLine|date=2024-07-09|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;. Пазней, 27 мая, серыял выйшаў па ўсім свеце на Prime Video — як у чорна-белай, так і ў каляровай версіях&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;. Серыял атрымаў станоўчыя водгукі [[Крытык|крытыкаў]], асаблівую пахвалу заслужыла акцёрская праца Кейджа&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://deadline.com/2026/02/spider-noir-release-date-trailer-nicolas-cage-1236716717/|title=‘Spider-Noir’ Gets Release Date &amp; First-Look Teaser With Nicolas Cage’s Ben Reilly Experiencing An Existential Crisis|first=Denise|last=Petski|website=Deadline|date=2026-02-12|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;.

== Спіс акцёраў ==

* [[Нікалас Кейдж]] — [[Нуарны чалавек-павук|Бен Райлі / Нуарны чалавек-павук]]&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* [[Ламорн Морыс]] — Джо «Робі» Робертсан&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
* [[Лі Цзюнь Лі]] — [[Чорная кошка|Феліцыя «Кошка» Хардзі/ Чорная кошка]]&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.esquire.com/entertainment/tv/a70288166/spider-noir-spider-verse-color-transformation-explained-exclusive/|title=Exclusive: How 'Spider-Noir' Refashioned Marvel Lore Into a 1930s Gumshoe Flick|website=Esquire|date=2026-02-10|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;
* [[Карэн Радрыгес]] — Джэнэт Руіс&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;
* [[Абрахам Папула]] — [[Магільшчык|Лані Лінкальн / Магільшчык]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.ign.com/articles/spider-noir-villains-revealed-exclusive-first-look-at-the-shows-sandman-tombstone-and-more|title=How the New Spider-Noir Series Reimagines Classic Villains Like Sandman and Tombstone for a Gritty, 1930s New York Setting: Exclusive First Look|first=Jim|last=Vejvoda|website=IGN|date=2026-04-23|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;
* [[Джэк Х'юстан]] — [[Пясочны чалавек|Флінт Марка / Пясочны чалавек]]&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
* [[Брэндан Глісан]] — [[Сільвермэйн|Фінбар «Фін» Бёрн / Сільвермэйн]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://variety.com/2024/tv/news/spider-man-noir-series-amazon-nicolas-cage-brendan-gleeson-1236064019/|title=Spider-Man Noir Series at Amazon, MGM+ Casts Brendan Gleeson|first=Joe|last=Otterson|website=Variety|date=2024-07-09|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{Афіцыйны сайт|https://www.amazon.com/gp/video/detail/B0FVGCDZ7Q|link_text=Prime video}}
* {{Imdb title}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Тэлесерыялы пра паралельныя сусветы]]
[[Катэгорыя:Дэтэктыўныя тэлесерыялы ЗША]]
[[Катэгорыя:Тэлесерыялы на англійскай мове]]</text>
      <sha1>o1iajmbgyt9hyw9k3ts8hioaxepnp3q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153176</id>
      <parentid>5153175</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T13:48:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Афармленне</comment>
      <origin>5153176</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7550" sha1="nduik1mkr9qacr77xffp61vdgx080nf" xml:space="preserve">{{Гэты артыкул|пра тэлесерыял|Нуарны чалавек-павук|Пра персанажа}}{{Тэлесерыял
|Выява=Лога нуар ЧП.png
}}

«'''Нуарны чалавек-павук'''» ({{Lang-en|Spider-Noir}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[неануар]]ны [[Фільмы пра супергерояў|супергеройскі]] [[тэлесерыял]] 2026 года, зняты [[Орэн Узіл|Орэнам Узілам]] для [[MGM+]] і [[Prime Video]]. Заснаваны на коміксах [[Marvel Comics|Marvel]] з [[Нуарны чалавек-павук|нуарным чалавекам-павуком]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://screenrant.com/spider-man-universe-sony-movie-franchise-official-title/|title=Sony’s Spider-Man Universe Is Official Title For Non-MCU Marvel Movies|first=Brendan|last=Kim|website=ScreenRant|date=2021-08-24|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;.

Серыял расказвае пра састарэлага прыватнага дэтэктыва і супергероя ў [[Нью-Ёрк]]у 1930-х гадоў, які змагаецца са сваім мінулым&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://deadline.com/2024/05/spider-man-noir-live-action-series-amazon-nicolas-cage-1235914747/|title=Spider-Man ‘Noir’ Starring Nicolas Cage Gets Amazon Series Order|first=Denise|last=Petski|website=Deadline|date=2024-05-14|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;. Узіл і [[Стыў Лайтфут]] з’яўляюцца [[Шоўранер|шоўранерамі]] серыяла, які вырабляецца [[Sony Pictures Television]] сумесна з [[Amazon MGM Studios]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://variety.com/2023/tv/news/spider-man-noir-series-amazon-steve-lightfoot-co-showrunner-1235820898/|title=Spider-Man Noir Series at Amazon Enlists ‘The Punisher’s’ Steve Lightfoot as Co-Showrunner (EXCLUSIVE)|first=Joe|last=Otterson|website=Variety|date=2023-12-04|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://variety.com/2023/tv/news/spider-man-noir-live-action-series-amazon-1235515943/|title=Spider-Man Noir Live-Action Series in the Works at Amazon (EXCLUSIVE)|first=Joe|last=Otterson|website=Variety|date=2023-02-09|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;. Падзеі адбываюцца ў рамках {{Не перакладзена 5|Сусвет чалавека-павука ад Sony|сусвету чалавека-павука ад Sony|4=Sony's Spider-Man Universe}}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Стала вядома, што серыял знаходзіцца ў распрацоўцы ў лютым 2023 года — з удзелам Узіла; у снежні таго ж года быў наняты Лайтфут&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Зацвярджэнне Кейджа ў ролі было пацверджана ў маі 2024 года, калі серыял быў заказаны пад назвай «Нуарны» ({{Lang-en|Noir}}), а ў ліпені таго ж года перайменаваны ў «Нуарны чалавек-павук»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://collider.com/spider-noir-series-nicolas-cage-phil-lord-chris-miller-comments/|title=‘Spider Noir’ Live-Action Series Is Still Happening, Say Lord &amp; Miller|first=Marco Vito|last=Oddo|website=Collider|date=2023-05-24|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;. Здымкі праходзілі ў [[Лос-Анджэлес]]е з жніўня 2024 па сакавік 2025 года&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://deadline.com/2024/07/lamorne-morris-spider-noir-robbie-robertson-amazon-marvel-1236004206/|title=‘Spider-Noir’: Lamorne Morris Joins Nicolas Cage In Amazon’s Marvel Series As Robbie Robertson|first=Nellie|last=Andreeva|website=Deadline|date=2024-07-09|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;.

«Нуарны чалавек-павук» быў цалкам выпушчаны 25 мая 2026 года на MGM+ у ЗША у каляровай версіі і складаецца з васьмі эпізодаў&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.tvline.com/casting-news/spider-man-noir-tv-series-cast-lamorne-morris-nicolas-cage-mgm-plus-1235280137/|title=Nicolas Cage's Spider-Man Noir Series Adds Lamorne Morris As Robbie Robertson|first=Ryan|last=Schwartz|website=TVLine|date=2024-07-09|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;. Пазней, 27 мая, серыял выйшаў па ўсім свеце на Prime Video — як у чорна-белай, так і ў каляровай версіях&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;. Серыял атрымаў станоўчыя водгукі [[Крытык|крытыкаў]], асаблівую пахвалу заслужыла акцёрская праца Кейджа&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://deadline.com/2026/02/spider-noir-release-date-trailer-nicolas-cage-1236716717/|title=‘Spider-Noir’ Gets Release Date &amp; First-Look Teaser With Nicolas Cage’s Ben Reilly Experiencing An Existential Crisis|first=Denise|last=Petski|website=Deadline|date=2026-02-12|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;.

== Спіс акцёраў ==

* [[Нікалас Кейдж]] — [[Нуарны чалавек-павук|Бен Райлі / Нуарны чалавек-павук]]&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* [[Ламорн Морыс]] — Джо «Робі» Робертсан&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
* [[Лі Цзюнь Лі]] — [[Чорная кошка|Феліцыя «Кет» Хардзі/ Чорная кошка]]&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.esquire.com/entertainment/tv/a70288166/spider-noir-spider-verse-color-transformation-explained-exclusive/|title=Exclusive: How 'Spider-Noir' Refashioned Marvel Lore Into a 1930s Gumshoe Flick|website=Esquire|date=2026-02-10|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;
* [[Карэн Радрыгес]] — Джэнэт Руіс&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;
* [[Абрахам Папула]] — [[Магільшчык|Лані Лінкальн / Магільшчык]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.ign.com/articles/spider-noir-villains-revealed-exclusive-first-look-at-the-shows-sandman-tombstone-and-more|title=How the New Spider-Noir Series Reimagines Classic Villains Like Sandman and Tombstone for a Gritty, 1930s New York Setting: Exclusive First Look|first=Jim|last=Vejvoda|website=IGN|date=2026-04-23|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;
* [[Джэк Х'юстан]] — [[Пясочны чалавек|Флінт Марка / Пясочны чалавек]]&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
* [[Брэндан Глісан]] — [[Сільвермэйн|Фінбар «Фін» Бёрн / Сільвермэйн]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://variety.com/2024/tv/news/spider-man-noir-series-amazon-nicolas-cage-brendan-gleeson-1236064019/|title=Spider-Man Noir Series at Amazon, MGM+ Casts Brendan Gleeson|first=Joe|last=Otterson|website=Variety|date=2024-07-09|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{Афіцыйны сайт|https://www.amazon.com/gp/video/detail/B0FVGCDZ7Q|link_text=Prime video}}
* {{Imdb title}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Тэлесерыялы пра паралельныя сусветы]]
[[Катэгорыя:Дэтэктыўныя тэлесерыялы ЗША]]
[[Катэгорыя:Тэлесерыялы на англійскай мове]]</text>
      <sha1>nduik1mkr9qacr77xffp61vdgx080nf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153199</id>
      <parentid>5153176</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T15:09:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>дададзена [[Катэгорыя:Крымінальныя тэлесерыялы ЗША]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5153199</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7628" sha1="hz6sephr8whg5xlopdokfpol0bi2d2r" xml:space="preserve">{{Гэты артыкул|пра тэлесерыял|Нуарны чалавек-павук|Пра персанажа}}{{Тэлесерыял
|Выява=Лога нуар ЧП.png
}}

«'''Нуарны чалавек-павук'''» ({{Lang-en|Spider-Noir}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[неануар]]ны [[Фільмы пра супергерояў|супергеройскі]] [[тэлесерыял]] 2026 года, зняты [[Орэн Узіл|Орэнам Узілам]] для [[MGM+]] і [[Prime Video]]. Заснаваны на коміксах [[Marvel Comics|Marvel]] з [[Нуарны чалавек-павук|нуарным чалавекам-павуком]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://screenrant.com/spider-man-universe-sony-movie-franchise-official-title/|title=Sony’s Spider-Man Universe Is Official Title For Non-MCU Marvel Movies|first=Brendan|last=Kim|website=ScreenRant|date=2021-08-24|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;.

Серыял расказвае пра састарэлага прыватнага дэтэктыва і супергероя ў [[Нью-Ёрк]]у 1930-х гадоў, які змагаецца са сваім мінулым&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://deadline.com/2024/05/spider-man-noir-live-action-series-amazon-nicolas-cage-1235914747/|title=Spider-Man ‘Noir’ Starring Nicolas Cage Gets Amazon Series Order|first=Denise|last=Petski|website=Deadline|date=2024-05-14|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;. Узіл і [[Стыў Лайтфут]] з’яўляюцца [[Шоўранер|шоўранерамі]] серыяла, які вырабляецца [[Sony Pictures Television]] сумесна з [[Amazon MGM Studios]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://variety.com/2023/tv/news/spider-man-noir-series-amazon-steve-lightfoot-co-showrunner-1235820898/|title=Spider-Man Noir Series at Amazon Enlists ‘The Punisher’s’ Steve Lightfoot as Co-Showrunner (EXCLUSIVE)|first=Joe|last=Otterson|website=Variety|date=2023-12-04|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://variety.com/2023/tv/news/spider-man-noir-live-action-series-amazon-1235515943/|title=Spider-Man Noir Live-Action Series in the Works at Amazon (EXCLUSIVE)|first=Joe|last=Otterson|website=Variety|date=2023-02-09|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;. Падзеі адбываюцца ў рамках {{Не перакладзена 5|Сусвет чалавека-павука ад Sony|сусвету чалавека-павука ад Sony|4=Sony's Spider-Man Universe}}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Стала вядома, што серыял знаходзіцца ў распрацоўцы ў лютым 2023 года — з удзелам Узіла; у снежні таго ж года быў наняты Лайтфут&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Зацвярджэнне Кейджа ў ролі было пацверджана ў маі 2024 года, калі серыял быў заказаны пад назвай «Нуарны» ({{Lang-en|Noir}}), а ў ліпені таго ж года перайменаваны ў «Нуарны чалавек-павук»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://collider.com/spider-noir-series-nicolas-cage-phil-lord-chris-miller-comments/|title=‘Spider Noir’ Live-Action Series Is Still Happening, Say Lord &amp; Miller|first=Marco Vito|last=Oddo|website=Collider|date=2023-05-24|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;. Здымкі праходзілі ў [[Лос-Анджэлес]]е з жніўня 2024 па сакавік 2025 года&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://deadline.com/2024/07/lamorne-morris-spider-noir-robbie-robertson-amazon-marvel-1236004206/|title=‘Spider-Noir’: Lamorne Morris Joins Nicolas Cage In Amazon’s Marvel Series As Robbie Robertson|first=Nellie|last=Andreeva|website=Deadline|date=2024-07-09|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;.

«Нуарны чалавек-павук» быў цалкам выпушчаны 25 мая 2026 года на MGM+ у ЗША у каляровай версіі і складаецца з васьмі эпізодаў&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.tvline.com/casting-news/spider-man-noir-tv-series-cast-lamorne-morris-nicolas-cage-mgm-plus-1235280137/|title=Nicolas Cage's Spider-Man Noir Series Adds Lamorne Morris As Robbie Robertson|first=Ryan|last=Schwartz|website=TVLine|date=2024-07-09|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;. Пазней, 27 мая, серыял выйшаў па ўсім свеце на Prime Video — як у чорна-белай, так і ў каляровай версіях&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;. Серыял атрымаў станоўчыя водгукі [[Крытык|крытыкаў]], асаблівую пахвалу заслужыла акцёрская праца Кейджа&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://deadline.com/2026/02/spider-noir-release-date-trailer-nicolas-cage-1236716717/|title=‘Spider-Noir’ Gets Release Date &amp; First-Look Teaser With Nicolas Cage’s Ben Reilly Experiencing An Existential Crisis|first=Denise|last=Petski|website=Deadline|date=2026-02-12|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;.

== Спіс акцёраў ==

* [[Нікалас Кейдж]] — [[Нуарны чалавек-павук|Бен Райлі / Нуарны чалавек-павук]]&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* [[Ламорн Морыс]] — Джо «Робі» Робертсан&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
* [[Лі Цзюнь Лі]] — [[Чорная кошка|Феліцыя «Кет» Хардзі/ Чорная кошка]]&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.esquire.com/entertainment/tv/a70288166/spider-noir-spider-verse-color-transformation-explained-exclusive/|title=Exclusive: How 'Spider-Noir' Refashioned Marvel Lore Into a 1930s Gumshoe Flick|website=Esquire|date=2026-02-10|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;
* [[Карэн Радрыгес]] — Джэнэт Руіс&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;
* [[Абрахам Папула]] — [[Магільшчык|Лані Лінкальн / Магільшчык]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.ign.com/articles/spider-noir-villains-revealed-exclusive-first-look-at-the-shows-sandman-tombstone-and-more|title=How the New Spider-Noir Series Reimagines Classic Villains Like Sandman and Tombstone for a Gritty, 1930s New York Setting: Exclusive First Look|first=Jim|last=Vejvoda|website=IGN|date=2026-04-23|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;
* [[Джэк Х'юстан]] — [[Пясочны чалавек|Флінт Марка / Пясочны чалавек]]&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
* [[Брэндан Глісан]] — [[Сільвермэйн|Фінбар «Фін» Бёрн / Сільвермэйн]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://variety.com/2024/tv/news/spider-man-noir-series-amazon-nicolas-cage-brendan-gleeson-1236064019/|title=Spider-Man Noir Series at Amazon, MGM+ Casts Brendan Gleeson|first=Joe|last=Otterson|website=Variety|date=2024-07-09|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{Афіцыйны сайт|https://www.amazon.com/gp/video/detail/B0FVGCDZ7Q|link_text=Prime video}}
* {{Imdb title}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Тэлесерыялы пра паралельныя сусветы]]
[[Катэгорыя:Дэтэктыўныя тэлесерыялы ЗША]]
[[Катэгорыя:Тэлесерыялы на англійскай мове]]
[[Катэгорыя:Крымінальныя тэлесерыялы ЗША]]</text>
      <sha1>hz6sephr8whg5xlopdokfpol0bi2d2r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153374</id>
      <parentid>5153199</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T11:11:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>стыль</comment>
      <origin>5153374</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7618" sha1="op4tv04huux66dwks8yc6v9wvl6dut2" xml:space="preserve">{{Гэты артыкул|пра тэлесерыял|Нуарны чалавек-павук|Пра персанажа}}{{Тэлесерыял
|Выява=Лога нуар ЧП.png
}}

«'''Нуарны чалавек-павук'''» ({{Lang-en|Spider-Noir}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[неануар]]ны [[Фільмы пра супергерояў|супергеройскі]] [[тэлесерыял]] 2026 года, зняты [[Орэн Узіл|Орэнам Узілам]] для [[MGM+]] і [[Prime Video]]. Заснаваны на коміксах [[Marvel Comics|Marvel]] з [[Нуарны чалавек-павук|нуарным чалавекам-павуком]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://screenrant.com/spider-man-universe-sony-movie-franchise-official-title/|title=Sony’s Spider-Man Universe Is Official Title For Non-MCU Marvel Movies|first=Brendan|last=Kim|website=ScreenRant|date=2021-08-24|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;.

Серыял расказвае пра састарэлага прыватнага дэтэктыва і супергероя ў [[Нью-Ёрк]]у 1930-х гадоў, які змагаецца са сваім мінулым&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://deadline.com/2024/05/spider-man-noir-live-action-series-amazon-nicolas-cage-1235914747/|title=Spider-Man ‘Noir’ Starring Nicolas Cage Gets Amazon Series Order|first=Denise|last=Petski|website=Deadline|date=2024-05-14|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;. Узіл і [[Стыў Лайтфут]] з’яўляюцца [[Шоўранер|шоўранерамі]] серыяла, які вырабляецца [[Sony Pictures Television]] сумесна з [[Amazon MGM Studios]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://variety.com/2023/tv/news/spider-man-noir-series-amazon-steve-lightfoot-co-showrunner-1235820898/|title=Spider-Man Noir Series at Amazon Enlists ‘The Punisher’s’ Steve Lightfoot as Co-Showrunner (EXCLUSIVE)|first=Joe|last=Otterson|website=Variety|date=2023-12-04|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://variety.com/2023/tv/news/spider-man-noir-live-action-series-amazon-1235515943/|title=Spider-Man Noir Live-Action Series in the Works at Amazon (EXCLUSIVE)|first=Joe|last=Otterson|website=Variety|date=2023-02-09|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;. Падзеі адбываюцца ў рамках {{Не перакладзена 5|Сусвет чалавека-павука ад Sony|сусвету чалавека-павука ад Sony|4=Sony's Spider-Man Universe}}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Стала вядома, што серыял знаходзіцца ў распрацоўцы ў лютым 2023 года — з удзелам Узіла; у снежні таго ж года быў наняты Лайтфут&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Зацвярджэнне Кейджа ў ролі было пацверджана ў маі 2024 года, калі серыял быў заказаны пад назвай «Нуарны» ({{Lang-en|Noir}}), а ў ліпені таго ж года перайменаваны ў «Нуарны чалавек-павук»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://collider.com/spider-noir-series-nicolas-cage-phil-lord-chris-miller-comments/|title=‘Spider Noir’ Live-Action Series Is Still Happening, Say Lord &amp; Miller|first=Marco Vito|last=Oddo|website=Collider|date=2023-05-24|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;. Здымкі праходзілі ў [[Лос-Анджэлес]]е з жніўня 2024 па сакавік 2025 года&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://deadline.com/2024/07/lamorne-morris-spider-noir-robbie-robertson-amazon-marvel-1236004206/|title=‘Spider-Noir’: Lamorne Morris Joins Nicolas Cage In Amazon’s Marvel Series As Robbie Robertson|first=Nellie|last=Andreeva|website=Deadline|date=2024-07-09|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;.

«Нуарны чалавек-павук» быў цалкам выпушчаны 25 мая 2026 года на MGM+ у ЗША у каляровай версіі і складаецца з васьмі эпізодаў&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.tvline.com/casting-news/spider-man-noir-tv-series-cast-lamorne-morris-nicolas-cage-mgm-plus-1235280137/|title=Nicolas Cage's Spider-Man Noir Series Adds Lamorne Morris As Robbie Robertson|first=Ryan|last=Schwartz|website=TVLine|date=2024-07-09|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;. Пазней, 27 мая, серыял выйшаў па ўсім свеце на Prime Video — як у чорна-белай, так і ў каляровай версіях&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;. Серыял атрымаў станоўчыя водгукі [[Крытык|крытыкаў]], асаблівую пахвалу заслужыла акцёрская праца Кейджа&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://deadline.com/2026/02/spider-noir-release-date-trailer-nicolas-cage-1236716717/|title=‘Spider-Noir’ Gets Release Date &amp; First-Look Teaser With Nicolas Cage’s Ben Reilly Experiencing An Existential Crisis|first=Denise|last=Petski|website=Deadline|date=2026-02-12|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;.

== У ролях ==

* [[Нікалас Кейдж]] — [[Нуарны чалавек-павук|Бен Райлі / Нуарны чалавек-павук]]&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* [[Ламорн Морыс]] — Джо «Робі» Робертсан&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
* [[Лі Цзюнь Лі]] — [[Чорная кошка|Феліцыя «Кет» Хардзі/ Чорная кошка]]&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.esquire.com/entertainment/tv/a70288166/spider-noir-spider-verse-color-transformation-explained-exclusive/|title=Exclusive: How 'Spider-Noir' Refashioned Marvel Lore Into a 1930s Gumshoe Flick|website=Esquire|date=2026-02-10|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;
* [[Карэн Радрыгес]] — Джэнэт Руіс&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;
* [[Абрахам Папула]] — [[Магільшчык|Лані Лінкальн / Магільшчык]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.ign.com/articles/spider-noir-villains-revealed-exclusive-first-look-at-the-shows-sandman-tombstone-and-more|title=How the New Spider-Noir Series Reimagines Classic Villains Like Sandman and Tombstone for a Gritty, 1930s New York Setting: Exclusive First Look|first=Jim|last=Vejvoda|website=IGN|date=2026-04-23|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;
* [[Джэк Х'юстан]] — [[Пясочны чалавек|Флінт Марка / Пясочны чалавек]]&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
* [[Брэндан Глісан]] — [[Сільвермэйн|Фінбар «Фін» Бёрн / Сільвермэйн]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://variety.com/2024/tv/news/spider-man-noir-series-amazon-nicolas-cage-brendan-gleeson-1236064019/|title=Spider-Man Noir Series at Amazon, MGM+ Casts Brendan Gleeson|first=Joe|last=Otterson|website=Variety|date=2024-07-09|access-date=2026-06-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{Афіцыйны сайт|https://www.amazon.com/gp/video/detail/B0FVGCDZ7Q|link_text=Prime video}}
* {{Imdb title}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Тэлесерыялы пра паралельныя сусветы]]
[[Катэгорыя:Дэтэктыўныя тэлесерыялы ЗША]]
[[Катэгорыя:Тэлесерыялы на англійскай мове]]
[[Катэгорыя:Крымінальныя тэлесерыялы ЗША]]</text>
      <sha1>op4tv04huux66dwks8yc6v9wvl6dut2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нуарны чалавек-павук</title>
    <ns>0</ns>
    <id>809285</id>
    <redirect title="Нуарны чалавек-павук (тэлесерыял)" />
    <revision>
      <id>5153168</id>
      <timestamp>2026-06-10T13:22:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <comment>Feeleman перанёс старонку [[Нуарны чалавек-павук]] у [[Нуарны чалавек-павук (тэлесерыял)]]: Вырашэнне неадназначнасці</comment>
      <origin>5153168</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="75" sha1="q2hftnqik3nrqi1jkt1akvh9ecfacxs" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Нуарны чалавек-павук (тэлесерыял)]]</text>
      <sha1>q2hftnqik3nrqi1jkt1akvh9ecfacxs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153171</id>
      <parentid>5153168</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T13:25:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <origin>5153171</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="165" sha1="gjwjz7qnus8ylr5h8xti05pgteuxege" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Нуарны чалавек-павук (тэлесерыял)]]
{{хутка выдаліць|Няправільная назва для серыяла}}</text>
      <sha1>gjwjz7qnus8ylr5h8xti05pgteuxege</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153174</id>
      <parentid>5153171</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T13:41:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>fфармленне</comment>
      <origin>5153174</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="257" sha1="8hval98zzffl6qv0t2ucxs2rf9y57jz" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Нуарны чалавек-павук (тэлесерыял)]]
{{хутка выдаліць|Няправільная назва для серыяла. Для развязкі неадназначнасці дадаў &quot;(тэлесерыял)&quot;}}</text>
      <sha1>8hval98zzffl6qv0t2ucxs2rf9y57jz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Anaal Nathrakh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>809286</id>
    <revision>
      <id>5153177</id>
      <timestamp>2026-06-10T13:53:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <comment>Створана перакладам старонкі «[[:en:Special:Redirect/revision/1347870592|Anaal Nathrakh]]»</comment>
      <origin>5153177</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10720" sha1="lo8u6gktwpjynhcy1x9r6jcnww9qkaf" xml:space="preserve">
{{Музычны калектыў
| Гады = 1999—цяпер
}}

'''Anaal Nathrakh''' — брытанскі метал-гурт, створаны ў 1999 годзе ў [[Бірмінгем|Бірмінгеме]] мультыінструменталістам Мікам Кені і вакалістам Дэйвам Хантам.

У цяперашні час яны падпісалі кантракт з Metal Blade Records. Назва гурта [[Ірландская мова|па-ірландску]] азначае «дыханне змяі» ( ''[[wiktionary:anál|anál]] [[wiktionary:nathair|nathrakh]]'' ) і была ўзятая з песні Мэрліна «Charm of Making» у фільме Джона Бурмана 1981 года ''«Экскалібур»''.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=52hFCQAAQBAJ&amp;q=%22nathrakh%22+-wikipedia&amp;pg=PA25|title=Encyclopedia of Heavy Metal Music|first1=William|last1=Phillips|first2=Brian|last2=Cogan|date=20 March 2009|publisher=ABC-CLIO|isbn=9780313348013|via=Google Books}}&lt;/ref&gt;

Гурт выпусціў адзінаццаць студыйных альбомаў, адзін міні-альбом і адзін зборнік. Гурт атрымаў высокую ацэнку за змешванне элементаў [[Грайндкор|грайндкора]], [[Блэк-метал|блэк-металу]], [[Дэз-метал|дэз-металу]], [[Індастрыял|індастрыялу]] і іншых жанраў.

== Музычны стыль ==
[[File:Anaal_Nathrakh_official_logo.jpeg|справа|міні|Афіцыйны лагатып гурта]]
Крытыкі сцвярджаюць, што гурт спалучае ў сабе элементы [[Сімфанічны блэк-метал|сімфанічнага блэк-металу]],&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://bravewords.com/news/anaal-nathrakh-to-release-a-new-kind-of-horror-album-in-september-forward-single-streaming|title=ANAAL NATHRAKH To Release A New Kind of Horror Album in September; &quot;Forward!&quot; Single Streaming|author=bravewords.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20180820005730/http://bravewords.com/news/anaal-nathrakh-to-release-a-new-kind-of-horror-album-in-september-forward-single-streaming|archive-date=20 August 2018|access-date=19 August 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[Блэк-метал|блэк-металу]], [[Дэз-метал|дэз-металу]], [[Грайндкор|грайндкору]] і [[Індастрыял|індастрыялу]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.allmusic.com/album/the-codex-necro-mw0000408739|title=The Codex Necro - Anaal Nathrakh - Songs, Reviews, Credits - AllMusic|website=AllMusic|archive-url=https://web.archive.org/web/20180819051142/https://www.allmusic.com/album/the-codex-necro-mw0000408739|archive-date=19 August 2018|access-date=18 August 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Іх часцей за ўсё апісваюць як [[экстрэмальны метал]],{{Refn|&lt;ref name=&quot;auto4&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.blabbermouth.net/news/anaal-nathrakh-to-release-a-new-kind-of-horror-in-september/|title=ANAAL NATHRAKH To Release 'A New Kind of Horror' In September|date=18 July 2018|access-date=18 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180718232203/http://www.blabbermouth.net/news/anaal-nathrakh-to-release-a-new-kind-of-horror-in-september/|archive-date=18 July 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.blabbermouth.net/news/anaal-nathrakh-to-release-desideratum-in-october/|title=ANAAL NATHRAKH To Release 'Desideratum' In October|date=27 August 2014|access-date=26 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180630161817/http://www.blabbermouth.net/news/anaal-nathrakh-to-release-desideratum-in-october/|archive-date=30 June 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.allmusic.com/album/desideratum-mw0002757698|title=Desideratum - Anaal Nathrakh - Songs, Reviews, Credits - AllMusic|website=AllMusic|access-date=19 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180630190349/https://www.allmusic.com/album/desideratum-mw0002757698|archive-date=30 June 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://bravewords.com/news/anaal-nathrakh-premier-we-will-fucking-kill-you-music-video|title=ANAAL NATHRAKH Premier &quot;We Will Fucking Kill You&quot; Music Video|last=bravewords.com|access-date=19 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180820005746/http://bravewords.com/news/anaal-nathrakh-premier-we-will-fucking-kill-you-music-video|archive-date=20 August 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;archive.org&quot;/&gt;}} [[Індастрыял-метал|індастрыял-дэз-метал]],&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.metalinjection.net/upcoming-releases/anaal-nathrakh-announces-new-album-a-new-kind-of-horror|title=ANAAL NATHRAKH Announces New Album A New Kind of Horror|date=21 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180630025040/http://www.metalinjection.net/upcoming-releases/anaal-nathrakh-announces-new-album-a-new-kind-of-horror|archive-date=30 June 2018|access-date=20 July 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;allmusic.com&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.allmusic.com/album/hell-is-empty-and-all-the-devils-are-here-mw0000582701|title=Hell Is Empty, and All the Devils Are Here - Anaal Nathrakh - Songs, Reviews, Credits - AllMusic|website=AllMusic|archive-url=https://web.archive.org/web/20180819011214/https://www.allmusic.com/album/hell-is-empty-and-all-the-devils-are-here-mw0000582701|archive-date=19 August 2018|access-date=18 August 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[Індастрыял-метал|індастрыял-блэк-метал]],&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.allmusic.com/album/eschaton-mw0000736714|title=Eschaton - Anaal Nathrakh - Songs, Reviews, Credits - AllMusic|website=AllMusic|archive-url=https://web.archive.org/web/20180819011217/https://www.allmusic.com/album/eschaton-mw0000736714|archive-date=19 August 2018|access-date=18 August 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;allmusic.com&quot; /&gt; [[блэк-метал]],{{Refn|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.blabbermouth.net/news/anaal-nathrakh-record-peel-session/|title=ANAAL NATHRAKH Record 'Peel Session'|date=19 November 2003}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=czwpAwAAQBAJ&amp;q=%22nathrakh%22+-wikipedia&amp;pg=PT39|title=Extreme Metal II|first=Joel|last=McIver|date=4 March 2010|publisher=Omnibus Press|isbn=9780857122247|via=Google Books}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;vice.com&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.vice.com/en/article/the-guide-to-getting-into-anaal-nathrakh/|title=The Guide to Getting into Anaal Nathrakh - Noisey|website=noisey.vice.com|date=27 February 2018 |access-date=18 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180819051359/https://noisey.vice.com/amp/en_ca/article/8xdekk/the-guide-to-getting-into-anaal-nathrakh|archive-date=19 August 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.allmusic.com/artist/anaal-nathrakh-mn0000750857/discography|title=Anaal Nathrakh - Album Discography - AllMusic|website=AllMusic|access-date=18 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180819011219/https://www.allmusic.com/artist/anaal-nathrakh-mn0000750857/discography|archive-date=19 August 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto2&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.allmusic.com/album/passion-mw0002130735|title=Passion - Anaal Nathrakh - Songs, Reviews, Credits - AllMusic|website=AllMusic|access-date=19 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180819182245/https://www.allmusic.com/album/passion-mw0002130735|archive-date=19 August 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}} грайндкор,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://loudwire.com/anaal-nathrakh-forward-single-new-album/|title=Anaal Nathrakh Debut Militant 'Forward!' Single, Detail New Album|website=Loudwire|date=18 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180817125257/http://loudwire.com/anaal-nathrakh-forward-single-new-album/|archive-date=17 August 2018|access-date=26 August 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://pitchfork.com/reviews/albums/17319-vanitas/|title=Anaal Nathrakh: Vanitas Album Review - Pitchfork|website=pitchfork.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20180819214223/https://pitchfork.com/reviews/albums/17319-vanitas/|archive-date=19 August 2018|access-date=19 August 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt; і блэкенд-дэз-метал.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.metalinjection.net/reviews/cd-review-anaal-nathrakh-passion|title=CD Review: Anaal Nathrakh - Passion|date=9 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303220553/http://www.metalinjection.net/reviews/cd-review-anaal-nathrakh-passion|archive-date=3 March 2016|access-date=26 August 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Удзельнікі гурта ==

=== Дзеючыя ===

* Мік Кенні (Irrumator) — [[Электрагітара|гітары]], [[бас-гітара]], [[Барабан|барабаны]], праграмаванне барабанаў, праграмаванне &lt;small&gt;(1999–цяперашні час)&lt;/small&gt;
* Дэйв Хант (V.I.T.R.I.O.L. [Visita Interiora Terræ Rectificando Invenies Occultum Lapidem]) — [[Спеў|вакал]] &lt;small&gt;(1999—цяпер)&lt;/small&gt;

== Дыскаграфія ==

=== Студыйныя альбомы ===

* ''The Codex Necro'' (2001)
* ''Domine Non Es Dignus'' (2004)
* ''Eschaton'' (2006)
* ''Hell Is Empty, and All the Devils Are Here'' (2007)
* ''In the Constellation of the Black Widow'' (2009)
* ''Passion'' (2011)
* ''Vanitas'' (2012)
* ''Desideratum'' (2014)
* ''The Whole of the Law'' (2016)
* ''A New Kind of Horror'' (2018)
* ''Endarkenment'' (2020)

=== Міні-альбомы ===

* ''When Fire Rains Down from the Sky, Mankind Will Reap as It Has Sown'' (2003)

=== Зборнікі ===

* ''Total Fucking Necro'' (2002)

=== Дэма-запісы ===

* ''Anaal Nathrakh'' (1999)
* ''Total Fucking Necro'' (1999)

== Заўвагі ==
 {{Reflist|group=n}}

== Крыніцы ==
&lt;references /&gt;

== Дадатковае чытанне ==

* {{cite news|url=https://www.vice.com/en/article/the-guide-to-getting-into-anaal-nathrakh/|title=The Guide to Getting into Anaal Nathrakh|work=Noisey|date=27 February 2018|first=Tyler|last=Hersko|access-date=11 September 2018}}

== Спасылкі ==

* [http://www.myspace.com/anaalnathrakh Афіцыйны MySpace]
{{Вонкавыя спасылкі}}
[[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1999 годзе]]
[[Катэгорыя:Метал-гурты Вялікабрытаніі]]
[[Катэгорыя:Дуэты]]</text>
      <sha1>lo8u6gktwpjynhcy1x9r6jcnww9qkaf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153178</id>
      <parentid>5153177</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T13:55:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5153178</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10583" sha1="opvy2fii2r8o4uwalxtcfg9waud3oi8" xml:space="preserve">
{{Музычны калектыў
| Гады = 1999—цяпер
}}

'''Anaal Nathrakh''' — брытанскі метал-гурт, створаны ў 1999 годзе ў [[Бірмінгем|Бірмінгеме]] мультыінструменталістам Мікам Кені і вакалістам Дэйвам Хантам.

У цяперашні час яны падпісалі кантракт з Metal Blade Records. Назва гурта [[Ірландская мова|па-ірландску]] азначае «дыханне змяі» (''[[wiktionary:anál|anál]] [[wiktionary:nathair|nathrakh]]'') і была ўзятая з песні Мэрліна «Charm of Making» у фільме Джона Бурмана 1981 года ''«Экскалібур»''.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=52hFCQAAQBAJ&amp;q=%22nathrakh%22+-wikipedia&amp;pg=PA25|title=Encyclopedia of Heavy Metal Music|first1=William|last1=Phillips|first2=Brian|last2=Cogan|date=20 March 2009|publisher=ABC-CLIO|isbn=9780313348013|via=Google Books}}&lt;/ref&gt;

Гурт выпусціў адзінаццаць студыйных альбомаў, адзін міні-альбом і адзін зборнік. Гурт атрымаў высокую ацэнку за змешванне элементаў [[Грайндкор|грайндкора]], [[Блэк-метал|блэк-металу]], [[Дэз-метал|дэз-металу]], [[Індастрыял|індастрыялу]] і іншых жанраў.

== Музычны стыль ==
Крытыкі сцвярджаюць, што гурт спалучае ў сабе элементы [[Сімфанічны блэк-метал|сімфанічнага блэк-металу]],&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://bravewords.com/news/anaal-nathrakh-to-release-a-new-kind-of-horror-album-in-september-forward-single-streaming|title=ANAAL NATHRAKH To Release A New Kind of Horror Album in September; &quot;Forward!&quot; Single Streaming|author=bravewords.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20180820005730/http://bravewords.com/news/anaal-nathrakh-to-release-a-new-kind-of-horror-album-in-september-forward-single-streaming|archive-date=20 August 2018|access-date=19 August 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[Блэк-метал|блэк-металу]], [[Дэз-метал|дэз-металу]], [[Грайндкор|грайндкору]] і [[Індастрыял|індастрыялу]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.allmusic.com/album/the-codex-necro-mw0000408739|title=The Codex Necro - Anaal Nathrakh - Songs, Reviews, Credits - AllMusic|website=AllMusic|archive-url=https://web.archive.org/web/20180819051142/https://www.allmusic.com/album/the-codex-necro-mw0000408739|archive-date=19 August 2018|access-date=18 August 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Іх часцей за ўсё апісваюць як [[экстрэмальны метал]],{{Refn|&lt;ref name=&quot;auto4&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.blabbermouth.net/news/anaal-nathrakh-to-release-a-new-kind-of-horror-in-september/|title=ANAAL NATHRAKH To Release 'A New Kind of Horror' In September|date=18 July 2018|access-date=18 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180718232203/http://www.blabbermouth.net/news/anaal-nathrakh-to-release-a-new-kind-of-horror-in-september/|archive-date=18 July 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.blabbermouth.net/news/anaal-nathrakh-to-release-desideratum-in-october/|title=ANAAL NATHRAKH To Release 'Desideratum' In October|date=27 August 2014|access-date=26 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180630161817/http://www.blabbermouth.net/news/anaal-nathrakh-to-release-desideratum-in-october/|archive-date=30 June 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.allmusic.com/album/desideratum-mw0002757698|title=Desideratum - Anaal Nathrakh - Songs, Reviews, Credits - AllMusic|website=AllMusic|access-date=19 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180630190349/https://www.allmusic.com/album/desideratum-mw0002757698|archive-date=30 June 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://bravewords.com/news/anaal-nathrakh-premier-we-will-fucking-kill-you-music-video|title=ANAAL NATHRAKH Premier &quot;We Will Fucking Kill You&quot; Music Video|last=bravewords.com|access-date=19 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180820005746/http://bravewords.com/news/anaal-nathrakh-premier-we-will-fucking-kill-you-music-video|archive-date=20 August 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;archive.org&quot;/&gt;}} [[Індастрыял-метал|індастрыял-дэз-метал]],&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.metalinjection.net/upcoming-releases/anaal-nathrakh-announces-new-album-a-new-kind-of-horror|title=ANAAL NATHRAKH Announces New Album A New Kind of Horror|date=21 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180630025040/http://www.metalinjection.net/upcoming-releases/anaal-nathrakh-announces-new-album-a-new-kind-of-horror|archive-date=30 June 2018|access-date=20 July 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;allmusic.com&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.allmusic.com/album/hell-is-empty-and-all-the-devils-are-here-mw0000582701|title=Hell Is Empty, and All the Devils Are Here - Anaal Nathrakh - Songs, Reviews, Credits - AllMusic|website=AllMusic|archive-url=https://web.archive.org/web/20180819011214/https://www.allmusic.com/album/hell-is-empty-and-all-the-devils-are-here-mw0000582701|archive-date=19 August 2018|access-date=18 August 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[Індастрыял-метал|індастрыял-блэк-метал]],&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.allmusic.com/album/eschaton-mw0000736714|title=Eschaton - Anaal Nathrakh - Songs, Reviews, Credits - AllMusic|website=AllMusic|archive-url=https://web.archive.org/web/20180819011217/https://www.allmusic.com/album/eschaton-mw0000736714|archive-date=19 August 2018|access-date=18 August 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;allmusic.com&quot; /&gt; [[блэк-метал]],{{Refn|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.blabbermouth.net/news/anaal-nathrakh-record-peel-session/|title=ANAAL NATHRAKH Record 'Peel Session'|date=19 November 2003}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=czwpAwAAQBAJ&amp;q=%22nathrakh%22+-wikipedia&amp;pg=PT39|title=Extreme Metal II|first=Joel|last=McIver|date=4 March 2010|publisher=Omnibus Press|isbn=9780857122247|via=Google Books}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;vice.com&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.vice.com/en/article/the-guide-to-getting-into-anaal-nathrakh/|title=The Guide to Getting into Anaal Nathrakh - Noisey|website=noisey.vice.com|date=27 February 2018 |access-date=18 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180819051359/https://noisey.vice.com/amp/en_ca/article/8xdekk/the-guide-to-getting-into-anaal-nathrakh|archive-date=19 August 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.allmusic.com/artist/anaal-nathrakh-mn0000750857/discography|title=Anaal Nathrakh - Album Discography - AllMusic|website=AllMusic|access-date=18 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180819011219/https://www.allmusic.com/artist/anaal-nathrakh-mn0000750857/discography|archive-date=19 August 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto2&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.allmusic.com/album/passion-mw0002130735|title=Passion - Anaal Nathrakh - Songs, Reviews, Credits - AllMusic|website=AllMusic|access-date=19 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180819182245/https://www.allmusic.com/album/passion-mw0002130735|archive-date=19 August 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}} грайндкор,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://loudwire.com/anaal-nathrakh-forward-single-new-album/|title=Anaal Nathrakh Debut Militant 'Forward!' Single, Detail New Album|website=Loudwire|date=18 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180817125257/http://loudwire.com/anaal-nathrakh-forward-single-new-album/|archive-date=17 August 2018|access-date=26 August 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://pitchfork.com/reviews/albums/17319-vanitas/|title=Anaal Nathrakh: Vanitas Album Review - Pitchfork|website=pitchfork.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20180819214223/https://pitchfork.com/reviews/albums/17319-vanitas/|archive-date=19 August 2018|access-date=19 August 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt; і блэкенд-дэз-метал.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.metalinjection.net/reviews/cd-review-anaal-nathrakh-passion|title=CD Review: Anaal Nathrakh - Passion|date=9 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303220553/http://www.metalinjection.net/reviews/cd-review-anaal-nathrakh-passion|archive-date=3 March 2016|access-date=26 August 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Удзельнікі гурта ==

=== Дзеючыя ===

* Мік Кенні (Irrumator) — [[Электрагітара|гітары]], [[бас-гітара]], [[Барабан|барабаны]], праграмаванне барабанаў, праграмаванне &lt;small&gt;(1999–цяперашні час)&lt;/small&gt;
* Дэйв Хант (V.I.T.R.I.O.L. [Visita Interiora Terræ Rectificando Invenies Occultum Lapidem]) — [[Спеў|вакал]] &lt;small&gt;(1999—цяпер)&lt;/small&gt;

== Дыскаграфія ==

=== Студыйныя альбомы ===

* ''The Codex Necro'' (2001)
* ''Domine Non Es Dignus'' (2004)
* ''Eschaton'' (2006)
* ''Hell Is Empty, and All the Devils Are Here'' (2007)
* ''In the Constellation of the Black Widow'' (2009)
* ''Passion'' (2011)
* ''Vanitas'' (2012)
* ''Desideratum'' (2014)
* ''The Whole of the Law'' (2016)
* ''A New Kind of Horror'' (2018)
* ''Endarkenment'' (2020)

=== Міні-альбомы ===

* ''When Fire Rains Down from the Sky, Mankind Will Reap as It Has Sown'' (2003)

=== Зборнікі ===

* ''Total Fucking Necro'' (2002)

=== Дэма-запісы ===

* ''Anaal Nathrakh'' (1999)
* ''Total Fucking Necro'' (1999)

== Крыніцы ==
&lt;references /&gt;

== Дадатковае чытанне ==

* {{cite news|url=https://www.vice.com/en/article/the-guide-to-getting-into-anaal-nathrakh/|title=The Guide to Getting into Anaal Nathrakh|work=Noisey|date=27 February 2018|first=Tyler|last=Hersko|access-date=11 September 2018}}

== Спасылкі ==

* [http://www.myspace.com/anaalnathrakh Афіцыйны MySpace]
{{Вонкавыя спасылкі}}
[[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1999 годзе]]
[[Катэгорыя:Метал-гурты Вялікабрытаніі]]
[[Катэгорыя:Музычныя дуэты]]</text>
      <sha1>opvy2fii2r8o4uwalxtcfg9waud3oi8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153303</id>
      <parentid>5153178</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T23:50:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KrBot</username>
        <id>24355</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+ {{ізаляваны артыкул}}</comment>
      <origin>5153303</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10637" sha1="e1tua7p80av1fgzzewsf0n5a5xvwky4" xml:space="preserve">{{Музычны калектыў
| Гады = 1999—цяпер
}}

'''Anaal Nathrakh''' — брытанскі метал-гурт, створаны ў 1999 годзе ў [[Бірмінгем|Бірмінгеме]] мультыінструменталістам Мікам Кені і вакалістам Дэйвам Хантам.

У цяперашні час яны падпісалі кантракт з Metal Blade Records. Назва гурта [[Ірландская мова|па-ірландску]] азначае «дыханне змяі» (''[[wiktionary:anál|anál]] [[wiktionary:nathair|nathrakh]]'') і была ўзятая з песні Мэрліна «Charm of Making» у фільме Джона Бурмана 1981 года ''«Экскалібур»''.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=52hFCQAAQBAJ&amp;q=%22nathrakh%22+-wikipedia&amp;pg=PA25|title=Encyclopedia of Heavy Metal Music|first1=William|last1=Phillips|first2=Brian|last2=Cogan|date=20 March 2009|publisher=ABC-CLIO|isbn=9780313348013|via=Google Books}}&lt;/ref&gt;

Гурт выпусціў адзінаццаць студыйных альбомаў, адзін міні-альбом і адзін зборнік. Гурт атрымаў высокую ацэнку за змешванне элементаў [[Грайндкор|грайндкора]], [[Блэк-метал|блэк-металу]], [[Дэз-метал|дэз-металу]], [[Індастрыял|індастрыялу]] і іншых жанраў.

== Музычны стыль ==
Крытыкі сцвярджаюць, што гурт спалучае ў сабе элементы [[Сімфанічны блэк-метал|сімфанічнага блэк-металу]],&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://bravewords.com/news/anaal-nathrakh-to-release-a-new-kind-of-horror-album-in-september-forward-single-streaming|title=ANAAL NATHRAKH To Release A New Kind of Horror Album in September; &quot;Forward!&quot; Single Streaming|author=bravewords.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20180820005730/http://bravewords.com/news/anaal-nathrakh-to-release-a-new-kind-of-horror-album-in-september-forward-single-streaming|archive-date=20 August 2018|access-date=19 August 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[Блэк-метал|блэк-металу]], [[Дэз-метал|дэз-металу]], [[Грайндкор|грайндкору]] і [[Індастрыял|індастрыялу]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.allmusic.com/album/the-codex-necro-mw0000408739|title=The Codex Necro - Anaal Nathrakh - Songs, Reviews, Credits - AllMusic|website=AllMusic|archive-url=https://web.archive.org/web/20180819051142/https://www.allmusic.com/album/the-codex-necro-mw0000408739|archive-date=19 August 2018|access-date=18 August 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Іх часцей за ўсё апісваюць як [[экстрэмальны метал]],{{Refn|&lt;ref name=&quot;auto4&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.blabbermouth.net/news/anaal-nathrakh-to-release-a-new-kind-of-horror-in-september/|title=ANAAL NATHRAKH To Release 'A New Kind of Horror' In September|date=18 July 2018|access-date=18 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180718232203/http://www.blabbermouth.net/news/anaal-nathrakh-to-release-a-new-kind-of-horror-in-september/|archive-date=18 July 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.blabbermouth.net/news/anaal-nathrakh-to-release-desideratum-in-october/|title=ANAAL NATHRAKH To Release 'Desideratum' In October|date=27 August 2014|access-date=26 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180630161817/http://www.blabbermouth.net/news/anaal-nathrakh-to-release-desideratum-in-october/|archive-date=30 June 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.allmusic.com/album/desideratum-mw0002757698|title=Desideratum - Anaal Nathrakh - Songs, Reviews, Credits - AllMusic|website=AllMusic|access-date=19 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180630190349/https://www.allmusic.com/album/desideratum-mw0002757698|archive-date=30 June 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://bravewords.com/news/anaal-nathrakh-premier-we-will-fucking-kill-you-music-video|title=ANAAL NATHRAKH Premier &quot;We Will Fucking Kill You&quot; Music Video|last=bravewords.com|access-date=19 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180820005746/http://bravewords.com/news/anaal-nathrakh-premier-we-will-fucking-kill-you-music-video|archive-date=20 August 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;archive.org&quot;/&gt;}} [[Індастрыял-метал|індастрыял-дэз-метал]],&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.metalinjection.net/upcoming-releases/anaal-nathrakh-announces-new-album-a-new-kind-of-horror|title=ANAAL NATHRAKH Announces New Album A New Kind of Horror|date=21 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180630025040/http://www.metalinjection.net/upcoming-releases/anaal-nathrakh-announces-new-album-a-new-kind-of-horror|archive-date=30 June 2018|access-date=20 July 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;allmusic.com&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.allmusic.com/album/hell-is-empty-and-all-the-devils-are-here-mw0000582701|title=Hell Is Empty, and All the Devils Are Here - Anaal Nathrakh - Songs, Reviews, Credits - AllMusic|website=AllMusic|archive-url=https://web.archive.org/web/20180819011214/https://www.allmusic.com/album/hell-is-empty-and-all-the-devils-are-here-mw0000582701|archive-date=19 August 2018|access-date=18 August 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[Індастрыял-метал|індастрыял-блэк-метал]],&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.allmusic.com/album/eschaton-mw0000736714|title=Eschaton - Anaal Nathrakh - Songs, Reviews, Credits - AllMusic|website=AllMusic|archive-url=https://web.archive.org/web/20180819011217/https://www.allmusic.com/album/eschaton-mw0000736714|archive-date=19 August 2018|access-date=18 August 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;allmusic.com&quot; /&gt; [[блэк-метал]],{{Refn|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.blabbermouth.net/news/anaal-nathrakh-record-peel-session/|title=ANAAL NATHRAKH Record 'Peel Session'|date=19 November 2003}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=czwpAwAAQBAJ&amp;q=%22nathrakh%22+-wikipedia&amp;pg=PT39|title=Extreme Metal II|first=Joel|last=McIver|date=4 March 2010|publisher=Omnibus Press|isbn=9780857122247|via=Google Books}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;vice.com&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.vice.com/en/article/the-guide-to-getting-into-anaal-nathrakh/|title=The Guide to Getting into Anaal Nathrakh - Noisey|website=noisey.vice.com|date=27 February 2018 |access-date=18 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180819051359/https://noisey.vice.com/amp/en_ca/article/8xdekk/the-guide-to-getting-into-anaal-nathrakh|archive-date=19 August 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.allmusic.com/artist/anaal-nathrakh-mn0000750857/discography|title=Anaal Nathrakh - Album Discography - AllMusic|website=AllMusic|access-date=18 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180819011219/https://www.allmusic.com/artist/anaal-nathrakh-mn0000750857/discography|archive-date=19 August 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto2&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.allmusic.com/album/passion-mw0002130735|title=Passion - Anaal Nathrakh - Songs, Reviews, Credits - AllMusic|website=AllMusic|access-date=19 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180819182245/https://www.allmusic.com/album/passion-mw0002130735|archive-date=19 August 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}} грайндкор,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://loudwire.com/anaal-nathrakh-forward-single-new-album/|title=Anaal Nathrakh Debut Militant 'Forward!' Single, Detail New Album|website=Loudwire|date=18 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180817125257/http://loudwire.com/anaal-nathrakh-forward-single-new-album/|archive-date=17 August 2018|access-date=26 August 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://pitchfork.com/reviews/albums/17319-vanitas/|title=Anaal Nathrakh: Vanitas Album Review - Pitchfork|website=pitchfork.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20180819214223/https://pitchfork.com/reviews/albums/17319-vanitas/|archive-date=19 August 2018|access-date=19 August 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt; і блэкенд-дэз-метал.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.metalinjection.net/reviews/cd-review-anaal-nathrakh-passion|title=CD Review: Anaal Nathrakh - Passion|date=9 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303220553/http://www.metalinjection.net/reviews/cd-review-anaal-nathrakh-passion|archive-date=3 March 2016|access-date=26 August 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Удзельнікі гурта ==

=== Дзеючыя ===

* Мік Кенні (Irrumator) — [[Электрагітара|гітары]], [[бас-гітара]], [[Барабан|барабаны]], праграмаванне барабанаў, праграмаванне &lt;small&gt;(1999–цяперашні час)&lt;/small&gt;
* Дэйв Хант (V.I.T.R.I.O.L. [Visita Interiora Terræ Rectificando Invenies Occultum Lapidem]) — [[Спеў|вакал]] &lt;small&gt;(1999—цяпер)&lt;/small&gt;

== Дыскаграфія ==

=== Студыйныя альбомы ===

* ''The Codex Necro'' (2001)
* ''Domine Non Es Dignus'' (2004)
* ''Eschaton'' (2006)
* ''Hell Is Empty, and All the Devils Are Here'' (2007)
* ''In the Constellation of the Black Widow'' (2009)
* ''Passion'' (2011)
* ''Vanitas'' (2012)
* ''Desideratum'' (2014)
* ''The Whole of the Law'' (2016)
* ''A New Kind of Horror'' (2018)
* ''Endarkenment'' (2020)

=== Міні-альбомы ===

* ''When Fire Rains Down from the Sky, Mankind Will Reap as It Has Sown'' (2003)

=== Зборнікі ===

* ''Total Fucking Necro'' (2002)

=== Дэма-запісы ===

* ''Anaal Nathrakh'' (1999)
* ''Total Fucking Necro'' (1999)

== Крыніцы ==
&lt;references /&gt;

== Дадатковае чытанне ==

* {{cite news|url=https://www.vice.com/en/article/the-guide-to-getting-into-anaal-nathrakh/|title=The Guide to Getting into Anaal Nathrakh|work=Noisey|date=27 February 2018|first=Tyler|last=Hersko|access-date=11 September 2018}}

== Спасылкі ==

* [http://www.myspace.com/anaalnathrakh Афіцыйны MySpace]
{{Вонкавыя спасылкі}}
{{ізаляваны артыкул|date=2026-06-10}}

[[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1999 годзе]]
[[Катэгорыя:Метал-гурты Вялікабрытаніі]]
[[Катэгорыя:Музычныя дуэты]]</text>
      <sha1>e1tua7p80av1fgzzewsf0n5a5xvwky4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уладас Гарастас</title>
    <ns>0</ns>
    <id>809287</id>
    <revision>
      <id>5153179</id>
      <timestamp>2026-06-10T13:55:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Асоба}} '''Уладас Гарастас''' ({{lang-lt|Vladas Garastas}}; {{ВД-Прэамбула}}) — літоўскі трэнер па [[баскетбол]]е, заслужаны трэнер СССР.  {{пішу}}  {{DEFAULTSORT:Гарастас Уладас}} [[Катэгорыя:Баскетбольныя трэнеры Літвы]] [[Катэгорыя:Заслужаныя трэнеры СССР]]»</comment>
      <origin>5153179</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="421" sha1="q5yy9y4tsipef7iqcapat4emlnlb1gf" xml:space="preserve">{{Асоба}}
'''Уладас Гарастас''' ({{lang-lt|Vladas Garastas}}; {{ВД-Прэамбула}}) — літоўскі трэнер па [[баскетбол]]е, заслужаны трэнер СССР.

{{пішу}}

{{DEFAULTSORT:Гарастас Уладас}}
[[Катэгорыя:Баскетбольныя трэнеры Літвы]]
[[Катэгорыя:Заслужаныя трэнеры СССР]]</text>
      <sha1>q5yy9y4tsipef7iqcapat4emlnlb1gf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153180</id>
      <parentid>5153179</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T14:01:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5153180</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1090" sha1="fir59b8v7fhuucpz6fmsukm4ufravg3" xml:space="preserve">{{Асоба}}
'''Уладас Гарастас''' ({{lang-lt|Vladas Garastas}}; {{ВД-Прэамбула}}) — літоўскі трэнер па [[баскетбол]]е, заслужаны трэнер СССР.

Займаў пост галаўнага трэнера [[каўнас]]кага «Жальгірыса». з 1979 па 1989 год. Пад яго кіраўніцтвам «Жальгірыс» тройчы станавіўся чэмпіёнам [[СССР]], быў пераможцам Міжкантынентальнага кубка (1986), а таксама выходзіў у фінал Кубка чэмпіёнаў ФІБА (1986). З 1989 па 1991 год Уладас Гарастас узначальваў баскетбольную зборную СССР. З 1991 па 2011 год — прэзідэнт Літоўскай федэрацыі баскетбола.

{{DEFAULTSORT:Гарастас Уладас}}
[[Катэгорыя:Баскетбольныя трэнеры Літвы]]
[[Катэгорыя:Заслужаныя трэнеры СССР]]</text>
      <sha1>fir59b8v7fhuucpz6fmsukm4ufravg3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153183</id>
      <parentid>5153180</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T14:02:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5153183</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1178" sha1="f2tkpapbv5sxixc7o86egtvjjof7gsl" xml:space="preserve">{{Асоба}}
'''Уладас Гарастас''' ({{lang-lt|Vladas Garastas}}; {{ВД-Прэамбула}}) — літоўскі трэнер па [[баскетбол]]е, заслужаны трэнер СССР.

Займаў пост галаўнага трэнера [[каўнас]]кага «Жальгірыса». з 1979 па 1989 год. Пад яго кіраўніцтвам «Жальгірыс» тройчы станавіўся чэмпіёнам [[СССР]], быў пераможцам Міжкантынентальнага кубка (1986), а таксама выходзіў у фінал Кубка чэмпіёнаў ФІБА (1986). З 1989 па 1991 год Уладас Гарастас узначальваў баскетбольную зборную СССР. З 1991 па 2011 год — прэзідэнт Літоўскай федэрацыі баскетбола.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}
{{НК}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Гарастас Уладас}}
[[Катэгорыя:Баскетбольныя трэнеры Літвы]]
[[Катэгорыя:Заслужаныя трэнеры СССР]]</text>
      <sha1>f2tkpapbv5sxixc7o86egtvjjof7gsl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153206</id>
      <parentid>5153183</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T16:19:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5153206</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1169" sha1="4qppy00koodbd9vfnhfy46dj4h67ky9" xml:space="preserve">{{Асоба}}
'''Уладас Гарастас''' ({{lang-lt|Vladas Garastas}}; {{ВД-Прэамбула}}) — літоўскі трэнер па [[баскетбол]]е, заслужаны трэнер СССР.

Займаў пост галаўнага трэнера [[каўнас]]кага «Жальгірыса». з 1979 па 1989 год. Пад яго кіраўніцтвам «Жальгірыс» тройчы станавіўся чэмпіёнам [[СССР]], быў пераможцам Міжкантынентальнага кубка (1986), а таксама выходзіў у фінал Кубка чэмпіёнаў ФІБА (1986). З 1989 па 1991 год Уладас Гарастас узначальваў баскетбольную зборную СССР. З 1991 па 2011 год — прэзідэнт Літоўскай федэрацыі баскетбола.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Гарастас Уладас}}
[[Катэгорыя:Баскетбольныя трэнеры Літвы]]
[[Катэгорыя:Заслужаныя трэнеры СССР]]</text>
      <sha1>4qppy00koodbd9vfnhfy46dj4h67ky9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153225</id>
      <parentid>5153206</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T17:27:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5153225</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1169" sha1="o6x4dcx4u956t9aqezi2kll2vpwe3dt" xml:space="preserve">{{Асоба}}
'''Уладас Гарастас''' ({{lang-lt|Vladas Garastas}}; {{ВД-Прэамбула}}) — літоўскі трэнер па [[баскетбол]]е, заслужаны трэнер СССР.

Займаў пост галоўнага трэнера [[каўнас]]кага «Жальгірыса». з 1979 па 1989 год. Пад яго кіраўніцтвам «Жальгірыс» тройчы станавіўся чэмпіёнам [[СССР]], быў пераможцам Міжкантынентальнага кубка (1986), а таксама выходзіў у фінал Кубка чэмпіёнаў ФІБА (1986). З 1989 па 1991 год Уладас Гарастас узначальваў баскетбольную зборную СССР. З 1991 па 2011 год — прэзідэнт Літоўскай федэрацыі баскетбола.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Гарастас Уладас}}
[[Катэгорыя:Баскетбольныя трэнеры Літвы]]
[[Катэгорыя:Заслужаныя трэнеры СССР]]</text>
      <sha1>o6x4dcx4u956t9aqezi2kll2vpwe3dt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153272</id>
      <parentid>5153225</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T21:07:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5153272</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1168" sha1="dg2m5o0q7q50tcc34vrvgmy0xj8vd2w" xml:space="preserve">{{Асоба}}
'''Уладас Гарастас''' ({{lang-lt|Vladas Garastas}}; {{ВД-Прэамбула}}) — літоўскі трэнер па [[баскетбол]]е, заслужаны трэнер СССР.

Займаў пост галоўнага трэнера [[каўнас]]кага «Жальгірыса» з 1979 па 1989 год. Пад яго кіраўніцтвам «Жальгірыс» тройчы станавіўся чэмпіёнам [[СССР]], быў пераможцам Міжкантынентальнага кубка (1986), а таксама выходзіў у фінал Кубка чэмпіёнаў ФІБА (1986). З 1989 па 1991 год Уладас Гарастас узначальваў баскетбольную зборную СССР. З 1991 па 2011 год — прэзідэнт Літоўскай федэрацыі баскетбола.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Гарастас Уладас}}
[[Катэгорыя:Баскетбольныя трэнеры Літвы]]
[[Катэгорыя:Заслужаныя трэнеры СССР]]</text>
      <sha1>dg2m5o0q7q50tcc34vrvgmy0xj8vd2w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Станіслаў Давойна-Салагуб</title>
    <ns>0</ns>
    <id>809288</id>
    <revision>
      <id>5153181</id>
      <timestamp>2026-06-10T14:02:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <comment>Створана перакладам старонкі «[[:pl:Special:Redirect/revision/77743253|Stanisław Dowoyno-Sołłohub]]»</comment>
      <origin>5153181</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11092" sha1="92ka76u4bvlqgt1v9i8hag0gsd800xd" xml:space="preserve">[[Файл:Stanisław Dowoyno-Sołłohub gen. bryg. kawaler VM.jpg|міні|Станіслаў Давойна Салагуб]]
'''Станіслаў Давойна-Салагуб''' (нар. 27.05. 1885 у [[Кіеў|Кіеве]], забіты [[22 верасня]] [[1939]] у Зёлаве ) — [[Генерал|брыгадны генерал]] Войска Польскага, кавалер ордэна Virtuti Militari .

== Біяграфія ==
Станіслаў Давойна-Салагуб нарадзіўся 8 чэрвеня 1885 года ў Кіеве   у сям'і Яна і Марыі, народжанай Мікалаўскай. Ён паходзіў з былога заможнага шляхецкага роду [[Салагубы|Салагубаў]] [[Салагубы|гербу Праўдзіч]], сваякоў родаў Свірскіх, [[Гедройцы|Гедройцаў]], [[Агінскія|Агінскіх]], [[Пузыны|Пузынаў]], [[Сапегі|Сапегаў]] і [[Радзівілы|Радзівілаў]]&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Sołłohub herbu Prawdzic (t. 8 s. 455-456) [online], wielcy.pl [доступ 2026-06-01]}}&lt;/ref&gt; . Як і большасць шляхты былога ВКЛ таго часу, хутчэй усяго лічыў сябе падданым імператара польскага паходжання. Пасля заканчэння Кадэцкага корпуса ў [[Кіеў|Кіеве]] ў 1903 годзе пачаў прафесійную службу ў [[Руская імператарская армія|арміі Расійскай імперыі]] {{Sfn|Kolekcja GiO|loc=s. 4}}. У 1905 годзе скончыў Школу афіцэраў пяхоты ў [[Масква|Маскве]], а ў 1912 годзе — Імператарскую Мікалаеўскую ваенную акадэмію ў Санкт- [[Санкт-Пецярбург|Пецярбургу]]. З 1916 года — падпалкоўнік элітнага [[Сямёнаўскі лейб-гвардыі полк|лейб-гвардыі Сямёнаўскага палка]] ў Санкт-Пецярбургу. Служыў у штабах тактычных падраздзяленняў.

Падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] ваяваў на Аўстрыйскім фронце. У 1917–1918 гадах быў начальнікам штаба 4-й Польскай стралковай дывізіі, а ў 1918 годзе — II Польскага корпуса ў Расіі{{Sfn|Kolekcja GiO|loc=s. 4}}. З ліпеня 1918 года ён быў паўнамоцным прадстаўніком і кіраўніком польскай ваеннай місіі ў Мурманску на поўначы Расіі . У 1919 годзе генерал Юзэф Халер узвысіў яго да палкоўніка.

== Служба ў Польскім войску ==
Ён прыбыў у Польшчу ў ліпені 1920 года і пасля афіцыйнага прыняцця ў Польскую армію заставаўся ў распараджэнні Міністэрства замежных спраў, прадстаўляючы [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Другую Польскую Рэспубліку]] на канферэнцыях у [[Баранавічы|Баранавічах]] і [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рызе]] . У 1923 годзе ён стаў камандзірам 61-га пяхотнага палка. У чэрвені 1924 года ён быў адкамандзіраваны з 14-й пяхотнай дывізіі ў Пазнанскі ўмацаваны лагер, каб служыць яго камендантам. З кастрычніка 1924 года па студзень 1927 года ён служыў камандзірам пяхоты ў 4-й пяхотнай дывізіі ў Торуні.  У маі 1926 года, падчас [[Майскі пераварот (Польшча)|дзяржаўнага перавароту]], ён перайшоў на бок [[Юзаф Пілсудскі|Юзэфа Пілсудскага]]. Разам з маёрам Генеральнага штаба Станіславам Кшысікам ён быў арыштаваны па загаду камандзіра акругі VIII корпуса генерал-маёра Яна Губішты.

7 сакавіка 1927 года прэзідэнт Рэспублікі Польшча [[Ігнацы Масціцкі]] прызначыў яго камандзірам 12-й пяхотнай дывізіі ў [[Цярнопаль|Тарнопалі]], а 16 сакавіка 1927 года ён быў узведзены ў брыгадныя генералы са старшынством з 1 студзеня 1927 года і 10-м рангам у корпусе генералаў   . Ён служыў камандзірам дывізіі да верасня 1935 года. У 1936 годзе выйшаў у адстаўку.


Пасля выхаду на пенсію ён пасяліўся ў Варшаве і праводзіў лета ў маёнтку Зёлава ў [[Кобрынскі павет (1921—1940)|Кобрынскім павеце]], які належаў яго жонцы, Вользе Анатольеўне, княгіні Даўгарукавай (жанатыя з 20 мая 1913 г. )&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Stanisław Łoza (red.): Czy wiesz kto to jest? Uzupełnienia i sprostowania. Warszawa: 1939, s. 62.}}&lt;/ref&gt;. У верасні 1939 г. ён прымаў генерала Леанарда Скерскага з жонкай Наталляй і палкоўнікам Раймундам Бжазоўскім, з якімі паспрабаваў супрацьстаяць рабаванням і раскраданням маёмасці, учыненым саветамі і мясцовымі сялянамі [[Паход Чырвонай Арміі ў Заходнюю Беларусь і Заходнюю Украіну|пасля ўступлення]] [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміі]]. Станіслаў Давойна-Салагуб быў застрэлены 22 верасня 1939 г. а 7-й раніцы савецкім афіцэрам&lt;ref&gt;Апісанне абставінаў гібелі зафіскаванае ад непасрэдных сведкаў у Зёлаве 28.05.2002 у Archiwum Andrzeja Słowickiego, далекага унука герала.&lt;/ref&gt;, а генерал Скерскі, відавочца злачынства, быў арыштаваны і зняволены ў [[Кобрын|Кобрыне]] па даносе, а затым перавезены ў лагер у Старабельску, дзе падзяліў трагічны лёс польскіх ваеннапалонных.

У верасні 2008 года падчас эксгумацыі ў Кобрынскім раёне былі знойдзены парэшткі некалькіх дзясяткаў польскіх салдат, паліцэйскіх і мірных жыхароў, забітых саветамі ў 1939 годзе, у тым ліку генерала Станіслава Давойна-Саллагуба. Іх урачыстае пахаванне, на якім прысутнічалі ганаровыя вартавыя [[Узброеныя сілы Польшчы|Войска Польскага]] і паліцыі, адбылося 13 верасня 2008 года на могілках у Кобрыне. Цырымонію ўзначаліў біскуп Тадэвуш Плоскі, [[Палявы ардынарыят Войска Польскага|палявы ардынарый Войска Польскага]]

== Ордэны і ўзнагароды ==

* Сярэбраны крыж [[Virtuti Militari|Ваеннага ордэна Virtuti Militari]] № 6701 – 10 мая 1922 г.
* Двойчы [[Крыж Храбрых|Крыж Адвагі]], першы раз у 1921 г. 
* Залаты Крыж Заслугі – 10 лістапада 1928 г. 
* Памятны медаль вайны 1918–1921 гг. 
* Медаль Дзесятай гадавіны адноўленай незалежнасці 
* Афіцэр Ордэна Румынскай кароны (Румынія, 1922)
* Ордэн «За выдатную службу» (Вялікабрытанія, 1922 г.) 
* Кавалер [[Ордэн Ганаровага легіёна|ордэна Ганаровага легіёна]] (Францыя, 1922)
* Croix de Guerre (Францыя, 1922)
* Медаль Перамогі («Médaille Interalliée») (дазвол кіраўніка дзяржавы ў 1921 г.)
* Нішан-і-Іззат-і-Афганія (Ордэн Афганскай годнасці)

== Зноскі ==
{{Крыніцы}}

== Бібліяграфія ==

* {{Cite web|url=https://wbh.wp.mil.pl/pdfviewer/?f=/c/scans/KGiO/I_480_304.pdf|title=Stanisław Dowoyno-Sołłohub|website=[[Wojskowe Biuro Historyczne]]}}
* {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych}}
* Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923.
* Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924.
* Rocznik Oficerski 1928. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1928.
* Rocznik Oficerski 1932. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1932.
* Tadeusz Kryska-Karski, Stanisław Żurakowski: Generałowie Polski niepodległej. Warszawa: Editions Spotkania, 1991.
* Piotr Stawecki: Słownik biograficzny generałów Wojska Polskiego 1918–1939. Warszawa: Wydawnictwo Bellona, 1994. ISBN 83-11-08262-6.
* Mieczysław Bielski. ''Generałowie Odrodzonej Rzeczypospolitej'', tom II. Toruń: Oficyna Wydawnicza Turpress, 1996, s. 115–133.
* Henryk Piotr Kosk: Generalicja polska. Popularny słownik biograficzny. T. 2: M–Ż. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Ajaks”, 2001. ISBN 83-87103-81-0.
* Zdzisław Nicman. Sołłohub (Dowoyno-Sołłohub) Stanisław (Sergiusz). ''[[Польскі біяграфічны слоўнік|Polski Słownik Biograficzny]]''. Warszawa - Kraków: [[Інстытут гісторыі Польскай акадэміі навук|Instytut Historii PAN]], 2001. Tom XL/3, z. 166, s. 323–325.
[[Катэгорыя:Салагубы]]
[[Катэгорыя:Памерлі ў 1939 годзе]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1885 годзе]]
[[Катэгорыя:Польская арыстакратыя]]
[[Катэгорыя:Кавалеры ордэнаў Афганістана]]
[[Катэгорыя:Постаці Кобрына]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Кіеве]]</text>
      <sha1>92ka76u4bvlqgt1v9i8hag0gsd800xd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153185</id>
      <parentid>5153181</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T14:07:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <origin>5153185</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11112" sha1="0atvhdl2zczxguedmgc655y7ccl3arj" xml:space="preserve">[[Файл:Stanisław Dowoyno-Sołłohub gen. bryg. kawaler VM.jpg|міні|Станіслаў Давойна Салагуб]]
'''Станіслаў Давойна-Салагуб''' (нар. 27.05. 1885 у [[Кіеў|Кіеве]], забіты [[22 верасня]] [[1939]] у Зёлаве ) — [[Генерал|брыгадны генерал]] Войска Польскага, кавалер ордэна Virtuti Militari .

== Біяграфія ==
Станіслаў Давойна-Салагуб нарадзіўся 8 чэрвеня 1885 года ў Кіеве   у сям'і Яна і Марыі, народжанай Мікалаўскай. Ён паходзіў з былога заможнага шляхецкага роду [[Салагубы|Салагубаў]] [[Салагубы|гербу Праўдзіч]], сваякоў родаў Свірскіх, [[Гедройцы|Гедройцаў]], [[Агінскія|Агінскіх]], [[Пузыны|Пузынаў]], [[Сапегі|Сапегаў]] і [[Радзівілы|Радзівілаў]]&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Sołłohub herbu Prawdzic (t. 8 s. 455-456) [online], wielcy.pl [доступ 2026-06-01]}}&lt;/ref&gt; . Як і большасць шляхты былога ВКЛ таго часу, хутчэй усяго лічыў сябе падданым імператара польскага паходжання. Пасля заканчэння Кадэцкага корпуса ў [[Кіеў|Кіеве]] ў 1903 годзе пачаў прафесійную службу ў [[Руская імператарская армія|арміі Расійскай імперыі]] {{Sfn|Kolekcja GiO|loc=s. 4}}. У 1905 годзе скончыў Школу афіцэраў пяхоты ў [[Масква|Маскве]], а ў 1912 годзе — Імператарскую Мікалаеўскую ваенную акадэмію ў Санкт- [[Санкт-Пецярбург|Пецярбургу]]. З 1916 года — падпалкоўнік элітнага [[Сямёнаўскі лейб-гвардыі полк|лейб-гвардыі Сямёнаўскага палка]] ў Санкт-Пецярбургу. Служыў у штабах тактычных падраздзяленняў.

Падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] ваяваў на Аўстрыйскім фронце. У 1917–1918 гадах быў начальнікам штаба 4-й Польскай стралковай дывізіі, а ў 1918 годзе — II Польскага корпуса ў Расіі{{Sfn|Kolekcja GiO|loc=s. 4}}. З ліпеня 1918 года ён быў паўнамоцным прадстаўніком і кіраўніком польскай ваеннай місіі ў Мурманску на поўначы Расіі . У 1919 годзе генерал Юзэф Халер узвысіў яго да палкоўніка.

== Служба ў Польскім войску ==
Ён прыбыў у Польшчу ў ліпені 1920 года і пасля афіцыйнага прыняцця ў Польскую армію заставаўся ў распараджэнні Міністэрства замежных спраў, прадстаўляючы [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Другую Польскую Рэспубліку]] на канферэнцыях у [[Баранавічы|Баранавічах]] і [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рызе]] . У 1923 годзе ён стаў камандзірам 61-га пяхотнага палка. У чэрвені 1924 года ён быў адкамандзіраваны з 14-й пяхотнай дывізіі ў Пазнанскі ўмацаваны лагер, каб служыць яго камендантам. З кастрычніка 1924 года па студзень 1927 года ён служыў камандзірам пяхоты ў 4-й пяхотнай дывізіі ў Торуні.  У маі 1926 года, падчас [[Майскі пераварот (Польшча)|дзяржаўнага перавароту]], ён перайшоў на бок [[Юзаф Пілсудскі|Юзэфа Пілсудскага]]. Разам з маёрам Генеральнага штаба Станіславам Кшысікам ён быў арыштаваны па загаду камандзіра акругі VIII корпуса генерал-маёра Яна Губішты.

7 сакавіка 1927 года прэзідэнт Рэспублікі Польшча [[Ігнацы Масціцкі]] прызначыў яго камандзірам 12-й пяхотнай дывізіі ў [[Цярнопаль|Тарнопалі]], а 16 сакавіка 1927 года ён быў узведзены ў брыгадныя генералы са старшынством з 1 студзеня 1927 года і 10-м рангам у корпусе генералаў. Ён служыў камандзірам дывізіі да верасня 1935 года. У 1936 годзе выйшаў у адстаўку.

Пасля выхаду на пенсію ён пасяліўся ў Варшаве і праводзіў лета ў маёнтку Зёлава ў [[Кобрынскі павет (1921—1940)|Кобрынскім павеце]], які належаў яго жонцы, Вользе Анатольеўне, княгіні Даўгарукавай (жанатыя з 20 мая 1913 г. )&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Stanisław Łoza (red.): Czy wiesz kto to jest? Uzupełnienia i sprostowania. Warszawa: 1939, s. 62.}}&lt;/ref&gt;. У верасні 1939 г. ён прымаў генерала Леанарда Скерскага з жонкай Наталляй і палкоўнікам Раймундам Бжазоўскім, з якімі паспрабаваў супрацьстаяць рабаванням і раскраданням маёмасці, учыненым саветамі і мясцовымі сялянамі [[Паход Чырвонай Арміі ў Заходнюю Беларусь і Заходнюю Украіну|пасля ўступлення]] [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміі]]. Станіслаў Давойна-Салагуб быў застрэлены 22 верасня 1939 г. а 7-й раніцы савецкім афіцэрам&lt;ref&gt;Апісанне абставінаў гібелі зафіскаванае ад непасрэдных сведкаў у Зёлаве 28.05.2002 у Archiwum Andrzeja Słowickiego,  далёкага нашчадка герала.&lt;/ref&gt;, а генерал Скерскі, відавочца злачынства, быў арыштаваны і зняволены ў [[Кобрын|Кобрыне]] па даносе, а затым перавезены ў лагер у Старабельску, дзе падзяліў трагічны лёс польскіх ваеннапалонных.

У верасні 2008 года падчас эксгумацыі ў Кобрынскім раёне былі знойдзены парэшткі некалькіх дзясяткаў польскіх салдат, паліцэйскіх і мірных жыхароў, забітых саветамі ў 1939 годзе, у тым ліку генерала Станіслава Давойна-Саллагуба. Іх урачыстае пахаванне, на якім прысутнічалі ганаровыя вартавыя [[Узброеныя сілы Польшчы|Войска Польскага]] і паліцыі, адбылося 13 верасня 2008 года на могілках у [[Кобрын|Кобрыне]]. Цырымонію ўзначаліў біскуп Тадэвуш Плоскі, [[Палявы ардынарыят Войска Польскага|палявы ардынарый Войска Польскага]]

== Ордэны і ўзнагароды ==

* Сярэбраны крыж [[Virtuti Militari|Ваеннага ордэна Virtuti Militari]] № 6701 – 10 мая 1922 г.
* Двойчы [[Крыж Храбрых|Крыж Адвагі]], першы раз у 1921 г. 
* Залаты Крыж Заслугі – 10 лістапада 1928 г. 
* Памятны медаль вайны 1918–1921 гг. 
* Медаль Дзесятай гадавіны адноўленай незалежнасці 
* Афіцэр Ордэна Румынскай кароны (Румынія, 1922)
* Ордэн «За выдатную службу» (Вялікабрытанія, 1922 г.) 
* Кавалер [[Ордэн Ганаровага легіёна|ордэна Ганаровага легіёна]] (Францыя, 1922)
* Croix de Guerre (Францыя, 1922)
* Медаль Перамогі («Médaille Interalliée») (дазвол кіраўніка дзяржавы ў 1921 г.)
* Нішан-і-Іззат-і-Афганія (Ордэн Афганскай годнасці)

== Зноскі ==
{{Крыніцы}}

== Бібліяграфія ==

* {{Cite web|url=https://wbh.wp.mil.pl/pdfviewer/?f=/c/scans/KGiO/I_480_304.pdf|title=Stanisław Dowoyno-Sołłohub|website=[[Wojskowe Biuro Historyczne]]}}
* {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych}}
* Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923.
* Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924.
* Rocznik Oficerski 1928. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1928.
* Rocznik Oficerski 1932. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1932.
* Tadeusz Kryska-Karski, Stanisław Żurakowski: Generałowie Polski niepodległej. Warszawa: Editions Spotkania, 1991.
* Piotr Stawecki: Słownik biograficzny generałów Wojska Polskiego 1918–1939. Warszawa: Wydawnictwo Bellona, 1994. ISBN 83-11-08262-6.
* Mieczysław Bielski. ''Generałowie Odrodzonej Rzeczypospolitej'', tom II. Toruń: Oficyna Wydawnicza Turpress, 1996, s. 115–133.
* Henryk Piotr Kosk: Generalicja polska. Popularny słownik biograficzny. T. 2: M–Ż. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Ajaks”, 2001. ISBN 83-87103-81-0.
* Zdzisław Nicman. Sołłohub (Dowoyno-Sołłohub) Stanisław (Sergiusz). ''[[Польскі біяграфічны слоўнік|Polski Słownik Biograficzny]]''. Warszawa - Kraków: [[Інстытут гісторыі Польскай акадэміі навук|Instytut Historii PAN]], 2001. Tom XL/3, z. 166, s. 323–325.
[[Катэгорыя:Салагубы]]
[[Катэгорыя:Памерлі ў 1939 годзе]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1885 годзе]]
[[Катэгорыя:Польская арыстакратыя]]
[[Катэгорыя:Кавалеры ордэнаў Афганістана]]
[[Катэгорыя:Постаці Кобрына]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Кіеве]]</text>
      <sha1>0atvhdl2zczxguedmgc655y7ccl3arj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153357</id>
      <parentid>5153185</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T09:03:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <comment>/* Біяграфія */</comment>
      <origin>5153357</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11155" sha1="4uob8hv7mxkchx6y7tqeedfhguk6oci" xml:space="preserve">[[Файл:Stanisław Dowoyno-Sołłohub gen. bryg. kawaler VM.jpg|міні|Станіслаў Давойна Салагуб]]
'''Станіслаў Давойна-Салагуб''' (нар. 27.05. 1885 у [[Кіеў|Кіеве]], забіты [[22 верасня]] [[1939]] у Зёлаве ) — [[Генерал|брыгадны генерал]] Войска Польскага, кавалер ордэна Virtuti Militari .

== Біяграфія ==
Станіслаў Давойна-Салагуб нарадзіўся 8 чэрвеня 1885 года ў Кіеве   у сям'і Яна і Марыі, народжанай Мікалаўскай. Ён паходзіў з былога заможнага шляхецкага роду [[Салагубы|Салагубаў]] [[Салагубы|гербу Праўдзіч]], сваякоў родаў Свірскіх, [[Гедройцы|Гедройцаў]], [[Агінскія|Агінскіх]], [[Пузыны|Пузынаў]], [[Сапегі|Сапегаў]] і [[Радзівілы|Радзівілаў]]&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Sołłohub herbu Prawdzic (t. 8 s. 455-456) [online], wielcy.pl [доступ 2026-06-01]}}&lt;/ref&gt; . Як і большасць шляхты былога ВКЛ таго часу, хутчэй усяго з маладосці лічыў сябе падданым расейскага імператара польскага паходжання. Пасля заканчэння Кадэцкага корпуса ў [[Кіеў|Кіеве]] ў 1903 годзе пачаў прафесійную службу ў [[Руская імператарская армія|арміі Расійскай імперыі]] {{Sfn|Kolekcja GiO|loc=s. 4}}. У 1905 годзе скончыў Школу афіцэраў пяхоты ў [[Масква|Маскве]], а ў 1912 годзе — Імператарскую Мікалаеўскую ваенную акадэмію ў Санкт- [[Санкт-Пецярбург|Пецярбургу]]. З 1916 года — падпалкоўнік элітнага [[Сямёнаўскі лейб-гвардыі полк|лейб-гвардыі Сямёнаўскага палка]] ў Санкт-Пецярбургу. Служыў у штабах тактычных падраздзяленняў.

Падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] ваяваў на Аўстрыйскім фронце. У 1917–1918 гадах быў начальнікам штаба 4-й Польскай стралковай дывізіі, а ў 1918 годзе — II Польскага корпуса ў Расіі{{Sfn|Kolekcja GiO|loc=s. 4}}. З ліпеня 1918 года ён быў паўнамоцным прадстаўніком і кіраўніком польскай ваеннай місіі ў Мурманску на поўначы Расіі . У 1919 годзе генерал Юзэф Халер узвысіў яго да палкоўніка.

== Служба ў Польскім войску ==
Ён прыбыў у Польшчу ў ліпені 1920 года і пасля афіцыйнага прыняцця ў Польскую армію заставаўся ў распараджэнні Міністэрства замежных спраў, прадстаўляючы [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Другую Польскую Рэспубліку]] на канферэнцыях у [[Баранавічы|Баранавічах]] і [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рызе]] . У 1923 годзе ён стаў камандзірам 61-га пяхотнага палка. У чэрвені 1924 года ён быў адкамандзіраваны з 14-й пяхотнай дывізіі ў Пазнанскі ўмацаваны лагер, каб служыць яго камендантам. З кастрычніка 1924 года па студзень 1927 года ён служыў камандзірам пяхоты ў 4-й пяхотнай дывізіі ў Торуні.  У маі 1926 года, падчас [[Майскі пераварот (Польшча)|дзяржаўнага перавароту]], ён перайшоў на бок [[Юзаф Пілсудскі|Юзэфа Пілсудскага]]. Разам з маёрам Генеральнага штаба Станіславам Кшысікам ён быў арыштаваны па загаду камандзіра акругі VIII корпуса генерал-маёра Яна Губішты.

7 сакавіка 1927 года прэзідэнт Рэспублікі Польшча [[Ігнацы Масціцкі]] прызначыў яго камандзірам 12-й пяхотнай дывізіі ў [[Цярнопаль|Тарнопалі]], а 16 сакавіка 1927 года ён быў узведзены ў брыгадныя генералы са старшынством з 1 студзеня 1927 года і 10-м рангам у корпусе генералаў. Ён служыў камандзірам дывізіі да верасня 1935 года. У 1936 годзе выйшаў у адстаўку.

Пасля выхаду на пенсію ён пасяліўся ў Варшаве і праводзіў лета ў маёнтку Зёлава ў [[Кобрынскі павет (1921—1940)|Кобрынскім павеце]], які належаў яго жонцы, Вользе Анатольеўне, княгіні Даўгарукавай (жанатыя з 20 мая 1913 г. )&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Stanisław Łoza (red.): Czy wiesz kto to jest? Uzupełnienia i sprostowania. Warszawa: 1939, s. 62.}}&lt;/ref&gt;. У верасні 1939 г. ён прымаў генерала Леанарда Скерскага з жонкай Наталляй і палкоўнікам Раймундам Бжазоўскім, з якімі паспрабаваў супрацьстаяць рабаванням і раскраданням маёмасці, учыненым саветамі і мясцовымі сялянамі [[Паход Чырвонай Арміі ў Заходнюю Беларусь і Заходнюю Украіну|пасля ўступлення]] [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміі]]. Станіслаў Давойна-Салагуб быў застрэлены 22 верасня 1939 г. а 7-й раніцы савецкім афіцэрам&lt;ref&gt;Апісанне абставінаў гібелі зафіскаванае ад непасрэдных сведкаў у Зёлаве 28.05.2002 у Archiwum Andrzeja Słowickiego,  далёкага нашчадка герала.&lt;/ref&gt;, а генерал Скерскі, відавочца злачынства, быў арыштаваны і зняволены ў [[Кобрын|Кобрыне]] па даносе, а затым перавезены ў лагер у Старабельску, дзе падзяліў трагічны лёс польскіх ваеннапалонных.

У верасні 2008 года падчас эксгумацыі ў Кобрынскім раёне былі знойдзены парэшткі некалькіх дзясяткаў польскіх салдат, паліцэйскіх і мірных жыхароў, забітых саветамі ў 1939 годзе, у тым ліку генерала Станіслава Давойна-Саллагуба. Іх урачыстае пахаванне, на якім прысутнічалі ганаровыя вартавыя [[Узброеныя сілы Польшчы|Войска Польскага]] і паліцыі, адбылося 13 верасня 2008 года на могілках у [[Кобрын|Кобрыне]]. Цырымонію ўзначаліў біскуп Тадэвуш Плоскі, [[Палявы ардынарыят Войска Польскага|палявы ардынарый Войска Польскага]]

== Ордэны і ўзнагароды ==

* Сярэбраны крыж [[Virtuti Militari|Ваеннага ордэна Virtuti Militari]] № 6701 – 10 мая 1922 г.
* Двойчы [[Крыж Храбрых|Крыж Адвагі]], першы раз у 1921 г. 
* Залаты Крыж Заслугі – 10 лістапада 1928 г. 
* Памятны медаль вайны 1918–1921 гг. 
* Медаль Дзесятай гадавіны адноўленай незалежнасці 
* Афіцэр Ордэна Румынскай кароны (Румынія, 1922)
* Ордэн «За выдатную службу» (Вялікабрытанія, 1922 г.) 
* Кавалер [[Ордэн Ганаровага легіёна|ордэна Ганаровага легіёна]] (Францыя, 1922)
* Croix de Guerre (Францыя, 1922)
* Медаль Перамогі («Médaille Interalliée») (дазвол кіраўніка дзяржавы ў 1921 г.)
* Нішан-і-Іззат-і-Афганія (Ордэн Афганскай годнасці)

== Зноскі ==
{{Крыніцы}}

== Бібліяграфія ==

* {{Cite web|url=https://wbh.wp.mil.pl/pdfviewer/?f=/c/scans/KGiO/I_480_304.pdf|title=Stanisław Dowoyno-Sołłohub|website=[[Wojskowe Biuro Historyczne]]}}
* {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych}}
* Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923.
* Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924.
* Rocznik Oficerski 1928. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1928.
* Rocznik Oficerski 1932. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1932.
* Tadeusz Kryska-Karski, Stanisław Żurakowski: Generałowie Polski niepodległej. Warszawa: Editions Spotkania, 1991.
* Piotr Stawecki: Słownik biograficzny generałów Wojska Polskiego 1918–1939. Warszawa: Wydawnictwo Bellona, 1994. ISBN 83-11-08262-6.
* Mieczysław Bielski. ''Generałowie Odrodzonej Rzeczypospolitej'', tom II. Toruń: Oficyna Wydawnicza Turpress, 1996, s. 115–133.
* Henryk Piotr Kosk: Generalicja polska. Popularny słownik biograficzny. T. 2: M–Ż. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Ajaks”, 2001. ISBN 83-87103-81-0.
* Zdzisław Nicman. Sołłohub (Dowoyno-Sołłohub) Stanisław (Sergiusz). ''[[Польскі біяграфічны слоўнік|Polski Słownik Biograficzny]]''. Warszawa - Kraków: [[Інстытут гісторыі Польскай акадэміі навук|Instytut Historii PAN]], 2001. Tom XL/3, z. 166, s. 323–325.
[[Катэгорыя:Салагубы]]
[[Катэгорыя:Памерлі ў 1939 годзе]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1885 годзе]]
[[Катэгорыя:Польская арыстакратыя]]
[[Катэгорыя:Кавалеры ордэнаў Афганістана]]
[[Катэгорыя:Постаці Кобрына]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Кіеве]]</text>
      <sha1>4uob8hv7mxkchx6y7tqeedfhguk6oci</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Літвінізм (значэнні)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>809289</id>
    <revision>
      <id>5153231</id>
      <timestamp>2026-06-10T17:50:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «'''Літвінізм''' — шматзначнае паняцце.  * [[Літвінізм]] — публіцыстычнае паняцце, якое цягам XIX—XXI ст. мяняла значэнне, але заставалася хутчэй іранічнай старонняй назвай ідэалогіі «[[Краёўцы|краёвых]]» літвінаў. * [[Ліцвінства|Літвінізм]] — азначэнне, уведз...»</comment>
      <origin>5153231</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="921" sha1="k02eoin8umovr64dv1bxibl2yt1vqin" xml:space="preserve">'''Літвінізм''' — шматзначнае паняцце.

* [[Літвінізм]] — публіцыстычнае паняцце, якое цягам XIX—XXI ст. мяняла значэнне, але заставалася хутчэй іранічнай старонняй назвай ідэалогіі «[[Краёўцы|краёвых]]» літвінаў.
* [[Ліцвінства|Літвінізм]] — азначэнне, уведзенае ў 2000-я гады літоўскім даследчыкам [[Томас Баранаўскас|Томасам Баранаўскасам]] для гістарычных наратываў, якія ў якой-небудзь ступені аспрэчваюць вызначальную ролю літоўцаў у стварэнні і развіцці Вялікага Княства Літоўскага.

{{Бібліяінфармацыя}}</text>
      <sha1>k02eoin8umovr64dv1bxibl2yt1vqin</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153232</id>
      <parentid>5153231</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T17:51:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5153232</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="919" sha1="bz4l0mrnttlsvx61uafsxxlk54oxg4w" xml:space="preserve">'''Літвінізм''' — шматзначнае паняцце.

* [[Літвінізм]] — публіцыстычнае паняцце, якое цягам XIX—XXI ст. мяняла значэнне, але заставалася хутчэй іранічнай старонняй назвай ідэалогіі «[[Краёўцы|краёвых]]» літвінаў.
* [[Ліцвінства|Літвінізм]] — азначэнне, уведзенае ў 2000-я гады літоўскім даследчыкам [[Томас Баранаўскас|Томасам Баранаўскасам]] для гістарычных наратываў, якія ў якой-небудзь ступені аспрэчваюць вызначальную ролю літоўцаў у стварэнні і развіцці Вялікага Княства Літоўскага.

{{неадназначнасць}}</text>
      <sha1>bz4l0mrnttlsvx61uafsxxlk54oxg4w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лучнік</title>
    <ns>0</ns>
    <id>809290</id>
    <revision>
      <id>5153234</id>
      <timestamp>2026-06-10T17:52:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Антон 740</username>
        <id>76022</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «'''Лучні{{subst:націск}}к''' (вядомы таксама пад назвамі ''светач'', ''дзед''{{sfn|БелЭн|1999|с=378}}, ''лучыннік''&lt;ref&gt;{{cite web|author=|date=2024-05-22|url=https://lixmuseum.by/be/smalyanaya-lyampa/|title=Смаляная “лямпа”|format=|work=|publisher=[[Лідскі гісторыка-мастацкі музей]]|access-date=2026-06-11|archive-date=|archive-url=}}&lt;/ref&gt;) — прыс...»</comment>
      <origin>5153234</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3755" sha1="cgkvvpfzshmshs8omu90gvq9n37ssyh" xml:space="preserve">'''Лучні́к''' (вядомы таксама пад назвамі ''светач'', ''дзед''{{sfn|БелЭн|1999|с=378}}, ''лучыннік''&lt;ref&gt;{{cite web|author=|date=2024-05-22|url=https://lixmuseum.by/be/smalyanaya-lyampa/|title=Смаляная “лямпа”|format=|work=|publisher=[[Лідскі гісторыка-мастацкі музей]]|access-date=2026-06-11|archive-date=|archive-url=}}&lt;/ref&gt;) — прыстасаванне, якое з дапамогай [[лучына|лучыны]] або смалістых корчыкаў асвятляла хату.

== Апісанне ==
[[Файл:Collection of the Local History Museum of Verkhnyaya Pyshma (January 2023) - 9.jpg|thumb|150px|Пераносны светач у Верхняпышмінскім гістарычным музеі]]
Паводле канструкцыі і месцазнаходжання ў [[хата|хаце]] лучнікі былі стацыянарныя і пераносныя (рухомыя). У сваю чаргу пераносныя лучнікі падзяляліся на звычайныя і падвесныя{{sfn|ЭГБ|1997|с=405}}. Звычайны лучнік выглядаў як драўляная стойка, аснова якой была крыжападобнай або суцэльнай. На верхнім канцы гэтай стойкі знаходзіўся клямар для лучыны, побач з якім ставілі посуд, напоўнены вадой. Падвесны лучнік уяўляў сабой кароткі кій, на адным канцы якога знаходзіўся клямар для лучыны, а на другім быў крук для падвешвання{{sfn|БелЭн|1999|с=378}}.

Стацыянарны лучнік меў трубу-[[комін]], пад якой знаходзілася гарызантальна падвешаная жалезная рашотка. Там палілі смалісты корчык (гарэў ён доўга), дзякуючы якому святло было яркім{{sfn|ЭГБ|1997|с=405}}. У больш старажытных светачах жалезная рашотка адсутнічала. У такім выпадку корчык палілі на памосце або плоскім камені{{sfn|Этнаграфія Беларусі|1989|с=296}}. Тэрыторыя, на якой ужываліся лучнікі з дымаходам — [[Цэнтральная Беларусь]] і [[Палессе]]. Сярод сялянаў гэтыя прыстасаванні выкарыстоўваліся да пачатку ХХ стагоддзя, дзе-нідзе — да 1930-х гадоў. У гады [[нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|нямецкай акупацыі Беларусі (1941—1944)]] лучнікі таксама ўжываліся{{sfn|ЭГБ|1997|с=405}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|9|Лучнік|[[В. С. Цітоў]]|378}}
* {{Крыніцы/ЭГБ|4|Лучнік||405}}
* {{Крыніцы/Этнаграфія Беларусі|Лучнік|В. С. Цітоў|296}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}
* {{cite web|author=|date=2024-05-22|url=https://lixmuseum.by/be/smalyanaya-lyampa/|title=Смаляная “лямпа”|format=|work=|publisher=[[Лідскі гісторыка-мастацкі музей]]|access-date=2026-06-10|archive-date=|archive-url=}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Прадметы побыту]]
[[Катэгорыя:Крыніцы святла]]</text>
      <sha1>cgkvvpfzshmshs8omu90gvq9n37ssyh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153253</id>
      <parentid>5153234</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T18:27:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Антон 740</username>
        <id>76022</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+цытата з беларускага твору</comment>
      <origin>5153253</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4147" sha1="rmyl6c2b5bvl34zlt3dej0uus7io28c" xml:space="preserve">'''Лучні́к''' (вядомы таксама пад назвамі ''светач'', ''дзед''{{sfn|БелЭн|1999|с=378}}, ''лучыннік''&lt;ref&gt;{{cite web|author=|date=2024-05-22|url=https://lixmuseum.by/be/smalyanaya-lyampa/|title=Смаляная “лямпа”|format=|work=|publisher=[[Лідскі гісторыка-мастацкі музей]]|access-date=2026-06-10|archive-date=|archive-url=}}&lt;/ref&gt;) — прыстасаванне, якое з дапамогай [[лучына|лучыны]] або смалістых корчыкаў асвятляла хату.

== Апісанне ==
[[Файл:Collection of the Local History Museum of Verkhnyaya Pyshma (January 2023) - 9.jpg|thumb|150px|Пераносны светач у Верхняпышмінскім гістарычным музеі]]
Паводле канструкцыі і месцазнаходжання ў [[хата|хаце]] лучнікі былі стацыянарныя і пераносныя (рухомыя). У сваю чаргу пераносныя лучнікі падзяляліся на звычайныя і падвесныя{{sfn|ЭГБ|1997|с=405}}. Звычайны лучнік выглядаў як драўляная стойка, аснова якой была крыжападобнай або суцэльнай. На верхнім канцы гэтай стойкі знаходзіўся клямар для лучыны, побач з якім ставілі посуд, напоўнены вадой. Падвесны лучнік уяўляў сабой кароткі кій, на адным канцы якога знаходзіўся клямар для лучыны, а на другім быў крук для падвешвання{{sfn|БелЭн|1999|с=378}}.

{{Урэзка
 | Выраўноўванне    = left
 | Без разрываў     = 1
 | Загаловак        = Рыбакова хата
 | Утрыманне        = &lt;poem&gt;
Як сведка прадзедаўскіх дзён,
Лучнік звісае, нібы звон,
І тоіць нейкі сум зацяты.
&lt;/poem&gt;
 | Подпіс            = ''Я. Колас''
}}

Стацыянарны лучнік меў трубу-[[комін]], пад якой знаходзілася гарызантальна падвешаная жалезная рашотка. Там палілі смалісты корчык (гарэў ён доўга), дзякуючы якому святло было яркім{{sfn|ЭГБ|1997|с=405}}. У больш старажытных светачах жалезная рашотка адсутнічала. У такім выпадку корчык палілі на памосце або плоскім камені{{sfn|Этнаграфія Беларусі|1989|с=296}}. Тэрыторыя, на якой ужываліся лучнікі з дымаходам — [[Цэнтральная Беларусь]] і [[Палессе]]. Сярод сялянаў гэтыя прыстасаванні выкарыстоўваліся да пачатку ХХ стагоддзя, дзе-нідзе — да 1930-х гадоў. У гады [[нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|нямецкай акупацыі Беларусі (1941—1944)]] лучнікі таксама ўжываліся{{sfn|ЭГБ|1997|с=405}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|9|Лучнік|[[В. С. Цітоў]]|378}}
* {{Крыніцы/ЭГБ|4|Лучнік||405}}
* {{Крыніцы/Этнаграфія Беларусі|Лучнік|В. С. Цітоў|296}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}
* {{cite web|author=|date=2024-05-22|url=https://lixmuseum.by/be/smalyanaya-lyampa/|title=Смаляная “лямпа”|format=|work=|publisher=[[Лідскі гісторыка-мастацкі музей]]|access-date=2026-06-10|archive-date=|archive-url=}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Прадметы побыту]]
[[Катэгорыя:Крыніцы святла]]</text>
      <sha1>rmyl6c2b5bvl34zlt3dej0uus7io28c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Размовы:Шчэпан Садурскі</title>
    <ns>1</ns>
    <id>809291</id>
    <revision>
      <id>5153248</id>
      <timestamp>2026-06-10T18:13:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emilia Noah</username>
        <id>155537</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Пакінута|2026|l1=Шчэпан Садурскі}}»</comment>
      <origin>5153248</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="58" sha1="i88awetkehfigwiyhvckae6308o8lsm" xml:space="preserve">{{Пакінута|2026|l1=Шчэпан Садурскі}}</text>
      <sha1>i88awetkehfigwiyhvckae6308o8lsm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Форманта</title>
    <ns>0</ns>
    <id>809292</id>
    <revision>
      <id>5153254</id>
      <timestamp>2026-06-10T19:12:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Whitebluewhite</username>
        <id>26382</id>
      </contributor>
      <comment>Дабаўленне новай старонкі пра інструмент Барысаўскай фабрыкі музычных інструментаў</comment>
      <origin>5153254</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8132" sha1="rimikzv86z5fylvo5md5pvr80lnvt7j" xml:space="preserve">{{Картка
| назва        = Форманта
| выява        =
| подпіс       =
| радок1_метка = Вытворца
| радок1_тэкст = Барысаўскае вытворчае аб'яднанне па вытворчасці музычных інструментаў
| радок2_метка = Краіна
| радок2_тэкст = {{флаг|Беларуская ССР}} БССР
| радок3_метка = Тып
| радок3_тэкст = Электрагітара з суцэльным корпусам
| радок4_метка = Перыяд вытворчасці
| радок4_тэкст = 1978 — пачатак 1990-х
| радок5_метка = Мадэлі
| радок5_тэкст = Форманта (241-БЛ), Сола-II (262-БЛ)
| радок6_метка = Мензура
| радок6_тэкст = 650 мм
| радок7_метка = Колькасць струн
| радок7_тэкст = 6
}}

'''Форманта''' (руск.: ''Форманта'') — серыя электрагітар з суцэльным корпусам, якія вырабляліся ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]] на Барысаўскай фабрыцы музычных інструментаў ([[Барысаўскае вытворчае аб'яднанне па вытворчасці музычных інструментаў]]). Серыя ўключала дзве мадэлі: '''«Форманта»''' (''241-БЛ'') і '''«Сола-II»''' (''262-БЛ'').&lt;ref name=&quot;youtube241&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=X0qSWrLB-Ec |title=Обзор советской электрогитары «Форманта» арт. 241-БЛ |website=YouTube |дата доступу=2026-06-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;oecc&quot;&gt;{{Cite web |url=https://oecc.ru/guitars/Formanta.php |title=Соло-II «Форманта» 262 БЛ |website=USSR-Guitars |дата доступу=2026-06-07}}&lt;/ref&gt;

== Гісторыя ==
Мадэль '''«Форманта»''' (''241-БЛ'') выпускалася з 1978 года і згадваецца як адна з ранніх савецкіх электрагітар з убудаваным эфектам fuzz.&lt;ref name=&quot;youtube241&quot;/&gt; Пазней была прадстаўлена мадэль '''«Сола-II»''' (''262-БЛ''), якая захавала назву серыі ў якасці пазначэння ўніфікаванай версіі.&lt;ref name=&quot;oecc&quot;/&gt; Абедзве мадэлі выпускаліся на Барысаўскай фабрыцы музычных інструментаў у Беларускай ССР.&lt;ref name=&quot;guitarplayer&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.guitarplayer.com/gear/the-cold-war-era-bpami-formanta-solo-two-has-a-vibe-unfamiliar-to-most-westerners |title=The Cold War Era BPAMI Formanta Solo Two Has a Vibe Unfamiliar to Most Westerners |website=Guitar Player |дата=2023-01-02 |дата доступу=2026-06-07}}&lt;/ref&gt;

== Канструкцыя ==
«Сола-II» мела тры гуказдымальнікі, суцэльны корпус, механічную сістэму вібрата і выхад праз раздым [[DIN]].&lt;ref name=&quot;guitarplayer&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;schema&quot;&gt;Схема электрычных злучэнняў электрагітары «Сола-II». Завадская дакументацыя. Барысаўскае вытворчае аб'яднанне па вытворчасці музычных інструментаў.&lt;/ref&gt; У заводскай інструкцыі паказаны органы кіравання для ўключэння тэмбру, фазавага эфекту, рэгулявання глыбіні і частаты мадуляцыі, а таксама гучнасці; асобна пазначана месца ўстаноўкі батарэі тыпу [[Крона (батарэя)|«Крона»]].&lt;ref name=&quot;manual&quot;&gt;Кіраўніцтва па эксплуатацыі электрагітары «Сола-II». Барысаўскае вытворчае аб'яднанне па вытворчасці музычных інструментаў.&lt;/ref&gt; На схеме электрычных злучэнняў пазначаны злучэнні, якія вядуць да выхаднога раздыма і вузлоў убудаванай электронікі, а на схеме платы паказана асобная плата эфектаў.&lt;ref name=&quot;schema&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;pcb&quot;&gt;Схема платы эфектаў электрагітары «Сола-II». Завадская дакументацыя. Барысаўскае вытворчае аб'яднанне па вытворчасці музычных інструментаў.&lt;/ref&gt;

=== Тэхнічныя дадзеныя ===
Наступныя тэхнічныя характарыстыкі ўзяты з завадской дакументацыі электрагітары «Сола-II».&lt;ref name=&quot;manual&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;passport&quot;&gt;Завадскі пашпарт электрагітары «Сола-II». Барысаўскае вытворчае аб'яднанне па вытворчасці музычных інструментаў.&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Тэхнічныя дадзеныя !! Значэнне
|-
| Даўжыня мензуры, мм || 650
|-
| Колькасць ладоў, шт. || 20
|-
| Колькасць струн, шт. || 6
|-
| Колькасць гуказдымальнікаў, шт. || 3
|-
| Маса, не больш, кг || 4,0
|-
| Выходны раздым || DIN
|-
| Убудаваныя эфекты || Пазначаны ў інструкцыі і на схеме платы
|}

== Электроніка ==
Завадскія дакументы пацвярджаюць наяўнасць убудаваных эфектаў у мадэлі «Сола-II».&lt;ref name=&quot;manual&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;pcb&quot;/&gt; У кіраўніцтве па эксплуатацыі і на схемах пазначаны фаза- і фэйзер-эфекты, а таксама органы кіравання і элементы іх рэгулявання.&lt;ref name=&quot;manual&quot;/&gt; Схема платы дазваляе аднавіць агульную структуру ўнутранай электронікі інструмента.&lt;ref name=&quot;pcb&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;schema&quot;/&gt;

== Сучаснае значэнне ==
Сёння «Форманта» цікавіць калекцыянераў і рэстаўратараў як прыклад савецкай серыйнай электрагітары з нестандартнай убудаванай электронікай.&lt;ref name=&quot;guitarplayer&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;youtube241&quot;/&gt; Асаблівую каштоўнасць для вывучэння і рэстаўрацыі маюць завадская схема злучэнняў, схема платы і кіраўніцтва па эксплуатацыі.&lt;ref name=&quot;schema&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;pcb&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;manual&quot;/&gt;

== Глядзіце таксама ==
* [[Барысаўская фабрыка музычных інструментаў]]
* [[Урал (электрагітара)]]
* [[Тоніка (электрагітара)]]

== Крыніцы ==
{{зноскі}}

=== Вонкавыя спасылкі ===
* [https://www.guitarplayer.com/gear/the-cold-war-era-bpami-formanta-solo-two-has-a-vibe-unfamiliar-to-most-westerners The Cold War Era BPAMI Formanta Solo Two] — Guitar Player
* [https://www.guitar-list.com/brands/formanta Formanta] — Guitar-list
* [https://www.youtube.com/watch?v=X0qSWrLB-Ec Обзор электрагітары «Форманта» 241-БЛ] — YouTube
* [https://oecc.ru/guitars/Formanta.php Соло-II «Форманта» 262 БЛ] — USSR-Guitars

[[Катэгорыя:Электрагітары]]
[[Катэгорыя:Музычныя інструменты СССР]]
[[Катэгорыя:Вытворчасць у Беларускай ССР]]</text>
      <sha1>rimikzv86z5fylvo5md5pvr80lnvt7j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153255</id>
      <parentid>5153254</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T19:14:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Whitebluewhite</username>
        <id>26382</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>5153255</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8092" sha1="fo5niqq74jk76i6rxnomecvife40eol" xml:space="preserve">{{Картка
| назва        = Форманта
| выява        =
| подпіс       =
| радок1_метка = Вытворца
| радок1_тэкст = Барысаўскае вытворчае аб'яднанне па вытворчасці музычных інструментаў
| радок2_метка = Краіна
| радок2_тэкст = {{флаг|Беларуская ССР}} БССР
| радок3_метка = Тып
| радок3_тэкст = Электрагітара з суцэльным корпусам
| радок4_метка = Перыяд вытворчасці
| радок4_тэкст = 1978 — пачатак 1990-х
| радок5_метка = Мадэлі
| радок5_тэкст = Форманта (241-БЛ), Сола-II (262-БЛ)
| радок6_метка = Мензура
| радок6_тэкст = 650 мм
| радок7_метка = Колькасць струн
| радок7_тэкст = 6
}}

'''Форманта''' (руск.: ''Форманта'') — серыя электрагітар з суцэльным корпусам, якія вырабляліся ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]] на Барысаўскай фабрыцы музычных інструментаў ([[Барысаўскае прадпрыемства музычных інструментаў]]). Серыя ўключала дзве мадэлі: '''«Форманта»''' (''241-БЛ'') і '''«Сола-II»''' (''262-БЛ'').&lt;ref name=&quot;youtube241&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=X0qSWrLB-Ec |title=Обзор советской электрогитары «Форманта» арт. 241-БЛ |website=YouTube |дата доступу=2026-06-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;oecc&quot;&gt;{{Cite web |url=https://oecc.ru/guitars/Formanta.php |title=Соло-II «Форманта» 262 БЛ |website=USSR-Guitars |дата доступу=2026-06-07}}&lt;/ref&gt;

== Гісторыя ==
Мадэль '''«Форманта»''' (''241-БЛ'') выпускалася з 1978 года і згадваецца як адна з ранніх савецкіх электрагітар з убудаваным эфектам fuzz.&lt;ref name=&quot;youtube241&quot;/&gt; Пазней была прадстаўлена мадэль '''«Сола-II»''' (''262-БЛ''), якая захавала назву серыі ў якасці пазначэння ўніфікаванай версіі.&lt;ref name=&quot;oecc&quot;/&gt; Абедзве мадэлі выпускаліся на Барысаўскай фабрыцы музычных інструментаў у Беларускай ССР.&lt;ref name=&quot;guitarplayer&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.guitarplayer.com/gear/the-cold-war-era-bpami-formanta-solo-two-has-a-vibe-unfamiliar-to-most-westerners |title=The Cold War Era BPAMI Formanta Solo Two Has a Vibe Unfamiliar to Most Westerners |website=Guitar Player |дата=2023-01-02 |дата доступу=2026-06-07}}&lt;/ref&gt;

== Канструкцыя ==
«Сола-II» мела тры гуказдымальнікі, суцэльны корпус, механічную сістэму вібрата і выхад праз раздым [[DIN]].&lt;ref name=&quot;guitarplayer&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;schema&quot;&gt;Схема электрычных злучэнняў электрагітары «Сола-II». Завадская дакументацыя. Барысаўскае вытворчае аб'яднанне па вытворчасці музычных інструментаў.&lt;/ref&gt; У заводскай інструкцыі паказаны органы кіравання для ўключэння тэмбру, фазавага эфекту, рэгулявання глыбіні і частаты мадуляцыі, а таксама гучнасці; асобна пазначана месца ўстаноўкі батарэі тыпу [[Крона (батарэя)|«Крона»]].&lt;ref name=&quot;manual&quot;&gt;Кіраўніцтва па эксплуатацыі электрагітары «Сола-II». Барысаўскае вытворчае аб'яднанне па вытворчасці музычных інструментаў.&lt;/ref&gt; На схеме электрычных злучэнняў пазначаны злучэнні, якія вядуць да выхаднога раздыма і вузлоў убудаванай электронікі, а на схеме платы паказана асобная плата эфектаў.&lt;ref name=&quot;schema&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;pcb&quot;&gt;Схема платы эфектаў электрагітары «Сола-II». Завадская дакументацыя. Барысаўскае вытворчае аб'яднанне па вытворчасці музычных інструментаў.&lt;/ref&gt;

=== Тэхнічныя дадзеныя ===
Наступныя тэхнічныя характарыстыкі ўзяты з завадской дакументацыі электрагітары «Сола-II».&lt;ref name=&quot;manual&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;passport&quot;&gt;Завадскі пашпарт электрагітары «Сола-II». Барысаўскае вытворчае аб'яднанне па вытворчасці музычных інструментаў.&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Тэхнічныя дадзеныя !! Значэнне
|-
| Даўжыня мензуры, мм || 650
|-
| Колькасць ладоў, шт. || 20
|-
| Колькасць струн, шт. || 6
|-
| Колькасць гуказдымальнікаў, шт. || 3
|-
| Маса, не больш, кг || 4,0
|-
| Выходны раздым || DIN
|-
| Убудаваныя эфекты || Пазначаны ў інструкцыі і на схеме платы
|}

== Электроніка ==
Завадскія дакументы пацвярджаюць наяўнасць убудаваных эфектаў у мадэлі «Сола-II».&lt;ref name=&quot;manual&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;pcb&quot;/&gt; У кіраўніцтве па эксплуатацыі і на схемах пазначаны фаза- і фэйзер-эфекты, а таксама органы кіравання і элементы іх рэгулявання.&lt;ref name=&quot;manual&quot;/&gt; Схема платы дазваляе аднавіць агульную структуру ўнутранай электронікі інструмента.&lt;ref name=&quot;pcb&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;schema&quot;/&gt;

== Сучаснае значэнне ==
Сёння «Форманта» цікавіць калекцыянераў і рэстаўратараў як прыклад савецкай серыйнай электрагітары з нестандартнай убудаванай электронікай.&lt;ref name=&quot;guitarplayer&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;youtube241&quot;/&gt; Асаблівую каштоўнасць для вывучэння і рэстаўрацыі маюць завадская схема злучэнняў, схема платы і кіраўніцтва па эксплуатацыі.&lt;ref name=&quot;schema&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;pcb&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;manual&quot;/&gt;

== Глядзіце таксама ==
* [[Барысаўская фабрыка музычных інструментаў]]
* [[Урал (электрагітара)]]
* [[Тоніка (электрагітара)]]

== Крыніцы ==
{{зноскі}}

=== Вонкавыя спасылкі ===
* [https://www.guitarplayer.com/gear/the-cold-war-era-bpami-formanta-solo-two-has-a-vibe-unfamiliar-to-most-westerners The Cold War Era BPAMI Formanta Solo Two] — Guitar Player
* [https://www.guitar-list.com/brands/formanta Formanta] — Guitar-list
* [https://www.youtube.com/watch?v=X0qSWrLB-Ec Обзор электрагітары «Форманта» 241-БЛ] — YouTube
* [https://oecc.ru/guitars/Formanta.php Соло-II «Форманта» 262 БЛ] — USSR-Guitars

[[Катэгорыя:Электрагітары]]
[[Катэгорыя:Музычныя інструменты СССР]]
[[Катэгорыя:Вытворчасць у Беларускай ССР]]</text>
      <sha1>fo5niqq74jk76i6rxnomecvife40eol</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153256</id>
      <parentid>5153255</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T19:14:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Whitebluewhite</username>
        <id>26382</id>
      </contributor>
      <comment>/* Глядзіце таксама */</comment>
      <origin>5153256</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8104" sha1="dficv26k4tfwcg41d3w6g4f1fi9bdz0" xml:space="preserve">{{Картка
| назва        = Форманта
| выява        =
| подпіс       =
| радок1_метка = Вытворца
| радок1_тэкст = Барысаўскае вытворчае аб'яднанне па вытворчасці музычных інструментаў
| радок2_метка = Краіна
| радок2_тэкст = {{флаг|Беларуская ССР}} БССР
| радок3_метка = Тып
| радок3_тэкст = Электрагітара з суцэльным корпусам
| радок4_метка = Перыяд вытворчасці
| радок4_тэкст = 1978 — пачатак 1990-х
| радок5_метка = Мадэлі
| радок5_тэкст = Форманта (241-БЛ), Сола-II (262-БЛ)
| радок6_метка = Мензура
| радок6_тэкст = 650 мм
| радок7_метка = Колькасць струн
| радок7_тэкст = 6
}}

'''Форманта''' (руск.: ''Форманта'') — серыя электрагітар з суцэльным корпусам, якія вырабляліся ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]] на Барысаўскай фабрыцы музычных інструментаў ([[Барысаўскае прадпрыемства музычных інструментаў]]). Серыя ўключала дзве мадэлі: '''«Форманта»''' (''241-БЛ'') і '''«Сола-II»''' (''262-БЛ'').&lt;ref name=&quot;youtube241&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=X0qSWrLB-Ec |title=Обзор советской электрогитары «Форманта» арт. 241-БЛ |website=YouTube |дата доступу=2026-06-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;oecc&quot;&gt;{{Cite web |url=https://oecc.ru/guitars/Formanta.php |title=Соло-II «Форманта» 262 БЛ |website=USSR-Guitars |дата доступу=2026-06-07}}&lt;/ref&gt;

== Гісторыя ==
Мадэль '''«Форманта»''' (''241-БЛ'') выпускалася з 1978 года і згадваецца як адна з ранніх савецкіх электрагітар з убудаваным эфектам fuzz.&lt;ref name=&quot;youtube241&quot;/&gt; Пазней была прадстаўлена мадэль '''«Сола-II»''' (''262-БЛ''), якая захавала назву серыі ў якасці пазначэння ўніфікаванай версіі.&lt;ref name=&quot;oecc&quot;/&gt; Абедзве мадэлі выпускаліся на Барысаўскай фабрыцы музычных інструментаў у Беларускай ССР.&lt;ref name=&quot;guitarplayer&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.guitarplayer.com/gear/the-cold-war-era-bpami-formanta-solo-two-has-a-vibe-unfamiliar-to-most-westerners |title=The Cold War Era BPAMI Formanta Solo Two Has a Vibe Unfamiliar to Most Westerners |website=Guitar Player |дата=2023-01-02 |дата доступу=2026-06-07}}&lt;/ref&gt;

== Канструкцыя ==
«Сола-II» мела тры гуказдымальнікі, суцэльны корпус, механічную сістэму вібрата і выхад праз раздым [[DIN]].&lt;ref name=&quot;guitarplayer&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;schema&quot;&gt;Схема электрычных злучэнняў электрагітары «Сола-II». Завадская дакументацыя. Барысаўскае вытворчае аб'яднанне па вытворчасці музычных інструментаў.&lt;/ref&gt; У заводскай інструкцыі паказаны органы кіравання для ўключэння тэмбру, фазавага эфекту, рэгулявання глыбіні і частаты мадуляцыі, а таксама гучнасці; асобна пазначана месца ўстаноўкі батарэі тыпу [[Крона (батарэя)|«Крона»]].&lt;ref name=&quot;manual&quot;&gt;Кіраўніцтва па эксплуатацыі электрагітары «Сола-II». Барысаўскае вытворчае аб'яднанне па вытворчасці музычных інструментаў.&lt;/ref&gt; На схеме электрычных злучэнняў пазначаны злучэнні, якія вядуць да выхаднога раздыма і вузлоў убудаванай электронікі, а на схеме платы паказана асобная плата эфектаў.&lt;ref name=&quot;schema&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;pcb&quot;&gt;Схема платы эфектаў электрагітары «Сола-II». Завадская дакументацыя. Барысаўскае вытворчае аб'яднанне па вытворчасці музычных інструментаў.&lt;/ref&gt;

=== Тэхнічныя дадзеныя ===
Наступныя тэхнічныя характарыстыкі ўзяты з завадской дакументацыі электрагітары «Сола-II».&lt;ref name=&quot;manual&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;passport&quot;&gt;Завадскі пашпарт электрагітары «Сола-II». Барысаўскае вытворчае аб'яднанне па вытворчасці музычных інструментаў.&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Тэхнічныя дадзеныя !! Значэнне
|-
| Даўжыня мензуры, мм || 650
|-
| Колькасць ладоў, шт. || 20
|-
| Колькасць струн, шт. || 6
|-
| Колькасць гуказдымальнікаў, шт. || 3
|-
| Маса, не больш, кг || 4,0
|-
| Выходны раздым || DIN
|-
| Убудаваныя эфекты || Пазначаны ў інструкцыі і на схеме платы
|}

== Электроніка ==
Завадскія дакументы пацвярджаюць наяўнасць убудаваных эфектаў у мадэлі «Сола-II».&lt;ref name=&quot;manual&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;pcb&quot;/&gt; У кіраўніцтве па эксплуатацыі і на схемах пазначаны фаза- і фэйзер-эфекты, а таксама органы кіравання і элементы іх рэгулявання.&lt;ref name=&quot;manual&quot;/&gt; Схема платы дазваляе аднавіць агульную структуру ўнутранай электронікі інструмента.&lt;ref name=&quot;pcb&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;schema&quot;/&gt;

== Сучаснае значэнне ==
Сёння «Форманта» цікавіць калекцыянераў і рэстаўратараў як прыклад савецкай серыйнай электрагітары з нестандартнай убудаванай электронікай.&lt;ref name=&quot;guitarplayer&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;youtube241&quot;/&gt; Асаблівую каштоўнасць для вывучэння і рэстаўрацыі маюць завадская схема злучэнняў, схема платы і кіраўніцтва па эксплуатацыі.&lt;ref name=&quot;schema&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;pcb&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;manual&quot;/&gt;

== Глядзіце таксама ==
* [[Барысаўскае прадпрыемства музычных інструментаў]]
* [[Урал (электрагітара)]]
* [[Тоніка (электрагітара)]]

== Крыніцы ==
{{зноскі}}

=== Вонкавыя спасылкі ===
* [https://www.guitarplayer.com/gear/the-cold-war-era-bpami-formanta-solo-two-has-a-vibe-unfamiliar-to-most-westerners The Cold War Era BPAMI Formanta Solo Two] — Guitar Player
* [https://www.guitar-list.com/brands/formanta Formanta] — Guitar-list
* [https://www.youtube.com/watch?v=X0qSWrLB-Ec Обзор электрагітары «Форманта» 241-БЛ] — YouTube
* [https://oecc.ru/guitars/Formanta.php Соло-II «Форманта» 262 БЛ] — USSR-Guitars

[[Катэгорыя:Электрагітары]]
[[Катэгорыя:Музычныя інструменты СССР]]
[[Катэгорыя:Вытворчасць у Беларускай ССР]]</text>
      <sha1>dficv26k4tfwcg41d3w6g4f1fi9bdz0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153257</id>
      <parentid>5153256</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T19:15:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Whitebluewhite</username>
        <id>26382</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>5153257</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8263" sha1="ort9zbfqkw5iupqpdanxotzhuoguc9q" xml:space="preserve">{{Картка
| назва        = Форманта
| выява        =
| подпіс       =
| радок1_метка = Вытворца
| радок1_тэкст = Барысаўскае вытворчае аб'яднанне па вытворчасці музычных інструментаў
| радок2_метка = Краіна
| радок2_тэкст = {{флаг|Беларуская ССР}} БССР
| радок3_метка = Тып
| радок3_тэкст = Электрагітара з суцэльным корпусам
| радок4_метка = Перыяд вытворчасці
| радок4_тэкст = 1978 — пачатак 1990-х
| радок5_метка = Мадэлі
| радок5_тэкст = Форманта (241-БЛ), Сола-II (262-БЛ)
| радок6_метка = Мензура
| радок6_тэкст = 650 мм
| радок7_метка = Колькасць струн
| радок7_тэкст = 6
}}

'''Форманта''' (руск.: ''Форманта'') — серыя электрагітар з суцэльным корпусам, якія вырабляліся ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]] на Барысаўскай фабрыцы музычных інструментаў ([[Барысаўскае прадпрыемства музычных інструментаў]]). Серыя ўключала дзве мадэлі: '''«Форманта»''' (''241-БЛ'') і '''«Сола-II»''' (''262-БЛ'').&lt;ref name=&quot;youtube241&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=X0qSWrLB-Ec |title=Обзор советской электрогитары «Форманта» арт. 241-БЛ |website=YouTube |дата доступу=2026-06-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;oecc&quot;&gt;{{Cite web |url=https://oecc.ru/guitars/Formanta.php |title=Соло-II «Форманта» 262 БЛ |website=USSR-Guitars |дата доступу=2026-06-07}}&lt;/ref&gt;

[[Файл:Electric guitar &amp; bass, MIM PHX.jpg|злева|thumb|[[Электрагітара|Электрагітары]] Сола-2 і Бас-1 ([[1980]])]]

== Гісторыя ==
Мадэль '''«Форманта»''' (''241-БЛ'') выпускалася з 1978 года і згадваецца як адна з ранніх савецкіх электрагітар з убудаваным эфектам fuzz.&lt;ref name=&quot;youtube241&quot;/&gt; Пазней была прадстаўлена мадэль '''«Сола-II»''' (''262-БЛ''), якая захавала назву серыі ў якасці пазначэння ўніфікаванай версіі.&lt;ref name=&quot;oecc&quot;/&gt; Абедзве мадэлі выпускаліся на Барысаўскай фабрыцы музычных інструментаў у Беларускай ССР.&lt;ref name=&quot;guitarplayer&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.guitarplayer.com/gear/the-cold-war-era-bpami-formanta-solo-two-has-a-vibe-unfamiliar-to-most-westerners |title=The Cold War Era BPAMI Formanta Solo Two Has a Vibe Unfamiliar to Most Westerners |website=Guitar Player |дата=2023-01-02 |дата доступу=2026-06-07}}&lt;/ref&gt;

== Канструкцыя ==
«Сола-II» мела тры гуказдымальнікі, суцэльны корпус, механічную сістэму вібрата і выхад праз раздым [[DIN]].&lt;ref name=&quot;guitarplayer&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;schema&quot;&gt;Схема электрычных злучэнняў электрагітары «Сола-II». Завадская дакументацыя. Барысаўскае вытворчае аб'яднанне па вытворчасці музычных інструментаў.&lt;/ref&gt; У заводскай інструкцыі паказаны органы кіравання для ўключэння тэмбру, фазавага эфекту, рэгулявання глыбіні і частаты мадуляцыі, а таксама гучнасці; асобна пазначана месца ўстаноўкі батарэі тыпу [[Крона (батарэя)|«Крона»]].&lt;ref name=&quot;manual&quot;&gt;Кіраўніцтва па эксплуатацыі электрагітары «Сола-II». Барысаўскае вытворчае аб'яднанне па вытворчасці музычных інструментаў.&lt;/ref&gt; На схеме электрычных злучэнняў пазначаны злучэнні, якія вядуць да выхаднога раздыма і вузлоў убудаванай электронікі, а на схеме платы паказана асобная плата эфектаў.&lt;ref name=&quot;schema&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;pcb&quot;&gt;Схема платы эфектаў электрагітары «Сола-II». Завадская дакументацыя. Барысаўскае вытворчае аб'яднанне па вытворчасці музычных інструментаў.&lt;/ref&gt;

=== Тэхнічныя дадзеныя ===
Наступныя тэхнічныя характарыстыкі ўзяты з завадской дакументацыі электрагітары «Сола-II».&lt;ref name=&quot;manual&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;passport&quot;&gt;Завадскі пашпарт электрагітары «Сола-II». Барысаўскае вытворчае аб'яднанне па вытворчасці музычных інструментаў.&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Тэхнічныя дадзеныя !! Значэнне
|-
| Даўжыня мензуры, мм || 650
|-
| Колькасць ладоў, шт. || 20
|-
| Колькасць струн, шт. || 6
|-
| Колькасць гуказдымальнікаў, шт. || 3
|-
| Маса, не больш, кг || 4,0
|-
| Выходны раздым || DIN
|-
| Убудаваныя эфекты || Пазначаны ў інструкцыі і на схеме платы
|}

== Электроніка ==
Завадскія дакументы пацвярджаюць наяўнасць убудаваных эфектаў у мадэлі «Сола-II».&lt;ref name=&quot;manual&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;pcb&quot;/&gt; У кіраўніцтве па эксплуатацыі і на схемах пазначаны фаза- і фэйзер-эфекты, а таксама органы кіравання і элементы іх рэгулявання.&lt;ref name=&quot;manual&quot;/&gt; Схема платы дазваляе аднавіць агульную структуру ўнутранай электронікі інструмента.&lt;ref name=&quot;pcb&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;schema&quot;/&gt;

== Сучаснае значэнне ==
Сёння «Форманта» цікавіць калекцыянераў і рэстаўратараў як прыклад савецкай серыйнай электрагітары з нестандартнай убудаванай электронікай.&lt;ref name=&quot;guitarplayer&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;youtube241&quot;/&gt; Асаблівую каштоўнасць для вывучэння і рэстаўрацыі маюць завадская схема злучэнняў, схема платы і кіраўніцтва па эксплуатацыі.&lt;ref name=&quot;schema&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;pcb&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;manual&quot;/&gt;

== Глядзіце таксама ==
* [[Барысаўскае прадпрыемства музычных інструментаў]]
* [[Урал (электрагітара)]]
* [[Тоніка (электрагітара)]]

== Крыніцы ==
{{зноскі}}

=== Вонкавыя спасылкі ===
* [https://www.guitarplayer.com/gear/the-cold-war-era-bpami-formanta-solo-two-has-a-vibe-unfamiliar-to-most-westerners The Cold War Era BPAMI Formanta Solo Two] — Guitar Player
* [https://www.guitar-list.com/brands/formanta Formanta] — Guitar-list
* [https://www.youtube.com/watch?v=X0qSWrLB-Ec Обзор электрагітары «Форманта» 241-БЛ] — YouTube
* [https://oecc.ru/guitars/Formanta.php Соло-II «Форманта» 262 БЛ] — USSR-Guitars

[[Катэгорыя:Электрагітары]]
[[Катэгорыя:Музычныя інструменты СССР]]
[[Катэгорыя:Вытворчасць у Беларускай ССР]]</text>
      <sha1>ort9zbfqkw5iupqpdanxotzhuoguc9q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153258</id>
      <parentid>5153257</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T19:18:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Whitebluewhite</username>
        <id>26382</id>
      </contributor>
      <comment>/* Вонкавыя спасылкі */</comment>
      <origin>5153258</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8263" sha1="rhfzka6my4udh5hgyo7i1wgt9jr85tq" xml:space="preserve">{{Картка
| назва        = Форманта
| выява        =
| подпіс       =
| радок1_метка = Вытворца
| радок1_тэкст = Барысаўскае вытворчае аб'яднанне па вытворчасці музычных інструментаў
| радок2_метка = Краіна
| радок2_тэкст = {{флаг|Беларуская ССР}} БССР
| радок3_метка = Тып
| радок3_тэкст = Электрагітара з суцэльным корпусам
| радок4_метка = Перыяд вытворчасці
| радок4_тэкст = 1978 — пачатак 1990-х
| радок5_метка = Мадэлі
| радок5_тэкст = Форманта (241-БЛ), Сола-II (262-БЛ)
| радок6_метка = Мензура
| радок6_тэкст = 650 мм
| радок7_метка = Колькасць струн
| радок7_тэкст = 6
}}

'''Форманта''' (руск.: ''Форманта'') — серыя электрагітар з суцэльным корпусам, якія вырабляліся ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]] на Барысаўскай фабрыцы музычных інструментаў ([[Барысаўскае прадпрыемства музычных інструментаў]]). Серыя ўключала дзве мадэлі: '''«Форманта»''' (''241-БЛ'') і '''«Сола-II»''' (''262-БЛ'').&lt;ref name=&quot;youtube241&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=X0qSWrLB-Ec |title=Обзор советской электрогитары «Форманта» арт. 241-БЛ |website=YouTube |дата доступу=2026-06-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;oecc&quot;&gt;{{Cite web |url=https://oecc.ru/guitars/Formanta.php |title=Соло-II «Форманта» 262 БЛ |website=USSR-Guitars |дата доступу=2026-06-07}}&lt;/ref&gt;

[[Файл:Electric guitar &amp; bass, MIM PHX.jpg|злева|thumb|[[Электрагітара|Электрагітары]] Сола-2 і Бас-1 ([[1980]])]]

== Гісторыя ==
Мадэль '''«Форманта»''' (''241-БЛ'') выпускалася з 1978 года і згадваецца як адна з ранніх савецкіх электрагітар з убудаваным эфектам fuzz.&lt;ref name=&quot;youtube241&quot;/&gt; Пазней была прадстаўлена мадэль '''«Сола-II»''' (''262-БЛ''), якая захавала назву серыі ў якасці пазначэння ўніфікаванай версіі.&lt;ref name=&quot;oecc&quot;/&gt; Абедзве мадэлі выпускаліся на Барысаўскай фабрыцы музычных інструментаў у Беларускай ССР.&lt;ref name=&quot;guitarplayer&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.guitarplayer.com/gear/the-cold-war-era-bpami-formanta-solo-two-has-a-vibe-unfamiliar-to-most-westerners |title=The Cold War Era BPAMI Formanta Solo Two Has a Vibe Unfamiliar to Most Westerners |website=Guitar Player |дата=2023-01-02 |дата доступу=2026-06-07}}&lt;/ref&gt;

== Канструкцыя ==
«Сола-II» мела тры гуказдымальнікі, суцэльны корпус, механічную сістэму вібрата і выхад праз раздым [[DIN]].&lt;ref name=&quot;guitarplayer&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;schema&quot;&gt;Схема электрычных злучэнняў электрагітары «Сола-II». Завадская дакументацыя. Барысаўскае вытворчае аб'яднанне па вытворчасці музычных інструментаў.&lt;/ref&gt; У заводскай інструкцыі паказаны органы кіравання для ўключэння тэмбру, фазавага эфекту, рэгулявання глыбіні і частаты мадуляцыі, а таксама гучнасці; асобна пазначана месца ўстаноўкі батарэі тыпу [[Крона (батарэя)|«Крона»]].&lt;ref name=&quot;manual&quot;&gt;Кіраўніцтва па эксплуатацыі электрагітары «Сола-II». Барысаўскае вытворчае аб'яднанне па вытворчасці музычных інструментаў.&lt;/ref&gt; На схеме электрычных злучэнняў пазначаны злучэнні, якія вядуць да выхаднога раздыма і вузлоў убудаванай электронікі, а на схеме платы паказана асобная плата эфектаў.&lt;ref name=&quot;schema&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;pcb&quot;&gt;Схема платы эфектаў электрагітары «Сола-II». Завадская дакументацыя. Барысаўскае вытворчае аб'яднанне па вытворчасці музычных інструментаў.&lt;/ref&gt;

=== Тэхнічныя дадзеныя ===
Наступныя тэхнічныя характарыстыкі ўзяты з завадской дакументацыі электрагітары «Сола-II».&lt;ref name=&quot;manual&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;passport&quot;&gt;Завадскі пашпарт электрагітары «Сола-II». Барысаўскае вытворчае аб'яднанне па вытворчасці музычных інструментаў.&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Тэхнічныя дадзеныя !! Значэнне
|-
| Даўжыня мензуры, мм || 650
|-
| Колькасць ладоў, шт. || 20
|-
| Колькасць струн, шт. || 6
|-
| Колькасць гуказдымальнікаў, шт. || 3
|-
| Маса, не больш, кг || 4,0
|-
| Выходны раздым || DIN
|-
| Убудаваныя эфекты || Пазначаны ў інструкцыі і на схеме платы
|}

== Электроніка ==
Завадскія дакументы пацвярджаюць наяўнасць убудаваных эфектаў у мадэлі «Сола-II».&lt;ref name=&quot;manual&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;pcb&quot;/&gt; У кіраўніцтве па эксплуатацыі і на схемах пазначаны фаза- і фэйзер-эфекты, а таксама органы кіравання і элементы іх рэгулявання.&lt;ref name=&quot;manual&quot;/&gt; Схема платы дазваляе аднавіць агульную структуру ўнутранай электронікі інструмента.&lt;ref name=&quot;pcb&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;schema&quot;/&gt;

== Сучаснае значэнне ==
Сёння «Форманта» цікавіць калекцыянераў і рэстаўратараў як прыклад савецкай серыйнай электрагітары з нестандартнай убудаванай электронікай.&lt;ref name=&quot;guitarplayer&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;youtube241&quot;/&gt; Асаблівую каштоўнасць для вывучэння і рэстаўрацыі маюць завадская схема злучэнняў, схема платы і кіраўніцтва па эксплуатацыі.&lt;ref name=&quot;schema&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;pcb&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;manual&quot;/&gt;

== Глядзіце таксама ==
* [[Барысаўскае прадпрыемства музычных інструментаў]]
* [[Урал (электрагітара)]]
* [[Тоніка (электрагітара)]]

== Крыніцы ==
{{зноскі}}

=== Вонкавыя спасылкі ===
* [https://www.guitarplayer.com/gear/the-cold-war-era-bpami-formanta-solo-two-has-a-vibe-unfamiliar-to-most-westerners The Cold War Era BPAMI Formanta Solo Two] — Guitar Player
* [https://www.guitar-list.com/brands/formanta Formanta] — Guitar-list
* [https://www.youtube.com/watch?v=X0qSWrLB-Ec Агляд электрагітары «Форманта» 241-БЛ] — YouTube
* [https://oecc.ru/guitars/Formanta.php Соло-II «Форманта» 262 БЛ] — USSR-Guitars

[[Катэгорыя:Электрагітары]]
[[Катэгорыя:Музычныя інструменты СССР]]
[[Катэгорыя:Вытворчасць у Беларускай ССР]]</text>
      <sha1>rhfzka6my4udh5hgyo7i1wgt9jr85tq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153297</id>
      <parentid>5153258</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T22:39:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Whitebluewhite</username>
        <id>26382</id>
      </contributor>
      <comment>/* Канструкцыя */</comment>
      <origin>5153297</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8472" sha1="ap7f01ekh0fp8cbg34rhawmapdv81s9" xml:space="preserve">{{Картка
| назва        = Форманта
| выява        =
| подпіс       =
| радок1_метка = Вытворца
| радок1_тэкст = Барысаўскае вытворчае аб'яднанне па вытворчасці музычных інструментаў
| радок2_метка = Краіна
| радок2_тэкст = {{флаг|Беларуская ССР}} БССР
| радок3_метка = Тып
| радок3_тэкст = Электрагітара з суцэльным корпусам
| радок4_метка = Перыяд вытворчасці
| радок4_тэкст = 1978 — пачатак 1990-х
| радок5_метка = Мадэлі
| радок5_тэкст = Форманта (241-БЛ), Сола-II (262-БЛ)
| радок6_метка = Мензура
| радок6_тэкст = 650 мм
| радок7_метка = Колькасць струн
| радок7_тэкст = 6
}}

'''Форманта''' (руск.: ''Форманта'') — серыя электрагітар з суцэльным корпусам, якія вырабляліся ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]] на Барысаўскай фабрыцы музычных інструментаў ([[Барысаўскае прадпрыемства музычных інструментаў]]). Серыя ўключала дзве мадэлі: '''«Форманта»''' (''241-БЛ'') і '''«Сола-II»''' (''262-БЛ'').&lt;ref name=&quot;youtube241&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=X0qSWrLB-Ec |title=Обзор советской электрогитары «Форманта» арт. 241-БЛ |website=YouTube |дата доступу=2026-06-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;oecc&quot;&gt;{{Cite web |url=https://oecc.ru/guitars/Formanta.php |title=Соло-II «Форманта» 262 БЛ |website=USSR-Guitars |дата доступу=2026-06-07}}&lt;/ref&gt;

[[Файл:Electric guitar &amp; bass, MIM PHX.jpg|злева|thumb|[[Электрагітара|Электрагітары]] Сола-2 і Бас-1 ([[1980]])]]

== Гісторыя ==
Мадэль '''«Форманта»''' (''241-БЛ'') выпускалася з 1978 года і згадваецца як адна з ранніх савецкіх электрагітар з убудаваным эфектам fuzz.&lt;ref name=&quot;youtube241&quot;/&gt; Пазней была прадстаўлена мадэль '''«Сола-II»''' (''262-БЛ''), якая захавала назву серыі ў якасці пазначэння ўніфікаванай версіі.&lt;ref name=&quot;oecc&quot;/&gt; Абедзве мадэлі выпускаліся на Барысаўскай фабрыцы музычных інструментаў у Беларускай ССР.&lt;ref name=&quot;guitarplayer&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.guitarplayer.com/gear/the-cold-war-era-bpami-formanta-solo-two-has-a-vibe-unfamiliar-to-most-westerners |title=The Cold War Era BPAMI Formanta Solo Two Has a Vibe Unfamiliar to Most Westerners |website=Guitar Player |дата=2023-01-02 |дата доступу=2026-06-07}}&lt;/ref&gt;

== Канструкцыя ==
«Сола-II» мела тры гуказдымальнікі, суцэльны корпус, механічную сістэму вібрата і выхад праз раздым [[DIN]].&lt;ref name=&quot;guitarplayer&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;schema&quot;&gt;Схема электрычных злучэнняў электрагітары «Сола-II». Завадская дакументацыя. Барысаўскае вытворчае аб'яднанне па вытворчасці музычных інструментаў.&lt;/ref&gt; У заводскай інструкцыі паказаны органы кіравання для ўключэння тэмбру, фазавага эфекту, рэгулявання глыбіні і частаты мадуляцыі, а таксама гучнасці; асобна пазначана месца ўстаноўкі батарэі тыпу [[Крона (батарэя)|«Крона»]].&lt;ref name=&quot;manual&quot;&gt;Кіраўніцтва па эксплуатацыі электрагітары «Сола-II». Барысаўскае вытворчае аб'яднанне па вытворчасці музычных інструментаў.&lt;/ref&gt; На схеме электрычных злучэнняў пазначаны злучэнні, якія вядуць да выхаднога раздыма і вузлоў убудаванай электронікі, а на схеме платы паказана асобная плата эфектаў.&lt;ref name=&quot;schema&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;pcb&quot;&gt;Схема платы эфектаў электрагітары «Сола-II». Завадская дакументацыя. Барысаўскае вытворчае аб'яднанне па вытворчасці музычных інструментаў.&lt;/ref&gt;

[[File:Formanta Solo-II (BPAMI) Guitar Technical Documentation.png|thumb|A high-resolution, single-plate illustration providing the complete technical documentation for the Formanta Solo-II electric guitar]]

=== Тэхнічныя дадзеныя ===
Наступныя тэхнічныя характарыстыкі ўзяты з завадской дакументацыі электрагітары «Сола-II».&lt;ref name=&quot;manual&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;passport&quot;&gt;Завадскі пашпарт электрагітары «Сола-II». Барысаўскае вытворчае аб'яднанне па вытворчасці музычных інструментаў.&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Тэхнічныя дадзеныя !! Значэнне
|-
| Даўжыня мензуры, мм || 650
|-
| Колькасць ладоў, шт. || 20
|-
| Колькасць струн, шт. || 6
|-
| Колькасць гуказдымальнікаў, шт. || 3
|-
| Маса, не больш, кг || 4,0
|-
| Выходны раздым || DIN
|-
| Убудаваныя эфекты || Пазначаны ў інструкцыі і на схеме платы
|}

== Электроніка ==
Завадскія дакументы пацвярджаюць наяўнасць убудаваных эфектаў у мадэлі «Сола-II».&lt;ref name=&quot;manual&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;pcb&quot;/&gt; У кіраўніцтве па эксплуатацыі і на схемах пазначаны фаза- і фэйзер-эфекты, а таксама органы кіравання і элементы іх рэгулявання.&lt;ref name=&quot;manual&quot;/&gt; Схема платы дазваляе аднавіць агульную структуру ўнутранай электронікі інструмента.&lt;ref name=&quot;pcb&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;schema&quot;/&gt;

== Сучаснае значэнне ==
Сёння «Форманта» цікавіць калекцыянераў і рэстаўратараў як прыклад савецкай серыйнай электрагітары з нестандартнай убудаванай электронікай.&lt;ref name=&quot;guitarplayer&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;youtube241&quot;/&gt; Асаблівую каштоўнасць для вывучэння і рэстаўрацыі маюць завадская схема злучэнняў, схема платы і кіраўніцтва па эксплуатацыі.&lt;ref name=&quot;schema&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;pcb&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;manual&quot;/&gt;

== Глядзіце таксама ==
* [[Барысаўскае прадпрыемства музычных інструментаў]]
* [[Урал (электрагітара)]]
* [[Тоніка (электрагітара)]]

== Крыніцы ==
{{зноскі}}

=== Вонкавыя спасылкі ===
* [https://www.guitarplayer.com/gear/the-cold-war-era-bpami-formanta-solo-two-has-a-vibe-unfamiliar-to-most-westerners The Cold War Era BPAMI Formanta Solo Two] — Guitar Player
* [https://www.guitar-list.com/brands/formanta Formanta] — Guitar-list
* [https://www.youtube.com/watch?v=X0qSWrLB-Ec Агляд электрагітары «Форманта» 241-БЛ] — YouTube
* [https://oecc.ru/guitars/Formanta.php Соло-II «Форманта» 262 БЛ] — USSR-Guitars

[[Катэгорыя:Электрагітары]]
[[Катэгорыя:Музычныя інструменты СССР]]
[[Катэгорыя:Вытворчасць у Беларускай ССР]]</text>
      <sha1>ap7f01ekh0fp8cbg34rhawmapdv81s9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153299</id>
      <parentid>5153297</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T22:47:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Whitebluewhite</username>
        <id>26382</id>
      </contributor>
      <comment>/* Канструкцыя */</comment>
      <origin>5153299</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8428" sha1="144klkwym8ixjnxjaw57xpwrlpxangt" xml:space="preserve">{{Картка
| назва        = Форманта
| выява        =
| подпіс       =
| радок1_метка = Вытворца
| радок1_тэкст = Барысаўскае вытворчае аб'яднанне па вытворчасці музычных інструментаў
| радок2_метка = Краіна
| радок2_тэкст = {{флаг|Беларуская ССР}} БССР
| радок3_метка = Тып
| радок3_тэкст = Электрагітара з суцэльным корпусам
| радок4_метка = Перыяд вытворчасці
| радок4_тэкст = 1978 — пачатак 1990-х
| радок5_метка = Мадэлі
| радок5_тэкст = Форманта (241-БЛ), Сола-II (262-БЛ)
| радок6_метка = Мензура
| радок6_тэкст = 650 мм
| радок7_метка = Колькасць струн
| радок7_тэкст = 6
}}

'''Форманта''' (руск.: ''Форманта'') — серыя электрагітар з суцэльным корпусам, якія вырабляліся ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]] на Барысаўскай фабрыцы музычных інструментаў ([[Барысаўскае прадпрыемства музычных інструментаў]]). Серыя ўключала дзве мадэлі: '''«Форманта»''' (''241-БЛ'') і '''«Сола-II»''' (''262-БЛ'').&lt;ref name=&quot;youtube241&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=X0qSWrLB-Ec |title=Обзор советской электрогитары «Форманта» арт. 241-БЛ |website=YouTube |дата доступу=2026-06-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;oecc&quot;&gt;{{Cite web |url=https://oecc.ru/guitars/Formanta.php |title=Соло-II «Форманта» 262 БЛ |website=USSR-Guitars |дата доступу=2026-06-07}}&lt;/ref&gt;

[[Файл:Electric guitar &amp; bass, MIM PHX.jpg|злева|thumb|[[Электрагітара|Электрагітары]] Сола-2 і Бас-1 ([[1980]])]]

== Гісторыя ==
Мадэль '''«Форманта»''' (''241-БЛ'') выпускалася з 1978 года і згадваецца як адна з ранніх савецкіх электрагітар з убудаваным эфектам fuzz.&lt;ref name=&quot;youtube241&quot;/&gt; Пазней была прадстаўлена мадэль '''«Сола-II»''' (''262-БЛ''), якая захавала назву серыі ў якасці пазначэння ўніфікаванай версіі.&lt;ref name=&quot;oecc&quot;/&gt; Абедзве мадэлі выпускаліся на Барысаўскай фабрыцы музычных інструментаў у Беларускай ССР.&lt;ref name=&quot;guitarplayer&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.guitarplayer.com/gear/the-cold-war-era-bpami-formanta-solo-two-has-a-vibe-unfamiliar-to-most-westerners |title=The Cold War Era BPAMI Formanta Solo Two Has a Vibe Unfamiliar to Most Westerners |website=Guitar Player |дата=2023-01-02 |дата доступу=2026-06-07}}&lt;/ref&gt;

== Канструкцыя ==
«Сола-II» мела тры гуказдымальнікі, суцэльны корпус, механічную сістэму вібрата і выхад праз раздым [[DIN]].&lt;ref name=&quot;guitarplayer&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;schema&quot;&gt;Схема электрычных злучэнняў электрагітары «Сола-II». Завадская дакументацыя. Барысаўскае вытворчае аб'яднанне па вытворчасці музычных інструментаў.&lt;/ref&gt; У заводскай інструкцыі паказаны органы кіравання для ўключэння тэмбру, фазавага эфекту, рэгулявання глыбіні і частаты мадуляцыі, а таксама гучнасці; асобна пазначана месца ўстаноўкі батарэі тыпу [[Крона (батарэя)|«Крона»]].&lt;ref name=&quot;manual&quot;&gt;Кіраўніцтва па эксплуатацыі электрагітары «Сола-II». Барысаўскае вытворчае аб'яднанне па вытворчасці музычных інструментаў.&lt;/ref&gt; На схеме электрычных злучэнняў пазначаны злучэнні, якія вядуць да выхаднога раздыма і вузлоў убудаванай электронікі, а на схеме платы паказана асобная плата эфектаў.&lt;ref name=&quot;schema&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;pcb&quot;&gt;Схема платы эфектаў электрагітары «Сола-II». Завадская дакументацыя. Барысаўскае вытворчае аб'яднанне па вытворчасці музычных інструментаў.&lt;/ref&gt;

[[File:Formanta Solo-II (BPAMI) Guitar Technical Documentation.png|thumb| Тэхнічны рысунак і апісанне кампанентаў гітары]]

=== Тэхнічныя дадзеныя ===
Наступныя тэхнічныя характарыстыкі ўзяты з завадской дакументацыі электрагітары «Сола-II».&lt;ref name=&quot;manual&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;passport&quot;&gt;Завадскі пашпарт электрагітары «Сола-II». Барысаўскае вытворчае аб'яднанне па вытворчасці музычных інструментаў.&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Тэхнічныя дадзеныя !! Значэнне
|-
| Даўжыня мензуры, мм || 650
|-
| Колькасць ладоў, шт. || 20
|-
| Колькасць струн, шт. || 6
|-
| Колькасць гуказдымальнікаў, шт. || 3
|-
| Маса, не больш, кг || 4,0
|-
| Выходны раздым || DIN
|-
| Убудаваныя эфекты || Пазначаны ў інструкцыі і на схеме платы
|}

== Электроніка ==
Завадскія дакументы пацвярджаюць наяўнасць убудаваных эфектаў у мадэлі «Сола-II».&lt;ref name=&quot;manual&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;pcb&quot;/&gt; У кіраўніцтве па эксплуатацыі і на схемах пазначаны фаза- і фэйзер-эфекты, а таксама органы кіравання і элементы іх рэгулявання.&lt;ref name=&quot;manual&quot;/&gt; Схема платы дазваляе аднавіць агульную структуру ўнутранай электронікі інструмента.&lt;ref name=&quot;pcb&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;schema&quot;/&gt;

== Сучаснае значэнне ==
Сёння «Форманта» цікавіць калекцыянераў і рэстаўратараў як прыклад савецкай серыйнай электрагітары з нестандартнай убудаванай электронікай.&lt;ref name=&quot;guitarplayer&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;youtube241&quot;/&gt; Асаблівую каштоўнасць для вывучэння і рэстаўрацыі маюць завадская схема злучэнняў, схема платы і кіраўніцтва па эксплуатацыі.&lt;ref name=&quot;schema&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;pcb&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;manual&quot;/&gt;

== Глядзіце таксама ==
* [[Барысаўскае прадпрыемства музычных інструментаў]]
* [[Урал (электрагітара)]]
* [[Тоніка (электрагітара)]]

== Крыніцы ==
{{зноскі}}

=== Вонкавыя спасылкі ===
* [https://www.guitarplayer.com/gear/the-cold-war-era-bpami-formanta-solo-two-has-a-vibe-unfamiliar-to-most-westerners The Cold War Era BPAMI Formanta Solo Two] — Guitar Player
* [https://www.guitar-list.com/brands/formanta Formanta] — Guitar-list
* [https://www.youtube.com/watch?v=X0qSWrLB-Ec Агляд электрагітары «Форманта» 241-БЛ] — YouTube
* [https://oecc.ru/guitars/Formanta.php Соло-II «Форманта» 262 БЛ] — USSR-Guitars

[[Катэгорыя:Электрагітары]]
[[Катэгорыя:Музычныя інструменты СССР]]
[[Катэгорыя:Вытворчасць у Беларускай ССР]]</text>
      <sha1>144klkwym8ixjnxjaw57xpwrlpxangt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дар’я Латышава</title>
    <ns>0</ns>
    <id>809293</id>
    <revision>
      <id>5153273</id>
      <timestamp>2026-06-10T21:08:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dzejka</username>
        <id>157132</id>
      </contributor>
      <comment>крыніца — [[be-tarask:Дар’я Латышава]]</comment>
      <origin>5153273</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2921" sha1="h40p6sdvojjjfpf2jo1mvkxotyool8p" xml:space="preserve">{{пісьменніца}}
'''Дар’я Латышава''' ({{ДН|19|6|1994}}, в. [[Ордаць]], [[Шклоўскі раён]], [[Магілёўская вобласць]]) — беларуская паэтка і журналістка.

== Жыццяпіс ==
Скончыла ліцэй №1 Магілёва. Скончыла Інстытут журналістыкі БДУ. 

Скончыла Школу маладога літаратара ў 2013 годзе&lt;ref&gt;[https://novychas.online/pdf/litbiel_2013_6.pdf ШКОЛА МАЛАДОГА ЛІТАРАТАРА: «ПАРАХОДЗІК СУЧАСНАСЦІ»], [[Літаратурная Беларусь]], 28 чэрвеня 2013&lt;/ref&gt;.

Атрымала вядомасць як аўтарка лірычных вершаў, а таксама як актыўны аглядальнік культурнага жыцця краіны. Дар’я друкуецца ў вядучых беларускіх выданнях, такіх як газэта «[[Літаратура і мастацтва]]», часопіс «[[Мастацтва (часопіс)|Мастацтва]]» і іншыя.

Першыя публікацыі яе вершаў пачалі з'яўляцца яшчэ ў пачатку 2010-х гадоў (напрыклад, папулярныя вершы «Халадае» і «Ён»). Яе лірыка адметная глыбокім псіхалагізмам, тэмамі адзіноты, кахання і пошуку сябе ў сучасным свеце.

Яе творчасць адрозніваецца тонкім успрыманнем свету і ўвагай да сучаснай літаратуры. Яна піша рэцэнзіі на кнігі, асвятляе паэтычныя імпрэзы і падтрымлівае маладых аўтараў.

== Узнагароды ==
* У 2012 годзе атрымала Заахвочвальны дыплом конкурсу маладых літаратараў «Экслібрыс».
* У 2016 годзе трэцяе месца літаратурнай прэміі [[Экслібрыс (прэмія)|Экслібрыс]] за рэцэнзію на кнігу «Возера радасці» [[Віктар Марціновіч|Віктара Марціновіча]]&lt;ref&gt;[https://zbsb.org/news/belarus/10943/ Названыя імёны лаўрэатаў конкурсу «Экслібрыс» імя Антона Луцкевіча], ЗБС «Бацькаўшчына»&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

{{DEFAULTSORT:Латышава, Дар’я}}
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Шклоўскім раёне]]
[[Катэгорыя:Паэтэсы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Экслібрыс»]]</text>
      <sha1>h40p6sdvojjjfpf2jo1mvkxotyool8p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Браніслаў Ігнатавіч Эпімах-Шыпіла</title>
    <ns>0</ns>
    <id>809294</id>
    <redirect title="Браніслаў Эпімах-Шыпіла" />
    <revision>
      <id>5153288</id>
      <timestamp>2026-06-10T21:40:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>JerzyKundrat перайменаваў старонку [[Браніслаў Ігнатавіч Эпімах-Шыпіла]] у [[Браніслаў Эпімах-Шыпіла]] па-над перасылкай</comment>
      <origin>5153288</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="58" sha1="8ucwrh69oahnfx9g9iqmdnf6p4dn8j7" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Браніслаў Эпімах-Шыпіла]]</text>
      <sha1>8ucwrh69oahnfx9g9iqmdnf6p4dn8j7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аліна Аляксандраўна Харысава</title>
    <ns>0</ns>
    <id>809295</id>
    <revision>
      <id>5153307</id>
      <timestamp>2026-06-10T23:59:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MocnyDuham</username>
        <id>99818</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Асоба}} '''Аліна Аляксандраўна Харысава''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларуская грамадская дзеячка і палітолаг. З 2024 года з’яўляецца эксперткай [[Офіс Святланы Ціханоўскай|Офіса Святланы Ціханоўскай]] і членам Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйнай р...»</comment>
      <origin>5153307</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7088" sha1="41ehwuaff478qr80dtapz97g2vkbj2s" xml:space="preserve">{{Асоба}}
'''Аліна Аляксандраўна Харысава''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларуская грамадская дзеячка і палітолаг. З 2024 года з’яўляецца эксперткай [[Офіс Святланы Ціханоўскай|Офіса Святланы Ціханоўскай]] і членам [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйнай рады]]&lt;ref name=&quot;EAPC bio&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.eapc.eu/become-a-member/current-members/belarus/alina-kharysava/|title=Alina Kharysava|publisher=The European Association of Political Consultants (EAPC)|language=en|access-date=2026-06-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReformReview&quot;&gt;{{cite web|url=https://reform.news/en/alina-kharysava-initiates-review-of-her-conduct-after-protasevich-program-alleging-sbu-recruitment|title=Alina Kharysava Initiates Review of Her Conduct After Protasevich Program Alleging SBU Recruitment|date=2026-06-04|work=Reform.news|language=en|access-date=2026-06-11}}&lt;/ref&gt;.

== Біяграфія ==
Атрымала вышэйшую адукацыю ў [[Мюнхенскі тэхнічны ўніверсітэт|Мюнхенскім тэхнічным універсітэце]] па спецыяльнасці «Палітычныя навукі». З’яўляецца членам Еўрапейскай асацыяцыі палітычных кансультантаў&lt;ref name=&quot;EAPC bio&quot; /&gt;.

=== Грамадска-палітычная актыўнасць ===
З 2023 года Харысава займае пасаду міжнароднага сакратара [[Задзіночанне беларускіх студэнтаў|Задзіночання беларускіх студэнтаў]]&lt;ref name=&quot;EAPC bio&quot; /&gt;. У 2024 годзе далучылася да каманды Офіса Святланы Ціханоўскай у якасці эксперткі па стратэгіі і аналітыцы, займаючыся распрацоўкай стратэгічных дакументаў і палітык для дэмакратычных сіл Беларусі&lt;ref name=&quot;EAPC bio&quot; /&gt;. Была абраная ў Каардынацыйную раду па спісе «Еўрапейскі выбар»&lt;ref name=&quot;ReformReview&quot; /&gt;. У лютым 2026 года выступіла сумадэратарам панэльнай дыскусіі на [[Мюнхенская канферэнцыя па бяспецы|Мюнхенскай канферэнцыі па бяспецы]]&lt;ref name=&quot;MunichEvent&quot;&gt;{{cite web|url=https://tsikhanouskaya.org/en/news/the-new-public-square-is-a-screen-rethinking-democracy-in-the-digital-sphere-side-event-at-the-munich-security-conference.html|title=“The New Public Square is a Screen: Rethinking Democracy in the Digital Sphere”: Side event at the Munich Security Conference|date=2026-02-15|publisher=Sviatlana Tsikhanouskaya|language=en|access-date=2026-06-11}}&lt;/ref&gt;. У рамках канферэнцыі таксама ўдзельнічала ў дыскусіях аб барацьбе з дэзінфармацыяй&lt;ref name=&quot;Guardian&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2026/feb/26/friend-killed-reporting-marie-colvin|title=My friend was killed for telling you the truth. Now the powerful are even more desperate to silence us|last=di Giovanni|first=Janine|date=2026-02-26|work=[[The Guardian]]|language=en|access-date=2026-06-11}}&lt;/ref&gt;.

=== Скандал з правакацыяй КДБ (2026) ===
У чэрвені 2026 года ў праграме [[Раман Дзмітрыевіч Пратасевіч|Рамана Пратасевіча]] «Без рэтушы» на тэлеканале [[СТБ]] былі апублікаваныя матэрыялы, паводле якіх Харысава нібыта была завербаваная [[Служба бяспекі Украіны|СБУ]] і перадавала закрытую інфармацыю за грошы. Насамрэч пад выглядам СБУ праходзіла аперацыя [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КДБ Беларусі]]&lt;ref name=&quot;UANews&quot;&gt;{{cite web|url=https://ua.news/en/world/u-bilorusi-analitikiniu-tikhanovskoyi-zapidozrili-v-roboti-na-kdb-pid-vigliadom-spivpratsi-z-sbu|title=In Belarus, analysts have accused Tikhanovskaya of working for the KGB under the guise of cooperating with the SBU|date=2026-06-05|work=UA.NEWS|language=en|access-date=2026-06-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BelsatTrap&quot;&gt;{{cite web|url=https://en.belsat.eu/93655590/political-scientist-kharysava-intended-to-cooperate-with-ssu-but-fell-into-belarus-kgb-trap|title=Political scientist Kharysava intended to cooperate with SSU but fell into Belarus KGB trap|date=2026-06-05|work=[[Белсат]]|language=en|access-date=2026-06-11}}&lt;/ref&gt;. Харысава назвала інцыдэнт вынікам правакацыі і псіхалагічнага ціску&lt;ref name=&quot;NashaNivaExplain&quot;&gt;{{cite web|url=https://nashaniva.com/en/396879|title=Kharysava explains why she fell for the KGB provocation|date=2026-06-05|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|language=en|access-date=2026-06-11}}&lt;/ref&gt;. Паводле яе слоў, кантакт адбыўся ў перыяд цяжкай дэпрэсіі і пасля [[Дарожна-транспартнае здарэнне|ДТЗ]]&lt;ref name=&quot;ReformReview&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;NashaNivaExplain&quot; /&gt;.

Дарадца [[Святлана Георгіеўна Ціханоўская|Святланы Ціханоўскай]] [[Франак Вячорка]] заявіў, што ўнутраная праверка не выявіла ўцечкі важнай інфармацыі&lt;ref name=&quot;BelsatViachorka&quot;&gt;{{cite web|url=https://en.belsat.eu/93719436/nothing-dramatic-was-passed-on-viachorka-reacts-to-leaked-data-scandal-involving-kharysava|title=&quot;Nothing dramatic was passed on&quot;: Viachorka reacts to leaked data scandal involving Kharysava|date=2026-06-09|work=[[Белсат]]|language=en|access-date=2026-06-11}}&lt;/ref&gt;. Харысава часова прыпыніла сваю дзейнасць у палітычных структурах і ініцыявала ўласную праверку, заявіўшы аб гатоўнасці прайсці паліграф&lt;ref name=&quot;ReformReview&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;NashaNiva110&quot;&gt;{{cite web|url=https://nashaniva.com/en/396856|title=Political scientist Alina Kharysavava agreed to cooperate with the SBU. It turned out to be the KGB|date=2026-06-04|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|language=en|access-date=2026-06-11}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

[[Катэгорыя:Палітолагі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі Мюнхенскага тэхнічнага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Члены Каардынацыйнай рады (Беларусь)]]</text>
      <sha1>41ehwuaff478qr80dtapz97g2vkbj2s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153308</id>
      <parentid>5153307</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T23:59:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MocnyDuham</username>
        <id>99818</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>MocnyDuham перанёс старонку [[Аліна Харысава]] у [[Аліна Аляксандраўна Харысава]]: Імя па бацьку</comment>
      <origin>5153307</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7088" sha1="41ehwuaff478qr80dtapz97g2vkbj2s" xml:space="preserve">{{Асоба}}
'''Аліна Аляксандраўна Харысава''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларуская грамадская дзеячка і палітолаг. З 2024 года з’яўляецца эксперткай [[Офіс Святланы Ціханоўскай|Офіса Святланы Ціханоўскай]] і членам [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйнай рады]]&lt;ref name=&quot;EAPC bio&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.eapc.eu/become-a-member/current-members/belarus/alina-kharysava/|title=Alina Kharysava|publisher=The European Association of Political Consultants (EAPC)|language=en|access-date=2026-06-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReformReview&quot;&gt;{{cite web|url=https://reform.news/en/alina-kharysava-initiates-review-of-her-conduct-after-protasevich-program-alleging-sbu-recruitment|title=Alina Kharysava Initiates Review of Her Conduct After Protasevich Program Alleging SBU Recruitment|date=2026-06-04|work=Reform.news|language=en|access-date=2026-06-11}}&lt;/ref&gt;.

== Біяграфія ==
Атрымала вышэйшую адукацыю ў [[Мюнхенскі тэхнічны ўніверсітэт|Мюнхенскім тэхнічным універсітэце]] па спецыяльнасці «Палітычныя навукі». З’яўляецца членам Еўрапейскай асацыяцыі палітычных кансультантаў&lt;ref name=&quot;EAPC bio&quot; /&gt;.

=== Грамадска-палітычная актыўнасць ===
З 2023 года Харысава займае пасаду міжнароднага сакратара [[Задзіночанне беларускіх студэнтаў|Задзіночання беларускіх студэнтаў]]&lt;ref name=&quot;EAPC bio&quot; /&gt;. У 2024 годзе далучылася да каманды Офіса Святланы Ціханоўскай у якасці эксперткі па стратэгіі і аналітыцы, займаючыся распрацоўкай стратэгічных дакументаў і палітык для дэмакратычных сіл Беларусі&lt;ref name=&quot;EAPC bio&quot; /&gt;. Была абраная ў Каардынацыйную раду па спісе «Еўрапейскі выбар»&lt;ref name=&quot;ReformReview&quot; /&gt;. У лютым 2026 года выступіла сумадэратарам панэльнай дыскусіі на [[Мюнхенская канферэнцыя па бяспецы|Мюнхенскай канферэнцыі па бяспецы]]&lt;ref name=&quot;MunichEvent&quot;&gt;{{cite web|url=https://tsikhanouskaya.org/en/news/the-new-public-square-is-a-screen-rethinking-democracy-in-the-digital-sphere-side-event-at-the-munich-security-conference.html|title=“The New Public Square is a Screen: Rethinking Democracy in the Digital Sphere”: Side event at the Munich Security Conference|date=2026-02-15|publisher=Sviatlana Tsikhanouskaya|language=en|access-date=2026-06-11}}&lt;/ref&gt;. У рамках канферэнцыі таксама ўдзельнічала ў дыскусіях аб барацьбе з дэзінфармацыяй&lt;ref name=&quot;Guardian&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2026/feb/26/friend-killed-reporting-marie-colvin|title=My friend was killed for telling you the truth. Now the powerful are even more desperate to silence us|last=di Giovanni|first=Janine|date=2026-02-26|work=[[The Guardian]]|language=en|access-date=2026-06-11}}&lt;/ref&gt;.

=== Скандал з правакацыяй КДБ (2026) ===
У чэрвені 2026 года ў праграме [[Раман Дзмітрыевіч Пратасевіч|Рамана Пратасевіча]] «Без рэтушы» на тэлеканале [[СТБ]] былі апублікаваныя матэрыялы, паводле якіх Харысава нібыта была завербаваная [[Служба бяспекі Украіны|СБУ]] і перадавала закрытую інфармацыю за грошы. Насамрэч пад выглядам СБУ праходзіла аперацыя [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КДБ Беларусі]]&lt;ref name=&quot;UANews&quot;&gt;{{cite web|url=https://ua.news/en/world/u-bilorusi-analitikiniu-tikhanovskoyi-zapidozrili-v-roboti-na-kdb-pid-vigliadom-spivpratsi-z-sbu|title=In Belarus, analysts have accused Tikhanovskaya of working for the KGB under the guise of cooperating with the SBU|date=2026-06-05|work=UA.NEWS|language=en|access-date=2026-06-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BelsatTrap&quot;&gt;{{cite web|url=https://en.belsat.eu/93655590/political-scientist-kharysava-intended-to-cooperate-with-ssu-but-fell-into-belarus-kgb-trap|title=Political scientist Kharysava intended to cooperate with SSU but fell into Belarus KGB trap|date=2026-06-05|work=[[Белсат]]|language=en|access-date=2026-06-11}}&lt;/ref&gt;. Харысава назвала інцыдэнт вынікам правакацыі і псіхалагічнага ціску&lt;ref name=&quot;NashaNivaExplain&quot;&gt;{{cite web|url=https://nashaniva.com/en/396879|title=Kharysava explains why she fell for the KGB provocation|date=2026-06-05|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|language=en|access-date=2026-06-11}}&lt;/ref&gt;. Паводле яе слоў, кантакт адбыўся ў перыяд цяжкай дэпрэсіі і пасля [[Дарожна-транспартнае здарэнне|ДТЗ]]&lt;ref name=&quot;ReformReview&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;NashaNivaExplain&quot; /&gt;.

Дарадца [[Святлана Георгіеўна Ціханоўская|Святланы Ціханоўскай]] [[Франак Вячорка]] заявіў, што ўнутраная праверка не выявіла ўцечкі важнай інфармацыі&lt;ref name=&quot;BelsatViachorka&quot;&gt;{{cite web|url=https://en.belsat.eu/93719436/nothing-dramatic-was-passed-on-viachorka-reacts-to-leaked-data-scandal-involving-kharysava|title=&quot;Nothing dramatic was passed on&quot;: Viachorka reacts to leaked data scandal involving Kharysava|date=2026-06-09|work=[[Белсат]]|language=en|access-date=2026-06-11}}&lt;/ref&gt;. Харысава часова прыпыніла сваю дзейнасць у палітычных структурах і ініцыявала ўласную праверку, заявіўшы аб гатоўнасці прайсці паліграф&lt;ref name=&quot;ReformReview&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;NashaNiva110&quot;&gt;{{cite web|url=https://nashaniva.com/en/396856|title=Political scientist Alina Kharysavava agreed to cooperate with the SBU. It turned out to be the KGB|date=2026-06-04|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|language=en|access-date=2026-06-11}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

[[Катэгорыя:Палітолагі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі Мюнхенскага тэхнічнага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Члены Каардынацыйнай рады (Беларусь)]]</text>
      <sha1>41ehwuaff478qr80dtapz97g2vkbj2s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153311</id>
      <parentid>5153308</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T00:05:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MocnyDuham</username>
        <id>99818</id>
      </contributor>
      <origin>5153311</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6997" sha1="9irxvsarf8fjxz0io6u2q8rdm1jxcss" xml:space="preserve">{{Асоба}}
'''Аліна Аляксандраўна Харысава''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларуская грамадская дзеячка і палітолаг. З 2024 года з’яўляецца эксперткай [[Офіс Святланы Ціханоўскай|Офіса Святланы Ціханоўскай]] і членам [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйнай рады]]&lt;ref name=&quot;EAPC bio&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.eapc.eu/become-a-member/current-members/belarus/alina-kharysava/|title=Alina Kharysava|publisher=The European Association of Political Consultants (EAPC)|language=en|access-date=2026-06-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReformReview&quot;&gt;{{cite web|url=https://reform.news/en/alina-kharysava-initiates-review-of-her-conduct-after-protasevich-program-alleging-sbu-recruitment|title=Alina Kharysava Initiates Review of Her Conduct After Protasevich Program Alleging SBU Recruitment|date=2026-06-04|work=Reform.news|language=en|access-date=2026-06-11}}&lt;/ref&gt;.

== Біяграфія ==
Атрымала вышэйшую адукацыю ў [[Мюнхенскі тэхнічны ўніверсітэт|Мюнхенскім тэхнічным універсітэце]] па спецыяльнасці «Палітычныя навукі». З’яўляецца членам Еўрапейскай асацыяцыі палітычных кансультантаў&lt;ref name=&quot;EAPC bio&quot; /&gt;.

=== Грамадска-палітычная актыўнасць ===
З 2023 года Харысава займае пасаду міжнароднага сакратара [[Задзіночанне беларускіх студэнтаў|Задзіночання беларускіх студэнтаў]]&lt;ref name=&quot;EAPC bio&quot; /&gt;. У 2024 годзе далучылася да каманды Офіса Святланы Ціханоўскай у якасці эксперткі па стратэгіі і аналітыцы, займаючыся распрацоўкай стратэгічных дакументаў і палітык для дэмакратычных сіл Беларусі&lt;ref name=&quot;EAPC bio&quot; /&gt;. Была абраная ў Каардынацыйную раду па спісе «Еўрапейскі выбар»&lt;ref name=&quot;ReformReview&quot; /&gt;. У лютым 2026 года выступіла сумадэратарам панэльнай дыскусіі на [[Мюнхенская канферэнцыя па бяспецы|Мюнхенскай канферэнцыі па бяспецы]]&lt;ref name=&quot;MunichEvent&quot;&gt;{{cite web|url=https://tsikhanouskaya.org/en/news/the-new-public-square-is-a-screen-rethinking-democracy-in-the-digital-sphere-side-event-at-the-munich-security-conference.html|title=“The New Public Square is a Screen: Rethinking Democracy in the Digital Sphere”: Side event at the Munich Security Conference|date=2026-02-15|publisher=Sviatlana Tsikhanouskaya|language=en|access-date=2026-06-11}}&lt;/ref&gt;. У рамках канферэнцыі таксама ўдзельнічала ў дыскусіях аб барацьбе з дэзінфармацыяй&lt;ref name=&quot;Guardian&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2026/feb/26/friend-killed-reporting-marie-colvin|title=My friend was killed for telling you the truth. Now the powerful are even more desperate to silence us|last=di Giovanni|first=Janine|date=2026-02-26|work=[[The Guardian]]|language=en|access-date=2026-06-11}}&lt;/ref&gt;.

=== Скандал з правакацыяй КДБ (2026) ===
У чэрвені 2026 года ў праграме [[Раман Дзмітрыевіч Пратасевіч|Рамана Пратасевіча]] «Без рэтушы» на тэлеканале [[СТБ]] былі апублікаваныя матэрыялы, паводле якіх Харысава нібыта была завербаваная [[Служба бяспекі Украіны|СБУ]] і перадавала закрытую інфармацыю за грошы. Насамрэч пад выглядам СБУ праходзіла аперацыя [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КДБ Беларусі]]&lt;ref name=&quot;UANews&quot;&gt;{{cite web|url=https://ua.news/en/world/u-bilorusi-analitikiniu-tikhanovskoyi-zapidozrili-v-roboti-na-kdb-pid-vigliadom-spivpratsi-z-sbu|title=In Belarus, analysts have accused Tikhanovskaya of working for the KGB under the guise of cooperating with the SBU|date=2026-06-05|work=UA.NEWS|language=en|access-date=2026-06-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BelsatTrap&quot;&gt;{{cite web|url=https://en.belsat.eu/93655590/political-scientist-kharysava-intended-to-cooperate-with-ssu-but-fell-into-belarus-kgb-trap|title=Political scientist Kharysava intended to cooperate with SSU but fell into Belarus KGB trap|date=2026-06-05|work=[[Белсат]]|language=en|access-date=2026-06-11}}&lt;/ref&gt;. Харысава назвала інцыдэнт вынікам правакацыі і псіхалагічнага ціску&lt;ref name=&quot;NashaNivaExplain&quot;&gt;{{cite web|url=https://nashaniva.com/en/396879|title=Kharysava explains why she fell for the KGB provocation|date=2026-06-05|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|language=en|access-date=2026-06-11}}&lt;/ref&gt;. Паводле яе слоў, кантакт адбыўся ў перыяд цяжкай дэпрэсіі і пасля [[Дарожна-транспартнае здарэнне|ДТЗ]]&lt;ref name=&quot;ReformReview&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;NashaNivaExplain&quot; /&gt;.

Дарадца [[Святлана Георгіеўна Ціханоўская|Святланы Ціханоўскай]] [[Франак Вячорка]] заявіў, што ўнутраная праверка не выявіла ўцечкі важнай інфармацыі&lt;ref name=&quot;BelsatViachorka&quot;&gt;{{cite web|url=https://en.belsat.eu/93719436/nothing-dramatic-was-passed-on-viachorka-reacts-to-leaked-data-scandal-involving-kharysava|title=&quot;Nothing dramatic was passed on&quot;: Viachorka reacts to leaked data scandal involving Kharysava|date=2026-06-09|work=[[Белсат]]|language=en|access-date=2026-06-11}}&lt;/ref&gt;. Харысава часова прыпыніла сваю дзейнасць у палітычных структурах і ініцыявала ўласную праверку, заявіўшы аб гатоўнасці прайсці паліграф&lt;ref name=&quot;ReformReview&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;NashaNiva110&quot;&gt;{{cite web|url=https://nashaniva.com/en/396856|title=Political scientist Alina Kharysavava agreed to cooperate with the SBU. It turned out to be the KGB|date=2026-06-04|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|language=en|access-date=2026-06-11}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

[[Катэгорыя:Палітолагі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі Мюнхенскага тэхнічнага ўніверсітэта]]</text>
      <sha1>9irxvsarf8fjxz0io6u2q8rdm1jxcss</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153312</id>
      <parentid>5153311</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T00:09:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MocnyDuham</username>
        <id>99818</id>
      </contributor>
      <comment>DEFAULTSORT</comment>
      <origin>5153312</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7042" sha1="lt94x1yilvil89hvsd5ov1obdgfbnpg" xml:space="preserve">{{Асоба}}
'''Аліна Аляксандраўна Харысава''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларуская грамадская дзеячка і палітолаг. З 2024 года з’яўляецца эксперткай [[Офіс Святланы Ціханоўскай|Офіса Святланы Ціханоўскай]] і членам [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйнай рады]]&lt;ref name=&quot;EAPC bio&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.eapc.eu/become-a-member/current-members/belarus/alina-kharysava/|title=Alina Kharysava|publisher=The European Association of Political Consultants (EAPC)|language=en|access-date=2026-06-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReformReview&quot;&gt;{{cite web|url=https://reform.news/en/alina-kharysava-initiates-review-of-her-conduct-after-protasevich-program-alleging-sbu-recruitment|title=Alina Kharysava Initiates Review of Her Conduct After Protasevich Program Alleging SBU Recruitment|date=2026-06-04|work=Reform.news|language=en|access-date=2026-06-11}}&lt;/ref&gt;.

== Біяграфія ==
Атрымала вышэйшую адукацыю ў [[Мюнхенскі тэхнічны ўніверсітэт|Мюнхенскім тэхнічным універсітэце]] па спецыяльнасці «Палітычныя навукі». З’яўляецца членам Еўрапейскай асацыяцыі палітычных кансультантаў&lt;ref name=&quot;EAPC bio&quot; /&gt;.

=== Грамадска-палітычная актыўнасць ===
З 2023 года Харысава займае пасаду міжнароднага сакратара [[Задзіночанне беларускіх студэнтаў|Задзіночання беларускіх студэнтаў]]&lt;ref name=&quot;EAPC bio&quot; /&gt;. У 2024 годзе далучылася да каманды Офіса Святланы Ціханоўскай у якасці эксперткі па стратэгіі і аналітыцы, займаючыся распрацоўкай стратэгічных дакументаў і палітык для дэмакратычных сіл Беларусі&lt;ref name=&quot;EAPC bio&quot; /&gt;. Была абраная ў Каардынацыйную раду па спісе «Еўрапейскі выбар»&lt;ref name=&quot;ReformReview&quot; /&gt;. У лютым 2026 года выступіла сумадэратарам панэльнай дыскусіі на [[Мюнхенская канферэнцыя па бяспецы|Мюнхенскай канферэнцыі па бяспецы]]&lt;ref name=&quot;MunichEvent&quot;&gt;{{cite web|url=https://tsikhanouskaya.org/en/news/the-new-public-square-is-a-screen-rethinking-democracy-in-the-digital-sphere-side-event-at-the-munich-security-conference.html|title=“The New Public Square is a Screen: Rethinking Democracy in the Digital Sphere”: Side event at the Munich Security Conference|date=2026-02-15|publisher=Sviatlana Tsikhanouskaya|language=en|access-date=2026-06-11}}&lt;/ref&gt;. У рамках канферэнцыі таксама ўдзельнічала ў дыскусіях аб барацьбе з дэзінфармацыяй&lt;ref name=&quot;Guardian&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2026/feb/26/friend-killed-reporting-marie-colvin|title=My friend was killed for telling you the truth. Now the powerful are even more desperate to silence us|last=di Giovanni|first=Janine|date=2026-02-26|work=[[The Guardian]]|language=en|access-date=2026-06-11}}&lt;/ref&gt;.

=== Скандал з правакацыяй КДБ (2026) ===
У чэрвені 2026 года ў праграме [[Раман Дзмітрыевіч Пратасевіч|Рамана Пратасевіча]] «Без рэтушы» на тэлеканале [[СТБ]] былі апублікаваныя матэрыялы, паводле якіх Харысава нібыта была завербаваная [[Служба бяспекі Украіны|СБУ]] і перадавала закрытую інфармацыю за грошы. Насамрэч пад выглядам СБУ праходзіла аперацыя [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КДБ Беларусі]]&lt;ref name=&quot;UANews&quot;&gt;{{cite web|url=https://ua.news/en/world/u-bilorusi-analitikiniu-tikhanovskoyi-zapidozrili-v-roboti-na-kdb-pid-vigliadom-spivpratsi-z-sbu|title=In Belarus, analysts have accused Tikhanovskaya of working for the KGB under the guise of cooperating with the SBU|date=2026-06-05|work=UA.NEWS|language=en|access-date=2026-06-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BelsatTrap&quot;&gt;{{cite web|url=https://en.belsat.eu/93655590/political-scientist-kharysava-intended-to-cooperate-with-ssu-but-fell-into-belarus-kgb-trap|title=Political scientist Kharysava intended to cooperate with SSU but fell into Belarus KGB trap|date=2026-06-05|work=[[Белсат]]|language=en|access-date=2026-06-11}}&lt;/ref&gt;. Харысава назвала інцыдэнт вынікам правакацыі і псіхалагічнага ціску&lt;ref name=&quot;NashaNivaExplain&quot;&gt;{{cite web|url=https://nashaniva.com/en/396879|title=Kharysava explains why she fell for the KGB provocation|date=2026-06-05|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|language=en|access-date=2026-06-11}}&lt;/ref&gt;. Паводле яе слоў, кантакт адбыўся ў перыяд цяжкай дэпрэсіі і пасля [[Дарожна-транспартнае здарэнне|ДТЗ]]&lt;ref name=&quot;ReformReview&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;NashaNivaExplain&quot; /&gt;.

Дарадца [[Святлана Георгіеўна Ціханоўская|Святланы Ціханоўскай]] [[Франак Вячорка]] заявіў, што ўнутраная праверка не выявіла ўцечкі важнай інфармацыі&lt;ref name=&quot;BelsatViachorka&quot;&gt;{{cite web|url=https://en.belsat.eu/93719436/nothing-dramatic-was-passed-on-viachorka-reacts-to-leaked-data-scandal-involving-kharysava|title=&quot;Nothing dramatic was passed on&quot;: Viachorka reacts to leaked data scandal involving Kharysava|date=2026-06-09|work=[[Белсат]]|language=en|access-date=2026-06-11}}&lt;/ref&gt;. Харысава часова прыпыніла сваю дзейнасць у палітычных структурах і ініцыявала ўласную праверку, заявіўшы аб гатоўнасці прайсці паліграф&lt;ref name=&quot;ReformReview&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;NashaNiva110&quot;&gt;{{cite web|url=https://nashaniva.com/en/396856|title=Political scientist Alina Kharysavava agreed to cooperate with the SBU. It turned out to be the KGB|date=2026-06-04|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|language=en|access-date=2026-06-11}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{DEFAULTSORT:Харысава, Аліна}}
[[Катэгорыя:Палітолагі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі Мюнхенскага тэхнічнага ўніверсітэта]]</text>
      <sha1>lt94x1yilvil89hvsd5ov1obdgfbnpg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аліна Харысава</title>
    <ns>0</ns>
    <id>809296</id>
    <redirect title="Аліна Аляксандраўна Харысава" />
    <revision>
      <id>5153309</id>
      <timestamp>2026-06-10T23:59:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MocnyDuham</username>
        <id>99818</id>
      </contributor>
      <comment>MocnyDuham перанёс старонку [[Аліна Харысава]] у [[Аліна Аляксандраўна Харысава]]: Імя па бацьку</comment>
      <origin>5153309</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68" sha1="bd7smgq9v3qxi4no49bv257supzzuf1" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Аліна Аляксандраўна Харысава]]</text>
      <sha1>bd7smgq9v3qxi4no49bv257supzzuf1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Зурна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>809297</id>
    <redirect title="Сурма (музычны інструмент)" />
    <revision>
      <id>5153310</id>
      <timestamp>2026-06-11T00:02:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SimondR</username>
        <id>62742</id>
      </contributor>
      <comment>Перасылае да [[Сурма (музычны інструмент)]]</comment>
      <origin>5153310</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62" sha1="fug98uxikljtlb770j4zqxa0friwnk6" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Сурма (музычны інструмент)]]</text>
      <sha1>fug98uxikljtlb770j4zqxa0friwnk6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вікіпедыя:Блакіроўкі/Праект</title>
    <ns>4</ns>
    <id>809298</id>
    <revision>
      <id>5153314</id>
      <timestamp>2026-06-11T01:58:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IshaBarnes</username>
        <id>124956</id>
      </contributor>
      <comment>праект правілаў</comment>
      <origin>5153314</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15904" sha1="7qkg6l4itai3yjqnd70wzns4k77oeoc" xml:space="preserve">{{Планаванае правіла}}
{{Сцісла|Фармальнае апісанне механізму блакіровак, падстаў і пажаданых практык яго выкарыстання}}

'''Блакіроўка''' — гэта механізм, з дапамогай якога [[Вікіпедыя:Адміністратары|адміністратар]]ы тэхнічна абмяжоўваюць магчымасці ўдзельнікаў рэдагаваць старонкі Вікіпедыі. Блакіроўка можа прымяняцца да ўліковых запісаў, IP адраса або шэрагу IP адрасоў; на акрэслены тэрмін або назаўжды; для ўсіх старонак Вікіпедыі або для пэўнага шэрагу старонак.

Блакіроўка прымяняецца для прадухілення разбуральнай дзейнасці і прычынення шкоды праекту. Блакіроўка не павінна прымяняцца як пакаранне за былыя паводзіны. Блакіроўка не павінна прымяняцца, пакуль да ўдзельніка выразна не даведзена, што яго паводзіны прыносяць шкоду праекту — за выключэннем асобных выпадкаў, такіх як відавочны вандалізм.

Блакіроўка датычыцца канкрэтнай асобы і забараняе ёй рэдагаваць старонкі Вікіпедыі пад іншым уліковым запісам або ананімна. Пры выяўленні абыходу блакіроўкі іншыя выкарыстаныя ўліковыя запісы таксама будуць заблакаваныя.

Заблакаваны ўдзельнік мае магчымасць працягваць чытаць Вікіпедыю, аднак не можа рэдагаваць старонкі, якіх тычыцца блакіроўка. Пры поўнай блакіроўцы ўдзельнік можа рэдагаваць толькі ўласную старонку размоў.

Кожны ўдзельнік можа паведаміць адміністратарам аб шкоднай дзейнасці на старонцы [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў]]. Канчатковае рашэнне аб неабходнасці і тэрміне блакіроўкі прымае адміністратар.

Заблакаваны ўдзельнік можа папрасіць аб зняцці блакіроўкі або стварыць апеляцыю на блакіроўку.

== Падставы для блакіроўкі ==

Блакіроўка павінна прымяняцца выключна для абмежавання шкоднай дзейнасці ўдзельніка і прадухілення аналагічных паводзін у будучыні. Блакіроўка не павінна прымяняцца пакуль да ўдзельніка выразна не данесена недапушчальнасць яго паводзін. Блакіроўка не павінна выкарыстоўвацца як пакаранне за былыя паводзіны, калі такія паводзіны больш не назіраюцца.

Падставамі для блакіроўкі могуць быць наступныя:

Ніжэй пералічаныя магчымыя падставы для блакіроўкі. 

==== Абарона правоў і гарантыя бяспекі Фонду Вікімедыя, іншых удзельнікаў або грамадскасці ====

Блакіроўка можа быць адказам на:
* [[Вікіпедыя:Недапушчальнасць абраз, пагроз і агрэсіі|асабістыя абразы, напады персанальнага характару]]
* персанальныя, прафесійныя або юрыдычныя пагрозы (у тым ліку па-за межамі Вікіпедыі)
* дзеянні, якія ставяць іншых удзельнікаў у небяспечнае становішча (у тым ліку падвяргаюць пагрозе пераследу з боку ўрада, прадацаўцы або іншых асоб)
* раскрыццё персанальнай інфармацыі (незалежна ад таго, з’яўляецца гэтая інфармацыя дакладнай ці не)
* кампраметацыю ўліковага запісу — калі ёсць абгрунтаваныя падставы меркаваць, што ўліковы запіс выкарыстоўваецца або можа быць выкарыстаны іншай асобай

==== Прадухіленне шкодных дзеянняў адносна артыкулаў і супольнасці Вікіпедыі ====

Удзельнік можа быць заблакаваны, калі яго паводзіны перашкаджаюць развіццю праекта, калегіяльнай працы, ствараюць канфліктную атмасферу і напружанасць.

Блакіроўка можа быць адказам на:
* [[Вікіпедыя:Вандалізм|вандалізм]]
* відавочныя [[Вікіпедыя:Этычныя паводзіны|неэтычныя паводзіны]]
* пераслед іншых удзельнікаў
* рэкламны спам
* зламыснае парушэнне правілаў (напрыклад, парушэнне [[Вікіпедыя:Правіла трох адкатаў]] або [[Вікіпедыя:Вайна правак]])

==== Раней заблакаваны ўдзельнік абыходзіць блакіроўку з выкарыстаннем іншага ўліковага запісу або ананімна ====

==== Дзейнасць удзельніка відавочна накіраваная на дасягненне асабістых мэтаў, а не стварэнне энцыклапедыі ====

Блакіроўка можа быць адказам на:
* стварэнне артыкулаў на тэмы, [[Вікіпедыя:Аўтабіяграфія|звязаныя з удзельнікам]], з рэкламнымі мэтамі
* відавочныя і працяглыя дэструктыўныя паводзіны, у тым ліку прасоўванне або дыскрэдытацыя [[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|пэўных поглядаў]], асоб, арганізацый або прадуктаў
* праўкі, адзіная мэта якіх — уразіць або пазабаўляць каго-небудзь па-за Вікіпедыяй
* выкарыстанне Вікіпедыі як [[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя#Вікіпедыя — не поле бітвы|поля бітвы]]: сталыя [[Вікіпедыя:Недапушчальнасць абраз, пагроз і агрэсіі|агрэсіўныя паводзіны]], напады на іншых удзельнікаў, спрэчкі толькі дзеля спрэчак
* несумленныя паводзіны і маніпуляцыі правіламі
* відавочнае пазбяганне сумеснай працы і пошуку [[Вікіпедыя:Кансэнсус|кансэнсусу]] з удзельнікамі

== Запыты на блакіроўку ==

Кожны ўдзельнік можа паведаміць аб шкоднай дзейнасці і запрасіць адміністратараў заблакаваць уліковы запіс або IP адрас на старонцы [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў]]. Канчатковае рашэнне аб неабходнасці і тэрміне блакіроўкі прымае адміністратар. У спрэчных выпадках рэкамендуецца абмеркаванне паміж некалькімі адміністратарамі.

== Парадак блакіроўкі ==

Перад тым, як заблакаваць удзельніка, адміністратар павінен ацаніць, ці блакіроўка насамрэч неабходная ў гэтай сітуацыі, і перш за ўсё выразна данесці да ўдзельніка, што яго паводзіны прыносяць шкоду праекту. [[Вікіпедыя:Зыходзьце з сумленнасці ўдзельнікаў]] — фундаментальны прынцып Вікіпедыі, у першую чаргу неабходна трактаваць паводзіны як памылковыя, а не зламысныя. Рэкамендуецца звярнуцца да ўдзельніка на яго старонцы размоў і папярэдзіць, што яго дзеянні парушаюць правілы супольнасці.

У сітуацыях, якія патрабуюць неадкладных дзеянняў (напрыклад, відавочны вандалізм, абразлівая назва ўліковага запісу, абыход блакіроўкі або дзеянні, якія прывялі да небяспекі іншых удзельнікаў), адміністратар не абавязаны папярэджваць аб блакіроўцы, пасля блакіроўкі неабходна зрабіць усё магчымае для змяншэння патэнцыяльных наступстваў шкоднай дзейнасці: адкаціць праўкі і, пры неабходнасці, скрыць іх.

У спрэчных выпадках (напрыклад, доўгатэрміновая або бестэрміновая блакіроўка ўдзельніка з значным карысным ўкладам) рэкамендуецца абмеркаванне блакіроўкі некалькімі адміністратарамі. Адміністратар павінен пазбягаць блакіровак удзельніка, калі ён з’яўляецца бокам канфлікту з гэтым удзельнікам — у гэтым выпадку рэкамендуецца звярнуцца да іншых адміністратараў. Аднак, выключэннем з гэтага правіла з’яўляюцца сітуацыі, калі ўдзельнік знарок правакуе канфлікты з адміністратарамі або калі яго дэструктыўнасць з’яўляецца відавочнай і бясспрэчнай.

Калі ўдзельнік працягвае недапушчальныя паводзіны і рашэнне аб блакіроўцы прынятае, адміністратар павінен дакладна растлумачыць удзельніку прычыну блакіроўкі. На старонцы размоў удзельніка адміністратар павінен заставіць каментар з наступнымі элементамі:
* спасылка на праўкі ўдзельніка, якія трактуюцца як парушэнне правілаў
* выразнае акрэсленне парушаных правілаў
* тэрмін блакіроўкі

Тэрмін блакіроўкі павінен быць выбраны так, каб паменшыць верагоднасць далейшых шкодных паводзін. Адміністратар павінен ацаніць ступень шкоднасці, рэгулярнасць, сістэматычнасць і зламыснасць парушэнняў. Для асобных інцыдэнтаў звычайна выбіраецца тэрмін у адзін дзень ці некалькі дзён, тэрмін падаўжаецца пры паўторных шкодных паводзінах. Доўгія тэрміны блакіроўкі звычайна павінны выкарыстоўвацца ў выпадках, калі шматразовыя кароткія тэрміны блакіроўкі не прывялі да змен у паводзінах удзельніка. Выключэннем з гэтага правіла з’яўляюцца сітуацыі, калі дэструктыўнасць удзельніка з’яўляецца відавочнай і бясспрэчнай.

Бестэрміновая блакіроўка прымяняецца пры відавочнай і бясспрэчнай дэструктыўнасці ўдзельніка. Не рэкамендуецца прымяняць бестэрміновую блакіроўку без абмеркавання з іншымі адміністратарамі пры наяўнасці значнага карыснага ўклада ўдзельніка.

== Разблакіроўка ==
Заблакаваны ўдзельнік у агульным выпадку мае магчымасць рэдагаваць уласную старонку і звяртацца да іншых удзельнікаў на ёй.

У выпадку, калі заблакаваны ўдзельнік прызнае прычыну блакіроўкі, ён можа на ўласнай старонцы звярнуцца да адміністратара, які яго заблакаваў, з просьбай аб разблакіроўцы. Просьба аб разблакіроўцы павінна змяшчаць абяцанне не паўтараць дзеянняў, якія прывялі да блакіроўкі. У такім выпадку адміністратар можа скасаваць блакіроўку або зменшыць тэрмін яе дзеяння.

У выпадку, калі заблакаваны ўдзельнік не згодны з прычынай блакіроўкі або лічыць блакіроўку несуразмернай, ён можа на ўласнай старонцы звярнуцца да [[Вікіпедыя:Адміністратары#Пералік адміністратараў|іншых адміністратараў]] з просьбай аб пераглядзе сітуацыі. Канчатковае рашэнне аб скасаванні блакіроўкі або змяненні тэрміну яе дзеяння павінна прымацца з удзелам адміністратара, які ініцыіраваў блакіроўку. Пры адсутнасці кансэнсусу паміж адміністратарам, які разглядае апеляцыю, і адміністратарам, які ініцыіраваў блакіроўку, канчатковае рашэнне аб разблакіроўцы павінна быць прынята на старонцы [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў]]] з удзелам іншых адміністратараў.

== Гл. таксама ==
* [[:en:Wikipedia:Blocking policy]]
* [[:ru:Википедия:Блокировки]]</text>
      <sha1>7qkg6l4itai3yjqnd70wzns4k77oeoc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153350</id>
      <parentid>5153314</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T08:45:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IshaBarnes</username>
        <id>124956</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>вычытка</comment>
      <origin>5153350</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15812" sha1="8f6izco3bn0kmloiealivyas9udmcrv" xml:space="preserve">{{Планаванае правіла}}
{{Сцісла|Фармальнае апісанне механізму блакіровак, падстаў і пажаданых практык яго выкарыстання}}

'''Блакіроўка''' — гэта механізм, з дапамогай якога [[Вікіпедыя:Адміністратары|адміністратар]]ы тэхнічна абмяжоўваюць магчымасці ўдзельнікаў рэдагаваць старонкі Вікіпедыі. Блакіроўка можа прымяняцца да ўліковых запісаў, IP адраса або шэрагу IP адрасоў; на акрэслены тэрмін або назаўжды; для ўсіх старонак Вікіпедыі або для пэўнага шэрагу старонак.

Блакіроўка прымяняецца для прадухілення разбуральнай дзейнасці і прычынення шкоды праекту. Блакіроўка не павінна прымяняцца як пакаранне за былыя паводзіны. Блакіроўка не павінна прымяняцца, пакуль да ўдзельніка выразна не даведзена, што яго паводзіны прыносяць шкоду праекту — за выключэннем асобных выпадкаў, такіх як відавочны вандалізм.

Блакіроўка датычыцца канкрэтнай асобы і забараняе ёй рэдагаваць старонкі Вікіпедыі пад іншым уліковым запісам або ананімна. Пры выяўленні абыходу блакіроўкі іншыя выкарыстаныя ўліковыя запісы таксама будуць заблакаваныя.

Заблакаваны ўдзельнік мае магчымасць працягваць чытаць Вікіпедыю, аднак не можа рэдагаваць старонкі, якіх тычыцца блакіроўка. Пры поўнай блакіроўцы ўдзельнік можа рэдагаваць толькі ўласную старонку размоў.

Кожны ўдзельнік можа паведаміць адміністратарам аб шкоднай дзейнасці на старонцы [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў]]. Канчатковае рашэнне аб неабходнасці і тэрміне блакіроўкі прымае адміністратар.

Заблакаваны ўдзельнік можа папрасіць аб зняцці блакіроўкі або стварыць апеляцыю на блакіроўку.

== Падставы для блакіроўкі ==

Блакіроўка павінна прымяняцца выключна для абмежавання шкоднай дзейнасці ўдзельніка і прадухілення аналагічных паводзін у будучыні. Блакіроўка не павінна прымяняцца пакуль да ўдзельніка выразна не данесена недапушчальнасць яго паводзін. Блакіроўка не павінна выкарыстоўвацца як пакаранне за былыя паводзіны, калі такія паводзіны больш не назіраюцца.

Ніжэй пералічаныя магчымыя падставы для блакіроўкі. 

==== Абарона правоў і гарантыя бяспекі Фонду Вікімедыя, іншых удзельнікаў або грамадскасці ====

Блакіроўка можа быць адказам на:
* [[Вікіпедыя:Недапушчальнасць абраз, пагроз і агрэсіі|асабістыя абразы, напады персанальнага характару]]
* персанальныя, прафесійныя або юрыдычныя пагрозы (у тым ліку па-за межамі Вікіпедыі)
* дзеянні, якія ставяць іншых удзельнікаў у небяспечнае становішча (у тым ліку падвяргаюць пагрозе пераследу з боку ўрада, прадацаўцы або іншых асоб)
* раскрыццё персанальнай інфармацыі (незалежна ад таго, з’яўляецца гэтая інфармацыя дакладнай ці не)
* кампраметацыю ўліковага запісу — калі ёсць абгрунтаваныя падставы меркаваць, што ўліковы запіс выкарыстоўваецца або можа быць выкарыстаны іншай асобай

==== Прадухіленне шкодных дзеянняў адносна артыкулаў і супольнасці Вікіпедыі ====

Удзельнік можа быць заблакаваны, калі яго паводзіны перашкаджаюць развіццю праекта, калегіяльнай працы, ствараюць канфліктную атмасферу і напружанасць.

Блакіроўка можа быць адказам на:
* [[Вікіпедыя:Вандалізм|вандалізм]]
* відавочныя [[Вікіпедыя:Этычныя паводзіны|неэтычныя паводзіны]]
* пераслед іншых удзельнікаў
* рэкламны спам
* зламыснае парушэнне правілаў (напрыклад, парушэнне [[Вікіпедыя:Правіла трох адкатаў]] або [[Вікіпедыя:Вайна правак]])

==== Раней заблакаваны ўдзельнік абыходзіць блакіроўку з выкарыстаннем іншага ўліковага запісу або ананімна ====

==== Дзейнасць удзельніка відавочна накіраваная на дасягненне асабістых мэтаў, а не стварэнне энцыклапедыі ====

Блакіроўка можа быць адказам на:
* стварэнне артыкулаў на тэмы, [[Вікіпедыя:Аўтабіяграфія|звязаныя з удзельнікам]], з рэкламнымі мэтамі
* відавочныя і працяглыя дэструктыўныя паводзіны, у тым ліку прасоўванне або дыскрэдытацыя [[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|пэўных поглядаў]], асоб, арганізацый або прадуктаў
* праўкі, адзіная мэта якіх — уразіць або пазабаўляць каго-небудзь па-за Вікіпедыяй
* выкарыстанне Вікіпедыі як [[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя#Вікіпедыя — не поле бітвы|поля бітвы]]: сталыя [[Вікіпедыя:Недапушчальнасць абраз, пагроз і агрэсіі|агрэсіўныя паводзіны]], напады на іншых удзельнікаў, спрэчкі толькі дзеля спрэчак
* несумленныя паводзіны і маніпуляцыі правіламі
* відавочнае пазбяганне сумеснай працы і пошуку [[Вікіпедыя:Кансэнсус|кансэнсусу]] з удзельнікамі

== Запыты на блакіроўку ==

Кожны ўдзельнік можа паведаміць аб шкоднай дзейнасці і запрасіць адміністратараў заблакаваць уліковы запіс або IP адрас на старонцы [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў]]. Канчатковае рашэнне аб неабходнасці і тэрміне блакіроўкі прымае адміністратар. У спрэчных выпадках рэкамендуецца абмеркаванне паміж некалькімі адміністратарамі.

== Парадак блакіроўкі ==

Перад тым, як заблакаваць удзельніка, адміністратар павінен ацаніць, ці блакіроўка насамрэч неабходная ў гэтай сітуацыі, і перш за ўсё выразна данесці да ўдзельніка, што яго паводзіны прыносяць шкоду праекту. [[Вікіпедыя:Зыходзьце з сумленнасці ўдзельнікаў]] — фундаментальны прынцып Вікіпедыі, у першую чаргу неабходна трактаваць паводзіны як памылковыя, а не зламысныя. Рэкамендуецца звярнуцца да ўдзельніка на яго старонцы размоў і папярэдзіць, што яго дзеянні парушаюць правілы супольнасці.

У сітуацыях, якія патрабуюць неадкладных дзеянняў (напрыклад, відавочны вандалізм, абразлівая назва ўліковага запісу, абыход блакіроўкі або дзеянні, якія прывялі да небяспекі іншых удзельнікаў), адміністратар не абавязаны папярэджваць аб блакіроўцы, пасля блакіроўкі неабходна зрабіць усё магчымае для змяншэння патэнцыяльных наступстваў шкоднай дзейнасці: адкаціць праўкі і, пры неабходнасці, скрыць іх.

У спрэчных выпадках (напрыклад, доўгатэрміновая або бестэрміновая блакіроўка ўдзельніка з значным карысным ўкладам) рэкамендуецца абмеркаванне блакіроўкі некалькімі адміністратарамі. Адміністратар павінен пазбягаць блакіровак удзельніка, калі ён з’яўляецца бокам канфлікту з гэтым удзельнікам — у гэтым выпадку рэкамендуецца звярнуцца да іншых адміністратараў. Аднак, выключэннем з гэтага правіла з’яўляюцца сітуацыі, калі ўдзельнік знарок правакуе канфлікты з адміністратарамі або калі яго дэструктыўнасць з’яўляецца відавочнай і бясспрэчнай.

Калі ўдзельнік працягвае недапушчальныя паводзіны і рашэнне аб блакіроўцы прынятае, адміністратар павінен дакладна растлумачыць удзельніку прычыну блакіроўкі. На старонцы размоў удзельніка адміністратар павінен заставіць каментар з наступнымі элементамі:
* спасылка на праўкі ўдзельніка, якія трактуюцца як парушэнне правілаў
* выразнае акрэсленне парушаных правілаў
* тэрмін блакіроўкі

Тэрмін блакіроўкі павінен быць выбраны так, каб паменшыць верагоднасць далейшых шкодных паводзін. Адміністратар павінен ацаніць ступень шкоднасці, рэгулярнасць, сістэматычнасць і зламыснасць парушэнняў. Для асобных інцыдэнтаў звычайна выбіраецца тэрмін у адзін дзень ці некалькі дзён, тэрмін падаўжаецца пры паўторных шкодных паводзінах. Доўгія тэрміны блакіроўкі звычайна павінны выкарыстоўвацца ў выпадках, калі шматразовыя кароткія тэрміны блакіроўкі не прывялі да змен у паводзінах удзельніка. Выключэннем з гэтага правіла з’яўляюцца сітуацыі, калі дэструктыўнасць удзельніка з’яўляецца відавочнай і бясспрэчнай.

Бестэрміновая блакіроўка прымяняецца пры відавочнай і бясспрэчнай дэструктыўнасці ўдзельніка. Не рэкамендуецца прымяняць бестэрміновую блакіроўку без абмеркавання з іншымі адміністратарамі пры наяўнасці значнага карыснага ўклада ўдзельніка.

== Разблакіроўка ==
Заблакаваны ўдзельнік у агульным выпадку мае магчымасць рэдагаваць уласную старонку і звяртацца да іншых удзельнікаў на ёй.

У выпадку, калі заблакаваны ўдзельнік прызнае прычыну блакіроўкі, ён можа на ўласнай старонцы звярнуцца да адміністратара, які яго заблакаваў, з просьбай аб разблакіроўцы. Просьба аб разблакіроўцы павінна змяшчаць абяцанне не паўтараць дзеянняў, якія прывялі да блакіроўкі. У такім выпадку адміністратар можа скасаваць блакіроўку або зменшыць тэрмін яе дзеяння.

У выпадку, калі заблакаваны ўдзельнік не згодны з прычынай блакіроўкі або лічыць блакіроўку несуразмернай, ён можа на ўласнай старонцы звярнуцца да [[Вікіпедыя:Адміністратары#Пералік адміністратараў|іншых адміністратараў]] з просьбай аб пераглядзе сітуацыі. Канчатковае рашэнне аб скасаванні блакіроўкі або змяненні тэрміну яе дзеяння павінна прымацца з удзелам адміністратара, які ініцыіраваў блакіроўку. Пры адсутнасці кансэнсусу паміж адміністратарам, які разглядае апеляцыю, і адміністратарам, які ініцыіраваў блакіроўку, канчатковае рашэнне аб разблакіроўцы павінна быць прынята на старонцы [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў]]] з удзелам іншых адміністратараў.

== Гл. таксама ==
* [[:en:Wikipedia:Blocking policy]]
* [[:ru:Википедия:Блокировки]]</text>
      <sha1>8f6izco3bn0kmloiealivyas9udmcrv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153354</id>
      <parentid>5153350</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T09:00:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IshaBarnes</username>
        <id>124956</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>вычытка</comment>
      <origin>5153354</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15811" sha1="1ip7d2k093ykk0buupd5gcf3pwodv7x" xml:space="preserve">{{Планаванае правіла}}
{{Сцісла|Фармальнае апісанне механізму блакіровак, падстаў і пажаданых практык яго выкарыстання}}

'''Блакіроўка''' — гэта механізм, з дапамогай якога [[Вікіпедыя:Адміністратары|адміністратар]]ы тэхнічна абмяжоўваюць магчымасці ўдзельнікаў рэдагаваць старонкі Вікіпедыі. Блакіроўка можа прымяняцца да ўліковых запісаў, IP адраса або шэрагу IP адрасоў; на акрэслены тэрмін або назаўжды; для ўсіх старонак Вікіпедыі або для пэўнага шэрагу старонак.

Блакіроўка прымяняецца для прадухілення разбуральнай дзейнасці і прычынення шкоды праекту. Блакіроўка не павінна прымяняцца як пакаранне за былыя паводзіны. Блакіроўка не павінна прымяняцца, пакуль да ўдзельніка выразна не даведзена, што яго паводзіны прыносяць шкоду праекту — за выключэннем асобных выпадкаў, такіх як відавочны вандалізм.

Блакіроўка датычыцца канкрэтнай асобы і забараняе ёй рэдагаваць старонкі Вікіпедыі пад іншым уліковым запісам або ананімна. Пры выяўленні абыходу блакіроўкі іншыя выкарыстаныя ўліковыя запісы таксама будуць заблакаваныя.

Заблакаваны ўдзельнік мае магчымасць працягваць чытаць Вікіпедыю, аднак не можа рэдагаваць старонкі, якіх тычыцца блакіроўка. Пры поўнай блакіроўцы ўдзельнік можа рэдагаваць толькі ўласную старонку размоў.

Кожны ўдзельнік можа паведаміць адміністратарам аб шкоднай дзейнасці на старонцы [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў]]. Канчатковае рашэнне аб неабходнасці і тэрміне блакіроўкі прымае адміністратар.

Заблакаваны ўдзельнік можа папрасіць аб зняцці блакіроўкі або стварыць апеляцыю на блакіроўку.

== Падставы для блакіроўкі ==

Блакіроўка павінна прымяняцца выключна для абмежавання шкоднай дзейнасці ўдзельніка і прадухілення аналагічных паводзін у будучыні. Блакіроўка не павінна прымяняцца пакуль да ўдзельніка выразна не данесена недапушчальнасць яго паводзін. Блакіроўка не павінна выкарыстоўвацца як пакаранне за былыя паводзіны, калі такія паводзіны больш не назіраюцца.

Ніжэй пералічаныя магчымыя падставы для блакіроўкі. 

==== Абарона правоў і гарантыя бяспекі Фонду Вікімедыя, іншых удзельнікаў або грамадскасці ====

Блакіроўка можа быць адказам на:
* [[Вікіпедыя:Недапушчальнасць абраз, пагроз і агрэсіі|асабістыя абразы, напады персанальнага характару]]
* персанальныя, прафесійныя або юрыдычныя пагрозы (у тым ліку па-за межамі Вікіпедыі)
* дзеянні, якія ставяць іншых удзельнікаў у небяспечнае становішча (у тым ліку падвяргаюць пагрозе пераследу з боку ўрада, прадацаўцы або іншых асоб)
* раскрыццё персанальнай інфармацыі (незалежна ад таго, з’яўляецца гэтая інфармацыя дакладнай ці не)
* кампраметацыю ўліковага запісу — калі ёсць абгрунтаваныя падставы меркаваць, што ўліковы запіс выкарыстоўваецца або можа быць выкарыстаны іншай асобай

==== Прадухіленне шкодных дзеянняў адносна артыкулаў і супольнасці Вікіпедыі ====

Удзельнік можа быць заблакаваны, калі яго паводзіны перашкаджаюць развіццю праекта, калегіяльнай працы, ствараюць канфліктную атмасферу і напружанасць.

Блакіроўка можа быць адказам на:
* [[Вікіпедыя:Вандалізм|вандалізм]]
* відавочныя [[Вікіпедыя:Этычныя паводзіны|неэтычныя паводзіны]]
* пераслед іншых удзельнікаў
* рэкламны спам
* зламыснае парушэнне правілаў (напрыклад, парушэнне [[Вікіпедыя:Правіла трох адкатаў]] або [[Вікіпедыя:Вайна правак]])

==== Раней заблакаваны ўдзельнік абыходзіць блакіроўку з выкарыстаннем іншага ўліковага запісу або ананімна ====

==== Дзейнасць удзельніка відавочна накіраваная на дасягненне асабістых мэтаў, а не стварэнне энцыклапедыі ====

Блакіроўка можа быць адказам на:
* стварэнне артыкулаў на тэмы, [[Вікіпедыя:Аўтабіяграфія|звязаныя з удзельнікам]], з рэкламнымі мэтамі
* відавочныя і працяглыя дэструктыўныя паводзіны, у тым ліку прасоўванне або дыскрэдытацыя [[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|пэўных поглядаў]], асоб, арганізацый або прадуктаў
* праўкі, адзіная мэта якіх — уразіць або пазабаўляць каго-небудзь па-за Вікіпедыяй
* выкарыстанне Вікіпедыі як [[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя#Вікіпедыя — не поле бітвы|поля бітвы]]: сталыя [[Вікіпедыя:Недапушчальнасць абраз, пагроз і агрэсіі|агрэсіўныя паводзіны]], напады на іншых удзельнікаў, спрэчкі толькі дзеля спрэчак
* несумленныя паводзіны і маніпуляцыі правіламі
* відавочнае пазбяганне сумеснай працы і пошуку [[Вікіпедыя:Кансэнсус|кансэнсусу]] з удзельнікамі

== Запыты на блакіроўку ==

Кожны ўдзельнік можа паведаміць аб шкоднай дзейнасці і запрасіць адміністратараў заблакаваць уліковы запіс або IP адрас на старонцы [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў]]. Канчатковае рашэнне аб неабходнасці і тэрміне блакіроўкі прымае адміністратар. У спрэчных выпадках рэкамендуецца абмеркаванне паміж некалькімі адміністратарамі.

== Парадак блакіроўкі ==

Перад тым, як заблакаваць удзельніка, адміністратар павінен ацаніць, ці блакіроўка насамрэч неабходная ў гэтай сітуацыі, і перш за ўсё выразна данесці да ўдзельніка, што яго паводзіны прыносяць шкоду праекту. [[Вікіпедыя:Зыходзьце з сумленнасці ўдзельнікаў]] — фундаментальны прынцып Вікіпедыі, у першую чаргу неабходна трактаваць паводзіны як памылковыя, а не зламысныя. Рэкамендуецца звярнуцца да ўдзельніка на яго старонцы размоў і папярэдзіць, што яго дзеянні парушаюць правілы супольнасці.

У сітуацыях, якія патрабуюць неадкладных дзеянняў (напрыклад, відавочны вандалізм, абразлівая назва ўліковага запісу, абыход блакіроўкі або дзеянні, якія прывялі да небяспекі іншых удзельнікаў), адміністратар не абавязаны папярэджваць аб блакіроўцы, пасля блакіроўкі неабходна зрабіць усё магчымае для змяншэння патэнцыяльных наступстваў шкоднай дзейнасці: адкаціць праўкі і, пры неабходнасці, скрыць іх.

У спрэчных выпадках (напрыклад, доўгатэрміновая або бестэрміновая блакіроўка ўдзельніка з значным карысным ўкладам) рэкамендуецца абмеркаванне блакіроўкі некалькімі адміністратарамі. Адміністратар павінен пазбягаць блакіровак удзельніка, калі ён з’яўляецца бокам канфлікту з гэтым удзельнікам — у гэтым выпадку рэкамендуецца звярнуцца да іншых адміністратараў. Аднак, выключэннем з гэтага правіла з’яўляюцца сітуацыі, калі ўдзельнік знарок правакуе канфлікты з адміністратарамі або калі яго дэструктыўнасць з’яўляецца відавочнай і бясспрэчнай.

Калі ўдзельнік працягвае недапушчальныя паводзіны і рашэнне аб блакіроўцы прынятае, адміністратар павінен дакладна растлумачыць удзельніку прычыну блакіроўкі. На старонцы размоў удзельніка адміністратар павінен заставіць каментар з наступнымі элементамі:
* спасылка на праўкі ўдзельніка, якія трактуюцца як парушэнне правілаў
* выразнае акрэсленне парушаных правілаў
* тэрмін блакіроўкі

Тэрмін блакіроўкі павінен быць выбраны так, каб паменшыць верагоднасць далейшых шкодных паводзін. Адміністратар павінен ацаніць ступень шкоднасці, рэгулярнасць, сістэматычнасць і зламыснасць парушэнняў. Для асобных інцыдэнтаў звычайна выбіраецца тэрмін у адзін дзень ці некалькі дзён, тэрмін падаўжаецца пры паўторных шкодных паводзінах. Доўгія тэрміны блакіроўкі звычайна павінны выкарыстоўвацца ў выпадках, калі шматразовыя кароткія тэрміны блакіроўкі не прывялі да змен у паводзінах удзельніка. Выключэннем з гэтага правіла з’яўляюцца сітуацыі, калі дэструктыўнасць удзельніка з’яўляецца відавочнай і бясспрэчнай.

Бестэрміновая блакіроўка прымяняецца пры відавочнай і бясспрэчнай дэструктыўнасці ўдзельніка. Не рэкамендуецца прымяняць бестэрміновую блакіроўку без абмеркавання з іншымі адміністратарамі пры наяўнасці значнага карыснага ўклада ўдзельніка.

== Разблакіроўка ==
Заблакаваны ўдзельнік у агульным выпадку мае магчымасць рэдагаваць уласную старонку і звяртацца да іншых удзельнікаў на ёй.

У выпадку, калі заблакаваны ўдзельнік прызнае прычыну блакіроўкі, ён можа на ўласнай старонцы звярнуцца да адміністратара, які яго заблакаваў, з просьбай аб разблакіроўцы. Просьба аб разблакіроўцы павінна змяшчаць абяцанне не паўтараць дзеянняў, якія прывялі да блакіроўкі. У такім выпадку адміністратар можа скасаваць блакіроўку або зменшыць тэрмін яе дзеяння.

У выпадку, калі заблакаваны ўдзельнік не згодны з прычынай блакіроўкі або лічыць блакіроўку несуразмернай, ён можа на ўласнай старонцы звярнуцца да [[Вікіпедыя:Адміністратары#Пералік адміністратараў|іншых адміністратараў]] з просьбай аб пераглядзе сітуацыі. Канчатковае рашэнне аб скасаванні блакіроўкі або змяненні тэрміну яе дзеяння павінна прымацца з удзелам адміністратара, які ініцыіраваў блакіроўку. Пры адсутнасці кансэнсусу паміж адміністратарам, які разглядае апеляцыю, і адміністратарам, які ініцыіраваў блакіроўку, канчатковае рашэнне аб разблакіроўцы павінна быць прынята на старонцы [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў]] з удзелам іншых адміністратараў.

== Гл. таксама ==
* [[:en:Wikipedia:Blocking policy]]
* [[:ru:Википедия:Блокировки]]</text>
      <sha1>1ip7d2k093ykk0buupd5gcf3pwodv7x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Размовы:Свіран</title>
    <ns>1</ns>
    <id>809299</id>
    <revision>
      <id>5153323</id>
      <timestamp>2026-06-11T04:59:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Аляксандр Белы</username>
        <id>46814</id>
      </contributor>
      <comment>/* Дабраахвотная (сама-) русіфікацыя */ новы падраздзел</comment>
      <origin>5153323</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1603" sha1="pskwtefdvkz5uy6jhiag5d2a3guknzq" xml:space="preserve">== Дабраахвотная (сама-) русіфікацыя ==


У бела-рускай Вікі артыкул &quot;Свіран&quot; перанакіроўвае на &quot;Амбар&quot;. Хаця гэтае слова - яўны русіцызм, беларускай мове (калі ўвогуле верыць у існаванне гэткай) абсалютна неўласцівае. Шкада, нешта зараз не так з онлайн Корпусам бел. мовы, даказаў бы гэта на шматлікіх прыкладах. Але вось хаця б гэта: у Руска-беларускі слоўніку Амбал перакладаецца як Свіран.

Свіран - слова літоўскага паходжання, Амбар - татарскага праз рускую.

Гэты марудны, але няўхільны працэс сама-русіфікацыі ідзе ў белых русаў увесь час. Іронія лёсу што чым менш у іх застаецца слядоў Літвы, тым больш яны перакананыя, што і ёсць праўдзівымі спадкаемцамі ВКЛ, у адрозненне ад &quot;жмудзінскіх летувісаў&quot;.

https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A1%D0%B2%D1%96%D1%80%D0%B0%D0%BD&amp;redirect=no

https://verbum.by/rbs/ambar [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 07:59, 11 чэрвеня 2026 (+03)</text>
      <sha1>pskwtefdvkz5uy6jhiag5d2a3guknzq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153325</id>
      <parentid>5153323</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T06:18:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <comment>/* Дабраахвотная (сама-) русіфікацыя */ Адказ</comment>
      <origin>5153325</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2011" sha1="hk6p0r6wni1j0iswck1bx1x18f0qohb" xml:space="preserve">== Дабраахвотная (сама-) русіфікацыя ==


У бела-рускай Вікі артыкул &quot;Свіран&quot; перанакіроўвае на &quot;Амбар&quot;. Хаця гэтае слова - яўны русіцызм, беларускай мове (калі ўвогуле верыць у існаванне гэткай) абсалютна неўласцівае. Шкада, нешта зараз не так з онлайн Корпусам бел. мовы, даказаў бы гэта на шматлікіх прыкладах. Але вось хаця б гэта: у Руска-беларускі слоўніку Амбал перакладаецца як Свіран.

Свіран - слова літоўскага паходжання, Амбар - татарскага праз рускую.

Гэты марудны, але няўхільны працэс сама-русіфікацыі ідзе ў белых русаў увесь час. Іронія лёсу што чым менш у іх застаецца слядоў Літвы, тым больш яны перакананыя, што і ёсць праўдзівымі спадкаемцамі ВКЛ, у адрозненне ад &quot;жмудзінскіх летувісаў&quot;.

https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A1%D0%B2%D1%96%D1%80%D0%B0%D0%BD&amp;redirect=no

https://verbum.by/rbs/ambar [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 07:59, 11 чэрвеня 2026 (+03)

:@[[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]], дык пераймянуйце, гэта секунда на справу, замест абразлівых пастоў і запісаў на старонцы размоў. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:18, 11 чэрвеня 2026 (+03)</text>
      <sha1>hk6p0r6wni1j0iswck1bx1x18f0qohb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153389</id>
      <parentid>5153325</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T11:53:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>перанёс у размовы &quot;Амбар&quot;, каб помнік не знік пры пераносе</comment>
      <origin>5153389</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Размовы:Амбар</title>
    <ns>1</ns>
    <id>809300</id>
    <revision>
      <id>5153330</id>
      <timestamp>2026-06-11T06:47:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Аляксандр Белы</username>
        <id>46814</id>
      </contributor>
      <comment>/* Няма літаратуры па слове амбар. Толькі &quot;свіран&quot;, радзей &quot;клець&quot; */ новы падраздзел</comment>
      <origin>5153330</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1005" sha1="ay9zzeno8d7d37kkry5e3bvf36ovr4u" xml:space="preserve">== Няма літаратуры па слове амбар. Толькі &quot;свіран&quot;, радзей &quot;клець&quot; ==

* ''Сабаленка Э. Р., [[Уладзімір Сяргеевіч Гуркоў|Гуркоў У. С.]], Іваноў У. М., Супрун Дз. Д.'' Беларускае народнае жыллё. — Мн., 1973.
* {{Крыніцы/Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі|4|Свіран|}}
* ''[[Юрый Аляксандравіч Якімовіч|Якімовіч Ю. А.]]'' Драўлянае дойлідства беларускага Палесся. — Мн., 1978.
* {{Крыніцы/БелЭн|14|Свіран|Якімовіч Ю. А.|260}}
* {{Крыніцы/БелЭн|8|Клець|Якімовіч Ю. А.|335}}

[[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 09:47, 11 чэрвеня 2026 (+03)</text>
      <sha1>ay9zzeno8d7d37kkry5e3bvf36ovr4u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153387</id>
      <parentid>5153330</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T11:48:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <comment>/* Няма літаратуры па слове амбар. Толькі &quot;свіран&quot;, радзей &quot;клець&quot; */ Адказ</comment>
      <origin>5153387</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1415" sha1="5d4ybr0k0p8kjf0wzlntvnw26v7c5rb" xml:space="preserve">== Няма літаратуры па слове амбар. Толькі &quot;свіран&quot;, радзей &quot;клець&quot; ==

* ''Сабаленка Э. Р., [[Уладзімір Сяргеевіч Гуркоў|Гуркоў У. С.]], Іваноў У. М., Супрун Дз. Д.'' Беларускае народнае жыллё. — Мн., 1973.
* {{Крыніцы/Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі|4|Свіран|}}
* ''[[Юрый Аляксандравіч Якімовіч|Якімовіч Ю. А.]]'' Драўлянае дойлідства беларускага Палесся. — Мн., 1978.
* {{Крыніцы/БелЭн|14|Свіран|Якімовіч Ю. А.|260}}
* {{Крыніцы/БелЭн|8|Клець|Якімовіч Ю. А.|335}}

[[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 09:47, 11 чэрвеня 2026 (+03)

::@[[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]], дык пераймянуйце, гэта секунда на справу, замест абразлівых пастоў і запісаў на старонцы размоў. --
:[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:48, 11 чэрвеня 2026 (+03)</text>
      <sha1>5d4ybr0k0p8kjf0wzlntvnw26v7c5rb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153388</id>
      <parentid>5153387</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T11:52:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>перанос сентэнцый са &quot;Свіран&quot;, каб не перашкаджала пераносу</comment>
      <origin>5153388</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3425" sha1="76eelszk0vxx3wpl0x2r3lqi12dakge" xml:space="preserve">== Дабраахвотная (сама-) русіфікацыя ==
У бела-рускай Вікі артыкул &quot;Свіран&quot; перанакіроўвае на &quot;Амбар&quot;. Хаця гэтае слова - яўны русіцызм, беларускай мове (калі ўвогуле верыць у існаванне гэткай) абсалютна неўласцівае. Шкада, нешта зараз не так з онлайн Корпусам бел. мовы, даказаў бы гэта на шматлікіх прыкладах. Але вось хаця б гэта: у Руска-беларускі слоўніку Амбал перакладаецца як Свіран.

Свіран - слова літоўскага паходжання, Амбар - татарскага праз рускую.

Гэты марудны, але няўхільны працэс сама-русіфікацыі ідзе ў белых русаў увесь час. Іронія лёсу што чым менш у іх застаецца слядоў Літвы, тым больш яны перакананыя, што і ёсць праўдзівымі спадкаемцамі ВКЛ, у адрозненне ад &quot;жмудзінскіх летувісаў&quot;.

https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A1%D0%B2%D1%96%D1%80%D0%B0%D0%BD&amp;redirect=no

https://verbum.by/rbs/ambar [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 07:59, 11 чэрвеня 2026 (+03)

:@[[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]], дык пераймянуйце, гэта секунда на справу, замест абразлівых пастоў і запісаў на старонцы размоў. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:18, 11 чэрвеня 2026 (+03)

== Няма літаратуры па слове амбар. Толькі &quot;свіран&quot;, радзей &quot;клець&quot; ==

* ''Сабаленка Э. Р., [[Уладзімір Сяргеевіч Гуркоў|Гуркоў У. С.]], Іваноў У. М., Супрун Дз. Д.'' Беларускае народнае жыллё. — Мн., 1973.
* {{Крыніцы/Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі|4|Свіран|}}
* ''[[Юрый Аляксандравіч Якімовіч|Якімовіч Ю. А.]]'' Драўлянае дойлідства беларускага Палесся. — Мн., 1978.
* {{Крыніцы/БелЭн|14|Свіран|Якімовіч Ю. А.|260}}
* {{Крыніцы/БелЭн|8|Клець|Якімовіч Ю. А.|335}}

[[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 09:47, 11 чэрвеня 2026 (+03)

::@[[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]], дык пераймянуйце, гэта секунда на справу, замест абразлівых пастоў і запісаў на старонцы размоў. --
:[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:48, 11 чэрвеня 2026 (+03)</text>
      <sha1>76eelszk0vxx3wpl0x2r3lqi12dakge</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Размовы:Аперацыя «Нептун»</title>
    <ns>1</ns>
    <id>809301</id>
    <revision>
      <id>5153352</id>
      <timestamp>2026-06-11T08:54:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emilia Noah</username>
        <id>155537</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>5153352</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62" sha1="fa4tmgtpgij74lpptlg2emnm1d5n68b" xml:space="preserve">{{Пакінута|2026|l1=Аперацыя «Нептун»}}</text>
      <sha1>fa4tmgtpgij74lpptlg2emnm1d5n68b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нікалас Кім Копала</title>
    <ns>0</ns>
    <id>809302</id>
    <redirect title="Нікалас Кейдж" />
    <revision>
      <id>5153360</id>
      <timestamp>2026-06-11T09:06:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <comment>Перасылае да [[Нікалас Кейдж]]</comment>
      <origin>5153360</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39" sha1="rv2bpt8rukfjkbu6txatkjcg80bumsa" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Нікалас Кейдж]]</text>
      <sha1>rv2bpt8rukfjkbu6txatkjcg80bumsa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Эрык Марлан Бішап</title>
    <ns>0</ns>
    <id>809303</id>
    <redirect title="Джэймі Фокс" />
    <revision>
      <id>5153361</id>
      <timestamp>2026-06-11T09:09:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <comment>Перасылае да [[Джэймі Фокс]]</comment>
      <origin>5153361</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35" sha1="2t9zpoisb7h5ei3trgqhfex2vym2pd9" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Джэймі Фокс]]</text>
      <sha1>2t9zpoisb7h5ei3trgqhfex2vym2pd9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сокольское (Нижегородская область)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>809304</id>
    <revision>
      <id>5153363</id>
      <timestamp>2026-06-11T09:17:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>PRChina Taiwan</username>
        <id>169625</id>
      </contributor>
      <comment>Створана перакладам першага раздзела старонкі «[[:ru:Special:Redirect/revision/151683838|Сокольское (Нижегородская область)]]»</comment>
      <origin>5153363</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2054" sha1="g5ozr5laa5rq5j3j14sdihpt6247cgz" xml:space="preserve">Сакольскае — [[Пасёлак гарадскога тыпу|рабочы пасёлак]] у [[Ніжагародская вобласць|Ніжагародскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр Сакольскага раёна і муніцыпальнага ўтварэння [[Гарадская акруга (Расія)|гарадской акругі]] ''Сакольскі'' &lt;ref name=&quot;nnov-gpd_np-register_text&quot;&gt;{{Cite web|url=https://gpd.government-nnov.ru/documents/active/3355/|title=Об утверждении Реестра административно-территориальных образований, городских и сельских населённых пунктов Нижегородской области|date=2021-01-18|publisher=Правительство Нижегородской области (''официальный сайт'')|archive-url=https://web.archive.org/web/20211106224644/https://gpd.government-nnov.ru/documents/active/3355/|archive-date=2021-11-06|access-date=2021-11-06|url-status=live}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;nobl_ru_karta-oblasti&quot;&gt;{{Cite web|url=https://nobl.ru/nizhegorodskaya-oblast/karta-oblasti/|title=Нижегородская область: Правительство Нижегородской области (''официальный сайт'')|date=2023-05-23|archive-url=http://web.archive.org/web/20230802213853/https://nobl.ru/nizhegorodskaya-oblast/karta-oblasti/|archive-date=2023-08-02|access-date=2023-12-07|url-status=live}}&lt;/ref&gt; .

Размешчаны на левым беразе [[Волга|ракі Волгі]] ( [[Горкаўскае вадасховішча]] ). З'яўляецца прыстанню. Гістарычнае гандлёвае сяло, у мінулым вядомае суднабудаўнічым промыслам і кірмашамі. Уваходзіць у спіс гістарычных населеных мясцін Ніжагародскай вобласці.</text>
      <sha1>g5ozr5laa5rq5j3j14sdihpt6247cgz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153382</id>
      <parentid>5153363</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T11:36:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5153382</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2063" sha1="50k8fna0rtvajiy5ox1ppfeekzbv9pj" xml:space="preserve">{{хв}}
Сакольскае — [[Пасёлак гарадскога тыпу|рабочы пасёлак]] у [[Ніжагародская вобласць|Ніжагародскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр Сакольскага раёна і муніцыпальнага ўтварэння [[Гарадская акруга (Расія)|гарадской акругі]] ''Сакольскі'' &lt;ref name=&quot;nnov-gpd_np-register_text&quot;&gt;{{Cite web|url=https://gpd.government-nnov.ru/documents/active/3355/|title=Об утверждении Реестра административно-территориальных образований, городских и сельских населённых пунктов Нижегородской области|date=2021-01-18|publisher=Правительство Нижегородской области (''официальный сайт'')|archive-url=https://web.archive.org/web/20211106224644/https://gpd.government-nnov.ru/documents/active/3355/|archive-date=2021-11-06|access-date=2021-11-06|url-status=live}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;nobl_ru_karta-oblasti&quot;&gt;{{Cite web|url=https://nobl.ru/nizhegorodskaya-oblast/karta-oblasti/|title=Нижегородская область: Правительство Нижегородской области (''официальный сайт'')|date=2023-05-23|archive-url=http://web.archive.org/web/20230802213853/https://nobl.ru/nizhegorodskaya-oblast/karta-oblasti/|archive-date=2023-08-02|access-date=2023-12-07|url-status=live}}&lt;/ref&gt; .

Размешчаны на левым беразе [[Волга|ракі Волгі]] ( [[Горкаўскае вадасховішча]] ). З'яўляецца прыстанню. Гістарычнае гандлёвае сяло, у мінулым вядомае суднабудаўнічым промыслам і кірмашамі. Уваходзіць у спіс гістарычных населеных мясцін Ніжагародскай вобласці.</text>
      <sha1>50k8fna0rtvajiy5ox1ppfeekzbv9pj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Удзельнік:PRChina Taiwan/Ивановская башня</title>
    <ns>2</ns>
    <id>809305</id>
    <revision>
      <id>5153364</id>
      <timestamp>2026-06-11T09:27:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>PRChina Taiwan</username>
        <id>169625</id>
      </contributor>
      <comment>Створана перакладам раздзела «__LEAD_SECTION__» старонкі «[[:ru:Special:Redirect/revision/148252184|Ивановская башня]]»</comment>
      <origin>5153364</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1478" sha1="orwoji9tpad3fx1vlvz1smiqu28yz1q" xml:space="preserve">== __LEAD_SECTION__ ==

Іванаўская Вежа{{Крамлёўская вежа|Форма=Прамавугольная|Схема=Ivanovskaya Tower NN Kremlin.svg}}'''Іванаўская вежа''' - Самая вялікая чатырох'ярусная варотная вежа [[Ніжагародскі Крэмль|Ніжагародскага крамля]] . Размешчана ў падгорнай частцы паміж Гадзіннай і Белай вежамі. Праз яе праходзіць ніжні адрэзак [[Ивановский съезд|Іванаўскага з'езда]], які раней называўся Вялікай Маставой вуліцай {{Efn|Она соединяла [[Дмитриевская башня|Дмитриевскую]] и Ивановскую башни и была замощена деревянными брусьями.}} . Названа па размешчанай на подступах да яе [[Царква Нараджэння Іаана Прадцечы (Ніжні Ноўгарад)|царкве Іаана Прадцечы]] {{Efn|По другой версии, башня названа в честь царя Ивана III, приказавшего начать работу по перестройке кремля.}} . Сучасны выгляд вежа набыла ў 1950-я гг., калі была надбудавана рэстаўратарамі ўдвая.</text>
      <sha1>orwoji9tpad3fx1vlvz1smiqu28yz1q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153365</id>
      <parentid>5153364</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T09:29:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>PRChina Taiwan</username>
        <id>169625</id>
      </contributor>
      <comment>/* LEAD SECTION */</comment>
      <origin>5153365</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1490" sha1="n6e7r0vkhlwpuajzh7b8vtywu2flwuc" xml:space="preserve">== Іванаўская Вежа==

Іванаўская Вежа{{Крамлёўская вежа|Форма=Прамавугольная|Схема=Ivanovskaya Tower NN Kremlin.svg}}'''Іванаўская вежа''' - Самая вялікая чатырох'ярусная варотная вежа [[Ніжагародскі Крэмль|Ніжагародскага крамля]] . Размешчана ў падгорнай частцы паміж Гадзіннай і Белай вежамі. Праз яе праходзіць ніжні адрэзак [[Ивановский съезд|Іванаўскага з'езда]], які раней называўся Вялікай Маставой вуліцай {{Efn|Она соединяла [[Дмитриевская башня|Дмитриевскую]] и Ивановскую башни и была замощена деревянными брусьями.}} . Названа па размешчанай на подступах да яе [[Царква Нараджэння Іаана Прадцечы (Ніжні Ноўгарад)|царкве Іаана Прадцечы]] {{Efn|По другой версии, башня названа в честь царя Ивана III, приказавшего начать работу по перестройке кремля.}} . Сучасны выгляд вежа набыла ў 1950-я гг., калі была надбудавана рэстаўратарамі ўдвая.</text>
      <sha1>n6e7r0vkhlwpuajzh7b8vtywu2flwuc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5153367</id>
      <parentid>5153365</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T09:34:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>PRChina Taiwan</username>
        <id>169625</id>
      </contributor>
      <origin>5153367</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1374" sha1="q475e6438qf6b6rdh9ofgdvwzl5fk5n" xml:space="preserve">== Іванаўская Вежа==


Іванаўская Вежа

'''Іванаўская вежа''' - Самая вялікая чатырох'ярусная варотная вежа [[Ніжагародскі Крэмль|Ніжагародскага крамля]] . Размешчана ў падгорнай частцы паміж Гадзіннай і Белай вежамі. Праз яе праходзіць ніжні адрэзак [[Ивановский съезд|Іванаўскага з'езда]], які раней называўся Вялікай Маставой вуліцай {{Efn|Она соединяла [[Дмитриевская башня|Дмитриевскую]] и Ивановскую башни и была замощена деревянными брусьями.}} . Названа па размешчанай на подступах да яе [[Царква Нараджэння Іаана Прадцечы (Ніжні Ноўгарад)|царкве Іаана Прадцечы]] {{Efn|По другой версии, башня названа в честь царя Ивана III, приказавшего начать работу по перестройке кремля.}} . Сучасны выгляд вежа набыла ў 1950-я гг., калі была надбудавана рэстаўратарамі ўдвая.</text>
      <sha1>q475e6438qf6b6rdh9ofgdvwzl5fk5n</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>